Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 0 1360 163699 162911 2026-04-30T23:58:07Z AlwynapHuw 1710 163699 wikitext text/x-wiki {{mawr|''Croeso i '''Wicidestun''', y llyfrgell rydd!''}} {| cellspacing="5px" | width="60%" align= style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFE4C4; padding:1em;" class="plainlinks"; valign="top"| <div style="float:right;margin-left:0.5em;margin-right:0.5em;margin-top:0.5em"> [[Delwedd:Carl Spitzweg 021.jpg|150px]] </div> Mae '''Wicidestun''' yn storfa o destunau gwreiddiol sy'n [[w:en:Public domain|eiddo cyhoeddus]] neu o dan dermau [[w:cy:Cynnwys rhydd|trwydded agored]] [[:w:cy:Wicipedia:Hawlfraint|CC-BY-SA]]. Mae'r prosiect hwn yn rhan o deulu ehangach [[:en:Sefydliad Wikimedia|Wicimedia]] gan gynnwys [[:en:Creative Commons|Comin Wicimedia]], [[:d:cy:Wiciadur|Wiciadur]] a [[:w:cy:Wicipedia|Wicipedia]]. Erbyn hyn mae gennym ni '''[[Special:Statistics|{{NIFEROERTHYGLAU}}]]''' o weithiau. Gweler [[w:Wicipedia:Cymorth|tudalen help]] a chwaraewch yn y pwll tywod i ddysgu sut allwch '''chi''' olygu ac uwchlwytho testun. <br/> '''Rhai o'n llenorion:''' {{Div col}} : [[:Categori:William Jones (Ehedydd Iâl)|Ehedydd Iâl]] : [[:Categori:Iolo Goch|Iolo Goch]] : [[:Categori:Dafydd Nanmor|Dafydd Nanmor]] : [[:Categori:Lewis Glyn Cothi|Lewis Glyn Cothi]] : [[:Categori:Ann Griffiths|Ann Griffiths]] : [[:Categori:Owen Morgan Edwards| O. M. Edwards]] : [[:Categori:I. D. Hooson| I. D. Hooson]] : [[:Categori:Elizabeth Mary Jones (Moelona)|Moelona]] : [[:Categori:William Williams, Pantycelyn|William Williams, Pantycelyn]] : [[:Categori:Richard Griffith (Carneddog)|Richard Griffith (Carneddog)]] : [[:Categori:Dafydd ap Gwilym|Dafydd ap Gwilym]] : [[:Categori:Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]] : [[:Categori:T Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]] {{Div col end}} '''Rhai o'n Categorïau:''' <br/> *[[:Categori:Llyfrau|Llyfrau]] *[[:Categori:Barddoniaeth|Barddoniaeth]] *[[:Categori:Rhyddiaith|Rhyddiaith]] *[[:Categori:Testunau crefyddol|Testunau crefyddol]] *[[:Categori:Adolygiadau|Adolygiadau]] *[[:Categori:Llyfrau Ab Owen|Cyfres y Fil a Llyfrau Ab Owen]] *[[:Categori:Testunau cyfansawdd|Testunau cyfansawdd]] (Y modd gorau i lawrlwytho testynau ar gyfer e-ddarllenwyr) '''<big>[[Testunau sydd angen eu gwirio]]</big>''' | rowspan="2" width="30%" style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFFFFF; padding:1em;" valign="top"| {|width="*" | '''Rhai o'n gweithiau diweddaraf:''' *[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] *[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] *[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] *[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] *[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] *[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] *[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] *[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] *[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] *[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] *[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] *[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] *[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] *[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] *[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] *[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] *[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} <gallery> Ll Du C Bawd.png|'''[[Llyfr Du Caerfyrddin]]''' Delwedd:Llyfr Aneirin.png|'''[[Llyfr Aneirin]]''' </gallery> {{c|🙝&nbsp;🙟}} ... a nifer o gerddi: *[[Yr Wylan]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Y Drindod]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Beibl]] *[[Y Nefoedd Uwch fy Mhen]] gan Ehedydd Iâl *[[Stafell Gynddylan]] *[[Syr Hywel y Fwyall]] *[[Cystal am ofal im yw]] *[[Y Llafurwr]] *[[Hen Benillion]] *[[Ar ôl i fy Nghariad Farw]] *[[Wrth y drws, un a'i grwth drwg]] *[[Marwnad Siôn y Glyn]] gan Lewis Glyn Cothi *[[Ymddiddan Rhwng Dau Fardd]] *[[Ymddiddan Rhwyng Cymro a Saesnes]] *[[Gorhoffedd (Hywel ab Owain Gwynedd)]] *[[Englynion y Beddau]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} '''Cymuned'''<br /> [[Wicitestun:Y Sgriptoriwm|Y Sgriptoriwm]] <br /> |-- |} |- | style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#EEE9E9; padding:1em;" valign="top"| '''Ychwanegwch:''' [[Delwedd:Flag of Wales (1959–present).svg|200px|right]] Mae ar y safle hwn nifer o destunau o weithiau agored, di-hawlfraint neu weithiau lle mae eu hawlfraint wedi hen orffen. Os ydych am ychwanegu cerddi neu ryddiaeth gwnewch hynny - os ydych yn gwbwl sicr mai chi yw perchennog eu hawlfraint neu fod yr awdur wedi marw ers dros 70 o flynyddoedd. Am ragor am yr hyn y cewch ei gynnwys yma, darllenwch [[Wicidestun:Beth i'w roi ar Wicidestun?]] Os mai dod yma i bori ydych—mwynhewch y wledd! |} nuf4z5jg5io732adhlm3qu0koukxykz 14 4855 163675 17073 2026-04-30T22:43:53Z AlwynapHuw 1710 163675 wikitext text/x-wiki [[Categori:Hanes]] Cymru fpu58jxj0jiid19po6jt362yob1jzhs 163676 163675 2026-04-30T22:44:16Z AlwynapHuw 1710 163676 wikitext text/x-wiki [[Categori:Hanes]] [[Categori:Cymru]] h7mcjtcmkbwpf69gwrrsypd02fg5v3c 2 10285 163701 162914 2026-05-01T00:01:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi eu Cyhoeddi */ 163701 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] om5ma278v4hxs3h62ygqwuzibvbzaej 14 16173 163677 37238 2026-04-30T22:45:56Z AlwynapHuw 1710 163677 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:WalesTradNumbered.png|bawd|200px|'''Siroedd Cymru cyn 1974'''<br />(1) Sir Fynwy<br />(2) Morgannwg<br />(3) Sir Gaerfyrddin<br />(4) Sir Benfro<br />(5) Ceredigion<br />(6) Sir Frycheiniog<br />(7) Sir Faesyfed<br />(8) Sir Drefaldwyn<br />(9) Sir Ddinbych<br />(10) Sir y Fflint<br />(11) Meirionnydd<br />(12) Sir Gaernarfon<br />(13) Môn]] [[Categori:Cymru]] 4eygsmcookg1a2ac7s6ebbbh0e84hpg 14 18035 163679 34856 2026-04-30T22:52:19Z AlwynapHuw 1710 163679 wikitext text/x-wiki [[Categori:Cymru]] cut6jryryc7dpw5rkhqdgrfgvclj0om 104 33238 163702 69029 2026-05-01T07:39:46Z ~2026-26538-89 4130 163702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>{{c|II.<br>YR YSWAIN A'I FARCH }} YR oedd darn o ystad Morys Williams, Cymunod, ym mhlwyf Trefdraeth, a'r rhent yn ddyledus. Un o deulu'r Chwaen oedd Morys o du ei dad, ac o du ei fam perthynai i deulu Cwchwillan. Ond dyn dieithr oedd ym Môn, newydd ddyfod i feddiant o'r tir, ac un o'r pethau cyntaf a wnaeth wedi dyfod i Gymunod oedd ymweled, fel y gwelwyd, â gwyl mabsant Llanfihangel. Yno, yn ddiarwybod, digiodd ddau neu dri o lanciau a gyfrifid ymhlith dilynwyr Madam Wen. Y diwrnod ar ôl yr ŵyl haerai calon dyner Morys wrtho iddo ymddwyn braidd yn llvm tuag at y dyn a aeth dros y gwrych i'r cae mor ddiswta. Gan deimlo felly cyfrwyodd ei farch ac ymaith ag ef eilwaith am dŷ Siôn Ifan. "Dydd da i chwi, syr," meddai Siôn Ifan yn wyliadwrus. Beth wyddai neb ar ba neges y daethai'r gŵr mawr ? "Dydd da," meddai yswain Cymunod, a heb gwmpasu: "Carwn weld y gŵr ifanc hwnnw—y— syrthiodd dros y clawdd neithiwr. A wyddoch chwi pwy oedd y dyn ?" Un o nodweddion Siôn Ifan oedd medr ar lenwi bylchau ymddiddan tra byddai'n cymryd hamdden i ystyried. Daethai'r gofyniad braidd yn ddirybudd, a doeth fyddai cael ennyd i ystyried cyn ateb. Clywais rai o'r bechgyn yn sôn neithiwr," meddai, "ond mae'n bwnc gennyf a ddwedwyd pwy oedd o. Aroswch chwi, syr, yr oedd Wil Prisiart y Bryn yn sôn am y peth y bore yma. Ie, Wil Prisiart, nid neb arall, os wy'n cofio'n iawn, oedd yn sôn. Ie, syr, mab y Bryn ddwedodd wrthai'r bore pan oeddwn i 'n bwydo'r moch. 'Roedd o 'n mynd a llwyth o yd i'r felin. Rhyw lefnyn o Roscolyn ddywedodd o, os wy'n cofio'n iawn<noinclude><references/></noinclude> gmx1ax9kkgxi6451awlal21b3gduwzk 163703 163702 2026-05-01T07:45:15Z ~2026-26538-89 4130 163703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>{{c|II.<br>YR YSWAIN A'I FARCH }} YR oedd darn o ystad Morys Williams, Cymunod, ym mhlwyf Trefdraeth, a'r rhent yn ddyledus. Un o deulu'r Chwaen oedd Morys o du ei dad, ac o du ei fam perthynai i deulu Cwchwillan. Ond dyn dieithr oedd ym Môn, newydd ddyfod i feddiant o'r tir, ac un o'r pethau cyntaf a wnaeth wedi dyfod i Gymunod oedd ymweled, fel y gwelwyd, â gwyl mabsant Llanfihangel. Yno, yn ddiarwybod, digiodd ddau neu dri o lanciau a gyfrifid ymhlith dilynwyr Madam Wen. Y diwrnod ar ôl yr ŵyl haerai calon dyner Morys wrtho iddo ymddwyn braidd yn llvm tuag at y dyn a aeth dros y gwrych i'r cae mor ddiswta. Gan deimlo felly cyfrwyodd ei farch ac ymaith ag ef eilwaith am dŷ Siôn Ifan. "Dydd da i chwi, syr," meddai Siôn Ifan yn wyliadwrus. Beth wyddai neb ar ba neges y daethai'r gŵr mawr ? "Dydd da," meddai yswain Cymunod, a heb gwmpasu: "Carwn weld y gŵr ifanc hwnnw—y— syrthiodd dros y clawdd neithiwr. A wyddoch chwi pwy oedd y dyn ?" Un o nodweddion Siôn Ifan oedd medr ar lenwi bylchau ymddiddan tra byddai'n cymryd hamdden i ystyried. Daethai'r gofyniad braidd yn ddirybudd, a doeth fyddai cael ennyd i ystyried cyn ateb. "Clywais rai o'r bechgyn yn sôn neithiwr," meddai, "ond mae'n bwnc gennyf a ddwedwyd pwy oedd o. Aroswch chwi, syr, yr oedd Wil Prisiart y Bryn yn sôn am y peth y bore yma. Ie, Wil Prisiart, nid neb arall, os wy'n cofio'n iawn, oedd yn sôn. Ie, syr, mab y Bryn ddwedodd wrthai'r bore pan oeddwn i 'n bwydo'r moch. 'Roedd o 'n mynd a llwyth o yd i'r felin. Rhyw lefnyn o Roscolyn ddywedodd o, os wy'n cofio'n iawn<noinclude><references/></noinclude> nsqd69c0t472yn28s1y1a2gljb4mby1 104 33239 163704 70327 2026-05-01T08:07:30Z ~2026-26538-89 4130 163704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Brin Rees" /></noinclude>"Nid llefnyn mohono," meddai Morys ar ei draws. "'Roedd o 'n ddyn deg ar hugain oed neu fwy." Dwy flwydd hyn oedd Morys ei hunan. "Tybed wir, syr? Wel, gallai fod. Nid wyf am ddweud i'ch erbyn, syr. Ond sut bynnag, yr oedd yno fwy o dwrw nag o daro yn ôl a glywais i. Aeth y llanc adre'n burion, syr, heb na chric na chrac, meddent hwy i mi..." Anwiredd oedd hynny, ond hwyrach mai arnynt. "hwy" yr oedd y bai, ac nid ar Siôn Ifan. Byddai gan y tafarnwr glawdd o'r fath rhyngddo â chyfrifoldeb bob amser. "Yr oedd o 'n eistedd yn y fan yma "—gan estyn ei fys i gyfeiriad y gornel—" neithiwr, pan ddeuthum i i mewn," meddai Morys. Ysgydwodd y tafarnwr ei ben yn foesgar, ond yn anghrediniol. Na—digon o waith, syr. Digon o waith ei fod yn eistedd yn y tŷ. Gallai fod rywle tua'r drws. Yr oedd yma gwmni clên iawn neithiwr. Ond am ryw lafnau fel hwn, digon o waith iddo ddyfod i'r tŷ ac eistedd. Byddant yn dyfod—llafnau tebyg i hwn—i'r 'glapsant o bob cyfeiriad. Wn i ddim sut y mae bechgyn mor ffôl a cherdded ar draws gwlad fel yna. Y llynedd yr oedd yma haid ohonynt wedi dyfod o Amlwch a Llanerchymedd draw. . . . " Yr oedd Siôn Ifan erbyn hyn wedi cael gafael ar ben stori nad oedd perygl iddi ddyfod i derfyn sydyn heb ryw ddamwain. Ac fel y nyddai'r naill ddychymyg ar ôl y llall i mewn i'r patrwm, teimlai yn fwy—fwy tawel ei feddwl. A chan fod Morys yntau wedi ei fodloni wrth ddeall na dderbyniasai'r ymladdwr fawr o niwed yn ei godwm, 'doedd waeth mo'r llawer pwy oedd y llanc—neu'r dyn—nac o ba le y deuai. Afraid fyddai olrhain ymhellach, gan hynny. Ac uwchben llestraid o gwrw Siôn Ifan, meddyliodd yr yswain yr hoffai gael stori newydd. Dyna paham y gofynnodd : "Pwy ydyw'r Madam Wen y mae cymaint o sôn amdani yn y cyrrau yma?