Dagbani Wikipedia
dagwiki
https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Miidiya
Diŋ'gahim
Yɛltɔɣa
Ŋun su
Ŋun su yɛltɔɣa
Wikipedia
Wikipedia yɛltɔɣa
Lahabali kɔligu
Lahabali kɔligu yɛltɔɣa
MiidiyaWiki
MiidiyaWiki yɛltɔɣa
Tɛmplet
Tɛmplet yɛltɔɣa
Sɔŋsim
Sɔŋsim yɛltɔɣa
Pubu
Pubu yɛltɔɣa
Salima
Salima yɛltɔɣa
MOS
MOS yɛltɔɣa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ghana Senior High School (Tamale)
0
9497
140883
140296
2026-06-20T01:05:45Z
Kataali Nurudeen
8650
/* Kpaŋmaŋa */
140883
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''[[Ghana]] Senior High School (GHANASCO)''' nyɛla bi’ kura karim zɔŋ shɛli din be [[Tamali|Tamale]] [[Northern Region]], [[Ghana]]<ref>{{Cite web|title=15 students of GHANASCO arrested for rioting|url=https://www.modernghana.com/news/277974/15-students-of-ghanasco-arrested-for-rioting.html|access-date=2021-11-28|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kambala|first=Dr Abdul-Fatahi Abdulai|title=GHANASCO Needs Attention To Escape Being Drowned In A Sea Of Filth|url=https://www.modernghana.com/news/949933/ghanasco-needs-attention-to-escape-being-drowned.html|access-date=2021-11-28|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-05-11|title=Government rescues GHANASCO with GH¢410,389|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Government-rescues-GHANASCO-with-GH-410-389-650936|access-date=2021-11-28|website=GhanaWeb|language=en}}</ref> tiŋgbani ni.
== Di taachi ==
Great Ghanasco dedicated to excellence.
Great Ghanasco,the tradition of excellence .
Great Ghanasco,learners today leaders tomorrow.
Great Ghanasco,Dahanshali kpamba
Dani Suma ni Suglo<ref>{{Cite web|title=Ghana Senior High, Tamale {{!}} SchoolsInGh.com|url=https://www.schoolsingh.com/senior-high-schools/ghana-senior-high-tamale/about|access-date=2021-11-30|website=schoolsInGh|language=en}}</ref>
== Di kpabu yuuni ==
Di daa kpala 1960 yuuni<ref>{{Cite web|date=2021-11-30|title=Ghanasco Marks 60th Anniversary|url=https://dailyguidenetwork.com/ghanasco-marks-60th-anniversary/|access-date=2021-12-01|website=DailyGuide Network|language=en-US}}</ref>
== Pubu yaɣili ==
Di biɛla pubu yaɣili din nyɛ A<ref>{{Cite web|last=Editor|date=2020-09-20GMT+000008:38:09+00:00|title=Full List: Category A Schools In Ghana For 2021|url=https://www.successafrica.info/category-a-schools-in-ghana/|access-date=2021-12-01|language=en-US}}</ref>
== '''Tuma''' ==
[[Shikuru]] maa tuma nyɛla ni di kpuɣi ka zali baŋdiba, ban yɛla ne nini ni karimbanima ban mali nimmɔhi m-pahi kpuɣi [[Basic Education Certificate Examination]] (B.E.C.E) ban yina ni kalinli dibaayɔbu (6) hali ni pihita (30) ka lee che ka bɛ nya baŋsim pariga, wumsibu mini shikuru biɛhisi ni shɛhira nima n-yiri karimba chirichi ni kpaŋmaŋanima ni din ni che ka bɛ (shikurubihi) nyɛ soli n-kpe karimdu' kara ni nti tuɣi bɛ bɔhimbu n-nyɛ yiko shɛli [[Ghana]] tingbani ni bɔra<ref>{{Cite web|title=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|url=https://ghanascan.wordpress.com/|access-date=2021-11-30|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref>.
[[Ghana Senior High School (Tamale|Ghana Senior High School]] nianima n-nyɛ li ni di bɔ baŋsim n-ti ban yi Basic shikurunima ni na balantee B.E.C.E karimbikura, ka che ka bɛ deei shɛhira maŋa, din ni tuɣi bɔhimbu karimzɔŋ kara ni din yɛn lɛbigi ba ka bɛ kpaŋsiri biɛhigu, daabilim zoosim din nyɛ fakari tuhibu.
== Taarihi ==
GHANASCO daa pilimi ka di yuli booni '''Ghana College'''. Di daa pilila silimiingoli [[January]], 1960 yuuni<ref>{{Citation|title=GHANASCO @60 DOCUMENTARY|url=https://www.youtube.com/watch?v=kNfCAmJfKO8|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref>, [[Kwame Nkrumah]] gɔmnanti ni. Lala [[shikuru]] ŋɔ nyɛla Ghana Education Trust nima shikuriti la ni yini, di nyɛla din be Kukuo, [[Tamali]] ka nyɛ shikuru shɛli din pahi ayi shikuru kara ni tudu yaɣili ŋɔ na. Shikuru ŋɔ ni daa pili, karimbihi pisopɔin (70) n-daa na be di puuni. Lala karimbihi ŋɔ zaa daa nyɛla bidibisi. Silimiingoli [[June]], 1970 yuuni ka di Ghana College yuli maa daa taɣi n-leei [[Ghana]] Secondary School. Shikuru maa tuuli karimba kpɛma daa yila [[Jamaica]] tingbani ni na <ref name=":0" /> ka o yuli daa booni Mr. [[Kenneth Luther Purser]].<ref>{{Cite web|title=Ghana Senior High, Tamale History {{!}} SchoolsInGh.com|url=https://www.schoolsingh.com/senior-high-schools/ghana-senior-high-tamale/history|access-date=2021-11-29|website=schoolsInGh|language=en}}</ref> Abu Kassim Tahidu ŋun daa yi Kwame Danso din be [[Ahafo Region|Brong Ahafo Region]] n-daa nyɛ tuuli shikuru bihi toondana. [[Ghana]] shikuriti puuni, Ghana Secondary School nyɛla din pahi shikuru shɛŋa din zali yuli zuŋɔ. Silimiingoli [[June]], 1970 yuuni puuni, shikuru ŋɔ laasabu malibu yaɣili karimba, Mr. Lalaji daa nyɛla ŋun zaŋ o karimbihi ban daa bɔhindi tabibi yuma anu yaɣili m-pahi o maŋa zuɣu ka bɛ mali rocket. Silimiingoli June 22nd dabisili, 1970 yuuni ka bɛ daa niŋ lala rocket maa suuna ka daa zaŋ li wuhi salo. Lala dabisili maa, Ghana fukumsi kpambala ŋun daa su shikuru karim baŋsim bɔbu yaɣili, Mr. William Offori-Attah n-daa gari tooni n-zaŋ rocket maa wuhi [[Ghana]] mulichi. Tum ni zuŋɔ, shikuru maa nyɛla kpaŋmaŋa ni be shikuru shɛŋa puuni zaɣ' yini tingbani ŋɔ ni dibahibahindi [[Ghana]] tudu yaɣili ŋɔ na. GHANASCO shikurubihi kalinli yiɣisi yaɣi pisopɔi (70) m-paai tusa ayi ni kobisinii (2,800). Amaa di yuun'pihiyɔbu (60th Anniversary) chuɣu puhibu dali silimiingoli November, biɛɣu pishi ni ayopɔin, yuuni 2021 dali. Karimba kpɛma zaŋ ti shikuru maa daa nyɛla ŋun yɛli ni shikuru maa shikurubihi kalinli pa yiɣisi tusa ata ni kɔbiga ni anii (3,108) di puuni ka shikurubihi ban nyɛ dabba yiɣisi tuhuli, kɔbisiyɔbu ni pihinii(1,680) ka shikurubihi ban nyɛ paɣiba yiɣisi tuhuli, kɔbisinahi ni pihinahi(1,440) ka ban nyɛ ban gbɛri shikuru maa ni yiɣisi tusaayi ni kɔbisiyɔbu ni pihinu ni anu(2,655) ka ban mi be bɛ yinsi ka kanna shikuru maa ni yiɣisi kɔbisinahi ni pihinu ni ata(453)<ref>{{Cite web|last=Wunizoya|first=Adam Abdul-Fatawu|date=2021-11-29|title=Tourism Minister announces scholarship package for best performing Ghanasco student|url=https://www.modernghana.com/news/1122201/tourism-minister-announces-scholarship-package.html|access-date=2021-12-01|website=Modern Ghana|language=en}}</ref>. Di yuuni yuuni kpaŋmaŋa dahimbu sabbu shɛhira gbana pa paai kobigi puuni vaabu pihiwɔi pirigili kani (89.5%). Dina n-nyɛ karinzɔŋ shɛli din pa [[Tamale Senior High School]] (Tamasco) zuɣu zaŋ jɛndi shikurubihi galisim [[Northern Region]] puuni. Saha ŋɔ, [[Kumbungu Senior High school]] shikurubihi kpalim gari Tamale Senior High School mini [[Ghana Senior High School (Tamale|Ghana Senior High School]]. Yuuni tuma du zuɣu ban yuli booni "Research Institute daa yina n-ti yɛli ni bɛ vihigu wuhiya ni GHANASCO karimbihi baŋsim bɔbu kpaŋmaŋ yuma din garila yiɣisila 68.38% Ghana zaa shikuriti yi laɣim. Ghanasco m-mali karim bi’kura n-gari sokam [[Ghana]] jintɔri duu la ni. Ghanasco karim bi’kura biɛla [[Ghana]] yaɣili kam.
== Baŋsim Yaɣ'shɛŋa Di Ni Wuhira ==
Ghana Senior High School nyɛla shikuru shɛli din wuhiri baŋsim bɔmma yaɣa ka di zooi pam, di shɛŋa n-nyɛ;
'''General Science'''
Elective Mathematics, Biology, Physics and Chemistry,Elective I.C.T
'''Home Economics'''
Biology, Management in Living, Food and Nutrition, Economics, Clothing and Textiles, Chemistry and Physics.
'''General Arts'''
Economics, Government, History, Literature in English, Geography, Dagbani, Islamic Religious Studies, Christian Religious Studies and Elective Mathematics,Elective I.C.T
'''General Agriculture'''
General Agriculture, Elective Mathematics, Chemistry, Physics, Animal Husbandry and Crop Husbandry and Horticulture
'''Business'''
Elective Mathematics, Business Management, Financial Accounting , Costing and Economics,Elective I.C.T
'''Visual Arts'''
== Di Karimba Kpeen Kura(yuuni 1960 hali ni zuŋɔ) ==
# 1960 - 1964 Mr. Kenneth L. Purser<ref>{{Cite web|date=2011-02-05|title=HISTORY|url=https://ghanascan.wordpress.com/about/|access-date=2021-11-29|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref>
# 1964 - 30/8/1967 Mr. B. O. Ayettey
# 1967 - 08/1969 Mr. A. F. Clinton
#24/9/69- 30/6/73 Mr. W. A. Ofori
# 21/9/73 - 11/10/1973 Mr. Adu
#12/10/1973 - 12/12/1981 Alhajj B. A. Fuseini
#21/12/1981 - 19/11/1982 Mr. Adam Mahama (AG)
#19/11/1982- 16/7/1983 Mr. S. M. Amankwa
#17/7/1983 - 28/10/1986 Mr. Mahama Adam (AG)
#29/10/1986 - 5/10/1988 Mr. L. M. Awuni (AG)
#6/10/1988 - 13/8/1990 Mr. E. K. Kudiabor
#14/8/1990 - 12/9/1991 Mr. A. A. Daramanu
# 1991 - 1998 Mr. Bolina Saaka
#1998 - 2001 Alhaji Amadu Belko
#Feb 2001 - Oct 2001 Mrs. Mary Asobayire Dan. Braimah (AG)<ref>{{Cite web|title=‘Pregnancy should not result in termination of education’|url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/pregnancy-should-not-result-in-termination-of-education.html|access-date=2021-12-16|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref>
#Oct 2001 - 2004 Mr. Alhaji Mahamadu Saani Abdul - Rahaman
#2005 - 2005 Mr. J. B. Dakorah
#2005 - 2008 Alhaji T.A. Mahama
#2008 - 2016 Mrs. Mary Asobayire Dan. Braimah<ref>{{Cite web|date=2011-02-05|title=HISTORY|url=https://ghanascan.wordpress.com/about/|access-date=2021-12-16|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=-001-11-30T00:00:00+00:00|title=GHANASCO launches 50th anniversary celebration|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=172570|access-date=2021-12-16|website=GhanaWeb|language=en}}</ref>
#Oct 2001- 2004 Alhaji Abdul- Rahaman Mohammed Saani<ref>{{Cite web|date=2011-02-05|title=HISTORY|url=https://ghanascan.wordpress.com/about/|access-date=2021-12-16|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref> (Man Saani)
#2016 - 2021 Hajia Amina Musah<ref>{{Cite web|last=Amoh|first=Emmanuel Kwame|date=2020-07-26|title=GHANASCO headmistress worried over state of dormitories|url=https://3news.com/ghanasco-headmistress-worried-over-state-of-dormitories/|access-date=2021-11-29|website=3NEWS|language=en-US|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129104801/https://3news.com/ghanasco-headmistress-worried-over-state-of-dormitories/|url-status=dead}}</ref>.
#2021-Nov 2021 Alhaji Mustapha Yakubu
#2021-till date Mr.Douglas Haruna Yakubu
== Di Shikurubihi Toondaannima ban nyɛ dabba ==
{| class="wikitable"
|+Di Shikurubihi Toondaamba Ban nyɛ dabba
!Yuli
!Yuun shɛŋa o ni daa di
|-
|Kassim Tahiru
|1960 - 1964
|-
|Adimaʒoya George
|1964- 1965
|-
|Wusa Manga
|1965- 1966
|-
|Kadri Nashiru
|1966- 1967
|-
|Alhassan Goodman
|1967- 1968
|-
|Tingbani Mahama / Peter Tora
|1968- 1969
|-
|Yamyolia Ananga
|1969- 1970
|-
|A. M. Nashiru
|1970- 1971
|-
|Mohammed Adam
|1971- 1972
|-
|Abu Stephen
|1972- 1973
|-
|Banye Lawrence
|1973- 1974
|-
|Husein Mohammed
|1979- 1980
|-
|Baba Adam
|1980- 1981
|-
|Yakubu Abdul- Rashid
|1981- 1982
|-
|Zakaria A. Kadiri
|1982- 1983
|-
|Abdulai Salifu
|1983-1984
|-
|Mohammed Issahaku
|1984-1985
|-
|Tahiru Iddrissu Yahaya
|1985-1986
|-
|Mohammed Abdul Aziz
|1986- 1987
|-
|Inusah Seidu
|1987- 1988
|-
|Mohammed Saani
|1988- 1989
|-
|Mohammed Saani/ Mumuni M Bashiru
|1995- 1996
|-
|Bashiru Abdul- Majeed
|1996- 1997
|-
|Pumpuni Joseph Kweku
|1997-1998
|-
|Assibi Michael Nyaaba
|1998- 1999
|-
|Abudu Abdul- Ganiyu
|1999- 2000
|-
|Ismaila Hamza
|2000- 2001
|-
|Issah Abdul- Razak
|2001- 2002
|-
|Adam Y. Banbantaba
|2002- 2003
|-
|Kassim Sayibu Abubakari
|2003- 2004
|-
|Ahmed Zakiu I.
|2004- 2005
|-
|Abubakari Mohammed Habib
|2005- 2006
|-
|K. Sulemana
|2011- 2012
|-
|Abugri Akaamah Anthony
|2012- 2013
|-
|Imoro Baba Ali
|2013- 2014
|-
|Jamal Abdul Rashid
|2014- 2015
|-
|Zainudeen Abdullah
|2015- 2016
|-
|Osman Justice Fuseini
|2016- 2017
|-
|Suraju Inusah Iddrisu
|2017- 2018
|-
|Bukari Abdul- Washiru
|2018- 2019
|}
== Yaɣ'kpana ==
Shikuru ŋɔ mali yaɣa pam amaa di puuni yaɣ' kpana maa sheŋa n-nyɛ; Administration duu, Jaara du kurili, Jaara du kari palli, waa duu, tuun'baŋsim/ karimbanima mini laamba duu, science tabibi duu, science tabibi zahimbu duu nti tabili Home economic duɣibu duu, Jiŋli, Nkurumah yili, [[Gbewaa]] yili, Dakpema yili, ni Purser yili. Bidibisi dugbɛra, bipuɣinsi dugbɛra m-pahi; Indice 1, Indice 2, Annex 1, Annex 2, ni [[Lordina Mahama|Lordina]] yili, karimbakpema bɔŋgili ni karimbanima bɔŋgili. Ghanasco lahi mali mɔɣili ka di nyɛla din mali bukaata n-ti tiŋ kɔɣila kamani Kukuo, vitiŋ ni Ghana Senior High School shikurubihi zaa<ref>{{Cite web|title=Ghana Secondary School(Ghanasco) - Tamale|url=http://wikimapia.org/2178586/Ghana-Secondary-School-Ghanasco|access-date=2021-11-30|website=wikimapia.org|language=en}}</ref>.
== Karimbihi Dugbɛra Yuya ==
Ghanasco karimbihi du' gbɛra pula buyi, din nyɛ dabba dini mini paɣaba dini.
== '''Awuraba Paɣaba''' ==
# Hajia Hafsah Sey Sumani (NORSAAC Programs, Policy and Campaign yaɣili kpɛma).
2.[[Lordina Mahama]] (Jilima John Dramani Mahama paɣa).
3.Dr. Nihad Salifu (paediatric oncologist).
4.Hajia Mariam Iddrisu (MCE kuro zaŋ ti Sagnarigu)
== '''Dabba dugbɛra''' ==
# Nkrumah yili
# Gbewaa yili
# Gbanzaba yili
# Dakpɛma yili
# Purser yili
#Gulkpegu yili
#Cabral yili
#B.A Fuseini yili
== '''Paɣaba dugbɛra''' ==
# Indice 1 yili
2. Indice 2 yili
3. Annex 1 yili
4. Annex 2 yili
5. Lordina yili
== Karimbi' Kura ==
#John Dramani Mahama
#Professor Kofi Abagale (Pro Vice Chancellor UDS)
#Professor Seidu (Former Pro Vice Chancellor UDS)
#Professor Abdullai Salifu Asuro (Former Rector TaTU)
#Professor Pelga (Former Rector TaTU)
#Professor Akotoye (UCC)
#Professor Sule Displo (associate professor of physics)
#Professor Emetitus Yankah (UCC)
#Professor Seidu Abraham
#Professor Daniel Debaga
#Professor Habib Chester (Oregon University, USA)
#Professor Emile Abdulai (UG-Korlebu)
#Dr. Alidu Seidu (political science,UG)
#[[Imoro Andani|Prince Imoro Andani]] (late) (Former Northern Regional Minister)
#Mr. [[Shani Alhassan Shaibu]] (Current Northern Regional Minister)
#Dr Saani (MIT,USA)
#Dr. Iddi (Director of SARI, Upper West)
#Professor Baba Yidana (UCC)
#Dr. Fatahi (UDS)
#Dr. Mohammed Awal (UDS)
#Dr. Kadir (UDS)
#Dr. Elvis (UDS)
#Dr. [[Ibrahim Mohammed Awal]]<ref>{{Citation|title=Ibrahim Mohammed Awal|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_Mohammed_Awal&oldid=1058047827|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (Minister of Tourism)
#His Excellency [[John Dramani Mahama]]<ref>{{Citation|title=John Mahama|date=2021-11-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Mahama&oldid=1056716131|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref> (Former President of Ghana)
#Her Excellency [[Madam Lordina Mahama|Lordina Mahama]]<ref>{{Citation|title=Madam Lordina Mahama|date=2021-11-30|url=https://dag.wikipedia.org/w/index.php?title=Madam_Lordina_Mahama&oldid=28829|work=Dagbani Wikipedia|access-date=2021-11-30}}</ref> (Former First Lady of Ghana)
#Professor Felix Anibo (UG)
#Dr. [[Sule Gariba]]<ref>{{Citation|title=Sulley Gariba|date=2021-11-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sulley_Gariba&oldid=1057994243|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (late)
#Dr. [[Nihad Salifu]]<ref>{{Cite web|date=2021-05-24|title=Meet Paediatric Oncologist, Dr Nihad Salifu|url=https://worldchildcancer.org/dr-nihad/|access-date=2021-12-01|website=World Child Cancer|language=en|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201044720/https://worldchildcancer.org/dr-nihad/|url-status=dead}}</ref> (paediatric Oncologist)
#Dr. Haadi (Korlebu)
#Dr. Osei (KATH)
#Dr Mumin Tuuna
#Dr Majeed (Paedeatrician, TTH)
#[[Moses Aduku Asaga]] (Former Member of Parliament for Nabdam in the Upper East Region)<ref>{{Citation|title=Moses Asaga|date=2021-09-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Moses_Asaga&oldid=1047374982|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#[[Edward Kojo Salia]] (Former Member of Parliament for Jirapa Constituency)<ref>{{Citation|title=Edward Salia|date=2021-05-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Salia&oldid=1022381214|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#[[Ebenezer Gilbert Nii Narh Nartey]]<ref>{{Citation|title=Ebenezer Gilbert Nii Narh Nartey|date=2021-10-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ebenezer_Gilbert_Nii_Narh_Nartey&oldid=1050778981|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-02}}</ref> (Member of Parliament for Ablekuma Central Constituency)
#[[Alhassan Andani]] '''(Former CEO and executive director of Stanbic Bank Ghana)''' <ref>{{Citation|title=Alhassan Andani|date=2021-10-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alhassan_Andani&oldid=1050778770|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Dr. [[Ibrahim Mohammed Awal]] (Minister for Tourism, Arts and Cultu)<ref>{{Cite web|title=THE MINISTER OF TOURISM, ARTS AND CULTURE, HON. DR. MUHAMMMED IBRAHIM AWAL, ENGAGES MANAGEMENT BODY AND THE HEADS OF AGENCIES UNDER THE TOURISM MINISTRY - Ministry of Tourism, Arts & Culture|url=http://motac.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=150&catid=13&Itemid=163|access-date=2021-11-29|website=motac.gov.gh|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093517/http://motac.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=150&catid=13&Itemid=163|url-status=dead}}</ref>
#Dr. [[Ibrahim Issaka Abukari|Ibrahim Isaaka]]<ref>{{Citation|title=Ibrahim Issaka Abukari|date=2021-09-04|url=https://dag.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_Issaka_Abukari&oldid=16578|work=Dagbani Wikipedia|access-date=2021-11-30}}</ref> (Scientist)
#Hon. Alhaji [[Mohammed Hardi Tufeiru]] (Member of Parliament for Nanton constituency and a deputy minister)<ref>{{Cite web|title=Hon. Alhaji Hardi Tufeiru (Deputy Minister)|url=https://mofa.gov.gh/site/about-us/office-of-the-minister/deputy-ministers/361-hon-alhaji-hardi-tufeiru-deputy-minister|access-date=2021-11-29|website=mofa.gov.gh|archive-date=2023-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609221359/https://mofa.gov.gh/site/about-us/office-of-the-minister/deputy-ministers/361-hon-alhaji-hardi-tufeiru-deputy-minister|url-status=dead}}</ref>
#Professor Abdulai (Renoun Agric Economist)
# [[Ahmed Alhassan Yakubu]] (Former MP for Mion Constituency) <ref>{{Citation|title=Ahmed Alhassan Yakubu|date=2021-07-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahmed_Alhassan_Yakubu&oldid=1033304045|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
# John Abdulai Jinapor (Member of Parliament for Yapei-Kusawgu constituency) <ref>{{Citation|title=John Abdulai Jinapor|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Abdulai_Jinapor&oldid=1034212104|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Mr. Abdallah Mashud (Founding President of African centre for retirement research/ Formerly of SSNIT)
#Naa [[Bolinaa Saaka]] (currently Ghana's ambassador to Burkina Faso) <ref>{{Citation|title=Naa Bolinaa Saaka|date=2020-04-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Naa_Bolinaa_Saaka&oldid=950497157|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Alhaji Ahmed Rufai Yahaya Iddi (currently Ghana's ambassador to the state of Kuwait)
#Alhaji Sayuti Yahaya Iddi (Ambassador to Iran) <ref>{{Cite web|title=Ghana ambassador Alhaji Sayuti Yahaya Iddi Archives|url=https://avadiplomatic.com/en/archive/tag/ghana-ambassador-alhaji-sayuti-yahaya-iddi|access-date=2021-11-29|website=AVAdiplomatic|language=en-US}}</ref>
#Abedi Pele<ref>{{Citation|title=Abedi Pele|date=2021-11-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Abedi_Pele&oldid=1056766225|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Alhaji [[Mohammed Habib Tijaani|Mohammed Habib Tijani]]<ref>{{Citation|title=Mohammad Habibu Tijani|date=2021-11-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammad_Habibu_Tijani&oldid=1057993524|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (Currently Ambassador for Saudi Arabia) <ref>{{Cite web|title=Ambassador Alhaji Mohammed Habib Tijani pledges to enhance Ghana - Saudi Arabia relations - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/ambassador-alhaji-mohammed-habib-tijani-pledges-to-enhance-ghana-saudi-arabia-relations/|access-date=2021-11-29|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Citation|title=Mohammad Habibu Tijani|date=2021-07-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammad_Habibu_Tijani&oldid=1035840337|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Mr. Joseph Bawa Akamba (Former justice of the Supreme Court of Ghana) <ref>{{Citation|title=Joseph Bawa Akamba|date=2021-11-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Bawa_Akamba&oldid=1053632501|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Major Gen Danku
#Col Patrick Atuiri
#Brigadier Gen Iddrisu
#Col Seth
#Major Fatawu
#Major Gen T Rtd Sakibu
#Engineer Moro Bernard
#Engineer Lawal
#Engineer Salim
#Dr. Awal (UK, Animal scientist)
#Joseph Bawa Akamba<ref>{{Citation|title=Joseph Bawa Akamba|date=2021-11-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Bawa_Akamba&oldid=1053632501|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref>(Justice of the Supreme Court of Ghana from 2012 to 2016)<ref>{{Cite web|title=Joseph Akamba, Biography|url=https://mobile.ghanaweb.com/person/Joseph-Akamba-4007|access-date=2021-12-01|website=mobile.ghanaweb.com|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201045807/https://mobile.ghanaweb.com/person/Joseph-Akamba-4007|url-status=dead}}</ref>
#[[Hassan Ayariga]]<ref>{{Citation|title=Hassan Ayariga|date=2021-08-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hassan_Ayariga&oldid=1041013308|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (All People's Congress paati toondana).
