Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 2 24533 163624 47600 2026-04-30T07:22:20Z James500 3374 /* */ Remove template 163624 wikitext text/x-wiki {{#babel:en}} [[en:User:James500]] eu13so1xoub6xvcjld6yea9o5qsrodx 106 83971 163544 2026-04-29T23:55:16Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 163544 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Cymraeg y Mabinogion |Author=David Samuel |Publisher=Cwmni y Cyhoeddwyr Cymraeg |Year=1915 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Mabinogion]] [[Categori:David Samuel]] [[Categori:Llyfrau 1915]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Cymraeg y Mabinogion]] kf1se4cgxqmpp9qlu0x4heotl4bio4g 104 83972 163545 2026-04-29T23:55:35Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83973 163546 2026-04-29T23:55:56Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83974 163547 2026-04-29T23:56:07Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83975 163548 2026-04-29T23:59:10Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mmm-mawr|Cymraeg y Mabinogion.}}}} <br> <br> <br> {{c|GAN<br>{{M-mawr|DAVID SAMUEL, M.A.,}}<br>ABERYSTWYTH}} <br> <br> <br> {{c|CAERNARFON:<br>CWMNI Y CYHOEDDWYR CYMREIG, CYF.,<br>SWYDDFA "CYMRU."}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> j2wwbyp3v88kvszg2vnnnuiipzyp5gh 104 83976 163549 2026-04-29T23:59:23Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83977 163550 2026-04-30T00:02:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGAIR.}}}} CYNNYRCH llafur ynglŷn â rhai o ysgolheigion yr Ysgol Sir yn Aberystwyth yw'r penodau a ganlyn; a hyderir y ceir y cynnyg hwn o eiddo'r awdur i ddiddori a hyfforddi efrydwyr ieuanc yn llenyddiaeth eu gwlad, i ryw fesur yn gynorthwy i athrawon ac ysgolheigion sy'n llafurio mewn ysgolion eraill lle yr achlesir y Gymraeg. Dymunaf yn ddiolchgar gydnabod fy nwfn ddyled i'm cyfeillion hynaws, Mr. S. J. Evans, M.A., Ysgol Sir Llangefni, a Mr. Ifor Williams, M.A., Coleg y Gogledd, Bangor—dau ysgolor Cymraeg tan gamp; a chyflwynaf fy llyfryn, yn wylaidd, i sylw caredigion ein hiaith a'n llên. ::DAVID SAMUEL. :::ABERYSTWYTH, ::::Ionawr, 1915. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> amyo2dqt4edv1jjge8ua9act9tteff5 104 83978 163551 2026-04-30T00:04:27Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83979 163552 2026-04-30T00:06:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYMRAEG Y MABINOGION.}}}} RHYFEDD y swyn sydd gan astudio'r Mabinogion i'r Cymro, a chymaint o bynciau sy'n codi i'w feddwl yn llawn diddordeb Pwy oedd Arthur ac o ba le y daeth efe? Sut y cadwyd yr ystoriau hyn a roes eu hargraff ar lenyddiaeth y gwledydd? Beth yw ystyr Mabinogi, ac i ba amcan yr ysgrifennwyd yr hanesion? Meddylier drachefn am sylw a wneir gan Thomas Stephens o berthynas i pa mor bell y canfyddir yn ein hystoriau faint o honynt sy'n frodorol a chynhenid i wlad y Cymro, a faint o honynt sy'n dramorol. Ebai Stephens,—"Nid oes dim yn fwy anghyson â delfrydau'r Cymro na marchogwriaeth; nid oes i ysbryd anturiaethus le yn ein cymeriad cenedlaethol; ac oblegid hyn, gellir<noinclude><references/></noinclude> bjl998qtbtm7wpe7w1fseaxagdqffqe 104 83980 163553 2026-04-30T00:07:49Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "penderfynu pa rannau o'r chwedlau difyrus hyn a dyfodd ar ein tir ni ein hunain, a pha rannau a ddaeth trosodd o'r tu hwnt i'r môr." Drachefn, y mae, yn y Mabinogion, gyfeiriadau at ddigwyddiadau sy'n awgrymu hud a lledrith, ac at bethau sydd a math ar ystyr cyfriniol ynglyn â hwynt; beth yw ystyr hyn? Dyna rai o'r problemau sy'n codi yn y meddwl wrth ddarllen y Mabinogion; ond yn ein hysgrif bresenol, nid oes a fynom â'r gofyniadau... 163553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>penderfynu pa rannau o'r chwedlau difyrus hyn a dyfodd ar ein tir ni ein hunain, a pha rannau a ddaeth trosodd o'r tu hwnt i'r môr." Drachefn, y mae, yn y Mabinogion, gyfeiriadau at ddigwyddiadau sy'n awgrymu hud a lledrith, ac at bethau sydd a math ar ystyr cyfriniol ynglyn â hwynt; beth yw ystyr hyn? Dyna rai o'r problemau sy'n codi yn y meddwl wrth ddarllen y Mabinogion; ond yn ein hysgrif bresenol, nid oes a fynom â'r gofyniadau hyn o gwbl. Y mae'r pynciau y cyfeiriwyd atynt yn deilwng ddigon o astudiaeth; y mae ein gorchwyl yma yn llawer symlach, nid amgen, tynnu sylw ieuenctid ein gwlad at iaith yr hanesion fel y'u cofnodir yn y Llyfr Coch,—nid fel y ceir hwnnw yn yr hen lythyren, ond fel y ceir yn y llythyren ddiweddar yn yr argraffiadau a olygwyd gan Syr John Rhys a Dr. Gwenogfryn Evans a chan Mr. Ivor Williams, M.A., o Goleg Bangor. Agor y llyfrau hynac edrych beth a welir ynddynt, o ran sillebiaeth, orgraff, gram- adeg, &c., dyna yw testyn yr ysgrif hon. - I. Tybiaf mai'r peth cyntaf a dery'r darllennydd yw'r orgraff; er engraifft,- (1) Ceir c, p, t, cydseiniaid caled yn dod ar ddiwedd geiriau lle'r ysgrifennir y Digitized by Google Original from HARVARD UNIVERSITY<noinclude><references/></noinclude> lnfezfo7m28metk08nnxwcpyry0xtwk 163554 163553 2026-04-30T00:09:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>penderfynu pa rannau o'r chwedlau difyrus hyn a dyfodd ar ein tir ni ein hunain, a pha rannau a ddaeth trosodd o'r tu hwnt i'r môr." Drachefn, y mae, yn y Mabinogion, gyfeiriadau at ddigwyddiadau sy'n awgrymu hud a lledrith, ac at bethau sydd a math ar ystyr cyfriniol ynglyn â hwynt; beth yw ystyr hyn? Dyna rai o'r problemau sy'n codi yn y meddwl wrth ddarllen y Mabinogion; ond yn ein hysgrif bresenol, nid oes a fynom â'r gofyniadau hyn o gwbl. Y mae'r pynciau y cyfeiriwyd atynt yn deilwng ddigon o astudiaeth; y mae ein gorchwyl yma yn llawer symlach, nid amgen, tynnu sylw ieuenctid ein gwlad at iaith yr hanesion fel y'u cofnodir yn y Llyfr Coch,—nid fel y ceir hwnnw yn yr hen lythyren, ond fel y ceir yn y llythyren ddiweddar yn yr argraffiadau a olygwyd gan Syr John Rhys a Dr. Gwenogfryn Evans a chan Mr. Ivor Williams, M.A., o Goleg Bangor. Agor y llyfrau hyn—ac edrych beth a welir ynddynt, o ran sillebiaeth, orgraff, gramadeg, &c., dyna yw testyn yr ysgrif hon. I. Tybiaf mai'r peth cyntaf a dery'r darllennydd yw'r orgraff; er engraifft,— (1) Ceir ''c, p, t,'' cydseiniaid caled yn dod ar ddiwedd geiriau lle'r ysgrifennir y<noinclude><references/></noinclude> qgbv4gg7qsbryjh6elrcsbphpdh9xy3 163615 163554 2026-04-30T01:36:53Z AlwynapHuw 1710 163615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>penderfynu pa rannau o'r chwedlau difyrus hyn a dyfodd ar ein tir ni ein hunain, a pha rannau a ddaeth trosodd o'r tu hwnt i'r môr." Drachefn, y mae, yn y Mabinogion, gyfeiriadau at ddigwyddiadau sy'n awgrymu hud a lledrith, ac at bethau sydd a math ar ystyr cyfriniol ynglyn â hwynt; beth yw ystyr hyn? Dyna rai o'r problemau sy'n codi yn y meddwl wrth ddarllen y Mabinogion; ond yn ein hysgrif bresenol, nid oes a fynom â'r gofyniadau hyn o gwbl. Y mae'r pynciau y cyfeiriwyd atynt yn deilwng ddigon o astudiaeth; y mae ein gorchwyl yma yn llawer symlach, nid amgen, tynnu sylw ieuenctid ein gwlad at iaith yr hanesion fel y'u cofnodir yn y Llyfr Coch,—nid fel y ceir hwnnw yn yr hen lythyren, ond fel y ceir yn y llythyren ddiweddar yn yr argraffiadau a olygwyd gan Syr John Rhys a Dr. Gwenogfryn Evans a chan Mr. Ivor Williams, M.A., o Goleg Bangor. Agor y llyfrau hyn—ac edrych beth a welir ynddynt, o ran sillebiaeth, orgraff, gramadeg, &c., dyna yw testyn yr ysgrif hon. <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|I.}}}} Tybiaf mai'r peth cyntaf a dery'r darllennydd yw'r orgraff; er engraifft,— (1) Ceir ''c, p, t,'' cydseiniaid caled yn dod ar ddiwedd geiriau lle'r ysgrifennir y <section end="bbb"/><noinclude><references/></noinclude> 41co2nlo3fpqooqxepklqoo2n2ksvlh 104 83981 163555 2026-04-30T00:18:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cydseiniaid meddal cyfatebol, ''g, b, d,'' yn ein dyddiau ni. Ceir ''gwledic'' am y ffurf ddiweddar gwledig, ''coronawc'' am coronog,—"deudec brenhin ar hugeint o vrenhines coronawc yma yn wyr idaw;" ''breudwyt'' am breuddwyd,—"breudwyt a weleis i, ac yn y vreudwyt y gwelwn morwyn;" ''kerdet'' am cerdded,—"kerdet araf gwastat oed gan y march ar uryt y neb ae gwelei;" ''gwelet'' am gweled,—"gwelet a wnaeth na thygyei idaw y hymlit." Ambell waith, modd bynnag, ceir y feddal ''b'' ac nid y galed ''p'' ar ddiwedd gair; ''neb'' nid ''nep'',—"prif afon vwyhaf or a welsei neb." Ceir ''pawb'' a ''pawp'', ac hefyd ''pob'' a ''pop'',— {{center block| <poem> "yna y darffei y pawp vwytta." "peunyd pob hanner dyd." "ymlad o bop parth." "gwastatau pawb wrth eu kyghor." </poem> }} (2) Cawn ''d'' ac ''g'' yn niwedd geiriau yn sefyll am y feddal ''dd'' a'r trwynol ''ng''; ond, yn nechreu ac ynghanol geiriau, safant am ''d'' ac ''g,'' neu am d''d'' ac ''ng''. Er engraifft,— {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3y8bkypvfpyboegu51z04qj0be4fsw0 104 83982 163556 2026-04-30T00:19:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Cymraeg y Mabinogion.djvu|canol|600px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ev8avma3p375mb742xcygrykgt5d13e 104 83983 163557 2026-04-30T00:20:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Cymraeg y Mabinogion.djvu|canol|600px|tudalen=64]]<noinclude><references/></noinclude> p6880yfhk8pco7ae63vsm4wgjuh8k1a 104 83984 163558 2026-04-30T00:20:15Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83985 163559 2026-04-30T00:20:26Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83986 163560 2026-04-30T00:20:39Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83987 163561 2026-04-30T00:20:58Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83988 163562 2026-04-30T00:21:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83989 163563 2026-04-30T00:21:23Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83990 163564 2026-04-30T00:21:44Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83991 163565 2026-04-30T00:22:59Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""elhei y teulu y yvet y gwin a'r med o'r eur- lestr." "teir blyned." " a chan na wyddost pa dyd pa nos." "sef y kauas yn y gyghor." " "a llog [llong] oed vwy noc un o'r rei ereill." (3) Ni chanfyddir rh yn y Mabinogion, gwasanaethir gan r yn syml. Nid oes yn yr orgraff ddim i wahaniaethu rhwng r ac rh. Fel y gwyddys, nid oes air yn y Gymraeg yn ei ffurf gysefin yn dechreu gydag r syml, ond gyda rh. Ysgrifennwyd y Mabinogion tua'r dde... 163565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"elhei y teulu y yvet y gwin a'r med o'r eur- lestr." "teir blyned." " a chan na wyddost pa dyd pa nos." "sef y kauas yn y gyghor." " "a llog [llong] oed vwy noc un o'r rei ereill." (3) Ni chanfyddir rh yn y Mabinogion, gwasanaethir gan r yn syml. Nid oes yn yr orgraff ddim i wahaniaethu rhwng r ac rh. Fel y gwyddys, nid oes air yn y Gymraeg yn ei ffurf gysefin yn dechreu gydag r syml, ond gyda rh. Ysgrifennwyd y Mabinogion tua'r ddeuddegfed neu'r drydedd ganrif ar ddeg. Dywed Stephens mai tua 1500 ac yng Ngogledd Cymru y dechreuwyd ysgrifennu rr i gyfateb i'n rh, a cheir "rriwallon" am Rhiwallon; ac yn ddiweddarach na hynny y dechreu- wyd ysgrifennu rh fel yn ein hamser ni. Yn y Mabinogion ceir ffurfiau fel y can- lynol,― "Amherodres Ruuein! hanfych gwell." "a ractal eur yn kynnal y wallt. "rudem a gem pob eilwers yndunt." (4) Gwelir v lle'r arferir fyn ein dydd- iau ni,- "Vrenni Vawr" am Frenni Fawr. " am Rhufain. "Ruvein Digitized by Google Original from HARVARD UNIVERSITY<noinclude></noinclude> mx411nncdj5fo3gmkap9qmeyrrg9huv 163568 163565 2026-04-30T00:24:55Z AlwynapHuw 1710 163568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"elhei y teulu y yvet y gwin a'r med o'r eur- lestr." "teir blyned." " a chan na