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> a0bm1omxvlhahizzqq13tineftb846x 14 68949 163680 138001 2026-04-30T22:54:20Z AlwynapHuw 1710 163680 wikitext text/x-wiki [[Categori:Deddfau 2025]] [[Categori:Deddfwriaeth Cynulliad neu Senedd Cymru]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] jp4i84hsfzuofca9koo0krrhml0vziu 2 77518 163700 162912 2026-05-01T00:00:23Z AlwynapHuw 1710 163700 wikitext text/x-wiki {{header | title =Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2026 | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2025]] | next = [[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2027]] | notes = Llyfrau a gyhoeddwyd gan Alwyn ap Huw ar Wicidestun yn 2026 }} {{c|[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau]]}} #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] Ebrill 30, 32 88d3qpd3ochdza7n1rjx4c2izitm7ru 106 84036 163625 2026-04-30T19:09:48Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 163625 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Cymru a'r Gymraeg |Author=Edward Thomas John |Publisher=E J Llywellin, Y Bari |Year=1916 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Cymru]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] sipymaoidqwhd59fy2888jfn33ifsel 163649 163625 2026-04-30T20:21:48Z AlwynapHuw 1710 163649 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Cymru a'r Gymraeg |Author=Edward Thomas John |Publisher=Undeb y Cymdeithasau Cymraeg |Year=1916 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Cymru]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] kmik57v4lji2n3wrrqys1z0oeodm1lp 163688 163649 2026-04-30T23:24:10Z AlwynapHuw 1710 163688 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Cymru a'r Gymraeg |Author=Edward Thomas John |Publisher=Undeb y Cymdeithasau Cymraeg |Year=1916 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Cymru]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:PD-old-70]] [[Categori:PD-US-expired]] 3evd6qjqig3blfj0qx3e95z385vldng 104 84037 163626 2026-04-30T19:11:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg.djvu|canol|600px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3hhw6sjxiwwg5tt6go9v7fhpfxnemf8 104 84038 163627 2026-04-30T19:14:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg.djvu|canol|600px|tudalen=44]]<noinclude><references/></noinclude> lmukbaai3i0qqu9j9182zh89ixlc3kh 104 84039 163628 2026-04-30T19:14:47Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84040 163629 2026-04-30T19:14:59Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84041 163630 2026-04-30T19:15:12Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84042 163631 2026-04-30T19:15:24Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84043 163632 2026-04-30T19:15:38Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84044 163633 2026-04-30T19:19:33Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84045 163634 2026-04-30T19:19:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84046 163635 2026-04-30T19:20:00Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84047 163636 2026-04-30T19:27:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg.djvu|bawd|tudalen=5|{{c|ALLAN O DDAIL Y GWANWYN," DRWY GANIATAD CAREDIG MR. T. MATTHEWS, M.A.}}]] {{c|{{Mmm-mawr|Cymru a'r<br>Gymraeg}}}} <br> <br> {{c|{{bach|gan . .}}<br>{{M-mawr|E. T. JOHN, A.S.}}<br>{{bach|a . .}}<br>{{M-mawr|DYFNALLT.}}}} {{c|Digitized by Google<br>Original from COLUMBIA UNIVERSITY}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 19x0oaq1msrhi4xmyc6qwb3v4xjmctf 104 84048 163637 2026-04-30T19:28:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84049 163638 2026-04-30T19:36:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGAIR.}}}} {{lein|15em}} {{center block| <poem> "A ddarlleno, ystyried; A ystyrio, cofied; A gofio, gwnaed; A wnel, parhaed." </poem> }} {{lein|15em}} CYHOEDDIR yr anerchiadau hyn ar gais Undeb y Cymdeithasau Cymraeg a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg. A ni yn diolch i'r awduron am eu hynawsedd, amlwg yw bod dichon i'r anerchiadau gynnwys aml syniad na fu dan ystyriaeth ac felly heb dderbyn nawdd swyddogol yr Undeb na'r Gymdeithas. Bydd ymdriniaeth o'r materion a ddygir i sylw yn sicr o greu chwilfrydedd a gwladgarwch ymhlith aelodau'r holl gymdeithasau. Mawr hyderwn y symbylir y darllenydd i lafurio'n galetach dros ei iaith, ei wlad, a'i genedl fel y gwiredder yr hen ddihareb 'Oes y byd i'r iaith Gymraeg." A chenedloedd bychain Ewrop yn ymladd am gyfleusterau amgenach i ddatblygu eu neilltuolion cenedlaethol, mynnwn ninnau ei hawliau i genedl fechan y Cymry. Dioddefasom ddigon eisoes o ymosodiadau ar ein delfrydau; mynnwn ein lle bellach ymysg cenhedloedd y byd a hynny heb golli dim o'n nodweddion arbennig. Pe deffroai pob Cymro i'w gyfrifoldeb, deuai'n hiaith a'n cenedlaetholdeb yn fuan i fri mawr fel yn yr hen amser gynt. Nid oes un nod yn rhy uchel i'r Cymro ei chyrraedd; a chredwn y caiff efe yn y llyfryn hwn foddion effeithiol i'w symbylu i gyrchu tuag ati. {{c|'''ARTHEN,'''<br>Ysgrifennydd Undeb y Cymdeithasau Cymraeg.}} {{c|'''DEFYNNOG,'''<br>Ysgrifennydd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.}} :Chwef. 10, 1916.<noinclude><references/></noinclude> hs7ukoys47t805s6g8b0td387d59rx0 104 84050 163639 2026-04-30T19:36:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84051 163640 2026-04-30T19:59:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|CYMRU A'R GYMRAEG.}}}} {{lein|15em}} {{c|{{mawr|Araith Mr. E. T. JOHN, A.S., wrth agor gweithrediadau ail wythnos yr Ysgol Haf ym Mangor, Awst 18fed, 1913.}}}} {{lein|15em}} BRAIDD y gellir dweyd fod eich pwrpas uwchlaw dadl a gwahaniaeth barn, er y ceir heddyw gryn dipyn mwy o unfrydedd nag a fu ar gwestiwn dymunoldeb bodolaeth a pharhad y Gymraeg. Ceir eto yn ein mysg ambell un yn amharod i gydnabod, ynglyn ag iaith, fod "dau yn well nag un," os digwydd i'r Gymraeg fod yn un o'r ddwy; ond gan amlaf teimlir bod hyn yma yn athrawiaeth hollol ddiymwad. Ein cred ni wrth gwrs ydyw bod cenedl ddwyieithog o angenrheidrwydd yn genedl uwch ei diwylliant, amgenach ei doniau, ei medr, a'i hamgyffrediad, na chenedl uniaith yn mwynhau ymhob cysylltiad arall fanteision cyffelyb. Yr ydym yn gadarn o'r farn fod meistroli ail iaith yn foddion diwylliant meddyliol tra effeithiol, ac yn eangiad pwysig ar faes gwelediad deallol yr efrydydd, ac wrth gwrs y mae hyn cyn wired am genedl ag am berson unigol. Gwelir y dyddiau hyn rai o elynion y Gymraeg yn llawenhau yn fawr oherwydd bod rhifedi y Cymry uniaith yn lleihau, ond ein dymuniad ydyw gweled adeg yn fuan pan fyddo pob Cymro a Chymraes mor hyfedr yn Saesneg ag yn y Gymraeg, ag o leiaf mor hyawdl yn y Gymraeg ag yn y Saesneg. Yr ydym hefyd yn barod i fyned ymhellach ac i ddarogan y daw yn fuan ddydd pan fyddo pob Sais diwylliedig a drigianna yn ein plith yn anfodlon ac yn amharod i barhau mewn anwybodaeth lwyr o'n hiaith odidog a'n llenyddiaeth gain a thlos. Prin y mae edmygedd dwfn a brwdfrydig o "Idylls of the King" Tennyson yn cydfyned yn hapus, a dygn anwybodaeth am y "Mabinogion.” {{c|'''GWERIN DDWY-IEITHOG.'''}} I'n cyfeillion y tu hwnt i Glawdd Offa, y mae y syniad am werin ddwy-ieithog yn defnyddio yn rhwydd ac yn<noinclude><references/></noinclude> ijhh4n2hm5l8m7xgkvvznrqii05uusk 104 84052 163641 2026-04-30T20:02:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hylaw ddwy iaith, ac yn gwbl gynefin a thrysorau a phrydferthwch dwy lenyddiaeth, yn ddelfryd bron anhygoel, ond yng Nghymru, y mae hyn, gydag ond ychydig o ymdrech ychwanegol o fewn ein cyrraedd. I raddau helaeth, dyna yn barod ydyw sefyllfa bresennol pedwar o bob pump o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru heddyw—un o bump yn unig sydd yn disgrifio ei hunan yn Gymro uniaith. I sicrhau yn gyflawn hyn o orchest yn niwylliant gwerin, yr ydym yn dibynnu i raddau pwysig iawn ar eich gwaith chwi sydd wedi ymgynnull ym Mangor y dyddiau hyn. Ceir wrth wraidd hynny o wrthwynebiad a amlygir i'r Gymraeg heddyw, y syniad bod amrywiaeth iaith ac amryfal nodweddion gwahanol genhedloedd, yn anfantais, ac yn gamgymeriad dybryd yn nhrefn pethau, ac y buasai Rhagluniaeth wedi amlygu amgenach doethineb pe wedi trefnu holl feibion dynion yn un genedl, yn siarad ond un iaith—a honno y Saesneg wrth gwrs. Ond "cwrs cwbl groes i natur" a fyddai trefniant felly—nid oes dim yn fwy amlwg nag amrywiaeth di-derfyn natur ymhob cyfeiriad: nid ydyw natur yn rhoddi llawer o gyfle i neb gwyno yn hir ar unffurfiaeth ei hamlygiadau. {{c|'''AMRYWIAETH YN GYFOETH.'''}} Nid ydyw yn syn o gwbl bod efrydwyr hanes a datblygiad cenhedloedd o'r farn fod yr amrywiaeth hwn yn gyfoeth ac yn nerth yn hytrach nag yn dlodi ac yn wendid. Pan yn cymharu yr Unol Daleithiau a'u poblogaeth enfawr, heb gyfleusterau naturiol i ddatblygu nodweddion amrywiol y gwahanol genhedloedd a geir yno,—ag Ewrob gyda'i gwledydd a'i chenhedloedd amryfal, yn fawr ac yn fân, dywed Emil Reich yn ei “Success among Nations":— "The American has no idea of the individuality, and hence vitality of every country of modern Europe, much less does he see that this individualisation of the various parts of Europe is an increasing and not a decreasing phenomenon, and that by means thereof, Europe will only increase in strength. None of the countries of modern Europe can be said, when taken separately, to have achieved complete success, but their individual successes combined together builds a perfect and invincible whole. Europe as a whole has been completely successful." Dywed ymhellach am fân genhedloedd Ewrop:— "We may confidently predict that these minor nations will, in the near future, win recognition among the other great countries of Europe, and that they will develop independent, new, and complex types of civilization." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6fa75jbg9at5mhe9poyn0c31ljynhf0 104 84053 163642 2026-04-30T20:06:10Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cred yr athronydd Hungaraidd fod amrywiaethau cenedlaethol yn elfennau cryfder a llwydd, a bod cwrs hanes yn y dyfodol yn debyg o ddangos cynnydd yn hytrach na lleihad yn nerth a phwys datblygiad egwyddor cenedl. Yr ydych felly, pan yn ymdrechu hyrwyddo defnydd helaethach o'r Gymraeg, a chydnabyddiaeth helaethach a mwy llwyr a llenyddiaeth ac a hanes ein cenedl, yn gwneuthur rhywbeth i gyfoethogi nid cenedl y Cymry yn unig, ond Ymerodraeth Prydain, diwylliant Ewrop, a gwaddol meddyliol dynolryw. Tra y rhaid addef nad ydyw iaith yn unig yn "nod angen" cenedl—ac y gall teimlad cenedlaethol cryf, aiddgar, ie, a chwerw, fodoli, fel yn Iwerddon, heb fod elfen yr iaith o gwbl yn chwarae rhan bwysig,—eto y mae llawn cyn sicred bod meddu priodiaith yn adgyfnerthiad dirfawr ac amhrisiadwy i ymdeimlad cenedl o annibyniaeth ei bodolaeth. {{c|'''IAITH A CHENEDLAETHOLDEB.'''}} Dywedwyd yn ddiweddar gan Wyddel athrylithgar y canfyddir hyn yn hanes gwledydd fel Ffrainc, Lloegr, a'r Almaen. Ni chafodd athrylith yr Ellmyn gyfle i ymddatblygu tra yr ystyrid gan arweinwyr gwladol yr Almaen, y Ffrangeg yn iaith llenyddiaeth a diwylliant. Ni fu rhyw lawer o lewyrch ar bobl Ffrainc eu hunain hyd nes iddynt ymryddhau oddiwrth lyffetheiriau a hualau'r iaith Ladin, ac hefyd bu rhyw raddau o adfywiad iaith yn angenrheidiol yn Lloegr i wrthweithio dylanwad y dirywiad Normanaidd. Yn y dyddiau diweddaf hyn, mewn gwledydd fel Groeg, Bohemia, a Finland, y mae dadebriad ysbryd cenedl wedi cydredeg os nad wedi canlyn, adfywiad mewn cysylltiad ag iaith gysefin y bobl. Hawliai 'r un gwr fod Iwerddon Wyddelig wedi cynhyrchu llenyddiaeth rhamant ail i waith Homer yn unig. Beth bynnag am hynny, sicr ydyw i'r Mabinogion oresgyn a chymryd yn gaeth holl athrylith a darfelydd Ewrop am genedlaethau lawer. Yng ngeiriau Renan yr oeddym fel cenedl:— "In possession of a literature which in the Middle Ages exercised an immense influence, changed the current of European civilization, and imposed its poetical motives on nearly the whole of Christendom." Disgrifia Schultz y traddodiadau Cymreig ynglyn ag Arthur fel:— "A gigantic tree whose branches for nearly ten centuries spread over the whole of Europe." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9gljljz7k5aoaeetn0wtgj5tab3scwm 104 84054 163643 2026-04-30T20:09:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|AMCAN PARHAD YR IAΙΤΗ.}} Ac er nad ydwyf o gwbl yn barod i addef nad oes ir Gymraeg ddefnyddioldeb a gwerth nid bychan ynglyn a masnach, a goruchwylion cyffredin bywyd, y mae yn eithaf tebyg mai yn ei chysylltiad llenyddol y cyrhaeddir nod uchaf pwysigrwydd a rheidrwydd anhepgor ei pharhad. Ac ynglyn a hyn, dylid cofio mai trysor mwyaf parhaol cenedl ydyw ei llenyddiaeth, Ceir gwaith y bardd a'r llenor yn hir oroesi cyfoeth materol, llwyddiant milwrol, rhwysg a mawredd gwladol. {{c|"Trenghit golut ni threngit molut."}} Ar elfen fwyaf anhepgor i lwyddiant gwaith llenyddol ydyw arddull. Nid oes i wybodaeth syml a noeth "ddinas barhaus" ym myd llenyddiaeth, ond pery swyn arddull yn dragywydd, ac y mae'r Gymraeg yn neilltuol o fyw i berseinedd theleidrwydd ymadrodd. Hyn, wrth gwrs, sydd wrth wraidd ei chynghaneddion dyrus a chywrain, a threfn gyfrin cyfnewidiad y cydseiniaid. Amlygiad tra anarferol o gynheddfau gwerin ydyw medr beirdd a llenorion distadlaf Cymru i ysgrifennu gyda graddau mwy neu lai helaeth o arddunedd a phrydferthwch—ffrwyth ymgyfathrach didor ag anianawd yr iaith—a hithau hefyd yn ddatblygiad o natur a chwaeth yr ysbryd Cymreig drwy'r oesau. Yr ydych mewn gwirionedd yn trin tir ffrwythlon neilltuol. Y mae'r Cymro, fel rheol, wedi ei eni, nid yn unig yn rhywfaint o fardd ac areithiwr, ond hefyd yn gryn dipyn o ieithyddwr. Canfyddir hyn yn aml mewn lleoedd tra anhebyg; yr esiampl fwyaf tarawiadol, feallai, ydoedd gorchestion rhyfedd Dic Aberdaron; ond ceir amlygiadau tebyg yn y tarddiadau beiddgar a'r esboniadau dieithr a roddir gan ardalwyr Cymru ar enwau lleoedd, er dirfawr ddifyrrwch Syr John Rhys a'r Athro John Morris Jones. Efrau maes toreithiog medr ieithyddol naturiol y Cymro ydyw'r pethau hyn. Gwedd arall ac amgenach ar yr unrhyw fedr ydyw gwasanaeth Cymry enwog fel Syr William Jones, yr ieithyddwr Dwyreiniol, a Dr. Sayce, heb son am Syr John Rhys, John Morris Jones, Witton Davies, ac ereill. {{c|Y GYMRAEG A MASNACH.