Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 2 24533 163624 47600 2026-04-30T07:22:20Z James500 3374 /* */ Remove template 163624 wikitext text/x-wiki eu13so1xoub6xvcjld6yea9o5qsrodx 106 83971 163544 2026-04-29T23:55:16Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 163544 proofread-index text/x-wiki kf1se4cgxqmpp9qlu0x4heotl4bio4g 104 83972 163545 2026-04-29T23:55:35Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163545 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83973 163546 2026-04-29T23:55:56Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163546 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83974 163547 2026-04-29T23:56:07Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163547 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83975 163548 2026-04-29T23:59:10Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163548 proofread-page text/x-wiki j2wwbyp3v88kvszg2vnnnuiipzyp5gh 104 83976 163549 2026-04-29T23:59:23Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163549 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83977 163550 2026-04-30T00:02:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163550 proofread-page text/x-wiki amyo2dqt4edv1jjge8ua9act9tteff5 104 83978 163551 2026-04-30T00:04:27Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163551 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83979 163552 2026-04-30T00:06:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163552 proofread-page text/x-wiki bjl998qtbtm7wpe7w1fseaxagdqffqe 104 83980 163553 2026-04-30T00:07:49Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "penderfynu pa rannau o'r chwedlau difyrus hyn a dyfodd ar ein tir ni ein hunain, a pha rannau a ddaeth trosodd o'r tu hwnt i'r môr." Drachefn, y mae, yn y Mabinogion, gyfeiriadau at ddigwyddiadau sy'n awgrymu hud a lledrith, ac at bethau sydd a math ar ystyr cyfriniol ynglyn â hwynt; beth yw ystyr hyn? Dyna rai o'r problemau sy'n codi yn y meddwl wrth ddarllen y Mabinogion; ond yn ein hysgrif bresenol, nid oes a fynom â'r gofyniadau... 163553 proofread-page text/x-wiki lnfezfo7m28metk08nnxwcpyry0xtwk 163554 163553 2026-04-30T00:09:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163554 proofread-page text/x-wiki qgbv4gg7qsbryjh6elrcsbphpdh9xy3 163615 163554 2026-04-30T01:36:53Z AlwynapHuw 1710 163615 proofread-page text/x-wiki 41co2nlo3fpqooqxepklqoo2n2ksvlh 104 83981 163555 2026-04-30T00:18:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163555 proofread-page text/x-wiki 3y8bkypvfpyboegu51z04qj0be4fsw0 104 83982 163556 2026-04-30T00:19:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163556 proofread-page text/x-wiki ev8avma3p375mb742xcygrykgt5d13e 104 83983 163557 2026-04-30T00:20:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163557 proofread-page text/x-wiki p6880yfhk8pco7ae63vsm4wgjuh8k1a 104 83984 163558 2026-04-30T00:20:15Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163558 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83985 163559 2026-04-30T00:20:26Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163559 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83986 163560 2026-04-30T00:20:39Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163560 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83987 163561 2026-04-30T00:20:58Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163561 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83988 163562 2026-04-30T00:21:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163562 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83989 163563 2026-04-30T00:21:23Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163563 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83990 163564 2026-04-30T00:21:44Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163564 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83991 163565 2026-04-30T00:22:59Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""elhei