wyddost pa dyd pa nos." "sef y kauas yn y gyghor." " "a llog [llong] oed vwy noc un o'r rei ereill." (3) Ni chanfyddir rh yn y Mabinogion, gwasanaethir gan r yn syml. Nid oes yn yr orgraff ddim i wahaniaethu rhwng r ac rh. Fel y gwyddys, nid oes air yn y Gymraeg yn ei ffurf gysefin yn dechreu gydag r syml, ond gyda rh. Ysgrifennwyd y Mabinogion tua'r ddeuddegfed neu'r drydedd ganrif ar ddeg. Dywed Stephens mai tua 1500 ac yng Ngogledd Cymru y dechreuwyd ysgrifennu rr i gyfateb i'n rh, a cheir "rriwallon" am Rhiwallon; ac yn ddiweddarach na hynny y dechreu- wyd ysgrifennu rh fel yn ein hamser ni. Yn y Mabinogion ceir ffurfiau fel y can- lynol,― "Amherodres Ruuein! hanfych gwell." "a ractal eur yn kynnal y wallt. "rudem a gem pob eilwers yndunt." (4) Gwelir v lle'r arferir fyn ein dydd- iau ni,- "Vrenni Vawr" am Frenni Fawr. " am Rhufain. "Ruvein<noinclude></noinclude> 6h8l6irk9f0sk9evumpju4676bbq035 163616 163568 2026-04-30T01:44:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> "elhei y teulu y yvet y gwin a'r med o'r eurlestr." "teir blyned." "a chan na wyddost pa dyd pa nos." "sef y kauas yn y gyghor." "a llog [llong] oed vwy noc un o'r rei ereill." </poem> }} (3) Ni chanfyddir ''rh'' yn y Mabinogion, gwasanaethir gan ''r'' yn syml. Nid oes yn yr orgraff ddim i wahaniaethu rhwng ''r'' ac ''rh''. Fel y gwyddys, nid oes air yn y Gymraeg yn ei ffurf gysefin yn dechreu gydag ''r'' syml, ond gyda ''rh''. Ysgrifennwyd y Mabinogion tua'r ddeuddegfed neu'r drydedd ganrif ar ddeg. Dywed Stephens mai tua 1500 ac yng Ngogledd Cymru y dechreuwyd ysgrifennu ''rr'' i gyfateb i'n ''rh'', a cheir "rriwallon" am Rhiwallon; ac yn ddiweddarach na hynny y dechreuwyd ysgrifennu ''rh'' fel yn ein hamser ni. Yn y Mabinogion ceir ffurfiau fel y canlynol,― {{center block| <poem> "Amherodres Ruuein! hanfych gwell." "a ractal eur yn kynnal y wallt. "rudem a gem pob eilwers yndunt." </poem> }} (4) Gwelir ''v'' lle'r arferir ''f'' yn ein dyddiau ni,— {{center block| <poem> "Vrenni Vawr" am Frenni Fawr. "Ruvein am Rhufain. </poem> }}<noinclude></noinclude> 67kxrtc66nc6juyj5rqqa6pwo4tiryx 104 83992 163566 2026-04-30T00:23:17Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Gwelir y yn lle i yn ny, u yn lle f yn "Ruuein ac auory, pebyllua" am pebyllfa,― "Ni chauas (=chafas) yr Amherawdyr." Ond ceir u ac iddo rym u fel yn ein hor- graff ni,- "deu amherawdyr ar eu bwyt." “a bu lawen wrthunt." "yn y llu bychan hwnnw." " " " " (5) Gall y sefyll am y ein dyddiau ni, neu am y llafariad i neu am y gydsain i, megis yn yr engreifftiau canlynol,-"ys- golyon, dynyon," "taryan," ar- yant" [=arian], lle mae i'r y ry... 163566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwelir y yn lle i yn ny, u yn lle f yn "Ruuein ac auory, pebyllua" am pebyllfa,― "Ni chauas (=chafas) yr Amherawdyr." Ond ceir u ac iddo rym u fel yn ein hor- graff ni,- "deu amherawdyr ar eu bwyt." “a bu lawen wrthunt." "yn y llu bychan hwnnw." " " " " (5) Gall y sefyll am y ein dyddiau ni, neu am y llafariad i neu am y gydsain i, megis yn yr engreifftiau canlynol,-"ys- golyon, dynyon," "taryan," ar- yant" [=arian], lle mae i'r y rym cyd- sain. Eto, "nyd amgen, gwedi y delei adref," lle mae i'r y rym llafariad. Yn y brawddegau canlynol, ceir y yn cyf- ateb i y ein horgraff bresennol,- « " " ac y rwng dyd a nos y kerdasant y kenadeu drachefyn." "ac fel y diffykyei eu meirch y prynynt er- aill o newydd." (6) Ceir arwydd yn debyg i 6 yn dy- nodi w, ac un arall tebyg i z yn dynodi r-megis,- Digitized by Google Original from HARVARD UNIVERSITY<noinclude></noinclude> fmxxsexf1dyve82qvzbhp6ylpbcmsn9 163569 163566 2026-04-30T00:25:03Z AlwynapHuw 1710 163569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwelir y yn lle i yn ny, u yn lle f yn "Ruuein ac auory, pebyllua" am pebyllfa,― "Ni chauas (=chafas) yr Amherawdyr." Ond ceir u ac iddo rym u fel yn ein hor- graff ni,- "deu amherawdyr ar eu bwyt." “a bu lawen wrthunt." "yn y llu bychan hwnnw." " " " " (5) Gall y sefyll am y ein dyddiau ni, neu am y llafariad i neu am y gydsain i, megis yn yr engreifftiau canlynol,-"ys- golyon, dynyon," "taryan," ar- yant" [=arian], lle mae i'r y rym cyd- sain. Eto, "nyd amgen, gwedi y delei adref," lle mae i'r y rym llafariad. Yn y brawddegau canlynol, ceir y yn cyf- ateb i y ein horgraff bresennol,- « " " ac y rwng dyd a nos y kerdasant y kenadeu drachefyn." "ac fel y diffykyei eu meirch y prynynt er- aill o newydd." (6) Ceir arwydd yn debyg i 6 yn dy- nodi w, ac un arall tebyg i z yn dynodi r-megis,-<noinclude></noinclude> 2qx5cnalp66tjv7oynqfnvqv25lommx 163617 163569 2026-04-30T01:54:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwelir ''y'' yn lle ''i'' yn ''ny'', ''u'' yn lle ''f'' yn "Ruuein ac auory, "pebyllua" am pebyllfa,― "Ni chauas (=chafas) yr Amherawdyr." Ond ceir ''u'' ac iddo rym ''u'' fel yn ein horgraff ni,— {{center block| <poem> "deu amherawdyr ar eu bwyt." “a bu lawen wrthunt." "yn y llu bychan hwnnw." </poem> }} (5) Gall ''y'' sefyll am ''y'' ein dyddiau ni, neu am y llafariad ''i'' neu am y gydsain ''i'', megis yn yr engreifftiau canlynol,—"ysgolyon, dynyon," "taryan," aryant" [=arian], lle mae i'r y rym cydsain. Eto,—"nyd amgen, gwedi y delei adref," lle mae i'r ''y'' rym llafariad. Yn y brawddegau canlynol, ceir ''y'' yn cyfateb i ''y'' ein horgraff bresennol,— ac y rwng dyd a nos y kerdasant y kenadeu drachefyn." "ac fel y diffykyei eu meirch y prynynt eraill o newydd." (6) Ceir arwydd yn debyg i ''6'' yn dynodi ''w'', ac un arall tebyg i ''z'' yn dynodi ''r''—megis,— {{nop}}<noinclude></noinclude> 7y7w32c25ee5vvf22wwbqnqr321wjrb 104 83993 163567 2026-04-30T00:24:27Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "v6yaf = fwyaf, vloydyn=flwyddyn, m6y=mwy, bzth=wrth yz=yr amheraбdyr ymherawdyr. II. Gwelwn engreifftiau lawer o'r llafariad a elwir gan ysgolheigion yn "Swarabhakti," a osodir i mewn ynghorff geiriau ar lafar, ond a adewir allan mewn ysgrifen, megis pan ddywedir llester am lestr, dwfwr am dwfr, budur, ochor, ofon, Lloeger, &c. Pan ddel un o'r llifogion l, m, n, r ar ol cydsain arall ar ddiwedd gair, arferai ysgrifenwyr y canol oeso... 163567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>v6yaf = fwyaf, vloydyn=flwyddyn, m6y=mwy, bzth=wrth yz=yr amheraбdyr ymherawdyr. II. Gwelwn engreifftiau lawer o'r llafariad a elwir gan ysgolheigion yn "Swarabhakti," a osodir i mewn ynghorff geiriau ar lafar, ond a adewir allan mewn ysgrifen, megis pan ddywedir llester am lestr, dwfwr am dwfr, budur, ochor, ofon, Lloeger, &c. Pan ddel un o'r llifogion l, m, n, r ar ol cydsain arall ar ddiwedd gair, arferai ysgrifenwyr y canol oesoedd roi'r llafariad y rhyngddynt i gynrychioli'r llafariad a gynenid yn aneglur rhwng y ddwy lyth- yren. Ni a gawn engreifftiau lluosog iawn o hyn yn y Mabinogion,- amyl=aml,- "a phrif dyroedd amyl amliwawc a welai ar y gaer. " a modrwyeu amyl am ei dwylaw." annwuyn annwfn,— "Arawn brenin Annwuyn wyfi."<noinclude></noinclude> 167ugvoq87b0ig67s5iztqb3l6whsmd 163618 163567 2026-04-30T02:00:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> v6yaf=fwyaf, vl6ydyn=flwyddyn, m6y=mwy, bzth=wrth yz=yr amheraбdyr=ymherawdyr. </poem> }} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bb"/>{{c|{{mawr|II.}}}} Gwelwn engreifftiau lawer o'rllafariad a elwir gan ysgolheigion yn "Swarabhakti," a osodir i mewn ynghorff geiriau ar lafar, ond a adewir allan mewn ysgrifen, megis pan ddywedir ''llester'' am lestr, ''dwfwr'' am dwfr, budur, ochor, ofon, Lloeger, &c. Pan ddel un o'r llifogion ''l, m, n, r'' ar ol cydsain arall ar ddiwedd gair, arferai ysgrifenwyr y canol oesoedd roi'r llafariad y rhyngddynt i gynrychioli'r llafariad a gynenid yn aneglur rhwng y ddwy lythyren. Ni a gawn engreifftiau lluosog iawn o hyn yn y Mabinogion,— amyl=aml,— "a phrif dyroedd amyl amliwawc a welai ar y gaer. "a modrwyeu amyl am ei dwylaw." annwuyn=annwfn,— "Arawn brenin Annwuyn wyfi." {{nop}} <section end="bb"/><noinclude></noinclude> qee6cj7yb46ccp97443mnubifyzj6hb 163620 163618 2026-04-30T02:02:16Z AlwynapHuw 1710 163620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{center block| <poem> v6yaf=fwyaf, vl6ydyn=flwyddyn, m6y=mwy, bzth=wrth yz=yr amheraбdyr=ymherawdyr. </poem> }} <br> <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bb"/>{{c|{{mawr|II.}}}} Gwelwn engreifftiau lawer o'rllafariad a elwir gan ysgolheigion yn "Swarabhakti," a osodir i mewn ynghorff geiriau ar lafar, ond a adewir allan mewn ysgrifen, megis pan ddywedir ''llester'' am lestr, ''dwfwr'' am dwfr, budur, ochor, ofon, Lloeger, &c. Pan ddel un o'r llifogion ''l, m, n, r'' ar ol cydsain arall ar ddiwedd gair, arferai ysgrifenwyr y canol oesoedd roi'r llafariad y rhyngddynt i gynrychioli'r llafariad a gynenid yn aneglur rhwng y ddwy lythyren. Ni a gawn engreifftiau lluosog iawn o hyn yn y Mabinogion,— amyl=aml,— :"a phrif dyroedd amyl amliwawc a welai ar y gaer. :"a modrwyeu amyl am ei dwylaw." annwuyn=annwfn,— :"Arawn brenin Annwuyn wyfi." {{nop}} <section end="bb"/><noinclude></noinclude> 8sotiqphhru5qoxdcnxn7qpatkgubdi 104 83994 163570 2026-04-30T00:26:03Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "cabyl=cabl,- "a llyna yr achaws ar cabyl yssyd arnat." cefyn cefn,- "ar rawn wrth y kefyn." a peir ar ei gefyn.' cenedyl cenedl,- "kyn anwylet gan y chenedyl," h.y., "gan ei chenedl." colofyn=colofn,- "ac ymon colofyn y neuad y gwelai gwr gwynllwyt ymewn cadeir o ascwrn elephant." cwbyl=cwbl,- "cyn pen cwbyl or oet mab a anet iddo." cynneddyf=cynneddf,- "a chynneddyf y peir yw." chwedyl chwedl,- "Ar chwedyl hwn a elwir Breudwyt Maxen... 163570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cabyl=cabl,- "a llyna yr achaws ar cabyl yssyd arnat." cefyn cefn,- "ar rawn wrth y kefyn." a peir ar ei gefyn.' cenedyl cenedl,- "kyn anwylet gan y chenedyl," h.y., "gan ei chenedl." colofyn=colofn,- "ac ymon colofyn y neuad y gwelai gwr gwynllwyt ymewn cadeir o ascwrn elephant." cwbyl=cwbl,- "cyn pen cwbyl or oet mab a anet iddo." cynneddyf=cynneddf,- "a chynneddyf y peir yw." chwedyl chwedl,- "Ar chwedyl hwn a elwir Breudwyt Maxen Wledic.' " dracheuyn drachefn,- pan doethan dracheuyn yn vlwydyn." penn y<noinclude></noinclude> adbir6n3b0d0livz69qqybnizkr91h9 163619 163570 2026-04-30T02:01:42Z AlwynapHuw 1710 163619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cabyl=cabl,— "a llyna yr achaws ar cabyl yssyd arnat." cefyn cefn,— "ar rawn wrth y kefyn." "a peir ar ei gefyn." cenedyl cenedl,— "kyn anwylet gan y chenedyl," h.y., "gan ei chenedl." colofyn=colofn,— "ac ymon colofyn y neuad y gwelai gwr gwynllwyt ymewn cadeir o ascwrn elephant." cwbyl=cwbl,— "cyn pen cwbyl or oet mab a anet iddo." cynneddyf=cynneddf,— "a chynneddyf y peir yw." chwedyl chwedl,— "Ar chwedyl hwn a elwir Breudwyt Maxen Wledic.' " dracheuyn drachefn,— pan doethan dracheuyn yn vlwydyn." penn y<noinclude></noinclude> idv15qxnixbcwr18y9zpc7wo3z397p7 163621 163619 2026-04-30T02:05:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>''cabyl''=cabl,— :"a llyna yr achaws ar cabyl yssyd arnat." ''cefyn''=cefn,— :"ar rawn wrth y kefyn." :"a peir ar ei gefyn." ''cenedyl''=cenedl,— :"kyn anwylet gan y chenedyl," h.y., "gan ei chenedl." ''colofyn''=colofn,— :"ac ymon colofyn y neuad y gwelai gwr gwynllwyt ymewn cadeir o ascwrn elephant." ''cwbyl''=cwbl,— :"cyn pen cwbyl or oet mab a anet iddo." cynneddyf=cynneddf,— :"a chynneddyf y peir yw." chwedyl chwedl,— :"Ar chwedyl hwn a elwir Breudwyt Maxen Wledic." ''dracheuyn''=drachefn,— :pan doethan dracheuyn yn penn y vlwydyn." {{nop}}<noinclude></noinclude> tikfx01ydexjesvqywal6ig3ljpxqxu 163622 163621 2026-04-30T02:06:44Z AlwynapHuw 1710 163622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>''cabyl''=cabl,— :"a llyna yr achaws ar cabyl yssyd arnat." ''cefyn''=cefn,— :"ar rawn wrth y kefyn." :"a peir ar ei gefyn." ''cenedyl''=cenedl,— :"kyn anwylet gan y chenedyl," h.y., "gan ei chenedl." ''colofyn''=colofn,— :"ac ymon colofyn y neuad y gwelai gwr gwynllwyt ymewn cadeir o ascwrn elephant." ''cwbyl''=cwbl,— :"cyn pen cwbyl or oet mab a anet iddo." ''cynneddyf''=cynneddf,— :"a chynneddyf y peir yw." ''chwedyl''=chwedl,— :"Ar chwedyl hwn a elwir Breudwyt Maxen Wledic." ''dracheuyn''=drachefn,— :pan doethan dracheuyn yn penn y vlwydyn." {{nop}}<noinclude></noinclude> 5mlotnjwo6jie30ygwsamobltze486p 104 83995 163571 2026-04-30T00:26:24Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "eithyr eithr,- "Eithyr na bydd lleferydd gantaw." hoedyl neu hoedel-hoedl,- "A phan ddeffroes hoedyl nac einyoes na bywyt nyt oed iddo am y vorwyn.' " mynwgyl=mwnwgl neu mynwgl,- "A phan yttoed ef ae dwylaw am mynwgyl y vorwyn.' " "A bit corn canu da am dy vynwgyl." ofyn ofn,- "nid oes arnaf fi ofyn cael kymriw neu arch- olleu ym plith hyn o nifer." Yma kymriw cyd + briw, "a wound." = parabyl=parabl,― "A pharabyl a ddywawt ef wrthi h... 163571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>eithyr eithr,- "Eithyr na bydd lleferydd gantaw." hoedyl neu hoedel-hoedl,- "A phan ddeffroes hoedyl nac einyoes na bywyt nyt oed iddo am y vorwyn.' " mynwgyl=mwnwgl neu mynwgl,- "A phan yttoed ef ae dwylaw am mynwgyl y vorwyn.' " "A bit corn canu da am dy vynwgyl." ofyn ofn,- "nid oes arnaf fi ofyn cael kymriw neu arch- olleu ym plith hyn o nifer." Yma kymriw cyd + briw, "a wound." = parabyl=parabl,― "A pharabyl a ddywawt ef wrthi hi." rhugyl rhugl,- "A cherddaf rugyl ebrwydd attynt." talym=talm,- " gwylat a wnaethant dalym o'r nos."