}} Ond ni ellir yn gyfiawn gyfyngu lles a budd gwybodaeth o'r Gymraeg i faes llenyddiaeth yn unig. Gwendid mwyaf masnachwyr Prydain ydyw eu hanhueddrwydd i ymgydnabyddu ag ieithoedd cenhedloedd ereill. Byddai yn fantais ddirfawr i fasnach Prydain pe ceid yn ein swyddfeydd gyflenwad helaethach o Gymry ieuanc ymroddgar, bywiog eu hysbryd,<noinclude><references/></noinclude> 8mtkjt4tp4ya4giypwcsu8f0jw34ibq 163644 163643 2026-04-30T20:09:36Z AlwynapHuw 1710 163644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|'''AMCAN PARHAD YR IAΙΤΗ.'''}} Ac er nad ydwyf o gwbl yn barod i addef nad oes ir Gymraeg ddefnyddioldeb a gwerth nid bychan ynglyn a masnach, a goruchwylion cyffredin bywyd, y mae yn eithaf tebyg mai yn ei chysylltiad llenyddol y cyrhaeddir nod uchaf pwysigrwydd a rheidrwydd anhepgor ei pharhad. Ac ynglyn a hyn, dylid cofio mai trysor mwyaf parhaol cenedl ydyw ei llenyddiaeth, Ceir gwaith y bardd a'r llenor yn hir oroesi cyfoeth materol, llwyddiant milwrol, rhwysg a mawredd gwladol. {{c|"Trenghit golut ni threngit molut."}} Ar elfen fwyaf anhepgor i lwyddiant gwaith llenyddol ydyw arddull. Nid oes i wybodaeth syml a noeth "ddinas barhaus" ym myd llenyddiaeth, ond pery swyn arddull yn dragywydd, ac y mae'r Gymraeg yn neilltuol o fyw i berseinedd theleidrwydd ymadrodd. Hyn, wrth gwrs, sydd wrth wraidd ei chynghaneddion dyrus a chywrain, a threfn gyfrin cyfnewidiad y cydseiniaid. Amlygiad tra anarferol o gynheddfau gwerin ydyw medr beirdd a llenorion distadlaf Cymru i ysgrifennu gyda graddau mwy neu lai helaeth o arddunedd a phrydferthwch—ffrwyth ymgyfathrach didor ag anianawd yr iaith—a hithau hefyd yn ddatblygiad o natur a chwaeth yr ysbryd Cymreig drwy'r oesau. Yr ydych mewn gwirionedd yn trin tir ffrwythlon neilltuol. Y mae'r Cymro, fel rheol, wedi ei eni, nid yn unig yn rhywfaint o fardd ac areithiwr, ond hefyd yn gryn dipyn o ieithyddwr. Canfyddir hyn yn aml mewn lleoedd tra anhebyg; yr esiampl fwyaf tarawiadol, feallai, ydoedd gorchestion rhyfedd Dic Aberdaron; ond ceir amlygiadau tebyg yn y tarddiadau beiddgar a'r esboniadau dieithr a roddir gan ardalwyr Cymru ar enwau lleoedd, er dirfawr ddifyrrwch Syr John Rhys a'r Athro John Morris Jones. Efrau maes toreithiog medr ieithyddol naturiol y Cymro ydyw'r pethau hyn. Gwedd arall ac amgenach ar yr unrhyw fedr ydyw gwasanaeth Cymry enwog fel Syr William Jones, yr ieithyddwr Dwyreiniol, a Dr. Sayce, heb son am Syr John Rhys, John Morris Jones, Witton Davies, ac ereill. {{c|'''Y GYMRAEG A MASNACH.'''}} Ond ni ellir yn gyfiawn gyfyngu lles a budd gwybodaeth o'r Gymraeg i faes llenyddiaeth yn unig. Gwendid mwyaf masnachwyr Prydain ydyw eu hanhueddrwydd i ymgydnabyddu ag ieithoedd cenhedloedd ereill. Byddai yn fantais ddirfawr i fasnach Prydain pe ceid yn ein swyddfeydd gyflenwad helaethach o Gymry ieuanc ymroddgar, bywiog eu hysbryd,<noinclude><references/></noinclude> medax70bp7fdy4wk6z7qgj15cdx73tv 104 84055 163645 2026-04-30T20:14:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cyflym eu hamgyffrediad, a'u harfau meddyliol wedi eu blaenllymu drwy ddisgyblaeth yr ymdrech i ennill gwybodaeth go gyflawn o'r Gymraeg a'r Saesneg— mantais sydd allan o gyrraedd plant gwerin Lloegr. Sylwai Arglwydd Sheffield yn ddiweddar am Loegr: "Modern languages have practically disappeared from our elementary schools." Mewn gwirionedd y mae ar ein masnach angen, dirfawr am genhadon medrus, llateion hyffordd a hyawdl i argyhoeddi cenhedloedd pellennig ac anghyfiaith o werth sylweddol cynhyrchion diwydrwydd, dyfais, a medr ein pobl. Nid oes, feallai, yn Ewrop genedl wedi llwyddo yn fwy yn y ddwy agwedd a geir ar fasnach bob amser—sef y weithfaol a'r amaethyddol—na phobl Belgium, ac y mae yn ffaith awgrymiadol iawn eu bod hwy yn genedl ddwyieithog. Ceir yr un angen am ddynion wedi eu cynysgaeddu a medrusrwydd ieithyddol ynglyn a llywodraeth y tiriogaethau Prydeinig enfawr tu hwnt i'r moroedd. Y mae gan y Cymro fantais neilltuol i ddeall brodorion ym mywiogrwydd ei allu i sylweddoli syniadau a delfrydau cymharol ddieithr. Os ychwanegir at hyn, fel y gall y Cymro wneud yn gyflym fel rheol, wybodaeth go drwyadl o'u hiaith, bydd gwerth ac addasrwydd ymarferol cynrychiolydd o Gymro i'r wladwriaeth yn ffaith anwadadwy yn fuan. Yn hyn o beth y ceir yn ddiamheuol eglurhad ar lwyddiant neilltuol cenhadon Cymreig ym mhob rhan o'r byd; ac yn sicr nid y rheswm lleiaf dros barhad yr iaith ydyw ei gwerth a'i gwasanaeth pwysig a pharhaus i grefydd gartref ac oddicartref. Ceir felly resymau cryfion ym mhob cyfeiriad yn llenyddol, yn fasnachol, yn wladol, ac yn grefyddol, dros barhad yr iaith; a hyderaf y bydd i chwi, ar ol eich ymweliad a Bangor, ail ymaflyd yn eich gwaith, fel cenhadon diwylliant gwir Gymreig, gydag egni newydd a brwdfrydedd ychwanegol. Yn sicr ni ddylai dysgu Cymraeg i blant Cymru fod o gwbl yn orchwyl anniddan, ond yn hytrach yn ffynhonnell pleser ac hyfrydwch didor. Nis gallwn yn sicr lai nag anwylo a mynwesu ein hen iaith ardderchog, fel magwrfa effeithiolaf asbri ac aiddgarwch gwladgar. Hyderaf na fydd i chwi ymfodloni o gwbl ar eich gwaith yn yr ysgolion yn dwyn eich disgyblion ieuainc i gydnabyddiaeth helaethach ag iaith Islwyn a Cheiriog, Goronwy, Dafydd ap Gwilym, Taliesin ac Aneurin, ond y bydd i chwi hefyd astudio'r Gymraeg fel y'i ceir heddyw ar lafar gwlad—yn gymharol rydd oddiwrth gymysgedd Seisnig. Ceir addysg a phleser mewn astudio a chymharu, dyweder y Wyndodeg gadarn gref, a'r Wenhwyseg fwyn felodaidd—"chwedl Syr John Rhys. {{c|'''CYFEIRIADAU EREILL.'''}} Dymunol hefyd a fyddai ambell bortread byw Ο fywyd eich ardaloedd, mewn Cymraeg grymus a chwaethus—<noinclude><references/></noinclude> rb1rm5nbpijafuslvbmip6zykcjcbw4 104 84056 163646 2026-04-30T20:18:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gyda'r ymdeimlad parhaus o swyn yr arddull a nodweddai waith Walter M. Pater ac R. L. Stevenson yn y Saesneg. Allan o adnoddau dihysbydd yr hen Gymraeg, medr y llenor cywrain gyfuno mewn priodas hapus, y dyrchafedig a'r aruchel mewn meddwl a delfryd, a thlysni dihafal iaith. Rhydd y deffroad yng Nghymru ynglyn a buddioldeb a diddordeb y ddrama, gyfle i'w defnyddio fel offeryn effeithiol neilltuol i ychwanegu at boblogrwydd ein hiaith ramantus a mynegiadol. Ceir ynglyn a'r ddrama le nid yn unig i ffurfiau mwyaf dillyn iaith, ond hefyd i'r tafodieithoedd lleol mwyaf cartrefol a disyml. Gellir paratoi chwareuon mewn Cymraeg ystwyth a syml, addas i'w perfformio gan blant, a byddai'r cyfryw berfformiad yn symbyliad gwerthfawr i ddefnyddio'r iaith yn barhaus. Nid oes dim yn fwy addawol ynglyn a rhagolygon yr iaith na'r sylw a roddir iddi yn awr yn yr ysgolion dyddiol—yn enwedig yn siroedd poblog Morgannwg a Mynwy. Y mae Caerdydd, y Barri, a Chasnewydd, yn esiamplau tarawiadol o ynni a llwyddiant caredigion yr iaith; ac ym mhen arall trefn addysg, y mae yn llawn mor galonogol gweled blodau tecaf diwylliant Cymreig ym mhersonau athrawon ac efrydwyr ein colegau yn cipio cadeiriau choronau'r Eisteddfod, yn cynhyrchu gwaith mor drwyadl Gymreig a [[Beddau'r Proffwydi (drama)|"Beddau y Prophwydi,"]] yn ychwanegol at wneuthur yn barhaus waith sylweddol ynglyn ag ieithyddiaeth ac hanesyddiaeth. Nid wyf yn sicr y gallwn siarad gydag hafal frwdfrydedd am waith y cyfan o'n hysgolion canolraddol—gwendid nad ellir yn hawdd ei ddeall pan ystyrir sel a gwladgarwch diamheuol aelodau'r Bwrdd Canol. {{c|'''Y DYFODOL.'''}} Y mae yn eithaf tebyg fod yr amser wedi dyfod pan, yn hyn o gysylltiad fel ym mhob cyfeiriad arall, y rhaid cymryd camau breision a beiddgar ymlaen ynglyn a threfniadau addysgol Cymru. Rhaid dwyn y cwbl, o'r Brif Ysgol i lawr hyd at yr ysgol elfennol ddistadlaf, o dan reol un corff awdurdodol a dylanwadol, yn anadlu awyr iachusol barn a brwdfrydedd gwerin, yn hytrach nag awyrgylch mwll a thrymaidd yr athrofaol a'r swyddogol. O dan awdurdod felly, telir mwy o sylw a rhoddir mwy o le i'r Gymraeg ymdrechir datblygu y fantais sylweddol a diamheuol a geir yng nghynefindra ein pobl a'r ddwy iaith. Byddai safle 'r iaith, ein llenyddiaeth, a'n hanes yn nhrefniadau dyddiol yr ysgolion elfennol a chanolraddol yn fwy amlwg ac anrhydeddus : a gellid gwneud graddau go helaeth o wybodaeth o'r Gymraeg yn amod derbyniad i'n colegau—megis ag y mae gwybodaeth o'r Wyddeleg eisoes yn Iwerddon—a hynny am lai o reswm. Mewn gwirionedd, y mae'r gwahaniaeth rhwng y gwahanol genhedloedd Celtaidd yn rhyfedd iawn. Yn yr Alban ceir llai na phump y cant, un o<noinclude><references/></noinclude> m7yzi6vvlifiqtieiswz0uhn3p7llh0 104 84057 163647 2026-04-30T20:19:58Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bob ugain, yn siarad y Gaeleg—yn Iwerddon un o bob saith, 14 y cant, yn siarad y Wyddeleg—tra yng Nghymru y ceir tri allan o bob saith o'r boblogaeth gyfan, 43.5 y cant, a phump allan o bob naw, 55 y cant, o boblogaeth frodorol Cymru, yn Siarad Cymraeg. Y mae 'r rhesymau dros roddi amlygrwydd i'r Gymraeg yn nhrefniadau addysg Cymru, deirgwaith o leiaf yn gryfach nag yn Iwerddon, a bron naw gwaith yn fwy felly mag yn yr Alban. {{c|'''YR YSGOLION NOS.'''}} Ymhellach ymddengys yn amheus i mi a wneir cyflawn ddefnydd yng Nghymru o drefniant yr ysgolion nos i hyrwyddo astudiaeth o'r Gymraeg yn eglur ddigon dyma un o fannau gwan trefniadau addysg Cymru. Gellid cyfuno yn yr ysgolion nos astudiaeth o'r Gymraeg, o lenyddiaeth a hanes Cymru, gydag ymarfer cerddorol, gan sicrhau oddiwrth y Llywodraeth help ariannol at y ddau. Y mae 'n hyfrydwch gennyf sylwi bod rhaglen Eisteddfod Bangor yn cynnwys cystadleuaeth i gorau ysgol ar ganeuon gwerin Cymreig. Hyderaf yr efelychir hyn yn weddol gyffredinol. Dymunaf hefyd eich llongyfarch ar ddull hapus dathliad Dydd Gwyl Dewi mewn cynifer o fannau fis Mawrth diweddaf. {{c|'''Y CYFRIFIAD.'''}} Mewn llawer ffordd y mae'r cyfrifiad diweddaf yn eithaf calonogol. Dengys beth bynnag fod bron pedwar ugain mil (80,000) mwy o bobl yn siarad Cymraeg yn 1911 nag oedd yn 1891. Er cymaint nerth y dilyw Seisnig—yn ddigon i wneud y bedwaredd ran o werin Cymru yn dramoriaid—ychydig mewn cymhariaeth oedd y cynnydd yn y Saeson uniaith—49.8 y cant yn 1901, 55.7 y cant yn 1911—ffigyrau sydd yn awgrymu bod y Gymraeg wedi dal ei thir yn rhagorol ymhlith y Cymry eu hunain. Y mae, beth bynnag, fel y dywedwyd yn barod, bump o bob naw ohonynt yn medru'r hen iaith. Parthed y siroedd, ceir ychwanegiad sylweddol yn rhifedi'r bobl sydd yn siarad Cymraeg ym Morgannwg (48,000) a Sir Gaerfyrddin. Hyd yn oed yn Sir Fynwy nid yw'r lleihad ond dibwys. Ceir y lleihad mwyaf yn y siroedd amaethyddol, lle y ceir hefyd leihad llawn mor sylweddol yn y boblogaeth yn gyffredinol. Mewn gair, byddai 'n well i bawb sydd am wasanaethu Cymru yn gyhoeddus, yn swyddogol neu 'n fasnachol, sylweddoli safle ddiysgog y Gymraeg ym mywyd y genedl ac yn ffafr serch y werin. Y mae llwyddiant y trefniadau ynglyn a Deddf Yswiriant yng Nghymru i'w briodoli i raddau helaeth i'r<noinclude><references/></noinclude> hjnc5g6cjndx1aw8m6enmuj47rndqzy 104 84058 163648 2026-04-30T20:20:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ffaith fod hyn wedi ei sylweddoli o'r dechreuad, a chan y bydd y wladwriaeth yn parhau i ddyfod i gyffyrddiad agosach a bywyd y werin, bydd yr angenrheidrwydd am swyddogion yn siarad y ddwy iaith yn fwy ac yn amlycach nag erioed. Y mae y Saeson goreu sydd yn dyfod i Gymru yn gweled rhesymoldeb hyn. Disgrifir Dr. Edwin Goodall, Prif Feddyg Ysbyty Caerdydd ar gyfer anhwylderau meddwl, gan Syr James Crichton Browne fel "One of the most distinguished medical psychologists of the United Kingdom,"—ac y mae yntau wedi gofalu meistroli 'r Gymraeg mewn llai na blwyddyn ar ol ei ddyfodiad i Gymru, esiampl gwbl deilwng a thra rhagorol. {{c|'''AWDURDODAU CYHOEDDUS'''.