y teulu y yvet y gwin a'r med o'r eur- lestr." "teir blyned." " a chan na wyddost pa dyd pa nos." "sef y kauas yn y gyghor." " "a llog [llong] oed vwy noc un o'r rei ereill." (3) Ni chanfyddir rh yn y Mabinogion, gwasanaethir gan r yn syml. Nid oes yn yr orgraff ddim i wahaniaethu rhwng r ac rh. Fel y gwyddys, nid oes air yn y Gymraeg yn ei ffurf gysefin yn dechreu gydag r syml, ond gyda rh. Ysgrifennwyd y Mabinogion tua'r dde... 163565 proofread-page text/x-wiki mx411nncdj5fo3gmkap9qmeyrrg9huv 163568 163565 2026-04-30T00:24:55Z AlwynapHuw 1710 163568 proofread-page text/x-wiki 6h8l6irk9f0sk9evumpju4676bbq035 163616 163568 2026-04-30T01:44:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163616 proofread-page text/x-wiki 67kxrtc66nc6juyj5rqqa6pwo4tiryx 104 83992 163566 2026-04-30T00:23:17Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Gwelir y yn lle i yn ny, u yn lle f yn "Ruuein ac auory, pebyllua" am pebyllfa,― "Ni chauas (=chafas) yr Amherawdyr." Ond ceir u ac iddo rym u fel yn ein hor- graff ni,- "deu amherawdyr ar eu bwyt." “a bu lawen wrthunt." "yn y llu bychan hwnnw." " " " " (5) Gall y sefyll am y ein dyddiau ni, neu am y llafariad i neu am y gydsain i, megis yn yr engreifftiau canlynol,-"ys- golyon, dynyon," "taryan," ar- yant" [=arian], lle mae i'r y ry... 163566 proofread-page text/x-wiki fmxxsexf1dyve82qvzbhp6ylpbcmsn9 163569 163566 2026-04-30T00:25:03Z AlwynapHuw 1710 163569 proofread-page text/x-wiki 2qx5cnalp66tjv7oynqfnvqv25lommx 163617 163569 2026-04-30T01:54:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163617 proofread-page text/x-wiki 7y7w32c25ee5vvf22wwbqnqr321wjrb 104 83993 163567 2026-04-30T00:24:27Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "v6yaf = fwyaf, vloydyn=flwyddyn, m6y=mwy, bzth=wrth yz=yr amheraбdyr ymherawdyr. II. Gwelwn engreifftiau lawer o'r llafariad a elwir gan ysgolheigion yn "Swarabhakti," a osodir i mewn ynghorff geiriau ar lafar, ond a adewir allan mewn ysgrifen, megis pan ddywedir llester am lestr, dwfwr am dwfr, budur, ochor, ofon, Lloeger, &c. Pan ddel un o'r llifogion l, m, n, r ar ol cydsain arall ar ddiwedd gair, arferai ysgrifenwyr y canol oeso... 163567 proofread-page text/x-wiki 167ugvoq87b0ig67s5iztqb3l6whsmd 163618 163567 2026-04-30T02:00:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163618 proofread-page text/x-wiki qee6cj7yb46ccp97443mnubifyzj6hb 163620 163618 2026-04-30T02:02:16Z AlwynapHuw 1710 163620 proofread-page text/x-wiki 8sotiqphhru5qoxdcnxn7qpatkgubdi 104 83994 163570 2026-04-30T00:26:03Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "cabyl=cabl,- "a llyna yr achaws ar cabyl yssyd arnat." cefyn cefn,- "ar rawn wrth y kefyn." a peir ar ei gefyn.' cenedyl cenedl,- "kyn anwylet gan y chenedyl," h.y., "gan ei chenedl." colofyn=colofn,- "ac ymon colofyn y neuad y gwelai gwr gwynllwyt ymewn cadeir o ascwrn elephant." cwbyl=cwbl,- "cyn pen cwbyl or oet mab a anet iddo." cynneddyf=cynneddf,- "a chynneddyf y peir yw." chwedyl chwedl,- "Ar chwedyl hwn a elwir Breudwyt Maxen... 163570 proofread-page text/x-wiki adbir6n3b0d0livz69qqybnizkr91h9 163619 163570 2026-04-30T02:01:42Z AlwynapHuw 1710 163619 proofread-page text/x-wiki idv15qxnixbcwr18y9zpc7wo3z397p7 163621 163619 2026-04-30T02:05:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163621 proofread-page text/x-wiki tikfx01ydexjesvqywal6ig3ljpxqxu 163622 163621 2026-04-30T02:06:44Z AlwynapHuw 1710 163622 proofread-page text/x-wiki 5mlotnjwo6jie30ygwsamobltze486p 104 83995 163571 2026-04-30T00:26:24Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "eithyr eithr,- "Eithyr na bydd lleferydd gantaw." hoedyl neu hoedel-hoedl,- "A phan ddeffroes hoedyl nac einyoes na bywyt nyt oed iddo am y vorwyn.' " mynwgyl=mwnwgl neu mynwgl,- "A phan yttoed ef ae dwylaw am mynwgyl y vorwyn.' " "A bit corn canu da am dy vynwgyl." ofyn ofn,- "nid oes arnaf fi ofyn cael kymriw neu arch- olleu ym plith hyn o nifer." Yma