<noinclude></noinclude> 8oz5mjirgxk9nx8d2wsuq4dsuypivdt 163623 163571 2026-04-30T02:12:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>''eithyr''=eithr,— :"Eithyr na bydd lleferydd gantaw." ''hoedyl'' neu ''hoedel''=hoedl,— :"A phan ddeffroes hoedyl nac einyoes na bywyt nyt oed iddo am y vorwyn." ''mynwgyl''=mwnwgl neu mynwgl,— :"A phan yttoed ef ae dwylaw am mynwgyl y vorwyn." :"A bit corn canu da am dy vynwgyl." ''ofyn''=ofn,— :"nid oes arnaf fi ofyn cael kymriw neu archolleu ym plith hyn o nifer." ::Yma ''kymriw''=cyd + briw, "a wound." ''parabyl''=parabl,― :"A pharabyl a ddywawt ef wrthi hi." ''rhugyl''=rhugl,— :"A cherddaf rugyl ebrwydd attynt." ''talym''=talm,— :"gwylat a wnaethant dalym o'r nos." {{nop}}<noinclude></noinclude> obiap5nh07n4e54r676mupb3ta50jto 104 83996 163572 2026-04-30T00:26:50Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Ceir furyf a furuf am y diweddar ffurf yn y Mabinogion,― "Pa ffuryf fydd hynny, heb y Pwyll." "sef ffuruf y gelwir y lle hwn gwedi hynny, Dinas Emreis.' Yn ein dyddiau ni, yn lle'r y yn y sill derfyn, rhoir llafariad arall; ac fel rheol, yr un â'r llafariad a geir yn y sill flaen- orol-felly ni a glywn yn awr nid amyl ond amal, nid ofyn ond ofon, ac yn y blaen, dwfwn, pobol, dwfwr, burum; y ffurf gynt oedd burm neu birm. III. TERFYNI... 163572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ceir furyf a furuf am y diweddar ffurf yn y Mabinogion,― "Pa ffuryf fydd hynny, heb y Pwyll." "sef ffuruf y gelwir y lle hwn gwedi hynny, Dinas Emreis.' Yn ein dyddiau ni, yn lle'r y yn y sill derfyn, rhoir llafariad arall; ac fel rheol, yr un â'r llafariad a geir yn y sill flaen- orol-felly ni a glywn yn awr nid amyl ond amal, nid ofyn ond ofon, ac yn y blaen, dwfwn, pobol, dwfwr, burum; y ffurf gynt oedd burm neu birm. III. TERFYNIADAU. 1. Terfyniadau enwau. Fel y gwyddys y mae'r Gymraeg yn dra chyf- oethog mewn terfyniadau enwau,-y mae ganddi tua naw neu ddeg o honynt; ond mae ffurfiau'r rhai hyn yn wahanol i ryw raddau yn y Mabinogin i'r hyn ydynt yng Nghymraeg ein hoes ni. (a) Ceir-on lle gwelir-ion yn y Gym- raeg ddiweddar; yn union fel y clywir ar lafar gwlad hyd heddyw yn y Deheubarth. Er engraifft, dyma gweisson yn lle gweis- ion,-<noinclude></noinclude> fa267qgwpmj3nr9mz6hiqkfbkxudrzh 104 83997 163573 2026-04-30T00:27:08Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""sef a wnaeth y gweisson, seuyll, kastellu eu taryanneu. " "gweisson doethaf or byt yw fym brodyr i." "y meirch ar gweisson." Eto, meibon,- "ac y goresgynnwys Macsen yr ynys ar Veli mab Manogan ae feibon." arwyddon,- "ac ni weleei dyn eiryoet llu degach na chyweirach na arwydon hardach." doethon,― "Ha was, dwe dithau doethon Ruvein ym kylch i." gwyr llwydon (Breuddwyd Macsen). (b) Ceir -yon am y ffurf ddiweddarach -ion, megis yn "dyn... 163573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"sef a wnaeth y gweisson, seuyll, kastellu eu taryanneu. " "gweisson doethaf or byt yw fym brodyr i." "y meirch ar gweisson." Eto, meibon,- "ac y goresgynnwys Macsen yr ynys ar Veli mab Manogan ae feibon." arwyddon,- "ac ni weleei dyn eiryoet llu degach na chyweirach na arwydon hardach." doethon,― "Ha was, dwe dithau doethon Ruvein ym kylch i." gwyr llwydon (Breuddwyd Macsen). (b) Ceir -yon am y ffurf ddiweddarach -ion, megis yn "dynyon, ebolyon," &c. (c) -yeu am y presennol -iau, megis,- rytyeu rhydiau,- " ac yr mor rytyeu ar yr auonydd y kerdei." glinyeu,- "a gostwng ar tal eu glinyeu a wnaethant y kennadeu."<noinclude></noinclude> io5degoqt81sa6ikjlvq0yssqg1is78 104 83998 163574 2026-04-30T00:28:29Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(d) -ed, -edd, lle'n awr y ceir -oedd, brenhinedd brenhinoedd,- = "deudec brenhin ar hugein o vrenhinedd coronawc." (e) eiteid=-iaid ein hamser ni, anifeileit anifeiliaid. Clywir "anifeil- eid" hyd heddyw ar lafar gwlad yn y Deheubarth. Anwyleit, "ac ef a dywawt y anwyleit." machwyeit (youth),— "gwisc y mackwyeit oed bali purdu." (f) gwelir oedd lle'r ysgrifennir -ydd yn awr, megis yn "gwladoedd," er y ceir hefyd "gwledydd,' "" "ac y... 163574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(d) -ed, -edd, lle'n awr y ceir -oedd, brenhinedd brenhinoedd,- = "deudec brenhin ar hugein o vrenhinedd coronawc." (e) eiteid=-iaid ein hamser ni, anifeileit anifeiliaid. Clywir "anifeil- eid" hyd heddyw ar lafar gwlad yn y Deheubarth. Anwyleit, "ac ef a dywawt y anwyleit." machwyeit (youth),— "gwisc y mackwyeit oed bali purdu." (f) gwelir oedd lle'r ysgrifennir -ydd yn awr, megis yn "gwladoedd," er y ceir hefyd "gwledydd,' "" "ac y goresgynasant gwledydd." (g) -eu yw'r terfyniad cyffredin yn y Mabinogion lle'n awr yr ysgrifennir -au; megis, breichrwyfeu; breicheu; ractal- eu gwintasseu (unigol gwintas, math o esgid); kerdeu cerddeu=cerddi,- = "kerdeu a didanwch." (h) -awr. Dyma hen derfyniad lluosog dyddorol a geir yn yr hen lyfrau. Gwaew-<noinclude></noinclude> 2bkej1pmy64nuahpi334knc81cvqcer 104 83999 163575 2026-04-30T00:29:07Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "awr, y lluosog o "gwaew," pain, a ennir hefyd gwaewar, ond yn awr wyr,"_ ysgrif- " "A pheleidyr a gwaewar yn kyflad." gwe- Felly hefyd ceir cleddyfawr, lluosog cleddyf." " " 2. Terfyniadau Berfau. (a) Canfyddir -es ac -as am odd ein dyddiau ni,- "ac o dyna yd anuonas yntau lythyr at y gwr.' " " ni chafas yr amherawdyr." "llyma y tir a welas yn harglwyd ni." Yr un modd, drachefn, ceir -wys ac -is am -odd. Y mae'r terfyniadau hyn yn cy... 163575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>awr, y lluosog o "gwaew," pain, a ennir hefyd gwaewar, ond yn awr wyr,"_ ysgrif- " "A pheleidyr a gwaewar yn kyflad." gwe- Felly hefyd ceir cleddyfawr, lluosog cleddyf." " " 2. Terfyniadau Berfau. (a) Canfyddir -es ac -as am odd ein dyddiau ni,- "ac o dyna yd anuonas yntau lythyr at y gwr.' " " ni chafas yr amherawdyr." "llyma y tir a welas yn harglwyd ni." Yr un modd, drachefn, ceir -wys ac -is am -odd. Y mae'r terfyniadau hyn yn cyfateb i'r Deheubartheg ws a glywir yn ein dyddiau ni,— "Ac felly y kyscwys Macsen." "ac yna yd esgynwys yr amherawdyr." "ei farch ef a ballwys.' " " y gwyr a wiscwys ymdanunt." ac efe am gwrandewis." (b) -ynt. Ymddengys hwn lle'r arferir heddyw -ent, sef yn y modd mynegol, am-<noinclude></noinclude> 4uyo1z5zgbsskg992qwjsezy03l2ohr 104 84000 163576 2026-04-30T00:29:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ser amherffaith, trydydd person, lluosog, -elhynt=elent,- "pan elhynt hwy i wrandaw kerdeu a didan- wch." gwelynt gwelent,— "wynt a welynt gwladoed mawr a gwastat." prynynt,― "a fal y diffykyei eu meirch, y prynynt er- eill o newyd." Yr unig ferf yn y Gymraeg ddiweddar sy'n cadw'r hen derfyniad hwn, mor bell ag y cofiaf, yw oeddynt, a ysgrifennir hefyd oeddent. (c) -yat-iad, ai, trydydd person unigol amser amherffaith: gwyddyat= gwyd... 163576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ser amherffaith, trydydd person, lluosog, -elhynt=elent,- "pan elhynt hwy i wrandaw kerdeu a didan- wch." gwelynt gwelent,— "wynt a welynt gwladoed mawr a gwastat." prynynt,― "a fal y diffykyei eu meirch, y prynynt er- eill o newyd." Yr unig ferf yn y Gymraeg ddiweddar sy'n cadw'r hen derfyniad hwn, mor bell ag y cofiaf, yw oeddynt, a ysgrifennir hefyd oeddent. (c) -yat-iad, ai, trydydd person unigol amser amherffaith: gwyddyat= gwyddai,- eis. "kany wydyat or byt pa le yd oed." = (d) -eis diweddar -ais, megis yn gwel- (e) am= -om. buam buom,- = "ni awn yr un nifer y buam doe y penn yr orsedd."<noinclude></noinclude> tawoojezf12xkt808pl4d2wrzhn5ua6 104 84001 163577 2026-04-30T00:30:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""a ddywedasam ni uchot." "ni a wdam (=wyddom) na byd dy gyf- oeth." (f) Yn yr un modd ceir -an yn lle -ant ein dyddiau ni yn y trydydd person llu- osog amser perffaith (third person sing. aorist) "pan doethan drachefyn." Y mae engreifftiau mynych o'r t derfynol yn colli o -ant mewn llyfrau ysgrifennwyd yng nghyfnod y Diwygiad Protestan- aidd. Yn y llyfr a elwir "Yn y llyfr hwn" (1546) gwelir mynnan, medran, maen, &c., yn debyg fel y... 163577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"a ddywedasam ni uchot." "ni a wdam (=wyddom) na byd dy gyf- oeth." (f) Yn yr un modd ceir -an yn lle -ant ein dyddiau ni yn y trydydd person llu- osog amser perffaith (third person sing. aorist) "pan doethan drachefyn." Y mae engreifftiau mynych o'r t derfynol yn colli o -ant mewn llyfrau ysgrifennwyd yng nghyfnod y Diwygiad Protestan- aidd. Yn y llyfr a elwir "Yn y llyfr hwn" (1546) gwelir mynnan, medran, maen, &c., yn debyg fel y clywir ar lafar gwlad heddyw, heb y -t derfynol a welir mewn ysgrifau ac yn y grama- degau. Ceir engreifftiau o'r un peth yn Llyfr Du Caerfyrddin ac yng ngwaith Dafydd ab Gwilym. Fel hyn hefyd gan rai o'n hysgrifenwyr diweddar, megis Emrys ap Iwan a'i ddisgybl, y prif-fardd Gwynn Jones. Yr un wedd hefyd, gwelir yn yr hen lyfrau arnyn am "arnynt." Ym Meibl Esgob Morgan, gosodir y -t i mewn yn y sill olaf o'r geiriau hyn. (3) Terfyniadau Arddodiaid Rhag- enwol (Pronominal Prepositions). (a) Lle'r ysgrifennir yn awr ynt, megis yn "arnynt," " trwyddynt," &c.,<noinclude></noinclude> o7xw7hn9fvx93uq1o7q0tgpoon8gych 104 84002 163578 2026-04-30T00:30:46Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ysgrifennid yn y canoloesoedd -unt, a ni a gawn ffurfiau fel "arnunt," "trwydd- unt," &c. (b) Lle y ceir -om yn awr gwelid y pryd hynny -am. = arnam arnom,- "kany arnam ni y berneist ti dy gyghor." honam honom. = (c) Ysgrifennid "o honaf" yn y can- ol oesoedd yn lle "o honof;" ac yn y tryd- ydd person lluosog ceid "onaddunt ac nid o honynt;"- " " "nid aey ef y gyt a neb onaddynt wy." "ac y gwnaeth pwyt yecawl y pob pedwar gwyr onaddu... 