Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 0 1360 163916 163699 2026-05-02T22:10:47Z AlwynapHuw 1710 163916 wikitext text/x-wiki {{mawr|''Croeso i '''Wicidestun''', y llyfrgell rydd!''}} {| cellspacing="5px" | width="60%" align= style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFE4C4; padding:1em;" class="plainlinks"; valign="top"| <div style="float:right;margin-left:0.5em;margin-right:0.5em;margin-top:0.5em"> [[Delwedd:Carl Spitzweg 021.jpg|150px]] </div> Mae '''Wicidestun''' yn storfa o destunau gwreiddiol sy'n [[w:en:Public domain|eiddo cyhoeddus]] neu o dan dermau [[w:cy:Cynnwys rhydd|trwydded agored]] [[:w:cy:Wicipedia:Hawlfraint|CC-BY-SA]]. Mae'r prosiect hwn yn rhan o deulu ehangach [[:en:Sefydliad Wikimedia|Wicimedia]] gan gynnwys [[:en:Creative Commons|Comin Wicimedia]], [[:d:cy:Wiciadur|Wiciadur]] a [[:w:cy:Wicipedia|Wicipedia]]. Erbyn hyn mae gennym ni '''[[Special:Statistics|{{NIFEROERTHYGLAU}}]]''' o weithiau. Gweler [[w:Wicipedia:Cymorth|tudalen help]] a chwaraewch yn y pwll tywod i ddysgu sut allwch '''chi''' olygu ac uwchlwytho testun. <br/> '''Rhai o'n llenorion:''' {{Div col}} : [[:Categori:William Jones (Ehedydd Iâl)|Ehedydd Iâl]] : [[:Categori:Iolo Goch|Iolo Goch]] : [[:Categori:Dafydd Nanmor|Dafydd Nanmor]] : [[:Categori:Lewis Glyn Cothi|Lewis Glyn Cothi]] : [[:Categori:Ann Griffiths|Ann Griffiths]] : [[:Categori:Owen Morgan Edwards| O. M. Edwards]] : [[:Categori:I. D. Hooson| I. D. Hooson]] : [[:Categori:Elizabeth Mary Jones (Moelona)|Moelona]] : [[:Categori:William Williams, Pantycelyn|William Williams, Pantycelyn]] : [[:Categori:Richard Griffith (Carneddog)|Richard Griffith (Carneddog)]] : [[:Categori:Dafydd ap Gwilym|Dafydd ap Gwilym]] : [[:Categori:Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]] : [[:Categori:T Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]] {{Div col end}} '''Rhai o'n Categorïau:''' <br/> *[[:Categori:Llyfrau|Llyfrau]] *[[:Categori:Barddoniaeth|Barddoniaeth]] *[[:Categori:Rhyddiaith|Rhyddiaith]] *[[:Categori:Testunau crefyddol|Testunau crefyddol]] *[[:Categori:Adolygiadau|Adolygiadau]] *[[:Categori:Llyfrau Ab Owen|Cyfres y Fil a Llyfrau Ab Owen]] *[[:Categori:Testunau cyfansawdd|Testunau cyfansawdd]] (Y modd gorau i lawrlwytho testynau ar gyfer e-ddarllenwyr) '''<big>[[Testunau sydd angen eu gwirio]]</big>''' | rowspan="2" width="30%" style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFFFFF; padding:1em;" valign="top"| {|width="*" | '''Rhai o'n gweithiau diweddaraf:''' *[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] *[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] *[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] *[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] *[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] *[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] *[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] *[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] *[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] *[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] *[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] *[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] *[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] *[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] *[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] *[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] *[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei {{c|🙝&nbsp;🙟}} <gallery> Ll Du C Bawd.png|'''[[Llyfr Du Caerfyrddin]]''' Delwedd:Llyfr Aneirin.png|'''[[Llyfr Aneirin]]''' </gallery> {{c|🙝&nbsp;🙟}} ... a nifer o gerddi: *[[Yr Wylan]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Y Drindod]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Beibl]] *[[Y Nefoedd Uwch fy Mhen]] gan Ehedydd Iâl *[[Stafell Gynddylan]] *[[Syr Hywel y Fwyall]] *[[Cystal am ofal im yw]] *[[Y Llafurwr]] *[[Hen Benillion]] *[[Ar ôl i fy Nghariad Farw]] *[[Wrth y drws, un a'i grwth drwg]] *[[Marwnad Siôn y Glyn]] gan Lewis Glyn Cothi *[[Ymddiddan Rhwng Dau Fardd]] *[[Ymddiddan Rhwyng Cymro a Saesnes]] *[[Gorhoffedd (Hywel ab Owain Gwynedd)]] *[[Englynion y Beddau]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} '''Cymuned'''<br /> [[Wicitestun:Y Sgriptoriwm|Y Sgriptoriwm]] <br /> |-- |} |- | style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#EEE9E9; padding:1em;" valign="top"| '''Ychwanegwch:''' [[Delwedd:Flag of Wales (1959–present).svg|200px|right]] Mae ar y safle hwn nifer o destunau o weithiau agored, di-hawlfraint neu weithiau lle mae eu hawlfraint wedi hen orffen. Os ydych am ychwanegu cerddi neu ryddiaeth gwnewch hynny - os ydych yn gwbwl sicr mai chi yw perchennog eu hawlfraint neu fod yr awdur wedi marw ers dros 70 o flynyddoedd. Am ragor am yr hyn y cewch ei gynnwys yma, darllenwch [[Wicidestun:Beth i'w roi ar Wicidestun?]] Os mai dod yma i bori ydych—mwynhewch y wledd! |} 7bkj53h4r80w16nfavmui4bsfcddjjx 2 10285 163918 163778 2026-05-02T22:12:54Z AlwynapHuw 1710 163918 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] czsmg4te3ksf5oso5nno2d1xi5uj9by 163919 163918 2026-05-02T22:13:39Z AlwynapHuw 1710 /* Angen eu prawfddarllen */ 163919 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Llyfr Darllen ac Ysgrifennu.djvu]] #[[Indecs:Cymraeg y Mabinogion.djvu]] #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] i60kow2usygimc9vnc5v287z5o6hqax 106 28986 163952 65064 2026-05-03T04:00:16Z AlwynapHuw 1710 163952 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun |Author=Ieuan Gwynedd |Publisher=Cwmni'r Wasg Genedlaethol Cymreig, Caernarfon |Year=1900 |Source=djvu |Image=1 |Progress=T |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:PD-old]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Llyfrau 1900]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] [[Categori:Hunangofiannau]] [[Categori:Ysgrifau]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] 8gmg7oo4o2xd4hr94nh3uletf90opvh 14 29010 163953 158623 2026-05-03T04:01:43Z AlwynapHuw 1710 163953 wikitext text/x-wiki [[File:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu|thumb|page=1]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] [[Categori:Llyfrau 1900]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Hunangofiannau]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] r8x0pwsuiju203ausl27y1su4beyzuu 0 39614 163950 81248 2026-05-03T03:58:49Z AlwynapHuw 1710 163950 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun | author =Ieuan Gwynedd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Rhagair/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun (testun cyfansawdd)]] }} {{Wicipedia|Evan Jones (Ieuan Gwynedd)}} Gellir darllen y testun gwreiddiol fel rhith lyfr ar [https://bookreader.toolforge.org/en/Bywyd_Ieuan_Gwynedd_Ganddo_Ef_Ei_Hun.djvu#mode/2up| ''Bookreader'']<br> <br> <br> <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu" from=4 to=5 /> </div> ==Nodiadau== <references/> {{PD-old}} [[Categori:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] [[Categori:Llyfrau 1900]] [[Categori:Hunangofiannau]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] 41fccgl1iacm4duedzd3z65rs2e05a0 0 39615 163951 81249 2026-05-03T03:59:30Z AlwynapHuw 1710 163951 wikitext text/x-wiki {{header | title =Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun | author =Ieuan Gwynedd | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] }} {{Wicipedia|Evan Jones (Ieuan Gwynedd)}} Gellir darllen y testun gwreiddiol fel rhith lyfr ar [https://bookreader.toolforge.org/en/Bywyd_Ieuan_Gwynedd_Ganddo_Ef_Ei_Hun.djvu#mode/2up| ''Bookreader'']<br> <br> <br> <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu" from=1 to=86 /> </div> ==Nodiadau== <references/> {{PD-old}} [[Categori:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] [[Categori:Ieuan Gwynedd]] [[Categori:Llyfrau 1900]] [[Categori:Hunangofiannau]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] l7ouoxfmpa244k50hw7lrf0rtvpp9qy 0 42489 163954 87130 2026-05-03T04:03:31Z AlwynapHuw 1710 163954 wikitext text/x-wiki {{header | title =Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896 testun cyfansawdd) | author =Theophilus Evans | andauthor = | translator = | editor = Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)]] }} Gellir darllen y testun gwreiddiol fel rhith lyfr ar [https://bookreader.toolforge.org/en/Drych_y_Prif_Oesoedd_Ab_Owen.djvu#mode/2up| ''Bookreader'']<br> <br> <br> <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu" from=1 to=140 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{Wicipedia|Theophilus Evans}}{{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} {{PD-old}} [[Categori:Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)]] [[Categori:Theophilus Evans]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1896]] [[Categori:Hanes Cymru]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] c13hrw64nsp3wi4f4oaw8dd5phxa88b 14 63887 163805 129582 2026-05-02T16:58:34Z AlwynapHuw 1710 163805 wikitext text/x-wiki Llenor Cymraeg oedd '''Charles Edwards''' (1628 - wedi 1691), sy'n fwyaf adnabyddus fel awdur [[Y Ffydd Ddi-ffuant.]] {{Wicipedia|Charles Edwards}} {{DEFAULTSORT:Edwards, Charles}} [[Categori:Awduron]] [[Categori:Offeiriaid Anglicanaidd Cymreig]] cg9f624u5urqsmgd6ke1a1h7bi02a4x 2 77518 163917 163700 2026-05-02T22:12:26Z AlwynapHuw 1710 163917 wikitext text/x-wiki {{header | title =Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2026 | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2025]] | next = [[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2027]] | notes = Llyfrau a gyhoeddwyd gan Alwyn ap Huw ar Wicidestun yn 2026 }} {{c|[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau]]}} #[[Hanes y Ffydd yng Nghymru|Hanes y Ffydd yng Nghymru gan Charles Edwards]] #[[Cymru a'r Gymraeg|Cymru a'r Gymraeg gan E. T. John, Dyfnallt ac Arthen]] #[[Rhwng Gwg a Gwên|Rhwng Gwg a Gwên gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] Ebrill 30, 32 tsi8bagcszd5kpnqp16idjx7df28h9g 106 83971 163940 163544 2026-05-03T02:41:01Z AlwynapHuw 1710 163940 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Cymraeg y Mabinogion |Author=David Samuel (Dewi o Geredigion) |Publisher=Cwmni y Cyhoeddwyr Cymraeg |Year=1915 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Mabinogion]] [[Categori:Llyfrau 1915]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Cymraeg y Mabinogion]] [[Categori:David Samuel (Dewi o Geredigion)]] a3mnhegff92mi7r191kn0q9d43t7vv1 104 83987 163948 163561 2026-05-03T03:39:42Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen */ 163948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>CLASURON CYMRU. Dan olygiactb Owen . Edwards, M.A. GWELEDIGAETHAU Y BARDD CWSG. GAN ELLIS WYNNE. 1. Gweledigaeth Cwrs y Byd. 2. Cerdd ar "Gwel yr Adeilad." 3. Gweledigaeth Angau. 4. Cerdd ar "Gadel Tir." 5. Gweledigaeth Uffern. 6. Cerdd ar "Trom Galon.' Wedi ei drefnu ar gyfer yr ysgolion. DRYCH Y PRIF OESOEDD. GAN THEOPHILUS BVANS. 1. Y Cymry. 2. Y Rhufeiniaid. 8. Y Brithwyr. 4. Y Saeson. "Am ddyddordeb Drych y Prif Oesoedd, nid oes ond un farn. Y mae'r arddull naturiol a'r cydmariaethau hapus ar unwaith yn ein denu i ddarllen ymlaen." BYWYD IEUAN GWYNEDD GANDDO EF BI HUN. 1. Ardal Mebyd. 2. Fy Mam. 3. Bore Oes. 4. Ath- rawon. 5. Cathlau Blinder. 6. Gwaith Bywyd. "Nid oes_odid i fywyd yn holl hanes bechgyn ieuainc Cymru mor llawn o wersi i wyr ieuainc yr oes hon a Bywyd Ieuan Gwynedd, yn ei gyni dros Dduw a Chymru, trwy dlodi ac afiechyd, a hiraeth a dioddef. Y mae yn fywyd na ddylai'r Cymry byth anghofio am dano." Wedi eu rhwymo mewn llian hardd, gyda darlun. PRIS SWLLT YR UN. Drwy y post, 1/1). Mewn amlen bapur, C. Drwy y post, 7c. Cwmni y Cyhoeddwyr Cymreig (Cyf.), Swyddfa "Cymru," Caernarfon. Digitized by Google Original from HARVARD UNIVERSITY<noinclude><references/></noinclude> 1qu627q3mto4vwuh1bivhz6evi1l8lc 163955 163948 2026-05-03T04:06:26Z AlwynapHuw 1710 163955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|CLASURON CYMRU.<br>Dan olygiaeth Owen Edwards, M.A.}} {{c|GWELEDIGAETHAU Y BARDD CWSG.<br>GAN ELLIS WYNNE.<br>1. Gweledigaeth Cwrs y Byd. 2. Cerdd ar "Gwel yr Adeilad." 3. Gweledigaeth Angau. 4. Cerdd ar "Gadel Tir." 5. Gweledigaeth Uffern. 6. Cerdd ar "Trom Galon.'<br>Wedi ei drefnu ar gyfer yr ysgolion.}} DRYCH Y PRIF OESOEDD. GAN THEOPHILUS BVANS. 1. Y Cymry. 2. Y Rhufeiniaid. 8. Y Brithwyr. 4. Y Saeson. "Am ddyddordeb Drych y Prif Oesoedd, nid oes ond un farn. Y mae'r arddull naturiol a'r cydmariaethau hapus ar unwaith yn ein denu i ddarllen ymlaen." BYWYD IEUAN GWYNEDD GANDDO EF BI HUN. 1. Ardal Mebyd. 2. Fy Mam. 3. Bore Oes. 4. Ath- rawon. 5. Cathlau Blinder. 6. Gwaith Bywyd. "Nid oes_odid i fywyd yn holl hanes bechgyn ieuainc Cymru mor llawn o wersi i wyr ieuainc yr oes hon a Bywyd Ieuan Gwynedd, yn ei gyni dros Dduw a Chymru, trwy dlodi ac afiechyd, a hiraeth a dioddef. Y mae yn fywyd na ddylai'r Cymry byth anghofio am dano." Wedi eu rhwymo mewn llian hardd, gyda darlun. PRIS SWLLT YR UN. Drwy y post, 1/1). Mewn amlen bapur, C. Drwy y post, 7c. Cwmni y Cyhoeddwyr Cymreig (Cyf.), Swyddfa "Cymru," Caernarfon. Digitized by Google Original from HARVARD UNIVERSITY<noinclude><references/></noinclude> kp025zup3t96rcxvmgpmeybu6qzxv93 104 83988 163947 163562 2026-05-03T03:39:01Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen */ 163947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>GWAITH HUGH JONES, MAESGLASAU. DAU O'I LYFRAU,-SY'N BRINION IAWN ERBYN HYN. I.-"Cydymaith i'r Hwsmon." 1774. II. "Hymnau Newyddion." 1797. TRWY INDIA'R GORLLEWIN. GAN Y PARCH. D. CUNLLO DAVIES. Nodiadau o hanes taith trwy yr ynysoedd yng ngauaf 1903-04. CERIS Y PWLL. GAN O. WILLIAMSON. Rhamant hanesyddol yn egluro cyfnod yr ymdrech rhwng Goidel a Brython a ffurfiad y genedl Gymreig. CANIADAU BUDDUG. Ceir yma mewn cyfrol dlos ganeuon llednais, tawel, hyfryd y cartref dedwydd, a'r bywyd dwys. BRUT Y TYWYSOGION. PRIF GRONICL CENEDL Y CYMRY. Rhodri Mawr-Hywel Dda-Llywelyn ab Seisyll- Gruffydd ab Llywelyn-Bleddyn ab Cynfyn-Rhys ab Tewdwr-Gruffydd ab Cynan-Gruffydd ab Rhys-Owen Gwynedd Owen Cyfeiliog-vr Arglwydd Rhys. CYFRINACH Y DWYRAIN. Ciprem ar hanes y darganfyddiadau pwysicaf yng ngwledydd y Beibl. GAN Y PARCH. D. CUNLLO DAVIES. DR. W OWEN PUGHE. Ei hanes ei waith-ei athrylith-ei feirniaid. GAN Y PARCH. T. MORDAF PIERCE. Digitized by Google Original from HARVARD UNIVERSITY<noinclude><references/></noinclude> 7porg1iokgzj3kdjkjyzj34w3v1se6x 163949 163947 2026-05-03T03:51:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|GWAITH HUGH JONES, MAESGLASAU.]]<br>DAU O'I LYFRAU,-SY'N BRINION IAWN ERBYN HYN.<br>I.-"Cydymaith i'r Hwsmon." 1774.<br>II. "Hymnau Newyddion." 1797.}} {{c|[[Trwy India'r Gorllewin|TRWY INDIA'R GORLLEWIN.}]]<br>GAN Y PARCH. D. CUNLLO DAVIES.<br>Nodiadau o hanes taith trwy yr ynysoedd yng ngauaf 1903-04.}} {{c|[[Ceris y Pwll|CERIS Y PWLL.]]<br>GAN O. WILLIAMSON.Rhamant hanesyddol yn egluro cyfnod yr ymdrech rhwng Goidel a Brython a ffurfiad y genedl Gymreig.}} {{c|[[Caniadau Buddug|CANIADAU BUDDUG.]]<br> Ceir yma mewn cyfrol dlos ganeuon llednais, tawel, hyfryd y cartref dedwydd, a'r bywyd dwys.}} {{c|[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|BRUT Y TYWYSOGION.]]<br>PRIF GRONICL CENEDL Y CYMRY.<br>Rhodri Mawr-Hywel Dda-Llywelyn ab Seisyll-Gruffydd ab Llywelyn-Bleddyn ab Cynfyn-Rhys ab Tewdwr-Gruffydd ab Cynan-Gruffydd ab Rhys-Owen Gwynedd Owen Cyfeiliog-yr Arglwydd Rhys.}} {{c|[[Cyfrinach y Dwyrain|CYFRINACH Y DWYRAIN.]]<br>Ciprem ar hanes y darganfyddiadau pwysicaf yng ngwledydd y Beibl.<br>GAN Y PARCH. D. CUNLLO DAVIES.}} {{c|DR. W OWEN PUGHE.<br>Ei hanes ei waith-ei athrylith-ei feirniaid.<br>GAN Y PARCH. T. MORDAF PIERCE.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> onz5242e8u6edi5st0oy9ap7xrmeut0 104 83989 163946 163563 2026-05-03T03:38:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163946 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|[[Capelulo|CAPELULO.]]<br>GAN ELFYN.}} Bore Oes; Crwydro'r Byd; Troi Adre: Troi Dalen; Sel Tomos; Dysgu Darllen; Dydd Iau"; Balchder a phwdin; Gwerthu Almanaciau a Cherddi; Traethu ar Briodas; Anerchiadau a Chynghorion; Araeth Danllyd; Pregeth i Berson; Cwestiynau'r Cyfrwys; Dafydd Evans y Pandy; Cyfarfod Gwytherin: Yn y Cyfarfod Gweddi; Tagu Prydydd Dywediadau ac Ymgomiau: Tomos ac I. D. Ffraid; y Gweinidog o'r De; O Flaen yr "Ustus"; Rhyfel a Satan; Yn y Seiat; Galwad Adref. {{c|[[Tro Trwy'r Gogledd|TRO TRWY'R GOGLEDD.]]<br>GAN OWEN EDWARDS.}} {{c|Blaenau Ffestiniog. Y Perthi Llwydion. O gylch Carn Fadryn. Harlech. Ty'n y Groes. Llan ym Mawddwy. Pen y Bryn. Y Bryn Melyn.}} {{c|ROBERT OWEN, APOSTOL LLAFUR.<br>GAN Y PARCH, RICHARD ROBERTS, B.A.}} {{c|Cyfrol 1.}} {{c|Y cartref yn y Drefnewydd. Y Siop yn Llundain. Manceinion. Lanark Newydd. Amseroedd Rhyfedd. Trueni'r gweithiwr. Adam Smith a Malthus. Ym Mharis a'r Ynys Werdd. Ymroddi i wella cymdeithas. Ei syniadau.}} {{c|Cyfrol II.}} {{c|Harmony Newydd. Lanark Newydd. Mexico a'r Unol Dalaethau. Y Symudiad Cydweithredol. Y Gyfnewidfa Llafur. Yr Undebau Llafur. Y dyn. Ei neges. Eile. Ei gymunrodd.}} {{c|[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|DAFYDD JONES O DREFRIW.]]<br>GAN Y PARCH. O. GAIANYDD WILLIAMS.}} {{c|Y Llenor a'i oes. Amcan a lle Dafydd Jones. Pwy ydoedd. Bywyd a Buchedd. Ei Farddoniaeth. Ei Grefydd. Ei Lyfrau. Bwriadau Llenyddol. Fel casglwr hen ysgriflyfrau.}} {{c|[[Tro i'r De|TRO I'R DE.]]<br>GAN OWEN EDWARDS.}} {{c|Caer Lleon Fawr. Llanidloes. Llanfair Muallt. Abertawe. Yr Hen Dy Gwyn. Llangeitho.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> arsobq6nns35ci1gnivwjzahp39gm3t 104 83990 163943 163564 2026-05-03T03:25:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163943 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Llyfrau ab Owen.}}}} {{c|Cyhoeddedig yn Swyddfa "Cymru," Caernarfon.}} {{c|Nid yw y llyfrau hyn yn gyfres, er eu bod oll o'r un plyg a maint.}} {{c|PRIS, SWLLT YR UN.}} {{c|[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]]|CLYCH ADGOF. Penodau yn hanes fy addysg.}} {{c|GAN OWEN EDWARDS.}} {{c|Ysgol y Llan. Hen Fethodist. Llyfr y Seiat. Aberystwyth. Rhydychen. Dyrnaid o Fy Nhad. Y Bala. Beiswyn.}} {{c|[[Gwreichion y Diwygiadau|GWREICHION Y DIWYGIADAU.<br>WEDI EU CASGLU GAN GARNEDDOG.}} {{c|Penhillion y Diwygiadau, tân oddiar yr allor, yn llawn ysbryd ac athrylith.}} {{c|[[Tro Trwy'r Wig|TRO TRWY'R WIG.}}<br>GAN RICHARD MORGAN.<br>Y Gyfrol Gyntaf.}} {{c|Coch y Berllan. Nyth Aderyn Du. Bore Teg. Crafanc yr Arth. Priodas y Blodau. Carwriaeth y Coed. Telor yr Helyg.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 3pqp5tg69l8lwzt8zgi9i0wqt45ocxi 163944 163943 2026-05-03T03:26:52Z AlwynapHuw 1710 163944 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Llyfrau ab Owen.}}}} {{c|Cyhoeddedig yn Swyddfa "Cymru," Caernarfon.}} {{c|Nid yw y llyfrau hyn yn gyfres, er eu bod oll o'r un plyg a maint.}} {{c|PRIS, SWLLT YR UN.}} {{c|[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]]|CLYCH ADGOF. Penodau yn hanes fy addysg.}} {{c|GAN OWEN EDWARDS.}} {{c|Ysgol y Llan. Hen Fethodist. Llyfr y Seiat. Aberystwyth. Rhydychen. Dyrnaid o Fy Nhad. Y Bala. Beiswyn.}} {{c|[[Gwreichion y Diwygiadau|GWREICHION Y DIWYGIADAU]].<br>WEDI EU CASGLU GAN GARNEDDOG.}} {{c|Penhillion y Diwygiadau, tân oddiar yr allor, yn llawn ysbryd ac athrylith.}} {{c|[[Tro Trwy'r Wig|TRO TRWY'R WIG.]]<br>GAN RICHARD MORGAN.<br>Y Gyfrol Gyntaf.}} {{c|Coch y Berllan. Nyth Aderyn Du. Bore Teg. Crafanc yr Arth. Priodas y Blodau. Carwriaeth y Coed. Telor yr Helyg.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> bkjaw6i2jzbovcpgxkkhgpjbrw7wwro 104 83996 163920 163572 2026-05-03T00:31:46Z AlwynapHuw 1710 163920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ceir ffuryf a ffuruf am y diweddar ffurf yn y Mabinogion,― "Pa ffuryf fydd hynny, heb y Pwyll." "sef ffuruf y gelwir y lle hwn gwedi hynny, Dinas Emreis." Yn ein dyddiau ni, yn lle'r ''y'' yn y sill derfyn, rhoir llafariad arall; ac fel rheol, yr un â'r llafariad a geir yn y sill flaenorol—felly ni a glywn yn awr nid ''amyl'' ond ''amal'', nid ''ofyn'' ond ''ofon'', ac yn y blaen,—dwfwn, pobol, dwfwr, burum; y ffurf gynt oedd burm neu birm. III. TERFYNIADAU. 1. Terfyniadau enwau. Fel y gwyddys y mae'r Gymraeg yn dra chyf— oethog mewn terfyniadau enwau,—y mae ganddi tua naw neu ddeg o honynt; ond mae ffurfiau'r rhai hyn yn wahanol i ryw raddau yn y Mabinogin i'r hyn ydynt yng Nghymraeg ein hoes ni. (a) Ceir—on lle gwelir—ion yn y Gym— raeg ddiweddar; yn union fel y clywir ar lafar gwlad hyd heddyw yn y Deheubarth. Er engraifft, dyma gweisson yn lle gweis— ion,—<noinclude></noinclude> jzkeyj256l0tqxva2k7qbvfl82u020d 163921 163920 2026-05-03T00:34:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ceir ffuryf a ffuruf am y diweddar ffurf yn y Mabinogion,― "Pa ffuryf fydd hynny, heb y Pwyll." "sef ffuruf y gelwir y lle hwn gwedi hynny, Dinas Emreis." Yn ein dyddiau ni, yn lle'r ''y'' yn y sill derfyn, rhoir llafariad arall; ac fel rheol, yr un â'r llafariad a geir yn y sill flaenorol—felly ni a glywn yn awr nid ''amyl'' ond ''amal'', nid ''ofyn'' ond ''ofon'', ac yn y blaen,—dwfwn, pobol, dwfwr, burum; y ffurf gynt oedd burm neu birm. <section begin="aaa"/><section end="aaa"/> <section begin="bbb"/>{{c|{{mawr|III. TERFYNIADAU.}}}} 1. ''Terfyniadau enwau''. Fel y gwyddys y mae'r Gymraeg yn dra chyfoethog mewn terfyniadau enwau,—y mae ganddi tua naw neu ddeg o honynt; ond mae ffurfiau'r rhai hyn yn wahanol i ryw raddau yn y Mabinogin i'r hyn ydynt yng Nghymraeg ein hoes ni. (a) Ceir—''on'' lle gwelir—''ion'' yn y Gymraeg ddiweddar; yn union fel y clywir ar lafar gwlad hyd heddyw yn y Deheubarth. Er engraifft, dyma ''gweisson'' yn lle gweision,— {{nop}} <section end="bbb"/><noinclude></noinclude> oaz0j1hl19j5dzsv2jmqkrgda76qtvq 104 83997 163922 163573 2026-05-03T00:38:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"sef a wnaeth y gweisson, seuyll, kastellu eu taryanneu." "gweisson doethaf or byt yw fym brodyr i." "y meirch ar gweisson." Eto, ''meibon'',— "ac y goresgynnwys Macsen yr ynys ar Veli mab Manogan ae feibon." ''arwyddon'',— "ac ni weleei dyn eiryoet llu degach na chyweirach na arwydon hardach." ''doethon'',― "Ha was, dwe dithau doethon Ruvein ym kylch i." ''gwyr llwydon'' (Breuddwyd Macsen). (b) Ceir -''yon'' am y ffurf ddiweddarach -''ion'', megis yn "dynyon, ebolyon," &c. (c) -yeu am y presennol -iau, megis,—''rytyeu''=rhydiau,— " ac yr mor rytyeu ar yr auonydd y kerdei." ''glinyeu,''— "a gostwng ar tal eu glinyeu a wnaethant y kennadeu." {{nop}}<noinclude></noinclude> htdhw0vcapsl7kma7dk2udxh5vmby00 104 83998 163923 163574 2026-05-03T00:46:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(d) ''-ed, -edd,'' lle'n awr y ceir ''-oedd'', brenhinedd=brenhinoedd,— "deudec brenhin ar hugein o vrenhinedd coronawc." (e) ''eit=eid=-iaid'' ein hamser ni, ''anifeileit''=anifeiliaid. Clywir "anifeileid" hyd heddyw ar lafar gwlad yn y Deheubarth. ''Anwyleit,'' "ac ef a dywawt y anwyleit." machwyeit (''youth''),— "gwisc y mackwyeit oed bali purdu." (f) gwelir -oedd lle'r ysgrifennir ''-ydd'' yn awr, megis yn "gwladoedd," er y ceir hefyd "gwledydd," "ac y goresgynasant gwledydd." (g) ''-eu'' yw'r terfyniad cyffredin yn y Mabinogion lle'n awr yr ysgrifennir ''-au''; megis, breichrwyfeu; breicheu; ractaleu; gwintasseu (unigol gwintas, math o esgid); kerdeu=cerddeu=cerddi,— "kerdeu a didanwch." (h) ''-awr''. Dyma hen derfyniad lluosog dyddorol a geir yn yr hen lyfrau. ''Gwaewawr''<noinclude></noinclude> 7r1r1vxrxiszk86oqslnxhnja5r70ac 104 83999 163924 163575 2026-05-03T00:51:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>y lluosog o "gwaew," ''pain'', a ysgrifennir hefyd ''gwaewar'', ond yn awr gwewyr,"_ "A pheleidyr a gwaewar yn kyflad." Felly hefyd ceir ''cleddyfawr'', lluosog ''"cleddyf."'' 