kymriw cyd + briw, "a wound." = parabyl=parabl,― "A pharabyl a ddywawt ef wrthi h... 163571 proofread-page text/x-wiki 8oz5mjirgxk9nx8d2wsuq4dsuypivdt 163623 163571 2026-04-30T02:12:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163623 proofread-page text/x-wiki obiap5nh07n4e54r676mupb3ta50jto 104 83996 163572 2026-04-30T00:26:50Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Ceir furyf a furuf am y diweddar ffurf yn y Mabinogion,― "Pa ffuryf fydd hynny, heb y Pwyll." "sef ffuruf y gelwir y lle hwn gwedi hynny, Dinas Emreis.' Yn ein dyddiau ni, yn lle'r y yn y sill derfyn, rhoir llafariad arall; ac fel rheol, yr un â'r llafariad a geir yn y sill flaen- orol-felly ni a glywn yn awr nid amyl ond amal, nid ofyn ond ofon, ac yn y blaen, dwfwn, pobol, dwfwr, burum; y ffurf gynt oedd burm neu birm. III. TERFYNI... 163572 proofread-page text/x-wiki fa267qgwpmj3nr9mz6hiqkfbkxudrzh 104 83997 163573 2026-04-30T00:27:08Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""sef a wnaeth y gweisson, seuyll, kastellu eu taryanneu. " "gweisson doethaf or byt yw fym brodyr i." "y meirch ar gweisson." Eto, meibon,- "ac y goresgynnwys Macsen yr ynys ar Veli mab Manogan ae feibon." arwyddon,- "ac ni weleei dyn eiryoet llu degach na chyweirach na arwydon hardach." doethon,― "Ha was, dwe dithau doethon Ruvein ym kylch i." gwyr llwydon (Breuddwyd Macsen). (b) Ceir -yon am y ffurf ddiweddarach -ion, megis yn "dyn... 163573 proofread-page text/x-wiki io5degoqt81sa6ikjlvq0yssqg1is78 104 83998 163574 2026-04-30T00:28:29Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(d) -ed, -edd, lle'n awr y ceir -oedd, brenhinedd brenhinoedd,- = "deudec brenhin ar hugein o vrenhinedd coronawc." (e) eiteid=-iaid ein hamser ni, anifeileit anifeiliaid. Clywir "anifeil- eid" hyd heddyw ar lafar gwlad yn y Deheubarth. Anwyleit, "ac ef a dywawt y anwyleit." machwyeit (youth),— "gwisc y mackwyeit oed bali purdu." (f) gwelir oedd lle'r ysgrifennir -ydd yn awr, megis yn "gwladoedd," er y ceir hefyd "gwledydd,' "" "ac y... 163574 proofread-page text/x-wiki 2bkej1pmy64nuahpi334knc81cvqcer 104 83999 163575 2026-04-30T00:29:07Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "awr, y lluosog o "gwaew," pain, a ennir hefyd gwaewar, ond yn awr wyr,"_ ysgrif- " "A pheleidyr a gwaewar yn kyflad." gwe- Felly hefyd ceir cleddyfawr, lluosog cleddyf." " " 2. Terfyniadau Berfau. (a) Canfyddir -es ac -as am odd ein dyddiau ni,- "ac o dyna yd anuonas yntau lythyr at y gwr.' " " ni chafas yr amherawdyr." "llyma y tir a welas yn harglwyd ni." Yr un modd, drachefn, ceir -wys ac -is am -odd. Y mae'r terfyniadau hyn yn cy... 163575 proofread-page text/x-wiki 4uyo1z5zgbsskg992qwjsezy03l2ohr 104 84000 163576 2026-04-30T00:29:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ser amherffaith, trydydd person, lluosog, -elhynt=elent,- "pan elhynt hwy i wrandaw kerdeu a didan- wch." gwelynt gwelent,— "wynt a welynt gwladoed mawr a gwastat." prynynt,― "a fal y diffykyei eu meirch, y prynynt er- eill o newyd." Yr unig ferf yn y Gymraeg ddiweddar sy'n cadw'r hen derfyniad hwn, mor bell ag y cofiaf, yw oeddynt, a ysgrifennir hefyd oeddent. (c) -yat-iad, ai, trydydd person unigol amser amherffaith: gwyddyat= gwyd... 163576 proofread-page text/x-wiki tawoojezf12xkt808pl4d2wrzhn5ua6 104 84001 163577 2026-04-30T00:30:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""a ddywedasam ni uchot." "ni a wdam (=wyddom) na byd dy gyf- oeth." (f) Yn yr un modd ceir -an yn lle -ant ein dyddiau ni yn y trydydd person llu- osog amser perffaith (third person sing. aorist) "pan doethan drachefyn." Y mae engreifftiau mynych o'r t derfynol yn colli o -ant mewn llyfrau ysgrifennwyd yng nghyfnod y Diwygiad Protestan- aidd. Yn y llyfr a elwir "Yn y llyfr hwn" (1546) gwelir mynnan, medran, maen, &c., yn debyg fel y... 163577 proofread-page text/x-wiki o7xw7hn9fvx93uq1o7q0tgpoon8gych 104 84002 163578 2026-04-30T00:30:46Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ysgrifennid yn y canoloesoedd -unt, a ni a gawn ffurfiau fel "arnunt," "trwydd- unt," &c. (b) Lle y ceir -om yn awr gwelid y pryd hynny -am. = arnam arnom,- "kany arnam ni y berneist ti dy gyghor." honam honom. = (c) Ysgrifennid "o honaf" yn y can- ol oesoedd yn lle "o honof;" ac yn y tryd- ydd person lluosog ceid "onaddunt ac nid o honynt;"- " " "nid aey ef y gyt a neb onaddynt wy." "ac y gwnaeth pwyt yecawl y pob pedwar gwyr onaddu... 