#[[Mahama Ayariga]]<ref>{{Citation|title=Mahama Ayariga|date=2021-08-14|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mahama_Ayariga&oldid=1038776939|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (jintora zaŋti Bawku Central piibupiibu yaɣili)
#[[Abdul-Samed Muhamed Gunu]]<ref>{{Citation|title=Abdul-Samed Muhamed Gunu|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdul-Samed_Muhamed_Gunu&oldid=1058055887|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintori kuro zaŋ ti Savelugu piibupiibu yaɣili din Tudu ŋɔ na)
#Kwame Ayew (nyɛla Ghana bol'mɛri kuro zaŋ ti Ghana blackstars team la ka o beli nyɛ Abedi Pele)
#[[John Abdulai Jinapor]]<ref>{{Citation|title=John Abdulai Jinapor|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Abdulai_Jinapor&oldid=1034212104|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintɔra zaŋ ti Yapei-Kusawgu piibupiibu yaɣili din be zabaɣa nuu)
#Ibrahim Murtala Mohammed<ref>{{Citation|title=Ibrahim Murtala Muhammed|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_Murtala_Muhammed&oldid=1058052079|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintɔra zaŋ ti Tamale-Central din be Tamale piibupiibu yaɣili)
#[[Alhassan Suhuyini]]<ref>{{Citation|title=Alhassan Suhuyini|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alhassan_Suhuyini&oldid=1058052733|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintɔra zaŋ ti Tamale-North piibupiibu yaɣili din bɛ tudu ŋɔ na)
#[[Ahmed Alhassan Yakubu]] (jintɔri kuro zaŋ ti Mion piibupiibu yaɣili mini minista kuro ŋun su pukparilim)
#Hamid Baba Braimah(jintori kuro zaŋ ti Salaga din bɛ Savannah region la)
#Abdul Jalil Naabeli Musah Kumoo (ŋuna n-nyɛ "MY NORTHERN ACHIEVER " host, ŋun bɔhiri bɔhisi di dundɔŋ ni maa)
#Hajia [[Mariam Iddrisu|Mariam Iddrissu]]<ref>{{Citation|title=Mariam Iddrisu|date=2021-06-03|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mariam_Iddrisu&oldid=1026665941|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (ŋuna n-daa nyɛ Sagnarigu MCE kuro).
#Hon Musah Amin (ŋuna n-nyɛ NPP bipola laɣingu Dana, bee bipola zonzon geli karachi)
#Alhaji Abu Abdallah (ŋuna n-nyɛ GHANASCO toondana zaŋ ti bihi shikuru kpaŋmaŋ polo).
# Mr. Mohammed Awal Mystic (Director of Youth Bridge foundation, Northern Ghana)
#Hajia Hafsah Sey Sumani<ref>{{Cite web|last=rajanthi|title=Profile: Hafsah Sey Sumani|url=https://rajanthimani.wordpress.com/2012/11/02/profile-hafsah-sey-sumani/|url-status=live|access-date=2021-12-02|website=Be the change|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=1996 old students of GHANASCO hand over streetlights project to alma mater|url=https://citinewsroom.com/2021/11/1996-old-students-of-ghanasco-hand-over-streetlights-project-to-alma-mater/|access-date=2021-12-02|website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana|language=en-US}}</ref>(head of programs, policy and campaign at NORSAAC)<ref>{{Cite web|last=I)|first=Electronic Technologies Consult (Eric Robertson Yaw|title=Staff|url=https://www.norsaac.org/staff/|access-date=2021-12-02|website=Norsaac|language=en|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202191311/https://www.norsaac.org/staff/|url-status=dead}}</ref>
#
#
#
#
== Kpaŋmaŋa ==
Shikuru ŋɔ nyɛla shikuru sheli din kpaŋ di maŋ pam tum 1960 hali ni zuŋɔ, di sheŋa nyɛ;
# Mr. Lalaji, laasabu (mathematics) karimba mini o science tabibi shikurubihi daa mali rocket silimiingoli [[June]] biɛɣu pishi ni ayi (22nd),1970 yuuni<ref>{{Cite web|date=2021-02-18|title=GREAT ACHIEVEMENT OF GHANASCO-TAMALE FROM 1960-2020|url=https://lumiertv.com/2021/02/18/great-achievement-of-ghanasco-tamale-from-1960-2020/|access-date=2021-12-01|website=Lumier Tv|language=en-US}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
#Buyopɔi nasara diriba zaŋ kpa NCCE tudu yaɣili nangbankpeeni kompatiisa (debates).
#Ban nyɛ buyi di ti kana diɛma ni yiɣijam.
#Gaŋdu shikuru zaŋ chaŋ WASSCE kpaŋmaŋa n-gari [[Tamale Senior High School|Tamasco]] ni vaabu pihiyɔbu ni anu ni biɛla (65.58%) .
#[[Wikipidia]] ni baŋ shikuru shɛli ni anfooni .
6. 2019 yuuni la, shikuru maa daa nyɛŋ Armed Forces Senior High School mini Juaben Senior High School [[Ghana National Science and Maths Quiz]] la ni. Dina n-daa tiba nasara n-tahi kompatiisa maa pirigili zuɣu yuuni 2019<ref>{{Cite journal|last=Agyekum|first=Humphrey A.|date=2021-07-16|title=Complicating Entanglements: Societal Factors Intruding in the Ghana Armed Forces’ Civil–Military Relations|url=http://dx.doi.org/10.1177/0095327x211033010|journal=Armed Forces & Society|pages=0095327X2110330|doi=10.1177/0095327x211033010|issn=0095-327X}}</ref>.
7. Shikuru shɛli din yihi tiŋgbani zuɣulana mini tiŋgbani paɣ'tulli na, m-pahi tiŋgbani zuɣulaam paa mini tiŋgbani paɣ'so ŋun pahi ayi.
8.Yuuni goli 2024,be daa kpag be mag,ndaa di NSMQ,tudu yagli(five northern regions)
== Shikuru Antem ==
Rejoice my soul for being a
GHANASCAN
The home of learning.
" Patience and good intentions" is our motto.
We Shall work for our mother school with good intention,
We are proud to be GHANASCANS. 2X
Great GHANASCO
The home of learning
Great GHANASCO;
The route of success
We deserve glory;
We deserve the honour
That we adore thee our mother great GHANASCO;
Rejoice my soul for being a GHANASCAN.
The home of learning;
" Patience and good intention" is our motto.
We Shall work for our mother school with good intention;
We are proud to be GHANASCANS<ref name=":0">{{Cite web|title=Ghana Senior High, Tamale {{!}} SchoolsInGh.com|url=https://www.schoolsingh.com/senior-high-schools/ghana-senior-high-tamale/about|access-date=2021-11-29|website=schoolsInGh|language=en}}</ref>.
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
<references />
[[Pubu:Ghana]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Tamale]]
[[Pubu:Northern region]]
[[Pubu:Shikuriti]]
gw0mbu00u4gsefujtcutn0pnkz8f3s6
140884
140883
2026-06-20T01:16:34Z
Kataali Nurudeen
8650
/* Karimbi' Kura */
140884
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''[[Ghana]] Senior High School (GHANASCO)''' nyɛla bi’ kura karim zɔŋ shɛli din be [[Tamali|Tamale]] [[Northern Region]], [[Ghana]]<ref>{{Cite web|title=15 students of GHANASCO arrested for rioting|url=https://www.modernghana.com/news/277974/15-students-of-ghanasco-arrested-for-rioting.html|access-date=2021-11-28|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kambala|first=Dr Abdul-Fatahi Abdulai|title=GHANASCO Needs Attention To Escape Being Drowned In A Sea Of Filth|url=https://www.modernghana.com/news/949933/ghanasco-needs-attention-to-escape-being-drowned.html|access-date=2021-11-28|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-05-11|title=Government rescues GHANASCO with GH¢410,389|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Government-rescues-GHANASCO-with-GH-410-389-650936|access-date=2021-11-28|website=GhanaWeb|language=en}}</ref> tiŋgbani ni.
== Di taachi ==
Great Ghanasco dedicated to excellence.
Great Ghanasco,the tradition of excellence .
Great Ghanasco,learners today leaders tomorrow.
Great Ghanasco,Dahanshali kpamba
Dani Suma ni Suglo<ref>{{Cite web|title=Ghana Senior High, Tamale {{!}} SchoolsInGh.com|url=https://www.schoolsingh.com/senior-high-schools/ghana-senior-high-tamale/about|access-date=2021-11-30|website=schoolsInGh|language=en}}</ref>
== Di kpabu yuuni ==
Di daa kpala 1960 yuuni<ref>{{Cite web|date=2021-11-30|title=Ghanasco Marks 60th Anniversary|url=https://dailyguidenetwork.com/ghanasco-marks-60th-anniversary/|access-date=2021-12-01|website=DailyGuide Network|language=en-US}}</ref>
== Pubu yaɣili ==
Di biɛla pubu yaɣili din nyɛ A<ref>{{Cite web|last=Editor|date=2020-09-20GMT+000008:38:09+00:00|title=Full List: Category A Schools In Ghana For 2021|url=https://www.successafrica.info/category-a-schools-in-ghana/|access-date=2021-12-01|language=en-US}}</ref>
== '''Tuma''' ==
[[Shikuru]] maa tuma nyɛla ni di kpuɣi ka zali baŋdiba, ban yɛla ne nini ni karimbanima ban mali nimmɔhi m-pahi kpuɣi [[Basic Education Certificate Examination]] (B.E.C.E) ban yina ni kalinli dibaayɔbu (6) hali ni pihita (30) ka lee che ka bɛ nya baŋsim pariga, wumsibu mini shikuru biɛhisi ni shɛhira nima n-yiri karimba chirichi ni kpaŋmaŋanima ni din ni che ka bɛ (shikurubihi) nyɛ soli n-kpe karimdu' kara ni nti tuɣi bɛ bɔhimbu n-nyɛ yiko shɛli [[Ghana]] tingbani ni bɔra<ref>{{Cite web|title=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|url=https://ghanascan.wordpress.com/|access-date=2021-11-30|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref>.
[[Ghana Senior High School (Tamale|Ghana Senior High School]] nianima n-nyɛ li ni di bɔ baŋsim n-ti ban yi Basic shikurunima ni na balantee B.E.C.E karimbikura, ka che ka bɛ deei shɛhira maŋa, din ni tuɣi bɔhimbu karimzɔŋ kara ni din yɛn lɛbigi ba ka bɛ kpaŋsiri biɛhigu, daabilim zoosim din nyɛ fakari tuhibu.
== Taarihi ==
GHANASCO daa pilimi ka di yuli booni '''Ghana College'''. Di daa pilila silimiingoli [[January]], 1960 yuuni<ref>{{Citation|title=GHANASCO @60 DOCUMENTARY|url=https://www.youtube.com/watch?v=kNfCAmJfKO8|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref>, [[Kwame Nkrumah]] gɔmnanti ni. Lala [[shikuru]] ŋɔ nyɛla Ghana Education Trust nima shikuriti la ni yini, di nyɛla din be Kukuo, [[Tamali]] ka nyɛ shikuru shɛli din pahi ayi shikuru kara ni tudu yaɣili ŋɔ na. Shikuru ŋɔ ni daa pili, karimbihi pisopɔin (70) n-daa na be di puuni. Lala karimbihi ŋɔ zaa daa nyɛla bidibisi. Silimiingoli [[June]], 1970 yuuni ka di Ghana College yuli maa daa taɣi n-leei [[Ghana]] Secondary School. Shikuru maa tuuli karimba kpɛma daa yila [[Jamaica]] tingbani ni na <ref name=":0" /> ka o yuli daa booni Mr. [[Kenneth Luther Purser]].<ref>{{Cite web|title=Ghana Senior High, Tamale History {{!}} SchoolsInGh.com|url=https://www.schoolsingh.com/senior-high-schools/ghana-senior-high-tamale/history|access-date=2021-11-29|website=schoolsInGh|language=en}}</ref> Abu Kassim Tahidu ŋun daa yi Kwame Danso din be [[Ahafo Region|Brong Ahafo Region]] n-daa nyɛ tuuli shikuru bihi toondana. [[Ghana]] shikuriti puuni, Ghana Secondary School nyɛla din pahi shikuru shɛŋa din zali yuli zuŋɔ. Silimiingoli [[June]], 1970 yuuni puuni, shikuru ŋɔ laasabu malibu yaɣili karimba, Mr. Lalaji daa nyɛla ŋun zaŋ o karimbihi ban daa bɔhindi tabibi yuma anu yaɣili m-pahi o maŋa zuɣu ka bɛ mali rocket. Silimiingoli June 22nd dabisili, 1970 yuuni ka bɛ daa niŋ lala rocket maa suuna ka daa zaŋ li wuhi salo. Lala dabisili maa, Ghana fukumsi kpambala ŋun daa su shikuru karim baŋsim bɔbu yaɣili, Mr. William Offori-Attah n-daa gari tooni n-zaŋ rocket maa wuhi [[Ghana]] mulichi. Tum ni zuŋɔ, shikuru maa nyɛla kpaŋmaŋa ni be shikuru shɛŋa puuni zaɣ' yini tingbani ŋɔ ni dibahibahindi [[Ghana]] tudu yaɣili ŋɔ na. GHANASCO shikurubihi kalinli yiɣisi yaɣi pisopɔi (70) m-paai tusa ayi ni kobisinii (2,800). Amaa di yuun'pihiyɔbu (60th Anniversary) chuɣu puhibu dali silimiingoli November, biɛɣu pishi ni ayopɔin, yuuni 2021 dali. Karimba kpɛma zaŋ ti shikuru maa daa nyɛla ŋun yɛli ni shikuru maa shikurubihi kalinli pa yiɣisi tusa ata ni kɔbiga ni anii (3,108) di puuni ka shikurubihi ban nyɛ dabba yiɣisi tuhuli, kɔbisiyɔbu ni pihinii(1,680) ka shikurubihi ban nyɛ paɣiba yiɣisi tuhuli, kɔbisinahi ni pihinahi(1,440) ka ban nyɛ ban gbɛri shikuru maa ni yiɣisi tusaayi ni kɔbisiyɔbu ni pihinu ni anu(2,655) ka ban mi be bɛ yinsi ka kanna shikuru maa ni yiɣisi kɔbisinahi ni pihinu ni ata(453)<ref>{{Cite web|last=Wunizoya|first=Adam Abdul-Fatawu|date=2021-11-29|title=Tourism Minister announces scholarship package for best performing Ghanasco student|url=https://www.modernghana.com/news/1122201/tourism-minister-announces-scholarship-package.html|access-date=2021-12-01|website=Modern Ghana|language=en}}</ref>. Di yuuni yuuni kpaŋmaŋa dahimbu sabbu shɛhira gbana pa paai kobigi puuni vaabu pihiwɔi pirigili kani (89.5%). Dina n-nyɛ karinzɔŋ shɛli din pa [[Tamale Senior High School]] (Tamasco) zuɣu zaŋ jɛndi shikurubihi galisim [[Northern Region]] puuni. Saha ŋɔ, [[Kumbungu Senior High school]] shikurubihi kpalim gari Tamale Senior High School mini [[Ghana Senior High School (Tamale|Ghana Senior High School]]. Yuuni tuma du zuɣu ban yuli booni "Research Institute daa yina n-ti yɛli ni bɛ vihigu wuhiya ni GHANASCO karimbihi baŋsim bɔbu kpaŋmaŋ yuma din garila yiɣisila 68.38% Ghana zaa shikuriti yi laɣim. Ghanasco m-mali karim bi’kura n-gari sokam [[Ghana]] jintɔri duu la ni. Ghanasco karim bi’kura biɛla [[Ghana]] yaɣili kam.
== Baŋsim Yaɣ'shɛŋa Di Ni Wuhira ==
Ghana Senior High School nyɛla shikuru shɛli din wuhiri baŋsim bɔmma yaɣa ka di zooi pam, di shɛŋa n-nyɛ;
'''General Science'''
Elective Mathematics, Biology, Physics and Chemistry,Elective I.C.T
'''Home Economics'''
Biology, Management in Living, Food and Nutrition, Economics, Clothing and Textiles, Chemistry and Physics.
'''General Arts'''
Economics, Government, History, Literature in English, Geography, Dagbani, Islamic Religious Studies, Christian Religious Studies and Elective Mathematics,Elective I.C.T
'''General Agriculture'''
General Agriculture, Elective Mathematics, Chemistry, Physics, Animal Husbandry and Crop Husbandry and Horticulture
'''Business'''
Elective Mathematics, Business Management, Financial Accounting , Costing and Economics,Elective I.C.T
'''Visual Arts'''
== Di Karimba Kpeen Kura(yuuni 1960 hali ni zuŋɔ) ==
# 1960 - 1964 Mr. Kenneth L. Purser<ref>{{Cite web|date=2011-02-05|title=HISTORY|url=https://ghanascan.wordpress.com/about/|access-date=2021-11-29|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref>
# 1964 - 30/8/1967 Mr. B. O. Ayettey
# 1967 - 08/1969 Mr. A. F. Clinton
#24/9/69- 30/6/73 Mr. W. A. Ofori
# 21/9/73 - 11/10/1973 Mr. Adu
#12/10/1973 - 12/12/1981 Alhajj B. A. Fuseini
#21/12/1981 - 19/11/1982 Mr. Adam Mahama (AG)
#19/11/1982- 16/7/1983 Mr. S. M. Amankwa
#17/7/1983 - 28/10/1986 Mr. Mahama Adam (AG)
#29/10/1986 - 5/10/1988 Mr. L. M. Awuni (AG)
#6/10/1988 - 13/8/1990 Mr. E. K. Kudiabor
#14/8/1990 - 12/9/1991 Mr. A. A. Daramanu
# 1991 - 1998 Mr. Bolina Saaka
#1998 - 2001 Alhaji Amadu Belko
#Feb 2001 - Oct 2001 Mrs. Mary Asobayire Dan. Braimah (AG)<ref>{{Cite web|title=‘Pregnancy should not result in termination of education’|url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/pregnancy-should-not-result-in-termination-of-education.html|access-date=2021-12-16|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref>
#Oct 2001 - 2004 Mr. Alhaji Mahamadu Saani Abdul - Rahaman
#2005 - 2005 Mr. J. B. Dakorah
#2005 - 2008 Alhaji T.A. Mahama
#2008 - 2016 Mrs. Mary Asobayire Dan. Braimah<ref>{{Cite web|date=2011-02-05|title=HISTORY|url=https://ghanascan.wordpress.com/about/|access-date=2021-12-16|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=-001-11-30T00:00:00+00:00|title=GHANASCO launches 50th anniversary celebration|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=172570|access-date=2021-12-16|website=GhanaWeb|language=en}}</ref>
#Oct 2001- 2004 Alhaji Abdul- Rahaman Mohammed Saani<ref>{{Cite web|date=2011-02-05|title=HISTORY|url=https://ghanascan.wordpress.com/about/|access-date=2021-12-16|website=GHANA SENIOR HIGH SCHOOOL, TAMALE|language=en}}</ref> (Man Saani)
#2016 - 2021 Hajia Amina Musah<ref>{{Cite web|last=Amoh|first=Emmanuel Kwame|date=2020-07-26|title=GHANASCO headmistress worried over state of dormitories|url=https://3news.com/ghanasco-headmistress-worried-over-state-of-dormitories/|access-date=2021-11-29|website=3NEWS|language=en-US|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129104801/https://3news.com/ghanasco-headmistress-worried-over-state-of-dormitories/|url-status=dead}}</ref>.