}} Yma, yng Ngogledd Cymru, bu peth dadleu ynglyn a gweithrediadau ein hawdurdodau cyhoeddus. A'r Cymry mwyaf selog yn hollol barod i ganiatau i aelodau Seisnig y cyfryw eu hannerch yn Saesneg, nid yw o gwbl yn afresymol disgwyl i bawb sydd am gymryd rhyw ran ym mywyd cyhoeddus Cymru fod yn alluog i ddeall iaith y bobl. Y mae anhueddrwydd Saeson diffygiol mewn deall a diwylliant i astudio 'r Gymraeg, yn brawf yn hytrach o fyrder eu cyrhaeddiadau, a saif efe allan mewn gwrth—gyferbyniad cryf a tharawiadol iawn i'r mawr sel a ddangosir gan ysgolheigion Ffrainc a Germani dros astudiaeth yr ieithoedd Celtaidd. Ceir esiampl nodedig o hyn, canys gwaith un Dr. Stern o Berlin ar Ddafydd ab Gwilym ydyw'r astudiaeth fanylaf a llwyraf mewn unrhyw iaith 0 waith y bardd Cymreig. Yn eich gwaith dros y Gymraeg, gellwch fod yn hyderus eich bod yn sicrhau parhad yr hyn sydd wedi gwneud cenedl y Cymry, yn ol William Sharp, {{c|"The most marked Celtic homogeneity,"}} mewn bod. Yr ydych yn sicrhau hefyd barhad iaith ac iddi, yn ol Dr. Hyde, adsain felodaidd:— "That beautiful, unmixed Aryan language which, with the exception of Greek, has left the longest, most luminous, and most consecutive literary track behind it, of any of the vernacular tongues of Europe." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> l59dfxeq2cljvmo1m52ji8rwpndfwxm 104 84059 163650 2026-04-30T20:30:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c{{mawr|''Undeb y Cymdeithasau Cymraeg yn Abertawe, Mai 15, 1915.''}}}} {{lein|15em}} {{c|mawr|'''Anerchiad E. T. JOHN, Ysw., A.S.'''}}}} {{lein|15em}} {{Underline|COFIO'R CEWRI.}} PAN yn cyfarfod fel hyn i hyrwyddo llwydd a ffyniant delfrydau Cymreig, teimlir yn ddwfn golled ddirfawr Cymru ym marwolaeth Syr Marchant Williams ac yn ymadawiad anhymig Llywydd cyntaf yr Undeb, Syr Edward Anwyl. Am bob un o'r ddau naturiol ydyw dweyd {{c|"Fyth ni welwn ei fath eilwaith,"}} canys yr oeddynt yn wŷr cedyrn, o bersonoliaeth gref a tharawiadol, ddim yn dygymod yn hawdd a gwendidau meidrolion llai athrylithgar, —er fod penderfyniad diysgog Syr Edward Anwyl gryn dipyn yn hawddach ei oddef na gwatwareg finiog Syr Marchant Williams. Mawr ac amhrisiadwy a fu eu llafur a'u gwasanaeth i genedl y Cymry,—Syr Marchant ynglyn a'r Eisteddfod a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg, a Syr Edward Anwyl ynglyn ag addysg Golegawl a Chanolradd Cymru. Yr oeddynt ill dau yn ddynion o gynheddfau naturiol gryfion a disglair—Syr Marchant yn gyflym a dawnus, yn llawn asbri ac arabedd; Syr Edward bob amser yn bwyllog ac urddasol, yn cyfleu yn fedrus i'w wrandawyr ffrwyth doethineb yr oesoedd, o drysorfeydd an-hysbyddadwy ei ysgolheigdod diail. Dichon mai y peth pwysicaf a mwyaf arwyddocaol ydyw na ddarfu i eangder ei wybodaeth leihau un mymryn ar ei ymlyniad wrth iaith, llenyddiaeth, hanes, defion, traddodiadau a chrefydd Cymru, nac ar ei werthfawrogiad o honynt. Yn hyn yr oedd yn sicr yn esiampl i eraill llai eu cyraeddiadau ac anhraethol llai eu ffydd, a genfydd yng Nghymreigdod Cymru berigl ac anfantais, yn lle mantais, nerth a chryfder. "Ond daearwyd Rhydderch a'i holl ddoniau." Machludodd ei haul yn anterth ei nerth, a gadewir Cymru i ymlwybro ymlaen yn amddifad o gynhorthwy ei graffder a'i gallineb, {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> c6cwujsxzyt4szr0jb6r3r1xil4j63n 163651 163650 2026-04-30T20:31:32Z AlwynapHuw 1710 163651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|''Undeb y Cymdeithasau Cymraeg yn Abertawe, Mai 15, 1915.''}}}} {{lein|15em}} {{c|{{mawr|'''Anerchiad E. T. JOHN, Ysw., A.S.'''}}}} {{lein|15em}} {{Underline|'''COFIO'R CEWRI.'''}}<br> PAN yn cyfarfod fel hyn i hyrwyddo llwydd a ffyniant delfrydau Cymreig, teimlir yn ddwfn golled ddirfawr Cymru ym marwolaeth Syr Marchant Williams ac yn ymadawiad anhymig Llywydd cyntaf yr Undeb, Syr Edward Anwyl. Am bob un o'r ddau naturiol ydyw dweyd {{c|"Fyth ni welwn ei fath eilwaith,"}} canys yr oeddynt yn wŷr cedyrn, o bersonoliaeth gref a tharawiadol, ddim yn dygymod yn hawdd a gwendidau meidrolion llai athrylithgar, —er fod penderfyniad diysgog Syr Edward Anwyl gryn dipyn yn hawddach ei oddef na gwatwareg finiog Syr Marchant Williams. Mawr ac amhrisiadwy a fu eu llafur a'u gwasanaeth i genedl y Cymry,—Syr Marchant ynglyn a'r Eisteddfod a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg, a Syr Edward Anwyl ynglyn ag addysg Golegawl a Chanolradd Cymru. Yr oeddynt ill dau yn ddynion o gynheddfau naturiol gryfion a disglair—Syr Marchant yn gyflym a dawnus, yn llawn asbri ac arabedd; Syr Edward bob amser yn bwyllog ac urddasol, yn cyfleu yn fedrus i'w wrandawyr ffrwyth doethineb yr oesoedd, o drysorfeydd an-hysbyddadwy ei ysgolheigdod diail. Dichon mai y peth pwysicaf a mwyaf arwyddocaol ydyw na ddarfu i eangder ei wybodaeth leihau un mymryn ar ei ymlyniad wrth iaith, llenyddiaeth, hanes, defion, traddodiadau a chrefydd Cymru, nac ar ei werthfawrogiad o honynt. Yn hyn yr oedd yn sicr yn esiampl i eraill llai eu cyraeddiadau ac anhraethol llai eu ffydd, a genfydd yng Nghymreigdod Cymru berigl ac anfantais, yn lle mantais, nerth a chryfder. "Ond daearwyd Rhydderch a'i holl ddoniau." Machludodd ei haul yn anterth ei nerth, a gadewir Cymru i ymlwybro ymlaen yn amddifad o gynhorthwy ei graffder a'i gallineb, {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 2dbdqc6b8s0dok5rr68bp0sg6k86pr9 104 84060 163652 2026-04-30T20:36:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Collasom hefyd yn ddiweddar wr o gyffelyb ysbryd yn yr aelod hyawdl dros Arfon—gwr a garodd ei genedl â chariad angherddol yn ymhyfrydu, mewn gwirionedd, lawer mwy ym myd hanes a llên Cymru nag ym mhorfeydd gwelltog gwleidyddiaeth—noswyliodd yntau yn gymharol gynnar a'i waith heb hanner ei orffen. {{underline|'''Y RHYFEL A'R CENHEDLOEDD BYCHAIN.'''}}<br>Er holl anhrefn a thrybini yr amseroedd nid ydyw eich ymdrech i ddyfnhau ac angerddoli teimlad cenedlaethol Cymru yn anamserol o gwbl. Mewn gwirionedd ni fu egwyddor bodolaeth annibynnol a datblygiad dirwystr cenedl erioed uched eu bri—bron hanner y byd yn brwydro i sicrhau eu goruchafiaeth lwyr, derfynol, a pharhaus. Ym Mhrydain, yr ydym o'r diwedd, bawb o honom, yn proffesu credu yn hawl y genedl fwyaf ddistadl i'w chyflawn annibyniaeth, ac erbyn hyn y mae ein cyd-ddeiliaid Seisnig hefyd yn awyddus i gredu eu bod hwythau yn hanner Cymry, yn hytrach nag yn berthynasau poenus o agos i'r Ellmyn dienwaededig. Y mae cryn wahaniaeth barn ynghylch parhad y rhyfel—nid oes yn ein plith mi gredaf, ryw lawer o amheuaeth pa ochr a fydd yn fuddugol. Pan ddaw diwedd yr ymdrech gwelir yn sicr adfywiad ac adgyfnerthiad dirfawr, os nad ail adgyfodiad aml genedl fechan a ddioddefodd yn hir drais a gormes gwledydd cryfach, Canfyddir erbyn hyn fod gallu ac awdurdod gwlad neu gyfuniad o wledydd sydd yn dibrisio ac anwybyddu teimlad cenedlaethol, yn gorffwys ar seiliau go ansicr; a bwriedir i'r Ewrop newydd barchu ymhob cyfeiriad hawl cenedl i fyw ac i fod, i ffynnu ac i dyfu, yn unol a'i phriod anianawd. Hwyrach y gwelir Poland adfydus—rhyw Rahel ymhlith cenhedloedd Ewrop—yn adennill ei hannibyniaeth, a gwledydd y Balkans yn anadlu'n rhydd heb ofni na gorthrwm y Twrc, na gwg na Rwsia nac Awstria. Yr ydym felly yn ein sel wladgar mewn cydgord a rhediad ffrwd tueddiad, "the stream of tendency," chwedl Matthew Arnold, ac a chwrs natur a phwrpas a diben Rhagluniaeth. {{underline|'''IAITH CENEDL'''.}}<br> Ymhlith elfennau bron hanfodol cenedl cymer iaith le pwysig a blaenllaw er nad yn hollol anhepgor—eto yn elfen o<noinclude><references/></noinclude> rdik2hmlis1fzj4st4z5htd77qdoaz2 104 84061 163653 2026-04-30T20:42:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>werth anhraethol ac o ddylanwad dwfn a pharhaus. Disgrifia William Sharp ysbryd cenedl y Cymry yn ymgyfaneddu mewn nerth a diogelwch o fewn rhagfuriau twr cadarn yr iaith Gymraeg:— "Wales has ever persisted and still persists within her moat and drawbridge. In the preservation of her language is her safeguard. Without Welsh—Wales would be as English as Cumberland or Cornwall." Ac yn sicr, nid ydyw Seisnigeiddiad rhai o'n siroedd yn fantais o gwbl mewn na moes, gwybodaeth, na diwylliant. Yn eithaf tebyg, caniateir yn rhwydd ddigon fod parhad yr iaith yn adgyfnerthiad i ddylanwad crefydd ymhlith y Cymry; ond y mae arweinwyr addysg hefyd erbyn hyn yn canfod yn yr hen iaith offeryn diwylliant meddyliol hynod effeithiol, ac yn cydnabod rhagoriaeth amlwg cenedl ddwyieithog a'r bobl uniaith—mae pobl felly bron o angenrheidrwydd yn gyflymach eu dirnadaeth, yn fwy treiddgar eu gwelediad, yn eangach eu hamgyffrediad o ffeithiau bywyd a hanes. {{underline|'''ANWESU'R GYMRAEG.'''}}<br> Amcenir gan ein Hundeb a chan ein Cymdeithasau anwesu a meithrin yr iaith ymhob rhyw fodd mewn cydweithrediad calonnog, mi obeithiaf, a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg, sydd yn gwneuthur gwaith mor rhagorol drwy offerynoliaeth ei Hysgolion Haf blynyddol—a gyfuna mor hapus astudiaeth iaith a hanes Cymru â mwynhad o dlysni digymar mynydd a mor. Hyderaf y gwelir aelodau ein Cymdeithasau yn ymdyrru i'r cynulliadau dorus a swynol hyn. Y mae cryn gynnwrf yng ngwersyll byd addysg yng Nghymru heddyw. Yn eglur ddigon y mae'r adeg yn agoshau pan geisir caboli a pherffeithio cryn dipyn ar ein peirianwaith addysg, ac yr ydym yn neilltuol o ddyledus i Mr. Matthews am alw sylw y prynhawn at ddiffygion trefniadau'r Bwrdd Canol ynglyn a'r dull a fabwysiedir er cyfleu i'r bobl ieuainc wybodaeth o lenyddiaeth dlos a chain Cymru. Anfoddhaol ydyw gweled bod llawn ugain o Ysgolion Canolradd Cymru heb ymdrafferthu o gwbl gyda'r Gymraeg yn yr arholiadau. Effaith difrawder, oerfelgarwch, ac esgeulustod ein hawdurdodau lleol a'r ysgolfeistri, ysywaeth. Rhaid hefyd wneud y defnydd helaethaf o'r ysgolion elfennol—sylfaen y cyfan—ac y mae dygn angen am<noinclude><references/></noinclude> mwlc6ixyhtmbzni4svzdannyasuw9fe 104 84062 163654 2026-04-30T20:48:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ddeffroad a datblygiad pellach ynglyn a'n colegau—onid ydyw yn llawn bryd gwneud rhyw faint o wybodaeth o'r Gymraeg, o hanes a llenyddiaeth Cymru, yn bynciau anhepgor yr arholiadau aelodiad (matriculation), fel yn Iwerddon? Ond nid ydyw iaith yn unig yn sylfaen ddigonol i ymdeimlad cenedlaethol, goleuedig, a pharhaol. Y mae cynefindra a hanes cenedl lawn bwysiced, ac nid hawdd darganfod hanes mwy rhamantus a diddorol nag ystori cyfathrach ystormus y Cymro a Rhufain ac a Lloegr. Fel y dywed Watts Dunton "The history of Wales is an epic not to be surpassed for poetry and for romance"—yn arwrgerdd ddigymar. Y mae yn anodd sylweddoli craffder a medr gwleidyddol ambell un o'r Tywysogion Cymreig, o ddyddiau Hywel Dda hyd flynyddoedd cyffrous Owain Glyndwr, gwr y bwriadwn ddathlu ei bum can mlwyddiant eleni. Arwr ac eilun cenedl, doeth mewn cyngor, hyawdl mewn llys, pybyr ac eofn ar faes y gad, yn llwyddiannus, yn herio am flynyddoedd hirion holl allu Lloegr—dylem yn sicr gofio'r dewr a fu yn ymladd mor ddi-ildio dros ei wlad a'i genedl. Dywed ei fywgraffydd Seisnig diweddaraf: "There can be but one opinion as to the marvellous courage with which he clung to the tree of liberty that he had planted and watered with such torrents of human blood." Dywedir mae cyd—ddioddef ydyw'r moddion effeithiolaf i greu undeb a hunan—ymwybyddiaeth cenedl. Cenfydd Cymru heddyw rywbeth o beryglon enbydus ac anrhaith anaele rhyfeloedd Cymru Fu. Ond daw, ni hyderwn, ddyddiau mad a diddan heddwch cyn bo hir, a'n gwaith ni ydyw defnyddio pob cyfle dichonadwy er estyn cortynnau pebyll yr ysbryd Cymreig, fel ein cyfraniad mwyaf gwerthfawr i ffyniant Prydain a chynnydd gwareiddiad a diwylliant dynolryw. Rhesymol y disgwylir i ni seinio rhyw nodyn neilltuol, persain a threiddgar, yn anthem fawr addoliad gwaith a gwasanaeth cenhedloedd y ddaear—sydd heddyw lawned o wrthsain anghydfod a rhyfel. O'm rhan fy hun yr ydwyf yn dra hyderus y bydd yma ym Mhrydain ar ol y rhyfel ryw barodrwydd newydd a brwdfrydig i adael i Iwerddon, yr Alban, a Chymru, i fyw eu bywyd nodweddiadol hwy eu hunain, gyda rhyddid hwylustod llawer iawn mwy cyflawn. Gwelir mae yn unol ag anianawd a delfryd cenedl y sicrheir cynnydd a ffyniant gyflymaf a sicraf. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> av7r7ilsebga2g4pflr0i9rr9kfd3sd 104 84063 163655 2026-04-30T20:54:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{underline|'''EIN LLÊN.'''