163578 proofread-page text/x-wiki mcthpoc0tqlrvuow6hr0b7ro8fwjq48 104 84003 163579 2026-04-30T00:32:04Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "De yr ysgrifennwyd ein storiau cenedl- aethol, y Mabinogion-" iaith glasurol y Mabinogion" fel yr arferai fy hen athraw haeddbarch, y Canghellor Silvan Evans, ei galw hi. Agorwch eich Mabinogion, a chewch engreifftiau i fyny ac i lawr, ar hyd ac ar led. Fel y gwyddys, caledir rhai cydseiniaid yn y De, yng Ngwent a Morgannwg, pan feddalir yn y Gogledd, etrych "ebai'r Deheuwr, "edrych ebai'r Gogleddwr; "oti, oti," ac, 'yti, yti" meddai... 163579 proofread-page text/x-wiki ruxb5wyn7izvd4zrb0vr7jdvf1qu340 104 84004 163580 2026-04-30T00:33:31Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ar rai o bobl sir Aberteifi yn parablu eu Cymraeg tlysbert-"y mywn cadeir." Ymddengys y ffurf "y mywn" yn Nhesta- ment William Salsbri,-"Ac na aed yn ei ol o'r wlad y mywn iddi" (Luc xxi. 21). Yr un wedd, ceir breicheu am "breich- iau," ac fel y sylwyd eisoes, gweisson am gweision." " Dyma engraifft nodedig o iaith y Deheubarth lle y ceir disgwyl yn gyfystyr ag " edrych,"- "disgwyl ar yr haul pan vei teckaf." "nid oedd haws disgwyl r... 163580 proofread-page text/x-wiki 1mholuczov4i7k9kbmgsc0hnj4tm9n1 104 84005 163581 2026-04-30T00:36:57Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Whaer am "chwaer," er y ceir hefyd y ffurf bresennol "chwaer yn y Mabinog- ion,― " "ac yn chwaer i minnau." (2) briwo, yr un â "briwio," sef torri'n ddarnau mân. Ffurf arall ar y gair yn y Gogledd yw "brifo," yn ar- wyddo "niweidio," to hurt. Ebai Silvan Evans o dan y gair briwo,- "to crumble, to reduce to powder, to mince, to chip. 'ac odyno yn gyfun y kyrchasant Dref- draeth ac y briwassant y Castell " : Briwo mewn llaeth, to crum... 163581 proofread-page text/x-wiki ltd4dqw2kmdl4df9gauj0yjd1c1fj31 104 84006 163582 2026-04-30T00:38:31Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Anifeileit (Gog. "anifeiliaid," er y ceir ffurf arall hefyd, anyveylyeit). Neido. (4) Gwelir morynion am " morwynion "ein llenyddiaeth ddiweddar. Ond nid yw'r dull hwn yn ddieithr chwaith i'r Gogledd hyd yn oed yn ein hiaith lenyddol. Ysgrifenna'r Proff. J. Morris Jones-" a Gwelir Morynion Glân Meirionnydd." y ffurf hon hefyd yn y Seint Greal. Ym Mabinogi Pwyll, ysgrifennir,- "pe cawswn ddewis o'r holl wragedd a morynion y byt, mae... 163582 proofread-page text/x-wiki ohfaj1w91nzzvzz6l6txh2onhrq9spz 104 84007 163583 2026-04-30T00:39:17Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(7) Eto,-"meicheu " (=meichiau, hostages),- "cleisseu a dyrnodeu." V. Ceir lluaws o engreifftiau o'r hyn a elwir doublets sydd yn ddiddorol, megis yn gware=yn chware. Engreifftiau di- weddar, gwaith a chwaith, gwanegu a chwanegu,- " "Nid gwr heb newid gware, Nid llong heb fynd o'i lle."-GUTO'R GLYN. "Y lle y bum yn gware gynt, Mae dynion na'm hadwaenynt." " - GORONWY OWEN. Os troir i Luc xvii. 5, gwelir air sy'n peri tipyn o draffert... 