163578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ysgrifennid yn y canoloesoedd -unt, a ni a gawn ffurfiau fel "arnunt," "trwydd- unt," &c. (b) Lle y ceir -om yn awr gwelid y pryd hynny -am. = arnam arnom,- "kany arnam ni y berneist ti dy gyghor." honam honom. = (c) Ysgrifennid "o honaf" yn y can- ol oesoedd yn lle "o honof;" ac yn y tryd- ydd person lluosog ceid "onaddunt ac nid o honynt;"- " " "nid aey ef y gyt a neb onaddynt wy." "ac y gwnaeth pwyt yecawl y pob pedwar gwyr onaddunt." IV. Y mae'n werth sylwi fod y Mab- inogion yn dryfrith o eiriau a ddefnyddir hyd heddyw yn y Deheubarth. Hen ddadl ofer a diamcan oedd honno a flinai rai llenorion flynyddoedd yn ol, ac nid ydym, yn awr ac eilwaith, heb glywed ei hacenion hyd yn oed yn ein hamser ni, sef yw honno, "Pa un yw'r Gymraeg buraf, y Wyndodeg neu ynte'r Ddeheubartheg?" Sut bynnag y penderfynir y ddadl, ni ellir osgoi'r ffaith bwysig hon, mai mai yn yn iaith y<noinclude></noinclude> mcthpoc0tqlrvuow6hr0b7ro8fwjq48 104 84003 163579 2026-04-30T00:32:04Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "De yr ysgrifennwyd ein storiau cenedl- aethol, y Mabinogion-" iaith glasurol y Mabinogion" fel yr arferai fy hen athraw haeddbarch, y Canghellor Silvan Evans, ei galw hi. Agorwch eich Mabinogion, a chewch engreifftiau i fyny ac i lawr, ar hyd ac ar led. Fel y gwyddys, caledir rhai cydseiniaid yn y De, yng Ngwent a Morgannwg, pan feddalir yn y Gogledd, etrych "ebai'r Deheuwr, "edrych ebai'r Gogleddwr; "oti, oti," ac, 'yti, yti" meddai... 163579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>De yr ysgrifennwyd ein storiau cenedl- aethol, y Mabinogion-" iaith glasurol y Mabinogion" fel yr arferai fy hen athraw haeddbarch, y Canghellor Silvan Evans, ei galw hi. Agorwch eich Mabinogion, a chewch engreifftiau i fyny ac i lawr, ar hyd ac ar led. Fel y gwyddys, caledir rhai cydseiniaid yn y De, yng Ngwent a Morgannwg, pan feddalir yn y Gogledd, etrych "ebai'r Deheuwr, "edrych ebai'r Gogleddwr; "oti, oti," ac, 'yti, yti" meddai'r Deheuwr, "ydi, ydi meddai'r Gogleddwr. Felly hefyd yn y Mabinogion "ac y doeth Elin i etrych y llu." Ceir yttoedd am "ydoedd,' yn ein a phan yttoedd efe a'i ddwylaw am fwnygl y forwyn." Yn yr un modd ceir genthi am y ffurf ddiweddar "ganddi." Gwelir doeth lle y ceir "daeth llenyddiaeth brintiedig ddiweddar. Di- warnawt yw gair y Mabinogion fel y clywir "diwarnod" heddyw yn y De. Felly hefyd ceissaw, hynny ydyw, "ceisso" (yn ein ffurf ni) ac nid "ceisio fel y dywed y Gogleddwr. Wdost, h.y., wddost, fel ar lafar gwlad heddyw, lle y ceir " wyddost" yn ein iaith lenyddol. " Canfyddir y mywn yn gyson am "i mewn," yn union fel pe baem yn gwrando<noinclude></noinclude> ruxb5wyn7izvd4zrb0vr7jdvf1qu340 104 84004 163580 2026-04-30T00:33:31Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ar rai o bobl sir Aberteifi yn parablu eu Cymraeg tlysbert-"y mywn cadeir." Ymddengys y ffurf "y mywn" yn Nhesta- ment William Salsbri,-"Ac na aed yn ei ol o'r wlad y mywn iddi" (Luc xxi. 21). Yr un wedd, ceir breicheu am "breich- iau," ac fel y sylwyd eisoes, gweisson am gweision." " Dyma engraifft nodedig o iaith y Deheubarth lle y ceir disgwyl yn gyfystyr ag " edrych,"- "disgwyl ar yr haul pan vei teckaf." "nid oedd haws disgwyl r... 163580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ar rai o bobl sir Aberteifi yn parablu eu Cymraeg tlysbert-"y mywn cadeir." Ymddengys y ffurf "y mywn" yn Nhesta- ment William Salsbri,-"Ac na aed yn ei ol o'r wlad y mywn iddi" (Luc xxi. 21). Yr un wedd, ceir breicheu am "breich- iau," ac fel y sylwyd eisoes, gweisson am gweision." " Dyma engraifft nodedig o iaith y Deheubarth lle y ceir disgwyl yn gyfystyr ag " edrych,"- "disgwyl ar yr haul pan vei teckaf." "nid oedd haws disgwyl rac ei thecket." Ceir yr un ystyr i'r gair hwn unwaith o leiaf yn y Beibl mewn adnod yn Ieremia xvii. 21,"Disgwyliwch ar eich eneid- iau." Eto, fel yng Ngwent a Morgannwg, gollyngir gafael yn gyson ar yr "h" mewn geiriau fel "hwy," "hwynt," a hwynthwy," ac ni a gawn ffurfiau fel wy, wynt ac wyntwy. " Dyma eiriau ychwanegol― (1) Whech am "chwech," megis yn Pwyll,- "ac ni bydd antaered ni (=ein taerni ni) an whech (ein chwech) wrth hi ehunan."<noinclude></noinclude> 1mholuczov4i7k9kbmgsc0hnj4tm9n1 104 84005 163581 2026-04-30T00:36:57Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Whaer am "chwaer," er y ceir hefyd y ffurf bresennol "chwaer yn y Mabinog- ion,― " "ac yn chwaer i minnau." (2) briwo, yr un â "briwio," sef torri'n ddarnau mân. Ffurf arall ar y gair yn y Gogledd yw "brifo," yn ar- wyddo "niweidio," to hurt. Ebai Silvan Evans o dan y gair briwo,- "to crumble, to reduce to powder, to mince, to chip. 'ac odyno yn gyfun y kyrchasant Dref- draeth ac y briwassant y Castell " : Briwo mewn llaeth, to crum... 163581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Whaer am "chwaer," er y ceir hefyd y ffurf bresennol "chwaer yn y Mabinog- ion,― " "ac yn chwaer i minnau." (2) briwo, yr un â "briwio," sef torri'n ddarnau mân. Ffurf arall ar y gair yn y Gogledd yw "brifo," yn ar- wyddo "niweidio," to hurt. Ebai Silvan Evans o dan y gair briwo,- "to crumble, to reduce to powder, to mince, to chip. 'ac odyno yn gyfun y kyrchasant Dref- draeth ac y briwassant y Castell " : Briwo mewn llaeth, to crumble bread in milk; yn ail ystyr i'r gair, rhydd "to hurt, to wound, injure," &c., megis yn Ierem. xiv. 17,-"a briw mawr y briwyd y wyryf merch fy mhobl." Briwo teim- ladau da, to hurt one's feelings. Briwo Cym- Taeg, to speak broken Welsh. Yn y Mabinog- ion "a chymryt ereill o'r pryfet ae briwo ym plith dwfyr." 2 Bren. iv. 39-" ac un a aeth allan i'r maes i gasglu bresych, ac a gafodd win- wydden wyllt, ac a gasglodd o honi fresych gwylltion lonaid ei wisg, ac a ddaeth ac a'u briwodd yn y crochan cawl; canys nid adwaen- ent hwynt.' " (3) Terfyniadau -on, -aid, -o yn y Mabinogion lle y ceir -ion, -iaid, -io yn y Wen- hwyseg, meibon (Gogledd "meibion ").<noinclude></noinclude> ltd4dqw2kmdl4df9gauj0yjd1c1fj31 104 84006 163582 2026-04-30T00:38:31Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Anifeileit (Gog. "anifeiliaid," er y ceir ffurf arall hefyd, anyveylyeit). Neido. (4) Gwelir morynion am " morwynion "ein llenyddiaeth ddiweddar. Ond nid yw'r dull hwn yn ddieithr chwaith i'r Gogledd hyd yn oed yn ein hiaith lenyddol. Ysgrifenna'r Proff. J. Morris Jones-" a Gwelir Morynion Glân Meirionnydd." y ffurf hon hefyd yn y Seint Greal. Ym Mabinogi Pwyll, ysgrifennir,- "pe cawswn ddewis o'r holl wragedd a morynion y byt, mae... 163582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Anifeileit (Gog. "anifeiliaid," er y ceir ffurf arall hefyd, anyveylyeit). Neido. (4) Gwelir morynion am " morwynion "ein llenyddiaeth ddiweddar. Ond nid yw'r dull hwn yn ddieithr chwaith i'r Gogledd hyd yn oed yn ein hiaith lenyddol. Ysgrifenna'r Proff. J. Morris Jones-" a Gwelir Morynion Glân Meirionnydd." y ffurf hon hefyd yn y Seint Greal. Ym Mabinogi Pwyll, ysgrifennir,- "pe cawswn ddewis o'r holl wragedd a morynion y byt, mae ti a ddewiswn. " (5) Bratteu geir yn y storiau, nid bratiau," "gwiscaw bratteu trymyon ym danaw a wnaeth Pwyll. " (6) Cawn fynydd am "fyny" yn union fel y clywir heddyw yng ngodre sir Aber- teifi,- "rifedi mawr o swyddwyr a gyfodasant i fynydd." a swch y daryan i fynydd yn arwydd o dangnefedd.' "<noinclude></noinclude> ohfaj1w91nzzvzz6l6txh2onhrq9spz 104 84007 163583 2026-04-30T00:39:17Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(7) Eto,-"meicheu " (=meichiau, hostages),- "cleisseu a dyrnodeu." V. Ceir lluaws o engreifftiau o'r hyn a elwir doublets sydd yn ddiddorol, megis yn gware=yn chware. Engreifftiau di- weddar, gwaith a chwaith, gwanegu a chwanegu,- " "Nid gwr heb newid gware, Nid llong heb fynd o'i lle."-GUTO'R GLYN. "Y lle y bum yn gware gynt, Mae dynion na'm hadwaenynt." " - GORONWY OWEN. Os troir i Luc xvii. 5, gwelir air sy'n peri tipyn o draffert... 163583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(7) Eto,-"meicheu " (=meichiau, hostages),- "cleisseu a dyrnodeu." V. Ceir lluaws o engreifftiau o'r hyn a elwir doublets sydd yn ddiddorol, megis yn gware=yn chware. Engreifftiau di- weddar, gwaith a chwaith, gwanegu a chwanegu,- " "Nid gwr heb newid gware, Nid llong heb fynd o'i lle."-GUTO'R GLYN. "Y lle y bum yn gware gynt, Mae dynion na'm hadwaenynt." " - GORONWY OWEN. Os troir i Luc xvii. 5, gwelir air sy'n peri tipyn o drafferth i rai darllenwyr,- A'r Apostolion a ddywedasant wrth yr Arglwydd, Anghwanega ein ffydd ni." "Increase our faith." Mae'n amlwg mai gwaneg yw gwreiddyn y gair, ac bod hwn yn gyfystyr â chwaneg." Tybiai rhai mai a (negyddol) a gwan yw ystyr y gair, a'i fod felly yn gyfystyr â "make our faith not weak," h.y., "strengthen our faith." Ond gwir ystyr y gair yw a+gwanegu, h.y., a+chwanegu. O ber- thynas i rym yr a hon, efallai mai cadarn- haol neu bwysleisiol, intensive yw ei grym,<noinclude></noinclude> rk9j7routgim35unvoy58icizhvlx9g 104 84008 163584 2026-04-30T00:39:41Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "fel y ceir yn athrugar ac athrist a geiriau cyffelyb. Ond efallai mai math ar sill an- organaidd ydyw a geir ar ffurf arall, sef "y" mewn sill diacen, pan fo'n dod mewn geiriau lluos-sill; fel yn y canlynol, -amheradwr (ymherawdr), amddifad (ymddifad), amryson (ymryson), amryf- ael (ymryfael), ambwyllo (ymbwyllo), amofyn (ymofyn)― "a dechreu amofyn a gwyrda y wlat beth fuasai ei arglwyddiaeth ef. afory (yfory)- "mi a gychwynaf gan dy... 163584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fel y ceir yn athrugar ac athrist a geiriau cyffelyb. Ond efallai mai math ar sill an- organaidd ydyw a geir ar ffurf arall, sef "y" mewn sill diacen, pan fo'n dod mewn geiriau lluos-sill; fel yn y canlynol, -amheradwr (ymherawdr), amddifad (ymddifad), amryson (ymryson), amryf- ael (ymryfael), ambwyllo (ymbwyllo), amofyn (ymofyn)― "a dechreu amofyn a gwyrda y wlat beth fuasai ei arglwyddiaeth ef. afory (yfory)- "mi a gychwynaf gan dy genyat parth a Dyfet auory. ac afory talu y meirch itt." amdanunt (ymdanunt)- "y gwyr a wiscwys am danunt." Ceir hefyd managaf am "mynegaf "mi ae managaf i ti." " VI. GEIRIAU O'R LLADIN A'R IEITH- OEDD LLADINAIDD ac o'r un dras â'r rhain. Yn gymaint a bod perthynas agos rhwng y Gymraeg a'r Lladin, gallesid disgwyl yn<noinclude></noinclude> ihs7gwrki2tq7vc1vpqugxcczhw2mxm 104 84009 163585 2026-04-30T00:40:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ein llenyddiaeth lawer o eiriau yn perthyn yn agos i eiriau Lladin neu yn deilliaw o honynt. Y mae dylanwad y Lladin ar ein hiaith yn amlwg ddigon, a gwelir hyn yn amlwg wrth edrych hyd yn oed yn frysiog dros y Mabinogion. Cymerer er engraifft, rai o'r geiriau sydd eisoes wedi bod dan ein sylw. Dyna breicheu unigol "braich" o'r Lladin "brachium," lle mae'r i yn y terfyniad iad wedi effeithio ar yr a, a'i throi yn ei neu yn ai; a gwel... 163585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ein llenyddiaeth lawer o eiriau yn perthyn yn agos i eiriau Lladin neu yn deilliaw o honynt. Y mae dylanwad y Lladin ar ein hiaith yn amlwg ddigon, a gwelir hyn yn amlwg wrth edrych hyd yn oed yn frysiog dros y Mabinogion. Cymerer er engraifft, rai o'r geiriau sydd eisoes wedi bod dan ein sylw. Dyna breicheu unigol "braich" o'r Lladin "brachium," lle mae'r i yn y terfyniad iad wedi effeithio ar yr a, a'i throi yn ei neu yn ai; a gwelir peth cyff- elyb yn gyson yn ein hiaith. Dyna yscawl drachefn o'r Lladin "scala,' "scala," Seis., "ladder": parawt hefyd yn cyfateb i parod presennol ein dyddiau ni o "parat- us;" castell o "castellum;" parth o part-em." Wele'n canlyn restr ych- wanegol,- " AMYL="aml," Llad. amplius. AUR, Llad. aurum. Daw'r ARIANT diweddar "arian." Ll. argentum. CERWYNEIT, h.y., llonaid cerwyn. gair hwn o'r Ll. "carina," llong neu lestr. Y mae'r i hir wedi troi'n "wy" yn y Gymraeg- fel y gwelir hefyd yn Paradisus (Groeg para- deisos), Cymraeg, "paradwys." Sylwer fod i'r gair Cymraeg lestr ddau ystyr fel y Seisneg vessel sy'n dynodi ship ac hefyd vase. " " CYFURDD. Y gwreiddyn urdd o'r Llad. ordo "ac gwedy hynny a orchymynnwys yr kiwtawtwyr adeilat tei yndi megis na bai yn y<noinclude></noinclude> omm13h5o1brzg70hvkxywn76jw59pds 104 84010 163586 2026-04-30T00:41:34Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "teyrnassoedd tei kyfurd ac a fei yndi." "tei cyfurdd Seis. "houses of equal rank." Gair cyffredin iawn yn y Mabinogion yw cyfurdd. DIFFYG, Ll. deficio. EILWERS ail+gwers, a daw gwers o'r Lladin versus. Ystyr y gair yw "bob yn ail," =Seis., alternately-"rudem a gem bob eilwers yndunt." ESTRAWN Ll. extraneus. " EGWERYT sydd air diddorol a geir yn y Mab- inogion. Yn ystori Macsen ceir-" ac yna y dewissawd gwneuthur y gaer uchaf yn Aruon... 