}}<br> Er fod ein hanes mor ddorus a chyffrous, ym myd Henyddiaeth y mae ein cenedl wedi ennill ei goruchafiaeth amlycaf—wedi goresgyn, ganrifoedd yn ol, feysydd eang a chyfoethog llenyddiaeth Ewrop, gan gymryd yn gaeth, yn hualau swyn y darfelydd Celtaidd, feirdd mwyaf athrylithgar Prydain a'r Cyfandir. Os ydym i sicrhau parhad llenyddiaeth Cymru fel gallu byw, rhaid coleddu'r iaith; ac wedi'r cwbl, gorchestion beirdd a llenorion yr oesoedd ydyw cyfoeth a gwaddol mwyaf gwerthfawr, mwyaf arosol, pobloedd. Yn ffodus y mae'r Gymraeg yn tueddu'n naturiol i gynhyrchu hefyd arddull goeth—yr elfen bwysicaf ym mharhad oesol gwaith y bardd a'r llenor. I droi i gyfeiriad arall, yr ydym yn barod i gredu nad ydym fel cenedl wedi ein cynysgaeddu yn naturiol, â chwaeth a medr fel arlunwyr a cherfwyr. Yr ydych chwi yn Abertawe yn ymdrechu ennill yn ol hen fedrusrwydd ein cyndadau, canys dyma dystiolaeth yr awdurdodau i natur celf Celtaidd foreol: "Late researches prove early Celtic art to have attained astonishing perfection, beauty and delicacy. This prehistoric art from the simplest elements evolved effects of the most exquisite grace and beauty. It was unique. Only Celtic hands knew how to create it, and on none but Celtic soil did it flourish. In the sixth century the Celtic art faculty, as witnessed by its relics, had developed marvellous perfection—nothing analogous to it existed either of a contemporary or an earlier date in the art of Byzantium or Italy." {{underline|'''DWY IAΙΤΗ.'''}}<br> Caniateweh i mi ail ddatgan fy argyhoeddiad bod gwybodaeth o'r Gymraeg a'r Saesneg—wrth wneud ein pobl yn genedl ddwyieithog—yn fantais sylweddol ym myd masnach. Y mae'r cyfryw wybodaeth yn rhoi awch a min ychwanegol ar gynheddfau meddyliol, yn creu medr ieithyddol sydd o ddirfawr fantais ynglyn gweithrediadau masnach,—sef, mewn gair, fan gwan y Sais a'i fasnach enfawr, a chryfder yr Almaenwr. {{underline|'''CYMRU GYMREIG.'''}}<br> Wedi'r cyfan feallai mai'r gwasanaeth mwyaf sylweddol a all aelodau'n Cymdeithasau ei wneud ydyw ymdrechu cadw<noinclude><references/></noinclude> hwhyt6cvuqjwdgx6zvx7ogqo4oqmstd 104 84064 163656 2026-04-30T20:58:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bywyd crefyddol Cymru yn Gymreig. Camsyniad yn sicr ydyw lluosogi yn ddianghenraid gapeli lle y mae 'r gwasanaeth yn hollol yn Saesneg; doethach o lawer fyddai gwneud yr eglwysi fel y bobl yn ddwy ieithog; drwy offerynoliaeth yr Ysgolion Dyddiol gellir yn hawdd sicrhau bod pob plentyn yng Nghymru yn deall Cymraeg yn ogystal a'r Saesneg. A hyn ddylai fod yn un o brif amcanion trefniadau 'n hysgolion elfennol. Ymhob cyfeiriad ennill sylweddol a ddeillia o ffyddlondeb i'n hanianawd ac i'n delfrydau cenedlaethol. Y mae cyngor doeth yr athronydd doniol Wil Bryan, "Be true to nature," lawn mor addas i genedl ag ydyw i bregethwr ieuanc, ac am fod eich mudiad yn cydredeg yn esmwyth a greddf ddyfnaf y natur ddynol, gellwch edrych ymlaen yn ffyddiog at gynnydd a llwydd parhaol a didor. [[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg (tud 20 crop).jpg|canol|300px]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 8entteopmtioy8hp1ivfdy6excinj47 104 84065 163657 2026-04-30T21:11:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|'''DYFODOL ADDYSG CYMRU.'''}}}} [[delwedd:Cymru a'r Gymraeg (Tud 21a crop).jpg|canol|100px]] {{c|Araith a draddodwyd yn yr Ysgol Haf Gymraeg ym Mhwllheli, Awst 13, 1915,<br>{{mawr|'''Gan E. T. JOHN, Ysw., A.S.'''}}}} [[delwedd:Cymru a'r Gymraeg (Tud 21b crop).jpg|canol|100px]] BRAIDD y caniata gorthrwm y presennol cynhyrfus ac alaethus, i unrhyw agwedd o ddyfodol ein gwlad ymrithio o gwbl o flaen meddwl y cyhoedd. Eto credwn yn ffyddiog ddigon er {{center block| <poem> ::"Pa amled plith y du Gymylau tewion y dewisa Naf ::Y Nef gartrefu," </poem> }} fod dyddiau euraidd wedi eu harfaethu gan Ragluniaeth i hil gystuddiedig Adda, ac yn eu plith i werin hygar Gwalia Wen. Ar wahan i dymhestl anaele rhyfel, y mae addysg Cymru wedi cyrraedd argyfwng pwysig—hafal ei pherigl a'i gobaith. Awgrymir bod brwdfrydedd, callineb, a delfrydau sefydlwyr y gyfundrefn bresennol wedi eu hysbyddu, a'n bod ar drothwy adeg o ddatblygiad pellach. Rhaid i ni benderfynu i ba gyfeiriad yr ydym am ymlwybro ymlaen—ai i sicrhau trylwyrach Cymreigdod, neu Seisnigeiddiad mwy trwyadl ein hysgolion a'n Colegau-ai gwerin Cymru ai Senedd Llundain sydd i reoli a phenderfynu amcan a natur trefniadau addysg y Dywysogaeth. Pan ddaw Cymru i ddatgan ei barn ar hyn o fater, yn sicr ni chlywir sain aneglur, canys y mae datblygiad cydnaws meddwl cenedl yn nesaf mewn pwys a gwerth i'w rhyddid crefyddol—myn y meddwl fod mor gwbl ddilyfethair ag enaid breiniol ac anfarwol dyn. Yn eithaf naturiol, y mae pwysigrwydd yr argyfwng wedi ei fwyhau a'i angerddoli yn anrhaethol gan y galanastra<noinclude><references/></noinclude> o6up6ppugu73gqd1a0ebr1zbki3mj70 104 84066 163658 2026-04-30T21:15:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>sydd wedi goddiweddyd gwareiddiad Ewrop, ac sydd heddyw yn anrheithio cenhedloedd cred. Blodau a gobaith y gwledydd, yn wreng a bonedd yn wynebu {{c|"Mur annirnadwy bidog a chledd"}} ac yn syrthio yn anhymig i fudandod, diymadferthwch, ac ebargofiant beddrodau dienw cadfeysydd Ewrop. Mor anhraethadwy dylotach y bydd ein gwlad a phob gwlad sydd heddyw yn galaru am eu meibion pybyr, a hawddgar! Bydd pwys ffyniant pobloedd yn gorwedd ar ysgwyddau tadau drylliedig eu hysbryd, ac ar laslanciau anaddfed; heb son am y distryw anhygoel ar gyfoeth ac adnoddau gwledydd; distryw sydd yn sicrhau mor ddiymwad hir barhad bodolaeth cyni a dioddefaint dirfawr ymhlith gwerin ein gwlad. Yn bresennol, ac ar derfyn y rhyfel, bydd trefniadau addysg y Deyrnas Gyfunol a Chymru yn cael eu taflu o don i don cydrhwng rhyw ddwy farn wahanol. Gwelir yn barod fudiad nerthol yn amcanu ewtogi adnoddau ariannol addysg a ffurfiau eraill er gwella cymdeithas—tuedd a gryfheir yn enbyd pan ddaw pwys y trethi trymion sydd mor anocheladwy i wasgu ar y bobl—masnach mor ddifywyd, a chynifer o'r gweithwyr yn "efryddion rai" drwy galedi bywyd milwrol. Anodd fydd sicrhau i addysg hynny o gynorthwy ariannol a fwynheir yn bresennol. Ar y llaw arall, gwelir feallai ymdeimlad go gyffredinol fod yn rhaid i Brydain gadw ei safle ym myd masnach a diwydiant, ac na ellir gwneud hynny heb gyfundrefn addysg fwy effeithiol. Yn y frwydr hon, y mae cyfran a ffawd Cymru yn hynod bwysig, gan fod ei hadnoddau presennol mor boenus o annigonol, Os ydyw addysg Cymru i fyned rhagddi, rhaid cael gweledigaeth eglurach lawer ynglyn a'i threfniadau ariannol. Yn sicr, ni all cenedl ddefnyddio ei chyfoeth i amgenach pwrpas. Gan faentumio y ceir yr arian, dymunol fyddai i garedigion addysg yng Nghymru benderfynu yn ddioed ar y cyfnewidiadau yn nhrefniant addysg y Dywysogaeth a ystyrir yn angenrheidiol a doeth. {{c|'''Y TRYBLITH PRESENNOL.'''}} Cydnebydd barn gyhoeddus Cymru bron yn unfrydol fod ein cyfundrefn bresennol,—ag addysg elfennol yn bennaf o dan reoliad swyddogol Llundain, addysg ail raddol yn barhaus rhwng Pihahiroth y Bwrdd Canol a Baalsephon Adran Gymreig y Bwrdd Addysg, y colegau o dan reoliad Doethorion anghyfarwydd â bywyd y bobl,—yn dwyn ffrwyth cymharol anfoddhaol. Canlyniad naturiol y cyfryw dryblith ydyw<noinclude><references/></noinclude> g4md22vrqbjswgi0b878scb6kw3hwwm 104 84067 163659 2026-04-30T21:18:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>absenoldeb cytgordiad brwdfrydedd a gwelediad. Y mae nifer o Gynghorau Sir Cymru wedi datgan yn ddiamwys eu dymuniad am undeb ac annibyniaeth ynglyn ag addysg Cymru, ас hyd nes y ceir Hunanlywodraeth gyflawn i Gymru—hafal i'r breintiau a estynnir ar fyrder i Iwerddon—dylid ymeangu cyfansoddiad a gallu'r Bwrdd Canol fel ag i'w wneuthur yn Fwrdd Addysg Cymru yn etholedig i raddau helaeth yn uniongyrchol gan y bobl, ac yn rheoli pob ffurf ar addysg yng Nghymru, o'r Brif Ysgol i'r ysgol elfennol ddistadlaf ac yn rhyddhau felly Bwyllgorau Addysg Cymru oddiwrth ormes poenus a pharhaus Llundain. Dylai brwdfrydedd a sel y Cymry dros addysg fod yn sicrwydd digonol y bydd i'r gofal a'r doethineb dyladwy gael ei ddangos ynglyn a phob agwedd ar y trefniadau a'r draul, canys byddwn mewn gwirionedd yn gwario ein harian ein hunain—mor wahanol i'r sefyllfa yn Iwerddon. A rheoliad addysg yng Nghymru yn nwylaw Bwrdd Cymreig, edrychwn ymlaen yn hyderus at sylweddoli'n fuan ddelfrydau addysgol y genedl. Am hynny dylid ffurfio a datgan mor fuan ag sydd ddichonadwy farn y wlad ar gwestiwn mor ddyrus ac mor bwysig. Yn gyntaf ac yn bennaf, ein dyhead dyfnaf ydyw sicrhau y bydd ein cyfundrefn drwyddi draw yn cyfateb yn drwyadl i'r anianawd Gymreig-i'n traddodiad llenyddol ac hanesyddol fel cenedl. Yn ddios eiddunwn hefyd i'n pobl fedr ddiamheuol a digonol yn eu holl alwedigaethau, ymdeimlad byw a deallgar o'u cyfrifoldeb fel deiliaid y wladwriaeth, cynysgaeth hael o wybodaeth a dysg, yn annatodol gymhleth ac uniondeb buchedd ac amcan. {{c|'''DIWYLLIANT CYMREIG.'''}} Gellir yn hawdd gyfiawnhau'n dymuniad a'n penderfyniad i gadw, ac yn wir i gryfhau'n ddirfawr natur Gymreig addysg y Dywysogaeth. Y mae pob tuedd anwladgar, pob anffyddlondeb i ddelfryd cenedl, yn arwyddo dirywiad bron yn ddifeth; ac y mae hynny felly i raddau anarferol ynglyn a'r Cymry a'r cenedloedd Celtaidd gan mor reddfol fyw ydynt i ddelfrydau uchaf meddwl ac ysbryd. Gwelir gwerth diail cenedl y Cymry drwy gydol ei hanes hirfaith—feallai, yn gyntaf, yn ei llenyddiaeth foreol ddigymar, a gymerth yn gaeth â'i chyfaredd lenyddiaeth Ewrop mor blygeiniol, ac mor gyffredinol; yn ail, ym mharhad oesol ein hen iaith gref, bersain, odidog; ac, yn drydydd, yn nyfalwch disigl a digyfnewid ein bywyd cenedlaethol, er ein hir a'n hagos gyfathrach a chenedl gryfaf hanes—cenedl sydd, fel rheol, yn<noinclude><references/></noinclude> 8p7x2i3gc2jvdyp558h32dgt90b7vuj 104 84068 163660 2026-04-30T21:21:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llwyddiannus neilltuol mewn ailgreu pobloedd yn ol ei lliw a'i llun ei hun. Y mae hir barhad arbenigrwydd cenedl y Cymry yn wyrth enaid cenedl, ail yn unig i hanes cyfrin hil Israel. Er fod Milton yn ein disgrifio fel cenedl hynafol, trahaus ei hysbryd, yn ymfalchio yn ei medr milwrol {{c|"An old and haughty nation, proud in arms}} credwn fod Renan gryn dipyn yn agosach i'w le pan yn disgrifio'n hynafiaid a'u disgynyddion fel pobl hollol elynol i ysbryd gormes a choncwest, yn ymhyfrydu yn hytrach ym mywyd heddychlon a digynnwrf yr aelwyd, yn rhy fyw i gyni ac anffodion dynolryw i fwynhau ond yn anaml londer ysbryd, eithr yn tueddu 'n barhaus at y lleddf a'r trist. Er hynny gyda bywiogrwydd eu darfelydd, lledneisrwydd eu teimlad a'u ffydd ddiysgog yn eu dyfodol didranc, parhant yn fythol ieuanc heb ball na thrai ar eu gwydnwch pybyr a'u brwdfrydedd anhysbyddadwy —mor amlwg, yn eu hymlyniad wrth eu hiaith a'u defion. Gwelir aml orchestion y cymeriad cenedlaethol felly yn ein hiaith, ein llenyddiaeth, a'n hanes—dadlennir hwynt mewn gorymdaith odidog o lywiawdwyr a thywysogion, gwroniaid maes y gad, beirdd, llenorion a hyawdl feistriaid y gynulleidfa. Anodd dirnad am olyniaeth mwy tarawiadol nag ymgorffoliad delfrydau'r canoloesoedd ym mywyd ac hanes Arthur Fawr; datblygiad mwyaf beiddgar ysbryd Lloegr yn ysplander dyddiau brenhinol hiliogaeth Owain Tudur; gwarogaeth Ewrop i Brydain yn nyddiau ystormus Oliver Cromwell; a'r lygrwydd a roddir heddyw yn yr Armagedon bresennol i'r Cymro o Griccieth mal utgorn arian—mynegydd hyotlaf aiddgarwch, pybyrwch, a phenderfyniad diymwad Prydain a'i Chyngrheiriaid yntau yn gynnyrch bywyd crefyddol heddychlon Cymru yn fab i ryw Fethel neu Soar tua Llanystumdwy. A hanes mor anrhydeddus yn ymestyn dros ganrifoedd ac oesau meithion i'n symbylu a'n hysbrydoli, ni raid i ni betruso gwneuthur cadw'n hiaith a'n neilltuolion cenedlaethol yn amcan pennaf, yn brif bwrpas ein cyfundrefn addysg. Credwn y sicrheir iechyd moesol y genedl, a chyflawniad llwyr a buan ei delfrydau aruchelaf, drwy ffyddlondeb i'n traddodiadau a'n hanianawd cenedlaethol. Yn unol a'r cyfryw bwrpas, dylid trefnu tystysgrif a fydd yn brawf o gyflawn waith ein Hysgolion Elfennol, i'w rhoddi ar eu hymadawiad i'r plant hynny yn unig a fedr ddarllen Cymraeg a Saesneg yn foddhaol a deallgar. Dylai derbyniad i'r Ysgolion Canolraddol ddibynnu ar gyffelyb amodau; derbyniad i'r<noinclude><references/></noinclude> cyh3x788n7n5jk5a9v3nftrier2fnu4 104 84069 163661 2026-04-30T21:29:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Colegau, ar wybodaeth go drwyadl o lenyddiaeth a hanes Cymru; a graddau y Brif Ysgol ar gyrhaeddiadau cymharol uchel yng nghyfrinion iaith llen ac hanes y Cymry a'r Celtiaid. Amcanwn wneud cenedl y Cymry yn genedl ddwyieithog—yn hafal fedrus yn y Saesneg a'r Gymraeg—a'r olaf ar wefus pob mab a merch yn feunyddiol ar ddydd gwyl a dydd gwaith. Ystyriwn fod gwybodaeth o'n hiaith, ein hanes, a'n llenyddiaeth. yn elfen anhepgor i'r Cymro fel deiliad boddhaol a chywir o lwys Walia Wen. Ni ellir anghofio nac anwybyddu'r newydd ddyfodiaid yn ein plith; ond yn hytrach na gadael iddynt hwy Seisnigeiddio Cymru, dylem ymdrechu sicrhau eu cyfweddiad a'u cymhlethiad hwy a ninnau. Dymunem yn ddirfawr weled pob trigiannydd o fewn cyffiniau Cymru yn hyddysg yn ein hiaith a'n hanes, gan hyderus gredu y byddai yn ddirfawr gaffaeliad iddynt, ac yn foddion sicrhau i'n cenedl eu serch a'u cydymdeimlad gwresog—deuent yn gyfrannog o ysbryd goleuedig a deallgar George Borrow, Matthew Arnold, a Theodore Watts Dunton. Yr ydym yn ddwfn argyhoeddedig o fantais a phwys addysg a bywyd dwyieithog, er sicrhau i'r werin ddisgyblaeth feddyliol gyffelyb i'r hyn a fwynheir yn Lloegr drwy efrydiaeth o'r clasuron gan blant y dosbarthiadau cyfoethog. Nid ydyw hyn o gwbl yn anghyson a'r gwerthfawrogiad mwyaf llwyr o gyfoeth a gwerth amhrisiadwy llenyddiaeth Seisnig, ac o hanes a chyfran ardderchog Prydain yn natblygiad rhyddid a gwareiddiad y byd. {{c|'''YR YSGOLION ELFENNOL.'''