163583 proofread-page text/x-wiki rk9j7routgim35unvoy58icizhvlx9g 104 84008 163584 2026-04-30T00:39:41Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "fel y ceir yn athrugar ac athrist a geiriau cyffelyb. Ond efallai mai math ar sill an- organaidd ydyw a geir ar ffurf arall, sef "y" mewn sill diacen, pan fo'n dod mewn geiriau lluos-sill; fel yn y canlynol, -amheradwr (ymherawdr), amddifad (ymddifad), amryson (ymryson), amryf- ael (ymryfael), ambwyllo (ymbwyllo), amofyn (ymofyn)― "a dechreu amofyn a gwyrda y wlat beth fuasai ei arglwyddiaeth ef. afory (yfory)- "mi a gychwynaf gan dy... 163584 proofread-page text/x-wiki ihs7gwrki2tq7vc1vpqugxcczhw2mxm 104 84009 163585 2026-04-30T00:40:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ein llenyddiaeth lawer o eiriau yn perthyn yn agos i eiriau Lladin neu yn deilliaw o honynt. Y mae dylanwad y Lladin ar ein hiaith yn amlwg ddigon, a gwelir hyn yn amlwg wrth edrych hyd yn oed yn frysiog dros y Mabinogion. Cymerer er engraifft, rai o'r geiriau sydd eisoes wedi bod dan ein sylw. Dyna breicheu unigol "braich" o'r Lladin "brachium," lle mae'r i yn y terfyniad iad wedi effeithio ar yr a, a'i throi yn ei neu yn ai; a gwel... 163585 proofread-page text/x-wiki omm13h5o1brzg70hvkxywn76jw59pds 104 84010 163586 2026-04-30T00:41:34Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "teyrnassoedd tei kyfurd ac a fei yndi." "tei cyfurdd Seis. "houses of equal rank." Gair cyffredin iawn yn y Mabinogion yw cyfurdd. DIFFYG, Ll. deficio. EILWERS ail+gwers, a daw gwers o'r Lladin versus. Ystyr y gair yw "bob yn ail," =Seis., alternately-"rudem a gem bob eilwers yndunt." ESTRAWN Ll. extraneus. " EGWERYT sydd air diddorol a geir yn y Mab- inogion. Yn ystori Macsen ceir-" ac yna y dewissawd gwneuthur y gaer uchaf yn Aruon... 163586 proofread-page text/x-wiki h5oz4xif8unfsmtyyqgdvotpimesakv 104 84011 163587 2026-04-30T00:42:50Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "fel y mae'r Seis. cathedral ar y cyntaf yn an- soddair (ecclesia cathedralis) erbyn hyn wedi dod i'w ystyried yn enw cyffredin (common noun). MEITYN "a llessach i'r march pei assarchut yr meittyn," Seis., "if thou hadst asked earlier." Yn ol y Proff. J. Morris Jones, gwreiddyn y gair yw'r Lladin matutinus. MYWN" mewn," Llad. medianus. MYRD="myrdd." Llad. myriad-em. " " PALFFREY, o "palfredus," ffurf fer o par- averedus yn Lladin y ca... 163587 proofread-page text/x-wiki 207frxzhaipay00jrtedda4jgdn68qh 104 84012 163588 2026-04-30T00:55:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "VII. GEIRIAU WEDI NEWID EU HYSTYR. Pan fo iaith yn iaith fyw, naturiol ydyw iddi newid o hyd, -newid ffurf ei geiriau, ei sillebiaeth, ei chystrawen (o leiaf, i raddau) ac hefyd ystyr ei geiriau. Y mae hyn yn wir am y Gymraeg fel y rhaid fod am bob iaith fyw; ac wrth ddarllen y Mabinogion, canfyddir nifer o eiriau sydd a'u hystyron wedi newid yn ystod y chwe chan mlynedd diweddaf: dyma engreifft- iau,― ANNWYD, yn cyfateb i'r Seis. te... 163588 proofread-page text/x-wiki tf75w8ukpsm3vbj8jat3s6ejacfwnte 104 84013 163589 2026-04-30T01:02:34Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "spicuous. Dyma engraifft pellach o hen ystyr ansawdd- "diau oedd gantunt na welsynt llongeu gyweiryach y hinsawdd na hwynt.' " Ceir yr ystyr arall hefyd, sef condition, state yn y Mabinogion- " ac ydoedd druan edrych ar yr ansawd yssyd arnaw." Cesglir fod y gair yn y cyfnod hwnnw mewn "transitional state." " BRODOR. Ymddengys nad yw'r gair yn ddim arall ond brawd, nid native ond brother. Ni a gawn "brodoryon " yn fynych yn golygu " b... 163589 proofread-page text/x-wiki qedto8goe7es37pffdag0ou44gt6tr3 104 84014 163590 2026-04-30T01:04:49Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "self:" Y mae'r Geiriadur mawr yn werth ei ddarllen dan y gair hwn. CYFARWYDDYD. Yn Y Mabinogion golyga hwn "ystori" neu "hanes," Seis. tale-"ie, heb y Pryderi, da oed gennym ni kael kyvarwydyt,' mi a dywedaf gyuarwydyt yn llawen." Yn y canol oesoedd dynodai cyfarwydd, ambell waith, "arweinydd" (guide) neu "arweiniad" (guid- ance; ond yn fynychaf, dynoda "hanesydd," neu'n hytrach "ystoriwr." Y lluosog yw "cyfarwyddiaid." "Ni a fyddw... 