#2021-Nov 2021 Alhaji Mustapha Yakubu
#2021-till date Mr.Douglas Haruna Yakubu
== Di Shikurubihi Toondaannima ban nyɛ dabba ==
{| class="wikitable"
|+Di Shikurubihi Toondaamba Ban nyɛ dabba
!Yuli
!Yuun shɛŋa o ni daa di
|-
|Kassim Tahiru
|1960 - 1964
|-
|Adimaʒoya George
|1964- 1965
|-
|Wusa Manga
|1965- 1966
|-
|Kadri Nashiru
|1966- 1967
|-
|Alhassan Goodman
|1967- 1968
|-
|Tingbani Mahama / Peter Tora
|1968- 1969
|-
|Yamyolia Ananga
|1969- 1970
|-
|A. M. Nashiru
|1970- 1971
|-
|Mohammed Adam
|1971- 1972
|-
|Abu Stephen
|1972- 1973
|-
|Banye Lawrence
|1973- 1974
|-
|Husein Mohammed
|1979- 1980
|-
|Baba Adam
|1980- 1981
|-
|Yakubu Abdul- Rashid
|1981- 1982
|-
|Zakaria A. Kadiri
|1982- 1983
|-
|Abdulai Salifu
|1983-1984
|-
|Mohammed Issahaku
|1984-1985
|-
|Tahiru Iddrissu Yahaya
|1985-1986
|-
|Mohammed Abdul Aziz
|1986- 1987
|-
|Inusah Seidu
|1987- 1988
|-
|Mohammed Saani
|1988- 1989
|-
|Mohammed Saani/ Mumuni M Bashiru
|1995- 1996
|-
|Bashiru Abdul- Majeed
|1996- 1997
|-
|Pumpuni Joseph Kweku
|1997-1998
|-
|Assibi Michael Nyaaba
|1998- 1999
|-
|Abudu Abdul- Ganiyu
|1999- 2000
|-
|Ismaila Hamza
|2000- 2001
|-
|Issah Abdul- Razak
|2001- 2002
|-
|Adam Y. Banbantaba
|2002- 2003
|-
|Kassim Sayibu Abubakari
|2003- 2004
|-
|Ahmed Zakiu I.
|2004- 2005
|-
|Abubakari Mohammed Habib
|2005- 2006
|-
|K. Sulemana
|2011- 2012
|-
|Abugri Akaamah Anthony
|2012- 2013
|-
|Imoro Baba Ali
|2013- 2014
|-
|Jamal Abdul Rashid
|2014- 2015
|-
|Zainudeen Abdullah
|2015- 2016
|-
|Osman Justice Fuseini
|2016- 2017
|-
|Suraju Inusah Iddrisu
|2017- 2018
|-
|Bukari Abdul- Washiru
|2018- 2019
|}
== Yaɣ'kpana ==
Shikuru ŋɔ mali yaɣa pam amaa di puuni yaɣ' kpana maa sheŋa n-nyɛ; Administration duu, Jaara du kurili, Jaara du kari palli, waa duu, tuun'baŋsim/ karimbanima mini laamba duu, science tabibi duu, science tabibi zahimbu duu nti tabili Home economic duɣibu duu, Jiŋli, Nkurumah yili, [[Gbewaa]] yili, Dakpema yili, ni Purser yili. Bidibisi dugbɛra, bipuɣinsi dugbɛra m-pahi; Indice 1, Indice 2, Annex 1, Annex 2, ni [[Lordina Mahama|Lordina]] yili, karimbakpema bɔŋgili ni karimbanima bɔŋgili. Ghanasco lahi mali mɔɣili ka di nyɛla din mali bukaata n-ti tiŋ kɔɣila kamani Kukuo, vitiŋ ni Ghana Senior High School shikurubihi zaa<ref>{{Cite web|title=Ghana Secondary School(Ghanasco) - Tamale|url=http://wikimapia.org/2178586/Ghana-Secondary-School-Ghanasco|access-date=2021-11-30|website=wikimapia.org|language=en}}</ref>.
== Karimbihi Dugbɛra Yuya ==
Ghanasco karimbihi du' gbɛra pula buyi, din nyɛ dabba dini mini paɣaba dini.
== '''Awuraba Paɣaba''' ==
# Hajia Hafsah Sey Sumani (NORSAAC Programs, Policy and Campaign yaɣili kpɛma).
2.[[Lordina Mahama]] (Jilima John Dramani Mahama paɣa).
3.Dr. Nihad Salifu (paediatric oncologist).
4.Hajia Mariam Iddrisu (MCE kuro zaŋ ti Sagnarigu)
== '''Dabba dugbɛra''' ==
# Nkrumah yili
# Gbewaa yili
# Gbanzaba yili
# Dakpɛma yili
# Purser yili
#Gulkpegu yili
#Cabral yili
#B.A Fuseini yili
== '''Paɣaba dugbɛra''' ==
# Indice 1 yili
2. Indice 2 yili
3. Annex 1 yili
4. Annex 2 yili
5. Lordina yili
== Karimbi' Kura ==
#John Dramani Mahama
#Professor Kofi Abagale (Pro Vice Chancellor UDS)
#Professor Seidu (Former Pro Vice Chancellor UDS)
#Professor Abdullai Salifu Asuro (Former Rector TaTU)
#Professor Pelga (Former Rector TaTU)
#Professor Akotoye (UCC)
#Professor Sule Displo (associate professor of physics)
#Professor Emetitus Yankah (UCC)
#Professor Seidu Abraham
#Professor Daniel Debaga
#Professor Habib Chester (Oregon University, USA)
#Professor Emile Abdulai (UG-Korlebu)
#Dr. Alidu Seidu (political science,UG)
#[[Imoro Andani|Prince Imoro Andani]] (late) (Former Northern Regional Minister)
#Mr. [[Shani Alhassan Shaibu]] (Current Northern Regional Minister)
#Dr Saani (MIT,USA)
#Dr. Iddi (Director of SARI, Upper West)
#Professor Baba Yidana (UCC)
#Dr. Fatahi (UDS)
#Dr. Mohammed Awal (UDS)
#Dr. Kadir (UDS)
#Dr. Elvis (UDS)
#Dr. [[Ibrahim Mohammed Awal]]<ref>{{Citation|title=Ibrahim Mohammed Awal|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_Mohammed_Awal&oldid=1058047827|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (Minister of Tourism)
#His Excellency [[John Dramani Mahama]]<ref>{{Citation|title=John Mahama|date=2021-11-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Mahama&oldid=1056716131|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref> (Former President of Ghana)
#Her Excellency [[Madam Lordina Mahama|Lordina Mahama]]<ref>{{Citation|title=Madam Lordina Mahama|date=2021-11-30|url=https://dag.wikipedia.org/w/index.php?title=Madam_Lordina_Mahama&oldid=28829|work=Dagbani Wikipedia|access-date=2021-11-30}}</ref> (Former First Lady of Ghana)
#Professor Felix Anibo (UG)
#Dr. [[Sule Gariba]]<ref>{{Citation|title=Sulley Gariba|date=2021-11-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sulley_Gariba&oldid=1057994243|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (late)
#Dr. [[Nihad Salifu]]<ref>{{Cite web|date=2021-05-24|title=Meet Paediatric Oncologist, Dr Nihad Salifu|url=https://worldchildcancer.org/dr-nihad/|access-date=2021-12-01|website=World Child Cancer|language=en|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201044720/https://worldchildcancer.org/dr-nihad/|url-status=dead}}</ref> (paediatric Oncologist)
#Dr. Haadi (Korlebu)
#Dr. Osei (KATH)
#Dr Mumin Tuuna
#Dr Majeed (Paedeatrician, TTH)
#[[Moses Aduku Asaga]] (Former Member of Parliament for Nabdam in the Upper East Region)<ref>{{Citation|title=Moses Asaga|date=2021-09-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Moses_Asaga&oldid=1047374982|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#[[Edward Kojo Salia]] (Former Member of Parliament for Jirapa Constituency)<ref>{{Citation|title=Edward Salia|date=2021-05-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Edward_Salia&oldid=1022381214|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#[[Ebenezer Gilbert Nii Narh Nartey]]<ref>{{Citation|title=Ebenezer Gilbert Nii Narh Nartey|date=2021-10-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ebenezer_Gilbert_Nii_Narh_Nartey&oldid=1050778981|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-02}}</ref> (Member of Parliament for Ablekuma Central Constituency)
#[[Alhassan Andani]] '''(Former CEO and executive director of Stanbic Bank Ghana)''' <ref>{{Citation|title=Alhassan Andani|date=2021-10-19|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alhassan_Andani&oldid=1050778770|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Dr. [[Ibrahim Mohammed Awal]] (Minister for Tourism, Arts and Cultu)<ref>{{Cite web|title=THE MINISTER OF TOURISM, ARTS AND CULTURE, HON. DR. MUHAMMMED IBRAHIM AWAL, ENGAGES MANAGEMENT BODY AND THE HEADS OF AGENCIES UNDER THE TOURISM MINISTRY - Ministry of Tourism, Arts & Culture|url=http://motac.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=150&catid=13&Itemid=163|access-date=2021-11-29|website=motac.gov.gh|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129093517/http://motac.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=150&catid=13&Itemid=163|url-status=dead}}</ref>
#Dr. [[Ibrahim Issaka Abukari|Ibrahim Isaaka]]<ref>{{Citation|title=Ibrahim Issaka Abukari|date=2021-09-04|url=https://dag.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_Issaka_Abukari&oldid=16578|work=Dagbani Wikipedia|access-date=2021-11-30}}</ref> (Scientist)
#Hon. Alhaji [[Mohammed Hardi Tufeiru]] (Member of Parliament for Nanton constituency and a deputy minister)<ref>{{Cite web|title=Hon. Alhaji Hardi Tufeiru (Deputy Minister)|url=https://mofa.gov.gh/site/about-us/office-of-the-minister/deputy-ministers/361-hon-alhaji-hardi-tufeiru-deputy-minister|access-date=2021-11-29|website=mofa.gov.gh|archive-date=2023-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609221359/https://mofa.gov.gh/site/about-us/office-of-the-minister/deputy-ministers/361-hon-alhaji-hardi-tufeiru-deputy-minister|url-status=dead}}</ref>
#Professor Abdulai (Renoun Agric Economist)
# [[Ahmed Alhassan Yakubu]] (Former MP for Mion Constituency) <ref>{{Citation|title=Ahmed Alhassan Yakubu|date=2021-07-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahmed_Alhassan_Yakubu&oldid=1033304045|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
# John Abdulai Jinapor (Member of Parliament for Yapei-Kusawgu constituency) <ref>{{Citation|title=John Abdulai Jinapor|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Abdulai_Jinapor&oldid=1034212104|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Mr. Abdallah Mashud (Founding President of African centre for retirement research/ Formerly of SSNIT)
#Naa [[Bolinaa Saaka]] (currently Ghana's ambassador to Burkina Faso) <ref>{{Citation|title=Naa Bolinaa Saaka|date=2020-04-12|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Naa_Bolinaa_Saaka&oldid=950497157|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Alhaji Ahmed Rufai Yahaya Iddi (currently Ghana's ambassador to the state of Kuwait)
#Alhaji Sayuti Yahaya Iddi (Ambassador to Iran) <ref>{{Cite web|title=Ghana ambassador Alhaji Sayuti Yahaya Iddi Archives|url=https://avadiplomatic.com/en/archive/tag/ghana-ambassador-alhaji-sayuti-yahaya-iddi|access-date=2021-11-29|website=AVAdiplomatic|language=en-US}}</ref>
#Abedi Pele<ref>{{Citation|title=Abedi Pele|date=2021-11-23|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Abedi_Pele&oldid=1056766225|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Alhaji [[Mohammed Habib Tijaani|Mohammed Habib Tijani]]<ref>{{Citation|title=Mohammad Habibu Tijani|date=2021-11-30|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammad_Habibu_Tijani&oldid=1057993524|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (Currently Ambassador for Saudi Arabia) <ref>{{Cite web|title=Ambassador Alhaji Mohammed Habib Tijani pledges to enhance Ghana - Saudi Arabia relations - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/ambassador-alhaji-mohammed-habib-tijani-pledges-to-enhance-ghana-saudi-arabia-relations/|access-date=2021-11-29|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Citation|title=Mohammad Habibu Tijani|date=2021-07-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammad_Habibu_Tijani&oldid=1035840337|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Mr. Joseph Bawa Akamba (Former justice of the Supreme Court of Ghana) <ref>{{Citation|title=Joseph Bawa Akamba|date=2021-11-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Bawa_Akamba&oldid=1053632501|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref>
#Major Gen Danku
#Col Patrick Atuiri
#Brigadier Gen Iddrisu
#Col Seth
#Major Fatawu
#Major Gen T Rtd Sakibu
#Engineer Moro Bernard
#Engineer Lawal
#Engineer Salim
#Dr. Awal (UK, Animal scientist)
#Joseph Bawa Akamba<ref>{{Citation|title=Joseph Bawa Akamba|date=2021-11-05|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Bawa_Akamba&oldid=1053632501|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref>(Justice of the Supreme Court of Ghana from 2012 to 2016)<ref>{{Cite web|title=Joseph Akamba, Biography|url=https://mobile.ghanaweb.com/person/Joseph-Akamba-4007|access-date=2021-12-01|website=mobile.ghanaweb.com|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201045807/https://mobile.ghanaweb.com/person/Joseph-Akamba-4007|url-status=dead}}</ref>
#[[Hassan Ayariga]]<ref>{{Citation|title=Hassan Ayariga|date=2021-08-28|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hassan_Ayariga&oldid=1041013308|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (All People's Congress paati toondana).
#[[Mahama Ayariga]]<ref>{{Citation|title=Mahama Ayariga|date=2021-08-14|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mahama_Ayariga&oldid=1038776939|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (jintora zaŋti Bawku Central piibupiibu yaɣili)
#[[Abdul-Samed Muhamed Gunu]]<ref>{{Citation|title=Abdul-Samed Muhamed Gunu|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Abdul-Samed_Muhamed_Gunu&oldid=1058055887|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintori kuro zaŋ ti Savelugu piibupiibu yaɣili din Tudu ŋɔ na)
#Kwame Ayew (nyɛla Ghana bol'mɛri kuro zaŋ ti Ghana blackstars team la ka o beli nyɛ Abedi Pele)
#[[John Abdulai Jinapor]]<ref>{{Citation|title=John Abdulai Jinapor|date=2021-07-18|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Abdulai_Jinapor&oldid=1034212104|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintɔra zaŋ ti Yapei-Kusawgu piibupiibu yaɣili din be zabaɣa nuu)
#Ibrahim Murtala Mohammed(late)<ref>{{Citation|title=Ibrahim Murtala Muhammed|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_Murtala_Muhammed&oldid=1058052079|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintɔra zaŋ ti Tamale-Central din be Tamale piibupiibu yaɣili)
#[[Alhassan Suhuyini]]<ref>{{Citation|title=Alhassan Suhuyini|date=2021-12-01|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alhassan_Suhuyini&oldid=1058052733|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-12-01}}</ref> (jintɔra zaŋ ti Tamale-North piibupiibu yaɣili din bɛ tudu ŋɔ na)
#[[Ahmed Alhassan Yakubu]] (jintɔri kuro zaŋ ti Mion piibupiibu yaɣili mini minista kuro ŋun su pukparilim)
#Hamid Baba Braimah(jintori kuro zaŋ ti Salaga din bɛ Savannah region la)
#Abdul Jalil Naabeli Musah Kumoo (ŋuna n-nyɛ "MY NORTHERN ACHIEVER " host, ŋun bɔhiri bɔhisi di dundɔŋ ni maa)
#Hajia [[Mariam Iddrisu|Mariam Iddrissu]]<ref>{{Citation|title=Mariam Iddrisu|date=2021-06-03|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mariam_Iddrisu Bugala&oldid=1026665941|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-11-30}}</ref> (ŋuna n-daa nyɛ Sagnarigu MCE kuro).
#Hon Musah Amin (ŋuna n-nyɛ NPP bipola laɣingu Dana, bee bipola zonzon geli karachi)
#Alhaji Abu Abdallah (ŋuna n-nyɛ GHANASCO toondana zaŋ ti bihi shikuru kpaŋmaŋ polo).
# Mr. Mohammed Awal Mystic (Director of Youth Bridge foundation, Northern Ghana)
#Hajia Hafsah Sey Sumani<ref>{{Cite web|last=rajanthi|title=Profile: Hafsah Sey Sumani|url=https://rajanthimani.wordpress.com/2012/11/02/profile-hafsah-sey-sumani/|url-status=live|access-date=2021-12-02|website=Be the change|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=1996 old students of GHANASCO hand over streetlights project to alma mater|url=https://citinewsroom.com/2021/11/1996-old-students-of-ghanasco-hand-over-streetlights-project-to-alma-mater/|access-date=2021-12-02|website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana|language=en-US}}</ref>(head of programs, policy and campaign at NORSAAC)<ref>{{Cite web|last=I)|first=Electronic Technologies Consult (Eric Robertson Yaw|title=Staff|url=https://www.norsaac.org/staff/|access-date=2021-12-02|website=Norsaac|language=en|archive-date=2021-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202191311/https://www.norsaac.org/staff/|url-status=dead}}</ref>
#Hon.Abdul Aziz Fatahia,ginturi zagti savelugu yagli
#Sheihu Abdul Mumin Dalhu
#Hajia Sagiti Aliyah Mahama
#
== Kpaŋmaŋa ==
Shikuru ŋɔ nyɛla shikuru sheli din kpaŋ di maŋ pam tum 1960 hali ni zuŋɔ, di sheŋa nyɛ;
# Mr. Lalaji, laasabu (mathematics) karimba mini o science tabibi shikurubihi daa mali rocket silimiingoli [[June]] biɛɣu pishi ni ayi (22nd),1970 yuuni<ref>{{Cite web|date=2021-02-18|title=GREAT ACHIEVEMENT OF GHANASCO-TAMALE FROM 1960-2020|url=https://lumiertv.com/2021/02/18/great-achievement-of-ghanasco-tamale-from-1960-2020/|access-date=2021-12-01|website=Lumier Tv|language=en-US}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
#Buyopɔi nasara diriba zaŋ kpa NCCE tudu yaɣili nangbankpeeni kompatiisa (debates).
#Ban nyɛ buyi di ti kana diɛma ni yiɣijam.
#Gaŋdu shikuru zaŋ chaŋ WASSCE kpaŋmaŋa n-gari [[Tamale Senior High School|Tamasco]] ni vaabu pihiyɔbu ni anu ni biɛla (65.58%) .
#[[Wikipidia]] ni baŋ shikuru shɛli ni anfooni .
6. 2019 yuuni la, shikuru maa daa nyɛŋ Armed Forces Senior High School mini Juaben Senior High School [[Ghana National Science and Maths Quiz]] la ni. Dina n-daa tiba nasara n-tahi kompatiisa maa pirigili zuɣu yuuni 2019<ref>{{Cite journal|last=Agyekum|first=Humphrey A.|date=2021-07-16|title=Complicating Entanglements: Societal Factors Intruding in the Ghana Armed Forces’ Civil–Military Relations|url=http://dx.doi.org/10.1177/0095327x211033010|journal=Armed Forces & Society|pages=0095327X2110330|doi=10.1177/0095327x211033010|issn=0095-327X}}</ref>.
7. Shikuru shɛli din yihi tiŋgbani zuɣulana mini tiŋgbani paɣ'tulli na, m-pahi tiŋgbani zuɣulaam paa mini tiŋgbani paɣ'so ŋun pahi ayi.
8.Yuuni goli 2024,be daa kpag be mag,ndaa di NSMQ,tudu yagli(five northern regions)
== Shikuru Antem ==
Rejoice my soul for being a
GHANASCAN
The home of learning.
" Patience and good intentions" is our motto.
We Shall work for our mother school with good intention,
We are proud to be GHANASCANS. 2X
Great GHANASCO
The home of learning
Great GHANASCO;
The route of success
We deserve glory;
We deserve the honour
That we adore thee our mother great GHANASCO;
Rejoice my soul for being a GHANASCAN.
The home of learning;
" Patience and good intention" is our motto.
We Shall work for our mother school with good intention;
We are proud to be GHANASCANS<ref name=":0">{{Cite web|title=Ghana Senior High, Tamale {{!}} SchoolsInGh.com|url=https://www.schoolsingh.com/senior-high-schools/ghana-senior-high-tamale/about|access-date=2021-11-29|website=schoolsInGh|language=en}}</ref>.
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
<references />
[[Pubu:Ghana]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Tamale]]
[[Pubu:Northern region]]
[[Pubu:Shikuriti]]
9is4yd2523r8vg9bk6z8ssc8q7564vf
Krak des Chevaliers
0
16321
140885
119182
2026-06-20T02:30:18Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140885
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Krak des Chevaliers''' , Arabic: قلعة الحصن, <small>romanized:</small> ''Qalʿat al-Ḥiṣn'' also called '''Hisn al-Akrad''' (Arabic: حصن الأكراد, <small>romanized:</small> ''Ḥiṣn al-Akrād'', <abbr>lit.</abbr> 'Fortress of the Kurds') and formerly Crac de l'Ospital; Krak des Chevaliers or Crac des Chevaliers (<small>French pronunciation:</small> [kʁak de ʃ(ə)valje]),
nyɛla daadaa kastili be [[Syria]] ka nyɛ kastili shɛli bɛ ni gu ka di ni mali afaani dunia. Kuridish n daa be ni tuuli 11th century ka di tahi[[Mirdasid dynasty|Mirdasids]] na. Yuuni 1142 di daa zaŋ mi ti [[Raymond II of Tripoli|Raymond II]], [[County of Tripoli|Count of Tripoli]], n zaŋ ti [[Knights Hospitaller]]. Di daa bela bɛ sulinsi ni ka naan yi ti lu yuuni 1271.
Hospitallers maa daa labi mi pili kastili maa mɛbu yuma din gbaai 1140s ka daa ti naai 1170 tiŋgbani damli ni daa saɣim li nyaaŋa. Kastili nima din daa be [[County of Tripoli]] boda nima daa malila tariga, tiŋa titali din daa be [[First Crusade]] nyaaŋa. Krak des Chevaliers daa nyɛla din gahim, ka nyɛ soojɛnima biɛhigu sheei. Di buyi labi mɛ nyaaŋa 13th century saha, Krak des Chevaliers daa leei la [[concentric castle]]. Dini n daa nam nyaaŋa polo gooni la. Lala yuma ŋɔ tuuli pirigili daa buɣisila Krak des Chevaliers' ni "golden age". Di zuɣusaa, Krak des Chevaliers mali la garrison din galisim paai 2,000. 1250s zaŋ kana Knights Hospitaller daa bi niŋ saha ka 1271 [[Mamluk]] Sultan [[Baibars]] daa gbaai Krak des Chevaliers siege din daa niŋ 36 days nyaaŋa, ka di nyɛla chuuta gbɔŋ din daa Hospitallers' [[List of Grand Masters of the Knights Hospitaller|Grand Master]] ti chɛ ka Knights bi chaŋ viɛnyɛla.