2. ''Terfyniadau Berfau.'' (a) Canfyddir -''es'' ac -''as'' am ''odd'' ein dyddiau ni,— "ac o dyna yd anuonas yntau lythyr at y gwr." "ni chafas yr amherawdyr." "llyma y tir a welas yn harglwyd ni." Yr un modd, drachefn, ceir -''wys'' ac -''is'' am ''-odd''. Y mae'r terfyniadau hyn yn cyfateb i'r Deheubartheg ''ws'' a glywir yn ein dyddiau ni,— "Ac felly y kyscwys Macsen." "ac yna yd esgynwys yr amherawdyr." "ei farch ef a ballwys." "y gwyr a wiscwys ymdanunt." "ac efe am gwrandewis." (b) ''-ynt''. Ymddengys hwn lle'r arferir heddyw -ent, sef yn y modd mynegol,<noinclude></noinclude> ci83xnrpbdym9yqikiazku6rlcj6jmr 104 84000 163925 163576 2026-05-03T00:56:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>amser amherffaith, trydydd person, lluosog, -''elhynt''=elent,— "pan elhynt hwy i wrandaw kerdeu a didanwch." ''gwelynt''=gwelent,— "wynt a welynt gwladoed mawr a gwastat." ''prynynt'',― "a fal y diffykyei eu meirch, y prynynt ereill o newyd." Yr unig ferf yn y Gymraeg ddiweddar sy'n cadw'r hen derfyniad hwn, mor bell ag y cofiaf, yw oeddynt, a ysgrifennir hefyd oeddent. (c) -''yat=iad,'' =''ai'', trydydd person unigol amser amherffaith: gwyddyat= gwyddai,— "kany wydyat or byt pa le yd oed." = (d) ''-eis'' diweddar ''-ai''s, megis yn ''gweleis'' (e) ''-am= -om.'' ''buam''=buom,— "ni awn yr un nifer y buam doe y penn yr orsedd." {{nop}}<noinclude></noinclude> nu9tzitoefr0ik2tahywgs98jimgpkk 104 84001 163926 163577 2026-05-03T01:02:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"a ddywedasam ni uchot." "ni a wdam (=wyddom) na byd dy gyfoeth." (f) Yn yr un modd ceir ''-an'' yn lle ''-ant'' ein dyddiau ni yn y trydydd person lluosog amser perffaith (third person sing. aorist)—"pan doethan drachefyn." Y mae engreifftiau mynych o'r t derfynol yn colli o ''-ant'' mewn llyfrau ysgrifennwyd yng nghyfnod y Diwygiad Protestanaidd. Yn y llyfr a elwir "[[Yny lhyvyr hwnn|Yn y llyfr hwn]]" (1546) gwelir ''mynnan, medran, maen,'' &c., yn debyg fel y clywir ar lafar gwlad heddyw, heb y ''-t'' derfynol a welir mewn ysgrifau ac yn y gramadegau. Ceir engreifftiau o'r un peth yn Llyfr Du Caerfyrddin ac yng ngwaith Dafydd ab Gwilym. Fel hyn hefyd gan rai o'n hysgrifenwyr diweddar, megis Emrys ap Iwan a'i ddisgybl, y prif-fardd Gwynn Jones. Yr un wedd hefyd, gwelir yn yr hen lyfrau arnyn am "arnynt." Ym Meibl Esgob Morgan, gosodir y ''-t'' i mewn yn y sill olaf o'r geiriau hyn. (3) ''Terfyniadau Arddodiaid Rhagenwol (Pronominal Prepositions).'' (a) Lle'r ysgrifennir yn awr ''-ynt'', megis yn "arnynt," " trwyddynt," &c.,<noinclude></noinclude> hs1j25bf5khwvyzf8km6wtli9lzy52g 104 84002 163927 163578 2026-05-03T01:06:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ysgrifennid yn y canoloesoedd ''-unt'', a ni a gawn ffurfiau fel "arnunt," "trwyddunt," &c. (b) Lle y ceir ''-om'' yn awr gwelid y pryd hynny ''-am.'' ''arnam''=arnom,— "kany arnam ni y berneist ti dy gyghor." ''honam''=honom. (c) Ysgrifennid "o honaf" yn y canol oesoedd yn lle "o honof;" ac yn y trydydd person lluosog ceid "onaddunt" ac nid "o honynt;"- "nid aey ef y gyt a neb onaddynt wy." "ac y gwnaeth pwyt yecawl y pob pedwar gwyr onaddunt." IV. Y mae'n werth sylwi fod y Mabinogion yn dryfrith o eiriau a ddefnyddir hyd heddyw yn y Deheubarth. Hen ddadl ofer a diamcan oedd honno a flinai rai llenorion flynyddoedd yn ol, ac nid ydym, yn awr ac eilwaith, heb glywed ei hacenion hyd yn oed yn ein hamser ni, sef yw honno, "Pa un yw'r Gymraeg buraf, y Wyndodeg neu ynte'r Ddeheubartheg?" Sut bynnag y penderfynir y ddadl, ni ellir osgoi'r ffaith bwysig hon, mai mai yn yn iaith y<noinclude></noinclude> 7vojfe42xzpj6vzhaumo7ey56xg381v 163928 163927 2026-05-03T01:08:11Z AlwynapHuw 1710 163928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ysgrifennid yn y canoloesoedd ''-unt'', a ni a gawn ffurfiau fel "arnunt," "trwyddunt," &c. (b) Lle y ceir ''-om'' yn awr gwelid y pryd hynny ''-am.'' ''arnam''=arnom,— "kany arnam ni y berneist ti dy gyghor." ''honam''=honom. (c) Ysgrifennid "o honaf" yn y canol oesoedd yn lle "o honof;" ac yn y trydydd person lluosog ceid "onaddunt" ac nid "o honynt;"- "nid aey ef y gyt a neb onaddynt wy." "ac y gwnaeth pwyt yecawl y pob pedwar gwyr onaddunt." {{c|{{mawr|IV.}} Y mae'n werth sylwi fod y Mabinogion yn dryfrith o eiriau a ddefnyddir hyd heddyw yn y Deheubarth. Hen ddadl ofer a diamcan oedd honno a flinai rai llenorion flynyddoedd yn ol, ac nid ydym, yn awr ac eilwaith, heb glywed ei hacenion hyd yn oed yn ein hamser ni, sef yw honno, "Pa un yw'r Gymraeg buraf, y Wyndodeg neu ynte'r Ddeheubartheg?" Sut bynnag y penderfynir y ddadl, ni ellir osgoi'r ffaith bwysig hon, mai mai yn yn iaith y<noinclude></noinclude> r9905kat0ff6b9elze4502nupw9cydn 104 84003 163929 163579 2026-05-03T01:14:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>De yr ysgrifennwyd ein storiau cenedlaethol, y Mabinogion—"iaith glasurol y Mabinogion" fel yr arferai fy hen athraw haeddbarch, y Canghellor Silvan Evans, ei galw hi. Agorwch eich Mabinogion, a chewch engreifftiau i fyny ac i lawr, ar hyd ac ar led. Fel y gwyddys, caledir rhai cydseiniaid yn y De, yng Ngwent a Morgannwg, pan feddalir yn y Gogledd,—"etrych" ebai'r Deheuwr, "edrych" ebai'r Gogleddwr; "oti, oti," ac, 'yti, yti" meddai'r Deheuwr, "ydi, ydi meddai'r Gogleddwr. Felly hefyd yn y Mabinogion "ac y doeth Elin i etrych y llu." Ceir ''yttoedd'' am "ydoedd,"— a phan yttoedd efe a'i ddwylaw am fwnygl y forwyn." Yn yr un modd ceir ''genthi'' am y ffurf ddiweddar "ganddi." Gwelir ''doeth'' lle y ceir "daeth" yn ein llenyddiaeth brintiedig ddiweddar. ''Diwarnawt'' yw gair y Mabinogion fel y clywir "diwarnod" heddyw yn y De. Felly hefyd ''ceissaw'', hynny ydyw, "ceisso" (yn ein ffurf ni) ac nid "ceisio fel y dywed y Gogleddwr. ''Wdost'', h.y., ''wddost'', fel ar lafar gwlad heddyw, lle y ceir "wyddost" yn ein iaith lenyddol. Canfyddir ''y mywn'' yn gyson am "i mewn," yn union fel pe baem yn gwrando<noinclude></noinclude> 8eyhf3hgtzvax4yumgzn5u72cypd4it 104 84004 163930 163580 2026-05-03T01:25:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ar rai o bobl sir Aberteifi yn parablu eu Cymraeg tlysbert-"y mywn cadeir." Ymddengys y ffurf "y mywn" yn Nhesta- ment William Salsbri,-"Ac na aed yn ei ol o'r wlad y mywn iddi" (Luc xxi. 21). Yr un wedd, ceir ''breicheu'' am "breichiau," ac fel y sylwyd eisoes, ''gweisson'' am ''gweision''." Dyma engraifft nodedig o iaith y Deheubarth lle y ceir ''disgwyl'' yn gyfystyr ag " edrych,"— "disgwyl ar yr haul pan vei teckaf." "nid oedd haws disgwyl rac ei thecket." Ceir yr un ystyr i'r gair hwn unwaith o leiaf yn y Beibl mewn adnod yn Ieremia xvii. 21,"Disgwyliwch ar eich eneidiau." Eto, fel yng Ngwent a Morgannwg, gollyngir gafael yn gyson ar yr "h" mewn geiriau fel "hwy," "hwynt," a hwynthwy," ac ni a gawn ffurfiau fel ''wy, wynt ac wyntwy''. Dyma eiriau ychwanegol― (1) Whech am "chwech," megis yn ''Pwyll'',— "ac ni bydd antaered ni (=ein taerni ni) an whech (ein chwech) wrth hi ehunan." {{nop}}<noinclude></noinclude> 0f0ineylr8rh26y7kzmb29z9fllupbq 163931 163930 2026-05-03T01:25:58Z AlwynapHuw 1710 163931 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ar rai o bobl sir Aberteifi yn parablu eu Cymraeg tlysbert-"y mywn cadeir." Ymddengys y ffurf "y mywn" yn Nhesta- ment William Salsbri,-"Ac na aed yn ei ol o'r wlad y mywn iddi" (Luc xxi. 21). Yr un wedd, ceir ''breicheu'' am "breichiau," ac fel y sylwyd eisoes, ''gweisson'' am ''gweision''." Dyma engraifft nodedig o iaith y Deheubarth lle y ceir ''disgwyl'' yn gyfystyr ag " edrych,"— "disgwyl ar yr haul pan vei teckaf." "nid oedd haws disgwyl rac ei thecket." Ceir yr un ystyr i'r gair hwn unwaith o leiaf yn y Beibl mewn adnod yn Ieremia xvii. 21,"Disgwyliwch ar eich eneidiau." Eto, fel yng Ngwent a Morgannwg, gollyngir gafael yn gyson ar yr "h" mewn geiriau fel "hwy," "hwynt," a hwynthwy," ac ni a gawn ffurfiau fel ''wy, wynt ac wyntwy''. Dyma eiriau ychwanegol― (1) ''Whech'' am "chwech," megis yn ''Pwyll'',— "ac ni bydd antaered ni (=ein taerni ni) an whech (ein chwech) wrth hi ehunan." {{nop}}<noinclude></noinclude> oyus9h2j9zq1m6phzxaorv6k575jrnp 163932 163931 2026-05-03T01:45:22Z AlwynapHuw 1710 163932 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ar rai o bobl sir Aberteifi yn parablu eu Cymraeg tlysbert—"y mywn cadeir." Ymddengys y ffurf "y mywn" yn Nhestament William Salsbri,—"Ac na aed yn ei ol o'r wlad y mywn iddi" (Luc xxi. 21). Yr un wedd, ceir ''breicheu'' am "breichiau," ac fel y sylwyd eisoes, ''gweisson'' am ''gweision''." Dyma engraifft nodedig o iaith y Deheubarth lle y ceir ''disgwyl'' yn gyfystyr ag "edrych,"— "disgwyl ar yr haul pan vei teckaf." "nid oedd haws disgwyl rac ei thecket." Ceir yr un ystyr i'r gair hwn unwaith o leiaf yn y Beibl mewn adnod yn Ieremia xvii. 21,"Disgwyliwch ar eich eneidiau." Eto, fel yng Ngwent a Morgannwg, gollyngir gafael yn gyson ar yr "h" mewn geiriau fel "hwy," "hwynt," a hwynthwy," ac ni a gawn ffurfiau fel ''wy, wynt ac wyntwy''. Dyma eiriau ychwanegol― (1) ''Whech'' am "chwech," megis yn ''Pwyll'',— "ac ni bydd antaered ni (=ein taerni ni) an whech (ein chwech) wrth hi ehunan." {{nop}}<noinclude></noinclude> e5a0jz95dbq9m3gge184wlj1arc0xt6 104 84005 163933 163581 2026-05-03T01:52:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163933 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>''Whaer'' am "chwaer," er y ceir hefyd y ffurf bresennol "chwaer yn y Mabinog- ion,― "ac yn chwaer i minnau." (2) ''briwo'', yr un â "briwio," sef torri'n ddarnau mân. Ffurf arall ar y gair yn y Gogledd yw "brifo," yn arwyddo "niweidio," ''to hurt''. Ebai Silvan Evans o dan y gair briwo,— "to crumble, to reduce to powder, to mince, to chip. 'ac odyno yn gyfun y kyrchasant Drefdraeth ac y briwassant y Castell": ''Briwo mewn llaeth'', to crumble bread in milk; yn ail ystyr i'r gair, rhydd "to hurt, to wound, injure," &c., megis yn Ierem. xiv. 17,—"a briw mawr y briwyd y wyryf merch fy mhobl." ''Briwo teimladau da'', to hurt one's feelings. ''Briwo Cymraeg'', to speak broken Welsh. Yn y Mabinogion "a chymryt ereill o'r pryfet ae briwo ym plith dwfyr." 2 Bren. iv. 39—"ac un a aeth allan i'r maes i gasglu bresych, ac a gafodd winwydden wyllt, ac a gasglodd o honi fresych gwylltion lonaid ei wisg, ac a ddaeth ac a'u briwodd yn y crochan cawl; canys nid adwaenent hwynt." (3) Terfyniadau ''-on, -aid, -o'' yn y Mabinogion lle y ceir ''-ion, -iaid, -io'' yn y Wenhwyseg, meibon—(Gogledd "meibion"). {{nop}}<noinclude></noinclude> gnpeo4hnqmo9obdq8agn2kmqaygjklg 104 84006 163936 163582 2026-05-03T02:24:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Anifeileit (Gog. "anifeiliaid," er y ceir ffurf arall hefyd, ''anyveylyeit''). Neido. (4) Gwelir morynion am "morwynion" ein llenyddiaeth ddiweddar. Ond nid yw'r dull hwn yn ddieithr chwaith i'r Gogledd hyd yn oed yn ein hiaith lenyddol. Ysgrifenna'r Proff. J. Morris Jones—"a Morynion Glân Meirionnydd." Gwelir y ffurf hon hefyd yn y ''Seint Greal''. Ym Mabinogi Pwyll, ysgrifennir,— "pe cawswn ddewis o'r holl wragedd a morynion y byt, mae ti a ddewiswn." (5) ''Bratteu'' geir yn y storiau, nid "bratiau,"— "gwiscaw bratteu trymyon ym danaw a wnaeth Pwyll." (6) Cawn ''fynydd'' am "fyny" yn union fel y clywir heddyw yng ngodre sir Aberteifi,— "rifedi mawr o swyddwyr a gyfodasant i fynydd." "a swch y daryan i fynydd yn arwydd o dangnefedd." {{nop}}<noinclude></noinclude> cj30h8gwchv62ysxkt9z327g72ivu5r 104 84007 163937 163583 2026-05-03T02:30:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(7) Eto,—"meicheu " (=meichiau, ''hostages''),— "cleisseu a dyrnodeu." V. Ceir lluaws o engreifftiau o'r hyn a elwir ''doublets'' sydd yn ddiddorol, megis ''yn gware''=yn chware. Engreifftiau diweddar, ''gwaith'' a ''chwaith, gwanegu'' a ''chwanegu'',— {{center block| <poem> "Nid gwr heb newid gware, Nid llong heb fynd o'i lle."—GUTO'R GLYN. "Y lle y bum yn gware gynt, Mae dynion na'm hadwaenynt."— GORONWY OWEN. </poem> }} Os troir i Luc xvii. 5, gwelir air sy'n peri tipyn o drafferth i rai darllenwyr,— A'r Apostolion a ddywedasant wrth yr Arglwydd, Anghwanega ein ffydd ni." ''"Increase our faith."'' Mae'n amlwg mai ''gwaneg'' yw gwreiddyn y gair, ac bod hwn yn gyfystyr â chwaneg." Tybiai rhai mai a (negyddol) a gwan yw ystyr y gair, a'i fod felly yn gyfystyr â "make our faith not weak," h.y., "strengthen our faith." Ond gwir ystyr y gair yw a+gwanegu, h.y., a+chwanegu. O berthynas i rym yr a hon, efallai mai cadarnhaol neu bwysleisiol, ''intensive'' yw ei grym,<noinclude></noinclude> 7fryes4pupcn6buozig0zfiiclsw9g6 163938 163937 2026-05-03T02:31:32Z AlwynapHuw 1710 163938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>(7) Eto,—"meicheu " (=meichiau, ''hostages''),— "cleisseu a dyrnodeu." {{c|{{mawr|V.}}}} Ceir lluaws o engreifftiau o'r hyn a elwir ''doublets'' sydd yn ddiddorol, megis ''yn gware''=yn chware. Engreifftiau diweddar, ''gwaith'' a ''chwaith, gwanegu'' a ''chwanegu'',— {{center block| <poem> "Nid gwr heb newid gware, Nid llong heb fynd o'i lle."—GUTO'R GLYN. "Y lle y bum yn gware gynt, Mae dynion na'm hadwaenynt."— GORONWY OWEN. </poem> }} Os troir i Luc xvii. 5, gwelir air sy'n peri tipyn o drafferth i rai darllenwyr,— A'r Apostolion a ddywedasant wrth yr Arglwydd, Anghwanega ein ffydd ni." ''"Increase our faith."'' Mae'n amlwg mai ''gwaneg'' yw gwreiddyn y gair, ac bod hwn yn gyfystyr â chwaneg." Tybiai rhai mai a (negyddol) a gwan yw ystyr y gair, a'i fod felly yn gyfystyr â "make our faith not weak," h.y., "strengthen our faith." Ond gwir ystyr y gair yw a+gwanegu, h.y., a+chwanegu. O berthynas i rym yr a hon, efallai mai cadarnhaol neu bwysleisiol, ''intensive'' yw ei grym,<noinclude></noinclude> gu87bja7a4ac8a20nufh1keehsyynkz 104 84008 163941 163584 2026-05-03T03:03:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fel y ceir yn ''athrugar'' ac ''athrist'' a geiriau cyffelyb. Ond efallai mai math ar sill an— organaidd ydyw a geir ar ffurf arall, sef "y" mewn sill diacen, pan fo'n dod mewn geiriau lluos—sill; fel yn y canlynol,—amheradwr (ymherawdr), amddifad (ymddifad), amryson (ymryson), amryf— ael (ymryfael), ambwyllo (ymbwyllo), amofyn (ymofyn)― "a dechreu amofyn a gwyrda y wlat beth fuasai ei arglwyddiaeth ef. afory (yfory)— "mi a gychwynaf gan dy genyat parth a Dyfet auory." "ac afory talu y meirch itt." amdanunt (ymdanunt)— "y gwyr a wiscwys am danunt." Ceir hefyd managaf am "mynegaf "mi ae managaf i ti." {{c|{{mawr|VI. GEIRIAU O'R LLADIN A'R IEITHOEDD LLADINAIDD}}}} ac o'r un dras â'r rhain. Yn gymaint a bod perthynas agos rhwng y Gymraeg a'r Lladin, gallesid disgwyl yn<noinclude></noinclude> ierwnjjhsiec8pjkq7t8y4z0y2mopum 104 84009 163942 163585 2026-05-03T03:11:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ein llenyddiaeth lawer o eiriau yn perthyn yn agos i eiriau Lladin neu yn deilliaw o honynt. Y mae dylanwad y Lladin ar ein hiaith yn amlwg ddigon, a gwelir hyn yn amlwg wrth edrych hyd yn oed yn frysiog dros y Mabinogion. Cymerer er engraifft, rai o'r geiriau sydd eisoes wedi bod dan ein sylw. Dyna ''breicheu'' unigol "braich" o'r Lladin "brachium," lle mae'r ''i'' yn y terfyniad ''-iad'' wedi effeithio ar yr ''a'', a'i throi yn ''ei'' neu yn ''ai''; a gwelir peth cyffelyb yn gyson yn ein hiaith. Dyna ''yscawl'' drachefn o'r Lladin "scala," Seis., "ladder": ''parawt'' hefyd yn cyfateb i ''paro''d presennol ein dyddiau ni o "paratus;" ''castell'' o "castellum;" ''parth'' o "part-em." Wele'n canlyn restr ychwanegol,- AMYL="aml," Llad. ''amplius.'' AUR, Llad. ''aurum''. ARIANT=diweddar "arian." Ll. ''argentum''. CERWYNEIT, h.y., llonaid cerwyn. Daw'r gair hwn o'r Ll. "carina," llong neu lestr. Y mae'r i hir wedi troi'n "wy" yn y Gymraeg—fel y gwelir hefyd yn Paradisus (Groeg paradeisos), Cymraeg, "paradwys." Sylwer fod i'r gair Cymraeg lestr ddau ystyr fel y Seisneg vessel sy'n dynodi ''ship'' ac hefyd ''vase''. CYFURDD. Y gwreiddyn ''urdd'' o'r Llad. ''ordo''—"ac gwedy hynny a orchymynnwys yr kiwtawtwyr adeilat tei yndi megis na bai yn y<noinclude></noinclude> 813x3e9k30sfomam8makfuclxep0r61 104 84033 163935 163612 2026-05-03T02:04:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"gwisgaw bratteu trymion a lloppaneu mawr am y traed." MARANNEDD, neu fel y sillebir gan Richards maranedd. Ei ystyr yw "deiliaid," enw lluosog yn dynodi yn Seis., ''subjects, tenants'', "according to some," ebai'r Geiriadurwr hwnnw. Difynna Richards o ''Aneurin''—"llyfn môr, llawen maranedd," yr hyn sy'n awgrymu fod y gair yn deilliaw o ''maran'' neu ''baran'', math o bysgodyn, ''salmon'' yn y Gernyweg, meddai Richards. Nid oes sicrwydd am hyn. Ceir y gair ym Mabinogi Pwyll. "A holl farannedd y llys, wrth y gyghor ef y treuliwyt." Y mae ystyr i ''baran'', sef ''force, strength, power'', ac felly y gall ''marannedd'' ddynodi ''people of power''. OED, Seis. ''time of meeting or place of meeting'' "gwna oed a mi, ebe'r foneddiges wrth Pwyll." "yn llawen, ebe yntau yn ateb, minnau a fyddaf yn yr oet hwnnw.' "mi a wnaf oet ag ef." PEDESTYR, neu PEDESTR fel yn y geiriaduron diweddar—"Arglwydd, heb ef, ny thyckya y pedestyr yn y byd y hymlit hi." Ystyr y gair yw ''footman, racer, courser''—"goreu pedestr yw gau," ''"the best footman is a lie or false report"'' (Richards). PEDESTRES=''a walking female''. PEDESTRIG, neu yn ol dull y Mabinogion, ''pedystric, on foot, performed on foot, belonging to a footman; a going or walking.'' y hymlit a wnaeth fal y gallei gyntaf o pedestric. {{nop}}<noinclude></noinclude> 2phdfkkfyozskj04u45a0zyu4z9ietb 104 84034 163934 163613 2026-05-03T01:56:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>KIGLEU, amser gorffennol, hen ffurf ar "clywodd." "ie, heb yr Arawn, duw a dalo itt dy gydymdeithas mi ae kigleu." "a phan gigleu Bilatus hynny." Nid yw hyn ond ychydig o bethau gwerth eu gwybod a godais yn frysiog oddiar rai o dudalennau'r Mabinogion. Gellid myned ymhellach, a gwneud casgliad o luaws, nid yn unig o eiriau ar eu pennau eu hunain fel yr uchod, ond hefyd o frawddegau cryfion, Cymraeg da a nerthol, gwerth eu dysgu a'u harfer ar lafar ac mewn ysgrifau yn ein dyddiau,―brawddegau fel "lladd cwlwm," "cywiro addewid;" ond rhaid ymatal, gan obeithio nad yw ein cymdeithas gyda'n gilydd, yn ysgrifennydd a darllenyddion, heb fod o les ac adeiladaeth i bawb o honom. {{c|''Caernarfon:<br>Cwmni y Cyhoeddwyr Cymreig, Cyf.''}}<noinclude></noinclude> mhgdi2y5zr355igsaq5kjsklicau8y0 106 84153 163810 163777 2026-05-02T17:11:46Z AlwynapHuw 1710 163810 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Hanes y Ffydd yng Nghymru |Author=Charles Edwards |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1906 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] p8mo2baqhdv9ooirtc3ewj05440riga 163901 163810 2026-05-02T21:50:30Z AlwynapHuw 1710 163901 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Hanes y Ffydd yng Nghymru |Author=Charles Edwards |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1906 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Llyfrau 1667]] 1acawf341vcufbqww6vyjkclo7nbmf9 163909 163901 2026-05-02T21:55:36Z AlwynapHuw 1710 163909 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Hanes y Ffydd yng Nghymru |Author=Charles Edwards |Publisher=Hughes a'i Fab, Wrecsam |Year=1906 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:PD-old]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:Llyfrau 1677]] hhcyed0d62lypr0j8vakvi2nwvpxe67 104 84154 163779 2026-05-02T15:48:47Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84155 163780 2026-05-02T15:52:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>'''CLASURON CYMRU.-!.''' :''"I godi'r hen wlad yn ei hol."'' {{c|{{Mmmm-mawr|HANES Y FFYDD<br>YNG NGHYMRU,}}}} <br> {{c|{{Bach|GAN}}<br>{{M-mawr|CHARLES EDWARDS.}}}} <br> <br> <br> {{c|GWRECSAM:<br>CYHOEDDEDIG GAN HUGHES A'I FAB.<br>1906.}} <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 4mi057i0eqak8pjiq7e3ntosn61889c 104 84156 163781 2026-05-02T15:52:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84157 163782 2026-05-02T15:54:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CHARLES EDWARDS.}}}} YN nyddiau John Milton a Jeremy Taylor, yr oedd un o ysgrifenwyr rhyddiaith goreu Cymru'n byw. Yr oedd y Beibl newydd ei roddi i'r Cymry, ac yr oedd rhai'n gobeithio y medrai'r Beibl wneyd cenedl dlawd a dirywiedig yn genedl gyfoethog, yn genedl nerthol, ac yn genedl bur. Isel oedd gradd Cymru, ond gwyddai aml Gymro fod tystiolaeth yr Arglwydd yn sicr, ac yn gwneuthur y gwirion yn ddoeth. Daeth Charles Edwards i Rydychen yn 1644, o rywle rhwng Croesoswallt a Rhuthyn, a rhoddwyd iddo ysgoloriaeth yng Ngholeg yr Holl Eneidiau. Amser ystormus oedd yr amser hwnnw. Yr oedd y Rhyfel Mawr<ref> NODYN: Cyn 1914-18 defnyddiwyd y term ''Y Rhyfel Mawr'' ar gyfer Rhyfel Cartref Lloegr </ref> yn ei anterth, a Rhydychen oedd prif wersyll y brenin, ac yn ystod blwyddyn gyntaf Charles Edwards yn y Brifysgol yr enillodd Cromwell a'r Piwritaniaid eu buddugoliaethau llwyr. Yn 1648 ymwelodd dirprwywyr y llywodraeth newydd â Rhydychen, ac ymysg ereill gollodd eu hysgoloriaethau yr oedd Charles<noinclude><references/></noinclude> 6wkwwjglwbszom0p7isaea7w7srbr06 104 84158 163783 2026-05-02T15:56:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Edwards. Er hynny nid oedd ganddo wrthwynebiad i Biwritaniaeth, yr oedd wedi ymroddi yn Rhydychen i wasanaethu Duw. Cyn diwedd y flwyddyn cafodd ddod yn ol i'r Brifysgol, ac ysgoloriaeth yng Ngholeg yr Iesu. Ond ni fu heddwch rhyngddo a'i gymrawdwyr, ac ymadawodd i Gymru. Yno priododd, a chawn ef yn segur-fywioliaeth Llanrhaiadr yn 1653, dan nawdd y llywodraeth Biwritanaidd, ond nid bob amser mewn heddwch. Wedi dychweliad y brenin yn 1660, cymerwyd ei fywioliaeth oddiarno. Ni thorrodd y cyfreithiau wnawd i erlid y Piwritaniaid, ond dywed i swyddogion ei lusgo i'r carchar unwaith, a fod ei blentyn wedi marw o ddychryn a hiraeth am dano. Yr oedd rhyw gwmwl rhyfedd wedi dod drosto. Ymadawodd ef a'i wraig, trwy gydsyniad, wedi bywyd priodasol cariadus o un mlynedd ar bymtheg. Crwydrodd ef yn ol i Rydychen a Llunden, ac ymroddodd i ysgrifennu llyfrau Cymraeg, mewn afiechyd ac mewn tlodi. Unwaith daeth hiraeth am Gymru drosto, ac aeth adref, gan feddwl trin tyddyn; ond aflwyddianus fu ei ymgais. Beth ydyw ystyr<noinclude><references/></noinclude> 5ywn5gevwk1tcsh1wxyijsv0elcheq4 104 84159 163784 2026-05-02T15:57:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "ei gwynfan chwerw? Paham y meddyliai fod rhywun yn ceisio ei wenwyno? A oedd cryfder ei ddychymyg, ynghyd ag ofnau a pheryglon, yn llunio drychiolaethau i deyrnasu ar ei fywyd? Yn haf 1691, ysgrifennodd lyfryn," Tystiolaeth un cystuddiedig am ei helbulon," yn Llunden; yr oedd ei lyfrau ar werth, ac ni wyddis pa bryd y daeth Marwolaeth i roddi gorffwys yn lle lludded iddo. Un yn byw'n wastadol megis ar gyffiniau tragwyddoldeb oedd. Y... 163784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ei gwynfan chwerw? Paham y meddyliai fod rhywun yn ceisio ei wenwyno? A oedd cryfder ei ddychymyg, ynghyd ag ofnau a pheryglon, yn llunio drychiolaethau i deyrnasu ar ei fywyd? Yn haf 1691, ysgrifennodd lyfryn," Tystiolaeth un cystuddiedig am ei helbulon," yn Llunden; yr oedd ei lyfrau ar werth, ac ni wyddis pa bryd y daeth Marwolaeth i roddi gorffwys yn lle lludded iddo. Un yn byw'n wastadol megis ar gyffiniau tragwyddoldeb oedd. Yr oedd llu o elynion dyn o'i gwmpas bob dydd, ond yr oedd Un cadarn bob amser yn gwrando ei weddiau ac yn dweyd wrtho beth i'w wneyd. Carodd yr iaith Gymraeg, ac ychydig ar ei ol sydd wedi ei hysgrifennu mewn dull mor felodaidd a darluniadol. Carodd les Cymru, pregethodd yr efengyl i'w thrigolion hanner gwaraidd am bymtheng mlynedd; ac aberthodd ddeng mlynedd ar hugain olaf ei oes yn aberth gwirfoddol ar ei hallor. Ni wyddis pa le y mae ei fedd. Ei waith mwyaf adnabyddus ydyw "Hanes y Ffydd Ddiffuant," wedi ei gasglu o'r llyfrau hanes goreu yn ei gyrraedd. Cyhoeddwyd hwn saith waith rhwng 1671 a 1856. Q Ddarllennydd mwyn, cei, yn "Hanes y Ffydd," yr efengyl yn ei symlder prydferth, a gorffwysdra enaid lawer tro. Cei ynddo gariad angerddol at Gymru, a hynny pan oedd Cymru'n dlawd ac yn anwybodus. Ac ynddo gweli dlysni'r iaith Gymraeg. Dyma fi'n rhoddi iti bigion o "Hanes y Ffydd Ddiffuant," rhan o'r rhagymadrodd; a hynny sydd ynddo o hanes y ffydd yng Nghymru, oddigerth llythyr Gildas. Newidiais ychydig ar yr atalnodi, a gadewais y cyfeiriadau allan. Mewn popeth arall y mae'r llyfr lythyren am lythyren, hyd eithaf fy ngwybodaeth, fel yr ysgrifennodd Charles Edwards ef. OWEN M. EDWARDS. Rhydychen, 1892. AT Y DARLLEYDD. * G RAS, trugaredd, a thangneddyf liosogo i ti trwy Grist Iesu. Wrth ystyried mor gynnorthwyawl i'm gwladwyr a fyddai hyspysrwydd o'r pethau a ganlynant, ac nad adwaenwn i un llyfr i'w gyfieithu ydoedd yn wahanredol yn amgyffred y cwbl o honynt, ymosodais i'w pigo allan o amryw lyfrau; a chymerais gwrs y wenynen i sugno llawer llysieuyn i wneuthur hyn o ddilyn. Cyd-ddwg ditheu â'r fath grwybyr ac sydd ynddo. a Cawn weled yma siamplau pobl Dduw, a'r modd y carasant ei ewyllis ef, ac y cadwasant ei orchymynnion ef; fel y bo i ni ganlyn y brisc dorrasont hwy drwy lychfeydd a a profedigaethau'r byd dryc-hinog hwn; cherdded y llwybr cul sydd yn arwain i orphywystra tragywyddol. Ni a ddeuwn i borfeydd gleision, os awn rhagom ar hyd ol praidd y gwir fugail. Na fyddwn fuscrell, eithr dilynwyr i'r rhai drwy ffydd ac ammynedd sy'n etifeddu yr addewidion, yn enwedig byddwn ddilynwyr i'n henafiaid megis y 7 buont hwythau i Grist. Dodwn hawl i fraint a bonedd ein hen deidiau, sef purdeb ffydd efangylaidd, a grym duwioldeb. Er mwyn hynny, fy ngwladwyr anwyl, y rhoddais hyn o ddiwydrwydd ar yscrifennu attoch am yr iechydwriaeth gyffredinol, gan eich annog i ymdrech ym mhlaid y ffydd, yr hon a roddwyd unwaith i'r sainct, ie ym mhlith y Britanniaid. Yr oedd Paul yn hoffi Timotheus yn hytrach wrth alw i'w gof y ffydd ddi-ffuant ydoedd ynddo ef, yr hon a drigodd yn gyntaf yn ei nain Lois, ac yn ei fam Eunice. Eled y Cymro yn hoff gan Dduw yn yr unrhyw fodd. Ac fel y dylem ddilyn rhinweddau yr ychydig o rai da ym mysc ein henafiaid, felly hefyd gochelyd pechodau y llaweroedd o honynt ydoedd ddrwg, ddug arnynt ddialedd dwys, ac a wnaethont na bu Duw foddlon i'r rhan fwyaf o honynt, canys cwympwyd hwy yn nhir eu ganedigaeth. A'r pethau hyn a wnaed yn siamplau i ni, fel na chwennychem ddrygioni, megis ac chwennychasant hwy; ac na odinebwn, fel y godinebodd rhai o honynt hwy, ac y syrthiodd miloedd o honynt; ac na themtiwn Grist, megis ac y temtiodd rhai o honynt<noinclude><references/></noinclude> bnrcs0fggsr5w899i39frn22qpor6gb 163785 163784 2026-05-02T15:58:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ei gwynfan chwerw? Paham y meddyliai fod rhywun yn ceisio ei wenwyno? A oedd cryfder ei ddychymyg, ynghyd ag ofnau a pheryglon, yn llunio drychiolaethau i deyrnasu ar ei fywyd? Yn haf 1691, ysgrifennodd lyfryn," Tystiolaeth un cystuddiedig am ei helbulon," yn Llunden; yr oedd ei lyfrau ar werth, ac ni wyddis pa bryd y daeth Marwolaeth i roddi gorffwys yn lle lludded iddo. Un yn byw'n wastadol megis ar gyffiniau tragwyddoldeb oedd. Yr oedd llu o elynion dyn o'i gwmpas bob dydd, ond yr oedd Un cadarn bob amser yn gwrando ei weddiau ac yn dweyd wrtho beth i'w wneyd. Carodd yr iaith Gymraeg, ac ychydig ar ei ol sydd wedi ei hysgrifennu mewn dull mor felodaidd a darluniadol. Carodd les Cymru, pregethodd yr efengyl i'w thrigolion hanner gwaraidd am bymtheng mlynedd; ac aberthodd ddeng mlynedd ar hugain olaf ei oes yn aberth gwirfoddol ar ei hallor. Ni wyddis pa le y mae ei fedd. Ei waith mwyaf adnabyddus ydyw "Hanes y Ffydd Ddiffuant," wedi ei gasglu o'r llyfrau hanes goreu yn ei gyrraedd. Cyhoeddwyd hwn saith waith rhwng 1671 a 1856. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> sms6ls2b1esshzrbwbafdem18oowdzu 104 84160 163786 2026-05-02T16:00:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ddarllennydd mwyn, cei, yn "Hanes y Ffydd," yr efengyl yn ei symlder prydferth, a gorffwysdra enaid lawer tro. Cei ynddo gariad angerddol at Gymru, a hynny pan oedd Cymru'n dlawd ac yn anwybodus. Ac ynddo gweli dlysni'r iaith Gymraeg. Dyma fi'n rhoddi iti bigion o "Hanes y Ffydd Ddiffuant," rhan o'r rhagymadrodd; a hynny sydd ynddo o hanes y ffydd yng Nghymru, oddigerth llythyr Gildas. Newidiais ychydig ar yr atalnodi, a gadewais y cyfeiriadau allan. Mewn popeth arall y mae'r llyfr lythyren am lythyren, hyd eithaf fy ngwybodaeth, fel yr ysgrifennodd Charles Edwards ef. {{c|OWEN M. EDWARDS.}} ''Rhydychen, 1892.'' {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> kdewj943clcfml22jz32glahtj72qco 104 84161 163787 2026-05-02T16:02:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|AT Y DARLLEYDD.}} GRAS, trugaredd, a thangneddyf liosogo i ti trwy Grist Iesu. Wrth ystyried mor gynnorthwyawl i'm gwladwyr a fyddai hyspysrwydd o'r pethau a ganlynant, ac nad adwaenwn i un llyfr i'w gyfieithu ydoedd yn wahanredol yn amgyffred y cwbl o honynt, ymosodais i'w pigo allan o amryw lyfrau; a chymerais gwrs y wenynen i sugno llawer llysieuyn i wneuthur hyn o ddilyn. Cyd-ddwg ditheu â'r fath grwybyr ac sydd ynddo. Cawn weled yma siamplau pobl Dduw, a'r modd y carasant ei ewyllis ef, ac y cadwasant ei orchymynnion ef; fel y bo i ni ganlyn y brisc dorrasont hwy drwy lychfeydd profedigaethau'r byd dryc-hinog hwn; a cherdded y llwybr cul sydd yn arwain i orphywystra tragywyddol. Ni a ddeuwn i borfeydd gleision, os awn rhagom ar hyd ol praidd y gwir fugail. Na fyddwn fuscrell, eithr dilynwyr i'r rhai drwy ffydd ac ammynedd sy'n etifeddu yr addewidion, yn enwedig byddwn ddilynwyr i'n henafiaid megis y<noinclude><references/></noinclude> 7hmtna961ffpuo5vj5g2er0d825em0k 163788 163787 2026-05-02T16:03:15Z AlwynapHuw 1710 163788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|AT Y DARLLEYDD.}}}} GRAS, trugaredd, a thangneddyf liosogo i ti trwy Grist Iesu. Wrth ystyried mor gynnorthwyawl i'm gwladwyr a fyddai hyspysrwydd o'r pethau a ganlynant, ac nad adwaenwn i un llyfr i'w gyfieithu ydoedd yn wahanredol yn amgyffred y cwbl o honynt, ymosodais i'w pigo allan o amryw lyfrau; a chymerais gwrs y wenynen i sugno llawer llysieuyn i wneuthur hyn o ddilyn. Cyd-ddwg ditheu â'r fath grwybyr ac sydd ynddo. Cawn weled yma siamplau pobl Dduw, a'r modd y carasant ei ewyllis ef, ac y cadwasant ei orchymynnion ef; fel y bo i ni ganlyn y brisc dorrasont hwy drwy lychfeydd profedigaethau'r byd dryc-hinog hwn; a cherdded y llwybr cul sydd yn arwain i orphywystra tragywyddol. Ni a ddeuwn i borfeydd gleision, os awn rhagom ar hyd ol praidd y gwir fugail. Na fyddwn fuscrell, eithr dilynwyr i'r rhai drwy ffydd ac ammynedd sy'n etifeddu yr addewidion, yn enwedig byddwn ddilynwyr i'n henafiaid megis y<noinclude><references/></noinclude> 33bt50gnddo737eplojuphkb3tajp8p 104 84162 163789 2026-05-02T16:04:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>buont hwythau i Grist. Dodwn hawl i fraint a bonedd ein hen deidiau, sef purdeb ffydd efangylaidd, a grym duwioldeb. Er mwyn hynny, fy ngwladwyr anwyl, y rhoddais hyn o ddiwydrwydd ar yscrifennu attoch am yr iechydwriaeth gyffredinol, gan eich annog i ymdrech ym mhlaid y ffydd, yr hon a roddwyd unwaith i'r sainct, ie ym mhlith y Britanniaid. Yr oedd Paul yn hoffi Timotheus yn hytrach wrth alw i'w gof y ffydd ddi-ffuant ydoedd ynddo ef, yr hon a drigodd yn gyntaf yn ei nain Lois, ac yn ei fam Eunice. Eled y Cymro yn hoff gan Dduw yn yr unrhyw fodd. Ac fel y dylem ddilyn rhinweddau yr ychydig o rai da ym mysc ein henafiaid, felly hefyd gochelyd pechodau y llaweroedd o honynt ydoedd ddrwg, ddug arnynt ddialedd dwys, ac a wnaethont na bu Duw foddlon i'r rhan fwyaf o honynt, canys cwympwyd hwy yn nhir eu ganedigaeth. A'r pethau hyn a wnaed yn siamplau i ni, fel na chwennychem ddrygioni, megis ac chwennychasant hwy; ac na odinebwn, fel y godinebodd rhai o honynt hwy, ac y syrthiodd miloedd o honynt; ac na themtiwn Grist, megis ac y temtiodd rhai o honynt<noinclude><references/></noinclude> 3ipz9uuprgl4npcuclw5xct14c6mbwg 104 84163 163790 2026-05-02T16:05:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu|canol|600px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 84aarmi0deb195csvnly772qs416uc3 104 84164 163791 2026-05-02T16:06:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu|canol|600px|tudalen=83]]<noinclude><references/></noinclude> i72nryets8zow2pd4cb866kjkpl7vi1 104 84165 163792 2026-05-02T16:10:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwy, ac a'i destrywiwyd. A'r pethau hyn oll a ddigwyddasant yn siamplau iddynt hwy, ac a scrifenwyd yn rhybydd i ninnau, ar y rhai y daeth terfynau yr oesoedd. Na fyddwch fel eich tadau, y rhai y galwodd y prophwydi arnynt. gan ddywedyd,—"Dychwelwch oddiwrth eich ffyrdd drwg," ond ni chlywent, ac ni wrandawent, nes i fwgythion Duw eu goddiwes hwynt. Darllen yn astud, a chydnabyddi nad yw ffydd beth newydd, eithr hen; na pheth dychymygol, eithr sylweddol; a sicrwydd y pethau nid ydis yn eu gweled. Y rhai sydd ystyriol ar eiriau a gweithredoedd Duw, ac yn byw yn rasol, a dderbyniant gyflawn hyder yn ei ffyrdd ef. Arfera sanctaidd ddiwydrwydd er mwyn llawn siccrwydd gobaith hyd y diwedd. I'w blant ufudd, ac nid i'w elynion anghymmodol, y mae'r Duw doeth yn adrodd ei gyfrinach. Y mae i mi achos arbennig i glodtori enw yr Hollalluog am ddwyn fy ngorchwyl i hyn o hyd, ac i'w alw Eben Ezer, a dywedyd,—"Hyd ymma y cynnorthwyodd yr Arglwydd fi." Adolwg na ddigio neb wrth hyn o lyfran, eithr ei dderbyn â'r un ewyllis ac yr<noinclude><references/></noinclude> cjap4prg97zcqueq3z1g6cdivpye43z 104 84166 163793 2026-05-02T16:13:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>wyf inneu yn ei ddanfon. Na friwa'r llaw a estynno it arwydd o garedigrwydd, er gwaeled fyddo. Nid yw ddiarwybod i mi fod eraill yn y wlad a fedrasent wneuthur y rhan fwyaf o hyn yn well. Ond ni rediff y sûg o'r aeron, er pereiddied a chyflawned fyddont,—nes eu dryllio a'u gwascu. Os digwydd i'r cyfryw, a nhwy yn gwybod ofn yr Arglwydd, ymosod i berswadio dynion, y mae iddynt er hyn ddigon o waith, a lle i'w wneuthur. Ac ni hwyrach i ryw un o gariad iti, neu o genfigen i mi, yscrifenu ychwaneg ynghylch yr unrhyw bethau; pa fodd bynnag gwna'r defnydd goreu o bob cynnorthwy. Yr oedd yn o—anhydyn genifi fyned drwy'r daith hon, i geisio it hyn o hanes am beth gwerthfawr a fu ar goll, ac i hel ynghŷd hyn o dystion yn achos Duw, nes i'w wialen ef fy ngyrru, ac i'w ragluniaeth ef osod anghenrhaid arnafi; ac i gariad Crist fy nghymell. O cofiwn yr hwn a fu farw tros bawb, fel na byddei i'r rhai byw fyw mwyach iddynt eu hunain, ond i'r hwn a fu farw trostynt, ac y gyfodwyd. Bu fodlon gan baganiaid wasanaethu eu pobl drwy ddirfawr boen, a chaledi; ac os bu i'r cyfryw chwysu a gwaedu dros<noinclude><references/></noinclude> gfpsumr6cinuk3dbe157vhri08ye8ec 104 84167 163794 2026-05-02T16:16:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>eu gwlad, nid yw ond peth bychan i Gristianogion yscrifenu er ei mwyn. Y Cymro caredig, o chei lessâd wrth ddarllain, treulia ymbell ddeigryn mewn gweddi dros un a dreuliodd lawer mynudyn mewn rhyw fath a'r orchwylion er dy fwyn di, ac felly tâl y pwyth ith {{c|gydwladwr anwiw}} :Llundain, mis ::Ebr. 1677. {{c|{{bwlch|4em}}CHARLES EDWARDS.}}<noinclude><references/></noinclude> 5b4qesfut7vwfbv91wztsekt2v6r8ow 163795 163794 2026-05-02T16:16:33Z AlwynapHuw 1710 163795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>eu gwlad, nid yw ond peth bychan i Gristianogion yscrifenu er ei mwyn. Y Cymro caredig, o chei lessâd wrth ddarllain, treulia ymbell ddeigryn mewn gweddi dros un a dreuliodd lawer mynudyn mewn rhyw fath a'r orchwylion er dy fwyn di, ac felly tâl y pwyth ith {{c|gydwladwr anwiw}} :Llundain, mis ::Ebr. 1677. {{c|{{bwlch|6em}}CHARLES EDWARDS.}}<noinclude><references/></noinclude> 3u66fqxlyzmyg9lka9zq9x1rco111g7 104 84168 163796 2026-05-02T16:16:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84169 163797 2026-05-02T16:17:15Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 163797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 84170 163798 2026-05-02T16:21:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|''Hanes y Ffydd yng Nghymru.''}}}} {{c|{{Mm-mawr|✵}}}} {{c|{{mawr|PEN. I.<br>HANES Y FFYDD YMMHLITH Y CYMRU.}}}} WRTH ddwyn hanes y ffydd mewn gwledydd eraill, tybiais yn ddyladwy draethu beth yn helaethach am ei helynt yn ein gwlad ein hunain, mal na byddem ddieithrol ac anghyfarwydd gartref. Diammau fod ein cenedl ni er ys hir amser wedi gwladychu yn yr ynys hon, a thebygol ei dyfod ar y cyntaf oddiwrth wledydd y dwyrein, gan fod cymaint carenydd rhwng ein iaith ni ag ieithoedd y parthau hynny. Mae ei llefariad yn aml, fel yr Hebraeg, yn dyfod oddiwrth gyffiniau y galon, o wraidd y geneu, ac nid fel y Saesonaeg oddiar flaen y tafod. Yr ydoedd cydnabyddiaeth rhwng ein gwlad ni a'r Groegiaid. Canys darllennir i Bladud brenin Prydain fyned i'r Athen er<noinclude><references/></noinclude> m8a8x5n9bwotl4g35cr3hkp7b32mql4 104 84171 163799 2026-05-02T16:25:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|Cyn Crist.}}mwyn dysceidiaeth; a phan ddychwelodd adref dug bedwar o Philosophyddion oddiyno gydag ef i ddyscu'r celfyddydau yma; ac i hynny seiliodd yscolion dysc, ac wedi hynny bu'r Druidion yn ddyscawdwyr doethion o baganiaid. Ond tebyg fod ein gwladwyr yn anufudd i'r gwybodaeth anianol ydoedd yn eu mysc. Canys yn yr oes honno, tra yr oedd Rhifall yn rheoli, glawiodd gwaed dros dridiau yn ddibaid; ac o hynny cododd y fath liaws o wybed gwenwynllyd, ac ar ol y rheini canlynodd y fath bla marwol, oni ddeleuwyd agos genedl a henw y Britaniaid. Mewn amser attyfasant drachefn, a gorchfugasant ogledd Germania, a thrwy gyttundeb rhoddwyd Cambria merch Beli brenin Prydain i dywysog y wlad honno, ac o honi y daeth y Cimbriaid, cenedl enwog o'r gogledd. Yn y drydydd oes gwedi bu Lludd yn frenin clodfawr yma, efe a ehengodd ac a gadarnhaodd y brifddinas, pryd y galwyd hi Caer—Ludd, ac oddiwrth hynny Llundain, fel y tybia rhai, ond gwell gan eraill gymmeryd o honi yr enw oddiwrth longau, megis Llongddinas. Yn ol hyn anfonodd Prydain fyddun gynorthwyol i Gallia yn erbyn Cæsar ydoedd<noinclude><references/></noinclude> d4tircpi4t26htjuoqcywhlwhlgcfp5 104 84172 163800 2026-05-02T16:27:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|Wedi Crist 43}} yn rhyfela yno; yr hyn a gyffrôdd y Rhufeiniaid, y—gwncweriodd y rhan fwyaf o'r byd o Persia hyd yma, —i orescyn yr ynys hon, ydoedd anghydnabyddus iddynt hyd hynny. Ond prifiodd y Britaniaid yn anioddefgar dan iau y Rhufeiniaid, a daeth Claudius Cæsar attynt i'w llonyddu. Drachefn cododd Prydain gyda y brenin Arifog i geisio ynnill ei rhydd-did; ac er i Glaudius Cæsar ddyfod eilwaith i mewn yn llidiog, etto gorfu iddo guttuno ag Arifog a rhoddi ei ferch Genista iddo, ac ammodau esmwythach o ufudd—dod i'r ynys. Yn amser ei mab hwy Meurig, yr heidiodd y Phichtiaid i mewn o Scythia, felly y gelwid gwledydd y gogledd, Llychlyn, a rhan o Germania gynt, —y rhai a diriasont yn Scotia i nythu yno. Galwyd yr Iwerddon yn Scotia, —y sydd air Groegaidd yn arwyddoccâu tywyllwch, —o herwydd bod ei choedydd yn ei gwneuthur yn ynys dywyll. Ond darfu i'r Scotiaid eu hwylio hwy oddiyno i'r Albain, gogledd Prydain. Lladdodd Meurig eu brenin hwy mewn brwydr, a chaethiwodd nhwythau, ond goddefodd iddynt fyw yn eithafoedd anial y wlad, a alwyd Caethnes. Galwyd hwynt Phichtiaid<noinclude><references/></noinclude> nj8fndwu44rf8jf83ct6ktc0z9z3c75 104 84173 163801 2026-05-02T16:30:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|200-300|right}}neu Graithuniaid, am eu bod yn gwneuthur creithiau ag argraphiadau ar eu cyrph, tebyg mal yr ymddangosent yn fwy ofnadwy i'w gelynion. Wedi dyfod peth caethder bydol ar ein gwlad ni o Rufain, anfonodd Duw iddi foddion rhydd—did ysprydol o Gaersalem, gan ganhiadu yr efengyl yn gynar iddi; sef yn nyddiau'r apostolion, er pelled ydoedd hi oddiwrth Palestina. Dywed Eusebius fyned rhai o'r apostolion "i'r ynysoedd a elwir Brittanaidd." Ac aeth ffydd ein henafiaid mor enwog drwy'r byd, oni byddai athrawon godidoccaf y Cristnogion yn bostio o honi ynheirnasoedd y dwyrain a'r gorllewyn; ac yn argymmennu oddiwrthi i brofi Duwdod Crist, gan fod ei deirnas ef yn treiddio lle nid allai un Cæsar finio. Felly y dengis Tertullianus y scrifennodd gyda'r Cristnogion yn yr ail canfed o oedran Crist. Medd ef,"Mae'r mannau o'r eiddo'r Britaniaid sydd anhygyrch i'r Rhufeiniaid, wedi ymroddi i Grist." Yr oedd rhai o'n cenedl ni yn yr Albain heb fyned dan awdurdod y Rhufeiniaid. A thystiolaethiff Origen, y scrifennodd ynghylch pedair blynedd a deugain gwedi,<noinclude><references/></noinclude> 57h2qm9wb0r5vqig0rdl9vh9df516gf 104 84174 163802 2026-05-02T16:32:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|180}} fod rhinwedd yr Arglwydd Iachawdwr gyda rheini yn Prydain a wahanwyd oddiwrth ein byd ni, a chyda phawb dan haul a'r gredasant yn ei enw ef. Ac medd Theodoret, —"Ein pyscodwyr ni, a'n publicanod, a'r gwniedydd a ddugasant y cyfreithau efengylaidd i'r holl genhedloedd, ac ynnillasant nid yn unig y Rhufeiniaid, ond y Scythiaid hefyd, a'r Indiaid, a'r Ethiopiaid, a'r Persiaid, a'r Britaniaid, a'r Cimbriaid, a'r Germaniaid i dderbyn deddfau'r Croeshoeliedig." gwelodd Duw yn dda beri i'r wreichionen efengylaidd yn Prydain losci tua'r nenn, ac ennyn zel yn y brenin Lleucius yr hwn a fedyddwyd ynghylch y naw ugainfed flwyddyn o oedran Crist. Galwyd hwn Lles, a'r Lleufer Mawr, am y gwybodaeth a ddigwyddod yn ei amser ef; canys canlynodd y penaethiaid ei esampl et; a chynorthwyodd Doewan a phregethwyr eraill y ffydd yma yn odidog. Ac felly aeth ein gwlad ni yn flaenor ar yr holl deyrnasoedd yn proffessu'r efengyl drwy gyffredin gyngor. Tybir iddi ymgaloni mewn Cristnogaeth beth yn hyfach, o herwydd i ymerodr Rhufain gyhoeddi ei ewyllis da tuag at y Cristnogion, am iddynt weddio am<noinclude><references/></noinclude> 7smuo00oeiz0nyx9sgrqpky9gia23cf 104 84175 163803 2026-05-02T16:33:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|300-350|right}} law i'w fyddyn ef oedd ar drigo o syched. Dywed croniclau Germania i Leucius adel ei reiolti bydol a myned i bregethu'r efengyl mewn rhannau o honi, a throi llawer at Grist. Ond tebyccaf mae Brittwn arall o'r un henw a wnaeth hynny cyn ei amser ef. Wedi marw Lleucius yn ddiblant, daeth Seferus yr ymerodr i heddychu Prydain ydoedd gythryblus; a gwnaeth glawdd ar draws yr Albain i attal y Phichtiaid. Gwedi hynny ynnillodd y Britanniaid eu rhydd—did gan ddifetha y Rhufeiniaid; a phan ddaeth Custeint a byddyn yn eu herbyn hwynt, heddychasant ag ef; yr hwn a'i dyhuddodd hwy â'i fwynder, ac a briododd eu penadures Helen, merch hawddgar, ddyscedig, chrefyddol, o'r hon y ganwyd iddo y mab grasol Custenyn; yr hwn wedi marw ei dâd ynghaer Ebrauc, a aeth yn ymerawdr; ac a brifiodd yn swccwr daionus i'r Cristnogion oll. O Prydain y pryd hyn y dechreuodd Duw weithio dywygiad yn y byd drwy Cwstenyn fawr, fal y dywed ei broclamasiwn ef at raglawiaethau Palestina, —" Pan farnodd Duw fy ngweinidogaeth i yn gymwys i gyflawni ei ewyllis ef, gan ddechreu o fôr<noinclude><references/></noinclude> rpbsvjhxtiq9bznyip9ciq6yja5gwp6 104 84176 163804 2026-05-02T16:52:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYNHWYSIAD.}}}} {{c|{{Mm-mawr|✵}}}} {{center block| <poem> [[Hanes y Ffydd yng Nghymru/At y Darlleydd|AT Y DARLLEYDD]] HANES Y FFYDD YNG NGHYMRU,— :[[Hanes y Ffydd yng Nghymru/Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru|I. HANES Y FFYDD YMMHLITH Y CYMRU.]] :[[Hanes y Ffydd yng Nghymru/Llygredigaeth a Chystudd Cymru|II. LLYGREDIGAETH A CHYSTUDD CYMRU]] :[[Hanes y Ffydd yng Nghymru/Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg|III. HELYNT CYMRU ER PAN GYFIEITHWYD YR YSCRYTHYRAU YN GYMRAEG]] </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 9ajtu642ooa6rj0os6po8gzerys6ayx 14 84177 163806 2026-05-02T17:00:53Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|166|6}}" 163806 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|166|6}} 2a2azn2p8uk5ix9buxh6jhktyh4suki 14 84178 163807 2026-05-02T17:09:07Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "Llyfrau a'u cyhoeddwyd yn yr 1660au. [[Categori:Gweithiau'r 1660au]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]]" 163807 wikitext text/x-wiki Llyfrau a'u cyhoeddwyd yn yr 1660au. [[Categori:Gweithiau'r 1660au]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] qqp0ysjboh3k17ohxlhzsk8hhzpehxm 163809 163807 2026-05-02T17:10:49Z AlwynapHuw 1710 163809 wikitext text/x-wiki Llyfrau â chyhoeddwyd yn y 1660au. [[Categori:Gweithiau'r 1660au]] qvgqpro4dgucf7gppg6nbmmti90f739 14 84179 163808 2026-05-02T17:09:30Z AlwynapHuw 1710 Rydych wedi creu tudalen wag 163808 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 104 84180 163811 2026-05-02T17:17:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|300-350}} Prydain, a'r parthau tua machlud haul, gyrrodd ar ffo y drygau oeddent yn gorthrymmu dynion, a chynnyddodd y ffydd ddedwyddaf." Cydnabyddir hyn yn anrhydedd i Prydain, olau etewyn o eirias ei sancteiddrwydd y lewyrchodd i'r ymerodraeth oll. Casclodd Cwstenyn gymanfa gyffredin eglwysig yn Gallia, yn y flwyddyn o oedran yr Arglwydd, trychant a phedair a'r ddeg, ac un arall yn Nicea wedi hynny, ac yr oedd escobion Prydain ymhob un o'r ddau. Ac nid oedd milwyr Britaniaidd ddieithrol i'w fyddinoedd ef, wrth fwrw gorthrymwyr y byd i lawr. Ynghylch oes gŵr gwedi, aeth ein gwladwyr ni yn dra lliosog i ganlyn Macsimus eu rheolwr i Gallia; yr hwn a geisiodd ddiswyddo ei feistreid, ymerodron Rhufain, a chymeryd eu lle hwynt. Y pryd hynny, fel y tybir, y plannodd Canon Meriadoc, Arglwydd Rhywfonioc, wŷr Gwynedd yn Llydaw; y rhai a anfonasant adref am wragedd, ac hebryngwyd iddynt un mil ar ddeg o wyryfon; y rhai a daflwyd gan demmestl ar y môr i ran o Germania; lle y derbynwyd hwy gan genhedloedd barbaraidd gelyniaethol i Prydain, ac a'u lladdwyd. Ar ol<noinclude><references/></noinclude> fi6amnu8lf4xj5mzljocj566pizk5d6 163887 163811 2026-05-02T21:24:59Z AlwynapHuw 1710 163887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Prydain, a'r parthau tua machlud haul, gyrrodd ar ffo y drygau oeddent yn gorthrymmu dynion, a chynnyddodd y ffydd ddedwyddaf." Cydnabyddir hyn yn anrhydedd i Prydain, olau etewyn o eirias ei sancteiddrwydd y lewyrchodd i'r ymerodraeth oll. Casclodd Cwstenyn gymanfa gyffredin eglwysig yn Gallia, yn y flwyddyn o oedran yr Arglwydd, trychant a phedair a'r ddeg, ac un arall yn Nicea wedi hynny, ac yr oedd escobion Prydain ymhob un o'r ddau. Ac nid oedd milwyr Britaniaidd ddieithrol i'w fyddinoedd ef, wrth fwrw gorthrymwyr y byd i lawr. Ynghylch oes gŵr gwedi, aeth ein gwladwyr ni yn dra lliosog i ganlyn Macsimus eu rheolwr i Gallia; yr hwn a geisiodd ddiswyddo ei feistreid, ymerodron Rhufain, a chymeryd eu lle hwynt. Y pryd hynny, fel y tybir, y plannodd Canon Meriadoc, Arglwydd Rhywfonioc, wŷr Gwynedd yn Llydaw; y rhai a anfonasant adref am wragedd, ac hebryngwyd iddynt un mil ar ddeg o wyryfon; y rhai a daflwyd gan demmestl ar y môr i ran o Germania; lle y derbynwyd hwy gan genhedloedd barbaraidd gelyniaethol i Prydain, ac a'u lladdwyd. Ar ol<noinclude><references/></noinclude> q46po7h0egdl57vxnh8z25gnv4t49sm 104 84181 163812 2026-05-02T17:20:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|350-450|right}} hyn gorfu i Frittaniaid Llydaw gymeryd gwragedd o'r wlad honno, a thorrasant eu tafodau hwy, rhag iddynt lygru Cymraeg eu plant. Ond wedi i'r Phichtiaid ymgyfathrachu â'r Scotiaid, preswylwyr yr Iwerddon, cawsant eu cynorthwy hwy i flino. ein henafiaid ni, ac i helaethu eu terfynau, a rhyngthynt meddianasant yr Albain. Ac oddiyno mewn amser anrheithiasant Loegr, ydoedd ry wan i'w gwrthsefyll hwynt, gan i'r rheolwyr Rhufeinaidd dynnu allan o honi agos yr holl wŷr ieuaingc i'w canlyn hwy ar bob achlysur i Gallia, a'r Ital, i ddiffyn ymerodraeth Rhufain, ydoedd yr amseroedd hynny yn cael lloneid ei dwylaw gan amryw elynion gartref. Wedi'r bedwaredd ganfed o oed Crist, mae tystiolaeth hynod am ffydd y Britaniaid yn scrifenadau un o'r hen bregethwyr Groegaidd, clod-fawrussaf yn y byd, sef Ioan Aureneu o Constantinopl,— "Profodd ynysoedd Prydain rinwedd y gair, canys seilwyd eglwysydd yno. Od ai i'r môr mawr, neu'r ynysoedd hynny o'r eiddo Prydain, neu os llongwrio a wnei i fôr Eucsinus, neu od ai i barthau yr Deheu, cai glywed pawb ymhob man yn philosophyddio<noinclude><references/></noinclude> 65vjpx9l8k0idbs9e0p60ghcdyovve7 163888 163812 2026-05-02T21:25:59Z AlwynapHuw 1710 163888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hyn gorfu i Frittaniaid Llydaw gymeryd gwragedd o'r wlad honno, a thorrasant eu tafodau hwy, rhag iddynt lygru Cymraeg eu plant. Ond wedi i'r Phichtiaid ymgyfathrachu â'r Scotiaid, preswylwyr yr Iwerddon, cawsant eu cynorthwy hwy i flino. ein henafiaid ni, ac i helaethu eu terfynau, a rhyngthynt meddianasant yr Albain. Ac oddiyno mewn amser anrheithiasant Loegr, ydoedd ry wan i'w gwrthsefyll hwynt, gan i'r rheolwyr Rhufeinaidd dynnu allan o honi agos yr holl wŷr ieuaingc i'w canlyn hwy ar bob achlysur i Gallia, a'r Ital, i ddiffyn ymerodraeth Rhufain, ydoedd yr amseroedd hynny yn cael lloneid ei dwylaw gan amryw elynion gartref. Wedi'r bedwaredd ganfed o oed Crist, mae tystiolaeth hynod am ffydd y Britaniaid yn scrifenadau un o'r hen bregethwyr Groegaidd, clod-fawrussaf yn y byd, sef Ioan Aureneu o Constantinopl,— "Profodd ynysoedd Prydain rinwedd y gair, canys seilwyd eglwysydd yno. Od ai i'r môr mawr, neu'r ynysoedd hynny o'r eiddo Prydain, neu os llongwrio a wnei i fôr Eucsinus, neu od ai i barthau yr Deheu, cai glywed pawb ymhob man yn philosophyddio<noinclude><references/></noinclude> bdctqu7pa3x61z8c0xl7y2l0jnfdols 104 84182 163813 2026-05-02T17:23:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|520-600}} ac a scrifennodd lyfr Ladin y sydd etto iw weled, i fynegi helynt Prydain, ac i argyhoeddi ei wladwyr o'i pechodau a'u peryglon. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> o2kzmhfgbmo8dd5boh7n0b9xch9mujf 104 84183 163814 2026-05-02T17:27:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Albain, lle bu ef yn hyfforddiant mawr i'r efengyl, a Gildas Albainus hefyd. Clomen Celli yr un modd a gyfododd lawer o fonachlogydd ym Mhrydain a'r Iwerddon. A phan aeth i Glascu, ef a rhai o'i ddilynwyr, i ymweled a Chentigernus, cyfarfuant a'i gilidd dan ganu psalmau. Meddai'r naill blaid, — "Y sainct ânt o rinwedd i rinwedd, ymddengis pob un ger bron Duw yn Sion." Meddai'r llall, - " Yn ffyrdd yr Arglwydd mawr yw gogoniant yr Arglwydd." Anfonodd Americ brenin yr Iwerddon am Frittwn duwiol dyscedig elwid Gildas, ac a gyfenwir Badon, i adferu trefn eglwysig yn ei deyrnas ef, gan addaw ufuddhau i'w athrawieth ef. A phan gymmerodd yr athro ysprydol y gwaith mewn llaw, bendithiodd Duw ei orchwyl ef yn diwygio pethau crefyddol drwy'r Iwerddon oll, lle y llacciasent lawer er amser Padrig. Mae'r prydydd y ddaroganodd ynghylch y Coronog Faban, yn galw hwn yn brophwyd, {{center block| <poem> "Coronog Faban y gaiff mawr urddas, Medd yr hen Brophwyd a elwir Gildas." </poem> }} Bu ef fyw yn y to nesaf at y brenin Arthur,<noinclude><references/></noinclude> 53k4exv318rhr9u1vt70kxtsfl7ni5p 104 84184 163815 2026-05-02T17:29:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400-600}} ynghyd yn ddiarfog i dynnu ammodau heddwch, ac i gydwledda â'u penaethiad nhwythau, cawsant eu lladd yn dwyllodrus â chyllill hirion yng ngwastadedd caer* Caradoc.<ref>Salisburie.</ref> A rhoddes hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr i orescyn llawer o'r ynys. Ond drwy ddewrder a phwyll Emrys Aurelianus, a'i frawd Uthr, a'i nai ef y brenin Arthur, gwelodd Duw yn dda roddi'r maes i'r Britanniaid mewn llawer brwydr, ac attal gerwindeb y Saeson, nas gallasant mo ddifrodi ein henafiaid ni i gyd ar unwaith. Canys heblaw Cymru, glynasant yngorllewin a gogledd Lloegr amryw flynyddoedd, wedi i'r Saeson breswylio Llundain a dwyrein barthau'r ynys. Yn yr amseroedd helbulus hyn gosododd rhai law Duw at eu calonnau, ac ymroesant i'w wasanaethu ef gydag ofn a dychryn. O'r cyfryw yr ydoedd Centigernus, yr hwn a seiliodd fonachlog Llanelwy ynghylch y flwyddyn 560; ordeinwyd i'r mynych oeddent naw cant ymrannu, fel y delai'r naill dyrfa i mewn i addoli Duw pan ddarfyddai i'r llall; fel na pheidiai addoliad soniarus un amser. Oddiyno aeth ef i Glascu yn yr<noinclude><references/></noinclude> jxp68cqk4hj4yo56brk52trbov0b65x 163816 163815 2026-05-02T17:57:18Z AlwynapHuw 1710 163816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400-600}} ynghyd yn ddiarfog i dynnu ammodau heddwch, ac i gydwledda â'u penaethiad nhwythau, cawsant eu lladd yn dwyllodrus â chyllill hirion yng ngwastadedd caer Caradoc.<ref>Salisburie.</ref> A rhoddes hynny o drychineb fantais i'r dihirwyr i orescyn llawer o'r ynys. Ond drwy ddewrder a phwyll Emrys Aurelianus, a'i frawd Uthr, a'i nai ef y brenin Arthur, gwelodd Duw yn dda roddi'r maes i'r Britanniaid mewn llawer brwydr, ac attal gerwindeb y Saeson, nas gallasant mo ddifrodi ein henafiaid ni i gyd ar unwaith. Canys heblaw Cymru, glynasant yngorllewin a gogledd Lloegr amryw flynyddoedd, wedi i'r Saeson breswylio Llundain a dwyrein barthau'r ynys. Yn yr amseroedd helbulus hyn gosododd rhai law Duw at eu calonnau, ac ymroesant i'w wasanaethu ef gydag ofn a dychryn. O'r cyfryw yr ydoedd Centigernus, yr hwn a seiliodd fonachlog Llanelwy ynghylch y flwyddyn 560; ordeinwyd i'r mynych oeddent naw cant ymrannu, fel y delai'r naill dyrfa i mewn i addoli Duw pan ddarfyddai i'r llall; fel na pheidiai addoliad soniarus un amser. Oddiyno aeth ef i Glascu yn yr<noinclude><references/></noinclude> bjnd8dsgxxhj7svmgx3bubyg5xd3ph7 104 84185 163817 2026-05-02T17:58:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ydoedd hefyd yscoldai nodedig yn amryw fannau, lle'r oeddid yn dwyn philosophyddion i fynu, ac athrawon; ac enwediccaf coleds yng Nghymru ydoedd yng Nghaer Lleon ar Wysc. Ond am fod Prydain yn gwybod ewyllis ei Harglwydd, ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonnodiau: ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy, ac yn agos i felldith a llosciad. Ynghylch pedwar cant a thrugain o oed Crist, mae'r Rhufeiniaid y fuasent yn llywodraethu arni yn hir, yn ei gadel yn weddw. Mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac mae'r Saeson anghredadwy, pobl 0 ogledd-dir Germania, gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio yn llwyr ddinystrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinasoedd yn garneddau, a chelaneddau'r dinasyddion yn dommennydd, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwareu'r llewod, ysclyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Britanniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gyttundeb ddyfod o'r penaethiaid<noinclude><references/></noinclude> 4s10sffxlae9o695kuzv9sx3ct62126 163818 163817 2026-05-02T17:59:55Z AlwynapHuw 1710 163818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400-450|right}}ydoedd hefyd yscoldai nodedig yn amryw fannau, lle'r oeddid yn dwyn philosophyddion i fynu, ac athrawon; ac enwediccaf coleds yng Nghymru ydoedd yng Nghaer Lleon ar Wysc. Ond am fod Prydain yn gwybod ewyllis ei Harglwydd, ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonnodiau: ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy, ac yn agos i felldith a llosciad. Ynghylch pedwar cant a thrugain o oed Crist, mae'r Rhufeiniaid y fuasent yn llywodraethu arni yn hir, yn ei gadel yn weddw. Mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac mae'r Saeson anghredadwy, pobl 0 ogledd-dir Germania, gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio yn llwyr ddinystrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinasoedd yn garneddau, a chelaneddau'r dinasyddion yn dommennydd, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwareu'r llewod, ysclyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Britanniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gyttundeb ddyfod o'r penaethiaid<noinclude><references/></noinclude> 26lecrcc8hfi1oryg74dnxsc533sosd 163890 163818 2026-05-02T21:27:23Z AlwynapHuw 1710 163890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ydoedd hefyd yscoldai nodedig yn amryw fannau, lle'r oeddid yn dwyn philosophyddion i fynu, ac athrawon; ac enwediccaf coleds yng Nghymru ydoedd yng Nghaer Lleon ar Wysc. Ond am fod Prydain yn gwybod ewyllis ei Harglwydd, ac heb ei wneuthur, darperir iddi lawer o ffonnodiau: ac am ei bod yn dir cyndyn, yn dwyn drain a mieri yn lle llysiau cymwys i'r llafurwr nefol, aeth yn anghymeradwy, ac yn agos i felldith a llosciad. Ynghylch pedwar cant a thrugain o oed Crist, mae'r Rhufeiniaid y fuasent yn llywodraethu arni yn hir, yn ei gadel yn weddw. Mae'r Phichtiaid a'r Scotiaid yn rhuthro iddi fel bleiddiaid yr hwyr, ac mae'r Saeson anghredadwy, pobl 0 ogledd-dir Germania, gyflogasid i'w gwrthsefyll hwy, yn lle cynorthwywyr yn prifio yn llwyr ddinystrwyr ein cenedl ni; a thrwy dân a chleddyf yn troi'r dinasoedd yn garneddau, a chelaneddau'r dinasyddion yn dommennydd, a'r hyn nis gallent ei reibio wrth chwareu'r llewod, ysclyfaethent ef ar ddull llwynogod. Canys wedi i'r Britanniaid eu curo hwy yn ddewr, ac wrth gyttundeb ddyfod o'r penaethiaid<noinclude><references/></noinclude> 4s10sffxlae9o695kuzv9sx3ct62126 104 84186 163819 2026-05-02T18:01:42Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163819 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400-450}} a chwedi hynny prophwydodd i'r wraig y byddai'r plentyn y ddygai hi yn ei chroth yn odidog yngair y gogoniant. A phrifiodd y peth felly. Canys aeth Dewi yn archescob tra ysprydol, ac anrhydeddus. Yr ydoedd Mynyw mor hynod am grefydd yn ei amser ef, ac y dywedid y gallai Cristion gael cymaint adeiladaeth i'w enaid wrth fyned yn bererin yno ddwywaith, ac y gai o fyned i Rufain unwaith, {{center block| <poem> "Dos i Fynyw ddwywaith, ac i Rufain unwaith, A'r un elw cryno, y gai di yma ac yno." </poem> }} Ynghylch y pryd hwn gwnaeth Teilaw, a Phadern hefyd, eu rhannau yn gwasanaethu eu cenhedlaeth. Yn yr oes hon yr ydoedd gan y Britanniaid dri archescob, -un yn Llundain, un yng Nghaer Ebrauc, ac un yng Nghaer Lleon ar Wysc, yn Neheubarth Cymru, heblaw escobion a gweinidogion. Yr oedd eglwysydd Cymru dan lywodraeth archescob Caer Lleon ar Wysc, a rhai Lloegr dan lywodraeth archescob Llundain, a rhai yr Albain a'r gogledd-dir tu hwynt i Humber, dan lywodraeth archescob Caer Ebrauc. Yr<noinclude><references/></noinclude> q8n8vuvp58kk6ks1kppr090wfixqflr 163889 163819 2026-05-02T21:26:38Z AlwynapHuw 1710 163889 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a chwedi hynny prophwydodd i'r wraig y byddai'r plentyn y ddygai hi yn ei chroth yn odidog yngair y gogoniant. A phrifiodd y peth felly. Canys aeth Dewi yn archescob tra ysprydol, ac anrhydeddus. Yr ydoedd Mynyw mor hynod am grefydd yn ei amser ef, ac y dywedid y gallai Cristion gael cymaint adeiladaeth i'w enaid wrth fyned yn bererin yno ddwywaith, ac y gai o fyned i Rufain unwaith, {{center block| <poem> "Dos i Fynyw ddwywaith, ac i Rufain unwaith, A'r un elw cryno, y gai di yma ac yno." </poem> }} Ynghylch y pryd hwn gwnaeth Teilaw, a Phadern hefyd, eu rhannau yn gwasanaethu eu cenhedlaeth. Yn yr oes hon yr ydoedd gan y Britanniaid dri archescob, -un yn Llundain, un yng Nghaer Ebrauc, ac un yng Nghaer Lleon ar Wysc, yn Neheubarth Cymru, heblaw escobion a gweinidogion. Yr oedd eglwysydd Cymru dan lywodraeth archescob Caer Lleon ar Wysc, a rhai Lloegr dan lywodraeth archescob Llundain, a rhai yr Albain a'r gogledd-dir tu hwynt i Humber, dan lywodraeth archescob Caer Ebrauc. Yr<noinclude><references/></noinclude> slw4vpuogy31eeom1wmmgsxqqncr2eu 104 84187 163820 2026-05-02T18:04:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163820 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400-450}} A phan oedd ei rieni yn daer arno am aros gyda hwynt, mewn breuddwyd gwelai un o'r Iwerddon yn rhoi llythr iddo ef, yn nechreu'r hwn y darllennai,—"Llais y Gwyddelod," a thybiai glywed eu llefain hwynt yn un-air yn dywedyd, "Yr ydym yn deisyf arnat i, fachgen sanctaidd, ddyfod a rhodio yn ein mysc ni etto;" a chynhyrfodd hynny ei galon ef. Aeth i Gallia at Garmon a Marthin, dyscawdwyr ysprydol, nerthol; ac arhosodd gyda hwynt rai blynyddoedd i ymgadarnhau mewn gras a dysceidiaeth. Ac oddiyno cyrchodd i Rufain, lle cafodd hyfforddiant a chymdeithion i ddychwelyd i'r Iwerddon, lle y tycciodd ei weinidogaeth ef yn ddirfawr, i droi'r tywysogion a'r cyffredin at ffydd Crist, yr hon oedd yno ymysc rhai o'r blaen. Cymmerth ef hefyd boen rasol yn Neheubarth Cymry wrth fyned ar ei daith. Ychydig gwedi bu Dubricius o Gaerlleon ar Wysc, a Chadoc o Langarfan, a Gildas Albainus yn hyfforddiant mawr i ddysceidiaeth a chrefydd yn-Ghymry. Dywedir am Gildas, pan oedd ef yn pregethu, a dyfod o fam Dewi i mewn i'w gynulleidfa ef, yn ddisymwth syrthiodd attal ar ei bregethiad ef, fel ar leferydd Zecharias,<noinclude><references/></noinclude> kkwdpo7vrnmpvbg3nq8irwhiqifj0sm 104 84188 163821 2026-05-02T18:06:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163821 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Saeson a'r Phichtiaid, oni ddiangasant, gan fwrw eu harfau ymmaith, a boddodd llawer o honynt yn yr afon wrth geisio myned trwyddi ar frys. Digwyddodd hyn yn ymyl yr Wyddcruc, yn sire y Fflint, a gelwir y lle Maes Garmon hyd heddyw. Dyma fuddugoliaeth debyg i un Gideon gynt, pan ffoawdd gwersyll y Midianiaid wrth glywed rhai diarfog yn llefain, —" Cleddyf yr Arglwydd a Gideon." Gwedi hyn darfu i'r Gwyddyl Phichtiaid ddyfod i Fôn, a churo'r Britaniaid mewn man a elwir Cerrig y Gwyddyl. Ond gwedi hynny Caswathon Law—hir, tad Maglocun, a'i hymlidiodd hwynt ymmaith. Pregethodd Ninianus Brittwn yr efengyl i'r Phichtiaid yn yr Albain, ac a ffynnodd yn ei waith; ac ymhen deuddeg mlynedd gwedi daeth Padrig, Britwn arall, i bregethu i'r Iwerddon. Ganesid ef yn yr Albain, yn nhref Banasau, yn nhalaith Tabernia, a'i dad oedd ddeon, a'i daid yn henuriad. Cipiodd yr Scotiaid hwn gydag eraill yn garcharor yn ieuangc, a gwerthasant ef yn gaethwas yn yr Iwerddon, yn yr hwn gyflwr y trodd ef at Dduw yn ddifrifol, gan weddio yn aml; ac wedi hir gystudd cafodd ddychwelyd adref.<noinclude><references/></noinclude> fbrgpl42bf3ffdi1vcpsgdrtpeetkmf 104 84189 163822 2026-05-02T18:07:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163822 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn ei erbyn ef eiriau Jeremi,—"Oddiwrth brophwydi Jerusalem yr aeth halogrwydd allan i'r holl dir,"—gan ei fod ef yn cael achlysur i hau ei athrawiaeth ymmysg y Cristnogion a ymgyfarfyddent yno o'r holl fyd. Ar ol hyn magodd llid, a lladdodd dilynwyr Morgan rai o braidd Hierome, a lloscasant eu monachlogydd. A phan ymrwystrodd trigolion Prydain hefyd â'r ddadl hon, cawsant gan escobion Gallia anfon Garmon escob Antisiodor, a Lupus escob Trecasse, attynt i gynorthwyo eu ffydd. Y rhai wedi dyfod i'n gwlad ni, lle'r oedd Cristnogaeth wedi gwanhychu, a droesant lawer at ddaioni wrth ymddadlu yn gyhoeddus, a phregethu yn aml. A phan oedd ein henafiaid ni mewn cyfyng gyngor o herwydd y Phichtiaid a'r Saeson ydoedd yn rhuthro arnynt yn unfryd, ar ol aml ymprydiau, a gweddiau derchafedig, a chymunau, arhosodd Garmon gyda thyrfa ddewisol o ddyscyblion mewn cynllwyn; a chynted ag y daeth byddyn y gelynion yno, yn ddisymmwth crochlefodd ef a'i ddilynwyr, gan adrodd "Alleluia" deirgwaith, onid oedd y wlad yn dadseinio; a thrawodd y fath fraw yn y<noinclude><references/></noinclude> cuwnh5mdh1obxatmzcx7ksj0osscjwf 104 84190 163823 2026-05-02T18:08:04Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163823 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|350—450}} ynghylch pethau'r scrythyrau, yn ddiau ag iaith arall, ond nid â ffydd arall; â garw—sain y llefarant, ond buchedd dduwiol a ddilynant." Ynghylch hyn cyfododd o Gymry un Morgan, yn Lladin gelwir ef Pelagius, — tybir mae Abbad Bangor îs y coed oedd ef, a thano fwy na dwyfil o fynych. Aeth hwn i Rufain, ac oddiyno i Gaersalem, fel yr oedd arfer Cristnogion y pryd hynny i ddyfod ynghyd yno o bob parth ac iaith, er mwyn gweled gwlad ganedigaeth Crist a'i apostolion. A phan ddeuent ynghyd byddai ganddynt yr un ffydd, er nad oeddent o'r un iaith. Ymgyfarfyddai pob cenedl ar ei phen ei hun, ond yr un Crist a addolent, a'r un rheol wirionedd y gadwent. Bu ein gwladwr ni yn enwog, ac yn anwyl am ei sancteiddrwydd a'i wybodaeth ymysc y Cristnogion, a'r dyscawdwyr godidocaf yn y byd; megis esgob Rhufain, ac Awstin esgob Hippo. Ond er diwedd athrawiaethodd, ymhob gwlad, fod ewyllis rydd gan bob dyn, heb bechod gwreiddiol, a pharodd anghydfod mawr ymhob mann. Yscrifenodd Hierom, ydoedd yn Bethlehem, yn erbyn Morgan, ydoedd yntef yn Jerusalem, gan gymwyso<noinclude><references/></noinclude> om53bup035uravft526j963wjql2pm2 163824 163823 2026-05-02T18:09:27Z AlwynapHuw 1710 163824 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|350-450}} ynghylch pethau'r scrythyrau, yn ddiau ag iaith arall, ond nid â ffydd arall; â garw—sain y llefarant, ond buchedd dduwiol a ddilynant." Ynghylch hyn cyfododd o Gymry un Morgan, yn Lladin gelwir ef Pelagius,—tybir mae Abbad Bangor îs y coed oedd ef, a thano fwy na dwyfil o fynych. Aeth hwn i Rufain, ac oddiyno i Gaersalem, fel yr oedd arfer Cristnogion y pryd hynny i ddyfod ynghyd yno o bob parth ac iaith, er mwyn gweled gwlad ganedigaeth Crist a'i apostolion. A phan ddeuent ynghyd byddai ganddynt yr un ffydd, er nad oeddent o'r un iaith. Ymgyfarfyddai pob cenedl ar ei phen ei hun, ond yr un Crist a addolent, a'r un rheol wirionedd y gadwent. Bu ein gwladwr ni yn enwog, ac yn anwyl am ei sancteiddrwydd a'i wybodaeth ymysc y Cristnogion, a'r dyscawdwyr godidocaf yn y byd; megis esgob Rhufain, ac Awstin esgob Hippo. Ond er diwedd athrawiaethodd, ymhob gwlad, fod ewyllis rydd gan bob dyn, heb bechod gwreiddiol, a pharodd anghydfod mawr ymhob mann. Yscrifenodd Hierom, ydoedd yn Bethlehem, yn erbyn Morgan, ydoedd yntef yn Jerusalem, gan gymwyso<noinclude><references/></noinclude> c2iecefhgot5wqir5oysfcryb8d6o8w 104 84191 163825 2026-05-02T18:13:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163825 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1485}} ymgymdeithasu â'r tylwyth teg yn y coedydd y nos. Er hyn nid yn dragywydd y gwrthododd yr Arglwydd hwynt, ond er iddo eu cystuddio yn drwm, etto efe a dosturiodd wrthynt yn ol amlder ei drugareddau, ac a ddattododd lawer o'u rhwymmau trwy y brenin Harri y Seithfed; yr hwn oedd ŵyr i Owen Tudyr o Fôn,—a briodasai frenhines weddw yr oedd ef yn ei wasanaethu, ac a gafodd y frenhiniaeth fel hyn. Pan ddigiodd penaethiaid Lloegr wrth y brenin Rissiard y Trydydd, am iddo fwrdro ei neiaint bychain ydoedd o dan ei olugiad ef, a chipio'r goron oddiarnynt, gwahoddasant i mewn yr iarll Harri, ydoedd yn Llydaw yn llechu. Ar hynny tiriodd ef yn Aber daugleddeu; a chwedi i gryn fyddun o Gymru a Saeson godi gydag ef, aeth a'r maes oddiar y brenin Rissiard, a chymerth ei le ef. A phrifiodd yr esmwythâd, nid i Gymry yn unic, ond i Loegr hefyd: a diweddodd ymdrech tôst a fuasai rhwng dau deulu frenhinol am y goron dalm o flynyddoedd, ymha un y lladdesid llawer o filoedd. Gan ei fod ef yn etifedd y naill dŷ, priododd etifeddes y ty arall, ac felly heddychodd y deirnas. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> igmscjc5pr4qnu6waa4tari5gfy1iv1 104 84192 163826 2026-05-02T18:16:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163826 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dorrasent oddiar ei gorph ef, wrth ei osod ar y tŵr yn Llundain. {{Sidebox|1400-1485|right}} Ar ol rhyfel Owen Glyndwfr, parhâodd y caethiwed gorthrwm hwn ar ein cenedl ni drwy yr amser y rheolodd pump o frenhinoedd Lloegr, ac yn ddigon o hyd er dwyn dygn dlodi ac anwybodaeth arni, ac i ddigaloni neu ddiffodd yr hyn o fawrfrydigrwydd, ac o fedrusrwydd, celfyddyd, ffydd, a moesau da y fuasai yn eu myse gynt. Yn y cyflwr hwn cafodd achos i alaru ger bron Duw fel Sion gystuddiol,—"Nyni a wnaethom gamwedd, ac a fuom anufydd, a thithau nid arbedaist. Gorchguddiaist ni a sorraint. Ti a'n gwnaethost yn sorod ac yn yscybion. Dychryn a magl a ddaeth arnom, anrhaith a dinistr, Syrthiodd y goron oddiam ein pen, gwae ni yn awr bechu o honom." Canys cyflawnwyd ynddi fwgwth Duw yn ddigon union,—"Oblegid na wasanaethodd yr Arglwydd ei Duw mewn llawenydd, ac mewn hyfrydwch calon, am amldra pob dim, am hynny y gwasanaethodd ei gelynion mewn newyn, ac mewn syched, ac mewn noethni, ac mewn eisieu pob dim, ac efe a roddes iau haiarn ar ei gwddf." Yn amser yr anwybodaeth hon yr arferodd ein gwladwyr<noinclude><references/></noinclude> dfs49gmetkdmlmp3s2pqeai3x456by1 104 84193 163827 2026-05-02T18:17:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163827 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox||1282}} dan orthrymder goelio pob bruttiwr a'r addawo ryddhâd iddynt. Croesawai'r Israeliaid y prophwydi gwenheithus, ond deuai'r peth yn y gwrthwyneb i'r bobl anwireddus. Pan dorrodd Hananiah y gefyn pren, rhoddes Duw yn ei le iau o haiarn ar eu gwarrau. Dull yr amseroedd Pabaidd hynny, a chystudd gydag hiraeth am warediad, a wnaeth ein henafiaid ni yn dueddol i roi lle i feddyliau ofergoelus. Y newynog a'r sychedig a freuddwydia am lunieth, ond pan deffro gwag a deffygiol fydd ei enaid. Pan gafodd y brenin Arthur ei friw marwol aeth i ynys Wydren i'w ddiweddu, er mwyn celu ei farwolaeth, rhag llawenychu ei elynion, na digaloni ei ddeiliaid. Am hynny bu ein gwladwyr ni, gantoedd o flynyddoedd gwedi, yn tybied na buasai ef farw, ond yn brithgoelio y caent ef eilwaith i lywodraethu arnynt fel y taer ddymunent. A phan aeu tywysogion Cymry a'r maes oddiar y Saeson mewn dwy frwydr neu dair, ymhyfâent yn aruthr, gan ddisgwyl cyflawni bruttiau'r prydyddion am gael o'r Britaniaid ail gorescyn yr ynys. A hynny a wnaeth i'r Saeson, o ran gwawd, wisco coron am ben Llewelyn y<noinclude><references/></noinclude> hackzie1aylomc3xzcgdsbpbnhuaeja 163828 163827 2026-05-02T18:17:46Z AlwynapHuw 1710 163828 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1282}} dan orthrymder goelio pob bruttiwr a'r addawo ryddhâd iddynt. Croesawai'r Israeliaid y prophwydi gwenheithus, ond deuai'r peth yn y gwrthwyneb i'r bobl anwireddus. Pan dorrodd Hananiah y gefyn pren, rhoddes Duw yn ei le iau o haiarn ar eu gwarrau. Dull yr amseroedd Pabaidd hynny, a chystudd gydag hiraeth am warediad, a wnaeth ein henafiaid ni yn dueddol i roi lle i feddyliau ofergoelus. Y newynog a'r sychedig a freuddwydia am lunieth, ond pan deffro gwag a deffygiol fydd ei enaid. Pan gafodd y brenin Arthur ei friw marwol aeth i ynys Wydren i'w ddiweddu, er mwyn celu ei farwolaeth, rhag llawenychu ei elynion, na digaloni ei ddeiliaid. Am hynny bu ein gwladwyr ni, gantoedd o flynyddoedd gwedi, yn tybied na buasai ef farw, ond yn brithgoelio y caent ef eilwaith i lywodraethu arnynt fel y taer ddymunent. A phan aeu tywysogion Cymry a'r maes oddiar y Saeson mewn dwy frwydr neu dair, ymhyfâent yn aruthr, gan ddisgwyl cyflawni bruttiau'r prydyddion am gael o'r Britaniaid ail gorescyn yr ynys. A hynny a wnaeth i'r Saeson, o ran gwawd, wisco coron am ben Llewelyn y<noinclude><references/></noinclude> fva8vatqso666wnvptml5igg952o48u 104 84194 163829 2026-05-02T18:20:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163829 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1400-1413}} ar Sais ond drwy Iustisiaid a chwest o Saeson; na chadw ei blant at ddysceidiaeth, na'u rhoddi yn brentisiaid i grefft yn y byd mewn un dref yn y deyrnas. Gosodwyd deddfau hefyd na chai'r Cymbry mo'r ymgyfarfod ynghŷd i ymgynghori ond yngŵydd y swyddogion Seisnig, ac na chaent gadw neb rhyw gastell, nac amddiffynfa. Ac os Sais a briodai Gymraes, gorfyddai iddo golli ei fwrdeisiaeth a'i swydd. Nid oedd llafasus chwaith ddwyn dim lluniaeth i Gymry heb genad yspysol y brenin neu'r cyngor. Y gyfraith yw goleuni gwladwriaeth, am hynny os ydoedd hi yn dywyllwch, pa faint oedd y tywyllwch hwnw? Os rheol llywodraeth oedd anghyfiawn, mawr oedd yr anghyfiawnder hwnw. Pan drowd barn yn wermod, aeth trais yn fustl. Tôst oedd y gyfraith, ond tostach oedd anghyfraith y swyddogion milain. Gwelwn yma mor aflesol fu i'n henafiaid amcanu bwrw cystudd oddiwrthynt cyn troi at Dduw drwy edifeirwch. Prifiodd y gwrthryfel hwn, fel un Zedeciah, yn achos o gaethiwed Babilonaidd. Darfu i'r daroganau eu siomi nhw hefyd. Cnawd i bob cenedl<noinclude><references/></noinclude> m56hm4tgwco182kespyzqn59cpq9eve 104 84195 163830 2026-05-02T18:21:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163830 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1400—1412}} Eglurodd mor wrthwyneb i Grist oedd yr ymarweddiad gyffredin, gan fod Crist yn gorchymmyn cariad, nid tywallt gwaed, ac i'r efengil ddiddymmu'r defodau cnawdol, a bod y Pab yn eu hail—gosod hwynt i fynu. Digwyddodd amrafael rhwng yr arglwydd Gray o gastell Rhuthyn, ac Owen, arglwydd Glyndwfrdwy, ynghylch cau mynydd. A phan safodd ei gymydogion gydag Owen, ac ymladd â'r arglwydd Gray, a'i gymeryd ef yn garcharor, ar hynny o rwydd-deb ymgasclodd y Cymbry atto ef o bob parth, gan ei annog ef i ryfela a'r Saeson, a'r hyder bruttiau Merddyn a'r daroganau; i edrych allent ynnill yn ol drachefn yr hyn a gollasau eu henafiaid. Ond gwnaeth y gwrthryfel hwnw niwed mawr iddynt. O herwydd wedi eu gorchfgu, aeth y brenin Harri y Pedwerydd yn orddig wrthynt, ac yn orthrymwr creulon arnynt; efe a wnaeth llyffetheiriau yn drymmach, a'u rhwymmau yn dynnach; ac ordeiniodd bethau anrhesymol yn eu herbyn hwy; gan osod cyfreithiau ydoedd yn gwarafun i un Cymbro brynu tir, na bod yn fwrdes o un dref farchnad, na swyddog, na gwisco arfau, na chael cyfraith eu<noinclude><references/></noinclude> 5un45jmpc9qtujrxybx9z4rjo04xvw0 104 84196 163831 2026-05-02T18:24:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163831 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1240-1450|right}}Cyfododd yn—Ghymru benadur dewr ar ei ol ynteu, sef Llewelyn ap Gryffyth, ac a geisiodd fwrw ymmaith iau'r Saeson, ac a gadwodd y maes â dengmil o wŷr, gan guro ei elynion yn fynech. Yn ei amser ef hi lawiodd waed yn amryw fannau yn—Ghymry, ac ymhen pum mlynedd gwedi lladdwyd y tywysog Llewelyn, a darfu i frenin Lloegr, sef Edward y Cyntaf, lwyr ddarostwng y Cymbry, a gosod dieithraid arnynt i'w cystwyo; a chaeodd eu ffyrdd a cherrig nâdd, gan adeiladu cestyll cryfion ynGwynedd,—sef ynGhonwy, Caer yn Arfon, a Beaumaris, i lochesu gorthrumwyr. A gosododd ei arglwyddi yn Nimbech, a Rhuthyn, a lleodd cedyrn eraill i'r unrhyw ddiben. A phan derfyscai'r Cymbry lleddid peth echryslon o honynt; ac er hynny ni pheidient a mentro eu bywyd ar bob achlysur. Yn amser y Wiclefiaid, yr oedd un Cymro nodedig, a elwid Walter Brute, o escobaeth Henffordd, yr hwn oedd ddyscedig, ac yn dyfal gynghori eraill i dduwioldeb, er ei fod yn wr llyg. Argyhoeddodd ei wladwyr am swyno drwy eiriau, neu ddwfr bendigaid, gan ddangos na lesodd enw'r Iesu i feibion Scefa.