163590 proofread-page text/x-wiki tj17aqn8x85dh2xusmqpn5eyfgero19 104 84015 163591 2026-04-30T01:08:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(3) Y wladwriaeth gyffredin; the common weal or estate. (4) Ystyr presennol y gair, sef golud, llawnder, riches, affluence. "Cyfoeth tiriog," landed property. "Cyfoeth gogoniant" (Ephes. iii. 16), the riches of glory. Enwir plwyf yn sir Aberteifi o dan yr enw Cyfoeth y Brenin," ac y mae ystyr yr enw yn ol yr eglurhad uchod, yn amlwg. DADLEU "a dadleu brenhined a oed arnaw ddiwarnawt." Y mae dadleu yma yn y rhif lluosog; yr unigol... 163591 proofread-page text/x-wiki tpmcsmwep9nn8cxxidi7fr07w56fru1 104 84016 163592 2026-04-30T01:11:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "HAWL. Y mae i'r gair hwn yn y Mabinogion ei hen ystyr, yn gyfystyr â'r Llad. causa-Seis., cause, case, ac yn y Gymraeg "achos." Dyma'r ystyr hefyd roi'r iddo rai troion yn y Beibl. "ac na hawl ef ynni," h.y., do not demand him from us, neu do not charge him on us. LLADD. Ystyr hwn yn awr yw kill, ond yn y Mabinogion dynoda "torri," Seis., break, cut, fel yn wir y ceir hyd yn oed yn ein dyddiau ni mewn rhai brawddegau megis-"lladd m... 163592 proofread-page text/x-wiki jr947dc6dc56bw5x3nai9oiunr9ijrz 104 84017 163593 2026-04-30T01:13:05Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""a pharth a pherfedd y llannerch." "ac yn y lle y ceffych di y pwynt perfedd yn iawn, par gladdu yn y lle hwnnw." Deillia'r gair hwn o'r Lladin permedius. Yn Luc xxi. 21, yn ein Cymraeg diweddar, ceir y frawddeg, a'r rhai a fyddant yn ei chanol hi, ymadawant;" ond yn Nhestament William Sales- bury darllennir "a'r ei sy yn ei chenol, tynnan y maes," ond ar ymyl y ddalen, ceir "perfodd," sydd yn gambrint mac'n ddiau, am "perfedd." "P... 163593 proofread-page text/x-wiki 1vamvsn43opd155ffkxfhfvyz9am8as 104 84018 163594 2026-04-30T01:14:05Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "gwneud"=intending to do. Ond yn y Mabinogion, dynoda "ffugio," feddwl gwneuthur tangnefedd y rygtunt =Seis., pretending to make peace between them. VIII. GEIRIAU WEDI NEWID EU CENEDL. Y mae i genedl geiriau Cymraeg lawer iawn o ansicrwydd, neu o leiaf, o anhaws- ter parthed penderfynu i ba un o'r ddwy genedl y perthynant. Nid yw'n hawdd gwybod bob amser ar ba egwyddor y pen- derfynir y mater hwn. Ymddengys fod geiriau y mae iddynt... 163594 proofread-page text/x-wiki nyhjyygismtqnvzvhe0ambgyeksr1ln 163596 163594 2026-04-30T01:14:50Z AlwynapHuw 1710 163596 proofread-page text/x-wiki iiy6iclxszytzlfntfzm97lceszj1j1 104 84019 163595 2026-04-30T01:14:35Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "cymerer croes er engraifft. Y mae hwn. yn fenywaidd pan yn dynodi'r Seis. cross, ond yn wrywaidd pan y mae iddo ystyr y Seis. transept, megis yn y Bardd Cwsg- "Gwelwn un rhan o'r eglwys yn taflu allan yn groes glandeg a hynod iawn." Ystyrier eto y gair "braich." Pan yn cyfateb i'r Seis. arm, y mae ei genedl yn fenywaidd; ond pan yn golygu spur of a mountain, y mae'r gair yn wrywaidd, fel y gwelir mewn engreifftiau fel "Braich Coch, "... 163595 proofread-page text/x-wiki nkgx9947dsqoahgemsxmze9pv5iw7dc 163597 163595 2026-04-30T01:15:00Z AlwynapHuw 1710 163597 proofread-page text/x-wiki pq7iah8l33vvnqdimtynfvrx59i7aab 104 84020 163598 2026-04-30T01:16:22Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "nghennad o flaen dy wyneb, yr hwn a baratoa dy ffordd o'th flaen." "Brawd," lluosog "brodyr," sydd wrywaidd; ond "brawd" lluosog "brod- iau," judgment, sydd fenywaidd. Y mae "clod" yn amwys: cymharer― "Y clod, y mawl, y parch a'r bri," "Yna y bydd y glod i bob un gan Dduw," 1 Cor. iv. 5. Gwelir felly y dichon anhawsterau lawer godi pan yn ceisio penderfynu cenedl geiriau-anhawdd iawn lawer tro yw dyf- alu beth yw cenedl gair a fo dan... 163598 proofread-page text/x-wiki czr6uae7x40dxaiet1v6vwi64dz4dif 104 84021 163599 2026-04-30T01:17:00Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yn y Beibl ceir y gair yn wrywaidd Dan. iv. 5-"gwelais freuddwyd yr hwn a'm hofnodd." Genes. xxxvii. 