Niya nima daa labi mi kpuɣi [[List of Crusader castles|Crusader castles]] 19th century saha n niŋ vihigu zaŋ chaŋ Krak des Chevaliers, ni mɛbu niya shɛŋa di ni mali. 19th bahigu bee 20th century piligu bi daa mɛ binshɛŋa kastili ŋɔ ni, ka di daa saɣim di sitira. Ninvuɣi kɔbisinu ban daa be din ni la daa yi mi yuuni 1933 ka bɛ daa zaŋ kastili ŋɔ ti French [[Alawite State]] nima, ka bɛ daa labi kpuɣi daa luhi ni labi zali niya. Syria ni daa yihi bɛ maŋsulinsi polo yuuni 1946, ka bɛ daa paa su li.
Zuŋɔ, [[Al-Husn, Syria|al-Husn]] tiŋkpaŋa daa bela kastili ŋɔ sheei ka mali ninvuɣi biɛlim kalinlj 9,000. Krak des Chevaliers nyɛla 40 kilometres (25 mi) waɣilim zaŋ chaŋ [[Homs]] tiŋgbani wulinpuhili polo, din miri [[Lebanon]] boda, ka be sulinsi ni. Tum yuuni [[List of World Heritage Sites by year of inscription#2006 %2830th session%29|2006]], Krak des Chevaliers mini [[Citadel of Salah Ed-Din|Qal'at Salah El-Din]] daa nyɛla din pahi [[UNESCO]] [[World Heritage Site|World Heritage Sites]] ni.<ref name="WHS">{{citation|title=Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din|url=https://whc.unesco.org/en/list/1229|publisher=[[UNESCO]]|access-date=2010-11-08}}</ref> Di yaɣishɛli daa saɣim la [[Syrian civil war]] la ni. Tum di saha, di labi mɛ tuma daa pili la ni. UNESCO mini Syrian gɔmnanti tiri la di lahabli yuuni yuuni.<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1229/documents/ UNESCO and Syrian government documents related to the monument site.]</ref>
==Etymology==
Zaamani ŋɔ [[Arabic]] bachi din za nti kastili nyɛla qal'a, amaa krat des chevaliers nyɛla "hisn", kadi booni hosn [ hɔs'n ] [[Syria Arabic]]<ref>https://www.google.com/books/edition/Comparative_Grammar_of_the_Semitic_Langu/5UC0t1EpMUwC</ref> zilinli zuɣu bee " fort ". Dinbɔŋɔ nyɛla bɛ ni yihi shɛli yuli Hosn al-Akrãd puuni, kadi gbunni nyɛ 'fort of the kurds'.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=Alton D.|date=1900-08-11|title=Petroleum Fuel for Warships|url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican08111900-83|journal=Scientific American|volume=83|issue=6|pages=83–83|doi=10.1038/scientificamerican08111900-83|issn=0036-8733}}</ref><ref>{{Cite book|last=1946-|first=Murray, Michael P.,|url=http://worldcat.org/oclc/44962968|title=Recent recruiting trends and their implications for models of enlistment supply|date=1999|publisher=RAND|isbn=0-585-22058-1|oclc=44962968}}</ref> Di daa nyɛla [[Franks]] ( i. e. Crusaders ) ni booni shɛli Le Crat, ka gabiro ni karak ( fortress ), Le Crac.<ref>{{Citation|title=Z|url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444311457.ch26|work=Ecology|pages=152–152|place=Oxford, UK|publisher=Blackwell Publishing Ltd.|access-date=2022-12-17}}</ref><ref>{{Cite book|last=1903-1982.|first=Lerner, Abba P. (Abba Ptachya),|url=http://worldcat.org/oclc/8846737|title=Selected economic writings of Abba P. Lerner|date=1983|publisher=New York University Press|isbn=0-8147-1385-8|oclc=8846737}}</ref> Crat daa nyɛla Frenchi bachi yaɣilila puuni nti Akrãd, n zaŋ ti Kurds. Baŋmi ni ka dama ni taarihi puuni, laribu yariba zaŋ la crusader nima nti " Franks " mini " Latins " ni di waligi ba ka che asɔrinima ban nyɛ [[Byzantines]] di ni ni niŋ ka crusader nima ŋɔ booni Musulinima ŋɔ " Saracens " nima.<ref>{{Cite web|title=Signing in : Oxford English Dictionary|url=https://www.oed.com/public/login/loggingin#withyourlibrary|access-date=2022-12-17|website=www.oed.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Signing in : Oxford English Dictionary|url=https://www.oed.com/public/login/loggingin#withyourlibrary|access-date=2022-12-17|website=www.oed.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Signing in : Oxford English Dictionary|url=https://www.oed.com/public/login/loggingin#withyourlibrary|access-date=2022-12-17|website=www.oed.com|language=en}}</ref> [[Franks]] yɛlimaŋli taarihi nyɛla din pirigi bɛ empaya yuuni 843 puuni ka di bi yuugi ka bi yiɣi kpe Asia.
Baayan knights Hospitaller ŋɔ daa deegi kastili ŋɔ n niŋ o sulinsi ni, di daa nyɛla bɛ ni mi shɛli Crac de I'Ospital ; [[Guillaume - Rey's]] 1871 tuma soli zuɣu, di daa nyɛla chronicler nima ban nyɛ crusader nima kamani Crac des Chevaliers nima ŋɔ ( di sabbu n lahi nyɛ Krak des Chevaliers ), ka Chevalier nyɛ Frenchi bachi n zaŋ ti " [[knights]] " ( c.f [[chivalry]] silimiisili ni yina mi " Chevalerie" Frenchi bachi ni ).<ref>{{Citation|title=Inhaltsübersicht|date=1966-12-31|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783112322000-017|work=Jesus|pages=146–146|publisher=De Gruyter|access-date=2022-12-17}}</ref><ref>{{Cite book|last=Petrovich)|first=Popov, N. P. (Nikolaĭ|url=http://worldcat.org/oclc/31287767|title=The Russian people speak : democracy at the crossroads|date=1995|publisher=Syracuse University Press|isbn=0-8156-0300-2|oclc=31287767}}</ref><ref>{{Citation|title=39.|date=2022-05-03|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv2jhjw5h.40|work=Each and Her|pages=39–39|publisher=University of Arizona Press|access-date=2022-12-17}}</ref>
==Biɛhigu sheei==
[[Lahabali_kɔligu:Krak_des_Chevaliers_landscape_(cropped).jpg|thumb|Krak des Chevaliers overlooking the surrounding area.]]
Lala kastili ŋɔ nyɛla din za zuɣusaa ka di waɣilim nyɛ 650 mitesi (2,130 ft ) zaŋ gbaagi [[Tartus]], [[Syria]] wulin puhili yaɣili din be [[Homs Gap]].<ref>p. 77</ref> Lala fɔlingi ŋɔ yaɣili zuɣu, di nyɛla 27 kilomiesi (17 mi ) zaŋ yi, dini n daa nyɛ [[Gibelacar castle]] ( Hisn Ibn Akkar ).<ref>p. 67</ref>12th century ni. Soli din yiri lala Homs fɔlingi din niŋ talahi ŋɔ chaŋ mi ti gɔhi bee n gbaagi [[Tripoli]] mini Homs fɔndi. [[Jebel Ansariyah]] dola kastili ŋɔ nu zaa zuɣu ka [[Lebanon]] do nu dirigu zuɣu. Luɣi shɛŋa ŋan gili li nyɛla din mali kulim,<ref>p. 83</ref>ka kulibɔna mini saa niŋdiba anfaani.<ref>pp. 145–146</ref> Crusader nima tiŋgbani ŋɔ mali kulim nti kɔbu a yi zaŋli maɣisi [[Kingdom of Jerusalem]] tiŋ zuɣu ŋɔ. Tripoli kuɣu bihi baligu ŋɔ daa viɛli ti luɣishɛŋa din nyɛ gubu dini.<ref>p. 62</ref>
Tripoli buni daa nyɛla bɛ ni zaŋ ti knights yuuni 1140s pulini, nti pahi Krak des Chevaliers, [[Rafanea]] mini [[Montferrand]] tiŋsi ŋɔ, nti pahi [[Beqa'a plain]] ŋɔ nyɛla din pirigi Homs mini Tripoli. Homs daa na ʒin be crusader nima ŋɔ sulinsi ni, din zuɣu yaɣili din gbaagi Krak des Chevaliers daa nyɛla din kuli zoora poloni lala tiŋ maa ni. Di mini di niriba maa zaa tahi knights yɛlimuɣisira zaŋchaŋ gubu ni bi teritori maa zaa yoli, di daa ŋmanila Homs miribami ni bi nyɛŋ ba. Kastili ŋɔ so wuhibo ni poli yaɣi ŋɔ, di daa nyɛla luɣishɛli din niŋ talahi nti knights.<ref>{{Citation|title=145-146|date=1913-12-31|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783111327297.bm|work=Demosthenes' Neun philippische Reden|pages=145–146|publisher=De Gruyter|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=scientifique.|first=Mendes, Maria Cecília. Compilation. Éditeur|url=http://worldcat.org/oclc/493362770|title=145 anos : Teresina cidade futuro|date=1997|publisher=Prefeitura municipal|oclc=493362770}}</ref>
==Taarihi==
[[Lahabali_kɔligu:MapofTripoli.png|thumb|Position of the Krak des Chevaliers within the [[County of Tripoli]].]]
===Origins and Crusader period===
13th century so doligu puuni, [[Ibn Shaddad]] ŋun daa nyɛ taarihi baŋda yuuni 1031 pulini Aleppo mini Homs [[Mirdasid]] emir, [[shibla al- Dawla Nasr]] daa kpala [[Kurdish]] tribesmen setilimenti kastili maa polo,<ref>{{Cite journal|last=Salibi|first=Kamal S.|date=1973|title=The Sayfās and the eyalet of Tripoli 1579-1640|url=https://www.jstor.org/stable/4056003|journal=Arabica|volume=20|issue=1|pages=25–52|issn=0570-5398}}</ref> ka di daa booni " Hisn al-safh ".<ref>{{Citation|title=Flucytosine|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470750872.ch87|work=Neonatal Formulary|pages=108–108|place=Malden, Massachusetts, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=(Peter)|first=Cochrane, P.|url=http://worldcat.org/oclc/55941034|title=Uncommon sense : out of the box thinking for an in the box world|date=2004|publisher=Capstone|isbn=1-84112-610-1|oclc=55941034}}</ref> Nasr daa labisi Hisn al-safh na ni di sɔŋ ka di kpa Mirdasids so shɛli din be [[Tripoli]] yaɣili la, baayan bi daa kɔŋ [[Hisn Ibn Akkar]] nti [[Fatimids]] yuuni 1029 pulini.<ref>p. 108</ref> Nasr linjin kpam tali ŋɔ ni Kurdish trupsi lala yaɣili ŋɔ zuɣu, bɛ daa mila kastili ŋɔ la " Hisn al-Akkãd ( fortress of the Kurds ).<ref>{{Cite journal|last=Salibi|first=Kamal S.|date=1973|title=The Sayfās and the eyalet of Tripoli 1579-1640|url=https://www.jstor.org/stable/4056003|journal=Arabica|volume=20|issue=1|pages=25–52|issn=0570-5398}}</ref><ref>p. 108</ref> Kastili ŋɔ daa dola [[Jibal al-Alawiyin]] zoli ŋɔ nu dirigu zuɣu n zaŋ ti gbaagi palli din do Homs mini Tripoli sunsuuni.<ref>{{Cite journal|last=Salibi|first=Kamal S.|date=1973|title=The Sayfās and the eyalet of Tripoli 1579-1640|url=https://www.jstor.org/stable/4056003|journal=Arabica|volume=20|issue=1|pages=25–52|issn=0570-5398}}</ref> Kastilinima ŋɔ ni daa mera, dibaŋdiba ( engineers ) maa daa piila yaɣishɛŋa ŋan kpuɣi zuɣusaa, kamani kunkuna mini zoya, din daa tiri gbura din nyɛ Naawuni nama.<ref>p. 63</ref>
Napɔŋ din kpuɣi yuuni 1099 January n chaŋ [[Jerusalem]] [[First Crusade]] maa saha, [[Raymond IV of Toulouse]] din nyɛ kompini la daa nyɛla Hisn al-Akrãd linjimanima la ni kpe shɛba ni yaa, Krak guuri tooni dana so ŋun niŋ yom ni Raymond Foraja nima.<ref>p. 316</ref>
Biɛɣu ni daa neegi, ka Raymond chaŋ kastili ŋɔ ni nti nyɛ ka di lɛbila tankpaɣu. Ka crusader nima ŋɔ deegi kastili ŋɔ zaa lala yuuni maa February goli puuni amaa ka chɛli saha shɛli bɛ ni daa tuɣi bɛ chandi zaŋ chaŋ Jerusalem. Tuma nima daa pilila yuuni 1110 pulini di ni daa niŋ ka [[Tancred Prince of Galilee]] deegi lala yaɣili maa n niŋ o sulinsi ni.<ref>p. 86</ref> Kastili daŋdili maa daa be di ko ka che din kpalim, ka lala tuuni kastili bobi shɛli bɛ niŋ nyɛvuli lala yaɣili maa.<ref>p. 109</ref>
[[Knights Hospitaller]] laɣingu piɛbu puuni bi ne, amaa di yimina 1070s ŋɔ Jerusalem tiŋgbani. Di pilimi ni [[religious order]] din mali zaɣa ni barinima ka naanyi doli na nti yuli haʒi chendiba zaŋ chaŋ tiŋgbani shɛli din niŋ kasi. Baayan tuuli crusade din [[capturing Jerusalem in 1909]], crusader ŋɔ pirigili daa zaŋ bi buni pala din be [[Levant]] la nti St.John Ashibiti la. Suŋsim din daa daŋ na daa nyɛla din be [[Kingdom of Jerusalem]] pali shɛli din kpa la, amaa saha shɛli laɣingu daa yɛligi bi gbubibu ni crusader tiŋsi ŋɔ Tripoli tiŋgbani, ni [[Principality of Antioch]] din mali gbubiri suŋ. Shɛhiranima wuhiya ni yuuni 1130s lala laɣingu ŋɔ lɛbila linjin tali<ref>{{Citation|title=8α-Senecioyloxy-1(10),4-germacradien-6β-ol (8-O-Senecioyltovarol; 8-(3-Methyl-2-butenoyl)-1(10),4-germacradiene)|date=2013|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4614-0539-9_658|work=Natural Compounds|pages=279–280|place=New York, NY|publisher=Springer New York|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=author.|first=United States. Congress. House. Committee on Ways and Means,|url=http://worldcat.org/oclc/1019679979|title=Medical care for the aged : Executive hearings before the Committee on Ways and Means, House of Representatives, Eighty-ninth Congress, first session, on H.R. 1, and other proposals for medical care for the aged. January 27, 28, February 1, 2, 3, 4, 5, 8, 9, 10, and 16, 1965.|oclc=1019679979}}</ref> saha shɛli [[Fulk|Fulk,]] [[King of Jerusalem]] tiŋgbani mi daa yihi kastili pali shɛli din daa mɛ [[Beth Gibelin]] nti laɣingu ŋɔ yuuni 1136.<ref>{{Citation|title=8. Chs. 34–35: Placement and Function|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783110814927.157|work=Defending Zion|place=Berlin, Boston|publisher=DE GRUYTER|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=VerfasserIn.|first=Paflik-Huber, Hannelore 1954-|url=http://worldcat.org/oclc/1226425811|title=31 - 32 - 33 - 34 - 35|oclc=1226425811}}</ref> Yuuni 1139 sunsuuni mini yuuni 1143, ' [[papal bull]] ' ni tooi wuhi ni laɣingu ŋɔ bɔmi niriba ka bi ka taɣi haʒi niŋdiba. Linjin laɣinshɛba daa lahi pahi, kamani [[knights Templar]], ban daa bo gubu nti haʒi niŋdiba.<ref>{{Citation|title=8α-Senecioyloxy-1(10),4-germacradien-6β-ol (8-O-Senecioyltovarol; 8-(3-Methyl-2-butenoyl)-1(10),4-germacradiene)|date=2013|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4614-0539-9_658|work=Natural Compounds|pages=279–280|place=New York, NY|publisher=Springer New York|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=author.|first=United States. Congress. House. Committee on Ways and Means,|url=http://worldcat.org/oclc/1019679979|title=Medical care for the aged : Executive hearings before the Committee on Ways and Means, House of Representatives, Eighty-ninth Congress, first session, on H.R. 1, and other proposals for medical care for the aged. January 27, 28, February 1, 2, 3, 4, 5, 8, 9, 10, and 16, 1965.|oclc=1019679979}}</ref>
[[File:Castilla-de-Ulysses-el-Reyes.jpg|thumb|left|Artist's rendering of Krak des Chevaliers as seen from the northeast. From Guillaume-Rey, ''Étude sur les monuments de l'architecture militaire des croisés en Syrie et dans l'île de Chypre'' (1871).]]