163586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>teyrnassoedd tei kyfurd ac a fei yndi." "tei cyfurdd Seis. "houses of equal rank." Gair cyffredin iawn yn y Mabinogion yw cyfurdd. DIFFYG, Ll. deficio. EILWERS ail+gwers, a daw gwers o'r Lladin versus. Ystyr y gair yw "bob yn ail," =Seis., alternately-"rudem a gem bob eilwers yndunt." ESTRAWN Ll. extraneus. " EGWERYT sydd air diddorol a geir yn y Mab- inogion. Yn ystori Macsen ceir-" ac yna y dewissawd gwneuthur y gaer uchaf yn Aruon idi, ac y ducpwyt egweryt Ruuein yno hyd pan vei iachuesach y'r amherawdyr y cysgu ac y eis- tedd ar ymdaith." Cyfieitha Charlotte Guest y gair hwn yn "earth," a'r un modd hefyd y gwna'r ysgolhaig Ffrengig Loth-" de la terre de Rome," earth of Rome, daear Rhufain. Ys- tyriant y gair fel yn gyfystyr å "y gweryt.) Pe hyn fuasai'r ystyr yn y frawddeg uchod, dylasem gael yn ysgrifenedig "ducpwyt gweryt' neu o weryt. Yn awr, os cymerir y gair iachussach i ddynodi'r Seis. "safer" ac nid "healthier," yna rhaid mai ystyr eqweryt yw "body guards," neu "life-guards.' Mewn Lladin diweddar gwelir geiriau equaria ac equaritia yn dynodi "herds of horses;" ac os troir equaritia i'r Gymraeg yn ol y deddfau sy'n llywodraethu seiniau a llythrennau, fe ddaw yn rheolaidd ddigon i'r Gymraeg yn ei ffurf "egwer- yd," sef y gair sy'n awr dan ein hystyriaeth. Dyma'r eglurhad å rydd Mr. Ivor Williams. " LLONG Ll. (navis) longa, & ysgrifennir llog yn ogystal a long yn y Mabinogion. Y mae'n deilwng o sylw mai ansoddair yw'r gair hwn mewn gwirionedd ac nid enw cyffredin; yn union<noinclude></noinclude> h5oz4xif8unfsmtyyqgdvotpimesakv 104 84011 163587 2026-04-30T00:42:50Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "fel y mae'r Seis. cathedral ar y cyntaf yn an- soddair (ecclesia cathedralis) erbyn hyn wedi dod i'w ystyried yn enw cyffredin (common noun). MEITYN "a llessach i'r march pei assarchut yr meittyn," Seis., "if thou hadst asked earlier." Yn ol y Proff. J. Morris Jones, gwreiddyn y gair yw'r Lladin matutinus. MYWN" mewn," Llad. medianus. MYRD="myrdd." Llad. myriad-em. " " PALFFREY, o "palfredus," ffurf fer o par- averedus yn Lladin y ca... 163587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fel y mae'r Seis. cathedral ar y cyntaf yn an- soddair (ecclesia cathedralis) erbyn hyn wedi dod i'w ystyried yn enw cyffredin (common noun). MEITYN "a llessach i'r march pei assarchut yr meittyn," Seis., "if thou hadst asked earlier." Yn ol y Proff. J. Morris Jones, gwreiddyn y gair yw'r Lladin matutinus. MYWN" mewn," Llad. medianus. MYRD="myrdd." Llad. myriad-em. " " PALFFREY, o "palfredus," ffurf fer o par- averedus yn Lladin y canoloesoedd. Yn Ffranceg, palefroi-" yr amherawdyr ar bal- Ꭹ ffrey yn dristaf gwr a welsei dyn eiryoet. " " a'r PEBYLL, un arall o eiriau diddorol y Mabin- ogion. Defnyddir ef yn ein dyddiau ni fel gair lluosog; ond y gwir yw, gair unigol ydyw yn deilliaw o'r Lladin papilio, "butterfly, a'r lluosog yn y Mabinogion yw "pebylleu fel y dylai fod "a chweiryaw y pebylleu palleu [unigol pall, throne, royal seat, chair of state], a wnaethant udunt." Ond gan fod lluaws mawr o eiriau Cymraeg ac ynddynt y cyfuniad o lafariaid e+y yn y rhif lluosog, megis y gwelir yn cerryg, cestyll," menyg, cesyg," &c., daethpwyd i dybied mai lluosog hefyd oedd y gair pebyl yn ol cyfatebiaeth; fel hyn- « " " cerryg o'r unigol carreg, menyg " maneg, mentyll " mantell, " " felly hefyd rhaid fod pebyll yn deilliaw o'r un- igol pabell. Dyma engraifft ragorol o'r hyn a elwir yn "gyffelybiaeth dwyllodrus" (false<noinclude></noinclude> 207frxzhaipay00jrtedda4jgdn68qh 104 84012 163588 2026-04-30T00:55:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "VII. GEIRIAU WEDI NEWID EU HYSTYR. Pan fo iaith yn iaith fyw, naturiol ydyw iddi newid o hyd, -newid ffurf ei geiriau, ei sillebiaeth, ei chystrawen (o leiaf, i raddau) ac hefyd ystyr ei geiriau. Y mae hyn yn wir am y Gymraeg fel y rhaid fod am bob iaith fyw; ac wrth ddarllen y Mabinogion, canfyddir nifer o eiriau sydd a'u hystyron wedi newid yn ystod y chwe chan mlynedd diweddaf: dyma engreifft- iau,― ANNWYD, yn cyfateb i'r Seis. te... 163588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>VII. GEIRIAU WEDI NEWID EU HYSTYR. Pan fo iaith yn iaith fyw, naturiol ydyw iddi newid o hyd, -newid ffurf ei geiriau, ei sillebiaeth, ei chystrawen (o leiaf, i raddau) ac hefyd ystyr ei geiriau. Y mae hyn yn wir am y Gymraeg fel y rhaid fod am bob iaith fyw; ac wrth ddarllen y Mabinogion, canfyddir nifer o eiriau sydd a'u hystyron wedi newid yn ystod y chwe chan mlynedd diweddaf: dyma engreifft- iau,― ANNWYD, yn cyfateb i'r Seis. temper, neu temperament, disposition, ac nid "cold" fel yn ein dyddiau ni : "y disemyl gwreic a boneddigeiddiaf y hannwyt ae hymddiddan oedd." " ANSAWDD. Yn ein hystoriau y mae i hwn yr ystyr "golygiad," Seis. aspect neu appear- ance. Sonir ym Mreuddwyd Macsen am y gwr gwynllwyd fod "modrwyeu amyl am y dwylaw a gordtorch eur am y fwnwgyl, a ractal eur yn kynnal y wallt ac ansawd erdrym arnaw.' Gyda golwg ar y gair erdrym, tybia rhai mai ei ystyr yw er+trym," golwg drom. Cyfieithir ef gan Charlotte Guest yn powerful. Ni all mai dyna yw ei wreiddyn, oblegid nid ertrym yw'r gair yn y Mabinogion ond erdrym, h.y., yn ein sillebiaeth ni, erddrym. Y tebyg yw mai er+drym (golwg) yw gwreiddyn y gair, a'i ystyr felly yw, amlwg, gweledig, ac oblegid hynny "nodedig" yn cyfateb i'r Seisneg con-<noinclude></noinclude> tf75w8ukpsm3vbj8jat3s6ejacfwnte 104 84013 163589 2026-04-30T01:02:34Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "spicuous. Dyma engraifft pellach o hen ystyr ansawdd- "diau oedd gantunt na welsynt llongeu gyweiryach y hinsawdd na hwynt.' " Ceir yr ystyr arall hefyd, sef condition, state yn y Mabinogion- " ac ydoedd druan edrych ar yr ansawd yssyd arnaw." Cesglir fod y gair yn y cyfnod hwnnw mewn "transitional state." " BRODOR. Ymddengys nad yw'r gair yn ddim arall ond brawd, nid native ond brother. Ni a gawn "brodoryon " yn fynych yn golygu " b... 163589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>spicuous. Dyma engraifft pellach o hen ystyr ansawdd- "diau oedd gantunt na welsynt llongeu gyweiryach y hinsawdd na hwynt.' " Ceir yr ystyr arall hefyd, sef condition, state yn y Mabinogion- " ac ydoedd druan edrych ar yr ansawd yssyd arnaw." Cesglir fod y gair yn y cyfnod hwnnw mewn "transitional state." " BRODOR. Ymddengys nad yw'r gair yn ddim arall ond brawd, nid native ond brother. Ni a gawn "brodoryon " yn fynych yn golygu " bro- dyr," brothers; a chanfyddir "brawdoryawl yn cyfateb i "brodoryawl" yn gyfystyr a brotherly" ac o vrawdoryawl garyat pob un a ressawawdd y gilyd onaddunt.' Ressawawdd yn deillio o grossaw, hwn yn rhoi cressaw, a hwn drachefn cresso, y gair a arferir ar lafar gwlad. Y ffurfiau llenyddol yw, croesaw, croeso. « CAE. Ystyr hwn yw yr hyn sydd yn amgau;" y Seis., anything that encloses; mae ei ystyr yn weithredol (active), ac nid yn oddefol (passive) fel yn ein dyddiau ni, sef," yr hyn a amgeuir." "nyt etewis Riannon neb heb roddi rhodd ennwawc iddaw ae o gae ae o vodrwy ae o vaen gwerthfawr?" Ei ystyr yma yw wreath, ring, chaplet. Gwelir yr ystyr gweithredol i'r gair ym Marc xii. 1-" Gwr a blannodd winllan, ac a osododd gae o'i hamgylch." Eto, yn Esai v. 5- "Torraf ymaith ei chae, fel y porer hi; torraf ei magwyr, fel y byddo yn sathrfa." Difynna Silvan Evans frawddeg a ddefnyddir yn Nyfed "tynnu ei ben drwy gae," to get one's head out of the noose, to extricate one-<noinclude></noinclude> qedto8goe7es37pffdag0ou44gt6tr3 104 84014 163590 2026-04-30T01:04:49Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "self:" Y mae'r Geiriadur mawr yn werth ei ddarllen dan y gair hwn. CYFARWYDDYD. Yn Y Mabinogion golyga hwn "ystori" neu "hanes," Seis. tale-"ie, heb y Pryderi, da oed gennym ni kael kyvarwydyt,' mi a dywedaf gyuarwydyt yn llawen." Yn y canol oesoedd dynodai cyfarwydd, ambell waith, "arweinydd" (guide) neu "arweiniad" (guid- ance; ond yn fynychaf, dynoda "hanesydd," neu'n hytrach "ystoriwr." Y lluosog yw "cyfarwyddiaid." "Ni a fyddw... 163590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>self:" Y mae'r Geiriadur mawr yn werth ei ddarllen dan y gair hwn. CYFARWYDDYD. Yn Y Mabinogion golyga hwn "ystori" neu "hanes," Seis. tale-"ie, heb y Pryderi, da oed gennym ni kael kyvarwydyt,' mi a dywedaf gyuarwydyt yn llawen." Yn y canol oesoedd dynodai cyfarwydd, ambell waith, "arweinydd" (guide) neu "arweiniad" (guid- ance; ond yn fynychaf, dynoda "hanesydd," neu'n hytrach "ystoriwr." Y lluosog yw "cyfarwyddiaid." "Ni a fyddwn gyfarwydd itt, heb wynt." "ar gwyr hynny yn gyuarwyd udunt. "a llyma yr achaws na wyr neb y vreidwyt, na bard na chyfarwyd." CYFOETH. Y mae sylwadau Silvan Evans yn ei Eiriadur mawr yn rhagorol ar y gair hwn. Ceir hanes ei ystyron yn wych ganddo :- (1) Arglwyddiaeth neu randir o dan lywodr- aethwr:- "Gwawl a aeth parth ae gyfoeth.' " " gwr yssyd gyuerbyn y gyfoeth am kyuoeth ynneu yn ryuela arnaf." Ceir yr ystyr hwn yn Nhest. W. Sales. yn Act. xxiii. 34"wedy daroedd i'r President ei ddarllen, a gofyn o ba gyfoeth ydd hanoedd." Arglwydd y gyfoeth," lord of the territory or of the manor. " (2) Gallu." Rhufeiniol gyfoeth," The Roman power. "Cyfoeth Duw," the power of God." Hollgyfoethog," Almighty. "Credaf yn Nuw Dad Hollgyfoethog," I believe in God the Father Almighty. (LLYFR GWEDDI GYFFREDIN).<noinclude></noinclude> tj17aqn8x85dh2xusmqpn5eyfgero19 104 84015 163591 2026-04-30T01:08:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(3) Y wladwriaeth gyffredin; the common weal or estate. (4) Ystyr presennol y gair, sef golud, llawnder, riches, affluence. "Cyfoeth tiriog," landed property. "Cyfoeth gogoniant" (Ephes. iii. 16), the riches of glory. Enwir plwyf yn sir Aberteifi o dan yr enw Cyfoeth y Brenin," ac y mae ystyr yr enw yn ol yr eglurhad uchod, yn amlwg. DADLEU "a dadleu brenhined a oed arnaw ddiwarnawt." Y mae dadleu yma yn y rhif lluosog; yr unigol... 163591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(3) Y wladwriaeth gyffredin; the common weal or estate. (4) Ystyr presennol y gair, sef golud, llawnder, riches, affluence. "Cyfoeth tiriog," landed property. "Cyfoeth gogoniant" (Ephes. iii. 16), the riches of glory. Enwir plwyf yn sir Aberteifi o dan yr enw Cyfoeth y Brenin," ac y mae ystyr yr enw yn ol yr eglurhad uchod, yn amlwg. DADLEU "a dadleu brenhined a oed arnaw ddiwarnawt." Y mae dadleu yma yn y rhif lluosog; yr unigol yw dadl, a'i ystyr yw-" cyf- arfod neu gyngor, assembly, council. Yna daeth i ddynodi cyfarfod neu gyngor cyfreithiol; wedi hynny, defnyddiwyd ef i ddynodi ymdrafodaeth mewn achosion cyfreithiol; ac yna drachefn, daeth i olygu ymryson rhwng pleidiau; ac yn ddiweddaf yr ystyr sydd iddo yn gyffredin heddyw, sef unrhyw ymryson. EHELAETH. Ei ystyr presennol yw digon o le, eang, Seis., spacious. Nid yw'r ystyr hwn, mae'n wir, yn un dieithr iddo hyd yn oed yn yr hen Gymraeg. Defnyddir y gair, modd byn- nag, yn yr hen lyfrau yn gyfystyr a haelfrydig, bonheddig, rhwydd-galon, Seis., generous;- "ac y gyt a hynny ymladdwr da oedd, a hael ac ehelaeth i rodeu vwyt a diawt y bawb er a'e keissei." Yn y dyfyniad hwn, cymhwysir y gair at berson ac nid at bethau. Ceir y gair yn yr ystyr hwn mewn darnau eraill o lenyddiaeth Gymraeg, megis "ehalaeth Arglwydd," pen- naeth ehalaeth," generous prince. Cymharer y Llad, largus, Seis., large, sydd iddynt yr un ystyr ag a geir yn y gair sydd dan sylw.