6" gwrandewch, atolwg, y breuddwyd yr hwn a freuddwydiais." (2) CINIO yn fenywidd yn y Mabinogion- "y giniaw yn harddlech." Yn ein hamser ni defnyddir ef yn y ddwy ffordd. (3) CHWEDL yn wrywaidd yn y Mabinogion,- "a'r chwedl hwn a elwir Breudwyt Macsen Wledic." "a'r chwedl hwn a elwir Kyfranc Llud a Lleuelys." Y mae'r gair yn wrywaidd... 163599 proofread-page text/x-wiki qj0eg7r2el81d5irjz4mc0zfhs9tezk 104 84022 163600 2026-04-30T01:17:10Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Rydych wedi creu tudalen wag 163600 proofread-page text/x-wiki knt9697boubqhndiyw081zn8sckd1yy 104 84023 163601 2026-04-30T01:18:06Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "mae llu mawr o eiriau ag "o" ynddynt yn fenywaidd yn y Gymraeg,-llafariad fenywaidd ydyw fel rheol,-cloch, ffon, gordd, bron, hon, trom, &c. IX. YR ARDDODIAID O" AC "I." Nid yw'r Mabinogion yn gwahan- iaethu bob amser rhwng yr arddodiaid "o" ac "i;" er engraifft,- "a gwregys o rudeur am dani, ac yn teckaf golwe o ddyn edrych arni ;" " ac odyna y daeth yn vynych o Ynys Pryd- ein." Yn y brawddegau hyn, y mae'n amlwg fod yr o yn cyfate... 163601 proofread-page text/x-wiki 1hmanaz4ycs8yv93aghazyxegoq6y1l 104 84024 163602 2026-04-30T01:19:31Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""o'e feibion "= to his sons. "o'e frawd noc iddaw ef "to his sons nor to him. heir. "iddaw ac o'e etifedd = to him and to his Hyd yn oed heddyw y mae iddynt mewn rhai brawddegau yr un a'r unrhyw ystyr; er engraifft pan gyfieithir "I live on this side of the river," gellir dweyd, "'Rwy'n byw yr ochr hon i'r afon," neu "yr ochr hon o'r afon." X. GRADDAU ANSODDEIRIAU. (a) Y radd gymharol neu'r uwchradd. Yn y Gymraeg ddiweddar, pan fydd... 163602 proofread-page text/x-wiki 5k43iqdj56514rgr7tru85ylyw0v519 104 84025 163603 2026-04-30T01:23:18Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "teg, teced, tegach, tecaf, (neu teckaf). " Mae'n debyg fod y terfyn -af" yn sefyll am un hŷn, sef "haf," yn cyfateb i '-sim" a welir yn y Lladin-"simus," ac y mae'r Lladin s yn troi'n "h" yn y Gymraeg, fel y gwelir yn y canlynol,- Llad. sal, Cymraeg halen. Llad. sol, Cymraeg haul, &c. Yn awr o teg" ceir "teg-haf," a thry'r gh yn naturiol yn c, felly cawn "tecaf." A'r un modd pan bo'r ansoddair yn ter- fynu â b neu d. O berthynas i'... 163603 proofread-page text/x-wiki 1u41xkcqiied043usqd5cn2by964qnc 104 84026 163604 2026-04-30T01:24:06Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "(b) Y mae cystrawen y gymharol yn y Mabinogion yn ein taro'n ddieithr ambell dro "a chymmeint oedd eu gwybot ac nad oedd ymadrodd dros wyneb yr ynys yr ysset y dywettit"=" however low it was spoken. Gwelir yma "cymmeint ac" "lle y dywedir yn awr "cymaint ag neu "cymaint fel." Engraifft eto-,"A honno a aeth trwy galon dynion ac a'e hofnockaei yn gymmeint ac y collei y gwyr eu lliw ac eu nerth." " (c) Y mae i'r gymharol hefyd rym enw (... 163604 proofread-page text/x-wiki 1torcd8vqyk2k9p7ot7b2tuv3uqmme4 163605 163604 2026-04-30T01:24:24Z AlwynapHuw 1710 163605 proofread-page text/x-wiki 5uzay8jr50z464zrd5beb56hha1sp8w 104 84027 163606 2026-04-30T01:25:15Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "paham nad ysgrifennid "dau vilgi bronwynion brychion." Yr ateb yw- am fod enwau deuol yn y Geltaeg yn di- weddu mewn llafariad; ac felly rhaid meddalhau'r gydsain yn yr ansoddair sy'n dilyn. Dyma engraifft arall-"deu wydel vonllwm.' Yn Dafydd ab Gwilym ceir,- "Dau gydymaith gyweithas, Dau olwg leddf a dail glâs." Yr un esboniad roddir gan Syr John Rhys ar yr enw sydd ar ddau fan myn- ydd yn Lleyn, yr Eifl, "the two forks." Daw'r g... 163606 proofread-page text/x-wiki r2njrq8y12bgpp8lxsgihixkqtu2ezw 104 84028 163607 2026-04-30T01:25:40Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "'ef a weles carw o flaen yr erchwys arall." llyma y gwelei ef teulu a niferoedd." "ef a atnewydwys muroed Llunden." "a wrth hynny Llud vrenhin a gymerth pryder mawr.' " "ac odyma y kymerasant kytgyghor." "na welsynt llongeu gyweiryach na hwynt." "mi a roddaf itti peir. " "Llud a beris messuraw yr ynys ar yhyt ac ar yllet. " " 'a oes, heb un o'r gwragedd, kyghor o'r byt amhyn.' " Ni wneir hyn yn ddieithriad yn y Mabin- ogion, oblegid... 