Yuuni 1142 mini 1144 sunsuuni [[Raymond II]] ŋun nyɛ Tripoli zuɣulana ŋɔ ti laɣingu ŋɔ buni tiŋ maa ni.<ref>{{Citation|title=11|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt5hjn8b.12|work=White Papers|pages=11–11|publisher=University of Pittsburgh Press|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=composer.|first=Tchaikovsky, Peter Ilich, 1840-1893,|url=http://worldcat.org/oclc/945226330|title=Andante cantabile : from String quartet, op. 11|oclc=945226330}}</ref> [[Jonathan Riley Smith]] ŋun nyɛ taarihi baŋda zilinkom zuɣu, lala ' Hospitaller nima ŋɔ nyɛla ban kpa " palatinate " Tripoli sunsuuni.<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=Alton D.|date=1900-08-11|title=Petroleum Fuel for Warships|url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican08111900-83|journal=Scientific American|volume=83|issue=6|pages=83–83|doi=10.1038/scientificamerican08111900-83|issn=0036-8733}}</ref><ref>{{Cite book|last=1946-|first=Murray, Michael P.,|url=http://worldcat.org/oclc/44962968|title=Recent recruiting trends and their implications for models of enlistment supply|date=1999|publisher=RAND|isbn=0-585-22058-1|oclc=44962968}}</ref> ka di mali yaa. Lala buni maa laɣimla Kastilinima din leegi ka Hospitaller nima ŋɔ daa mali niya ni bɛ gu ka taɣi Tripoli tiŋgbani. Krak des Chevalier nima lahi pahiya, Hospitaller nima ŋɔ daa nyɛla bɛ ni zaŋ kastili dibaa anahi shɛŋa din baɣi tiŋ maa bɔdanima nti ba, ka di che ka laɣingu maa galisi ka deegi lala luɣili maa zaa. Raymond II mini lala laɣingu ŋɔ gbaabu puuni wuhiya ni o yi bi bɛli lala laɣingu maa zaa tɔbu tuhiri ŋɔ, din ŋuna lala saɣingu maa zami nti laɣingu maa zaa, di mi yi di niŋ ka o kani, waligimsim naan kana tooni dana maa mini laɣingu maa sunsuuni. Din lahi pahi, Raymond II naan ku tooi bo suhidoo ni Musulinima kadi pala Hospitaller nima ŋɔ nti o soli.<ref>{{Citation|title=11|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt5hjn8b.12|work=White Papers|pages=11–11|publisher=University of Pittsburgh Press|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=composer.|first=Tchaikovsky, Peter Ilich, 1840-1893,|url=http://worldcat.org/oclc/945226330|title=Andante cantabile : from String quartet, op. 11|oclc=945226330}}</ref> Hospitaller nima ŋɔ lɛbigi Krak des Chevalier nima ŋɔ ka di zani nti luɣishɛli bɛ buni pala saawaranima ni yɛn gbahira, ka di tuma tumdi kastili maa puuni din yɛn che ka di lɛbigili shɛli crusader tali kpaŋsibu ni yɛn be Levant tiŋgbani.<ref>{{Citation|title=Inhaltsübersicht|date=1966-12-31|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783112322000-017|work=Jesus|pages=146–146|publisher=De Gruyter|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=G.|first=Kalogeropoulou, Athēna|url=http://worldcat.org/oclc/53789575|title=Historia tōn archaiōn chronōn hōs ta 146 p. Ch. : A'[i.e First] gymnasiou|date=1982|publisher=Organismos Ekdoseōs Didaktikōn Vivliōn|oclc=53789575}}</ref>
Baayan bi deegi lala luɣili maa yuuni 1142 puuni, bɛ pilila kastili pala mɛbu ni di zani nti Kurdish kpaŋsibo din daa pun gari la. Lala tuma ŋɔ daa kuli nyɛla din yuugi hali ni yuuni 1170, saha shɛli tiŋgbani dambo ni daa saɣim kastili maa. Yibu shee din nyɛ laribu dini wuhiya ni lala tiŋgbani dambo ŋɔ n saɣim kastili maa jɛma duu ([[castle's capel)]], din daa yɛn zani jɛma du kurili maa zaani.<ref>{{Cite journal|last=........................|first=........................|date=2018-10-05|title=150 166 150 166 150 166|url=http://dx.doi.org/10.23857/pc.v3i10.735|journal=Polo del Conocimiento|volume=3|issue=10|pages=150|doi=10.23857/pc.v3i10.735|issn=2550-682X}}</ref><ref>{{Cite book|last=Marc.|first=Pastoret, P. P. Mees, G. (Georges) Mammerickx,|url=http://worldcat.org/oclc/17164141|title=De l'art à la science, ou, 150 ans de médecine vétérinaire à Cureghem|date=1986|publisher=Edition des Annales de médecine vétérinaire|oclc=17164141}}</ref> Yuuni 1163, crusader nima ŋɔ daa yi yiri shɛli din nyɛ nasara dini [[Nur ad-Din]] zuɣu [[Battle of al-Buqaia]] tɔbu puuni ka di miri Krak des Chevalier nima.<ref>{{Citation|title=ACKNOWLEDGMENTS|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt5hjq9q.13|work=Newsworld|pages=202–202|publisher=University of Pittsburgh Press|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=P.|first=Crease, Robert|url=http://worldcat.org/oclc/42922770|title=The play of nature : experimentation as performance|date=1993|publisher=Indiana University Press|isbn=0-585-10578-2|oclc=42922770}}</ref>
Yuuni 1175 mini 1180 sunsuuni, sanzali daa che ka crusader nima ŋɔ mini Musulinima ŋɔ dihi nuu ni yuma ayi, amaa ka Tripoli ka lala bini maa puuni. 1180s yuuni pulini, Musulinima mini chefurinima muɣisibu ni taba zaŋ chaŋ bɛ luɣa polo daa kuli nyɛla din bɛni saha kam.<ref>{{Cite journal|date=1909-04-10|title=Engineering|url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican04101909-275|journal=Scientific American|volume=100|issue=15|pages=275–275|doi=10.1038/scientificamerican04101909-275|issn=0036-8733}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pitts)|first=Sherburne, John P. (John|url=http://worldcat.org/oclc/17549883|title=Through Indian country to California : John P. Sherburne's diary of the Whipple Expedition, 1853-1854|date=1988|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-1447-9|oclc=17549883}}</ref> Yuuni 1180, Saladin daa kpe Tripoli tiŋgbani nti saɣindi lala yaɣili maa. O paabu din pa yurilim dini tɔbu puuni, crusader nima ŋɔ daa labisi bɛ ʒiʒii ni kpee ŋun guri nyaaŋa ni bɛ yaa ŋɔ. Saladin daa bi tooi gu ka taɣi lala luɣili maa di ni daa leegi ka o daa bi tooi fa kastili maa, ni saha shɛli bɛ ni labisi o nyaaŋa maa, Hospitaller nima ŋɔ daa tooi labi m mali bi tiŋgbani shɛŋa din daa saɣim saɣim maa.<ref>{{Cite journal|last=Russell|first=Henry Norris|date=1932-09|title=New Planetary Discoveries|url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican0932-146|journal=Scientific American|volume=147|issue=3|pages=146–147|doi=10.1038/scientificamerican0932-146|issn=0036-8733}}</ref><ref>{{Cite book|last=1732-1810.|first=Knox, William,|url=http://worldcat.org/oclc/537185151|title=The controversy between Great Britain and her colonies reviewed|date=1769|publisher=Printed for J. Almon|oclc=537185151}}</ref> [[Battle of Hattin]] shɛli din daa ŋme yuuni 1187 la daa nyɛla binshɛɣu din n zaŋ nti crusader nima ŋɔ lubu. [[Lusignan Guy]], Jerusalem na zuɣu daa nyɛla bɛ ni gbahi shɛba ni yɛlimaŋli saha shɛli tuuli crusader nima maa ni daa kpa. Din nyaaŋa ka Saladin ti soli ni bɛ darigi bɛ ni daa gbahi Templar mini Hospitaller knights shɛba maa. Lala nima ŋɔ n daa nyɛ ban kuli guri crusader fɔndi ŋɔ.<ref>{{Citation|title=23.|date=2022-05-03|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctv2jhjw5h.24|work=Each and Her|pages=23–23|publisher=University of Arizona Press|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=music.|first=Tchaikovsky, Peter Ilich, 1840-1893, composer, arranger of|url=http://worldcat.org/oclc/1086332654|title=Концерт но. 1 для фортепиано с оркестром, си-бемоль минор соч. 23 (ЧС 53) : переложение автора для двух фортепиано|isbn=978-3-7957-1557-1|oclc=1086332654}}</ref> Tobu maa nyaaŋa, [[Belmont]], [[Belvoir]] mini Bethgibelin Hospitaller Kastilinima ŋɔ daa lu n zahim ti Musulinima ban nyɛ linjimanima ŋɔ. Lala laɣingu ŋɔ kuli zaŋla bɛ nina n kpa bɛ kastili din be Tripoli la di mini lubu lubu maa zaa daa niŋya maa yoli.<ref>{{Citation|title=Linezolid|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470750872.ch121|work=Neonatal Formulary|pages=145–145|place=Malden, Massachusetts, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=(Peter)|first=Bartos, P.|url=http://worldcat.org/oclc/1053852780|title=Special concretes : workability and mixing : proceedings of the international RILEM workshop organized by RILEM Technical Committee TC 145, Workability of Special Concrete Mixes, in collaboration with RILEM Technical Committee TC 150, Efficiency of Concrete Mixers, and held at the University of Paisley, Scotland, March 2-3, 1993|isbn=978-1-4822-7137-9|oclc=1053852780}}</ref> Silimiin goli May, yuuni 1188 puuni, Saladin daa nyɛla ŋun gari tooni n zaŋ linjima n chaŋ Krak des Chevalier nima ŋɔ ŋmɛbu, amaa bɛ ni daa nyɛ kastili maa, bɛ daa baŋya ni kastili maa be gubu puuni, di saha ka bɛ chaŋ nti kpe [[Margat]] Hospitaller kastili maa puuni, din gba daa leegi ka o bi tooi kpehili nuuni.<ref>{{Citation|title=Lorazepam|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470750872.ch123|work=Neonatal Formulary|pages=147–147|place=Malden, Massachusetts, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=1808?.|first=Boyle, P. (Patrick), d.|url=http://worldcat.org/oclc/1325966454|title=The fashionable court guide, or town visiting directory, for the year 1792. The second edition. Corrected and much enlarged. By P. Boyle.|date=1792|publisher=printed for the proprietor; and sold by Mess. Hookham and Carpenter, No. 147, New, and No. 15, Old Bond-Street; Welles, Grosvenor, Chater, No. 11, Cornhill; and J. Kerby, 190, Oxford-Street|oclc=1325966454}}</ref>
Tiŋgbani damli shɛli daa lahi niŋ yuuni 1202, ka di nyɛla kastili maa labimi m mali baayan lala damli maa nyaaŋa. 13th century puuni tuma ŋɔ n daa nyɛ saha bahigu shɛli bɛ ni daa zaŋ m mɛ Krak des Chevaliers tiŋgbani ka di ti di punpɔŋɔna viɛlim. Kuɣa du kpulli daa mɛya yuuni 1142 mini 1170 sunsuuni, ka tuuli mɛbu maa lɛbi kastili maa puuni duu. Dii yidi daa niŋ ka goma mɛ n gili lala puuni, duu maa di n di kana ka ti punpɔŋɔ na nyaaŋa goma, di bobili shɛli di pala din yɛn baŋ.<ref>{{Citation|title=‘Here Comes the Sun’: 20–20 Vision 151 151 152 152 152 153 153|date=2016-04-01|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781315610870-17|work=Stormy Skies|pages=165–172|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-61087-0|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=1602-1671.|first=Leigh, Edward,|url=http://worldcat.org/oclc/1049121382|title=Critica sacra: or, Observations on all the radices, or primitive Hebrew words of the Old Testament in order alphabeticall wherein both they (and many derivatives also issuing from them) are fully opened, out of the best lexicographers and scholiasts. By Edward Leigh Esquire, Mr of Arts of both universities.|date=M.DCL. [1650]|publisher=printed by A. Miller for Thomas Underhill, and are to be sold at his shop at the sign of the blue Anchor and Bible in Pauls Churchyard near the little North door|oclc=1049121382}}</ref>
[[File:Krak Cutaway.png|500px|right|Cutaway section of the Krak from south to north]]
13th century tuuli pirigili maa daa nyɛla be Krak des Chevaliers " silimiin yuma ", ka crusader yaɣishɛŋa din mali yahi kana nti doni luɣishɛŋa din bi lu n zahim, Krak des Chevalier nima mini bɛ linjin tusaa ayi (2000) n deegi lala bɔbili maa zaa. Di daa nyɛla luɣishɛli din mali yaa ka di leegi ka di kpalim crusader nima ŋɔ yuuni 1271, ka di daa lahi nyɛ yaɣi kpeeni shɛli din mali kom pam din nyɛ din kpalim crusader nima ŋɔ sulinsi puuni kpalindi zaa lala saha maa crusader nima ban daa gari kulilala yaɣili maa daa nyɛla ban kpalim n zani kastili maani, ka ti sɔŋsima. Hungray na so ŋun yuli booni [[Andrew II]] la daa kaagi kastili maa yuuni 1218 ka moli ni kastili ŋɔ nyɛla asɔri tiŋgbani saafe. O daa niŋ suhupiɛlli pam ni kastili maa zaŋ chaŋ yuuni kam o ni yihiri o laɣi nyɔri din nyɛ maaki pihi yɔbu (60 marks) mini maaki pihinahi (40marks) ntiri masita mini ban kam kpalim.
[[Geoffrey de Joinville]], ŋun nyɛ bɛ ni mi so 'chronicler ' crusades la, [[Jean de Joinville]] kpila Krak des chevaliers yuuni 1203 bee 1204 ka bɛ daa sɔɣi o kastili jɛma duu maa ni.<ref>{{Citation|title=147-148|date=1973-12-31|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783110830149.bm|work=Einführung in die Philosophie|pages=147–148|publisher=DE GRUYTER|access-date=2022-12-15}}</ref>
Zaamani yɛli kpeeni shɛli din bɛni zaŋ jɛndi Krak des Chevaliers nima nyɛla Musulinsi pilli ni nuu timbu ni Musulinsi tooni tibo ka lahi yuuni zuɣusaa zaŋ chaŋ nyaaŋa labilo din dalim crusader nima ni ŋɔ di mini bɛ ku gbaaya ni knights Hospitaller ŋɔ zaŋla kpɛŋ Hama mini Homs setilimenti puuni ni bi niŋ nu puɣu n niŋlala laɣingu din mali maa. Yalli daa bi di saha dini daa leegi ka ninvuɣi shɛba ban yɛn deegi Saladin ŋɔ niŋ nyɔna nyɔna bɛ sunsuuni. Waɣilim din be Krak des Chevaliers zaŋ chaŋ Musulinsi yaɣa ti li soli ka di kpuɣila taya tumbu soya, din niŋ di kamani pilli n nyɛla ka bɛ yɛn muɣisi fɔndi din baɣi baɣi li. Zaŋ chaŋ yuuni 1203, linjimanima ŋɔ daa nyɛla ban kperi Montferrand ( din be Musulinsi sulisi puuni ) mini Hama, ni yuuni 1207 mini 1208, kastili ŋɔ linjimanima daa tim nuu ni Homs ataakibu maa ni Krak des Chevaliers nima ŋɔ nyɛla zoosim pilli n zaŋ nti Hama yuuni 1230 mini 1233 pulini baayan amir zuɣisiya ni o ku ŋme nupuɣu. Ŋun daa pun gari maa daa ni nyɛ nasara, amaa yuuni 1233, zoosim daa nyɛla din wuhiri kpɛŋ, ka to ayirimo zaŋ chaŋ Krak des Chevalier nima ŋɔ daanfaani.<ref>{{Citation|title=Lorazepam|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470750872.ch123|work=Neonatal Formulary|pages=147–147|place=Malden, Massachusetts, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|access-date=2022-12-15}}</ref><ref>{{Cite book|last=1808?.|first=Boyle, P. (Patrick), d.|url=http://worldcat.org/oclc/1325966454|title=The fashionable court guide, or town visiting directory, for the year 1792. The second edition. Corrected and much enlarged. By P. Boyle.|date=1792|publisher=printed for the proprietor; and sold by Mess. Hookham and Carpenter, No. 147, New, and No. 15, Old Bond-Street; Welles, Grosvenor, Chater, No. 11, Cornhill; and J. Kerby, 190, Oxford-Street|oclc=1325966454}}</ref>
[[File:Krak des chavaliers plaine.jpg|thumb|The area between the inner and outer walls is narrow and was not used for accommodation.]]
Yuuni 1250s puuni, Hospitaller nima ŋɔ zuɣusuŋ tali Krak des Chevaliers tiŋgbani nyɛla din kpuɣi napɔŋ din nyɛ zaɣibiɛɣu. Musulin linjimanima ban kalinli yiɣisi dabba tuhi pia (10000 men) nyɛla ban saɣim tiŋgbani maa yaɣishɛli din be kastili maa polo yuuni 1252, baayan lala laɣingu maa ni daa lu pam. Yuuni 1268, [[Hugues Revel]] ŋun nyɛ masitala kɔmpleniya lala yaɣili maa daa pun deela niriba ban kalinli yiɣisi tuhi pia (1000), ka di saɣim punpɔŋɔ ka lala laɣingu ŋɔ buni din be Jerusalem tiŋgbani kpalim yihiri nyɔri biɛlifu na. O daa lahi baŋya ni saha ŋɔ lala laɣingu ŋɔ niriba ban kpalim m be wulin puhili yaɣili kpalim la kamani niriba kɔbisi ta (300). Musulinsi ŋɔ yaɣili zuɣu, yuuni 1260, [[Baibars]] daa lɛbila Egypt Sultan din daa leegi ka bɛ yihi toon'dana so ŋun na biɛni ka o yuli booni [[Qutuz]], ka chaŋ ni o ti laɣim Egypt mini Syria Musulinsi setilimenti din daa pun ŋme nupuɣu n niŋ Hospitaller nima ban be Krak des Chevaliers la bɛ lahi zɔri dabiɛm ni bi niŋ laa.<ref>{{Cite journal|date=2022|title=Waypoint|url=http://dx.doi.org/10.4337/9781839102585.00018|journal=Effectuation|pages=148–148|doi=10.4337/9781839102585.00018}}</ref><ref>{{Cite book|last=1907-|first=Kanatsoulēs, D. (Dēmētrios),|url=http://worldcat.org/oclc/694113447|title=Makedonikē prosōpographia : apo tou 148 p. Ch. mechri tōn chronōn tou M. Kōnstantinou.|date=1967|publisher=Hetaireia Makedonikōn Spoudōn|oclc=694113447}}</ref>
Hugues Revel ŋun ŋuna, ninvuɣishɛba ban guli Kastilinima ŋɔ bɛ ni baŋ ka piigi shɛba ; [[Pierre de Mirmande]] ( Grand Commander ) mini [[Geoffrey le Rat]] ( Grand Master ). Baibars daa kpe yaɣishɛŋa ŋan be Krak des Chevalier ŋɔ polo yuuni 1270, ka di ti o nachimba maa soli ni bi zaŋ bi binkɔbiri ka bɛ ŋubiri mɔri kastili maa yaɣili saha shɛli o ni daa deegi lahibali maa lala yuuni shɛli king [[Louis IX]] [[of France]] la na ni daa ʒi crusade din pahiri dibaa anii tooni tali maa, Baibars daa yi [[Cairo]] tiŋgbani din yɛn taɣi zaba zaba. Baayan Louis kpibu nyaaŋa yuuni 1271, Baibars daa labina ni o ti kpehi Krak des Chevaliers nuuni. Poi ka o naanyi chaŋ kastili ŋɔ ni, Sultan daa gbaala kastili bihi din be lala yaɣili maa, nti pahi [[Chastel Blanc]]. March goli dabaa ata dali, Baibars linjimanima maa paana Krak des Chevaliers.<ref>{{Citation|title=solution|date=2009-11-03|url=http://dx.doi.org/10.4324/9780080940908-31|work=Patisserie|pages=148–150|publisher=Routledge|isbn=978-0-08-094090-8|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=Szilárd.|first=Borbély|url=http://worldcat.org/oclc/909849005|title=Hungarikum-e a líra? : esszék, kritikák|date=2012|publisher=Tipp-Cult|isbn=978-963-9781-32-0|oclc=909849005}}</ref> Saha shɛli Sultan ti yɛn yina nimaani, [[Mamluk]] fɔɔsis pun yɛn taɣi taɣi la Kastilinima ŋɔ n zali dabisa gbaliŋ.<ref>{{Citation|title=PILGRIMS|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt1mtz5fq.34|work=Scald|pages=92–92|publisher=University of Pittsburgh Press|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=P.|first=Camion,|url=http://worldcat.org/oclc/1066181039|title=Eurocode '92 : International Symposium on Coding Theory and Applications.|date=2014|publisher=Springer Wien|isbn=978-3-7091-2786-5|oclc=1066181039}}</ref> Laribu akawunti nima din kpari kpari ŋɔ zaɣi yini n na nyɛ punpɔŋɔ na dini, nti pahi Ibn Shaddad, di mini o daa ka lala luɣili maa zaa yoli. Piizantinima ban daa be lala yaɣili maa daa nyɛla ban kpuɣi napɔŋ n labi kastili shɛli din nyɛ gubu dini, ka di lahi nyɛ bɛ ni zaŋ shɛli ka di be nyaaŋa gooni maa polo. Baibars yi kuli paana, o ŋoola [[mangonel]] nima din nyɛ tobu buni kpeeni shɛli o ni yɛn zaŋ n lɛbigi m pa kastili maa zuɣu. Gooni bilifu din be sambani n kperi na kastili maa ni, Ibn Shaddad sabila lala dabisa ayi maa n sɔŋ ka tuuli boobu din nyɛ gubu dini lu nti ban ko n gili linjimanima maa.<ref>{{Citation|title=O|url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444311457.ch15|work=Ecology|pages=88–92|place=Oxford, UK|publisher=Blackwell Publishing Ltd.|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=I.|first=Nikolskaya, K.|url=http://worldcat.org/oclc/6713038|title=Observations of chromospheric spicules in the H and He I 3888.65 Å lines|date=1968|publisher=Smithsonian Institution Astrophysical Observatory|oclc=6713038}}</ref>