}} Yn ffodus, ceir lle i hyderu bod ysgolion elfennol Cymru yn gwneud eu gwaith yn gymharol foddhaol, er nad ydyw presenoldeb y plant mor ddifwlch ag y gellid dymuno—y dosbarthiadau yn aml yn rhy fawr, a chyflogau'r athrawon yn annigonol. Telir sylw cynyddol i iechyd y plant, ond mewn rhai siroedd gellid lluosogi yn fanteisiol ysgolion awyr-agored, megys eiddo Bryn Aerau, fel ag i ragflaenu dyfodiad darfodedigaeth—gelyn anghymodlawn ieuenctid Cymru. Dylid ymdrechu sicrhau iechyd corff yn ogystal a chyflymder a brwdfrydedd meddwl. Y mae yn amheus a gymerir mantais ddyladwy ar barodrwydd y Llywodraeth i gynorthwyo yn ariannol ysgolion nos, ac ysgolion celf a chrefft. Dyry yr ysgol nos wasanaeth pwysig a gwerthfawr, drwy wneud addysg yr Ysgol Elfennol yn wir gynysgaeth barhaol—hebddynt syrth wmbredd o'r had da ar greigiau trybestod a phrysurdeb bywyd—y gweithfaol yn enwedig. Cwynir gyda graddau o awdurdod, ond gobeithiwn yn gamsyniol, fod plant yn gadael ysgolion elfennol<noinclude><references/></noinclude> 03o6nneq09803htc9awfwomyva5kev2 104 84070 163662 2026-04-30T21:31:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a chanolraddol heb nemor duedd at astudiaeth bellach. Os felly, ni ellir cyfrif ein trefniadau ond yn fethiant llwyr. Y mae yn holl-bwysig ennyn yn y plant chwaeth a chwant anniwall am wybodaeth, a dylid amlhau darllenfeydd a llyfrgelloedd yn yr ysgolion a'r pentrefi, fel ag i gario ymlaen ddatblygiad meddyliol ein pobl ieuainc yn gyson a didor, yn hollol annibynnol ar yr Ysgolion Sir a'r Colegau. Rhaid cofio bod mwy na 450,000 o ysgolheigion yn ysgolion elfennol Cymru ar gyfer 15,000 yn yr Ysgolion Sir a 1,400 yn y Colegau. Wedi'r cyfan, gwaith pwysicaf cyfundrefn addysg Cymru ydyw gloewi ac awchlymu eirf cynheddfau gwerin Cymru, ac un o ganlyniadau'r rhyfel fydd angen dirfawr am fedr ychwanegol ym mhob aelod o gymdeithas—medr i gynhyrchu lluniaeth neu ryw ffurf ar gyfoeth neu gyfalaf fel ag i ail-adfer ffyniant a llwydd y werin a'r wlad. Rhaid rhoddi mewn ardaloedd gwledig fwy o le i wybodaeth amaethyddol elfennol; ac ym mhob man, baratoad llawer mwy effeithiol at alwedigaeth debygol y plentyn. {{c|'''YR YSGOLION SIR.'''}} Teimlir bod hyn lawn mor bwysig os nad yn fwy angenrheidiol yn yr Ysgolion Sir, canys nid oes ond lleiafrif bychan yn myned oddiyno i'r Colegau. Feallai nad amhriodol a fyddai gwrthdystio yn erbyn y dyb a'r argraff go gyffredinol bod ymwneud a masnach ac ag unrhyw ffurf ar ddiwydiant, yn amaethyddol, yn fwnawl, neu yn weithfaol, yn cyfyngu ac yn crebachu cynheddfau'r meddwl a'r ysbryd—ac nad yw dysgeidiaeth grefftol yn wirioneddol addysgol. Y gwir yw bod yr ymwneud parhaus â dynolryw yn ei hamryfal agweddau, a'r ymdrech diflin yn erbyn galluoedd anhydrin natur, yn rhoddi nerth, awch, a min i'r cynheddfau, amgyffrediad eangach, a chydymdeimlad dyfnach a gwresocach. Yng Nghymru yr ydym bob amser wedi gallu ymfalchio mewn gwerin lengar, chwaethus, uchelfrydig, yn ymhyfrydu yn wastadol ym mhethau trymaf y gyfraith—cyfrinion y byd y sydd ac a fydd. Y mae dirfawr angen dwyn ein hysgolion Sir i gyffyrddiad agosach â gwaith beunyddiol y bobl, i gydgord a chydweithrediad mwy cyflawn â'r Ysgolion Elfennol ar y naill law, ac a'r Colegau ar y llaw arall, ac yn offerynnau llawer mwy effeithiol yng nghadwraeth y Gymraeg a Chymreigdod trwyadl ein bywyd llenyddol a chymdeithasol. {{c|'''RHAGOLYGON CELF YNG NGHYMRU.'''}} Cydrhwng yr Ysgolion Sir a'r Colegau, y mae lle i roddi adgyfnerthiad sylweddol i ddeheurwydd naturiol llawer o'n pobl ieuanc ynglyn a chelf. Camsyniad dybryd ydyw'r<noinclude><references/></noinclude> mg1as6466jkubluf7ay57yshihostmd 104 84071 163663 2026-04-30T21:35:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ymdeimlad nad oes ynom fel cenedl addasrwydd i gynhyrchu arlunwyr. Yn hollol i'r gwrthwyneb,—canys ceir yn ein llenyddiaeth o ddyddiau'r Mabinogion a Dafydd ap Gwilym hyd heddyw, ymdeimlad byw o swyn lliw a llun ac y mae enwau a gwaith John Gibson, Richard Wilson, Inigo Jones, Burne Jones, G. F. Watts, Owen Jones, Augustus John, Frank Brangwyn, B. Williams Leader, Goscombe John, a Havard Thomas yn brawf digonol o gyfoeth ein hadnoddau heddyw yn ogystal ag yn y gorffennol. Ac os oes rhyw raddau ragfarn Biwritanaidd yn aros yn ein mysg yn erbyn cynhyrchion aruchel celf, ni allwn ond dyfynu dyfarniad Cymro enwocaf ei ddydd,—llenor mwyaf disglair Lloegr—ar effaith ddychafol celf ar natur foesol dyn. {{center block| <poem> Dead seasons quicken in one petal spot of colour unforgot; This way have men come out of brutishness ; More gardens will they win than any lost ; To stature of Gods will they attain, They shall uplift their earth to meet her Lord, Themselves the attuning chord. </poem> }} Y mae i feibion a merched athrylithgar Cymru yn sicr o ddyfodol neilltuol o ddisglair yn y cyfeiriad hwn—dyfodol ni a hyderwn hafal i orffennol gorwych Itali, Groeg, yr Ysbaen, a'r Isel-Diroedd. {{c|'''CYLLID A CHYDWEITHREDIAD Y COLEGAU.'''}} Rhaid i'n prif Ysgol a'n Colegau ddarpar yn fwy cyflawn ar gyfer amryfal anghenion cenedl sydd yn ddios yn neilltuol amryddawn, ac am hynny y mae dymuniad y Trysorlys, am gydweithrediad mwy llwyr rhwng y Colegau, yn eithaf doeth. Ond y mae llawn cymaint o reidrwydd am adnoddau ariannol digonol a sicr-os ceir hyn ni fydd Cymru yn ddiffygiol yn y gorchwyl dyrys ddigon o ddefnyddio y cyfryw adnoddau fel ag i ddwyn ffrwyth ar ei ganfed yn nghyrhaeddiadau disglair ei phlant. O'm rhan i, dymunwn yn fawr weled y cyfan o'r cyllid sydd yn debyg o ddeilliaw i Gymru o waith y Wladwriaeth yn dadwaddoli yr Eglwys, yn myned at wasanaeth Addysg Uwchraddol, gan ddefnyddio'r degwm yn gyfangwbl at addysg ac ymchwil amaethyddol. Dywed yr awdurdodau fod angen am nifer o Ysgolion Amaethyddol tebyg i Fadryn, a bod dygn reidrwydd am gyllid o rhyw 30,000p yn flynyddol i alluogi'r Colegau i wneud eu gwaith yn effeithiol-Aberystwyth yn gofalu am wyddor y tir a'r enydau; Bangor am y coedwigoedd, y berllan, a'r ardd; a Chaerdydd am anifeiliaid y fferm, yn iach ac yn afiach, yn fyw ac yn farw. Dymunir<noinclude><references/></noinclude> rqfmep75uii34qzwx6guwxt2c9yxbhm 104 84072 163664 2026-04-30T21:39:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gweled y Colegau, yn lle dysgu pob peth ym mhob un, yn rhoddi pwys arbennig ar ryw faes neu feysydd neilltuol,—Bangor, dyweder, ar y Gymraeg a'r Ieithoedd Celtaidd, Diwinyddiaeth, Hanes Crefydd, a'r Ieithoedd Dwyreiniol, ar Gerddoriaeth a Chelf; Aberystwyth ar Amaethyddiaeth, Addysg, Hanes, a'r Gyfraith; Caerdydd ar Feddyginiaeth, Trafnidedd, Ieithoedd Diweddar, Masnach, Daeareg, Mwnau, Meteloedd, Trydaniaeth, a Pheirianyddiaeth. Ceir yn sicr ar bob llaw y parodrwydd mwyaf i fanteisio ar y cyfwng presennol er sicrhau i Gymru gyfundrefn addysg a fydd yn gyflwyniad o'i delfryd fwyaf aruchel—yn galluogi medr ac athrylith ei meibion a'i merched i ddwyn ffrwyth a gwasanaeth addas i'w rhagorfreintiau dirif. Pan ddaw heddwch, ar ol holl ddinistr y rhyfel, canfyddir ar bob llaw angen dybryd am ddatblygiad mwyaf cyflawn ac effeithiol yr holl gynheddfau meddyliol, yn ogystal ag adnoddau materol y genedl. Bydd Prydain, yn ol Arglwydd Haldane, yn genedl mewn amgylchiadau gwasgedig, ond dywed yntau hefyd mai gwir angen y wlad fydd datblygiad meddyliol. Gyda darpariaeth dayladwy ac arweiniad goleuedig, ni fydd cenedl y Cymry yn ol yn hyn o orchwyl. Edrychwn ymlaen yn ffyddiog ac aiddgar drwy amrantau aur gwawr bore deffroad dadebriad, pan fydd cenedl y Cymry yn adennill ei phriodle fel arweinydd amlycaf y cenhedloedd Celtaidd, fel gobaith a llusern gwir ddiwylliant ym Mhrydain, yn esiampl lachar o gymhlethiad hapus cymdeithas drwy rwymau euraidd tegwch, uniondeb, a gwladgar sel. {{c|"Gwell dysg na golud, gwell awen na dysg."}} [[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg (tud 28 crop).jpg|canol|150px]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> a5y0qhekw6u2dzw4cf5ngacfil49j21 104 84073 163665 2026-04-30T21:46:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|ATODIAD.}}<br>(GAN ARTHEN.)}} Bu llawer tro ar fyd er pan draddodwyd yr anerchiadau a ymddengys yn y llyfryn hwn. Am hynny dichon nad amrhiodol ydyw ychwanegu gair neu ddau cyn diweddu. O herwydd nad yw'r iaith Gymraeg mewn cystal cyflwr ag y dymunem iddi fod, pery Undeb y Cymdeithasau Cymraeg a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg yn ffyddlon i'w hamcan a'u nod arbennig, sef cadw'r iaith yn fyw ar waethaf pob rhwystr. Er cyrchu at y nod hon, cynhaliwyd Arddangosfa a Chynhadledd yng Nghaerdydd, Mawrth 17, 18, 1916; thrwyddynt rhoddwyd symbyliad enfawr i'r mudiad Cymreig. Cyhoeddwyd "Dysgu'r Gymraeg "<ref>Fe'i cyhoeddir gan Mr. William Lewis, Morlais Villa, Penydarren, Merthyr Tydfil.—Pris, 7c.</ref>—yn ddiameu y llyfryn goreu, a'r unig un o'r fath a ysgrifennwyd erioed, ar y dulliau goreu o ddysgu'r Gymraeg yn yr ysgolion. Bwriedir parhau'r gwaith da hwn drwy gynnal cynadleddau cyffelyb mewn rhannau eraill o Gymru. Cynhelir un ym Mhontypridd Hydref 21, 1916. Yr amcan mawr ydyw uno nerthoedd yr aelwyd, yr ysgol, a'r eglwys o blaid y Gymraeg. Penderfynodd Cynhadledd Flynyddol Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, a gyfarfu ym Merthyr Tydfil, Mai 27, daer geisio gan Adran Gymreig y Bwrdd Addysg ddylanwadu'n gryf ar awdurdodau addysg ac ar athrawon fel y sicrheir amgenach lle a sylw i iaith a hanes Cymru yn y meysydd llafur. Darfu i Gymdeithas yr Iaith Gymraeg, hithau, benderfynu yn ei chyfarfod blynyddol mai buddiol ydyw gosod y Gymraeg yn bwnc y rhaid ei astudio gan bob myfyriwr yn y Colegau Hyfforddi yng Nghymru a chan bawb a ewyllysia le athro yn ein hysgolion. Mewn ateb i'r penderfyniadau hyn, dywed Alfred T. Davies. Ysw., Ysgrifennydd Adran Gymreig y Bwrdd Addysg, wrthym am ddeffro barn y cyhoedd o blaid ein hiaith. Deffry hynny 'r awdurdodau, a rhoddir ei lle iddi yng nghyfundrefn addysg ysgol a choleg. Nid gwiw wedyn anwybyddu o unrhyw fyfyriwr efrydiaeth drwyadl o honi. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> cqeyti505xde2rzfhdkawm9rir6x2ez 104 84074 163666 2026-04-30T21:48:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gŵyr pawb y cydymdeimla awdurdodau'r Bwrdd Addysg ar mudiad o sicrhau ei lle priodol i'r Gymraeg, ond blin gennym orfod dywedyd mai'r anhawster mawr y dyddiau hyn ydyw cael gan rieni Cymreig siarad Cymraeg a'u plant. Ar waethaf pob egni, ymdrech, ac anogaeth, rhaid cydnabod nad yw llawer o Gymry yn gwneuthur a allant er cynorthwyo'r to sydd yn codi i feistroli'r Gymraeg, a esgeuluswyd gan ysgolion Cymru Fu. Credwn y cydnebydd pob Cymro nad buddiol colli iaith a oroesoedd gynifer o anhawsterau ac o rwystrau; ac eto anodd i'r eithaf ydyw ganddo ei defnyddio ar ei aelwyd ac yn ei addoldy. Ni wangalonnwn ddim canys y mae'r rhagolygon yn ddisglair; eithr pe siaradai Cymry Gymraeg, ac nid Saesneg yn unig fel y gwna llawer o honynt heddyw, ni fuasai galw am yr holl lafur a gyflawnir gennym fel aelodau cymdeithasau gwladgar, er meithrin a chadw 'n nodweddion arbennig fel cenedl. Swm y cwbl sydd debyg i ddiweddglo adroddiad y Bedyddwyr: "Rhaid i'r aelwyd, yr ysgol, a'r cysegr gydsymud cyn y llwyddwn i adfer yr hen Gymraeg annwyl yn iaith ymddiddan ar yr heol, yn y gwaith, ac yng nghynteddau mwyn y cysegr." Llwyddwn yn y dydd hwnnw pan garo pob Cymro ei iaith, ei wlad, a'i genedl, nid ar air yn unig ond ar weithred hefyd. Yng ngeiriau Brynfab dywedwn:— {{center block| <poem> "Tydi fu'n nawdd i'n tadau I gadw'n hiaith mewn bri, O dyro'th nawdd i ninnau Wrth ei hamddiffyn hi; Bendithia Di'r aelwydydd Sydd yn bendithio'r plant, Wrth gadw Cymru Newydd Yn Gymru Dewi Sant." {{center block| <poem> <br> [[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg (tud 36 crop).jpg|canol|150px]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> csisfhf5e8t4e5xuv2r17vdzs4fulei 104 84075 163667 2026-04-30T21:56:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>2. Crefydd. Mae eglwysi Cymraeg yn lluosocach na'r eglwysi Saesneg hyd yn oed mewn trefi Seisnig ym Morgannwg. Bellach y mae teuluoedd, a ystyrir yn barchus, yn fwy ffyddlon i'r Gymraeg nag a fuont. 