163607 proofread-page text/x-wiki 1ql06yt69ojfk5bwkm0te0o8ycwz9z7 104 84029 163608 2026-04-30T01:26:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda ""a chyt bei lawer o geyrydd a dinasoedd iddaw." "mwyhaf o'e frodyr y karei Lud y Lleuelys." "a phan vei bawb onadynt y gyt. cymryt y dwuyr rinwedawl hwnnw, a'i vwrw ar pawb yn gyffredin." Ceir esiampl o'r un peth yn y Beibl, e.g., yng Nghaniadau Solomon viii. 7,- "Dyfroedd lawer ni allant ddiffoddi cariad, ac afonydd ni's boddant; pe rhoddai wr holl gyfoeth ei dy am gariad, gan ddirmygu, y dir- mygid hynny." XIII. ENWAU LLUOSOG GYDAG... 163608 proofread-page text/x-wiki 1hn5hmhtu1gyniqs264g9zyntzqpxki 104 84030 163609 2026-04-30T01:26:55Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yr oedd y ffurfiau hyn yn arferedig yn y canoloesoedd, a chanfyddir engreifftiau o honynt yn y Mabinogion, megis yng ngeiriau agoriadol Lludd a Llefelys,- "Yr Beli Mawr uab Manogan y bu tri meib, Lud a Chaswallon a Nynnyaw.' " Mae'n werth sylwi ynglŷn â'r gair "tri- diau," mai ei ystyr yw tri+ diuu, h.y., tri+ diwrnodiau; gwelir felly fod tridiau wedi ei ffurfio yn union yn debyg i'r geir- iau a goffawyd eisoes,-triwyr, seithwyr. XIV... 163609 proofread-page text/x-wiki 66o2t7ed5m3t0f1kzlf7tojvd9a9x0i 104 84031 163610 2026-04-30T01:27:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "fy llaw," " ger ei law," ger ein law,' " " " &c., eithr defnyddir yn hytrach ffurfiau eraill, megis "ger llaw imi,' ger llaw iti," "gerllaw ini," &c. &c. Yn y Mabin- ogion ceir y ffurf "geyr dy law" yn cyf- ger llaw iti." ateb i'r ffurf bresennol " XV. GEIRIAU ANGHYNEFIN. Gallesid disgwyl fod yn y Mabin- ogion, ar ol cymaint o ganrifoedd, lawer o eiriau sydd yn ein dyddiau ni yn ang- hynefin ac ansathredig, ac wedi myned allan o arfe... 163610 proofread-page text/x-wiki 4t7b19yyxrzghprte6wbd7tzcxjbvy8 104 84032 163611 2026-04-30T01:29:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "CYNRIW-"ie, Arglwydd, heb y gwawl, briwedic wyfi, a chynriw mawr a gefais." Rhydd Silvan Evans yr ystyr" contusion, wound, contrition;-cynriw calon, contrition of heart." "kynriw, ac archolleu "-difyniad o Goll Gwynfa, cyfieithiad W. O. Pughe. DABRE, Seis. "Come, hasten, come hither quickly" (Richards). "kyfrwya fy march yn dda, a dabre ac ef i'r ffordd.' Test. W. Salesbury, Dat. xxii. 17-"A'r yspryd a'r priodasferch ydynt yn dywe... 163611 proofread-page text/x-wiki sj0w4cvjqg8h10xeyu5i1ltfpl6izmr 104 84033 163612 2026-04-30T01:30:10Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Rydych wedi creu tudalen wag 163612 proofread-page text/x-wiki knt9697boubqhndiyw081zn8sckd1yy 104 84034 163613 2026-04-30T01:32:37Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "KIGLEU, amser gorffennol, hen ffurf ar "clywodd." "ie, heb yr Arawn, duw a dalo itt dy gydymdeithas mi ae kigleu." "a phan gigleu Bilatus hynny." Nid yw hyn ond ychydig o bethau gwerth eu gwybod a godais yn frysiog oddiar rai o dudalennau'r Mabinogion. Gellid myned ymhellach, a gwneud casgl- iad o luaws, nid yn unig o eiriau ar eu pennau eu hunain fel yr uchod, ond hefyd o frawddegau cryfion, Cymraeg da a nerthol, gwerth eu dysgu... 163613 proofread-page text/x-wiki 8bywv0r99hhjja09r05j806zeqa4rig 104 84035 163614 2026-04-30T01:34:59Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "analogy), a ddigwydd yn y Gymraeg fel mewn ieithoedd eraill. PRI, Llad, primus. PLYGAIN, PYLGEINT. Fel hyn yr ysgrifennir yn y Mabinogion yn union fel y seinir yn awr ar lafar gwlad, ac nid trwy draws-ddodi'r llythrennau a sillebu "plygain," "plygeiniol," fel y gwneir yn argraffiadau o'r Beibl. Y mae ffurfiau llafar gwlad yn agosach i'w lle yn fynych (os nad yn fynychach) na'r hyn a elwir yn "ffurfiau llenyddol;" ac yn pylgein neu... 163614 proofread-page text/x-wiki kapt6zkc5wm8us3h0fseiyq33okz0sf