Saa nahim lala luɣili maa, amaa March goli biɛɣu pishi ni yini dali, dini daa kuli niŋ ka Krak des Chevaliers nudirigu yaɣili mini Baibars fɔɔsis kpɛhi 'triangular outwork [[palisade]] ni daa gu shɛli la nuuni. March goli biɛɣu pihita yini ka dali, lala ninvuɣi shɛba ban ataakiri li ŋɔ gbi taawa maa gbunni din be southwest larigi maa ni maa, ka di che ka di wurim ka Baibars linjin shɛba ban ataakiri ŋɔ kpe lala voli maa ni. Sambani duu ŋɔ puuni, bɛ daa laɣimya ni piizantinima ban bo gubu kastili maa puuni. Di mini sambani duu maa luya maa zaa yoli, nti pahi linjin biɛli shɛba bɛ ni daa ku maa, crusader nima ŋɔ labi nyaaŋa ni dabiɛm zaŋ chaŋ duu din be puuni. Baayan biɛɣu pia nyaaŋa, bisiijinima ŋɔ zaŋ washiika nti ti linjin gɔɣu nima ŋɔ, din yi knights Hospitaller nima Grand Masita sani Tripoli tiŋgbani, ka di tiba soli ([[aman]]) ka bi laɣim chisimam yuuni 1271 April goli dabaa anii dali.<ref>{{Cite web|title=Baybars' siege of 1271 {{!}} The Krak des Chevaliers|url=https://archeologie.culture.gouv.fr/crac-chevaliers/en/baybars-siege-1271|access-date=2022-12-16|website=archeologie.culture.gouv.fr}}</ref> Di mi ni washiika maa zaa daa nyɛ ʒiri maa zaa yoli, linjin gɔɣu ŋɔ laɣim gbaagi ka Sultan che bi nyavuya.<ref>{{Citation|title=O|url=http://dx.doi.org/10.1002/9781444311457.ch15|work=Ecology|pages=88–92|place=Oxford, UK|publisher=Blackwell Publishing Ltd.|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=I.|first=Nikolskaya, K.|url=http://worldcat.org/oclc/6713038|title=Observations of chromospheric spicules in the H and He I 3888.65 Å lines|date=1968|publisher=Smithsonian Institution Astrophysical Observatory|oclc=6713038}}</ref> Ninvuɣi pali shɛba ban su kastili maa kpuɣi napɔna ni di malibu, ka bi zaŋsim zaa biɛla sambani duu maa puuni.<ref>{{Citation|title=Manunza 91/56 Gilberti 91/57 Nonnis 91/58 Trotto 91/59 Cattivera 91/60 Seri 91/61 Gori 91/62 Casadio 91/63 Testa 91/64 Covitti 91/65 Zonetti 91/66 Simonetti 91/67 Dal Sasso 91/68|date=2006-03-09|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781843141266-34|work=European Human Rights Case Locator|pages=100–100|publisher=Routledge-Cavendish|isbn=978-1-84314-126-6|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=Portugal)|first=Portuguese Conference on Artificial Intelligence (5th : 1991 : Albufeira,|url=http://worldcat.org/oclc/24319510|title=EPIA '91 : 5th Portuguese Conference on Artificial Intelligence, Albufeira, Portugal, October 1-3, 1991 : proceedings|date=1991|publisher=Springer-Verlag|isbn=3-540-54535-2|oclc=24319510}}</ref> Hospitaller jɛma duu maa daa lɛbigila [[mosque]] ni [[mihrab]] dibaa ayi ( prayer niches ) din pahi puuni maa.<ref>{{Cite journal|last=Saminpanya|first=Seriwat|last2=Saiyasombat|first2=Chatree|last3=Thammajak|first3=Nirawat|last4=Samrong|first4=Chanakarn|last5=Footrakul|first5=Sirilak|last6=Potisuppaiboon|first6=Nichanan|last7=Sirisurawong|first7=Ekkasit|last8=Witchanantakul|first8=Thumrongsak|last9=Rojviriya|first9=Catleya|date=2019-11-05|title=Shedding New Light on Ancient Glass Beads by Synchrotron, SEM-EDS, and Raman Spectroscopy Techniques|url=http://dx.doi.org/10.1038/s41598-019-52322-2|journal=Scientific Reports|volume=9|issue=1|doi=10.1038/s41598-019-52322-2|issn=2045-2322}}</ref><ref>{{Cite book|last=P.|first=Harrington, John|url=http://worldcat.org/oclc/605129121|title=The Irish play on the New York stage, 1874-1966|date=1997|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-4957-8|oclc=605129121}}</ref>
==Nyaaŋa Taarihi/ Later History==
[[Lahabali_kɔligu:Chapel_of_Krak_des_Chevaliers_01.jpg|thumb|The east end of the castle's [[Barrel vault|barrel-vaulted]] chapel]]
[[Lahabali_kɔligu:Krak_des_Chevaliers_14.jpg|thumb|The south face of the inner ward with its steep [[glacis]]]]
[[Ottoman]] saha (1516-1918), kastili ŋɔ daa nyɛla din deegi lookali [[Janissaries]] kɔmpini ka di daa lahi zani nti luɣishɛli bɛ ni deeri farigu - [[nahiye]] ( tax district ) din be Hisn al-Akrãd, ka nyɛ tuuli din tabi Tripoli Sanjak ni [[Homs]], [[Tripoli Eyalet]] yaɣa ayi maa zaa. Kastili maa maŋ maŋa daa nyɛla dizdar ni kɔmandiri shɛli (( castle warden ). [[Turkmen]] mini Kurdish bala pam daa ʒinila lala yaɣili maa ka district maa be ninvuɣi gahinda ban yi Dandashi zuliyani ŋɔ sulinsi puuni 18th century saha. Yuuni 1844, Ottoman gɔmnanti ŋɔ daa yɛn kpa linjin gɔri kɔmpini nimaani, amaa ka labi taɣi ni niiyanima baayan gbaabu gbaaya ni kastili maa nyɛla din kurigi ka di kpebu lahi niŋ tom. Yaɣili din nyɛ district ŋɔ zuɣu daa nyɛla bɛ ni labisi shɛli ka di miri [[Talkalakh]].<ref>{{Cite journal|date=2012|title=Author Index Vol. 227, 2012|url=http://dx.doi.org/10.1159/000338321|journal=Ophthalmologica|volume=227|issue=4|pages=234–234|doi=10.1159/000338321|issn=1423-0267}}</ref><ref>{{Cite book|last=1948-2007.|first=Kapiszewski, Andrzej,|url=http://worldcat.org/oclc/57516516|title=Conflicts across the Atlantic : essays on Polish-Jewish relations in the United States during World War I and in the interwar years|date=2004|publisher=Księg. Akademicka|isbn=83-7188-682-9|oclc=57516516}}</ref>
Bɛ ni daa yihi Franks tiŋgbani shɛli din niŋ kasi n naai yuuni 1291, European nima ŋɔ mini kastili crusader nima maa tabi baŋbu daa gbarigiya. Di daa bi niŋ hali ni saha shɛli 19th century ni daa labisi zaŋsim na zaŋ chaŋ lala ya maa lɛbigibu, di saha tiɛhi zilima mi daa kani poi yuuni 1837. [[Emmanuel Guillaume - Rey]] n daa nyɛ European tuuli vihigu baŋda ŋun karim crusader nima kastili tiŋgbani shɛli din niŋ kasi.<ref>{{Cite book|last=author.|first=Guardo, Elena,|url=http://worldcat.org/oclc/932169216|title=Arithmetically Cohen-Macaulay Sets of Points in P 1 x P 1|isbn=978-3-319-24166-1|oclc=932169216}}</ref> Yuuni 1871, o daa zaŋ Etudes sur les monuments de I' architecture militaire des Croisés en syrie et dans île de chyper n wuhi salo, di ni n nyɛ plan nima mini drawing nima zaŋ jɛndi crusader kastili shɛŋa din be Syria, nti pahi Krak des Chevaliers. Saha shɛŋa o drawing nima ni bɛ za dede, yaha Krak des Chevaliers tiŋgbani bɛ sabiri nahingbana shɛŋa din daa leegi ka di barigi.<ref>{{Cite book|last=G.|first=Nicholls, David|url=http://worldcat.org/oclc/162681107|title=Bioenergetics 3|date=2002|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-518121-1|oclc=162681107}}</ref>
[[Lahabali_kɔligu:Krak_des_Chavaliers_under_fire.JPG|right|thumb|Smoke coming from the castle in August 2013, during the Syrian Civil War]]
[[Paul Deschamps]] daa kaagi kastili maa yuuni 1927 February goli puuni saha shɛli Rey ni daa kaagi kastili 19th century puuni tiŋkpaŋ din niriba paai kɔbisi nu daa kpaya kastili maa puuni. Du gbɛri shɛŋa din daa labi mali maa daa lahi saɣim ya: gbunni yanima daa lɛbi lɔba noya ka luɣishɛŋa mi ka batilimenti nima gba saɣim. Deschamps mini fellow architect François Anus buɣisiya ni bi daa yihi detritus shɛŋa ; Genaral [[Maurice Gamelin]] yihi la [[Alawite]] linjimanima pihi yɔbu ni bi sɔŋ. Deschamps yila yuuni 1927 March goli puuni, ka tuma pili saha shɛli o ni daa labina yuma ayi nyaaŋa. Deschamps tuma zuɣusaa dubu kastili ŋɔ puuni daa che ka o zaŋ Les Châteaux des Croisés en Terre Sante I: le Crac des Chevaliers n wuhi salo yuuni 1934, nti pahi Anus plan zilima.<ref>{{Cite web|title=Phosphorescent Tetradentate Platinum(II) Complexes Containing Fused 6/5/5 or 6/5/6 Metallocycles|url=http://dx.doi.org/10.1021/acs.inorgchem.0c02569.s001|access-date=2022-12-16|website=dx.doi.org}}</ref> Lala vihigu ŋɔ daa nyɛla bɛ ni paɣi shɛli ka linjima taarihi baŋda ŋun yuli booni D.J. Cathcart King buɣisili ni " brilliant mini exhaustive " yuuni 1949,<ref>{{Cite journal|last=Adams|first=Alton D.|date=1900-08-11|title=Petroleum Fuel for Warships|url=http://dx.doi.org/10.1038/scientificamerican08111900-83|journal=Scientific American|volume=83|issue=6|pages=83–83|doi=10.1038/scientificamerican08111900-83|issn=0036-8733}}</ref><ref>{{Cite book|last=1946-|first=Murray, Michael P.,|url=http://worldcat.org/oclc/44962968|title=Recent recruiting trends and their implications for models of enlistment supply|date=1999|publisher=RAND|isbn=0-585-22058-1|oclc=44962968}}</ref> ni akoiloji akɔnti din be dede nti pahi [[Hugh Kennedy]] ŋun nyɛ taarihi baŋda ni namin sabi taarihi zaŋ jɛndi Medieval kastili yini ŋɔ shɛm yuuni 1994.<ref>{{Citation|title=Inhaltsübersicht|date=1966-12-31|url=http://dx.doi.org/10.1515/9783112322000-017|work=Jesus|pages=146–146|publisher=De Gruyter|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=Petrovich)|first=Popov, N. P. (Nikolaĭ|url=http://worldcat.org/oclc/31287767|title=The Russian people speak : democracy at the crossroads|date=1995|publisher=Syracuse University Press|isbn=0-8156-0300-2|oclc=31287767}}</ref>
Bin din gbaa 1929 di daa pun nyɛla yɛtɔɣa nima ni yirina wuhira ni castle leei mi din yɛn French control. 16 November 1933 Krak des Chevaliers daa nyɛla bini zaŋ niŋ French tiŋgbani sulinsi ni, ka [[Académie des Beaux-Arts]] mi mali zaɣasim ni dina. Tiŋkpanima ŋɔ daa nyɛla bini yiŋsi ka yoba laɣari F1 million ni di mahi bi suhu.Yuma ayi nyaanga so-chibigi daa nyɛla bini kpuɣi ni di neei ka mali zali, tum-tumdiba kalli ka maa kɔbiga ni pishi n daa tum li. Din daa naa, Krak des Chevaliers daa leeila luɣi shɛli din gba pahi mali nam tɛri ka niriba kanna n ti lihira din be French Levant.<ref>{{Cite book|last=P.|first=6,|url=http://worldcat.org/oclc/81434217|title=The question of independence : the case for pragmatism in public policies towards the non-profit sector.|date=1994|isbn=1-898309-60-4|oclc=81434217}}</ref> Pierre Coupel, ŋun gba na mini pun tum lala tuma tatabo [[Tower of the Lions]] mini castle diba ayi din be [[Sidon]], n daa lihi tuma ŋɔ zuɣu.<ref>{{Citation|title=Naloxone|url=http://dx.doi.org/10.1002/9780470750872.ch142|work=Neonatal Formulary|pages=167–167|place=Malden, Massachusetts, USA|publisher=Blackwell Publishing Ltd|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=1919-|first=Auser, Cortland P.,|url=http://worldcat.org/oclc/21499|title=Nathaniel P. Willis|date=1969|publisher=Twayne Publishers|oclc=21499}}</ref> Di mini di labi mali ŋɔ, [[archaeological excavations]] daa bi niŋ dini. [[Mandate for Syria and Lebanon]], bini daa yooi yuuni 1920, daa naai yuuni 1946 Syrian ni daa deei maŋsulinsi.<ref>{{Cite web|title=Synthesis and Reactivity of the 9- and 10-Vertex Iron-Monocarborane Anions [7, 7, 7-(CO)3-closo-7, 1-FeCB7H8]- and [6, 6, 6, 10, 10, 10-(CO)6-closo-6, 10, 1-Fe2CB7H8]-|url=http://dx.doi.org/10.1021/om050584j.s001|access-date=2022-12-16|website=dx.doi.org}}</ref><ref>{{Cite book|last=author.|first=Alkooheji, Lamya,|url=http://worldcat.org/oclc/1021060897|title=Discourse and identity formation : parliamentary debates in Bahrain|isbn=978-90-272-6501-2|oclc=1021060897}}</ref> Bi daa Castle ŋɔ leei [[World Heritage Site]] by [[UNESCO]], n ti pahi [[Qal’at Salah El-Din]], yuuni 2006,<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din|url=https://whc.unesco.org/en/list/1229/|access-date=2022-12-16|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> ka Syrian gɔmnanti n suli.
[[File:Krak des Chavaliers under fire.JPG|thumb|right|Smoke coming from the castle in August 2013, during the Syrian Civil War]]
Nivuɣu shɛba bin be daa castle ŋɔ ni daa mɛ bi yiya tiŋ ŋɔ kpaŋa ni tiŋkpaŋ din yuli booni [[al-Husn]] nyɛla din nyɛ lebigimsim zaa.<ref>{{Citation|title=Back Matter|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt1dgn45n.11|work=Microfictions|pages=198–199|publisher=UNP - Nebraska|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=1944-|first=Luck, Peter,|url=http://worldcat.org/oclc/24276221|title=A time to remember|date=1988|publisher=Heinemann Australia|isbn=0-85561-163-4|oclc=24276221}}</ref> Niriba pam bin be al-Husn's ka maa [[Muslims]] 9,000 nyɛla bin di anfaai pam lala yaɣali ŋɔ.<ref>{{Citation|title=Back Matter|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt1dgn45n.11|work=Microfictions|pages=198–199|publisher=UNP - Nebraska|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=1944-|first=Luck, Peter,|url=http://worldcat.org/oclc/24276221|title=A time to remember|date=1988|publisher=Heinemann Australia|isbn=0-85561-163-4|oclc=24276221}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-17-2004.htm |title=Archive copy |access-date=2013-01-12 |archive-date=2019-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217044217/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-17-2004.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-17-2004.htm |title=Archive copy |access-date=2022-12-16 |archive-date=2013-01-12 |archive-url=https://archive.today/20130112193428/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB04-17-2004.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation|title=ACKNOWLEDGMENTS|url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt1b4cx79.15|work=American Standard|pages=181–181|publisher=University of Pittsburgh Press|access-date=2022-12-16}}</ref><ref>{{Cite book|last=J.|first=Attema, P. A.|url=http://worldcat.org/oclc/767579369|title=Regional pathways to complexity : settlement and land-use dynamics in early Italy from the Bronze Age to the Republican period|date=2010|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-485-1344-4|oclc=767579369}}</ref> [[Syrian Civil War]] din daa pili yuuni 2011, ka wuhiri UNESCO ni be che ka bi baŋ ni tobu ŋɔ ni tooi mali barina n ti kaya yaɣa din Krak des Chevaliers.<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Director-General of UNESCO appeals for protection of Syria’s cultural heritage|url=https://whc.unesco.org/en/news/862/|access-date=2022-12-16|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> Castle ŋɔ daa nyɛla [[Syrian Arab Army]], ni [[shell]] August goli ni yuuni 2012 ka daa saɣam Crusader chapel.<ref>{{Cite web|date=2012-08-11|title=Robert Fisk: Syria's ancient treasures pulverised|url=https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-s-ancient-treasures-pulverised-8007768.html|access-date=2022-12-16|website=The Independent|language=en}}</ref> Di daa lahi nyɛla din saɣam July 2013 ka di nyɛla [[airstrike]] din yina [[Syrian]] [[Arab Air Force]], [[Siege of Homs]] saha,<ref>{{Cite web|date=2013-10-02|title=.:Middle East Online::Latest victim of Syria air strikes: Famed Krak des Chevaliers castle:.|url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=60073|access-date=2022-12-16|website=web.archive.org|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002030458/http://www.middle-east-online.com/english/?id=60073|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=60073 |title=Archive copy |access-date=2022-12-16 |archive-date=2013-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002030458/http://www.middle-east-online.com/english/?id=60073 |url-status=dead }}</ref> ni yaɣa 18 August 2013. Syrian Arab Army daa fa castle ŋɔ mini village of al-Hosn yuuni 2014 Match goli ni. Din-dali hali ni zuŋɔ, UNESCO yihi lahabaya zaŋ kpa yaɣali ŋɔ ni be shɛm, labi mɛ ni guli zali sochibsi.<ref>{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din|url=https://whc.unesco.org/en/list/1229/|access-date=2022-12-16|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=World Heritage Site|date=2022-12-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Heritage_Site&oldid=1126884111|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-16}}</ref>
==Architecture/Mɛbu==
[[Lahabali_kɔligu:Krak_des_chevaliers_-_plan.jpg|left|thumb|Plan of Krak des Chevaliers from Guillaume-Rey ''Étude sur les monuments de l'architecture militaire des croisés en Syrie et dans l'île de Chypre'' (1871). North is on the right.]]
Sabbu din yina 20th century, [[T. E. Lawrence]], niriba pam ni mi shɛli Lawrence of Arabia, wuhiya ni Krak des Chevaliers n daa nyɛ kastili viɛlli duniya yaaŋa zuɣu .<ref>{{harvnb|DeVries|1992|p=231}}</ref> Kastili nima din be Europe daa mali la biɛhig shee ti ban su li ka daa nyɛ luɣishɛŋa din mali niŋ nyambɔ sheei;Gubu daa nyɛla din niŋ talahi Levant ka bɛ daa zaŋ li pahi kastili dizai ni. Kennedy daa tɛhimi"ni kastili ŋɔ ni mɛ n ŋmahindi tɔbu maʒini la di paai du kara kamani [[Margat]] mini Crac des Chevaliers."<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|p=9}}</ref>
[[Lahabali_kɔligu:Krak_des_Chevaliers_22.jpg|thumb|The inner court seen from the south]]
Krak des Chevaliers ni tooi kali pahi [[spur castle]], di ni be luɣishɛli la, ni di 13th-century yɛligibu ni kɛbigibu [[concentric castle]]. Di yɛliŋ mini di zaa daa ŋmani la [[Battle of Jacob's Ford|Vadum Jacob]], Crusader kastili shɛlibdin mɛ yuuni 1170s bahigu.<ref>{{harvnb|Boas|1999|p=110}}</ref> Margat gba nyɛla kastili din baɣi Krak des Chevaliers.<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|p=163}}</ref> Bɛ ni daa zaŋ shɛli mɛ Krak des Chevaliers n daa nyɛ [[limestone]]; [[ashlar]] facing maa viɛlim chɛ mi ka [[Mortar (masonry)|mortar]] dii bi tooi baŋda.<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|p=159}}</ref> kastili maa nyaaŋa daa mali la "walled suburb" bɛ ni mi shɛli ''[[burgus]]''. Di toondini polo daa mali laa "triangular [[outwork]]" ka Crusaders daa naan tooi mali niya ni bɛ mɛ kuɣa mini taawa nima gili li. So bɛ mi bɛ ni daa guli li shɛm 1271 siege, amaa bɛ buŋisiya ni " timber [[palisade]]" n daa gili li.<ref name="King88">{{harvnb|King|1949|p=88}}</ref> Kastili maa toondini polo din tam luɣishɛli maa mini zoli maa shihi la taba, din yɛn chɛ ka [[Siege engine|siege engines]] ni tooi paai tiŋgbani ni. Din gbubili di puuni maa nyɛla din mali yaa, ni taawa bɔbigu ka dikpuni kpɛŋ gbubi li.
===Inner ward===
Yuuni1142 mini 1170 sunsuni Knights Hospitaller daa du shɛli mɛbu lala yaɣili ŋɔ. Kuɣa ka bɛ daa mɛ n gili gooni ŋɔ ka di gbubi li . Di duno titali daa bela taawa dibaa ayi sunsuuni wulinluhili polo, ka duno shɛli be northwest taawa polo. Di sunsuni daa malinla dundɔŋ ka [[Vault (architecture)|vaulted]] chambers gili li. Di tiŋgbani ma doo ma daa chɛ mi ka kastili maa ka shifa.Luɣishɛli din daa mali di maŋ maŋ banzani nyɛla "Crusader castles" ka "steep slopes" mi gbubi Krak des Chevaliers yaɣa zaa zaɣi yini, kastili ŋɔ banzani yaa ni daa be shɛli. Bɛ daa labi mi.mɛ lala yaɣili ŋɔ ʒɛmana kastili mɛbu.<ref name="Kennedy150" />
[[Lahabali_kɔligu:Hall_of_the_Knights_-_Krak_des_Chevaliers.jpg|left|thumb|Hall of the knights, 2009]]
Bɛ di daa labi taɣi Krak des Chevaliers nahingbaŋ 13th century saha, bɛ daa mɛla goon pala gili di puuni maa. Bɛ daa mɛli mi ka fɔliŋ bihi be di sunsuni zaŋ chaŋ wulinpuhili mini wulinluhili polo. Lala yaɣili ŋɔ, [[glacis]] sirigili n daa soŋ taɣili gbubi din taɣiri li ka chɛri bidib'bina mini tiŋgbani damli. Taawa kara dibaa anahi nyɛla din mɛ n yina glacis ŋɔ ni; di daa nyɛla Knights of the garrison deei niŋ sheei, kamani pihiyɔbu 60 di zuɣusaa. Southwest taaawa daa mɛmi ŋmahindi "Grand Master of the Knights Hospitaller" duri. Machicolations daa ka di wulinpuhili polo. Polo din daa be nyaaŋa gooni maa mini toon in dini maa daa pɔri mi ka ku tooi soŋ binshɛɣu bee n niŋ biɛhigu sheei. Wulinluhili polo, dikpuna ŋɔ banzani ni daa ka yaa shɛli polo, di daa malila [[cistern]] din yooi ka aqueduct be din ni. Di daa zanibla "moat" mini din tiri kastili ŋɔvkom zaani.<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|pp=158–161, 163}}</ref>
Duŋdɔŋ bili ŋɔ naabu polo mali la chochi bila ka di wulinluhili polo mali [[esplanade]]. Esplanade du mi gari dundoŋ ŋɔ zaa. Knights biɛhigu shee n nyɛ dundɔŋ ŋɔ wulinluhili polo. Di mini di daa mɛ 12th century zaa yoli, di puuni maa labi mi mali 13th-century. Di nachiinsi ŋɔ nyɛla [[Gothic architecture]] shɛhira, di ni tooi buɣisi kamani 1230s saha.<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|pp=161–162}}</ref>
===Chapel===
[[Lahabali_kɔligu:Chapel_of_Krak_des_Chevaliers_05.jpg|thumb|The west end of the chapel]]
Saha chochi bila maa daa mɛ mi zani tiŋgbani damli la ni daa saɣim shɛli yuuni 1170.<ref name="Kennedy1502" /> Chochi naabu sheei wulinpuhili polo kon mali "apse", ka wulinluhili gooni maa bela nyɛ chochi kuri maa dini.<ref name="FFC179" /> Saha ŋɔ chochi maa mali la [[barrel vault]] [[apse]] din dii bi niɣim; di dizai saha nyɛla din di yɛn yaɣi France tiŋgbani maani ni, amaa ka di mini din daa mɛ yuuni 1186 Margat la mali nahigbaŋ yinsi.<ref name="Kennedy1502" /> Di daa pirigi la buta saɣisi taba. [[Cornice]] chaŋ mi gili chochi ŋɔ hali ni di "vault" ni naai shɛli ka dikpuni la piligi la. Di buɣisibu wulinpuhili zaŋ chaŋ wulinluhili, daa nyɛla 21.5 metres (71 ft) waɣil ni 8.5 metres (28 ft) yɛliŋ ka di duno titali la be wulinluhili polo ka zaɣibili din pahiri buyi la be tuduu polo gooni maa ni. Bɛ ni daa labi taɣi kastili ŋɔ nahingbana 13th century saha, bɛ daa labi mi yihi dunoli maa wulinluhili polo. Bɛ daa niŋ la takɔriti ni chochi maa ni, yiŋga wulinluhili polo, yiŋa wulinpuhili polo, yiŋa south central bay polo, ni di apse maaa east naabu mali takɔri karili. Yuuni 1935 bɛ daa lahi mɛla chochi shɛli lala chochi maa duno titali maa nyaaŋa , amaa di lahi kani.<ref>{{harvnb|Folda|French|Coupel|1982|pp=178–179}}</ref>
===Outer ward===
[[Lahabali_kɔligu:Krak_des_chevaliers_inscription_latine.jpg|thumb|''Sit tibi copia, sit sapientia, formaque detur; Inquinat omnia sola superbia, si comitetur''.Translation:
You may have bounty, you may have wisdom, you may be granted beauty; pride alone defiles all [these things] if it accompanies [them].]]