<noinclude><references/></noinclude> pd7fkhafbfe7tm49a3kryiok57ywkuc 163832 163831 2026-05-02T18:25:22Z AlwynapHuw 1710 163832 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1240-1450|right}}Cyfododd yn-Ghymru benadur dewr ar ei ol ynteu, sef Llewelyn ap Gryffyth, ac a geisiodd fwrw ymmaith iau'r Saeson, ac a gadwodd y maes â dengmil o wŷr, gan guro ei elynion yn fynech. Yn ei amser ef hi lawiodd waed yn amryw fannau yn-Ghymry, ac ymhen pum mlynedd gwedi lladdwyd y tywysog Llewelyn, a darfu i frenin Lloegr, sef Edward y Cyntaf, lwyr ddarostwng y Cymbry, a gosod dieithraid arnynt i'w cystwyo; a chaeodd eu ffyrdd a cherrig nâdd, gan adeiladu cestyll cryfion ynGwynedd,—sef ynGhonwy, Caer yn Arfon, a Beaumaris, i lochesu gorthrumwyr. A gosododd ei arglwyddi yn Nimbech, a Rhuthyn, a lleodd cedyrn eraill i'r unrhyw ddiben. A phan derfyscai'r Cymbry lleddid peth echryslon o honynt; ac er hynny ni pheidient a mentro eu bywyd ar bob achlysur. Yn amser y Wiclefiaid, yr oedd un Cymro nodedig, a elwid Walter Brute, o escobaeth Henffordd, yr hwn oedd ddyscedig, ac yn dyfal gynghori eraill i dduwioldeb, er ei fod yn wr llyg. Argyhoeddodd ei wladwyr am swyno drwy eiriau, neu ddwfr bendigaid, gan ddangos na lesodd enw'r Iesu i feibion Scefa.<noinclude><references/></noinclude> ko83ms6j1r7mkzi6t6nn5fgn18h4ckt 104 84197 163833 2026-05-02T18:27:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163833 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1164—1240}} Yn amser y blinderau hyn mentrodd Madog, un o feibion Owen tywysog Gwynedd, i geisio gwlad arall ar amcan hyd y môr mawr tua machlud haul; a chwedi gweled gwledydd hyfryd heb drigolion, dychwelodd adref, a llanwodd ddeg o longau â'r cyfryw o'i genedl ag ydoedd chwanog i fyned lle caent heddwch; a thybir iddynt wladychu yn Mecsico. O herwydd pan ddatcuddwyd America i'r Ewropeaid yn yr oes ddiweddaf aeth heibio, cafwyd yno eiriau Cymreig. Canys pan ymddiddanont ynghŷd dywedant wrth eu gilidd, "gwrando;" ac y mae yno aderyn brith a chraig y alwant Pengwyn, ac ynys a elwir Corroeso, a Phen Briton; ac afon a elwir Gwyndôr. Er maint oedd helbul Ioan brenin Lloegr oddiwrth y Pab a'r arglwyddi, etto cymmerth hamdden i ddyfod ddwy waith tua Gwynedd â thorfoedd mawrion. Ond cadwodd Llywelyn ab Iorwerth, y tywysog, ei bobl a'u da yn yr Eryri, nes cyttuno â'r brenin, gan roddi iddo swydd y Fflint, ac ugain—mil o gattel. Ond pan welodd Llewelyn fantais gwrthryfelodd eilwaith, ac ynnillodd y Mwythic. A lloscodd y brenin Groesoswallt, a thalm gwedi lloscodd y tywysog hi hefyd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> h5ca61at0z7jfw494m993vs2g7sdg4f 104 84198 163834 2026-05-02T18:28:30Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PEN. II.<br>LLYGREDIGAETH A CHYSTUDD CYMRU.}}}} WRTH a draethwyd y gwelwn gael o'r Britaniaid yr unrhyw rybuddion ac y gafas yr Israeliaid gynt o flaen eu caethiwed, ac ynghylch yr un modd y gwrthodasant hwynt, ac ynghylch yr un fath gystudd a ganlynodd; ac nid heb ei haeddu. Yr achos amlwg o'u destryw ydoedd hollawl bechadurieth pob gradd ar ddynion, sef barnwyr, eglwyswyr, chyffredin,—a'r ymlygriad a fagodd oddiwrth ymbl... 163834 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PEN. II.<br>LLYGREDIGAETH A CHYSTUDD CYMRU.}}}} WRTH a draethwyd y gwelwn gael o'r Britaniaid yr unrhyw rybuddion ac y gafas yr Israeliaid gynt o flaen eu caethiwed, ac ynghylch yr un modd y gwrthodasant hwynt, ac ynghylch yr un fath gystudd a ganlynodd; ac nid heb ei haeddu. Yr achos amlwg o'u destryw ydoedd hollawl bechadurieth pob gradd ar ddynion, sef barnwyr, eglwyswyr, chyffredin,—a'r ymlygriad a fagodd oddiwrth ymbleidiau yr Arriaid a'r Morganiaid. Pan gymerodd ymddadlau opiniwnus le pregethau iachus, parasant lid yn lle duwioldeb. Aml ryfeloedd hefyd a ostegasant gyfreithiau dinasol ac ysprydol; ac a wnaethant bechaduriaid yn hyfach, a ffrwythlondeb y tir a'u gwnaeth yn wresoccach. Y Britwn fel Jeshurun a aeth yn fras, ac a wingodd, pwyntiodd, yna efe wrthododd Dduw yr hwn a'i gwnaeth. Am hynny cafodd ei gystwyo,<noinclude><references/></noinclude> okp1fp8h16ozuv1qo437xf9w5j9udlz 163836 163834 2026-05-02T18:29:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163836 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PEN. II.<br>LLYGREDIGAETH A CHYSTUDD CYMRU.}}}} WRTH a draethwyd y gwelwn gael o'r Britaniaid yr unrhyw rybuddion ac y gafas yr Israeliaid gynt o flaen eu caethiwed, ac ynghylch yr un modd y gwrthodasant hwynt, ac ynghylch yr un fath gystudd a ganlynodd; ac nid heb ei haeddu. Yr achos amlwg {{Sidebox|400-500}} o'u destryw ydoedd hollawl bechadurieth pob gradd ar ddynion, sef barnwyr, eglwyswyr, chyffredin,—a'r ymlygriad a fagodd oddiwrth ymbleidiau yr Arriaid a'r Morganiaid. Pan gymerodd ymddadlau opiniwnus le pregethau iachus, parasant lid yn lle duwioldeb. Aml ryfeloedd hefyd a ostegasant gyfreithiau dinasol ac ysprydol; ac a wnaethant bechaduriaid yn hyfach, a ffrwythlondeb y tir a'u gwnaeth yn wresoccach. Y Britwn fel Jeshurun a aeth yn fras, ac a wingodd, pwyntiodd, yna efe wrthododd Dduw yr hwn a'i gwnaeth. Am hynny cafodd ei gystwyo,<noinclude><references/></noinclude> phrnt9hh13y3nj7shkh7qj68jwlirru 163891 163836 2026-05-02T21:28:18Z AlwynapHuw 1710 163891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PEN. II.<br>LLYGREDIGAETH A CHYSTUDD CYMRU.}}}} WRTH a draethwyd y gwelwn gael o'r Britaniaid yr unrhyw rybuddion ac y gafas yr Israeliaid gynt o flaen eu caethiwed, ac ynghylch yr un modd y gwrthodasant hwynt, ac ynghylch yr un fath gystudd a ganlynodd; ac nid heb ei haeddu. Yr achos amlwg o'u destryw ydoedd hollawl bechadurieth pob gradd ar ddynion, sef barnwyr, eglwyswyr, chyffredin,—a'r ymlygriad a fagodd oddiwrth ymbleidiau yr Arriaid a'r Morganiaid. Pan gymerodd ymddadlau opiniwnus le pregethau iachus, parasant lid yn lle duwioldeb. Aml ryfeloedd hefyd a ostegasant gyfreithiau dinasol ac ysprydol; ac a wnaethant bechaduriaid yn hyfach, a ffrwythlondeb y tir a'u gwnaeth yn wresoccach. Y Britwn fel Jeshurun a aeth yn fras, ac a wingodd, pwyntiodd, yna efe wrthododd Dduw yr hwn a'i gwnaeth. Am hynny cafodd ei gystwyo,<noinclude><references/></noinclude> 4elkihl582d0lrmqml20ugu80re5p3q 104 84199 163835 2026-05-02T18:28:44Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda " 400—500 Anhraith y Gelyn. 33 a chollodd y wlad a halogodd. Ac ni wnaeth Arglwydd y winllan mo'r cam fwrw allan denantiaid anniolchgar, yr hwn yn ei ddoethineb a'i gyfiawnder a ganhiadodd i'r un fath beth ddigwydd mewn llawer o wledydd eraill ynghylch yr un amser, gan laccio ffrwyn cenhedloedd y gogledd, y rhai oeddent bob amser, pan lanwent eu gwledydd oerion eu hunain, yn deirion am ymhyrddu i leoedd cynhesach. Heidient am benn... 163835 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AlwynapHuw" /></noinclude> 400—500 Anhraith y Gelyn. 33 a chollodd y wlad a halogodd. Ac ni wnaeth Arglwydd y winllan mo'r cam fwrw allan denantiaid anniolchgar, yr hwn yn ei ddoethineb a'i gyfiawnder a ganhiadodd i'r un fath beth ddigwydd mewn llawer o wledydd eraill ynghylch yr un amser, gan laccio ffrwyn cenhedloedd y gogledd, y rhai oeddent bob amser, pan lanwent eu gwledydd oerion eu hunain, yn deirion am ymhyrddu i leoedd cynhesach. Heidient am bennau rhai eraill pan lenwent eu cychod eu hunain. Y cyfryw oedd y Phichtiaid y ddaethant i'r Albain, y Gothiaid a'r Fandaliaid a ymgyrchasant i'r Ital a'r Affric a'r Hispaen ychydig cyn yr amser hwn; a'r Lwmbardiaid a breswyliasant yn yr Ital. A'r Ffranconiaid yn nghylch hyn a arhosasant yn Gallia, ac a'i galwasant hi Ffrainc. Ac ychydig wedi hyn daeth y Twrciaid a'r Tartariaid i gymeryd meddiant o'r gwledydd gorau yn yr hollfyd, sef Asia Leiaf, Arabia, yr Aipht, a Syria. Ymhob oes torrodd Duw genhedloedd pechadurus i lawr fel glaswellt; a hynny i'w ymddiffyn ei hun a'i anrhydedd yn erbyn pechaduriaid afreolus. Pan addfedeu eu hanwireddau, trosseddwyr a gyd—ddestrywid, weithiau drwy'r elfenau, sef C drwy ddwfr yn amser Noah, a thrwy dân yn amser Lot; weithiau drwy ddynion, megis y Cananeaid yn amser Joshua; a'r Israeliaid drwy'r Assyriaid a'r Caldeaid. Ie yn y cynfyd, pan oedd llawer o'r ddaiar yn wag, a digon o le i bobl i fyw wrth ystlys eu gilidd, etto difethodd meibion Esau yr Horiaid a thrigasant yn eu lle hwynt. A'r Ammoniaid a ddifethasant y Zamzumiaid, ac a drigasant yn eu lle hwynt. A'r Caphtoriaid a ddifethasant yr Asiaid. Y modd cyntaf difwynwyd y ddaiar gyda'i thrigolion, ond yr ail modd digwyddodd dialedd i bobl yn unig; a bu'r tir diangol, fel y rhoddai gynhaliaeth i genedl arall y brifiai dros dro yn ufuddach i'w Duw. Yr achlysur o wanhychiad ein gwlad ydoedd rheoliad y Rhufeiniaid arni a'u hymadawiad hwy o honi i ddiffyn yr Ital; megis mewn dychryn pan gilio'r gwaed o'r wyneb a'r aelodau at y galon i'w diddanu hi, digwydd glesni a llescedd ynddynt hwy. Ni adawodd ei hen feistriaid fawr o'u hol, ond amryw eiriau Ladin yn gymyscedig a'n iaith ni. A phlanniad y Britaniaid yn Llydaw a eiddilódd lawer ar eu cenedl gartref, ac 400—500 Marw Arthur. 35 a'u cymwysodd i dderbyn yr un mesur gan y Saeson, ac y roddasent hwythau i'r Letafiaid. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwn aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cerniw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson y gyflogasai nag yn ei ddeiliaid ganedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela a'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi iddo ynnill deuddeg brwydr oddiar y Saeson, trwy anfodlonrwydd ei nai, Modred, cafodd ei farwolaeth; a chydag ef syrthiodd llwyddiant ei genedl; a'r deyrnas wedi ymrannu yn ei herbyn ei hun a anghyfaneddwyd. Hefyd, tra yr oedd Prydain yn wan, yr oedd hi yn brydferth, a'i glendid y barodd i gymaint o ddieithriaid ei threisio hi. Ni chafodd lonydd gan yspeilwyr wrth fod ei thir mor gyfoethog. Ffrwythlondeb y pren afalau y wnaiff ergydio cymmaint o bastynau atto, yn enwedig os bydd heb gae yn ei gylch. Aeth ei hymddiffynfeydd fel ffigyswydd a'u blaenffrwyth arnynt, pan yscydwyd hwynt, syrthiasant yn safnau y bwyttawyr. Pe buasai yn addoli Duw yn ddyladwy, ni Q chawsai neb chwennychu mo'i thir, er anamled ei gwrrywiaid; ac os buasai rhuthr iddi, creuasai'r Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. Ond wedi iddi ddigio Duw, aeth ei golud hi yn obrwy i'r sawl a'i lladdent hi. Plannasei'r Arglwydd winllan, — sef ei eglwys, ynddi, a disgwyliodd iddi ddwyn grawnwin o weithredoedd grasol, a hitheu a ddug rawn gwylltion o foesau drwg, sef trais yn lle barn, ac yn lle cyfiawnder gwaedd. Am hynny tynnodd ymaith ei chae amddiffyn fel y porid hi, a thorrodd ei magwyr fel y byddai yn sathrfa; a gosododd hi yn ddifrod, ac i'r cwmylau y gorchymynnodd na lawient law arni, gan attal oddiwrthi neu brinhau ei ordinhadau moddion gras. Cyn pen nemawr ar ol yscrifen Gildas bu agos i bla a elwid y Fall Felen a dibennu gweddillion y Britaniaid, y rhai wedi hynny a gollasant Gaerloiw, a'r Bath, a'r cwbl o orllewin Lloegr, oddieithr Cerniw. A deleodd y Saeson y grefydd Gristnogol, a throesant yr eglwysydd yn demlau eulynnod paganaidd drwy eu harglwythiaethau oll. a Er i Awstin y monach a phregethwyr eraill ddyfod o Rufain, a throi llawer o'r Saeson at 500—650 Brwydr Caer. 37 broffes y grefydd Gristnogol, etto ni chafodd y Cymru fawr esmwythâd, o herwydd na chynorthwyent bregethiad yr efengyl i'r Saeson, ac na dderbynient ddefodau Eglwys Rufain, oeddent wedi amlhau y pryd hwnw. Yn enwedig cythrybliodd y ddadl loerig,—sef pa ddydd o'r lleuad y cedwid y Pasc, —lawer ar y Britaniaid a'r Gwyddelod. Dilynai ein cenedl ni arfer yr Asiaid, a chadwai'r Gwyddelod yr un tymhorau ac oedd arferol ymmysc eglwysydd y Gorllewin a Rhufain yn amser Padrig. Ond talm gwedi, sef yn y chweched oes, newidiodd eglwys Rufain ei harfer gyntaf i ddilyn defod Alecsandria, a chymmerth boen i droi eraill i gydffurfio â hi. Ynghylch hyn gorescynnodd y Saeson Gaerlleon ar Ddwfrdwy, a lladdasant un cant ar ddeg o fynych Bangor is y coed. Ond rhwystrodd Brochwel, tywysog Powys, iddynt ddyfod tros Ddwfrdwy, nes i Cadfan, brenin Gwynedd, a Bledrus, tywysog Cerniw, a Meredyth, brenin Deheubarth, ddyfod i'w swccwr ef, pryd yr ymladdasant a'r Saeson, ac a laddasant o honynt fwy na mil, a gyrrasant y lleill i ffoi, — dialwyd arnynt waed y mynych. Ynghylch blwyddyn yr Arglwydd chwe chant a phedair a thrugain, amser haf, digwyddodd tywyllwch mawr oddiwrth ecclips ar yr haul; ar ol hynny gwelwyd y nefoedd yn danllyd, ac yn nechreu'r cynhaiaf gwnaeth pla tra marwol ddifrawd angerddol ar drigolion Prydain a'r Iwerddon. Ond arbedodd y pla hwn a'r Fall Felen y Pictiaid a'r Scotiaid yn yr Albain, er iddynt fod yn dost wrth y Britaniaid. Cydnabyddwn ddoethineb a daioni a chyfiawnder Duw yn ei farnedigaethau ar ein henafiaid ni, canys gadawai gryn ennyd rhwng y dyrnodiau y roddai iddynt, fel y caent amser i ystyried eu ffyrdd, ac i droi oddiwrth eu hanwireddau er y naill gerydd, cyn dyfod y llall. Ac felly y gwnaeth ef a'r Israeliaid pan ddygn ddigiodd ef wrthynt, gan adel caethiwo Samaria yn gyntaf, ac ymhen talm o flynyddoedd gwedi y caethiwyd Jerusalem ar ddwy waith neu dair, a'r cystydd olaf fyddai drymmaf. Wedi i weddillion y Britaniaid lynu encyd mewn dalfau yngogledd Lloegr o Cumbria i Glascu rhwng y Saeson a'r Pictiaid, megis rhwng y rhisc a'r pren, ynghylch y flwyddyn o oedran yr Arglwydd 760 Clawdd Offa. 39 saith gant a thrugain, ymosododd eu gelynion o'u dautu i warchae ar ddinas Alcluid, lle gwnaethant ymroad iddynt drwy gyttundeb. A chan eu bod fel yd rhwng dau faen melin, aethant yn wynn wrth eu dryllio, a rhoddasant eu bryd ar wasanaethu Duw yn fanylach, ac amlhasant yn y monachlogydd. Acer iddynt gadw eu crefydd, collasant eu hiaith, canys Saesonaec a sieryd y Cumbriaid yn awr. Yn yr un oes cyfyngwyd ar Gymru hefyd, canys gwnaeth Offa Sais, brenin Mersia, glawdd mawr o fôr i fôr, yn derfyn rhwng Cymru a Lloegr, y pryd y cwttogwyd terfynau Powys a Deheubarth. Yrydoedd Cymru wedi eu rhannu yn dair talaeth, —sef Gwynedd, ac yn Aberffraw ym Môn yr oedd llys y tywysog; a Deheubarth, ac yn Nghaer Fyrddin a Dinfawr y cartrefai'r tywysog; a Phowys, ac yn Mathrafal y preswyliai'r tywysog, wedi colli'r Mwythig. Tywysog Gwynedd oedd bennaf, a'r ddau eraill i dalu teyrnged iddo ef. A gorfu i Gerniw fyned dan iau'r Saeson. Ynghylch oes gŵr gwedi teyrnasodd Alfred yn Lloegr. Anfonodd ef i Gymru am ddau wr dyscedig i'w hyfforddi ef i seilio yscolion yn Rhydychen; sef Asser, ac Ioan D'Erigena o Fynyw; yr hwn, wedi iddo ystudio gartref, a aethai i'r Athen i gael ychwaneg o gydnabyddiaeth ag yscolheictod, a phan ddychwelodd ef adref, cyrchwyd ef at Alfred i ddechreu dysceidiaeth yn Rhydychen. Yr Alfred hwn a drodd gyfreithiau Dwfnwal Moelmut, brenin Prydain, o'r Gymraeg ir Saesonaeg, ac a'i gosododd yn rheol i'w ddeiliaid mewn rhan o Mersia, o'r tu dehau i'r Teames, a pharhâodd hynny hyd amser Edward y Cyffesswr. Ynghylch wyth mlynedd a thrugain gwedi hynny y rheolodd Howel Dda Gymru oll. Ac am ei fod ef yn wr crefyddol, ac yn ceisio gwellhau ei wlad, casclodd ynghyd eglwyswyr a phendefigion Cymru i ddiwygio'r gyfraith, gan ddiddymu pethau afreidrol, ac esponi pethau ammheus, a chadarnhau pethau iachus. Y mae ei gyfraith ef i'w gweled etto yn Gymraeg, ac yn Ladin, a bu mewn grym drychant a deugain o flynyddoedd, nes dwyn y Cymru i'w rheoli wrth gyfraith Loegr. Wedi i'r Normaniaid goncwerio Lloegr, a chael tiroedd pennaethiaid y Saeson, blysiasant Gymru hefyd, a chymerasant bob achlysur i ymhyrddu iddi, yr hyn fu haws Q 1066—1164 Y Normaniaid. 41 iddynt ei wneuthur, oherwydd yr ymrysonau cenfigenus oedd rhwng y blaenoriaid Cymreig yn eu mysc eu hunain. Yn amser Gwilym Goch, cyflogodd Iestyn, arglwydd Morganwg, weision y brenin iw gynnorthwyo ef i ryfela yn erbyn tywysog Deheubarth; yr hyn a wnaethant hwy yn gefnog, gan ladd y tywysog ac Iestyn hefyd, a chymeryd ei arglwyddiaeth ef iddynt eu hunain, yr hon a ddaliasant hwy, a'u etifeddion rhag llaw. Ynghylch yr un amser ynnillodd y Normaniaid arglwyddiaeth Brecheiniog, a meddianasant y wlad. Yr un modd y gwnaethant a Dyfet, sef swydd Penfro, ac Aberteifi, a Phowys, a Rhywonioc, a Tegengl, a glan y môr o Gaerlleon ar Ddowrdwy i Gonwy, gan eu gorescyn â'r cleddyf, ac adeiladu cestyll i'w preswylio'n ddiogelach. Ond nid allai'r Cymry oddef y gormesiaid; am hynny yn fynech cyfodasant mewn arfau i'w gyrru ymmaith; yr hyn a gyffrôdd y brenin William Rufus i ddyfod yn eu herbyn â'i holl allu ddwywaith yn filain; a gwaeddodd y gorthrummedig ar Dduw yn daer, ac a gawsant eu gwaredu na lwyr ddifrodwyd hwynt. Er hynny anghofiant law Dduw drachefn, ac yspeilia'r penaethiaid eu gilidd yn ddichellgar ac yn waedlyd, a threisiant wragedd. Ac wrth glywed eu bod mor afreolus, tyngodd y brenin Harry, y cyntaf o'r henw, nas gadawai un byw ynGwynedd na Phowys heb eu llwyr ddiffetha; a bwriadodd ddwyn pobl eraill i gyfanneddu yn eu lle hwynt. I'r pwrpas hwnw cyfododd holl allu Lloegr a'r Albain, a gosododd allan dair byddun ar un—waith yn erbyn Cymru, —un tua'r Deheubarth, a'r llall tua Gwynedd dan law brenin yr Albain, a'r drydydd y arweiniai r brenin ei hun. Ond ymgasclodd y Cymbry i'r creigiau a'r coedydd, ac ymgadwasant nes iddynt heddychu â'r brenin. Ond wedi ei farw ef, yn amser y brenin Stephen rhoddasant gais ar guro'r dieithriaid allan o'u gwlad, gan ladd 0 honynt dair mil mewn brwydr dost. Daeth y brenin Harry yr Ail â byddin gref yn eu herbyn nhwy yn dra llidiog, a gwersyllodd ar fynydd Berwyn. Ymgasclodd y Cymru ynghŷd i'r coedydd a'r uchelderau, a chwaraesant oddiyno mor ddyfal nad allai dim llunieth ddyfod at wersyll eu gelynion. A syrthiodd glaw mor angerddol, oni ymroddodd y brenin i ddychwelyd tua Lloegr heb wneuthur fawr niwed. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 7c9uy7w4d3g2zex99f1l6xrfzl2z5s3 163846 163835 2026-05-02T19:02:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400-500}}a chollodd y wlad a halogodd. Ac ni wnaeth Arglwydd y winllan mo'r cam fwrw allan denantiaid anniolchgar, yr hwn yn ei ddoethineb a'i gyfiawnder a ganhiadodd i'r un fath beth ddigwydd mewn llawer o wledydd eraill ynghylch yr un amser, gan laccio ffrwyn cenhedloedd y gogledd, y rhai oeddent bob amser, pan lanwent eu gwledydd oerion eu hunain, yn deirion am ymhyrddu i leoedd cynhesach. Heidient am bennau rhai eraill pan lenwent eu cychod eu hunain. Y cyfryw oedd y Phichtiaid y ddaethant i'r Albain, y Gothiaid a'r Fandaliaid a ymgyrchasant i'r Ital a'r Affric a'r Hispaen ychydig cyn yr amser hwn; a'r Lwmbardiaid a breswyliasant yn yr Ital. A'r Ffranconiaid yn nghylch hyn a arhosasant yn Gallia, ac a'i galwasant hi Ffrainc. Ac ychydig wedi hyn daeth y Twrciaid a'r Tartariaid i gymeryd meddiant o'r gwledydd gorau yn yr hollfyd, sef Asia Leiaf, Arabia, yr Aipht, a Syria. Ymhob oes torrodd Duw genhedloedd pechadurus i lawr fel glaswellt; a hynny i'w ymddiffyn ei hun a'i anrhydedd yn erbyn pechaduriaid afreolus. Pan addfedeu eu hanwireddau, trosseddwyr a gyd—ddestrywid, weithiau drwy'r elfenau, sef<noinclude><references/></noinclude> lvy3fkwcwodyovr3co6ayzsjxpwwlfo 104 84200 163837 2026-05-02T18:33:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163837 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>penaethiaid eu gilidd yn ddichellgar ac yn waedlyd, a threisiant wragedd. Ac wrth glywed eu bod mor afreolus, tyngodd y brenin Harry, y cyntaf o'r henw, nas gadawai un byw ynGwynedd na Phowys heb eu llwyr ddiffetha; a bwriadodd ddwyn pobl eraill i gyfanneddu yn eu lle hwynt. I'r pwrpas hwnw cyfododd holl allu Lloegr a'r Albain, a gosododd allan dair byddun ar un-waith yn erbyn Cymru,—un tua'r Deheubarth, a'r llall tua Gwynedd dan law brenin yr Albain, a'r drydydd y arweiniai r brenin ei hun. Ond ymgasclodd y Cymbry i'r creigiau a'r coedydd, ac ymgadwasant nes iddynt heddychu â'r brenin. Ond wedi ei farw ef, yn amser y brenin Stephen rhoddasant gais ar guro'r dieithriaid allan o'u gwlad, gan ladd o honynt dair mil mewn brwydr dost. Daeth y brenin Harry yr Ail â byddin gref yn eu herbyn nhwy yn dra llidiog, a gwersyllodd ar fynydd Berwyn. Ymgasclodd y Cymru ynghŷd i'r coedydd a'r uchelderau, a chwaraesant oddiyno mor ddyfal nad allai dim llunieth ddyfod at wersyll eu gelynion. A syrthiodd glaw mor angerddol, oni ymroddodd y brenin i ddychwelyd tua Lloegr heb wneuthur fawr niwed. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6r81qprx2slu6axhb571yi4mgeg3u20 104 84201 163838 2026-05-02T18:34:31Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163838 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1066-1164}}iddynt ei wneuthur, oherwydd yr ymrysonau cenfigenus oedd rhwng y blaenoriaid Cymreig yn eu mysc eu hunain. Yn amser Gwilym Goch, cyflogodd Iestyn, arglwydd Morganwg, weision y brenin iw gynnorthwyo ef i ryfela yn erbyn tywysog Deheubarth; yr hyn a wnaethant hwy yn gefnog, gan ladd y tywysog ac Iestyn hefyd, a chymeryd ei arglwyddiaeth ef iddynt eu hunain, yr hon a ddaliasant hwy, a'u etifeddion rhag llaw. Ynghylch yr un amser ynnillodd y Normaniaid arglwyddiaeth Brecheiniog, a meddianasant y wlad. Yr un modd y gwnaethant a Dyfet, sef swydd Penfro, ac Aberteifi, a Phowys, a Rhywonioc, a Tegengl, a glan y môr o Gaerlleon ar Ddowrdwy i Gonwy, gan eu gorescyn â'r cleddyf, ac adeiladu cestyll i'w preswylio'n ddiogelach. Ond nid allai'r Cymry oddef y gormesiaid; am hynny yn fynech cyfodasant mewn arfau i'w gyrru ymmaith; yr hyn a gyffrôdd y brenin William Rufus i ddyfod yn eu herbyn â'i holl allu ddwywaith yn filain; a gwaeddodd y gorthrummedig ar Dduw yn daer, ac a gawsant eu gwaredu na lwyr ddifrodwyd hwynt. Er hynny anghofiant law Dduw drachefn, ac yspeilia'r<noinclude><references/></noinclude> gltuwpaoctw7lb3z4vb5soj3m374c7m 104 84202 163839 2026-05-02T18:49:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163839 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|872-1066|right}}D'Erigena o Fynyw; yr hwn, wedi iddo ystudio gartref, a aethai i'r Athen i gael ychwaneg o gydnabyddiaeth ag yscolheictod, a phan ddychwelodd ef adref, cyrchwyd ef at Alfred i ddechreu dysceidiaeth yn Rhydychen. Yr Alfred hwn a drodd gyfreithiau Dwfnwal Moelmut, brenin Prydain, o'r Gymraeg ir Saesonaeg, ac a'i gosododd yn rheol i'w ddeiliaid mewn rhan o Mersia, o'r tu dehau i'r Teames, a pharhâodd hynny hyd amser Edward y Cyffesswr. Ynghylch wyth mlynedd a thrugain gwedi hynny y rheolodd Howel Dda Gymru oll. Ac am ei fod ef yn wr crefyddol, ac yn ceisio gwellhau ei wlad, casclodd ynghyd eglwyswyr a phendefigion Cymru i ddiwygio'r gyfraith, gan ddiddymu pethau afreidrol, ac esponi pethau ammheus, a chadarnhau pethau iachus. Y mae ei gyfraith ef i'w gweled etto yn Gymraeg, ac yn Ladin, a bu mewn grym drychant a deugain o flynyddoedd, nes dwyn y Cymru i'w rheoli wrth gyfraith Loegr. Wedi i'r Normaniaid goncwerio Lloegr, a chael tiroedd pennaethiaid y Saeson, blysiasant Gymru hefyd, a chymerasant bob achlysur i ymhyrddu iddi, yr hyn fu haws<noinclude><references/></noinclude> aerzqqjmddoyib9qvo14ey27a54tisg 104 84203 163840 2026-05-02T18:51:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163840 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|760}} saith gant a thrugain, ymosododd eu gelynion o'u dautu i warchae ar ddinas Alcluid, lle gwnaethant ymroad iddynt drwy gyttundeb. A chan eu bod fel yd rhwng dau faen melin, aethant yn wynn wrth eu dryllio, a rhoddasant eu bryd ar wasanaethu Duw yn fanylach, ac amlhasant yn y monachlogydd. Acer iddynt gadw eu crefydd, collasant eu hiaith, canys Saesonaec a sieryd y Cumbriaid yn awr. Yn yr un oes cyfyngwyd ar Gymru hefyd, canys gwnaeth Offa Sais, brenin Mersia, glawdd mawr o fôr i fôr, yn derfyn rhwng Cymru a Lloegr, y pryd y cwttogwyd terfynau Powys a Deheubarth. Yrydoedd Cymru wedi eu rhannu yn dair talaeth, —sef Gwynedd, ac yn Aberffraw ym Môn yr oedd llys y tywysog; a Deheubarth, ac yn Nghaer Fyrddin a Dinfawr y cartrefai'r tywysog; a Phowys, ac yn Mathrafal y preswyliai'r tywysog, wedi colli'r Mwythig. Tywysog Gwynedd oedd bennaf, a'r ddau eraill i dalu teyrnged iddo ef. A gorfu i Gerniw fyned dan iau'r Saeson. Ynghylch oes gŵr gwedi teyrnasodd Alfred yn Lloegr. Anfonodd ef i Gymru am ddau wr dyscedig i'w hyfforddi ef i seilio yscolion yn Rhydychen; sef Asser, ac Ioan<noinclude><references/></noinclude> se1i998kf0i1lceke9pc3vkrkz8g7z7 104 84204 163841 2026-05-02T18:53:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163841 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|664|right}}Ynghylch blwyddyn yr Arglwydd chwe chant a phedair a thrugain, amser haf, digwyddodd tywyllwch mawr oddiwrth ecclips ar yr haul; ar ol hynny gwelwyd y nefoedd yn danllyd, ac yn nechreu'r cynhaiaf gwnaeth pla tra marwol ddifrawd angerddol ar drigolion Prydain a'r Iwerddon. Ond arbedodd y pla hwn a'r Fall Felen y Pictiaid a'r Scotiaid yn yr Albain, er iddynt fod yn dost wrth y Britaniaid. Cydnabyddwn ddoethineb a daioni a chyfiawnder Duw yn ei farnedigaethau ar ein henafiaid ni, canys gadawai gryn ennyd rhwng y dyrnodiau y roddai iddynt, fel y caent amser i ystyried eu ffyrdd, ac i droi oddiwrth eu hanwireddau er y naill gerydd, cyn dyfod y llall. Ac felly y gwnaeth ef a'r Israeliaid pan ddygn ddigiodd ef wrthynt, gan adel caethiwo Samaria yn gyntaf, ac ymhen talm o flynyddoedd gwedi y caethiwyd Jerusalem ar ddwy waith neu dair, a'r cystydd olaf fyddai drymmaf. Wedi i weddillion y Britaniaid lynu encyd mewn dalfau yngogledd Lloegr o Cumbria i Glascu rhwng y Saeson a'r Pictiaid, megis rhwng y rhisc a'r pren, ynghylch y flwyddyn o oedran yr Arglwydd<noinclude><references/></noinclude> f6son5d282rvask47gidmvqsx9og30a 104 84205 163842 2026-05-02T18:54:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163842 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|500—650}} broffes y grefydd Gristnogol, etto ni chafodd y Cymru fawr esmwythâd, o herwydd na chynorthwyent bregethiad yr efengyl i'r Saeson, ac na dderbynient ddefodau Eglwys Rufain, oeddent wedi amlhau y pryd hwnw. Yn enwedig cythrybliodd y ddadl loerig,—sef pa ddydd o'r lleuad y cedwid y Pasc, —lawer ar y Britaniaid a'r Gwyddelod. Dilynai ein cenedl ni arfer yr Asiaid, a chadwai'r Gwyddelod yr un tymhorau ac oedd arferol ymmysc eglwysydd y Gorllewin a Rhufain yn amser Padrig. Ond talm gwedi, sef yn y chweched oes, newidiodd eglwys Rufain ei harfer gyntaf i ddilyn defod Alecsandria, a chymmerth boen i droi eraill i gydffurfio â hi. Ynghylch hyn gorescynnodd y Saeson Gaerlleon ar Ddwfrdwy, a lladdasant un cant ar ddeg o fynych Bangor is y coed. Ond rhwystrodd Brochwel, tywysog Powys, iddynt ddyfod tros Ddwfrdwy, nes i Cadfan, brenin Gwynedd, a Bledrus, tywysog Cerniw, a Meredyth, brenin Deheubarth, ddyfod i'w swccwr ef, pryd yr ymladdasant a'r Saeson, ac a laddasant o honynt fwy na mil, a gyrrasant y lleill i ffoi, — dialwyd arnynt waed y mynych. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ckuv2xamdj6edi4x363usvyblwo1kza 104 84206 163843 2026-05-02T18:57:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163843 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|500-650}}chawsai neb chwennychu mo'i thir, er anamled ei gwrrywiaid; ac os buasai rhuthr iddi, creuasai'r Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. Ond wedi iddi ddigio Duw, aeth ei golud hi yn obrwy i'r sawl a'i lladdent hi. Plannasei'r Arglwydd winllan, — sef ei eglwys, ynddi, a disgwyliodd iddi ddwyn grawnwin o weithredoedd grasol, a hitheu a ddug rawn gwylltion o foesau drwg, sef trais yn lle barn, ac yn lle cyfiawnder gwaedd. Am hynny tynnodd ymaith ei chae amddiffyn fel y porid hi, a thorrodd ei magwyr fel y byddai yn sathrfa; a gosododd hi yn ddifrod, ac i'r cwmylau y gorchymynnodd na lawient law arni, gan attal oddiwrthi neu brinhau ei ordinhadau moddion gras. Cyn pen nemawr ar ol yscrifen Gildas bu agos i bla a elwid y Fall Felen a dibennu gweddillion y Britaniaid, y rhai wedi hynny a gollasant Gaerloiw, a'r Bath, a'r cwbl o orllewin Lloegr, oddieithr Cerniw. A deleodd y Saeson y grefydd Gristnogol, a throesant yr eglwysydd yn demlau eulynnod paganaidd drwy eu harglwythiaethau oll. Er i Awstin y monach a phregethwyr eraill ddyfod o Rufain, a throi llawer o'r Saeson at<noinclude><references/></noinclude> 86o5z5075r4i0qnx47gu02s28c5rq9c 163893 163843 2026-05-02T21:29:31Z AlwynapHuw 1710 163893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|500-650|right}}chawsai neb chwennychu mo'i thir, er anamled ei gwrrywiaid; ac os buasai rhuthr iddi, creuasai'r Arglwydd amddiffyn ar ei holl ogoniant. Ond wedi iddi ddigio Duw, aeth ei golud hi yn obrwy i'r sawl a'i lladdent hi. Plannasei'r Arglwydd winllan,—sef ei eglwys, ynddi, a disgwyliodd iddi ddwyn grawnwin o weithredoedd grasol, a hitheu a ddug rawn gwylltion o foesau drwg, sef trais yn lle barn, ac yn lle cyfiawnder gwaedd. Am hynny tynnodd ymaith ei chae amddiffyn fel y porid hi, a thorrodd ei magwyr fel y byddai yn sathrfa; a gosododd hi yn ddifrod, ac i'r cwmylau y gorchymynnodd na lawient law arni, gan attal oddiwrthi neu brinhau ei ordinhadau moddion gras. Cyn pen nemawr ar ol yscrifen Gildas bu agos i bla a elwid y Fall Felen a dibennu gweddillion y Britaniaid, y rhai wedi hynny a gollasant Gaerloiw, a'r Bath, a'r cwbl o orllewin Lloegr, oddieithr Cerniw. A deleodd y Saeson y grefydd Gristnogol, a throesant yr eglwysydd yn demlau eulynnod paganaidd drwy eu harglwythiaethau oll. Er i Awstin y monach a phregethwyr eraill ddyfod o Rufain, a throi llawer o'r Saeson at<noinclude><references/></noinclude> 59l4s21911cv3lvq74r1u5lme4o4iaz 104 84207 163844 2026-05-02T18:58:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163844 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|400—500}}a'u cymwysodd i dderbyn yr un mesur gan y Saeson, ac y roddasent hwythau i'r Letafiaid. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwn aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cerniw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson y gyflogasai nag yn ei ddeiliaid ganedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela a'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi iddo ynnill deuddeg brwydr oddiar y Saeson, trwy anfodlonrwydd ei nai, Modred, cafodd ei farwolaeth; a chydag ef syrthiodd llwyddiant ei genedl; a'r deyrnas wedi ymrannu yn ei herbyn ei hun a anghyfaneddwyd. Hefyd, tra yr oedd Prydain yn wan, yr oedd hi yn brydferth, a'i glendid y barodd i gymaint o ddieithriaid ei threisio hi. Ni chafodd lonydd gan yspeilwyr wrth fod ei thir mor gyfoethog. Ffrwythlondeb y pren afalau y wnaiff ergydio cymmaint o bastynau atto, yn enwedig os bydd heb gae yn ei gylch. Aeth ei hymddiffynfeydd fel ffigyswydd a'u blaenffrwyth arnynt, pan yscydwyd hwynt, syrthiasant yn safnau y bwyttawyr. Pe buasai yn addoli Duw yn ddyladwy, ni<noinclude><references/></noinclude> sk0ue19qg172fe25fqr7ikhzozkjv4h 163892 163844 2026-05-02T21:29:01Z AlwynapHuw 1710 163892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a'u cymwysodd i dderbyn yr un mesur gan y Saeson, ac y roddasent hwythau i'r Letafiaid. Anghydfod y penaethiaid hefyd a agorodd adwyau i ollwn aflwydd i'r ynys. Pan aeth Fortigern, duwc Cerniw, yn frenin drwy frad gwaedlyd, rhoddodd fwy ymddiried yn y Saeson y gyflogasai nag yn ei ddeiliaid ganedigol. Gorfu i'r brenin Arthur ryfela a'i wladwr Melfas, tywysog gwlad yr haf, i ddial trais ei frenhines Gwenhwyfar. A chwedi iddo ynnill deuddeg brwydr oddiar y Saeson, trwy anfodlonrwydd ei nai, Modred, cafodd ei farwolaeth; a chydag ef syrthiodd llwyddiant ei genedl; a'r deyrnas wedi ymrannu yn ei herbyn ei hun a anghyfaneddwyd. Hefyd, tra yr oedd Prydain yn wan, yr oedd hi yn brydferth, a'i glendid y barodd i gymaint o ddieithriaid ei threisio hi. Ni chafodd lonydd gan yspeilwyr wrth fod ei thir mor gyfoethog. Ffrwythlondeb y pren afalau y wnaiff ergydio cymmaint o bastynau atto, yn enwedig os bydd heb gae yn ei gylch. Aeth ei hymddiffynfeydd fel ffigyswydd a'u blaenffrwyth arnynt, pan yscydwyd hwynt, syrthiasant yn safnau y bwyttawyr. Pe buasai yn addoli Duw yn ddyladwy, ni<noinclude><references/></noinclude> 86t40oc32rnx1jq9nbhkav96jyo5jjm 104 84208 163845 2026-05-02T18:59:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>drwy ddwfr yn amser Noah, a thrwy dân yn amser Lot; weithiau drwy ddynion, megis y Cananeaid yn amser Joshua; a'r Israeliaid drwy'r Assyriaid a'r Caldeaid. Ie yn y cynfyd, pan oedd llawer o'r ddaiar yn wag, a digon o le i bobl i fyw wrth ystlys eu gilidd, etto difethodd meibion Esau yr Horiaid a thrigasant yn eu lle hwynt. A'r Ammoniaid a ddifethasant y Zamzumiaid, ac a drigasant yn eu lle hwynt. A'r Caphtoriaid a ddifethasant yr Asiaid. Y modd cyntaf difwynwyd y ddaiar gyda'i thrigolion, ond yr ail modd digwyddodd dialedd i bobl yn unig; a bu'r tir diangol, fel y rhoddai gynhaliaeth i genedl arall y brifiai dros dro yn ufuddach i'w Duw. Yr achlysur o wanhychiad ein gwlad ydoedd rheoliad y Rhufeiniaid arni a'u hymadawiad hwy o honi i ddiffyn yr Ital; megis mewn dychryn pan gilio'r gwaed o'r wyneb a'r aelodau at y galon i'w diddanu hi, digwydd glesni a llescedd ynddynt hwy. Ni adawodd ei hen feistriaid fawr o'u hol, ond amryw eiriau Ladin yn gymyscedig a'n iaith ni. A phlanniad y Britaniaid yn Llydaw a eiddilódd lawer ar eu cenedl gartref, ac<noinclude><references/></noinclude> 12jb6tc37w2z0i4oysxki972pxvwzve 104 84209 163847 2026-05-02T19:16:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|PEN, III.<br>HELYNT CYMRU ER PAN GYFIEITHWYD YR YSCRYTHYRAU YN GYMRAEG.}}}} {{Sidebox|1535|right}}YN y chweched flwyddyn ar hugain o deyrnasiad ei fab ef, y brenin Harri Wythfed, gwnawd Act o Barliament i gael o Gymry yr un breintiau, rhydd-did, a chyfiawnder a Lloegr, gan ei rhannu yn siroedd, a threfnu sessiwnau iddi. Yn nyddiau ei fab yntef, sef y brenin Edward y Chweched, cynygiwyd iddi warediad oddiwrth ei chaethiwed ysprydol, fel y cawsai rhyddhâd o'r blaen oddiwrth ei chyfyngder bydol. Ond nid oedd nemawr a fedrai, ac a fynnai gyfieithu a phregethu gair Duw yn Gymraeg yn yr yspaid hwnnw. A dyna'r achos na chafwyd neb yn-Ghymry wedi hynny, sef yn amser y frenhines Mari, i ddwyn tystiolaeth gyda ffydd y Protestaniaid drwy ddioddefaint, oddieithr tri yn y Deheubarth y fedrent Saesoneg, yr hyn sydd argoel hynod reitied ydyw cyfieithiad a phregethiad yr<noinclude><references/></noinclude> ouif7lzwycpf1akp32nq2hh85gfd5is 104 84210 163848 2026-05-02T19:21:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1567}}Scrythurau yn iaith gyffredin pobl, i weithio ynddynt ffydd iachusol. Yn nechreu teyrnasiad y frenhines Elizabeth, gorchymynwyd drwy Act o Barliament droi'r Bibl yn Gymraeg. Ond yr oedd ein gwlad ni wedi myned yn ddichwant am dano, neu yn anfedrus tuag at y fath beth. Am hynny safodd y gwaith ynghylch naw mlynedd, ac yno Rissiard Dafies escob Mynyw, ac William Salisbury, gwr bonheddig, a gyfieithasant y Testament Newydd yn Gymraeg, ac ai printiasant ymmlwyddyn yr Arglwydd mil a phum cant a thrugain a saith. Ac am fod llythyr Saesonaeg Mr. W. S. at y frenhines yn amlygu peth o helynt ein cenedl ni y pryd hynny, cyfieithais hyn o honaw ef. {{c|''I'r rhinweddolaf a'r ardderchoccaf dywysoges, Elizabeth.''}} Pan ail cofwyf ddull y grefydd wedi ei llygru yn Lloegr, a'r defodau ofer a ymluscasent i'n gwlad ninnau Cymry, pryd yn lle'r bywiol Dduw yr addolau dynion ddelwau meirwon, o goed a cherrig, clychau ac escyrn; a phan ystyriwyf hefyd ein diweddar gyffredin ymadawiad oddiwrth sancteiddiolaf air Duw, y dderbyniasid unwaith, a'r erlidigaethau annhrugarog y sydd ar lawer etto mewn gwledydd eraill; nid allaf amgen na wnelwyf fal y truan Bartimeus ddall, neu'r<noinclude><references/></noinclude> lixrnxcj6q5lwxl6xw10kqxe86rievh 104 84211 163849 2026-05-02T19:24:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gwahanglwyfus o Samaria i'n Achubwr, sef dyfod yn dragostyngedig o flaen eich mawrhydi, nid yn unic drosof fy hun, ond hefyd am waredigaeth llawer mil o'm gwladwyr oddiwrth ysprydol ddallineb anwybodaeth, a ffiaidd haint hên eilun-addoliaeth, a gau ofergoel; yn ddyladwy i gydnabod eich cymwynas digyffelyb chwi ini, wrth ganhiadu cael o honom yr Scrsthyrau Sanctaidd, eli ein dallineb ysprydol a'n gwahanglwyf, yn ein hyspysaf dafodiaith. Yr oedd ein gwladwyr ni gynt yn anhawdd ganddynt dderbyn y grefydd Rhufeinaidd, ac nid heb achos; etto yn awr gwedi,—y cyfryw yw niwed drwg arfer,—anhawdd fu ganddynt ei gadel, a derbyn efengyl Iesu Grist. Ar ol cystuddio'r genedl hon yn dra—gofidus â hîr ryfeloedd, am ei gwrthgiliad, fel y tybir; a'i llwyr orescin, a'i chadw tanodd â chyfreithiau sarrug, etto er diwedd rhyngodd bodd i Dduw o'i gynefin drugaredd edrych i lawr drachefn arnynt, gan anfon dau frenin o goffadwriaeth tra-enwog,—Harri Seithfed, a'i fab Harri yr Wythfed, sef eich tâd a'ch taid chwi, y rhai yn rasusol a'u gollyngodd hwy o'u poenau, ac a esmwythâsant eu beichiau anoddef; y naill a siarteri o rydd-did, 'r llall ag Actau o Barliament, gan droi ymmaith eu caethiwed hwy, a'u gwneuthur yn ungorph â'i ddeiliaid o Loegr. Diammeu nad cymwynas bychan ydoedd hynny. Etto y mae'r llessâd hwn o'r eiddo eich mawrhydi chwi yn rhagori arno, yn gymaint ac y mae'r enaid yn rhagori ar y corph. Os yw Mair Magdalen mor enwog drwy'r holl fyd lle pregethir yr efengyl, am roddi blychaid o ennaint defnyddiol i enneinio corph cnawdol Crist; cedwir eich haelioni chwithau byth mewn coffadwriaeth am ganhiadu<noinclude><references/></noinclude> h3qinrflvqfzvbwu3pc471p9rb8gzww 104 84212 163850 2026-05-02T19:26:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1567-1584}} ennaint yr Yspryd Glân i enneinio ei gorph ysprydol ef, sef yr eglwys. Yn gymaint ac i escobion Cymry fy 'ngalw i wneuthur peth tuag at osod allan y gorchwyl teilwng hwn, tybiaf yn ddyledus yma yn eu henw hwy gyflwyno i'ch mawrhydi, megis y blaenffrwyth goreu, lyfr Testamant Newydd ein Harglwydd Iesu Grist, wedi ei gyfeithu i'r Gymraeg. A dymunwn ar Dduw gael o'ch deiliad chwi o Gymru gwbl o lyfr gair Duw yr un ffunud. Yna y gallau eu cydddeiliaid o Loegr adrodd yn hyfryd am danynt yn y geiriau hyn,— "Y bobloedd eisteddent mewn tywyllwch a welsant oleuni mawr: y rhai a breswylient yn nhir cyscod angeu, arnynt hwy y llewyrchodd y goleuni. Gwynfyd y bobl y mae felly iddynt, ie bendigedig y bobl y ma'r Arglwydd yn Dduw iddynt." Yna y dywedent ill dau yn frawdol fel hyn,—"Deuwch ac escynwn i fynydd yr Arglwydd, i dŷ Duw Jacob, ac Efe a ddysci ni ei ffyrdd, ac ni a rodiwn yn ei lwybrau ef." Dros ugain mlynedd wedi hyn, bu Cymru heb nemawr o bregethwyr ynddi, na'r Hen Destament yn ei hiaith, er bod rhai ewyllyswyr da iddi. Dywedodd y doctor Powel drosti yn y llyfr Saesonaeg y breintiodd ef 1584,-"Os rhyglyddai fodd i Dduw anfon iddi y Beibl yn ei hiaith ei hunan yn ol y cyfreithiau duwiol a wneithid, y byddai i'w chystadlu ag un wlad yn Lloegr, os y rheolwyr a'r dyscawdwyr fyddent da." Y flwyddyn<noinclude><references/></noinclude> aoczk91w6emmdlzjvfvb6sf93efc5cf 104 84213 163851 2026-05-02T19:29:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>nesaf at hon anrheithiodd cynhaiaf anhymerus yr ŷd, a lladdodd y gaiaf y cattel agos i gyd drwy Gymru oll. A chyfododd Cymbro â'i galon yn gresynu wrth anwybodaeth ei wlad i betisiwna'r frenhines a'r Parliament am ychwaneg o hyfforddiant iddi, gan ddangos fod y bla o newyn arni, o herwydd anghyfanedddra tŷ Dduw ynddi. Ac ym mlwyddyn yr Arglwydd mil a phumcant a phedwar ugain ac wyth, cyfieithwyd a phreintiwyd y Bibl cyfan yn Gymraeg gan y doctor Morgan, ficer Llanrhaiadr ym Mochnant. Ond ni hwyrach, fel y dywedodd Nathaniel, ddichon da ddyfod o Nazareth?" yr amheua'r Gwyneddwr a allai'r fath gymwynas iachusol ddeilliaw o'r gymdogaeth honno. Eto gwel fel y prifiodd ceccri rhai o'i blwyfolion yn fantais i'r athro hwn yn ei orchwyl pwys-fawr. Canys pan orfu iddo fyned i lys yr archescob i atteb iddynt, canfu'r prelad pwyllog ei odidowgrwydd ef, ac a'i hannogodd ef i'r gwaith bendigaid hwnw. Cymer hyn o grynodeb a chyfieithiad o'i lythyr Ladin ef at y frenhines, a breintwyd gyda'r Bibl Cymraeg o'i ladmeriaeth ef,— {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> asrle7aa21ckixsb10mql1tb1mf153l 104 84214 163852 2026-05-02T19:31:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|''I'r ardderchoccaf Frenhines Elizabeth, gras a bendith yn yr Arglwydd.''}} {{Sidebox|1588}}Pa gymaint y mae eich mawrhydi chwi, odidoccaf dywysoges, yn nylêd y goruchaf Dduw, nid yn unic ei ryfeddol amddiffin ef yn tarfu y gelynion creulon yn ddiweddar, eithr hefyd y duwioldeb rhagorol, clodfawr drwy'r hollfyd, â pha un yr addurnodd ef eich mawrhydi, sy'n eglur dystiolaethu. A hyn a ddengys pa radlawn ofal ydoedd gan eich mawrhydi chwi am eich Britaniaid, nid amgen na'ch ordinhâd drwy awdurdod Parliament y deyrnas i droi yn Gymraeg yr ddwy yscrifen o sanctaidd air Duw, sef yr hen a'r newydd. Yr hyn hefyd sy'n datcan ein syrthni a'n esgeulysder ni, gan nad allai y fath athrwm anghenrhaid ein cynhyrfu ni, na chyfraith mor llesol ein cymell ni, fel nad arhosai peth mor bwysfawr, mwy na pha un nis gallai dim fyth fod, cyhyd heb ei gymeryd mewn llaw. Canys y Testament Newydd yn unic a drodd escob Menyw yn Gymraeg er ys ugain mlynedd, gyda chynorthwy William Salisbury, gwr a haeddai yn dda ar law ein eglwys ni. Nid hawdd mynegi faint o leshâd y wnaeth ef i'n gwlad ni wrth y gorchwyl hwnw. Canys y pryd hynny prin y medrai ymbell un bregethu yn Gymra Gymraeg, o herwydd bod y geiriau rheidiol i egluro sanctaidd ddirgeledigaethau yr Scrythyr lân yn Gymraeg wedi myned ar aball, megis wedi eu golchi ymaith a dwfr Lethe; neu wedi eu claddu dan lwch anarfer; mal nas gallau na'r dyscawdwyr agor yn ddigon amlwg yr hyn a ewyllysient, na'r gwrandawyr eu deall; na dirnad pa rai oedd geiriau'r scrythyrau, a pha rai oedd esponiada<noinclude><references/></noinclude> o54apikbthm6yapp5wl0mvjl4d89zue 104 84215 163853 2026-05-02T19:40:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>A Guide to Welsh-Part II. 136 pages, Cloth, Is. Treats of the Mutations and Tenses in a clear, concise, and masterly manner. Welsh and English for Day Schools Cymraeg a Saesneg yn yr Ysgolion Dyddiol). 128 pages, Cloth, Is. Cynllun newydd effeithiol i ddysgu y Saesneg drwy y Gymraeg. By T. BOWEN (Cert. Master, 1st Class 1st Division). Darluniau rhagorol. Cant o Hanesion Difyrrus, gyda Geirtechres Gymraeg a Saesneg i bob hanes. 17 o Ddarluniau. Fel llyfr gwobrwyol y mae hwn yn ddiguro. 128 tudal. Llian, is. "Yr ydym yn defnyddio eich llyfrau cyhoeddedig ar gyfer Ysgolion, megis Cant o Hanesion Difyrrus. Maent yn ardderchog. "-W. M. D. The Scholar's Handbook (Bi-Lingual) of the English and Welsh Languages, expressly adapted to the requirements of Schools in Wales. By THOMAS BOWEN, Llanuwchllyn. For Standards I. to IV. Part I. Cloth, 9d. "Cynhorthwy tra phwrpasol." - Y Traethodydd. Pieces for Translation: Selected and arranged by J. M. EDWARDS, M.A., Head Master of Holywell County School. For the use of the Welsh Intermediate Schools, in preparation for the University of Wales Matriculation, the Oxford and Cambridge Local, the King's Scholarships, Day Schools, &c. Welsh into English and English into Welsh, passages illustrating the idioms of the two Languages. List of flowers and trees, names of towns. Useful also as a Reading Book and for Dictation. Cloth, 9d. "The selection of pieces for transla'ion is excellent."Manchester Guardian. Am y gweddill o'n Cyhoeddiadau i Blant yn yr Ysgolion Dyddiol, Ysgolion Sir, a phawb sy'n awyddus am wybodaeth drwyadi o'r Gymraeg, gweler ein Catalog Llyfrau, 56 t.d. [yn rhad].<noinclude><references/></noinclude> l40lp1q1ejxe6ite293ze5svfjz5hgo 104 84216 163854 2026-05-02T19:40:59Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cardiau Gwobrwyol, 3c. y Llen, (trwy'r Post, 4c.), gyda Blodau, neu Adar, Lliwiedig, ac Adnodau neu Emynau. Emynau Mwyn i'r Plant, 32 o gardiau ar un Len. Salmau Moliant, 48 o gardiau. Blodau'r Beibl, 66 o gardiau. Diarhebion i'r Plant, 84 o Gardiau. Am Lyfrau Gwobrwyon, gweler ein Catalog, i'w gael trwy Lyfrwerthwyr neu o'n Swyddfa ar dderbyniad eich enw a'ch cyfeiriad. Y Llyfr Cyntaf i'r Plant Bach (Primer Part I. Bi-Lingual Reader), Y Wyddor, Šillebu, Darllen, Darluniau, &c. 48 tudal. Llian, 4c. Yr Ail Lyfr i'r Plant Bach (Primer Part II. Bi-Lingual Reader). Darluniau da. 64 tudal. Llian, 5c. Ystraeon Hanes (Story Books of History) : Gan O. M. EDWARDS, M.A., Fellow of Lincoln College, Oxford. Llyfr I., 64 tudal. Llian, 5c. Llyfr II., 80 tudal. Llian, 7c. Bi-Lingual. Illustrated. Y DDAU LYFR UCHOD YNGHYD MEWN LLIAN, 144 T.D., IS. Mae gwersi y llyfr hwn wedi eu trefnu yn baragraffau, hefyd y mae pob gwers yn rhedeg yn gyfochrog yn Gymraeg a Saesneg; am arddull yr Hanesion sydd ynddo nis gellir dweud gormod, y maent yn werthfawr fel cynllun i'r plant. A Guide to Welsh-Part I. By the Author of Cant o Hanesion Difyrrus. 96 pages, Cloth, rod. Standards III. and IV. As the "Learner's Welsh Grammar" (SPECIFIC SUBJECT, SEE CODE), English and Welsh Teachers have pronounced it the best. AN IMPROVED EDITION NOW READY.