<noinclude></noinclude> tpmcsmwep9nn8cxxidi7fr07w56fru1 104 84016 163592 2026-04-30T01:11:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "HAWL. Y mae i'r gair hwn yn y Mabinogion ei hen ystyr, yn gyfystyr â'r Llad. causa-Seis., cause, case, ac yn y Gymraeg "achos." Dyma'r ystyr hefyd roi'r iddo rai troion yn y Beibl. "ac na hawl ef ynni," h.y., do not demand him from us, neu do not charge him on us. LLADD. Ystyr hwn yn awr yw kill, ond yn y Mabinogion dynoda "torri," Seis., break, cut, fel yn wir y ceir hyd yn oed yn ein dyddiau ni mewn rhai brawddegau megis-"lladd m... 163592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>HAWL. Y mae i'r gair hwn yn y Mabinogion ei hen ystyr, yn gyfystyr â'r Llad. causa-Seis., cause, case, ac yn y Gymraeg "achos." Dyma'r ystyr hefyd roi'r iddo rai troion yn y Beibl. "ac na hawl ef ynni," h.y., do not demand him from us, neu do not charge him on us. LLADD. Ystyr hwn yn awr yw kill, ond yn y Mabinogion dynoda "torri," Seis., break, cut, fel yn wir y ceir hyd yn oed yn ein dyddiau ni mewn rhai brawddegau megis-"lladd mawn,' "Blladd gwair." Yn Nhestament William Salesbury defnyddir ef yn yr ystyr hwn yn y frawddeg "lladd pen Ioan Fedyddiwr." Dyma engreifftiau o'r Mabinogion- "lladd tafodeu y gwragedd rhag llygru eu hiaith." "yna y doethant am y pen a'e lladd a llawer gyt ag ef." KYNNYDDU, cynyddu ennill, Seis., win, gain, add to one's dominions. "pa ymherawdyr bynnag a drickyei yg gwlad oedd ereill yn kynnyddu seith mlynedd, trickyei ar y orescyn. " NIFER, lluosog, niferoedd, Seis., forces, hosts, retinue. "ac y niferoedd mawr o wyr ygyt ag ef." "ac y bu digrif ganddo ymwelet ae nifer ac ae deulu." PARTH. Y mae i hwn yn ein hamser ni rym enw (noun) ond yn ein hystoriau, defnyddir ef ynglyn â'r cysylltair "a neu "ac," parth ac: ac yna y mae iddo rym arddodiad; "parth a'r gorllewin," towards the west. "parth a Ruuein," towards Rome. PERFEDD, yn dynodi "canol;" "pwynt perfedd," Seis., the middle point;<noinclude></noinclude> jr947dc6dc56bw5x3nai9oiunr9ijrz 104 84017 163593 2026-04-30T01:13:05Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""a pharth a pherfedd y llannerch." "ac yn y lle y ceffych di y pwynt perfedd yn iawn, par gladdu yn y lle hwnnw." Deillia'r gair hwn o'r Lladin permedius. Yn Luc xxi. 21, yn ein Cymraeg diweddar, ceir y frawddeg, a'r rhai a fyddant yn ei chanol hi, ymadawant;" ond yn Nhestament William Sales- bury darllennir "a'r ei sy yn ei chenol, tynnan y maes," ond ar ymyl y ddalen, ceir "perfodd," sydd yn gambrint mac'n ddiau, am "perfedd." "P... 163593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"a pharth a pherfedd y llannerch." "ac yn y lle y ceffych di y pwynt perfedd yn iawn, par gladdu yn y lle hwnnw." Deillia'r gair hwn o'r Lladin permedius. Yn Luc xxi. 21, yn ein Cymraeg diweddar, ceir y frawddeg, a'r rhai a fyddant yn ei chanol hi, ymadawant;" ond yn Nhestament William Sales- bury darllennir "a'r ei sy yn ei chenol, tynnan y maes," ond ar ymyl y ddalen, ceir "perfodd," sydd yn gambrint mac'n ddiau, am "perfedd." "PRUDD, o'r Llad. prudens, yn yr hen Gym- raeg yn dynodi doeth, call, synhwyrol. Cyplysir prudd a " doeth " yn y Mabinogion- kanys gwr prud a doeth ydoed." Yetyr arall sydd iddo yng Nghymraeg ein dyddiau ni-trist, gofidus, gresynol. RHIENI yn y Mabinogion yw "rhiain" ein hamser ni Seis. maiden, lady. Gelwir Bran- wen yn "drydedd prif rieni yn yr ynys hon." Y. Y mae hon yn yr hen lyfrau yn aml yn gyfystyr ac "yn" ein Cymraeg ni, megis yn yr engreifftiau canlynol-"y'th gyfoeth "=yn dy gyfoeth, h.y., fel y gwelsom uchod, "yn dy ar- glwyddiaeth. "yr eil ormes yssyd y'th gyfoeth di." " ac o dyna y'th berson dy hunan byd yn gwylaw." Gellir sylwi cyn gorffen yn yr adran hon fod y frawddeg ar feddwl wedi newid ei hystyr er y dyddiau pan ysgrifennwyd y Mabinogion. Ei hystyr yn awr yw bwriadu, Seis., intending to, fel y future participle yn Lladin―" ar feddwl<noinclude></noinclude> 1vamvsn43opd155ffkxfhfvyz9am8as 104 84018 163594 2026-04-30T01:14:05Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "gwneud"=intending to do. Ond yn y Mabinogion, dynoda "ffugio," feddwl gwneuthur tangnefedd y rygtunt =Seis., pretending to make peace between them. VIII. GEIRIAU WEDI NEWID EU CENEDL. Y mae i genedl geiriau Cymraeg lawer iawn o ansicrwydd, neu o leiaf, o anhaws- ter parthed penderfynu i ba un o'r ddwy genedl y perthynant. Nid yw'n hawdd gwybod bob amser ar ba egwyddor y pen- derfynir y mater hwn. Ymddengys fod geiriau y mae iddynt... 163594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gwneud"=intending to do. Ond yn y Mabinogion, dynoda "ffugio," feddwl gwneuthur tangnefedd y rygtunt =Seis., pretending to make peace between them. VIII. GEIRIAU WEDI NEWID EU CENEDL. Y mae i genedl geiriau Cymraeg lawer iawn o ansicrwydd, neu o leiaf, o anhaws- ter parthed penderfynu i ba un o'r ddwy genedl y perthynant. Nid yw'n hawdd gwybod bob amser ar ba egwyddor y pen- derfynir y mater hwn. Ymddengys fod geiriau y mae iddynt briodoleddau gwryw- aidd megis "nerth,' grym,' ," "ynni,' "cadernid," &c., yn wrywaidd; tra y mae'r geiriau sydd ganddynt nodweddion menywaidd, o ran eu cenedl felly hefyd; ac ymhlith y nodweddion hyn gellir enwi tlysni," tynerwch,' "harddwch," &c. Anhawdd, fodd bynnag, yw gweled pa fodd i gymhwyso'r rheol hon yn ym- arferol. Y mae arfer y ddwy dalaeth hefyd yn gwahaniaethu'n fawr. Ceir rhai geiriau yn wahanol eu cenedl yn ol fel y byddys yn y Gogledd neu yn y De. Ceir yn fynych eiriau hefyd yn gwahan- iaethu yn eu cenedl yn ol eu hystyr. Cy-<noinclude></noinclude> nyhjyygismtqnvzvhe0ambgyeksr1ln 163596 163594 2026-04-30T01:14:50Z AlwynapHuw 1710 163596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gwneud"=intending to do. Ond yn y Mabinogion, dynoda "ffugio," feddwl gwneuthur tangnefedd y rygtunt =Seis., pretending to make peace between them. VIII. GEIRIAU WEDI NEWID EU CENEDL. Y mae i genedl geiriau Cymraeg lawer iawn o ansicrwydd, neu o leiaf, o anhaws- ter parthed penderfynu i ba un o'r ddwy genedl y perthynant. Nid yw'n hawdd gwybod bob amser ar ba egwyddor y pen- derfynir y mater hwn. Ymddengys fod geiriau y mae iddynt briodoleddau gwryw- aidd megis "nerth,' grym,' ," "ynni,' "cadernid," &c., yn wrywaidd; tra y mae'r geiriau sydd ganddynt nodweddion menywaidd, o ran eu cenedl felly hefyd; ac ymhlith y nodweddion hyn gellir enwi tlysni," tynerwch,' "harddwch," &c. Anhawdd, fodd bynnag, yw gweled pa fodd i gymhwyso'r rheol hon yn ym- arferol. Y mae arfer y ddwy dalaeth hefyd yn gwahaniaethu'n fawr. Ceir rhai geiriau yn wahanol eu cenedl yn ol fel y byddys yn y Gogledd neu yn y De. Ceir yn fynych eiriau hefyd yn gwahan- iaethu yn eu cenedl yn ol eu hystyr.<noinclude></noinclude> iiy6iclxszytzlfntfzm97lceszj1j1 104 84019 163595 2026-04-30T01:14:35Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "cymerer croes er engraifft. Y mae hwn. yn fenywaidd pan yn dynodi'r Seis. cross, ond yn wrywaidd pan y mae iddo ystyr y Seis. transept, megis yn y Bardd Cwsg- "Gwelwn un rhan o'r eglwys yn taflu allan yn groes glandeg a hynod iawn." Ystyrier eto y gair "braich." Pan yn cyfateb i'r Seis. arm, y mae ei genedl yn fenywaidd; ond pan yn golygu spur of a mountain, y mae'r gair yn wrywaidd, fel y gwelir mewn engreifftiau fel "Braich Coch, "... 163595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cymerer croes er engraifft. Y mae hwn. yn fenywaidd pan yn dynodi'r Seis. cross, ond yn wrywaidd pan y mae iddo ystyr y Seis. transept, megis yn y Bardd Cwsg- "Gwelwn un rhan o'r eglwys yn taflu allan yn groes glandeg a hynod iawn." Ystyrier eto y gair "braich." Pan yn cyfateb i'r Seis. arm, y mae ei genedl yn fenywaidd; ond pan yn golygu spur of a mountain, y mae'r gair yn wrywaidd, fel y gwelir mewn engreifftiau fel "Braich Coch, "Cefn y Braich," &c. Ac hyd yn oed pan yn dynodi arm ceir ef yn wr- ywaidd yn aml megis yn " Deuter. vii. 19-"a'r braich estyngedig." Iob xxvi. 2-"a achubaist ti y braich sydd heb gadernid.' " Ierem. xxi. 5" a mi fy hun a ryfelaf i'ch erbyn â llaw estyngedig, ac â braich cryf, mewn sorriant a llid, a digofaint mawr." Felly hefyd mewn lliaws o fannau eraill yn y Beibl." Yr un modd am "cennad." Defyddir hwn yn y Beibl yn ramadegol fel gair menywaidd yn ol ei ystyr, megis yn 2 Bren. ix. 18, yn yr hanes am Iehu-"y gennad a ddaeth hyd atynt hwy, ond nid yw efe yn dychwelyd." Yr un modd ym Matth. xi. 10-Yr wyf fi yn anfon fy<noinclude></noinclude> nkgx9947dsqoahgemsxmze9pv5iw7dc 163597 163595 2026-04-30T01:15:00Z AlwynapHuw 1710 163597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cymerer croes er engraifft. Y mae hwn. yn fenywaidd pan yn dynodi'r Seis. cross, ond yn wrywaidd pan y mae iddo ystyr y Seis. transept, megis yn y Bardd Cwsg- "Gwelwn un rhan o'r eglwys yn taflu allan yn groes glandeg a hynod iawn." Ystyrier eto y gair "braich." Pan yn cyfateb i'r Seis. arm, y mae ei genedl yn fenywaidd; ond pan yn golygu spur of a mountain, y mae'r gair yn wrywaidd, fel y gwelir mewn engreifftiau fel "Braich Coch, "Cefn y Braich," &c. Ac hyd yn oed pan yn dynodi arm ceir ef yn wr- ywaidd yn aml megis yn " Deuter. vii. 19-"a'r braich estyngedig." Iob xxvi. 2-"a achubaist ti y braich sydd heb gadernid.' " Ierem. xxi. 5" a mi fy hun a ryfelaf i'ch erbyn â llaw estyngedig, ac â braich cryf, mewn sorriant a llid, a digofaint mawr." Felly hefyd mewn lliaws o fannau eraill yn y Beibl." Yr un modd am "cennad." Defyddir hwn yn y Beibl yn ramadegol fel gair menywaidd yn ol ei ystyr, megis yn 2 Bren. ix. 18, yn yr hanes am Iehu-"y gennad a ddaeth hyd atynt hwy, ond nid yw efe yn dychwelyd." Yr un modd ym Matth. xi. 10-Yr wyf fi yn anfon fy<noinclude></noinclude> pq7iah8l33vvnqdimtynfvrx59i7aab 104 84020 163598 2026-04-30T01:16:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "nghennad o flaen dy wyneb, yr hwn a baratoa dy ffordd o'th flaen." "Brawd," lluosog "brodyr," sydd wrywaidd; ond "brawd" lluosog "brod- iau," judgment, sydd fenywaidd. Y mae "clod" yn amwys: cymharer― "Y clod, y mawl, y parch a'r bri," "Yna y bydd y glod i bob un gan Dduw," 1 Cor. iv. 5. Gwelir felly y dichon anhawsterau lawer godi pan yn ceisio penderfynu cenedl geiriau-anhawdd iawn lawer tro yw dyf- alu beth yw cenedl gair a fo dan... 163598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>nghennad o flaen dy wyneb, yr hwn a baratoa dy ffordd o'th flaen." "Brawd," lluosog "brodyr," sydd wrywaidd; ond "brawd" lluosog "brod- iau," judgment, sydd fenywaidd. Y mae "clod" yn amwys: cymharer― "Y clod, y mawl, y parch a'r bri," "Yna y bydd y glod i bob un gan Dduw," 1 Cor. iv. 5. Gwelir felly y dichon anhawsterau lawer godi pan yn ceisio penderfynu cenedl geiriau-anhawdd iawn lawer tro yw dyf- alu beth yw cenedl gair a fo dan ystyr- iaeth. Y mae'r pwnc yn un dyddorol ac yn deilwng o astudiaeth. Ein mater ni yma, yw ystyried y nifer mawr o eiriau a ddefnyddid gynt yn y canoloesoedd sydd o ran eu cenedl yn wahanol i'r hyn yr ys- tyrrir hwynt yn ein dyddiau ni. (1) BREUDDWYD sydd yn ein hamser ni yn wrywaidd, ond yn y Mabinogion menywaidd ydyw, er nad yw felly bob amser; canys cawn yno y ddwy ffurf, y vreudwyt ac y breuddwyt. Sillebir y gair ag "i" yn y sill gyntaf yn ogystal ag "u. Dyma engreifftiau o'r Mabin- ogion o'i ddefnyddio yn fenywaidd,- " u.", ac yn y vreuddwyt y gwelwn morwyn." ac y geissaw chwedleu y wrth y vreuddwyt."