Hospitallers labi mɛ li buyi ni Hospitallers daa pili la 13th century piligu ka leei niŋ yuun gbaliŋ. Nyaaŋa goma ŋɔ daa mɛ la saha shɛli di daa labiri mɛri mɛri maŋli la, ka di ti Krak des Chevaliers di saha ŋɔ nahingbana. Di waɣilim zuɣusaa nyɛla 9 metres (30 ft), ka di nyaaŋa mali taawa nima din ŋɔɔi yina dikpuna maa ni. Di ni niŋ ka di puuni taawa nima la nyɛ zaɣi mɔrimɔri ka bi ŋɔɔi yaɣi di dikpuna maa l zuɣu la, 13th-century nyaaŋa taawa nima ŋɔ nyɛla zaɣi kpula. Lala taawa dizai ŋɔ daa nyɛla zaɣi palli hali ka contemporary Templar kastili nima ka lala taawa kpula ŋɔ .<ref name="Kennedy152-153" /> Lala baŋsim ŋɔ daa pili la [[Château Gaillard]] , France tiŋgbani ni, [[Richard I of England|Richard the Lionheart]] n daa pili li yuuni 1196 mini 1198 sunsuni.<ref>{{harvnb|Brown|2004|p=62}}</ref> Southeast polo mɛbu n nyɛ din ka yaa di zaani ka so na bɛ mɛ bɛ ni daa mɛli dahinshɛli. Kamani 1250s bɛ daa pahila "postern" tuduu polo gooni maa ni.<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|p=156}}</ref>
[[Arrow slit|Arrow slits]] dinbbe dikpuna mini taawa nima maa ni daa nyɛla bɛ ni wali shɛli ni dibbaligi [[Enfilade and defilade|dead ground]] kastili ŋɔ ni. [[Machicolation|Machicolations]] daa "crowned '" dikpuna maa, n tiri ban guli li soli ni bɛ tooi kari bɛ dimba gooni ŋɔ gbunni. Machicolations kpula la daa bi yɔli: di daa be Krak des Chevaliers yɛla daa nyɛla din niɣim pam ka din be [[Citadel of Salah Ed-Din|Saône]] bee Margat ku tooi zaŋ maɣisi Crusader kastili nima. Amaa, di daa ŋmani la musulinima tuma, kamani gubu din be [[Citadel of Aleppo]]. Di dii bi neei doni ni tooi baŋ bɛ ni lihi shɛli ka mɛ shɛli,di ni niŋ ka bɛ ni zaŋli pahi Krak des Chevaliers dahinshɛli bi mi la, amaa di bi kahigi musulinima mini Asori nima linjima nima yɛltɔɣa. "Wall-walk" bɛ ni mi shɛli [[chemin de ronde]] ka bɛ daa mali defendiri li. Hugh Kennedy ŋun nyɛ taarihi baŋda yɛliya ni dikpuni ŋɔ nyaaŋa gubu ŋɔ n nyɛ "the most elaborate and developed anywhere in the Latin east ... the whole structure is a brilliantly designed and superbly built fighting machine".<ref>{{harvnb|Kennedy|1994|pp=153–156}}</ref>
Bɛ ni daa mɛ nyaaŋa gɔma ŋɔ 13th century bɛ daa mali la di duno kara maa. Ka niŋli "vaulted corridor" zaŋ du zuɣusaa northeast dunoli nyaaŋa.<ref name="King87">{{harvnb|King|1949|p=87}}</ref> Lala corridor ŋɔ daa waɣimi chaŋ ti gɔŋ, ka di leei [[bent entrance]] shɛhiri li. Duno gona daa nyɛla Byzantine nima ni zaŋ shɛli na, amaa din daa be Krak des Chevaliers daa nyɛla din mali niɣima shɛhirili zaɣi yini.<ref name="Kennedy157-8">{{harvnb|Kennedy|1994|pp=157–158}}</ref> Di yɛligi la 137 metres (450 ft) , zaŋ dolisi di waɣilim maa mali la [[Murder-hole|murder-holes]] di yɛn chɛ ka ban guli li ni tooi yihi mizaalnima din ni.<ref name="King87" /> Ŋun kam tuhi chana ka bi doli ŋmaligi bu maa shɛ kastili maa dikpuna ayi maa gbuni. Pɔi ka a tooi paai di puuni, sheei a doli soli maa gili.<ref name="Kennedy157-8" />
===Frescoes===
[[Lahabali_kɔligu:Chapel_of_Krak_des_Chevaliers_04.jpg|thumb|Remains of medieval frescoes in the castle's chapel]]
Di mini linjima nima galisi nimaani maa zaa yoli, kastili ŋɔ pahila [[Crusader art]] (in the form of [[Fresco|frescoes]]) din bi tooi gu viɛyɛliŋga. Yuma din gbaai 1935, 1955, ni 1978 daadaa frescoes daa nyɛla bi ni nyɛ shɛli Krak des Chevaliers di ni daa niŋ ka di tari mini white-wash yaa daa gbarigi.Frescos tooni mini di nyaansi zaa daa peenti mi, chochi karili la mini chochi din be dunoli titali la nyaaŋa, din lahi kani. Yuuni 1982 sabbu, taarihi baŋda, [[Jaroslav Folda]] daa nya mi ka saha shɛli bɛ ni daa di bɛ niŋdi vihigu zaŋ chaŋ Crusader frescoes din yɛn zaŋ maɣisi fragmentary binyɛra din daa guui Krak des Chevaliers. Din daa be chochi maani daa peenti mi ni masonry zaŋ chaŋ 1170–1202 labi mɛ ni. "Mold, smoke, and moisture" chɛ mi ka di niŋ tɔm ni bɛ gu ka taɣi frescoes. Frescoes zaɣi ʒɛhi mini vakaha zaɣi kaba din be chochi ŋɔ puni maa wuhiri la di ni niŋ tɔm shɛm ni di paai. Din be chochi ŋɔ nyaaŋa maa wuhiri la [[Presentation of Jesus at the Temple]].<ref>{{harvnb|Folda|French|Coupel|1982|pp=178–183}}</ref>{{clear}}{{wideimage|Crac des chevaliers syria.jpeg|700px}}
==See also/Lihi pahi==
{{Portal|Asia|Architecture}}
*[[List of castles in Syria]]
*[[List of Crusader castles]]
*[[World Heritage Sites in Danger]]
===Works cited===
{{refbegin|30em}}
*{{citation |last=Albright |first=W. F. |title=Archaeological Exploration and Excavation in Palestine and Syria, 1935 |journal=American Journal of Archaeology |publisher=Archaeological Institute of America |volume=40 |number=1 |year=1936 |pages=154–167 |jstor=498307}}
*{{citation |last=Barber |first=Malcolm |title=The New Knighthood: A History of the Order of the Temple |year=1995 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-55872-3}}
*{{citation |last=Boas |first=Adrian J. |title=Crusader Archaeology: The Material Culture of the Latin East |year=1999 |location=London |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-17361-2}}
*{{citation |last=Brown |first=R. Allen |year=2004 |orig-year=1954 |title=Allen Brown's English Castles |publisher=The Boydell Press |location=Woodbridge |isbn=1-84383-069-8}}
*{{citation |last=DeVries |first=Kelly |author-link=Kelly DeVries |title=Medieval Military Technology |publisher=Broadview Press |location=Hadleigh |year=1992 |isbn=978-0-921149-74-3}}
*{{citation |last=Ellenblum |first=Roni |title=Crusader Castles and Modern Histories |year=2007 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86083-3}}
*{{citation |last1=Folda |first1=Jaroslav |author-link1=Jaroslav Folda |last2=French |first2=Pamela |last3=Coupel |first3=Pierre |title=Crusader Frescoes at Crac des Chevaliers and Marqab Castle |journal=Dumbarton Oaks Papers |publisher=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University |volume=36 |year=1982 |pages=177–210 |jstor=1291467}}
*{{citation |last=France |first=John |title=Victory in the East: A Military History of the First Crusade |year=1997 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-58987-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/victoryineast00john }}
*{{citation |last=Kennedy |first=Hugh |author-link=Hugh N. Kennedy |title=Crusader Castles |year=1994 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-42068-7 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isbn_9780521420686 }}
*{{citation|last=King |first=D. J. Cathcart |title=The Taking of Le Krak des Chevaliers in 1271 |volume=23 |number=90 |year=1949 |pages=83–92 |journal=[[Antiquity (journal)|Antiquity]] |url=http://antiquity.ac.uk/ant/023/Ant0230083.htm |archive-url=https://archive.today/20121223032437/http://antiquity.ac.uk/ant/023/Ant0230083.htm |url-status=dead |archive-date=2012-12-23 }}
*{{citation |last=Lepage |first=Jean-Denis |title=Castles and Fortified Cities of Medieval Europe: An Illustrated History |year=2002 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-1092-7}}
*{{citation |last=Nicholson |first=Helen J. |title=The Knights Hospitaller |year=2001 |publisher=Boydell & Brewer |location=Woodbridge |isbn=978-0-85115-845-7}}
*{{citation |last=Guillaume-Rey |first=Emmanuel |author-link=Emmanuel Guillaume-Rey |title=Etudes sur les monuments de l'architecture militaire des Croisés en Syrie et dans l'ile de Chypre |year=1871 |publisher=Impr. nationale |location=Paris |language=fr |url=https://archive.org/details/tudesurlesmonum01reygoog}}
*{{citation |last=Salibi |first=Kamal S. |title=Syria Under Islam: Empire on Trial, 634–1097, Volume 1 |date=1977 |publisher=Caravan Books |location=Delmar |url=https://books.google.com/books?id=XzWCAAAAIAAJ}}
*{{citation |editor-last1=Setton |editor-first1=Kenneth M. |editor-link1=Kenneth Setton |editor-first2=Harry W. |editor-last2=Hazard |title=A History of the Crusades, Volume IV: The Art And Architecture of the Crusader |year=1977 |location=Madison |publisher=[[University of Wisconsin Press]] |url=http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/History.CrusFour |isbn=0-299-06820-X}}
*{{citation |last=Spiteri |first=Stephen |title=Fortresses of the Knights |year=2001 |location=Malta |publisher=Book Distributors |isbn=978-99909-72-06-1}}
*{{citation |last=Winter |first=Stefan |title=Le district de Ḥiṣn al-Akrād (Syrie) sous les Ottomans |journal=Journal Asiatique |volume=307 |year=2019 |pages=227–234 |url=https://www.academia.edu/40438393/Le_district_de_Hisn_al_Akrad_Syrie_sous_les_Ottomans}}
{{refend}}
==Further reading==
{{refbegin|30em}}
*{{citation |last=Deschamps |first=Paul |title=Les Châteaux des Croisés en Terre Sainte I: le Crac des Chevaliers |language=fr |location=Paris |year=1934}}
*{{citation |last= Biller|first=Thomas |title=Der Crac des Chevaliers. Die Baugeschichte einer Ordensburg der Kreuzfahrerzeit |language=de |location=Regensburg |year=2006}}
*{{citation |last=République arabe syrienne |title=Chateaux de Syrie: Dossier de Presentation en vue de l'inscription sur la Liste du Patrimoine Mondial de l'UNESCO |date=January 2005 |format=PDF |publisher=UNESCO |language=fr |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1229.pdf}}
*{{citation |last=Smail |first=R. C. |title=The Crusaders in Syria and the Holy Land |year=1973 |publisher=Thames and Hudson |location=London |isbn=0-500-02080-9}}
*[[Jean Mesqui]] and Maxime Goepp, ''Le Crac des Chevaliers (Histoire et architecture)'' [in French], Paris, Académie des Inscriptions et Belles-Lettres (AIBL) (coll. "Mémoires de l'AIBL"), 462 p. 890 ill., 2019 ([http://www.aibl.fr/publications-99/collections-479/memoires-de-l-academie-des-498/article/nouvelle-traduction-54-tome-54-le presentation on the Academy website]).
{{refend}}
==External links==
{{Wikivoyage|Krak des Chevaliers}}
{{commons category}}
* [http://www.historvius.com/krak-des-chevaliers-19/ Krak des Chevaliers photos and information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414224548/http://www.historvius.com/krak-des-chevaliers-19 |date=2012-04-14 }}
* [https://whc.unesco.org/en/list/1229 UNESCO Crac des Chevaliers]
==Kundivihira==
# [https://whc.unesco.org/en/list/1229 Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din] [https://en.m.wikipedia.org/wiki/UNESCO UNESCO], retrieved 2010-11-08
# [https://whc.unesco.org/en/list/1229/documents/ UNESCO and Syrian government documents related to the monument site.]
# De Lacy O'Leary. [https://www.google.com/books/edition/Comparative_Grammar_of_the_Semitic_Langu/5UC0t1EpMUwC Comparative Grammar of the Semitic Languages] p. 122.
# [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Krak_des_Chevaliers#CITEREFKing1949 King 1949], p. 83
# [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Krak_des_Chevaliers#CITEREFSettonHazard1977 Setton & Hazard 1977], p. 152
# [https://oed.com/search?searchType=dictionary&q=Frank "Frank"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary Oxford English Dictionary] (Online ed.). [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Oxford_University_Press Oxford University Press.] (Subscription or [https://www.oed.com/public/login/loggingin#withyourlibrary participating institution membership]
# [https://oed.com/search?searchType=dictionary&q=Latin "Latin".] [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary Oxford English Dictionary] (Online ed.). [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Oxford_University_Press Oxford University Press.] (Subscription or [https://www.oed.com/public/login/loggingin#withyourlibrary participating institution membership]
# [https://oed.com/search?searchType=dictionary&q=Saracen "Saracen"]. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary Oxford English Dictionary] (Online ed.). [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Oxford_University_Press Oxford University Press.] (Subscription or [https://www.oed.com/public/login/loggingin#withyourlibrary participating institution membership]
#
[[Pubu:Archaeological sites in Homs Governorate]]
[[Pubu:Castles and fortifications of the Knights Hospitaller]]
[[Pubu:Castles in Syria|Chevaliers]]
[[Pubu:Crusader castles]]
[[Pubu:Buildings and structures in Homs Governorate]]
[[Pubu:World Heritage Sites in Syria]]
[[Pubu:World Heritage Sites in Danger]]
[[Pubu:WHD]]
ihiy4vp7bbcxb8i5ckx85xarixgce74
List of abbreviations relating to climate change
0
19229
140887
112933
2026-06-20T06:50:25Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140887
wikitext
text/x-wiki
{{short description|None}}
{{Orphan|date=March 2022}}
{{Databox }}
Yuya ŋɔ nyɛla yujihi shɛŋa zaŋ chaŋ climate change tahibu na, di nahigbana n-ti pahi di [[Climate change mitigation|mitigation]].
{{TOC|custom1=Numerical|refs=yes}}
==A==
*ADP - Ad Hoc Working Group on the Durban Platform for Enhanced Action
*AGN - [https://africangroupofnegotiators.org/ African Group of Negotiators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611160216/https://africangroupofnegotiators.org/ |date=2023-06-11 }}
*APA - Ad Hoc Working Group on the Paris Agreement <ref>Climate Dictionary, [https://www.climatedictionary.com/apa-ad-hoc-working-group-on-the-paris-agreement/ Ad Hoc Working Group on the Paris Agreement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230320180606/https://www.climatedictionary.com/apa-ad-hoc-working-group-on-the-paris-agreement/ |date=2023-03-20 }}</ref>
*APP - [[Asia-Pacific Partnership on Clean Development and Climate]]
*AR4 - [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the IPCC (2007)
*AR5 - [[IPCC Fifth Assessment Report|Fifth Assessment Report]] of the IPCC (2014)
*AR5 SYR - Synthesis Report of AR5 <ref>IPCC, [https://www.ipcc.ch/report/ar5/syr/ AR5 Synthesis Report: Climate Change 2014]</ref>
*AR6 - [[IPCC Sixth Assessment Report|Sixth Assessment Report]] of the IPCC (published on 9 August 2021)
*AWG-KP - Ad Hoc Working Group on further Commitments for Annex I Parties under the Kyoto Protocol
*AWG-LCA - Ad Hoc Working Group on Long-term Cooperative Action
*AYCC - [[Australian Youth Climate Coalition]]
==B==
*BAP - [[Bali Road Map#Bali Action Plan|Bali Action Plan]]
==C==
*C&C - Contraction & Convergence, a global [[Carbon dioxide|CO<sub>2</sub>]] emissions management model promoted by the [[Global Commons Institute]]
*CAIT - The [[World Resources Institute]]'s Climate Data Explorer archive <ref>WRI, [https://cait.wri.org/ CAIT Climate Data Explorer], accessed 6 May 2020</ref>
*CAPP - Climate Action Pacific Partnership <ref>COP23, [https://cop23.com.fj/climate-action-pacific-partnership-capp/capp-ii-overview/ What is the Climate Action Pacific Partnership?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717183454/https://cop23.com.fj/climate-action-pacific-partnership-capp/capp-ii-overview/ |date=2022-07-17 }}, accessed 14 July 2020</ref>
**CAPP II - Climate Action Pacific Partnership (CAPP) Conference II – 2018
**CAPP III - Third meeting of the Climate Action Pacific Partnership Conference (29-30 April 2019)
*CCA - [[Climate Change Agreement (UK)|Climate Change Agreement]] (UK)
*CCAFS - Climate Change, Agriculture and Food Security Research Program <ref>[https://ccafs.cgiar.org/ Research Program on Climate Change, Agriculture and Food Security] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230612014824/https://ccafs.cgiar.org/ |date=2023-06-12 }}, accessed 9 August 2020</ref>
*CCAF - Climate Change Action Fund (Australia)
*CCC - [[Committee on Climate Change]] (UK)
*CCCEP - [[Centre for Climate Change Economics and Policy]]
*CCCR - [[Climate change in Canada|Canada's Changing Climate Report]]
*CCCS - Centre for Climate Change Studies, [[University of Dar es Salaam]]<ref>{{Cite web |url=https://udsm.ac.tz/web/index.php/centres/cccs |title=Centre for Climate Change Studies, University of Dar es Salaam |access-date=2023-06-11 |archive-date=2023-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611160221/https://udsm.ac.tz/web/index.php/centres/cccs |url-status=dead }}</ref>
*CCF - The [[Scottish Government]]'s [https://www.keepscotlandbeautiful.org/sustainability-climate-change/climate-challenge-fund/ Climate Challenge Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130012356/https://www.keepscotlandbeautiful.org/sustainability-climate-change/climate-challenge-fund |date=2020-11-30 }}
*CCIA - [https://www.climatechangeinaustralia.gov.au/en/climate-projections/about/in-ccia/ Climate Change in Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303180614/https://climatechangeinaustralia.gov.au/en/climate-projections/about/in-ccia/ |date=2021-03-03 }}
*CC:iNet - Climate Change Information Network <ref>Climate Change Information Network, [https://www.uncclearn.org/sites/default/files/inventory/unfccc69.pdf Contributing to CC:iNet - A quick-start guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150911062514/http://www.uncclearn.org/sites/default/files/inventory/unfccc69.pdf |date=2015-09-11 }}</ref>
*CCL - [[Climate Change Levy]] (UK)
*CCl<sub>2</sub>F<sub>2</sub> - [[Dichlorodifluoromethane]] (greenhouse gas)
*CCLS - [https://climateseries.com/ Cambridge Climate Lecture Series]
*CCRA - Climate Change Risk Assessment {{efn|Under the 2008 Climate Change Act the UK Government must publish a UK-wide Climate Change Risk Assessment (CCRA) every five years.<ref>Climate Change Committee (2017), [https://www.theccc.org.uk/uk-climate-change-risk-assessment-2017/introduction-to-the-ccra/ Introduction to the CCRA], accessed 11 November 2022</ref>}}
*CCS - [[Carbon Capture and Storage]]
*CDM - [[Clean Development Mechanism]]
*CDP - Organisation formerly known as the [[Carbon Disclosure Project]]
*CDR - [[Carbon dioxide removal]]
*CER - [[Certified Emission Reduction]]
*CFC - [[Chlorofluorocarbon]]
*CFRF - [https://www.fca.org.uk/transparency/climate-financial-risk-forum Climate Financial Risk Forum] (UK)
*CF<sub>4</sub> - [[Carbon tetrafluoride]] or tetrafluoromethane (greenhouse gas)
*CGE - Consultative Group of Experts <ref>Secretariat of the United Nations Framework Convention on Climate Change, [https://unfccc.int/documents/232029 Updated work plan of the Consultative Group of Experts for 2020], accessed 15 August 2020</ref>
*CHClF<sub>2</sub> - [[Chlorodifluoromethane]] (greenhouse gas)
*CH<sub>4</sub> - [[Methane]]
*CINC - Interdepartmental Committee of Climate Negotiators
*CLP - [[Carbon literacy#Carbon Literacy Project|Carbon Literacy Project]]
*CMA - Meeting of the Parties to the [[Paris Agreement]]
**CMA1 - [[2016 United Nations Climate Change Conference|First meeting of the Parties to the Paris Agreement]] (7-18 November 2016)
***CMA1.2 - The second part of the first session of the Conference of the meeting of the Parties to the Paris Agreement (6-17 November 2017)
***CMA1.3 - The third part of the first session of the Conference of the meeting of the Parties to the Paris Agreement (2-14 December 2018)
**CMA2 - [[2019 United Nations Climate Change Conference|Second meeting of the Parties to the Paris Agreement]] (2–13 December 2019)
**CMA3 - [[2021 United Nations Climate Change Conference|Third meeting of the Parties to the Paris Agreement]] (postponed to 1–12 December 2021)
*CMIP - [[Coupled Model Intercomparison Project]]
**CMIP5 - Coupled Model Intercomparison Project, Phase 5 <ref>[[Lawrence Livermore National Laboratory]], [https://pcmdi.llnl.gov/mips/cmip5/ CMIP5 - Coupled Model Intercomparison Project Phase 5 - Overview], accessed 9 August 2020</ref>
*CMP - Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the [[Kyoto Protocol]]
**CMP9 - [[2013 United Nations Climate Change Conference|9th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (11-23 November 2013)
**CMP10 - [[2014 United Nations Climate Change Conference|10th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (1-12 December 2014)
**CMP11 - [[2015 United Nations Climate Change Conference|11th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (30 November-12 December 2015)
**CMP12 - [[2016 United Nations Climate Change Conference|12th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (7-18 November 2016)
**CMP13 - [[2017 United Nations Climate Change Conference|13th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (6-17 November 2017)
**CMP14 - [[2018 United Nations Climate Change Conference|14th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (2-15 December 2018)
**CMP15 - [[2019 United Nations Climate Change Conference|15th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (2–13 December 2019)
**CMP16 - [[2021 United Nations Climate Change Conference|16th meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (postponed to 1–12 December 2021)
*CNZ - Carbon Net Zero <ref>Crown Commercial Service, [https://www.crowncommercial.gov.uk/buy-and-supply/carbon-net-zero/carbon-net-zero-funding-and-grants/ Carbon net zero funding and grants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230303165516/https://www.crowncommercial.gov.uk/buy-and-supply/carbon-net-zero/carbon-net-zero-funding-and-grants |date=2023-03-03 }}, updated as of 5 January 2023, accessed 17 January 2023</ref>
*CO<sub>2</sub> - [[Carbon dioxide]]
*CO<sub>2</sub>-e - [[Carbon dioxide equivalent]], also CO<sub>2</sub>-eq <ref>Statistical Office of the European Union (Eurostat), [https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Glossary:Carbon_dioxide_equivalent Glossary: Carbon dioxide equivalent], updated 9 March 2017, accessed 10 August 2020</ref>
*CoM - [[Covenant of Mayors|Covenant of Mayors for Climate and Energy]] (Europe) <ref name=GCoM>European Commission, [https://ec.europa.eu/jrc/en/energy-efficiency/urban-areas/covenant-mayors Covenant of Mayors], EU Science Hub, published 8 July 2019, accessed 10 October 2020</ref>
*COP - Conference of the Parties [to the [[United Nations Framework Convention on Climate Change|UNFCCC]]]