<noinclude><references/></noinclude> lq0thg5cvgspm806lafkifem87wiwyb 163860 163854 2026-05-02T19:59:50Z AlwynapHuw 1710 163860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cardiau Gwobrwyol, 3c. y Llen, (trwy'r Post, 4c.), gyda Blodau, neu Adar, Lliwiedig, ac Adnodau neu Emynau. Emynau Mwyn i'r Plant, 32 o gardiau ar un Len. Salmau Moliant, 48 o gardiau. Blodau'r Beibl, 66 o gardiau. Diarhebion i'r Plant, 84 o Gardiau. Am Lyfrau Gwobrwyon, gweler ein Catalog, i'w gael trwy Lyfrwerthwyr neu o'n Swyddfa ar dderbyniad eich enw a'ch cyfeiriad. Y Llyfr Cyntaf i'r Plant Bach (Primer Part I. Bi-Lingual Reader), Y Wyddor, Šillebu, Darllen, Darluniau, &c. 48 tudal. Llian, 4c. Yr Ail Lyfr i'r Plant Bach (Primer Part II. Bi-Lingual Reader). Darluniau da. 64 tudal. Llian, 5c. Ystraeon Hanes (Story Books of History) : Gan O. M. EDWARDS, M.A., Fellow of Lincoln College, Oxford. Llyfr I., 64 tudal. Llian, 5c. Llyfr II., 80 tudal. Llian, 7c. Bi-Lingual. Illustrated. Y DDAU LYFR UCHOD YNGHYD MEWN LLIAN, 144 T.D., IS. Mae gwersi y llyfr hwn wedi eu trefnu yn baragraffau, hefyd y mae pob gwers yn rhedeg yn gyfochrog yn Gymraeg a Saesneg; am arddull yr Hanesion sydd ynddo nis gellir dweud gormod, y maent yn werthfawr fel cynllun i'r plant. A Guide to Welsh-Part I. By the Author of Cant o Hanesion Difyrrus. 96 pages, Cloth, rod. Standards III. and IV. As the "Learner's Welsh Grammar" (SPECIFIC SUBJECT, SEE CODE), English and Welsh Teachers have pronounced it the best. AN IMPROVED EDITION NOW READY. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> cr0zmli9ybqqzd7r89qkahkjwuy2i6c 104 84217 163855 2026-05-02T19:50:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|HWIAN GERDDI CYMRAEG F'EWYRTH HUW:]] Gyda DARLUNIAU HARDD, Llythyren fras, 3c.; trwy'r Post, 4c. Mae y llyfrau hyn yn rhwynı o ''anwylo'' y Gymraeg i'r plant. Gofynner i Lyfrwerthwr am geisio rhai i chwi. Dywed un o Arolygwyr Ysgolion Ei Fawrhydi,—"I am delighted with the Nursery Rhyme Books. It is sad to think that Welsh children have hitherto had none of these charming aids, which add so much to the joy of childhood." Dywed Arolygwr arall, —" Your captivating Picture Books are an immense boon to the bairns of the Principality. They cannot fail to develop the children's powers of observation, and at the same time to assist them materially in learning the Welsh language." Dywed y PROFF. J. E. LLOYD, M.А., — "They seem to me an admirable set, most opportunely issued at the present moment, when there is a disposition to adopt rational methods of teaching little Welsh children through the medium of their mother tongue." Dywed Mr. D. E. REES, Ysgolfeistr, Glyn Ceiriog, ". Your Welsh Toy Books are among the most beautiful and attractive I have ever seen, and supply a long felt want in the Welsh language."<noinclude><references/></noinclude> 2nfaq2fn3orohwa0d0bjuburn774crh 163859 163855 2026-05-02T19:58:57Z AlwynapHuw 1710 163859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|HWIAN GERDDI CYMRAEG F'EWYRTH HUW:]] Gyda DARLUNIAU HARDD, Llythyren fras, 3c.; trwy'r Post, 4c. Mae y llyfrau hyn yn rhwynı o ''anwylo'' y Gymraeg i'r plant. Gofynner i Lyfrwerthwr am geisio rhai i chwi. Dywed un o Arolygwyr Ysgolion Ei Fawrhydi,—"I am delighted with the Nursery Rhyme Books. It is sad to think that Welsh children have hitherto had none of these charming aids, which add so much to the joy of childhood." Dywed Arolygwr arall, —" Your captivating Picture Books are an immense boon to the bairns of the Principality. They cannot fail to develop the children's powers of observation, and at the same time to assist them materially in learning the Welsh language." Dywed y PROFF. J. E. LLOYD, M.А., — "They seem to me an admirable set, most opportunely issued at the present moment, when there is a disposition to adopt rational methods of teaching little Welsh children through the medium of their mother tongue." Dywed Mr. D. E. REES, Ysgolfeistr, Glyn Ceiriog, ". Your Welsh Toy Books are among the most beautiful and attractive I have ever seen, and supply a long felt want in the Welsh language." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> lld9vignvhnsbk49mgwtpxnpfuq6w7b 104 84218 163856 2026-05-02T19:56:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Dull Deniadol a'r Dull Goreu i Ddysgu Cymraeg i'r Plant yn yr Ysgol Dyddiol ac ar yr Aelwyd Gartref. {{c|LLWYDDIANT Y TEGAN-LYFRAU (ΤΟΥ-ΒΟΟKS).<br>Dim yn gyffelyb iddynt yn y Gymraeg o ran Mater Darluniau na Gwisg. }} {{center block| <poem> Cyfres Ysgol y Plant Bach. Gyda DARLUNIAU LLIWIEDIG. BORE BYWYD, 2g. DOF A GWYLLT, 2g. CARTRE' IFOR, 2g. DYGWYL YN YR HAFOD, 2g. ENWAU PETHAU CYFFREDIN, 3с. MYFANWY YN Y WLAD, 3c. TYDDYN DEDWYDD, 4c. CHWEDL A CHWARE, 4c. DYDDIAU'R HAF, 6с. DYDDIAU DIFYR, 6с. Trwy'r Post, 1g. yr un ychwanegol. Mae yr uchod yn hollol newydd. HEFYD, CYFRESMEBYD. Pwy ydyw Pwy? Rhigwm A. B. Pwff, Pwff. Plyg mawr, 3c. yr un; trwy'r Post, 4c. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> 7caikl1njd7rjj1uk8id0vem68q952v 163857 163856 2026-05-02T19:56:50Z AlwynapHuw 1710 163857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Dull Deniadol a'r Dull Goreu i Ddysgu Cymraeg i'r Plant yn yr Ysgol Dyddiol ac ar yr Aelwyd Gartref. {{c|LLWYDDIANT Y TEGAN-LYFRAU (ΤΟΥ-ΒΟΟKS).<br>Dim yn gyffelyb iddynt yn y Gymraeg o ran Mater Darluniau na Gwisg. }} {{center block| <poem> Cyfres Ysgol y Plant Bach. Gyda DARLUNIAU LLIWIEDIG. BORE BYWYD, 2g. DOF A GWYLLT, 2g. CARTRE' IFOR, 2g. DYGWYL YN YR HAFOD, 2g. ENWAU PETHAU CYFFREDIN, 3с. MYFANWY YN Y WLAD, 3c. TYDDYN DEDWYDD, 4c. CHWEDL A CHWARE, 4c. DYDDIAU'R HAF, 6с. DYDDIAU DIFYR, 6с. Trwy'r Post, 1g. yr un ychwanegol. Mae yr uchod yn hollol newydd. HEFYD, CYFRES MEBYD. Pwy ydyw Pwy? Rhigwm A. B. Pwff, Pwff. Plyg mawr, 3c. yr un; trwy'r Post, 4c. </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> r85uu9r7m3i4edkxkt5s46cfdu6ihdh 104 84219 163858 2026-05-02T19:58:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ARGRAFFIAD MAWR O'R TESTAMENT HWN: wedi ei olygu a'i helaethu gan y Parch. John Peters (Ioan Pedr). Llythyren Fras, Lledr, Gilt Edges, 5/-. Llian hardd, 3/6. Testament Bach Cyfeiriadol: Roan, Gilt Edges, Clasp, 1/6. Roan, Gilt Edges, 1/-. Llian, Ymylau Coch, 6ch. Geiriadur Ysgrythyrola Duwinyddol: gan y Parch. Thomas Thomas. Darluniau a Map o Ganaan. Hanner Rhwym, 7/6. Croen Llo, 10/-. Llian, 5/-. Lamp yr Ysgol Sul: gan y Parch. Thos. Thomas a'r Parch. Griffith Ellis, M.Α. Hanner Khwym, Croen Llo, 7/6. Llian, 5/Traethodau Duwinyddol: Dr. Lewis Edwards, Bala. Hanner Rhwym, 7/6. Llian, 5/ Traethodau Llenyddol: Dr. Edwards. Hanner Rhwym, 7/6. Llian, 3/6. Llawlyfr y Beibl: gan Dr. Angus. Hanner Rhwym, 7/6. Llian, 5/-. 582 t.d. LLYFRAU YSGOL AT DDYSGU'R GYMRAEG. Gweler ein Catalog Llyfrau (56 t.d.) yn Rhad. Nid oes guro ar y detholiad yma. Newydd eu cyhoeddi, Tegan Lyfrau Cymraeg, gyda Darluniau Lliwiedig. Dyddorol a Defnyddiol. 10 o Lyfrau yn y Gyfres. Yn amrywio o 2g. i 6ch. Dim cyffelyb yn y Gymraeg. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 35b5vgr9wc82f13eathk46gl08woqvh 104 84220 163861 2026-05-02T20:20:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Y Porth Prydferth: Sketches gan Anthropos. 1/- "Yn null goreu yr awdwr." Bob Lewis (brawd "Rhys Lewis"-Daniel Owen): gan y Parch. Henry Lewis. 1/ Ty Capel y Cwm: Ffugchwedl gan Anthropos. 1/ Gorchest Gwilym Bevan: Ffugchwedl gan T. Gwynn-Jones. Darluniau. 1/ Geiriadur Charles: wedi ei adolygu gan Dr. Edwards, Bala, a Dr. David Charles. Lledr, £1. Hanner Rhwym, 17/6. Gwaith Islwyn: wedi ei olygu gan O. М. Edwards, M.A. Gyda Darluniau. 900 t.d. Hanner Rhwym, 21/ Gweithiau John Bunyan : 11 x 9. Llythyren Fras, Lledr Goreuredig, Ymylau Aur, 12 o Ddarluniau Lliwiedig. 730 t.d. 15/ Beibl Teuluaidd Hardd: gyda Chyfeiriadau, Cof-ddalen Genedigaethau, Marwolaethau Teuluol. Darluniau, Levant, Goreuredig, a Chlasp, 12 x 10. 35/ Y Testament Daearyddol (Yr Argraffiad Gwreiddiol): gan y Parch.T.Roberts (Scorpion). Sylwadau ar dros 3000 o Adnodau, Geiriadur Daearyddol, Teithiau Paul, Bywyd a Theithiau Crist, &c. Croen Llo, Gilt Edges a Chlasp, 3/6. Roan Gilt Edges, 2/6. Llian, 1/6. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> i7knf7vbs1vy79o79drem5c06cek6pt 104 84221 163862 2026-05-02T20:23:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Llyfrau Newydd a Diweddar<br>CYHOEDDEDIG GAN<br>HUGHES A'I FAB,<br> GWRECSAM.}} Nerth y Goruchaf: sef Gwaith yr Yspryd; gan y Parch. Lewis Probert, D.D., Prifathraw Coleg Bala-Bangor. i.-xv. 1-366 t.d. Prisiau, Buckram, 5/-; Hanner Morocco, Ymyl Uchaf Goreuredig, 7/6. Ceir fod y Gwaith Newydd hwn o eiddo Dr. Probert yn mhlith y Llyfrau duwinyddol pwysicaf a gyhoeddwyd yn y Gymraeg, a dweud y lleiaf. Y Bywyd Llawn o'r Yspryd: gan y Parch. John McNeil, B.A. Wedi ei gyfieithu gan y Parch. J. H. Howard, Cwmafon. Argraffiad Newydd a Diwygiedig. Amlen, 6ch. "Amlwg yw fod yr awdwr.. yn ddwfn dan ddylanwad yr hyn a adwaenir fel 'Awyrgylch Keswick' sydd mor gydnaws a thwf y bywyd ysprydol." Nansi: Merch y Pregethwr Dall; Ffugchwedl gan Watcyn Wyn (ei waith olaf) ac Elwyn. Gyda Darluniau. 184 t.d. Llian, 2/-. "Ceir yn y nofel hon rai darnau nad oes mo'u tynerach yn yr iaith."-PARCH J. T. JOB. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> abtk01o9icoy92y8imqh9bhva743pe9 163863 163862 2026-05-02T20:23:56Z AlwynapHuw 1710 163863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Llyfrau Newydd a Diweddar<br>CYHOEDDEDIG GAN<br>HUGHES A'I FAB,<br> GWRECSAM.}}}} Nerth y Goruchaf: sef Gwaith yr Yspryd; gan y Parch. Lewis Probert, D.D., Prifathraw Coleg Bala-Bangor. i.-xv. 1-366 t.d. Prisiau, Buckram, 5/-; Hanner Morocco, Ymyl Uchaf Goreuredig, 7/6. Ceir fod y Gwaith Newydd hwn o eiddo Dr. Probert yn mhlith y Llyfrau duwinyddol pwysicaf a gyhoeddwyd yn y Gymraeg, a dweud y lleiaf. Y Bywyd Llawn o'r Yspryd: gan y Parch. John McNeil, B.A. Wedi ei gyfieithu gan y Parch. J. H. Howard, Cwmafon. Argraffiad Newydd a Diwygiedig. Amlen, 6ch. "Amlwg yw fod yr awdwr.. yn ddwfn dan ddylanwad yr hyn a adwaenir fel 'Awyrgylch Keswick' sydd mor gydnaws a thwf y bywyd ysprydol." Nansi: Merch y Pregethwr Dall; Ffugchwedl gan Watcyn Wyn (ei waith olaf) ac Elwyn. Gyda Darluniau. 184 t.d. Llian, 2/-. "Ceir yn y nofel hon rai darnau nad oes mo'u tynerach yn yr iaith."-PARCH J. T. JOB. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> krkwy86jm151soklb5luy4fv38bnfmy 104 84222 163864 2026-05-02T20:45:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Tlysau Ynys Prydain: gan H. Brython Hughes. Cipdrem i Oes Arwraidd y Cymry. Gyda Map, Darluniau, Cyffrestrau, &c. Llian, 1/6. "Bydd pob Cymro teilwng o'r enw yn ymfalchio mwy fyth yn ei wlad a'i genedl wedi darllen hwn." [[Llyfr Del]]: gan O. M. Edwards, M.A. 112 t.d. Llian, 1/- Casgliad o Straeon i ddifyrru Plant. Llawn Darluniau. Yr Hen Ddoctor: gan Ian Maclaren, wedi ei Gymreigio gan R. H. Jones. 19 o Ddarluniau. Hanes bywyd o Aberth a Dyngarwch ar ran hen feddyg. Llyfr a adawa ei ol ar gymeriad y neb a'i darllenno. Anrheg gymeradwy. Llian, 2/ Grawnsypiau Ffydd: gan y Parch. J. S. Jones, Hwlffordd. Amlen, 3c. "Pwy bynnag a'i darllenno yn ystyriol gaiff fendith a lles ysprydol."-Y Cymro. Cynghorion Pwysig i Bobl Ieuainc: gan Graham Griffith. Amlen, 3c. Ymdrinia ar bynciau y rhywogaethau (sex matters), ac ymddygiad addas. Y Dyddiadur Cenedlaethol Lledr Coch neu Wyrdd tywyll, 1/- Llian, 6ch. "Yn tra rhagori o ran cynnwys; hwylus i'r llogell." Camp yr Adroddwr: gan Elfed. 1/ {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ewlcij3cxryglgji3ync2obs4qfjnur 104 84223 163865 2026-05-02T20:48:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Canaan tua'r Gorllewin rhag y dialedd dinistriol a ddaeth arnynt yn amser Joshua. Os yw hynny yn bod, canys nid yw'r chwedl heb liw, etto byddwn rasol, a bendith Christ a ylch ymmaith felldith Noah. A chaiff y cenhedloedd o'n hamgylch wybod nad ardal drygioni ydym, na'r bobl wrth y rhai y llidiodd yr Arglwydd yn dragywydd. Eithr y rhai a'n gwelant a gydnabyddant, ein bod yr hâd a fendithiodd yr Arglwydd. Cydystyriwn bawb ei gilidd, i ymannog nid i gâs, a thyrnau drwg, eithr i gariad a gweithredoedd da. O herwydd cyfiawnder a dderchafa genhedl; ond cywilydd pobloedd yw pechod. <br> <br> {{rule}} {{c|GWRECSAM: ARGRAFFWYD GAN HUGHES A'I FAB.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> dinu1fgtvt1ckxfsje9697km9ppsjfl 104 84224 163866 2026-05-02T20:49:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>cymylau. Oblegyd yr hwn sydd yn hau i'w gnawd ei hun, o'r cnawd a fêd lygredigaeth, eithr yr hwn sydd yn hau i'r yspryd, o'r yspryd a fêd fywyd tragwyddol. Oh nad ymnegniai'n cenedl i fod mor fywiog ac mor wresog yn y grefydd Gristnogol ac y fu rhai o'n hen deidiau ni gynt. Troesant hwy Scotiaid, a Phichtiaid, a Germaniaid, a cenhedloedd eraill at ffydd Grist, ac a esceuluswn ni hi yn ein cartref ein hunain? Yr oeddent hwy yn flaenaf, ac a fyddwn ninnau ''yn olaf'' yn achosion teyrnas nef? Yr oeddent hwy fal eryrod yn ymgais â Haul y Cyfiawnder, ac a fyddwn ninnau fal tulluanod yn hoffach gennym y tywyllwch? Na ddirywiwn, eithr fel Naboth glynwn yn y winllan efangylaidd y sydd dreftadaeth ein henafiaid; a rhodiwn fel plant y goleuni; ac ymddygwn yn ddyladwy wrth fodd Duw, megis y mae hi yn bryd i ni bellach; nid mewn cyfeddach a meddwdod, nid mewn cyd-orwedd ac anlladrwydd, nid mewn cynnen a chenfigen; mal y gallo ein gwlad a fu cyhyd dan wradwydd fyned yn enwog am rinwedd. Tybia rhai mai heppil Cam ydym ni, a pheth o weddillion y Cenhedloedd a ddiangasant o dir<noinclude><references/></noinclude> fvi17vwl3f4rxhq5j9ko8za11evfo12 104 84225 163867 2026-05-02T20:52:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>eiddo ef. Y tarth a weler yn escyn i fynu, a fydd sicer o ddescyn i lawr eilwaith yn law ffrwythlon. Ac felly y gwnaiff anadliad y galon rasol, y fyddo â'r ewyllis ac a'r gallu yn ymgodi at bethau perthynol i deyrnas nef, gan ddychwelyd â chafodydd o fendithion aml. Ni bydd y nef yn nyled y ddaiar, yr hyn a wyddai Salomon yn hy-dda wrth ei brawf a'i lwyddiant ryfeddol wedi iddo adeiladu'r deml. Am hynny yn ei ddoethineb a'i serch cynghorodd ei fab, gan ddywedyd, "Anrhydedda yr Arglwydd â'th gyfoeth, ac â'r peth pennat o'th holl ffrwyth; felly y llenwir dy yscuboriau â digonoldeb, a'th winwyryfoedd a dorrant gan win newydd." Ac nid yn y byd yma yn unig y ceir tâl am yr hyn a dreulier ar wasanaeth Duw, eithr yn y byd arall hefyd. Pan gipio marwolaeth y rhai didda at benyd a phrinder dragwyddol, caiff y goruchwylwyr ffyddlon a arferant eu talentau yngwasanaeth eu Harglwydd dryssor yn y nefoedd yr hwn ni dderfydd, a chynhaliaeth ogoneddus byth. Ynteu masnach ynnillfawr yw rhoddi echwyn i'r Arglwydd, a goreu hwsmonaeth yw llafurio i danu'r hâd y tyfiff ei gnwd yn uwch na'r<noinclude><references/></noinclude> e6m2sz4m8cd1xxz4vqqpufgvbmclt6k 104 84226 163868 2026-05-02T20:53:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>caethiwed yr Israeliaid o Babilon, aeth Joshua yr archoffeiriad a Zerubbabel y tywysog, wrth ail-adeiladu'r deml, yn anwyl gan Dduw, a dynion, ac angylion. Ac ychydig gwedi ni bu neb rhyw orchwyl a ddiddanodd Nehemiah gymmaint a'i lafur ef yn ail-adeiladu Jerusalem, gyda ei zel yn gwellhan buchedd a threfn ei genedl. Medd ef, "Cofia fi, O fy Nuw, er lles i mi, yn ol yr hyn oll a wneuthum i'r bobl hyn." A phan ddug hwynt i sancteiddio'r Sabboth yr oeddent o'r blaen yn ei halogi, dywedodd ef, "Am hyn hefyd cofia fi, fy Nuw, ac arbed fi yn ol lliaws dy drugaredd. Ni ddeleir y caredigrwydd a wneler i deml yr Arglwydd." Ac ni phalla ei wobr. Pan gyfrannodd Dafydd ei feddwl i'r prophwyd Nathan, ei fod et ar fedr adeiladu ty i Dduw, y nosson honno mynegodd Duw y gwnai ef dŷ iddo yntef; ac a'i cwplaodd yn helaeth. Pan swccrodd Obed Edom arch Dduw, cafodd daledigaeth syber a hynod, oni fynegwyd i'r brenin, gan ddywedyd, "Yr Arglwydd a fendithiodd dŷ Obed Edom, a'r hyn oll oedd ganddo, er mwyn arch Duw." Diandlawd ydoedd y lonnodd gymaint oll ac oedd fendith<noinclude><references/></noinclude> djeff1cco2amsmcv8fqxbhc0403d8qe 104 84227 163869 2026-05-02T20:54:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>fylchau drachefn, fel y byddo i'r hyn a weddilliwyd o honom geisio'r Arglwydd, yr hwn sydd yn gwneuthur yr holl bethau hyn; ac a'n gwaredodd o dŷ caethiwed bydol ac ysprydol y mae'r Gwyddelod yn nychu ynddo etto. Gwilia arnat yn ddyfal, O Gymbro, rhag iti rwystro na digaloni adferiad y ffydd yn dy fro. Canys yr Arglwydd yr hwn a ddewisodd y gweddill a gerydda bob gwrthwynebwr. Onid pentewyn yw hwn wedi ei achub o'r tân? Yn hytrach gwnaed yr oes hon ei rhan yn adeiladu ar y sail yscrythyrol a osododd yr oes ddiweddaf, ac yn cynnyddu'r gwaith a ddechreuwyd drwy gymaint o anhawstra, fel y torro goleuni Cymru allan fel y wawr, ac na ddiffodder ei phentewyn. Byddai yn gymorth nid bychan iddi, pe cyfodau ei blaenoriaid goleds neu ddau ynddi, i ddwyn gwyr ieuaingc gobeithiol i fynu mewn dysceidiaeth a moesau da, tuag at eu cymhwyso, gyda bendith y Goruchaf, i weinidogaeth efangylol a swyddogaeth wladwriaethol. Beth sydd fwy cyssurus i'r gydwybod na'r hyn y wneler tuag at adferu addoliad Duw yn mysc pobl y fu mewn hir drueni a thywyllwch? Pan ddychwelwyd<noinclude><references/></noinclude> lwh3gzmahzs8eofkzlhge5fof4ke8bx 104 84228 163870 2026-05-02T20:54:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>henafiaid. Cyndyn yw'r anwybodaeth, a'r drygioni sydd yn ein mysc ni etto. Wedi yr hyn oll a ddaeth arnom am ein mawr gamwedd, a rhoddi o'r Arglwydd ini ddiangfa fel hyn, a dorrwn ni drachefn ei orchymynion ef; oni ddigia efe wrthym nes ein difetha, fel na byddo un diangol? Nid ydym ni heddyw ond tipyn o weddill y Britaniaid, mogelwn rhag i'n Gwneuthurwr yn ei ddig fwrw ymmaith hynny i'r dinistriwr ar ol y llall. Gwelwn ddaioni a thoster Duw, sef i'n tadau a gwympasant, toster, eithr daioni i ni os arhoswn yn ei ddaioni ef, os amgen torrir ninnau hefyd ymmaith. Canys prifia goleuni yr efengyl i bobl anufudd fel mellten beryglus, a ddwg daranau dychrynllyd ar ei hol. Cadwn farnedigaethau'r Arglwydd, ac na wnawn y ffiaidd bethau a wnaeth y rhai a fu o'n blaen; fel na chwydo y wlad ninnau megis y chwydodd hi y genedl a fu o'n blaen. Gweddiwn ar Dduw am roi yspryd ei ras i bob gradd ar ddynion yn ein mysc, fel yr adeiladont yr hen ddiffaethfa, ac y cyfodont anghyfannedd-dra llawer oes, sef tabernacl Dafydd yr hwn a syrthiodd yn ein gwlad ni yn amser ein hen dadau; ac yr adeilader ei<noinclude><references/></noinclude> gu5y0ls4o2bt9ozink2pmexwpm6ij3q 104 84229 163871 2026-05-02T20:55:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yspeilio, a threisio, a mwrdro ag y glywsom ni gan ein henafiaid ei fod yn eu mysc er's talm. Mae Powys yn weddus wrth fel y bu. Mae Lloegr yn agored i ni hefyd, a chyn hyfed ini breswylio ynddi mewn cyfiawnder ac oedd i'n hen rieni ni cyn ei cholli. Ni bu ein cenedl ni yn yr Iwerddon erioed amlach. A diammeu pe crythaeu ufudd-dod i air Duw yn ein mysc ni, ychwanegid at ein trugareddau ni. Canys gwyn fyd y bobl y mae'r Arglwydd yn Dduw iddynt. Er gorwedd o honynt ymmysc y crochanau, byddant fel escyll colommen wedi eu gwisco ag arian, a'i hadenydd ag aur melyn. Ynteu nag anghyttuna ag iachus eiriau ein Harglwydd Iesu Grist, a'r athrawiaeth sydd ar ol duwioldeb. Os ewyllysi yn dda i'r wlad, a gweled dyddiau da, gochel y drwg, a gwna y da. Am hynny dywedaf wrth y Cymro a ryddhawyd, yn ol y siarse y roddes Christ ar y clwyfus a iachawyd, "Wele ti a wnaethpwyd yn iach, na phecha mwyach, rhag digwydd i ti beth a fyddo gwaeth." Mae ewyllis Duw yn ddatcuddiedig yn yr oes hon; caffed ei pherffaith waith ynom ni, rhag nad arbeda'r Arglwydd monom ni mwy na'n<noinclude><references/></noinclude> k9akj9mj0such7wwps7zd43k877x1yp 104 84230 163872 2026-05-02T20:56:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dydd a gododd yn araf, brifio yn deg i achub llawer o ffrwyth a llafur yn ein gwlad, a bod goleuni yn yr hwyr, a llestair i'n pechodau ei dywyllu. Ond er pan ddaeth yr scrythyrau yn Gymraeg i'n plith, y mae'r helynt orau ar ein cenedl ni ac y fu ers llawer o genedlaethau. Rhoddes Duw iddi heddwch oddiamgylch. Ni wyr y to presennol oddiwrth y cyfyngdra gofidus ydoedd gynefin i'n henafiaid ni gynt. Y mae'r Saeson, oeddent fleiddiaid rheibus, wedi myned i ni yn fugeiliaid ymgeleddgar, ac agos cyn hynawsed wrthym ni ac ydym ni wrth eu gilidd. Y nhwy sy'n preintio ein llyfrau ni, ac yn dyscu celfyddydau i ni; ac yn marchnatta â'n gwlad, nid wrth y dur a'r haiarn, ond yr aur a'r arian; yr hon sydd yn awr lawnach o ddynion ac o olud nag y fu ers talm o'r blaen; a'n celloedd yn llawn o bob rhyw luniaeth, a'n defaid yn dwyn myrddiwn, a'n hychen yn gryfion i lafurio, heb na rhuthro i mewn, na myned allan, na gwaedd yn ein heolydd. Mae gwybodaeth wedi amlhau, a'r cythreuliaid yn y coedydd wedi distewi. Mae ein moddion hefyd wedi rhywiogeiddio llawer. Nid oes mo'r fath<noinclude><references/></noinclude> lprdquahulht44utj1bafx8fotwx1bn 104 84231 163873 2026-05-02T20:57:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>llall. A phan gafwyd y ddau i'r eglwysydd, bu ddwy flynedd a deugain gwedi cyn eu cael i dai, ac i ddwylo'r cyffredin. Ac hyd yn hyn nid aeth diwydrwydd crefydd gymaint mewn cymeriad yn ein plith ni ac ydyw yn Lloegr, a'r Albain, a gwledydd eraill. Ac nid rhyfedd i anwybodaeth bylu ein cenedl ni, pryd na lefasent gan y gyfraith roi dysceidiaeth i'w plant, na chan Babyddiaeth yr amseroedd hynny gael golwg o'r scrythyrau. A chwedi iddynt dros lawer oes gynefino â'r cyflwr hwnw, aeth y carchar yn gartref, a dywed y ddihareb, - " Yr aderyn a faccer yn uffern, yn uffern y myn drigo." Y rhai fyddo yn hir yn gorwedd mewn daiar dŷ tywyll trist, a lysmeiriant pan ddelont i'r awyr heulog. Grwgnachodd yr Israeliaid ymadel â'r Aipht, wedi eu bod yno cyhyd. Yn yr oesoedd diweddaf, yr oedd y Germaniaid, a gwyr Ffrainc, a'r Saeson yn daer ar yr awdurdodau oedd arnynt am gael rhydddid i ddilyn purdeb crefydd, ac onis caent, nhwy a'i dilynent hyd ferthyrdod. Ond gorfu i'r awdurdodau goruchel gymell y Cymry i ddaioni, a braidd y deffroent er hynny. Ond Arglwydd y cynhaiaf a ddichon drefnu i'r<noinclude><references/></noinclude> d3mc13sfzeusfc1cr8y2d6397enujjv 104 84232 163874 2026-05-02T20:58:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>chaseion yn dirion wrthi, a'i herlidwyr yn ddiddanwyr iddi, y rhai a dynasant oddiarni y caethiwed telmladwy mewn pethau bydol yn gyntaf, ac ar ol hynny caniadiasant iddi foddion rhydd-had oddiwrth gadwynau'r tywyllwch ysprydol. Pe rhon i'r Saeson tra yr oeddent yn gorthrummu ummu ein cenedl ni. gynnyg ffordd y Protestaniaid iddi, tebyg y buasai cyn anhawsed genddi ei derbyn, ac oedd gan yr Americiaid truenus dderbyn ffydd yr Hispaeniaid trahaus, y rhai a ddywedasant na cheisient hwy mo'r nef os oedd yr Hispaeniaid yno; neu ac oedd gan yr Israeliaid goelio addewidion Duw drwy ei brophwyd Moses yn yr Aipht, y rhai ni wrandawsant gan gyfyngdra yspryd, a chan gaethiwed caled. Ac er tynered fu'r moddion i ddwyn gair Duw at ein cenedl ni, etto arafaidd ac oerllyd y cresawyd ef. Cododd Cerniw mewn arfau i'w wrthwynebu ef. A bu Gymru ugain mlynedd heb ddim o'r Scrythyr lân yn ei hiaith yn gyhoeddus, wedi troi'r Bibl cyfan yn Saesonaeg drwy genad awdurdod y deyrnas. A chwedi troi'r naill Destament yn Gymraeg, bu ugain mlynedd drachefn heb y<noinclude><references/></noinclude> 87aaixxukqmoy2xft0n7yluuqc6agj7 104 84233 163875 2026-05-02T21:00:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>iechydwriaeth wrthynt. Acni chwbl gywilyddwyd gobaith ein henafiaid; yr rhai yn eu zel a addawsant i'r awdurdod, os cafai eu gwlad air Duw yn ei hiaith, y rhodiai hi yn ei ffyrdd ef. Gwn i'm gofid, fod y rhan fwyaf yn rhodio'n ddrwg fucheddol, etto tâl yr hyn sydd o eneidiau grasol ynddi yn awr fwy na'r gost a'r hoen a gymerwyd i'w hyfforddi mewn gwybodaeth er ys can mlynedd. A'r Arglwydd a ganhiado i'w daioni rhag llaw debygu i'r goleuni yr hwn a lewyrcha fwyfwy hyd ganol dydd. Bellach ystyriwn mor ddwys y darfu i'n henafiaid ni ddigio Duw, gan iddynt fod dan drais a blinder echryslon ynghylch mil 0 flynyddoedd; oni ellid eu galw Magor