<noinclude></noinclude> czr6uae7x40dxaiet1v6vwi64dz4dif 104 84021 163599 2026-04-30T01:17:00Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yn y Beibl ceir y gair yn wrywaidd Dan. iv. 5-"gwelais freuddwyd yr hwn a'm hofnodd." Genes. xxxvii. 6" gwrandewch, atolwg, y breuddwyd yr hwn a freuddwydiais." (2) CINIO yn fenywidd yn y Mabinogion- "y giniaw yn harddlech." Yn ein hamser ni defnyddir ef yn y ddwy ffordd. (3) CHWEDL yn wrywaidd yn y Mabinogion,- "a'r chwedl hwn a elwir Breudwyt Macsen Wledic." "a'r chwedl hwn a elwir Kyfranc Llud a Lleuelys." Y mae'r gair yn wrywaidd... 163599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Yn y Beibl ceir y gair yn wrywaidd Dan. iv. 5-"gwelais freuddwyd yr hwn a'm hofnodd." Genes. xxxvii. 6" gwrandewch, atolwg, y breuddwyd yr hwn a freuddwydiais." (2) CINIO yn fenywidd yn y Mabinogion- "y giniaw yn harddlech." Yn ein hamser ni defnyddir ef yn y ddwy ffordd. (3) CHWEDL yn wrywaidd yn y Mabinogion,- "a'r chwedl hwn a elwir Breudwyt Macsen Wledic." "a'r chwedl hwn a elwir Kyfranc Llud a Lleuelys." Y mae'r gair yn wrywaidd yn Dafydd ab Gwilym ac yn "Nrych y Prif Oesoedd,"- "chwedl garw." Defnyddir ef felly hefyd gan Goronwy Owen-" chwedl parod." Erbyn hyn, y mae wedi dod i edrych arno fel menywaidd oblegid dylanwad yr "e" yn y canol, oblegid fel rheol y mae geiriau ag "e" ynddynt yn fen- ywaidd yn y Gymraeg. (4) DAMWAIN, gwrywaidd yn y Mabinogion- "damwein hwnnw." Ceir ef felly hefyd yn y Beibl, megis yn Preg. ii. 14" ac etto mi a wel ais yr un damwain yn digwydd iddynt oll." Yn y canoloesoedd, gwrywaidd oedd y gair hwn gan mwyaf " damwain da," good luck, yn yr hen lyfrau, ac hefyd yng ngweithiau Goronwy Owen. (5) DYN. Y mae'r gair hwn yn perthyn i'r ddau ryw. Defnyddir ef am wraig yn ogystal & gwr. "Nyt oes yn y byt dyn vwy y galar no hi." Ceir yr un peth gan ein beirdd Dafydd ab Gwilym, Goronwy Owen, ac eraill. Fe gofir am y frawddeg y "ddeuddyn hyn" yn y gwasan- aeth priodas yn Llyfr Gweddi Gyffredin Eglwys Loegr.<noinclude></noinclude> qj0eg7r2el81d5irjz4mc0zfhs9tezk 104 84022 163600 2026-04-30T01:17:10Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Rydych wedi creu tudalen wag 163600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude></noinclude> knt9697boubqhndiyw081zn8sckd1yy 104 84023 163601 2026-04-30T01:18:06Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "mae llu mawr o eiriau ag "o" ynddynt yn fenywaidd yn y Gymraeg,-llafariad fenywaidd ydyw fel rheol,-cloch, ffon, gordd, bron, hon, trom, &c. IX. YR ARDDODIAID O" AC "I." Nid yw'r Mabinogion yn gwahan- iaethu bob amser rhwng yr arddodiaid "o" ac "i;" er engraifft,- "a gwregys o rudeur am dani, ac yn teckaf golwe o ddyn edrych arni ;" " ac odyna y daeth yn vynych o Ynys Pryd- ein." Yn y brawddegau hyn, y mae'n amlwg fod yr o yn cyfate... 163601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>mae llu mawr o eiriau ag "o" ynddynt yn fenywaidd yn y Gymraeg,-llafariad fenywaidd ydyw fel rheol,-cloch, ffon, gordd, bron, hon, trom, &c. IX. YR ARDDODIAID O" AC "I." Nid yw'r Mabinogion yn gwahan- iaethu bob amser rhwng yr arddodiaid "o" ac "i;" er engraifft,- "a gwregys o rudeur am dani, ac yn teckaf golwe o ddyn edrych arni ;" " ac odyna y daeth yn vynych o Ynys Pryd- ein." Yn y brawddegau hyn, y mae'n amlwg fod yr o yn cyfateb i'r arddodiad i yn ol ein harfer ni. Y mae Syr John Rhys yn ei ragymadrodd i'r Brutiau wedi dangos sut y mae'r dyryswch hwn i'w egluro. Yn yr hen Frythoneg yr oedd dau arddodiad do a di, yn cyfateb o ran eu tarddiad i de yn y Lladin a'r Seisneg "to;" ond gan fod ganddynt eisoes arddodiad o yn dy- nodi "allan o" neu "o" fel yn ein dyddiau ni, yna er mwyn osgoi'r dyrys- wch, rhoddwyd yr ystyr "allan o yn gwbl i "o," a throsglwyddwyd yr ystyr Seis. " to " yn hollol i'r arddodiad "i." Felly ni a gawn yn y Brutiau,-<noinclude></noinclude> 1hmanaz4ycs8yv93aghazyxegoq6y1l 104 84024 163602 2026-04-30T01:19:31Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""o'e feibion "= to his sons. "o'e frawd noc iddaw ef "to his sons nor to him. heir. "iddaw ac o'e etifedd = to him and to his Hyd yn oed heddyw y mae iddynt mewn rhai brawddegau yr un a'r unrhyw ystyr; er engraifft pan gyfieithir "I live on this side of the river," gellir dweyd, "'Rwy'n byw yr ochr hon i'r afon," neu "yr ochr hon o'r afon." X. GRADDAU ANSODDEIRIAU. (a) Y radd gymharol neu'r uwchradd. Yn y Gymraeg ddiweddar, pan fydd... 163602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"o'e feibion "= to his sons. "o'e frawd noc iddaw ef "to his sons nor to him. heir. "iddaw ac o'e etifedd = to him and to his Hyd yn oed heddyw y mae iddynt mewn rhai brawddegau yr un a'r unrhyw ystyr; er engraifft pan gyfieithir "I live on this side of the river," gellir dweyd, "'Rwy'n byw yr ochr hon i'r afon," neu "yr ochr hon o'r afon." X. GRADDAU ANSODDEIRIAU. (a) Y radd gymharol neu'r uwchradd. Yn y Gymraeg ddiweddar, pan fydd an- soddair yn terfynu yn g, b, d, troir y rhai hyn yn c, p, t, cyn chwanegu'r terfyn- iadau -ed, -ach, -af; fel hyn,- teg, teced, tecach, tecaf, llwyt, llwyted, llwytach, llwytaf, gwlyb, gwlyped, gwlypach, gwlypaf. Ond yn y canoloesoedd ni ddilynid y rheol hon. Caledid y cydseiniaid yn y gyf- artal neu'r gyfuwchraddol (equative) a'r uchafradd fel yn ein hamser ni, ond cedwid y feddal yn y gymharol (neu'r uwchradd, comparative): fel hyn―<noinclude></noinclude> 5k43iqdj56514rgr7tru85ylyw0v519 104 84025 163603 2026-04-30T01:23:18Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "teg, teced, tegach, tecaf, (neu teckaf). " Mae'n debyg fod y terfyn -af" yn sefyll am un hŷn, sef "haf," yn cyfateb i '-sim" a welir yn y Lladin-"simus," ac y mae'r Lladin s yn troi'n "h" yn y Gymraeg, fel y gwelir yn y canlynol,- Llad. sal, Cymraeg halen. Llad. sol, Cymraeg haul, &c. Yn awr o teg" ceir "teg-haf," a thry'r gh yn naturiol yn c, felly cawn "tecaf." A'r un modd pan bo'r ansoddair yn ter- fynu â b neu d. O berthynas i'... 163603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>teg, teced, tegach, tecaf, (neu teckaf). " Mae'n debyg fod y terfyn -af" yn sefyll am un hŷn, sef "haf," yn cyfateb i '-sim" a welir yn y Lladin-"simus," ac y mae'r Lladin s yn troi'n "h" yn y Gymraeg, fel y gwelir yn y canlynol,- Llad. sal, Cymraeg halen. Llad. sol, Cymraeg haul, &c. Yn awr o teg" ceir "teg-haf," a thry'r gh yn naturiol yn c, felly cawn "tecaf." A'r un modd pan bo'r ansoddair yn ter- fynu â b neu d. O berthynas i'r radd gyfartal, y mae'r caledu i'w briodoli, efallai, i acennu'r geiriau ar y sill -ed; a thrwy hynny, dod a'r "h" i mewn i'r sill acennol, fel hyn,- teg, teghéd, ac yna teced. Ond nid oes sail o gwbl i galedu'r cydseiniaid terfynol yn y radd gymharol-peth diweddar yw hynny; daeth i mewn trwy gyfatebiaeth dwyll, gan fod y gyfuwchradd a'r uchafradd yn caledu, paham hefyd na chaledir yr uwchradd neu'r gymharol? Ac oblegid hyn, ni a gawn "teg, teced, tecach," (lle y dylid cael "tegach"), tecaf.<noinclude></noinclude> 1u41xkcqiied043usqd5cn2by964qnc 104 84026 163604 2026-04-30T01:24:06Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(b) Y mae cystrawen y gymharol yn y Mabinogion yn ein taro'n ddieithr ambell dro "a chymmeint oedd eu gwybot ac nad oedd ymadrodd dros wyneb yr ynys yr ysset y dywettit"=" however low it was spoken. Gwelir yma "cymmeint ac" "lle y dywedir yn awr "cymaint ag neu "cymaint fel." Engraifft eto-,"A honno a aeth trwy galon dynion ac a'e hofnockaei yn gymmeint ac y collei y gwyr eu lliw ac eu nerth." " (c) Y mae i'r gymharol hefyd rym enw (... 163604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(b) Y mae cystrawen y gymharol yn y Mabinogion yn ein taro'n ddieithr ambell dro "a chymmeint oedd eu gwybot ac nad oedd ymadrodd dros wyneb yr ynys yr ysset y dywettit"=" however low it was spoken. Gwelir yma "cymmeint ac" "lle y dywedir yn awr "cymaint ag neu "cymaint fel." Engraifft eto-,"A honno a aeth trwy galon dynion ac a'e hofnockaei yn gymmeint ac y collei y gwyr eu lliw ac eu nerth." " (c) Y mae i'r gymharol hefyd rym enw (the force of a noun)"a ual y llattrei wynnet y cwn, y llattrei cochet y clust- ieu." Yn wir, dysgir ni mai yr un yw'r " ed," yn y radd gymharol ag a welir mewn geiriau fel ciwed, colled, syched &c. XI. HEN FFURFIAU DEVOL (Dual Forms). Dyma engraifft glasurol a ddifynnir bob amser i ddangos hyn, allan o Ber- edur,― "deu vilgi vronwynyon vrychon." Paham y meddalheir yn " vronwynyon ac yn " " vrychon" gydag enwau gwrywaidd<noinclude></noinclude> 1torcd8vqyk2k9p7ot7b2tuv3uqmme4 163605 163604 2026-04-30T01:24:24Z AlwynapHuw 1710 163605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(b) Y mae cystrawen y gymharol yn y Mabinogion yn ein taro'n ddieithr ambell dro "a chymmeint oedd eu gwybot ac nad oedd ymadrodd dros wyneb yr ynys yr ysset y dywettit"=" however low it was spoken. Gwelir yma "cymmeint ac" "lle y dywedir yn awr "cymaint ag neu "cymaint fel." Engraifft eto-,"A honno a aeth trwy galon dynion ac a'e hofnockaei yn gymmeint ac y collei y gwyr eu lliw ac eu nerth." " (c) Y mae i'r gymharol hefyd rym enw (the force of a noun)"a ual y llattrei wynnet y cwn, y llattrei cochet y clust- ieu." Yn wir, dysgir ni mai yr un yw'r " ed," yn y radd gymharol ag a welir mewn geiriau fel ciwed, colled, syched &c. XI. HEN FFURFIAU DEVOL (Dual Forms). Dyma engraifft glasurol a ddifynnir bob amser i ddangos hyn, allan o Ber- edur,― "deu vilgi vronwynyon vrychon." Paham y meddalheir yn " vronwynyon ac yn " " vrychon" gydag enwau gwrywaidd;<noinclude></noinclude> 5uzay8jr50z464zrd5beb56hha1sp8w 104 84027 163606 2026-04-30T01:25:15Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "paham nad ysgrifennid "dau vilgi bronwynion brychion." Yr ateb yw- am fod enwau deuol yn y Geltaeg yn di- weddu mewn llafariad; ac felly rhaid meddalhau'r gydsain yn yr ansoddair sy'n dilyn. Dyma engraifft arall-"deu wydel vonllwm.' Yn Dafydd ab Gwilym ceir,- "Dau gydymaith gyweithas, Dau olwg leddf a dail glâs." Yr un esboniad roddir gan Syr John Rhys ar yr enw sydd ar ddau fan myn- ydd yn Lleyn, yr Eifl, "the two forks." Daw'r g... 163606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>paham nad ysgrifennid "dau vilgi bronwynion brychion." Yr ateb yw- am fod enwau deuol yn y Geltaeg yn di- weddu mewn llafariad; ac felly rhaid meddalhau'r gydsain yn yr ansoddair sy'n dilyn. Dyma engraifft arall-"deu wydel vonllwm.' Yn Dafydd ab Gwilym ceir,- "Dau gydymaith gyweithas, Dau olwg leddf a dail glâs." Yr un esboniad roddir gan Syr John Rhys ar yr enw sydd ar ddau fan myn- ydd yn Lleyn, yr Eifl, "the two forks." Daw'r gair o gafl, a fork; yna geifl, two forks; y geifl, the forks; yr Eifl, the two forks. XII. CYSTRAWEN Y FERF. (a) Nid yw cydsain ddechreuol y gwrthrych bob amser yn feddal yn yr hen Gymraeg fel yng Nghymraeg ein dyddiau ni pan yn dilyn y ferf; dyma engreifftiau lawer o'r Mabinogion,- "ac y goresgynasant gwledydd." « ac ymon colofyn y gwelai gwr gwynllwyt." "breudwyt a weleis i, ac yn y vreudwyt y gwelwn morwyn." " ac yna y peris Lleuelis gwneuthur corn o euyd."<noinclude></noinclude> r2njrq8y12bgpp8lxsgihixkqtu2ezw 104 84028 163607 2026-04-30T01:25:40Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "'ef a weles carw o flaen yr erchwys arall." llyma y gwelei ef teulu a niferoedd." "ef a atnewydwys muroed Llunden." "a wrth hynny Llud vrenhin a gymerth pryder mawr.' " "ac odyma y kymerasant kytgyghor." "na welsynt llongeu gyweiryach na hwynt." "mi a roddaf itti peir. " "Llud a beris messuraw yr ynys ar yhyt ac ar yllet. " " 'a oes, heb un o'r gwragedd, kyghor o'r byt amhyn.' " Ni wneir hyn yn ddieithriad yn y Mabin- ogion, oblegid... 