3. Y teimlad cenedlaethol. Y blynyddoedd diweddaf hyn, enillodd y symudiad cenedlaethol nerth lawer, ac nid gwiw ei anwybyddu ddim yn hwy. Aeth y ffagl yn goelcerth. Cynyddodd y Cymdeithasau Cymraeg yn ddirfawr ac ni orffwysa'r Undeb ddim cyn plannu 0 honi Gymdeithas ymhob cwmwd ym Morgannwg. Disgwyliwn gymorth Cymry gwladgar yn y gwaith mawr hwn. 4. Y ddrama. Hon yw'r ffurf ddiweddaraf ar y dadeni. Cyffyrdda â'n cenedl yn un o'r mannau cryfaf. Cododd llu o gwmnioedd ar hyd a lled y wlad a chwaraeant ddramodau o naws grefyddol ac o ddylanwad cadarn o blaid cadwraeth y Gymraeg ac anianawd arbennig y Cymro. 5. Ni ddylid dim anghofio ychwaith y siaredir Cymraeg heddyw gan 48,000 yn fwy na nifer y rhai a'u siaradent hi ryw ddeng mlynedd yn ol. Pe deffroai pob Cymro i'w gyfrifoldeb a phe teimlai efe'r tân cenedlaethol Cymreig yn llosgi yn ei fynwes, buan iawn y gwelem dro ar fyd, canys yr ydym yn argyhoeddedig mai gelynion pennaf y Gymraeg yw'r Cymry hynny nad da ganddynt ddim a wneir er codi 'r hen iaith yn ei hol. Collasant hwy iaith eu mam ac am hynny credant y dylai farw o farwolaeth naturiol a hynny ar fyrder! Na wangalonned yr un Cymro ffyddlon i'w iaith a'i genedl. Y mae mwy o alluoedd o'n plaid heddyw nag a fu erioed. Gweithiwn a llafuriwn canys y mae i ni elw lawer: y mae cenedlgarwch yn wobr enfawr ynddo ei hun. Baich mawr ein cenhadaeth yn y byd yw {{c|'''EIN HIAITH, EIN GWLAD, EIN CENEDL.'''}} <br> <br> [[Delwedd:Cymru a'r Gymraeg (tud 34 crop).jpg|canol|200px]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 160fbddjj1p39tiarh563tvddg6y4lo 104 84076 163668 2026-04-30T21:58:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwelir felly y lleiha nifer y siaradwyr dwy-ieithog ymhob tref a sir a nodwyd, ac yn ddiameu y Gymraeg a gyll ei thir. Bernir am y Rhondda fod 3 yn siarad dim ond Saesneg am bob 4 a sieryd y ddwy iaith. O berthynas i'r plant y gwrthwyneb sydd yn wir: 4 yn siarad Saesneg am bob 3 dwyieithog. Methodd hyd yn oed Ddiwygiad Crefyddol 1904-05, a fu gryfed ym Morgannwg, a gwrthdroi'r llifeiriant mewn rhannau o'r Sir y gellid disgwyl hynny ynddynt. {{underline|'''YR EGNION NEWYDDION.'''}}<br> Y mae dau ddosbarth o honynt ar waith yn ein mysg heddyw ac ni ellir dim barnu'n hawdd pa beth a fydd eu heffeithiau ar Gymro, Cymru, a Chymraeg. (a) Yr egnion dinistriol. 1. Yn ystod tymor y trawsgyweiriad hwn, nid yw'r gallu crefyddol Seisnig wedi cynyddu dim. 2. Mae'r Cronfeydd Enwadol yn barod wedi creu awyrgylch anffafriol i fywyd yr eglwysi Cymraeg, canys y mae cynorthwy amgenach i eglwysi Saesneg un o'r prif enwadau nag y sydd i eglwysi Cymraeg, o herwydd na thynnant hwy ddim o'r un Gronfa. 3. Dirywiodd iaith gweddi a phregeth. 4. Tueddir Cymry i efelychu arweddau gwaethaf y bywyd Seisnig ac estronol. 5. Dioddefir oddiwrth rhyw ddifaterwch, ac fe ddilynir hynny gan lacrwydd mewn deall a chymeriad. (b) Yr egnion creadigol. 1. Addysg. Ni wyddys hyd eto pa ganlyniadau a fydd i ddysgu'r Gymraeg yn ein hysgolion a'n colegau; eithr nid ydym heb gredu y gwelwn arwyddion bod y llanw yn troi, a hynny yn ffafr y Gymraeg. Mae mwy o blant nag a dybir yn gyffredin yn siarad Cymraeg yn ein trefydd mawrion. Dywedir am Gaerdydd yn arbennig y 'megir to o blant a fedr siarad Cymraeg. Y mae i'r heniaith le amlwg ar rai o brif aelwydydd y ddinas honno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nrbgfw1ydygt4q5a6sjx4e8m7v3vs3y 163669 163668 2026-04-30T21:58:26Z AlwynapHuw 1710 163669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Gwelir felly y lleiha nifer y siaradwyr dwy-ieithog ymhob tref a sir a nodwyd, ac yn ddiameu y Gymraeg a gyll ei thir. Bernir am y Rhondda fod 3 yn siarad dim ond Saesneg am bob 4 a sieryd y ddwy iaith. O berthynas i'r plant y gwrthwyneb sydd yn wir: 4 yn siarad Saesneg am bob 3 dwyieithog. Methodd hyd yn oed Ddiwygiad Crefyddol 1904-05, a fu gryfed ym Morgannwg, a gwrthdroi'r llifeiriant mewn rhannau o'r Sir y gellid disgwyl hynny ynddynt. {{underline|'''YR EGNION NEWYDDION.'''}}<br> Y mae dau ddosbarth o honynt ar waith yn ein mysg heddyw ac ni ellir dim barnu'n hawdd pa beth a fydd eu heffeithiau ar Gymro, Cymru, a Chymraeg. (a) Yr egnion dinistriol. 1. Yn ystod tymor y trawsgyweiriad hwn, nid yw'r gallu crefyddol Seisnig wedi cynyddu dim. 2. Mae'r Cronfeydd Enwadol yn barod wedi creu awyrgylch anffafriol i fywyd yr eglwysi Cymraeg, canys y mae cynorthwy amgenach i eglwysi Saesneg un o'r prif enwadau nag y sydd i eglwysi Cymraeg, o herwydd na thynnant hwy ddim o'r un Gronfa. 3. Dirywiodd iaith gweddi a phregeth. 4. Tueddir Cymry i efelychu arweddau gwaethaf y bywyd Seisnig ac estronol. 5. Dioddefir oddiwrth rhyw ddifaterwch, ac fe ddilynir hynny gan lacrwydd mewn deall a chymeriad. (b) Yr egnion creadigol. 1. Addysg. Ni wyddys hyd eto pa ganlyniadau a fydd i ddysgu'r Gymraeg yn ein hysgolion a'n colegau; eithr nid ydym heb gredu y gwelwn arwyddion bod y llanw yn troi, a hynny yn ffafr y Gymraeg. Mae mwy o blant nag a dybir yn gyffredin yn siarad Cymraeg yn ein trefydd mawrion. Dywedir am Gaerdydd yn arbennig y 'megir to o blant a fedr siarad Cymraeg. Y mae i'r heniaith le amlwg ar rai o brif aelwydydd y ddinas honno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> td8273yd9s8v8dd5xo9emylq6zax30z 104 84077 163670 2026-04-30T22:16:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|Dengys y canlynol gyflwr gresynus pethau:—}} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |NIFER PAPURAU'R ARHOLIAD. |Y NIFER A YSGRIFENNWYD YN SAESNEG. |- | align="center" |13 | align="center" |6 |- | align="center" |18 | align="center" |11 |- | align="center" |28 | align="center" |23 |- | align="center" |44 | align="center" |37 |- | align="center" |46 | align="center" |45 |} Diameu gennym nad yw cyflwr yr iaith ymysg eglwysi'r enwadau eraill ddim gronyn gwell nag ydyw ymysg eglwysi'r Bedyddwyr. {{underline|'''BRWYDR Y DDWY IAITH.'''}}<br> Ymddengys pethau fel pe y cyhoeddwyd y farn eisoes ar ein hiaith ym Mynwy a Maesyfed. Ni siaredir nemor ddim o honi yn Sir Fynwy ac eithrio Cwm Rymni. Diflannodd yr anhawster drwy oroesiad y Saesneg namyn iaith yr hen drigolion. Pery'r anhawster o hyd ym Morgannwg. Yn y Sir boblog hon, erys y frwydr yn boeth o hyd; ac fe ymestyn maes y gad o'r Barri i Ferthyr ac o Gaerffili i Gastell Nedd. Cynyddodd nifer y rhai a sieryd Saesneg yn unig, yn aruthrol yn y parthau gweithfaol y blynyddoedd diweddaf hyn. Gwir fod mwy o bobl yn siarad Cymraeg ym Morgannwg nag erioed, eithr achosir hynny gan y cynnydd dirfawr yn y boblogaeth: y mae'r mwyafrif yn siarad dim ond Saesneg. Collodd Bro Morgannwg, Gwent, a Brycheiniog—yn enwedig y rhannau amaethyddol o honynt—yr iaith Gymraeg megis o wirfodd calon, canys ni theimlasant hwynthwy gymaint o nerth y llifeiriant Seisnig. Pa fodd y syrthiodd y cedyrn? Dywedir mai yn bennaf drwy ddylanwad andwyol yr ysgolfeistri Seisnig a lanwodd ysgolion y broydd hyn. {{underline|'''CYFRIF 1911 eto.'''}}<br> Rhydd hwn syniad i ni am nifer y bobl ddwyieithog yn y trefydd mawrion ym Mynwy a Morgannwg. Wele'r rhestr:— {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" | | | align="center" |1911 | | align="center" |1901 | |- |Caerdydd |. . . | align="center" |65 |. . . | align="center" |79 |o bob mil |- |Casnewydd |. . . | align="center" |26 |. . . | align="center" |36 |o bob mil |- |Merthyr |. . . | align="center" |252 |. . . | align="center" |291 |o bob mil |- |Mynwy |. . . | align="center" |111 |. . . | align="center" |148 |o bob mil |- |Morgannwg |. . . | align="center" |424 |. . . | align="center" |457 |o bob mil |}<noinclude><references/></noinclude> a5mu4pct8db63wmqzz8gwkvpho2osb3 104 84078 163671 2026-04-30T22:22:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn y cylchoedd mwyaf Cymreig, a lleihad yn y cylchoedd sydd yn fwy Seisnig. {{underline|'''ADRODDIAD Y BEDYDDWYR.'''}}<br> Adroddiad o ymchwiliad manwl ydyw hwn a wnaed gan Gymanfa Bedyddwyr Dwyrain Morgannwg o herwydd dwys gyfyngder y cyfnod drwy anwybodaeth y plant a'r bobl ieuainc o'r iaith Gymraeg a ddefnyddir yn y gwasanaeth crefyddol. Sylwir yma yn unig ar rai o'r prif ffeithiau; sef y rhai ynglyn a'r eglwys, yr ysgol Sul, a'r Arholiadau Ysgrythyrol. {{underline|'''(a) ANHAWSTERAU'R EGLWYS.'''}}<br> Mae mwyafrif yr eglwysi yn dioddef oddiwrth anhawsterau mawrion. Yn Nosbarth Caerdydd 1 eglwys o bob 7 sydd yn rhydd o anhawster. Yn Nosbarth Aberdar: 1 o bob 10; yn Nosbarth Pontypridd: 1 o bob 14; ac yn y Rhondda Fach 1 o bob 9. Plant dan 13 oed sydd yn dioddef fwyaf, ond y mae'r broblem yn un ddyrys ddigon i fyny hyd at y bobl 25 oed. Priodolir yr anhawsterau hyn gan y Pwyllgor, a ddarparodd yr Adroddiad, i ddiffyg teyrngarwch i'n hiaith ar yr aelwydydd Cymreig yn anad un lle arall. Hwn ydyw dyrysbwnc mwyaf yr eglwysi Cymraeg. Y mae tyrfa fawr o'u plant yn analluog i ddarllen ac ysgrifennu'r Gymraeg ac ni ddeallant ryw lawer o honi. Am hynny ni ddichon iddynt fanteisio'n briodol ar wasanaeth Cymraeg. {{underline|'''(b) ANHAWSTERAU'R YSGOL SUL.'''}}<br> Y Saesneg yw iaith nifer helaeth o ddosbarthiadau'r Ysgol Sul. Darllenir Cymraeg ond heb ddeall dim o hono. Defnyddir yr iaith Saesneg yn y Gobeithlu ac yng nghyfarfodydd y Bobl Ieuainc mewn llawer eglwys. Y mae'n sicr ddigon yr â pethau o ddrwg i waeth. {{underline|'''(c) ARHOLIADAU YSGRYTHYROL.'''}}<br> Digalon iawn yw'r Adroddiad o berthynas i'r arholiadau hyn. Un yn unig o bob deg o'r plant rhwng 10 ac 20 oed oedd yn abl i ddefnyddio'r Gymraeg yn yr arholiad. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> tvsftlofqlvwgb7y0zhq729w1hia66o 104 84079 163672 2026-04-30T22:25:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Daliodd corff y genedl yn ystod darn helaeth o hanner olaf y ganrif ddiweddaf mai'r unig ffordd i achub Cymru oedd drwy ei Seisnigeiddio, a'r ysbryd estronol hwn yw ffynhonnell rhai o arweddau gwaethaf ein bywyd diweddar—y syniad camarweiniol am barchusrwydd, snobyddiaeth talog y ffwl a gymer arno fod yn Sais, a'r dymer angwladgar at bopeth Cymreig. Parodd hyn ddifrod mawr yn ein bywyd cenedlaethol a bu'n achos magu yn ein plith gymeriad gwan a chwbl anghydnaws ag anianawd y Cymro. Allan o'r cymysgedd hwn, ymwthiodd dau fath ar feddwl i'r amlwg:(A) Y meddwl sy'n cymell datblygu bywyd y genedl Gymreig yn gyson â'i hathrylith gynhenid; (B) Y meddwl a gred mewn datblygu bywyd ein cenedl yn unffurf a gogwydd egnion o'r tu allan iddi hi ei hun. Nid rhaid i neb ddywedyd o honom wrtho y credwn mewn datblygu bywyd y Cymro ar linellau Cymreig. Onid i hynny y'i lluniwyd ac y'i crëwyd ef? {{underline|'''Y BROBLEM FAWR.'''}}<br> Pan yn ymdrin a'n hiaith fel y mae heddyw, rhaid cadw mewn cof, ymysg pethau eraill, Gyfrifeb (Census) 1911, ac Adroddiad Pwyllgor Anhawsterau'r Iaith, a gyhoeddwyd gan Gymanfa Bedyddwyr Dwyrain Morgannwg. Dengys Cyfrifeb 1911 a ganlyn:— 1. Cynnydd Cyffredinol yng nghyfartaledd y bobl sieryd Saesneg; lleihad yng nghyfartaledd y sawl sydd yn siarad Cymraeg yn unig, a chynnydd bychan yn nifer y bobl a sieryd y ddwy iaith. 2. Mwy o bobl ieuainc ar gyfartaledd yn siarad Saesneg; mwy o hen bobl yn siarad Cymraeg; a chyfartaledd uwch o ferched ieuainc yn siarad y ddwy. 3. Mae cyfartaledd y gwŷr ieuainc sy'n siarad Saesneg yn unig yn uwch na chyfartaledd y merched ieuainc; У mae'r merched ieuainc sy'n siarad Cymraeg yn unig yn lluosocach na'r bechgyn a wnel hynny; ac y mae mwy o ferched nag o fechgyn ieuainc yn siarad Cymraeg a Saesneg. 4. Mae'r lleihad yn rhif y sawl a sieryd Gymraeg yn unig, amlycaf rhwng y 15 a'r 25 oed; ac yn lleiaf amlwg i gyd ymhlith pobl 60 oed ac uchod. 5. Cynnydd y sydd yn rhif y rhai a sieryd y ddwy iaith<noinclude><references/></noinclude> a2ecchm3f0awibfi957jp8tmh72r4e5 104 84080 163673 2026-04-30T22:27:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|'''''Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru.'''''