Missabib, sef dychryn o amgylch; a syrthiasant ar gleddyf eu gelynion. Bu hir gwyn rhwng yr Arglwydd a thrigolion ein gwlad, nes iddynt gael y gwaethaf, a'u torri yn niwyn. Yna y gallasai un ofyn, -- Pwy a gyfyd Gymru, canys bechan yw? Ond yr Arglwydd a'i cofiodd yn ei hiselradd o herwydd ei drugaredd; a gweithiodd ei gwarediad fel un Israel yn amser Ahasuerus ac Esther drwy briodas, gan wneuthur ei<noinclude><references/></noinclude> 1tj5r1et5albohn9bksi006uotway2o 163876 163875 2026-05-02T21:02:14Z AlwynapHuw 1710 163876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1677}}iechydwriaeth wrthynt. Ac ni chwbl gywilyddwyd gobaith ein henafiaid; yr rhai yn eu zel a addawsant i'r awdurdod, os cafai eu gwlad air Duw yn ei hiaith, y rhodiai hi yn ei ffyrdd ef. Gwn i'm gofid, fod y rhan fwyaf yn rhodio'n ddrwg fucheddol, etto tâl yr hyn sydd o eneidiau grasol ynddi yn awr fwy na'r gost a'r hoen a gymerwyd i'w hyfforddi mewn gwybodaeth er ys can mlynedd. A'r Arglwydd a ganhiado i'w daioni rhag llaw debygu i'r goleuni yr hwn a lewyrcha fwyfwy hyd ganol dydd. Bellach ystyriwn mor ddwys y darfu i'n henafiaid ni ddigio Duw, gan iddynt fod dan drais a blinder echryslon ynghylch mil 0 flynyddoedd; oni ellid eu galw Magor Missabib, sef dychryn o amgylch; a syrthiasant ar gleddyf eu gelynion. Bu hir gwyn rhwng yr Arglwydd a thrigolion ein gwlad, nes iddynt gael y gwaethaf, a'u torri yn niwyn. Yna y gallasai un ofyn,—Pwy a gyfyd Gymru, canys bechan yw? Ond yr Arglwydd a'i cofiodd yn ei hiselradd o herwydd ei drugaredd; a gweithiodd ei gwarediad fel un Israel yn amser Ahasuerus ac Esther drwy briodas, gan wneuthur ei<noinclude><references/></noinclude> 7oqf5juw1xe65n00risl87te5szp61z 104 84234 163877 2026-05-02T21:03:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1600-1677}}eilwaith chwe mil o Fiblau Cymraeg â llythyrennau mân, ac aethont cyn ratted a Biblau Saesonaeg. Ac er mwyn hen bobl, a'r rhai fyddent â golugon gwannach, preintwyd llaweroedd o'r Testament Newydd yn Gymraeg ar eu pennau eu hunain â llythyrennau brasach. Felly gwnawd yscrifen Gymraeg o ewyllys Duw yn eglur ar lechau, fel y rhedo yr hwn a'i darlleno; a chyn rhatted ac y llawenycho yr hwn a'i pryno. Preintwyd hefyd lawer o lyfrau buddiol eraill yn Gymraeg, megis "Catecism Escob Usher," a'r hwn a wnaeth y Gymanfa yn Westminster; "Drecselius ynghylch tragwyddoldeb," у "Cywyr Ddychwelwr," "Galwad i'r anychweledig," a'r cyfryw. Ac fel y gwelodd Duw yn dda amlhau cynorthwyau'r ffydd yn ein plith, felly amlhaodd rifedi y sawl a'u iawn arferant. Wedi iddo roddi goleuni'r efengyl i'n gwlad, deffrodd gydwybodau amryw bobl i fwrw oddiwrthynt weithredoedd y tywyllwch, ac i rodio yn weddus megis wrth liw dydd, nid mewn meddwdod, anlladrwydd, a chenfigen, ond mewn sobrwydd, diweirdeb, a chariad Duw. Am hynny nid yn ofer y goleuodd ef ei lampau, gan fod rhai yn gweithio eu<noinclude><references/></noinclude> 86qd7wu78sq4thleaa80v6j6ygzgj9r 104 84235 163878 2026-05-02T21:04:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1600-1641}}o Lundain, preintwyd ef â llythyrennau mân; ac aeth ei faintioli a'i bris yn gynhwysach, ac yno daeth i ddwylo'r gwerin yn amlach. Gallesid galw'r gorchwyl hwn fel mab Zilpha, Gad, sef "bagad, y mae tyrfa yn dyfod." Canys o hynny allan aeth gwybodaeth o Dduw ar gynydd amlwg ymmhlith ein gwlâdwyr ni. Ac i hyfforddi ein pregethwyr, perffeithiodd y Doctor Dafies ddicsionari Cymraeg a ddechreuasai'r doctor Thomas Williams, ac eraill o ewyllyswyr da i Gymru; a gwnaeth ef Ramadeg Cymraeg hefyd. A chyfieithwyd llyfrau godidog tuag at adeiladaeth ysprydol; sef "Llyfr y Resolution," a'r "Ymarfer 0 Dduwioldeb," a'r "Llwybr Hyffordd i'r nefoedd." Gwnaeth "Carwr y Cymro," a "Sail y grefydd Gristionogol," a chaniadau Scythyrol ficcar Llanddyfri leshâd i amryw. Lluosogodd hefyd yscolion i blant drwy Gymru, a ducpwyd i fynu lawer o'i gwyr ieuainc mewn dysceidiaeth yn y coleds y berthyn iddi yn Rhydychen, y seiliodd y frenhines Elizabeth yn y flwyddyn 1572 drwy annogaeth Sr. Hugh Price, ac mewn ysgoldai eraill. Ac fel y rhoddes Duw had i'r hauwr, amlhaodd y torthau i'r bwyttawyr, a phreintwyd<noinclude><references/></noinclude> 4dup4zmti6e6jqkv6tumof2o3nw8yx0 104 84236 163879 2026-05-02T21:06:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1600-1630}}cynhyrfwyd rhai o'i charedigion o bob parth, i roddi iddi bob un ei dlws i'w chyssuro am yr holl ddrwg a ddigwyddasai iddi. Ynghylch hyn gwnaeth Mr. Robert Holland, gweinidog Llanddyferwr yn sire Gaer-fyrddin, draethawd byrr yn erbyn consurwyr a dewiniaid, ar dull ymadrodd rhwng Tudyr a Gronw. Ac ymhen dwy flynedd ar ugain gwedi trodd ef gatecism Mr. Perkins yn Gymraeg, ac ai preintiodd ef. Yn nheyrnasiad y brenin James, wedi diwygio cyfieithiad y Bibl yn Saesonaeg, gwnaeth yr escob Parry drwy gynorthwy y Doctor Dafies o Fallwyd yr un cymwynas i'n gwladwyr ni yn cywreinio yr Bibl Cymraeg, gan addef, yn ei lythr Ladin at y brenin, iddo dacclu'r adeilad a wnaethau ei ragflaenoriaid ef, a lloffa tywysennau ar ol eu cynhaiaf hwy. Y pryd y preintwyd y llyfr Homili hefyd yn Gymraeg. Er dyfod y Bibl Cymraeg i'r llannau, ni ddaethai mono etto yn gyfan i dai, am ei fod o brint mawr; ac o gymaint pris na chlywai ond rhyw un arno ei bwrcasu; am hynny, yn y flwyddyn mil a chwechant a deg ar ugain, drwy draul yr anrhydeddus Sr. Thomas Midleton, a Mr. Heilyn, Alderman<noinclude><references/></noinclude> 3n5uc331usbek78f8lvacia3ioqo88s 104 84237 163880 2026-05-02T21:09:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1547-1600|right}}hawsach, ac yn rhwyddach, megis Dicsionari William Salisburi, sef llyfr yn dangos arwyddoccâd geiriau Cymreig, y gyhoeddodd ef ugain mlynedd o flaen cyfeithad y Testament Newydd. Ac ar yr un flwyddyn ac y preintiwyd y Testament Newydd gartref, cyhoeddodd y doctor Griffith Roberts Ramadeg Cymraeg yn yr Ital, ac a'i anrhegodd ef i iarll Penfro, gan ei ganmol am na ddywedai ond Bruttaniaeth wrth Gymro ymmysc penaduriaid y deyrnas. A chwedi hynny yscrifennodd y doctor Ioan Dafydd Rhys Ramadeg Cymraeg arall; ac yn y flwyddyn 1595 gwnaeth Harri Perri ddosparth ar Retoreg, yn dyscu lluniaeth ymadrodd yn Gymraeg, yn nechreu yr hwn y mae fersi Ladin o waith Henri Holland ydoedd yn datcan ei obaith ef fod aml bregethiad a gwybodaeth o'r efengyl ar ddyfod i'r wlad, am i'r Arglwydd anfon y llawforwynion, sef Gramadeg a Retoreg, i gyweirio'r ffordd iddi. Ac ar yr un flwyddyn rhoddwyd y psalmau ar gynghanedd Gymraeg yn America. A throdd trafaeliwr arall, sef Mr. M. Cyffin, lyfr escob Juel yn Gymraeg. Wedi dychwelyd caethiwed Cymru fel un Job,<noinclude><references/></noinclude> 7f3wenr0h7n3jorpo427r5w97m80a6q 104 84238 163881 2026-05-02T21:10:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1588}}gwirionedd, a thirion wrth ein cenedl ni, fy nghymorth a'i haelioni, â'i awdurdod, ac a'i gynghor i fyned ymmlaen. Ar ol ei esampl ef, aeth gwŷr da eraill yn gynorthwyol i mi; oni chyfieithais i yr Testament Hen i gyd, a diwygiais argraphiad y Newydd. Os tybia neb mai gwell er mwyn cyttundeb fyddai cymell ein cenedl ni i ddyscu Saesonaeg, na throi'r Scrythyrau i'n hiaith ni, dymunwn arnynt ymogel na yrront grefydd ymmaith wrth hyfforddi cordiad. Er bod yn ddymunol i drigolion yr un ynys siarad yr un iaith; etto mae yn gystal i'w ystyried, y gofyn hynny gymmaint o amser a thrafferth i'w ddwyn i ben, oni byddai yn rhy greulon ewyllysio neu oddef pobl Dduw i golli drwy newyn ei air ef yn y cyfrwng. Heb law hynny diammau y dichon cyssondeb crefydd wneuthur mwy tuag at danghnefedd na chyssondeb iaith. Ac nid duwiol cyfrif budd yn well na chrefydd, a chordiad addiallan yn well na'r heddwch y mae gair Duw yn ei seilio ymmeddyliau dynion. Yn olaf, mor annoeth yw y rhai y dybiant, pe gwarafunid gair Duw yn ein hiaith mammawl, yr annogai hynny i ddyscu un arall. Canys bydd crefydd yn anadnabyddus onis dyscir yn iaith y cyffredin; a'r peth y bo un heb adnabod ei felysdra a'i werthfawrogrwydd, ni chymer ddim poen er meyn ei gael. Am hynny attolugwn ar eich mawrhydi i'r rhai y rhoddasoch un fron y gwirionedd eusus, ganhiadu yr llall, fel y clodforo bob tafod Dduw. Yn yr oes hon preintiwyd hefyd rai llyfrau Cymraeg eraill i wneuthur ymaddroddiad ynghylch pethau Scrythyrol yn<noinclude><references/></noinclude> 5azpdfjr1mruvgc5zc1y2xip727wwn5 163894 163881 2026-05-02T21:30:44Z AlwynapHuw 1710 163894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gwirionedd, a thirion wrth ein cenedl ni, fy nghymorth a'i haelioni, â'i awdurdod, ac a'i gynghor i fyned ymmlaen. Ar ol ei esampl ef, aeth gwŷr da eraill yn gynorthwyol i mi; oni chyfieithais i yr Testament Hen i gyd, a diwygiais argraphiad y Newydd. Os tybia neb mai gwell er mwyn cyttundeb fyddai cymell ein cenedl ni i ddyscu Saesonaeg, na throi'r Scrythyrau i'n hiaith ni, dymunwn arnynt ymogel na yrront grefydd ymmaith wrth hyfforddi cordiad. Er bod yn ddymunol i drigolion yr un ynys siarad yr un iaith; etto mae yn gystal i'w ystyried, y gofyn hynny gymmaint o amser a thrafferth i'w ddwyn i ben, oni byddai yn rhy greulon ewyllysio neu oddef pobl Dduw i golli drwy newyn ei air ef yn y cyfrwng. Heb law hynny diammau y dichon cyssondeb crefydd wneuthur mwy tuag at danghnefedd na chyssondeb iaith. Ac nid duwiol cyfrif budd yn well na chrefydd, a chordiad addiallan yn well na'r heddwch y mae gair Duw yn ei seilio ymmeddyliau dynion. Yn olaf, mor annoeth yw y rhai y dybiant, pe gwarafunid gair Duw yn ein hiaith mammawl, yr annogai hynny i ddyscu un arall. Canys bydd crefydd yn anadnabyddus onis dyscir yn iaith y cyffredin; a'r peth y bo un heb adnabod ei felysdra a'i werthfawrogrwydd, ni chymer ddim poen er meyn ei gael. Am hynny attolugwn ar eich mawrhydi i'r rhai y rhoddasoch un fron y gwirionedd eusus, ganhiadu yr llall, fel y clodforo bob tafod Dduw. Yn yr oes hon preintiwyd hefyd rai llyfrau Cymraeg eraill i wneuthur ymaddroddiad ynghylch pethau Scrythyrol yn<noinclude><references/></noinclude> grorcizp8do8b4tbd8qakzv0ijm0tvf 104 84239 163882 2026-05-02T21:11:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 163882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{Sidebox|1588|right}}o honynt. Yn ddiau pan ymgasclent yn chwannog at bregethau, a bod yn ddyfal ynddynt, etto yn anhyspys ac yn amheus y byddai y rhan fwyaf yn ymadel, megis wedi cael tryssor mawr nis gallent gloddio atto, neu fod mewn gwledd fawr heb gael bwytta o honaw. Ond yn awr, drwy ddirfawr ddaioni y Goruchaf Dduw, a llafur y cyfieithydd hwn, y mae genym fwy o bregethwyr, a pharottach, a gwrandawyr hyddyscach. Fel y mae'r ddau beth hyn yn dda gan y duwiol, etto nid yw'r un o'r ddau hyd yn hyn yn gyfattebol i'w dymuniad hwy. Canys gan fod ar ein gwlad ni eisieu yr yscrifen gyntaf honno o air Duw, y sydd ragfynegiad, a darluniad, a thyst ddiogel i'r llall,-Och! faint o esamplau, pa nifer o addewidion a chyssuron sydd dan gudd? Pa faint o rybuddion, annogau, a thystiolaethau y mae ein pobl ni o'u hanfodd hebddynt, iechydwriaeth dragwyddol pa rai sydd mewn mawr berygl hyd yn hynn, pan yw pob un i fyw drwy ffydd, a bod ffydd trwy glywed, a chlywed trwy air Duw, yr hwn ni seiniodd ond ychydig i'n cenedl ni hyd yn hyn, gan ei fod mewn iaith ddieithr. Am hynny, wrth weled mor llesol ac angenrheidiol ydoedd cyfieithu'r Scrythyrau eraill i'r Gymraeg,-er i atgof o'm gwendid fy hun, a maintioli'r gorchwyl, a drygianiaeth rhai anwydau fy nigalonni yn hir;-gan gydsynio â dymuniadau'r duwiol, goddefais fy mherswadio i osod ar y gwaith poenus hwn, a thra anghymeradwy i lawer. A chwedi ei ddechreu, deffygiaswn o ran anhawstra y peth, a maintioli'r gost, a dugaswn bum llyfr Moesen yn unig at y printwase, oni bai i'r parchediccaf archescob Caer Gaint, achleswr dysceidiaeth, amddiffynwr y<noinclude><references/></noinclude> g7ct0pfwf9l6hmvwdrscojqqoy7puzs 14 84240 163883 2026-05-02T21:20:08Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Delwedd:Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu|canol|600px|tudalen=3]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]]" 163883 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu|canol|600px|tudalen=3]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] a9k96pxcq31gf4racsp7eqlidh3fyw7 14 84241 163884 2026-05-02T21:20:50Z AlwynapHuw 1710 Rydych wedi creu tudalen wag 163884 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 84242 163885 2026-05-02T21:21:18Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = [[/Charles Edwards/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} | {{Wicipedia|Testun}}..." 163885 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = [[/Charles Edwards/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} | {{Wicipedia|Testun}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=5 to=6 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] koafos6u8l2fndn5ce2crvv6116og0v 163896 163885 2026-05-02T21:39:40Z AlwynapHuw 1710 163896 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = [[/Charles Edwards/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=3 to=3 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] mm34fyyek9wkxjsbcc2iluj497tv0xt 163903 163896 2026-05-02T21:52:12Z AlwynapHuw 1710 163903 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = [[/Charles Edwards/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=3 to=3 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1677]] [[Categori:Llyfrau'r 1670au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] 6myzf4avm8ozvf0iz6z0xosqny6e3sz 0 84243 163886 2026-05-02T21:23:47Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd) | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} | {{Wicipedia|Testun}} |} <div style="margin-left:10%; m..." 163886 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd) | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} | {{Wicipedia|Testun}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=1 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] bhzqwnkq1fdctyjmpdgsw83rv9168ju 163895 163886 2026-05-02T21:31:38Z AlwynapHuw 1710 163895 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd) | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=1 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1666]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] a3mt88oal2gz6y6fi7z9ziyvam93kcx 163902 163895 2026-05-02T21:50:52Z AlwynapHuw 1710 163902 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd) | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=1 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1667]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] 6fr6uycinwjstsfd564ymikmlgtpk7b 163904 163902 2026-05-02T21:52:36Z AlwynapHuw 1710 163904 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd) | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=1 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1677]] [[Categori:Llyfrau'r 1660au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] 56pm51sadmz57vdou5l2ybrswngudvp 163908 163904 2026-05-02T21:55:08Z AlwynapHuw 1710 163908 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru (testun cyfansawdd) | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes y Ffydd yng Nghymru]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Charles Edwards}} | {{Wicipedia|Owen Morgan Edwards}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=1 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-old}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] [[Categori:Charles Edwards]] [[Categori:Owen Morgan Edwards]] [[Categori:Llyfrau 1906]] [[Categori:Llyfrau'r 1900au]] [[Categori:Llyfrau 1677]] [[Categori:Llyfrau'r 1670au]] [[Categori:Cyfres Clasuron Cymru]] [[Categori:Hanes crefydd yng Nghymru]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] lcrv1t0haggqil4o0ef8y7coau1cccq 0 84244 163897 2026-05-02T21:44:08Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../]] | next = [[../At y Darlleydd|At y Darlleydd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=5 to=8 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Charles Edwards}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]]" 163897 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../]] | next = [[../At y Darlleydd|At y Darlleydd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=5 to=8 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Charles Edwards}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] 6r01ij2xsrv7mavahdrfgfcw3z5sygs 0 84245 163898 2026-05-02T21:45:47Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Charles Edwards|Charles Edwards]] | next = [[../Cynhwysiad|Cynhwysiad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=9 to=13 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:At y Darlleydd}} Categori:Hanes y Ffydd yng Ngh..." 163898 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Charles Edwards|Charles Edwards]] | next = [[../Cynhwysiad|Cynhwysiad]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=9 to=13 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:At y Darlleydd}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] d6w1shqpqyfnl4h10dzjidi0ccp0ddy 14 84246 163899 2026-05-02T21:49:07Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "Llyfrau â gyhoeddwyd ym 1667" 163899 wikitext text/x-wiki Llyfrau â gyhoeddwyd ym 1667 ov7vaer7o83ztn0bnxbu1oapv6zjjy1 163900 163899 2026-05-02T21:50:12Z AlwynapHuw 1710 163900 wikitext text/x-wiki Llyfrau â gyhoeddwyd ym 1667 [[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|166|6}} f0yii3knmkcj0wgzhh0znzd76wphxt2 14 84247 163905 2026-05-02T21:54:00Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|167|7}}" 163905 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|167|7}} qe8lpbvf0etvfv609ud9evdbqr1succ 14 84248 163906 2026-05-02T21:54:19Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|167|7}}" 163906 wikitext text/x-wiki [[Categori:Llyfrau yn ôl flwyddyn]] {{Cat-llyfr|167|7}} qe8lpbvf0etvfv609ud9evdbqr1succ 14 84249 163907 2026-05-02T21:54:35Z AlwynapHuw 1710 Rydych wedi creu tudalen wag 163907 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 84250 163910 2026-05-02T21:57:36Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../At y Darlleydd|At y Darlleydd]] | next = [[../Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru|Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=15 to=15 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynhwysiad}..." 163910 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../At y Darlleydd|At y Darlleydd]] | next = [[../Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru|Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=15 to=15 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynhwysiad}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] i811hw1g0ed7wvevvtd292n0p2q53rd 0 84251 163911 2026-05-02T21:59:50Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Cynhwysiad|Cynhwysiad]] | next = [[../Llygredigaeth a Chystudd Cymru|Llygredigaeth a Chystudd Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=17 to=33 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hanes y Ffydd Ymmhl..." 163911 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Cynhwysiad|Cynhwysiad]] | next = [[../Llygredigaeth a Chystudd Cymru|Llygredigaeth a Chystudd Cymru]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=17 to=33 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] 6rg3aevistdvoeh6lvfhsojipjkhd7y 0 84252 163912 2026-05-02T22:02:15Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru|Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru]] | next = [[../Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg|Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru...." 163912 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru|Hanes y Ffydd Ymmhlith y Cymru]] | next = [[../Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg|Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=34 to=51 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llygredigaeth a Chystudd Cymru}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] fkp39ae81msfxa08nk5cfy0yhsquym8 0 84253 163913 2026-05-02T22:04:36Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Llygredigaeth a Chystudd Cymru|Llygredigaeth a Chystudd Cymru]] | next = [[../Hysbysebion|Hysbysebion]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=52 to=74 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llygredigaeth a C..." 163913 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Llygredigaeth a Chystudd Cymru|Llygredigaeth a Chystudd Cymru]] | next = [[../Hysbysebion|Hysbysebion]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=52 to=74 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Llygredigaeth a Chystudd Cymru}} [[Categori:Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg]] 2t593vf99txio7cg4xwujfgiq0au39o 163914 163913 2026-05-02T22:05:54Z AlwynapHuw 1710 163914 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Llygredigaeth a Chystudd Cymru|Llygredigaeth a Chystudd Cymru]] | next = [[../Hysbysebion|Hysbysebion]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=52 to=74 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] k1az5kitmoftt9pmx36jcxr7xm5z16v 0 84254 163915 2026-05-02T22:08:22Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg|Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=75 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAU..." 163915 wikitext text/x-wiki {{header | title =Hanes y Ffydd yng Nghymru | author =Charles Edwards | andauthor = | translator = | editor =Owen Morgan Edwards | section = | previous =[[../Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg|Helynt Cymru er pan Gyfieithwyd Yr Yscrythyrau yn Gymraeg]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes y Ffydd yng Nghymru.djvu" from=75 to=83 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Hysbysebion}} [[Categori:Hanes y Ffydd yng Nghymru]] i4hnnvdhuciqptyz0pbykgxubc9on2q 14 84255 163939 2026-05-03T02:40:42Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "'''David Samuel''', 1856-1921. (Dewi o Geredigion), ysgolfeistr ac awdur, ganwyd yn Aberystwyth a graddiodd o Goleg Clare, Caergrawnt ym 1879. Ym 1887 agorodd ysgol ramadeg breifat yn Aberystywth ac, ym 1896, fe'i penodwyd yn brifathro Ardwyn, ysgol sir newydd y dref. O dan ddylanwad Daniel Silvan Evans, meithrinodd David Samuel ddiddordeb mawr yn yr iaith Gymraeg a llenyddiaeth Gymreig a chyfrannodd nifer fawr o erthyglau i gyfnodolion Cymraeg. Bu'n beirniadu..." 163939 wikitext text/x-wiki '''David Samuel''', 1856-1921. (Dewi o Geredigion), ysgolfeistr ac awdur, ganwyd yn Aberystwyth a graddiodd o Goleg Clare, Caergrawnt ym 1879. Ym 1887 agorodd ysgol ramadeg breifat yn Aberystywth ac, ym 1896, fe'i penodwyd yn brifathro Ardwyn, ysgol sir newydd y dref. O dan ddylanwad Daniel Silvan Evans, meithrinodd David Samuel ddiddordeb mawr yn yr iaith Gymraeg a llenyddiaeth Gymreig a chyfrannodd nifer fawr o erthyglau i gyfnodolion Cymraeg. Bu'n beirniadu mewn eisteddfodau ac yn arholwr ar ran Gorsedd y Beirdd, a golygodd hefyd gasgliad o faledi Cymraeg o'r enw Cerddi Cymru. {{DEFAULTSORT:Samuel, David,}} [[Categori:Awduron]] [[Categori:Addysgwyr Cymreig]] it8dvovxjqmn2dodbkcu46xv2ucdzfg 163945 163939 2026-05-03T03:32:16Z AlwynapHuw 1710 163945 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:David Samuel.jpg|bawd]] '''David Samuel''', 1856-1921. (Dewi o Geredigion), ysgolfeistr ac awdur, ganwyd yn Aberystwyth a graddiodd o Goleg Clare, Caergrawnt ym 1879. Ym 1887 agorodd ysgol ramadeg breifat yn Aberystywth ac, ym 1896, fe'i penodwyd yn brifathro Ardwyn, ysgol sir newydd y dref. O dan ddylanwad Daniel Silvan Evans, meithrinodd David Samuel ddiddordeb mawr yn yr iaith Gymraeg a llenyddiaeth Gymreig a chyfrannodd nifer fawr o erthyglau i gyfnodolion Cymraeg. Bu'n beirniadu mewn eisteddfodau ac yn arholwr ar ran Gorsedd y Beirdd, a golygodd hefyd gasgliad o faledi Cymraeg o'r enw Cerddi Cymru. {{DEFAULTSORT:Samuel, David,}} [[Categori:Awduron]] [[Categori:Addysgwyr Cymreig]] r0xr7qmgyxz19p7n9dof413je5s16r1