163607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'ef a weles carw o flaen yr erchwys arall." llyma y gwelei ef teulu a niferoedd." "ef a atnewydwys muroed Llunden." "a wrth hynny Llud vrenhin a gymerth pryder mawr.' " "ac odyma y kymerasant kytgyghor." "na welsynt llongeu gyweiryach na hwynt." "mi a roddaf itti peir. " "Llud a beris messuraw yr ynys ar yhyt ac ar yllet. " " 'a oes, heb un o'r gwragedd, kyghor o'r byt amhyn.' " Ni wneir hyn yn ddieithriad yn y Mabin- ogion, oblegid canlynir rheol gramadegau ein hamser ni, gan feddalhau'r gydsain ddechreuol sydd yn y gwrthrych. (b) A ganlyn sy gystrawen ddieithr iawn i'n clustiau ni, ac yn hollol groes i bob rheol a geir yn ein gramadegau-" a gostwng ar tal eu glinyeu a wnaethant y kennadeu." Pa syniadau bynnag a dder- bynir gan ramadegwyr parthed cydgord y ferf a'r sylfon yn y Gymraeg, ni cheir neb yn awr yn ameu na ddylai'r ferf fod yn unigol, bob amser, os daw hi o flaen y syl- fon,,boed hwnnw'n yn y rhif unigol neu'r lluosog. (c) Dyna gystrawen ddieithr arall a welir yn y Mabinogion, sef yw honno, meddalhau'r sylfon; er engraifft-<noinclude></noinclude> 1ql06yt69ojfk5bwkm0te0o8ycwz9z7 104 84029 163608 2026-04-30T01:26:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""a chyt bei lawer o geyrydd a dinasoedd iddaw." "mwyhaf o'e frodyr y karei Lud y Lleuelys." "a phan vei bawb onadynt y gyt. cymryt y dwuyr rinwedawl hwnnw, a'i vwrw ar pawb yn gyffredin." Ceir esiampl o'r un peth yn y Beibl, e.g., yng Nghaniadau Solomon viii. 7,- "Dyfroedd lawer ni allant ddiffoddi cariad, ac afonydd ni's boddant; pe rhoddai wr holl gyfoeth ei dy am gariad, gan ddirmygu, y dir- mygid hynny." XIII. ENWAU LLUOSOG GYDAG... 163608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"a chyt bei lawer o geyrydd a dinasoedd iddaw." "mwyhaf o'e frodyr y karei Lud y Lleuelys." "a phan vei bawb onadynt y gyt. cymryt y dwuyr rinwedawl hwnnw, a'i vwrw ar pawb yn gyffredin." Ceir esiampl o'r un peth yn y Beibl, e.g., yng Nghaniadau Solomon viii. 7,- "Dyfroedd lawer ni allant ddiffoddi cariad, ac afonydd ni's boddant; pe rhoddai wr holl gyfoeth ei dy am gariad, gan ddirmygu, y dir- mygid hynny." XIII. ENWAU LLUOSOG GYDAG ANSODD- EIRIAU RHIFOL (Numerical Adjectives). Yn ol y Gymraeg ddiweddar, beth bynnag fo'r ansoddair rhifol, mae'r enw bob amser yn y rhif unigol-tri dyn, ped- air gwraig, deng niwrnod, ŵyth gwr ar hugain, &c. Ceir yn y Beibl, fel mae'n wybyddus i bawb, rai eithriadau, megis yn y brawddegau canlynol,- "Edrychwch yn eich plith eich hunain, am seithwyr da eu gair," Act. vi. 3. "Wele, dri wŷr yn dy geisio di," Act. xi. 12. "O fewn corff y dydd hwnnw, y daeth Noah a Sem a Cham a Iapheth, meibion Noah a gwraig Noah, a thair gwragedd ei feibion ef. gyda hwynt i'r arch," Genes. vii. 13.<noinclude></noinclude> 1hn5hmhtu1gyniqs264g9zyntzqpxki 104 84030 163609 2026-04-30T01:26:55Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yr oedd y ffurfiau hyn yn arferedig yn y canoloesoedd, a chanfyddir engreifftiau o honynt yn y Mabinogion, megis yng ngeiriau agoriadol Lludd a Llefelys,- "Yr Beli Mawr uab Manogan y bu tri meib, Lud a Chaswallon a Nynnyaw.' " Mae'n werth sylwi ynglŷn â'r gair "tri- diau," mai ei ystyr yw tri+ diuu, h.y., tri+ diwrnodiau; gwelir felly fod tridiau wedi ei ffurfio yn union yn debyg i'r geir- iau a goffawyd eisoes,-triwyr, seithwyr. XIV... 163609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Yr oedd y ffurfiau hyn yn arferedig yn y canoloesoedd, a chanfyddir engreifftiau o honynt yn y Mabinogion, megis yng ngeiriau agoriadol Lludd a Llefelys,- "Yr Beli Mawr uab Manogan y bu tri meib, Lud a Chaswallon a Nynnyaw.' " Mae'n werth sylwi ynglŷn â'r gair "tri- diau," mai ei ystyr yw tri+ diuu, h.y., tri+ diwrnodiau; gwelir felly fod tridiau wedi ei ffurfio yn union yn debyg i'r geir- iau a goffawyd eisoes,-triwyr, seithwyr. XIV. BRAWDDEGAU ARDDODIADOL (Prepositional Phrases). Yn ein hiaith ceir brawddegau ag idd- ynt rym arddodiaid, fel hyn o blegid, uwch ben, ar hyd, ym mhen, ar ôl, ger bron, &c. Gyda'r oll o'r arddodiaid hyn, gellir defnyddio ansoddeiriau rhagenwol (pos- sessive adjectives) un ai yn eu ffurfiau syml neu yn eu ffurfiau "ymlynol " (post- vocalic, or infixed), fel hyn,-"o'th blegid, uwch ei ben, ar dy hyd, ar fy ol, ger dy fron, ger eich bron," &c. Ond gyda'r cyfuniad "gerllaw" (=ger+llaw) ni ddefnyddir yn ein dyddiau ni yr an- soddeiriau rhagenwol, ac ni ddywedir "ger<noinclude></noinclude> 66o2t7ed5m3t0f1kzlf7tojvd9a9x0i 104 84031 163610 2026-04-30T01:27:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "fy llaw," " ger ei law," ger ein law,' " " " &c., eithr defnyddir yn hytrach ffurfiau eraill, megis "ger llaw imi,' ger llaw iti," "gerllaw ini," &c. &c. Yn y Mabin- ogion ceir y ffurf "geyr dy law" yn cyf- ger llaw iti." ateb i'r ffurf bresennol " XV. GEIRIAU ANGHYNEFIN. Gallesid disgwyl fod yn y Mabin- ogion, ar ol cymaint o ganrifoedd, lawer o eiriau sydd yn ein dyddiau ni yn ang- hynefin ac ansathredig, ac wedi myned allan o arfe... 163610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fy llaw," " ger ei law," ger ein law,' " " " &c., eithr defnyddir yn hytrach ffurfiau eraill, megis "ger llaw imi,' ger llaw iti," "gerllaw ini," &c. &c. Yn y Mabin- ogion ceir y ffurf "geyr dy law" yn cyf- ger llaw iti." ateb i'r ffurf bresennol " XV. GEIRIAU ANGHYNEFIN. Gallesid disgwyl fod yn y Mabin- ogion, ar ol cymaint o ganrifoedd, lawer o eiriau sydd yn ein dyddiau ni yn ang- hynefin ac ansathredig, ac wedi myned allan o arfer; ac felly yn wir yr ydym yn cael. Gosodir yma rai o'r cyfryw,- CEINAT neu ceimad yn ol ein geiriadurwyr diweddar. Seis. wanderer, pilgrim.-Beuno geimad, Elian geimad, &c.-"Ha, geimat, heb y Riannon cyfot i fynydd." Seis. Ah, stranger, pilgrim, arise. CYD, Seis. though, fel y ceir rai troion yn y Beibl, megis yn y frawddeg "cyd brofer ef trwy dân. " A chyt kerych di fod felly." " = " CYFRANC, cyfarfod neu ystori, meeting or story, hyd y nos ydoedd oet y cyfranc.' Ceir y gair wedi ei sillafu'n cafaranc neu cyf- aranc, ambell dro-"mwynegu y holl gyfaranc a wnaeth iddi." CYNNADYL Cynnadl=cyn + dadl, Seis. dis- course, conference. "Ef a gerddwys parth a'e gynnadyl."<noinclude></noinclude> 4t7b19yyxrzghprte6wbd7tzcxjbvy8 104 84032 163611 2026-04-30T01:29:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "CYNRIW-"ie, Arglwydd, heb y gwawl, briwedic wyfi, a chynriw mawr a gefais." Rhydd Silvan Evans yr ystyr" contusion, wound, contrition;-cynriw calon, contrition of heart." "kynriw, ac archolleu "-difyniad o Goll Gwynfa, cyfieithiad W. O. Pughe. DABRE, Seis. "Come, hasten, come hither quickly" (Richards). "kyfrwya fy march yn dda, a dabre ac ef i'r ffordd.' Test. W. Salesbury, Dat. xxii. 17-"A'r yspryd a'r priodasferch ydynt yn dywe... 163611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>CYNRIW-"ie, Arglwydd, heb y gwawl, briwedic wyfi, a chynriw mawr a gefais." Rhydd Silvan Evans yr ystyr" contusion, wound, contrition;-cynriw calon, contrition of heart." "kynriw, ac archolleu "-difyniad o Goll Gwynfa, cyfieithiad W. O. Pughe. DABRE, Seis. "Come, hasten, come hither quickly" (Richards). "kyfrwya fy march yn dda, a dabre ac ef i'r ffordd.' Test. W. Salesbury, Dat. xxii. 17-"A'r yspryd a'r priodasferch ydynt yn dywedyd, Dabre. A'r un a wrandawo, dyweded Dabre. Yn siccir, yr wyf yn dyfod ar vrys, Amen. Velly dabre, Arglwydd Iesu." DIDESTYL=didestl, Seis., sloven. "A bwrw y bratteu a'r lloppaneu ar yspail didestyl ymdanaw a oruc Pwyll." DIOLWCH. Fel y ceir yn y Llyfr Gweddi Gyffredin. Ei ystyr yw "diolch." "a diolwch a wnaeth yntau hynny." EBCHWYS, cwn hela, cwn cadno, Seis., hounds, hunting dogs. "ef a welei carw o vlaen yr erchwys arall." "ac yna edrych o honaw ef ar liw yr erchwys heb hanbwyllaw edrych ar y carw." GORUC, diweddar "gwnaeth": "cyfodi a oruc Pwyll. " "ymchoelut a oruc att Pwyll." Lluosog goruc yw gorugant. GRASSAW, hawddamor. Seis., welcome. " " grassaw wrthyt y gennyfi, heb ef." grassaw duw wrthyt. grassaw wrthych." " LLOPPANEU, Seis., shoes, buskins, high shoes.<noinclude></noinclude> sj0w4cvjqg8h10xeyu5i1ltfpl6izmr 104 84033 163612 2026-04-30T01:30:10Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Rydych wedi creu tudalen wag 163612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude></noinclude> knt9697boubqhndiyw081zn8sckd1yy 104 84034 163613 2026-04-30T01:32:37Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "KIGLEU, amser gorffennol, hen ffurf ar "clywodd." "ie, heb yr Arawn, duw a dalo itt dy gydymdeithas mi ae kigleu." "a phan gigleu Bilatus hynny." Nid yw hyn ond ychydig o bethau gwerth eu gwybod a godais yn frysiog oddiar rai o dudalennau'r Mabinogion. Gellid myned ymhellach, a gwneud casgl- iad o luaws, nid yn unig o eiriau ar eu pennau eu hunain fel yr uchod, ond hefyd o frawddegau cryfion, Cymraeg da a nerthol, gwerth eu dysgu... 163613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>KIGLEU, amser gorffennol, hen ffurf ar "clywodd." "ie, heb yr Arawn, duw a dalo itt dy gydymdeithas mi ae kigleu." "a phan gigleu Bilatus hynny." Nid yw hyn ond ychydig o bethau gwerth eu gwybod a godais yn frysiog oddiar rai o dudalennau'r Mabinogion. Gellid myned ymhellach, a gwneud casgl- iad o luaws, nid yn unig o eiriau ar eu pennau eu hunain fel yr uchod, ond hefyd o frawddegau cryfion, Cymraeg da a nerthol, gwerth eu dysgu a'u harfer ar lafar ac mewn ysgrifau yn ein dyddiau,― brawddegau fel "lladd cwlwm," " "cywiro addewid;" ond rhaid ymatal, gan obeithio nad yw ein cymdeithas gyda'n gilydd, yn ysgrifennydd a darllenyddion, heb fod o les ac adeiladaeth i bawb o honom. {{c|Caernarfon:<br>Cwmni y Cyhoeddwyr Cymreig, Cyf.}}<noinclude></noinclude> 8bywv0r99hhjja09r05j806zeqa4rig 104 84035 163614 2026-04-30T01:34:59Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "analogy), a ddigwydd yn y Gymraeg fel mewn ieithoedd eraill. PRI, Llad, primus. PLYGAIN, PYLGEINT. Fel hyn yr ysgrifennir yn y Mabinogion yn union fel y seinir yn awr ar lafar gwlad, ac nid trwy draws-ddodi'r llythrennau a sillebu "plygain," "plygeiniol," fel y gwneir yn argraffiadau o'r Beibl. Y mae ffurfiau llafar gwlad yn agosach i'w lle yn fynych (os nad yn fynychach) na'r hyn a elwir yn "ffurfiau llenyddol;" ac yn pylgein neu... 163614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>analogy), a ddigwydd yn y Gymraeg fel mewn ieithoedd eraill. PRI, Llad, primus. PLYGAIN, PYLGEINT. Fel hyn yr ysgrifennir yn y Mabinogion yn union fel y seinir yn awr ar lafar gwlad, ac nid trwy draws-ddodi'r llythrennau a sillebu "plygain," "plygeiniol," fel y gwneir yn argraffiadau o'r Beibl. Y mae ffurfiau llafar gwlad yn agosach i'w lle yn fynych (os nad yn fynychach) na'r hyn a elwir yn "ffurfiau llenyddol;" ac yn pylgein neu pylgain ni a gawn engraifft nodedig o hynny. Deillia'r gair o'r Lladin pulli cantio, "caniad y ceiliog;" a fe genfydd y darllennydd ar unwaith fod gosod yr "y" rhwng y p a'r l yn agosach i sain y gwreiddiol, na'i thrawsnodi a'i gosod ar ol yr 7. Y ffurf hynach ar y gair oedd pylgeint. Cawn yn y Gymraeg engreifftiau eraill o'r t goll, megis yn ugain o ugeint, "arian o ariant; " " " ac wy a osodesont iddaw ddec arugain o ariant "Test. W. S., Matth. xxvi. 15. " 'ac wy a gymeresont yr ariantae "-eto xxviii. 15. TRISTAF, Ll. tristis. " Effeithia'r 1, Ꭹ " "ei. Y YSTYR. Ll. historia. Rhaid fod yr "h" yn fud; ac felly ni a gawn istoria. gydsain "i" yn y sill olaf ar yr yn sill flaenorol, a thry hi yn "y" neu yn gyntaf a ddigwydd yma; felly ni a gawn "ys- tyr." Felly hefyd, daw Honorius yn Onorius, ac yna yn y Gymraeg yn "Ynyr." Canfyddir "o" yn troi yn "ei" yn y gair spolium, Cym. yspeil=yspail.<noinclude><references/></noinclude> kapt6zkc5wm8us3h0fseiyq33okz0sf