}}}} {{lein|15em}} {{c|{{mawr|Anerchiad a draddodwyd gan '''DYFNALLT''', yng Nghynhadledd Abertawe, Mai 15, 1915.}}}} {{lein|15em}} {{underline|'''BYWYD CYMRU.'''}}<br> Cyffelyb yw bywyd a meddwl Cymru heddyw i gallor berwedig. Ogylch iddo, y mae'r tân yn llosgi'n goch. Newid mawr sydd ar gredo ac ar arfer hen. Ni fuom erioed yn fwy byw i'r newydd a'r dieithr, nac yn fwy parod i dderbyn argraffiadau. Pa ffeithiau ac egnion yw'r amlycaf yn y trawsgyweiriad hwn yn ein hanes? {{underline|'''O NEWID MAWR!'''}}<br> Peth cymharol newydd i ni yw dosbarth canol wedi cael mesur o addysg, a mwy dieithr fyth yw'r carictor diweddar sydd i'n bywyd crefyddol; eithr y cyfnewidiad pwysicaf i gyd ydyw 'r cyfnewid a fu ynglyn a'n hiaith. Diflanna'r Cymro unieithog yn gyflym o'r tir, ac o bosibl mae'r Cymro Seisnig a gymer le'r ymadawedig. Ymddengys bod cryn lawer o anwybodaeth yn ein plith parthed gwir sefyllfa pethau; ac yn sicr gwawriodd y dydd pan ddylem gymryd cipolwg ddeallgar ac eang ar gwrs pethau. Yn anffodus, nid yw'r dyfodiaid i Gymru yn synio ein bod yn genedl o gwbl, ac yn aml nid yw'r Cymro chwilboeth yntau yn gwydn—chwilio er gwybod a allai ac a ddylai. Palla'r naill mewn parch a phalla'r llall mewn manwl chwilio ystad pethau yng Nghymru heddyw. {{underline|'''EIN HETIFEDDIAETH.'''}}<br> Dysgwyd ein cenedl am genedlaethau mewn ysgolion ag oedd i bob pwrpas yn rhai Seisnig. Hyn yn ddiau a barodd i ddosbarth godi yn ein plith, a dybiai mai arwydd o fawredd oedd anwybyddu'r iaith, ac hyd yn oed ei dirmygu.<noinclude><references/></noinclude> sbr51qgzpt8h32ti0qx3wy8v12scsmn 0 84081 163674 2026-04-30T22:42:23Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}}..." 163674 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} | {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=5 to=6 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910)au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] na3oaos3tueinm1dhb6qn1ad7e6a2wd 163685 163674 2026-04-30T23:16:32Z AlwynapHuw 1710 163685 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} | {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=5 to=6 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] rqwiyubz9eimrq3bbed6hg01x05ssmr 163691 163685 2026-04-30T23:26:40Z AlwynapHuw 1710 163691 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} | {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=5 to=5 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old-70}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] 4xil29uon7ffy1522qp7ydfapkhv0v6 163692 163691 2026-04-30T23:27:36Z AlwynapHuw 1710 163692 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Rhagair/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} | {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=5 to=5 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old-70}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] njfxfw4aky5937hgxqkkq85ik2ng9gg 14 84082 163678 2026-04-30T22:46:40Z AlwynapHuw 1710 Rydych wedi creu tudalen wag 163678 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 84083 163681 2026-04-30T22:54:51Z AlwynapHuw 1710 Rydych wedi creu tudalen wag 163681 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 84084 163682 2026-04-30T23:00:05Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "Roedd '''David Arthen Evans''' (Arthen), 1878-1936 yn athro a gwladgarwr a aned ym Mhen-bryn yng ngodre Ceredigion. Aeth i'r Coleg Normal ym Mangor yn 1896. Oddi yno, aeth yn athro am ddwy flynedd i Dreharris, cyn symud i'r Barri yn 1901, lle yr arhosodd yn athro yn Ysgol Parc Jenner hyd ei farwolaeth yn 1936 yn 58 mlwydd oed. Cymro taer oedd Arthen, a’i nod mawr fel athro a chenedlaetholwr oedd hybu a hyrwyddo'r Gymraeg ym myd addysg. Roedd yn un o sefydlwyr..." 163682 wikitext text/x-wiki Roedd '''David Arthen Evans''' (Arthen), 1878-1936 yn athro a gwladgarwr a aned ym Mhen-bryn yng ngodre Ceredigion. Aeth i'r Coleg Normal ym Mangor yn 1896. Oddi yno, aeth yn athro am ddwy flynedd i Dreharris, cyn symud i'r Barri yn 1901, lle yr arhosodd yn athro yn Ysgol Parc Jenner hyd ei farwolaeth yn 1936 yn 58 mlwydd oed. Cymro taer oedd Arthen, a’i nod mawr fel athro a chenedlaetholwr oedd hybu a hyrwyddo'r Gymraeg ym myd addysg. Roedd yn un o sefydlwyr cymdeithas Cymrodorion y Barri yn 1906, ynghyd â'r Parchedig Ben Evans (taid Gwynfor Evans, y gwleidydd a’r cenedlaetholwr), a chafodd ei ethol yn ysgrifennydd cyntaf y gymdeithas. Fe’i penodwyd wedyn, yn 1913, yn ysgrifennydd Undeb Cenedlaethol y Cymdeithasau Cymraeg, a gwnaeth lawer o waith clodwiw i hybu'r Gymraeg a Chymreictod. D. Arthen Evans oedd y tu ôl i sefydlu’r Babell Lên gyntaf, a hynny yn Eisteddfod Genedlaethol y Barri yn 1920.[https://www.facebook.com/groups/221400714870099 Tudalen Gweplyfr "Englynion Bedd"] tr191pr195muhxc33wwnx95263ppbfk 14 84085 163683 2026-04-30T23:13:13Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Delwedd:Edward John.jpg|bawd]] {{Wicipedia|Edward Thomas John}} Roedd '''Edward Thomas John''' (14 Mawrth 1857 – 16 Chwefror 1931),[1] a adnabyddir hefyd fel E.T. John yn wleidydd radicalaidd o'r Blaid Ryddfrydol Gymreig a ymunodd â'r Blaid Lafur yn ddiweddarach. Roedd yn ymgyrchydd dygn dros Senedd i Gymru cyn y Rhyfel Byd Cyntaf ac wedi hynny gan cynnig mesur ar ymreolaeth yn 1914 yn y misoedd cyn y Rhyfel." 163683 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Edward John.jpg|bawd]] {{Wicipedia|Edward Thomas John}} Roedd '''Edward Thomas John''' (14 Mawrth 1857 – 16 Chwefror 1931),[1] a adnabyddir hefyd fel E.T. John yn wleidydd radicalaidd o'r Blaid Ryddfrydol Gymreig a ymunodd â'r Blaid Lafur yn ddiweddarach. Roedd yn ymgyrchydd dygn dros Senedd i Gymru cyn y Rhyfel Byd Cyntaf ac wedi hynny gan cynnig mesur ar ymreolaeth yn 1914 yn y misoedd cyn y Rhyfel. otfk95qsqngguxdhwa3vp32spgs51dt 14 84086 163684 2026-04-30T23:15:37Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Delwedd:Dyfnallt.jpg|bawd]] {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} Gweinidog, llenor a bardd Cymraeg oedd '''John Dyfnallt Owen''', enw barddol Dyfnallt (7 Ebrill 1873 – 28 Rhagfyr 1956)." 163684 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Dyfnallt.jpg|bawd]] {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} Gweinidog, llenor a bardd Cymraeg oedd '''John Dyfnallt Owen''', enw barddol Dyfnallt (7 Ebrill 1873 – 28 Rhagfyr 1956). n7as7yqwcwhjf3oe0yc3vutth6ba062 14 84087 163686 2026-04-30T23:18:47Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} Mudiad gwladgarol a sefydlwyd ym 1885 oedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Saesneg: The Society for Utilizing the Welsh Language). Fe'i sefydlwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr 1885 gyda'r nod o gael i'r iaith Gymraeg ei phriod le yn system addysg Cymru." 163686 wikitext text/x-wiki {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} Mudiad gwladgarol a sefydlwyd ym 1885 oedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Saesneg: The Society for Utilizing the Welsh Language). Fe'i sefydlwyd yn Eisteddfod Genedlaethol Aberdâr 1885 gyda'r nod o gael i'r iaith Gymraeg ei phriod le yn system addysg Cymru. 4cvcdhlsxce9bda35a4hrukwnfegslw 14 84088 163687 2026-04-30T23:21:00Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]]" 163687 wikitext text/x-wiki [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] 5t8ccwf7evdzebtf34teik5clxbqmdv 0 84089 163689 2026-04-30T23:24:43Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}}..." 163689 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} | {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=1 to=44 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old-70}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] okb7npdyms3j7x7ygig8eq21w9i3jze 163690 163689 2026-04-30T23:26:24Z AlwynapHuw 1710 163690 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg (testun cyfansawdd) | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Cymru a'r Gymraeg ]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Edward Thomas John}} | {{Wicipedia|John Dyfnallt Owen}} | {{Wicipedia|Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=1 to=44 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old-70}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] [[Categori:Edward Thomas John]] [[Categori:John Dyfnallt Owen (Dyfnallt)]] [[Categori:Llyfrau 1916]] [[Categori:Llyfrau'r 1910au]] [[Categori:Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (1885)]] [[Categori:David Arthen Evans (Arthen)]] [[Categori:Yr iaith Gymraeg]] [[Categori:Cymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] t7q4y6inb4sxkheamayl0iv4ot6wkwb 0 84090 163693 2026-04-30T23:31:15Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../]] | next = [[../Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913|Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=7 to=7 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagair}} Categori:C..." 163693 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../]] | next = [[../Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913|Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=7 to=7 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagair}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] 4fsb4pihd3y4i71twnmujwyzt1izqf9 0 84091 163694 2026-04-30T23:36:35Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Rhagair|Rhagair]] | next = [[../Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915|Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=9 to=16 /> </div> ==Nodi..." 163694 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Rhagair|Rhagair]] | next = [[../Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915|Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=9 to=16 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] pa8lnowtkjaw5vao639ba9d8d97ou16 0 84092 163695 2026-04-30T23:39:15Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913|Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913]] | next = [[../Dyfodol Addysg Cymru|Dyfodol Addysg Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=17 to=22 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriada..." 163695 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913|Ysgol Haf Bangor, 18.8.1913]] | next = [[../Dyfodol Addysg Cymru|Dyfodol Addysg Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=17 to=22 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] itgb6xgnh129t1217catlv12v66c19v 0 84093 163696 2026-04-30T23:42:29Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915|Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915]] | next = [[../Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru|Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-r..." 163696 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915|Undeb y Cymdeithasau Cymraeg, Abertawe, 15.05.1915]] | next = [[../Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru|Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=23 to=30 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Dyfodol Addysg Cymru}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] j15aiminp1odwzes1vlktx385npsthb 0 84094 163697 2026-04-30T23:52:48Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Dyfodol Addysg Cymru|Dyfodol Addysg Cymru]] | next = [[../Atodiad|Atodiad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=31 to=36 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Iaith Gymraeg. Ei..." 163697 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Dyfodol Addysg Cymru|Dyfodol Addysg Cymru]] | next = [[../Atodiad|Atodiad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=31 to=36 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] 2h40lvg26n1gz9ww84ozsafmw7aj090 0 84095 163698 2026-04-30T23:55:07Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru|Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=37 to=38 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{D..." 163698 wikitext text/x-wiki {{header | title =Cymru a'r Gymraeg | author =Edward Thomas John | andauthor =John Dyfnallt Owen (Dyfnallt) | translator = | editor =David Arthen Evans (Arthen) | section = | previous =[[../Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru|Yr Iaith Gymraeg. Ei chyflwr heddyw yng Nghymru]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Cymru a'r Gymraeg.djvu" from=37 to=38 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Atodiad}} [[Categori:Cymru a'r Gymraeg]] buyxl1qj1542v0cipgmv2w9cqhlct5z