**COP1 - [[United Nations Climate Change conference#1995: COP 1, Berlin, Germany|First UNFCCC Conference of the Parties]] (28 March to 7 April 1995)
**COP2 - [[COP2 (climate conference)|Second UNFCCC Conference of the Parties]] (8-18 July 1996)
**COP3 - [[COP 3 (climate conference)|Third UNFCCC Conference of the Parties]] (1-10 December 1997) <ref>[https://unfccc.int/cop3/home.html Official Web Site of the Third Conference of the Parties], accessed 9 August 2020</ref>
**COP4 - [[1998 United Nations Climate Change Conference|Fourth UNFCCC Conference of the Parties]] (2-14 November 1998)
**COP5 - [[1999 United Nations Climate Change Conference|Fifth UNFCCC Conference of the Parties]] (25 October to 5 November 1999)
**COP6 - [[United Nations Climate Change conference#2000: COP 6, The Hague, Netherlands|Sixth UNFCCC Conference of the Parties]] (13–25 November 2000)
**COP6-bis - Resumed Session of COP6 (16-27 July 2001) <ref>[https://enb.iisd.org/climate/cop6bis/ Sixth Conference of the Parties to the UN Framework Convention on Climate Change - Resumed Session] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728204839/https://enb.iisd.org/climate/cop6bis/ |date=2020-07-28 }}, accessed 27 May 2020</ref>
**COP7 - [[2001 United Nations Climate Change Conference|Seventh UNFCCC Conference of the Parties]] (29 October - 10 November 2001)
**COP8 - [[2002 United Nations Climate Change Conference|Eighth UNFCCC Conference of the Parties]] (23 October - 1 November 2002)
**COP9 - [[2003 United Nations Climate Change Conference|Ninth UNFCCC Conference of the Parties]] (1-12 December 2003)
**COP10 - [[2004 United Nations Climate Change Conference|Tenth UNFCCC Conference of the Parties]] (6-14 December 2004)
**COP11 - [[2005 United Nations Climate Change Conference|Eleventh UNFCCC Conference of the Parties]] (28 November - 9 December 2005)
**COP12 - [[2006 United Nations Climate Change Conference|Twelfth UNFCCC Conference of the Parties]] (6-17 November 2006)
**COP13 - [[2007 United Nations Climate Change Conference|13th UNFCCC Conference of the Parties]] (3-15 December 2007)
**COP14 - [[2008 United Nations Climate Change Conference|14th UNFCCC Conference of the Parties]] (1-12 December 2008)
**COP15 - [[2009 United Nations Climate Change Conference|15th UNFCCC Conference of the Parties]] (7-18 December 2009)
**COP16 - [[2010 United Nations Climate Change Conference|16th UNFCCC Conference of the Parties]] (29 November - 10 December 2010)
**COP17 - [[2011 United Nations Climate Change Conference|17th UNFCCC Conference of the Parties]] (28 November - 11 December 2011)
**COP18 - [[2012 United Nations Climate Change Conference|18th UNFCCC Conference of the Parties]] (26 November - 6 December 2012)
**COP19 - [[2013 United Nations Climate Change Conference|19th UNFCCC Conference of the Parties]] (11-23 November 2013)
**COP20 - [[2014 United Nations Climate Change Conference|20th UNFCCC Conference of the Parties]] (1-12 December 2014)
**COP21 - [[2015 United Nations Climate Change Conference|21st UNFCCC Conference of the Parties]] (30 November-12 December 2015)
**[[COP22]] - [[2016 United Nations Climate Change Conference|22nd UNFCCC Conference of the Parties]] (7-18 November 2016)
**COP23 - [[2017 United Nations Climate Change Conference|23rd UNFCCC Conference of the Parties]] (6-17 November 2017)
**COP24 - [[2018 United Nations Climate Change Conference|24th UNFCCC Conference of the Parties]] (2-15 December 2018)
**[[COP25]] - [[2019 United Nations Climate Change Conference|25th UNFCCC Conference of the Parties]] (2-13 December 2019)
**COP26 - [[2021 United Nations Climate Change Conference|26th UNFCCC Conference of the Parties]] (1-12 November 2021)
**COP27 - [[2022 United Nations Climate Change Conference|27th UNFCCC Conference of the Parties]] (6-18 November 2022)
**COP28 - 28th UNFCCC Conference of the Parties, scheduled for November 2023 in the United Arab Emirates <ref>[[Time Out Dubai]], [https://www.timeoutdubai.com/news/cop-28-uae-to-take-place-at-expo-city-dubai COP 28 climate change event to take place at Expo City Dubai], published 23 June 2022, accessed 29 October 2022</ref>
**COP29 - 29th UNFCCC Conference of the Parties, 2024, proposed venue is Australia <ref>The Australia Institute, [https://australiainstitute.org.au/report/cop29-in-australia/ COP29 in Australia], published 6 May 2022, accessed 29 October 2022</ref>
**COP30 - anticipated 2025 UNFCCC Conference of the Parties <ref name=etc>UN Climate Change Conference UK 2021, [https://ukcop26.org/focus-of-energy-transition-council-etc/ Focus of Energy Transition Council (ETC)], published 4 November 2021, accessed 29 October 2022</ref>
*CORSIA - [[Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation]]
*CPA - [[Carbon tax#Singapore|Carbon Pricing Act]] (Singapore)
*CPRS - [[Carbon Pollution Reduction Scheme]] (Australia)
*CRC - [[CRC Energy Efficiency Scheme]], formerly Carbon Reduction Commitment (UK)
*CREWS - Climate Risk and Early Warning Systems <ref>[[Ministry for Europe and Foreign Affairs (France)|Ministry for Europe and Foreign Affairs]] (France), [https://www.diplomatie.gouv.fr/en/french-foreign-policy/climate-and-environment/crews-climate-risk-and-early-warning-systems/ Climate Risk and Early Warning Systems], accessed 9 August 2020</ref>
*CRU - [[Climatic Research Unit]] at the [[University of East Anglia]]
*CRU TS - Climatic Research Unit Time Series datasets <ref>University of East Anglia, [https://crudata.uea.ac.uk/cru/data/hrg/ High-resolution gridded datasets (and derived products)], accessed 20 May 2020</ref>
*CSA - [https://csa.guide/ Climate-Smart Agriculture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722102601/https://csa.guide/ |date=2023-07-22 }}
*CVF - [[Climate Vulnerable Forum]]
==D==
*DECC - [[Department of Energy and Climate Change]] (UK), now [[Department for Business, Energy and Industrial Strategy]]
==E==
*ECI - [[Environmental Change Institute]] at the [[University of Oxford]]
*ETC - Energy Transition Council <ref name=etc />
*ETS - [[Emission Trading System|Emissions Trading System]]
*ETSWAP - [[ETSWAP|Emissions Trading Scheme Workflow Automation Project]] operated by the UK's Environment Agency
==F==
*FAR - [[IPCC First Assessment Report|First Assessment Report]] of the IPCC (1990)
*F-gas - [[Fluorinated gases|Fluorinated gas]]
*FICER - [https://keith.seas.harvard.edu/FICER Fund for Innovative Climate and Energy Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611160219/https://keith.seas.harvard.edu/FICER |date=2023-06-11 }}
*FOLU - [[Land use, land-use change, and forestry|Forestry and other land use]]
*FFF - [[Fridays for Future]]
==G==
*GCF - [[Green Climate Fund]]
*GCoM - [[Global Covenant of Mayors for Climate and Energy]]<ref name=GCoM />
*GHG - [[Greenhouse gas]]
*GtC - [[Gigatonne]]s of carbon
*GWP - [[Global warming potential]]
==H==
*HadCM3 - [[HadCM3|Hadley Centre Coupled Model, version 3]]
*HadGEM - Hadley Centre Global Environmental Model
**HadGEM1 -
*HCFC - [[Hydrochlorofluorocarbon]]
*HFC - [[Hydrofluorocarbon]]
==I==
*ICLEI - [[International Council for Local Environmental Initiatives]]
*IPCC - [[Intergovernmental Panel on Climate Change]]
**IPCC-50 - the IPCC's 50th session (2019)
*[https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/ IPCC-NGGIP] - IPCC National Greenhouse Gas Inventories Programme
*[https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/store/en/PUB100271.pdf ISO 1406x Series] - ISO standards for climate change mitigation
*[https://www.iso.org/standard/68507.html ISO 14090:2019] - ISO standard for adaptation to climate change — Principles, requirements and guidelines
*[https://www.iso.org/standard/68508.html ISO/DIS 14091] - Adaptation to climate change — Guidelines on vulnerability, impacts and risk assessment
*[https://www.iso.org/standard/68509.html ISO/TS 14092] - Adaptation to climate change — Requirements and guidance on adaptation planning for local governments and communities
==J==
*JI - [[Joint Implementation]]
==K==
*KLD - [[Ministry of Climate and Environment (Norway)|Ministry of Climate and Environment]] (''Klima- og miljødepartementet''), Norway <ref>[https://www.regjeringen.no/no/dep/kld/id668/ Klima- og miljødepartementet]</ref>
==L==
*LCDI - Low Carbon Development Indonesia <ref>Pangestu, M., [https://www.thejakartapost.com/academia/2018/09/24/insight-new-development-pathway-for-indonesia.html Insight: New development pathway for Indonesia], [[Jakarta Post]], 24 September 2018, accessed 23 July 2020</ref>
*LDCF - Least Developed Countries Fund <ref name=LDCF>United Nations, [https://www.un.org/ldcportal/least-developed-countries-fund-ldcf/ Least Developed Countries Fund], LDC Portal, accessed 22 July 2020</ref>
*LECBP - Low Emission Capacity Building Programme <ref>UNDP (2011), [https://www.adaptation-undp.org/partners/low-emission-capacity-building-programme-lecbp Low Emission Capacity Building Programme]</ref>
*LEDS - Low-Emission Development Strategies
*LSCE - [[Laboratoire des sciences du climat et de l'environnement]], [[Gif-sur-Yvette]], France
*LULUCF - [[Land use, land-use change, and forestry]]
==M==
*MCC - [[Mercator Research Institute on Global Commons and Climate Change]], Berlin
*MPGCA - [[Marrakech Partnership for Global Climate Action]]
*MoCC - [[Ministry of Climate Change (Pakistan)|Ministry of Climate Change]] (Pakistan)
*MoEFCC - [[Ministry of Environment, Forest and Climate Change]] (India)
*MOP1 - [[2005 United Nations Climate Change Conference|1st Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (28 November - 9 December 2005)
*MOP2 - [[2006 United Nations Climate Change Conference|2nd Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (6-17 November 2006)
*MOP3 - [[2007 United Nations Climate Change Conference|3rd Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (3-15 December 2007)
*MOP4 - [[2008 United Nations Climate Change Conference|4th Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (1-12 December 2008)
*MOP5 - [[2009 United Nations Climate Change Conference|5th Meeting of the Parties to the Kyoto Protocol]] (7-18 December 2009)
*MWE/CCD - [http://ccd.go.ug/ Climate Change Department] of the Ministry of Water and Environment (Uganda)
==N==
*NAMA - [[Nationally Appropriate Mitigation Action]]s
*NAPA - [[National Adaptation Programme of Action]]
*NAZCA - [[Non-state Actor Zone for Climate Action]]
*NC - National Communication (under the [[Paris Agreement]]) <ref name=NC>United Nations Framework Convention on Climate Change, [https://unfccc.int/non-annex-I-NCs National Communication submissions from Non-Annex I Parties], accessed 8 November 2020</ref>
*NDC - [[Nationally Determined Contributions]]
*NECIA - Northeast Climate Impacts Assessment (USA) <ref>[[Union of Concerned Scientists]], [https://climateshift.com/downloads/northeast/executive-summary-necia.pdf Confronting Climate Change in the U.S. Northeast: Executive Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611160216/https://climateshift.com/downloads/northeast/executive-summary-necia.pdf |date=2023-06-11 }}</ref>
*N<sub>2</sub>O - [[Nitrous Oxide]]
*NRSP - National Reports Submission Portal <ref name=NC />
==O==
*O<sub>3</sub> - [[Ozone]]
==P==
*PATPA - [https://www.transparency-partnership.net/ Partnership on Transparency in the Paris Agreement]
*P-CAN - Place-based Climate Action Networks, a UK-based partnership between university researchers and the public, private and third sectors in tackling climate change, aiming to accelerate and sustain the transition to a [[low-carbon]], climate-resilient society through the creation of local climate commissions.<ref>[[Queen's University Belfast]], [https://daro.qub.ac.uk/P-CAN-climate-change-John-Barry Queen's Academic joins £3.5M Research Network to support UK transition to a low-carbon economy], published 1 February 2019, accessed 11 May 2020</ref>
*PCD - [[Petersberg Climate Dialogue]]
**PCD X - Petersberg Climate Dialogue 10 (13-14 May 2019) <ref>Bundesministerium für Umwelt, Naturschutz und nukleare Sicherheit, [https://www.bmu.de/fileadmin/Daten_BMU/Download_PDF/Europa___International/petersberger_klimadialog_x_agenda.pdf Petersberg Climate Dialogue X: Agenda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513082430/https://www.bmu.de/fileadmin/Daten_BMU/Download_PDF/Europa___International/petersberger_klimadialog_x_agenda.pdf |date=2019-05-13 }}</ref>
**PCD XI - [[Petersberg Climate Dialogue]] (27-28 April 2020)
*PFC - [[Perfluorocarbon]]
*PIK - [[Potsdam Institute for Climate Impact Research]] ({{lang-de|Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung}})
==S==
*SAR - [[IPCC Second Assessment Report|Second Assessment Report]] of the IPCC (1995)
*SB 52 - Fifty-second session of the Subsidiary Body for Scientific and Technological Advice (SBSTA 52) and the fifty-second session of the Subsidiary Body for Implementation (SBI 52) (postponed to 2021) <ref name=SB52>United Nations Climate Change Secretariat, [https://unfccc.int/sites/default/files/resource/message_to_parties_and_observers_postponement_of_sbs52.pdf Information regarding SB 52], issued 22 June 2020, accessed 20 July 2020</ref>
*SB 56 - the Bonn Climate Change Conference, 56th session of the subsidiary bodies, held on 6 to 16 June 2022 <ref>[https://unfccc.int/SB56 About the Bonn Climate Change Conference], accessed 10 June 2022</ref>
*SBI - [[Subsidiary Body for Implementation]]
**SBI 46 - Forth-sixth session of the Subsidiary Body for Implementation (8-18 May 2017)
**SBI 47 - Forty-seventh session of the Subsidiary Body for Implementation (6-15 November 2017)
**SBI 52 - Fifty-second session of the Subsidiary Body for Implementation (postponed to 2021) <ref name=SB52 />
*SBSTA - [[Subsidiary Body for Scientific and Technological Advice]]
*SBTi - [https://sciencebasedtargets.org/wp-content/uploads/2019/03/SBTi-criteria.pdf Science Based Targets initiative] {{efn|A target is "science-based" if it is in line with the scale of reductions needed to keep the global temperature increase below 2°C above pre-industrial temperatures.<ref>Rickard, G., [https://www.carbontrust.com/news-and-events/insights/what-exactly-is-a-science-based-target What exactly is a science-based target?], Carbon Trust, published 17 September 2019, accessed 4 August 2021</ref>}}
*SCCF - Special Climate Change Fund <ref name=LDCF />
*SDA - [https://sciencebasedtargets.org/wp-content/uploads/2015/05/A-Quick-Guide-to-the-Sectoral-Decarbonization-Approach.pdf Sectoral Decarbonization Approach]
*SDGs - [[Sustainable Development Goals]]
*SECR - [[Streamlined Energy and Carbon Reporting]] framework (UK)
*SF<sub>6</sub> - [[Sulfur hexafluoride]]
*SRCCL - [[Special Report on Climate Change and Land]] of the IPCC
*SRES - [[Special Report on Emissions Scenarios]] of the IPCC
*SR15 - IPCC's [[Special Report on Global Warming of 1.5 °C]]
*SSP - [[Shared Socioeconomic Pathways|Shared Socioeconomic Pathway]]
==T==
*TACC - [[Territorial Approach to Climate Change]]
*TAR - [[IPCC Third Assessment Report|Third Assessment Report]] of the IPCC (2001)
*TCCC - [[Tarawa Climate Change Conference]]
*TCFD - Task Force on Climate-related Financial Disclosures <ref>[https://www.fsb-tcfd.org/ Task Force on Climate-related Financial Disclosures]</ref>
*tCO2 - Tonnes of carbon dioxide equivalent
*TD - [[Talanoa Dialogue]]
*TFI - Task Force on National Greenhouse Gas Inventories <ref>IPCC, [https://www.ipcc.ch/working-group/tfi/ Task Force on National Greenhouse Gas Inventories], accessed 16 May 2020</ref>
==U==
*[[UK Climate Impacts Programme|UKCIP]] - Multi-disciplinary team formerly known as the UK Climate Impacts Programme, based at the [[Environmental Change Institute]] at the [[University of Oxford]]
*UKCP - [[UKCP|UK Climate Projections]]<ref>[[Met Office]], [https://www.metoffice.gov.uk/research/approach/collaboration/ukcp/index UK Climate Projections (UKCP)]</ref>
**UKCP09 - UK Climate Projections 2009
**UKCP18 - UK Climate Projections 2018 <ref>Met Office, [https://www.metoffice.gov.uk/research/approach/collaboration/ukcp/about About UKCP18], accessed 29 May 2020</ref>
*UKHACC - [http://www.ukhealthalliance.org/ UK Health Alliance on Climate Change]
*UN CC:Learn - [https://unccelearn.org/ One UN Climate Change Learning Partnership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611160220/https://unccelearn.org/ |date=2023-06-11 }}
*UNEP - [[United Nations Environment Programme]]
*UNFCCC - [[United Nations Framework Convention on Climate Change]]
*USCAP - [[U.S. Climate Action Partnership]]
==W==
*WCI - [[Western Climate Initiative]]
*WCRP - [[World Climate Research Programme]]
*WGI - [https://www.ipcc.ch/working-group/wg1/ Working Group I of the IPCC], which assesses the physical science of climate change
*WGII - [https://www.ipcc.ch/working-group/wg2/ Working Group II of the IPCC], which assesses the vulnerability of socio-economic and natural systems to climate change
*WGIII - [https://www.ipcc.ch/working-group/wg3/ Working Group III of the IPCC], which "focuses on climate change mitigation, assessing methods for reducing greenhouse gas emissions, and removing greenhouse gases from the atmosphere".
*WIM - [[Loss and damage#Warsaw International Mechanism for Loss and Damage|Warsaw International Mechanism for Loss and Damage associated with Climate Change Impacts]]<ref>United Nations, [https://unfccc.int/topics/adaptation-and-resilience/workstreams/loss-and-damage/warsaw-international-mechanism Warsaw International Mechanism for Loss and Damage associated with Climate Change Impacts (WIM)], accessed 21 November 2022</ref>
*WMO - [[World Meteorological Organization]]
*WRI - [[World Resources Institute]]
==Numerical==
*4CMR - Former [https://www.4cmr.group.cam.ac.uk/ Cambridge Centre for Climate Change Mitigation Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211102194752/https://www.4cmr.group.cam.ac.uk/ |date=2021-11-02 }}
==Notes==
{{notelist}}
==Kundivihira ==
[[Category:Lists of abbreviations|climate]]
[[Category:Climate change]]
hp5t57j1dh2ud497ilggddw0u8rr8ao
Joke Silva
0
20992
140881
122252
2026-06-20T00:47:42Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140881
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Joke Silva''' <small>[[Order of the Federal Republic|MFR]]</small> nyɛla Nigeria kpɛrikpɛrita ŋun n nyɛ paɣa , [[Film director|darɛta]], ni daa bia.<ref>{{Cite web |last=Inyang |first=Ifreke |date=2021-11-29 |title=I was blacklisted in Nollywood - Joke Silva opens up |url=https://dailypost.ng/2021/11/29/i-was-blacklisted-in-nollywood-joke-silva-opens-up/ |access-date=2022-03-15 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref>
Yuuni 1998 o zaashee mini o tuma daa nyɛla zaɣititali,n be din badaaŋa ni [[Colin Firth]] mini [[Nia Long]] British-Canadian filim puuni din yuli booni ''The Secret Laughter of Women''. Yuuni 2006, o daa dila "[[Academy Award for Best Actress|Best Actress in a Leading Role]]" din n nyɛ [[2nd Africa Movie Academy Awards]] do mini o kpaŋ maŋa ''Women's Cot puuni'', mini "[[Africa Movie Academy Award for Best Supporting Actress|Best Actress in a Supporting Role]]" din n nyɛ [[4th Africa Movie Academy Awards]] yuuni 2008 domini o kpaŋ maŋa ni o ni daa nyɛ yabpaɣa ''[[White Waters]] puuni.''
Silva nyɛla actor [[Olu Jacobs]] ni niŋ so amiliya. Too ŋɔ mini o paɣa n kpa ka operate the Lufodo Group, din n nyɛ media corporation ka mali filim production, distribution assets, ni [[Lufodo Academy of Performing Arts]] ni maa ni o daa nyɛla darɛta zaŋ n ti bohim. Ŋuni n lahi nyɛ pioneer managing darɛta zaŋ n ti Malete Film Village, laɣingi ni [[Kwara State University]].
Silimiin gɔli September biɛɣu pihita yini ka dali yuuni 2014, Silva daa nyɛla ŋun nyɛ baŋbu bee bɛ ni baŋ so ka o nyɛ [[Order of the Federal Republic]] nim nira,Nigeria [[Orders, decorations, and medals of Nigeria|National Honours]] nim yini,n be International Conference Centre [[Abuja]].<ref>{{Cite web |last=Okafor |first=Onna |date=2022-03-12 |title=Showmax Spotlights Nollywood Matriarch: Queen Joke Silva |url=https://stories.showmax.com/joke-silva/ |access-date=2022-07-17 |website=Showmax Stories |language=en }}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Joke Silva is Sturdy at 60 – THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/10/02/joke-silva-is-sturdy-at-60/ |access-date=2022-07-17 |website=www.thisdaylive.com}}</ref>
== O piligu ==
Silva nyɛla bɛ ni doɣi so [[Lagos]], Nigeria, [[Saro people|Saro]]/[[Brazilians in Nigeria|Amaro]] daŋ ni bɛn nyɛ bihi anahi.<ref name="allafrica2"/> o ma,ŋun n nyɛ pioneering doctor ŋuni n nyɛ Adebimbola Silva, nyɛla ŋun n kpi silimiin gɔli July yuuni 2015.<ref>{{cite web|url=http://thenet.ng/2015/07/photos-from-the-burial-of-joke-silvas-mum/|title=Photos from the burial of Joke Silva's mum|publisher=Nigerian Entertainment Today|access-date=23 September 2016}}</ref> o ba, Chief Emmanuel Afolabi Silva, daa nyɛla loya,<ref name=":0">{{Cite news|url=http://ynaija.com/profile-day-joke-silva-charmed/|title=PROFILE: The day Joke Silva charmed me|last=Emeka|first=Mazi|date=26 August 2016|newspaper=YNaija|access-date=9 October 2016}}</ref> ka o yabdoo daa nyɛ prominent Colonial Nigerians [[Charles Phillips (bishop)|Charles Phillips]] mini [[Samuel Herbert Pearse]].<ref>{{cite web|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/07/20/abimbola-silva-embraced-a-preventive-approach-to-medicine-oyinsan/|website=pmnewsnigeria.com|title=Abimbola Silva embraced a preventive approach to medicine - Oyinsan|date=July 20, 2015|accessdate=May 17, 2022}}</ref>
==O shikuru chandi==
Silva nyɛla ŋun n chaŋ [[Holy Child College Obalende|Holy Child College]] din n be Lagos.<ref name="allafrica2" />
o naa la [[University of Lagos]] mini [[Webber Douglas Academy of Dramatic Art]] din n be London, Silva pilila o filim yuuni 1990s. O ni daa be university o daa pahila ti kaya ni taɣida laɣiŋ ŋu ni din gbaai playwright Bode Osanyin mini singer Stella Monye.<ref name="IN">{{cite web|url=http://www.informationng.com/2014/10/celebrity-bio-nollywood-actress-joke-silvas-biography.html|title=Nollywood Actress Joke Silva's Biography|publisher=Information Nigeria|date=10 October 2014|access-date=23 September 2016}}</ref> O daa nyɛla ŋun yihi yuun yini o bohimbu puuni,during which time she began working as an actress <ref name=":0" /> before relocating to England where she studied Drama at the [[Webber Douglas Academy of Dramatic Art]] in London.<ref name="allafrica2">{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200905150067.html|title=On Set Joke Silva Divorces All|last=Okoye|first=Chinyere|date=14 May 2009|access-date=9 August 2010|location=AllAfrica Global Media}}</ref> Initially, her parents were opposed to Silva's decision to go into the theatre but they soon began to support her, happy at the success she made of her career.<ref>{{cite web|url=http://www.theelitesng.com/interview-my-life-as-a-medical-doctor-abimbola-silva-nigerias-oldest-female-doctor/|title=My Life As A Medical Doctor- Abimbola Silva, Nigeria's Oldest Female Doctor|date=31 July 2015|publisher=The Elites|access-date=1 October 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009134448/http://www.theelitesng.com/interview-my-life-as-a-medical-doctor-abimbola-silva-nigerias-oldest-female-doctor/|url-status=dead}}</ref> During a slow period of her career, Silva returned to school, studying [[English major|English]] at the [[University of Lagos]].<ref name="allafrica2"/><ref name=":0" />
== O tuma ==
=== Earlier roles (1990–2004) ===
Silva nyɛla ŋun n be filim nim ni pam ni television series English mini Yoruba balli ni zaa.<ref>{{cite news|date=5 April 2013|title=Why I haven't been featuring in Yoruba movies!|work=The Vanguard|url=http://www.vanguardngr.com/2014/04/havent-featuring-yoruba-movies/|access-date=7 August 2015}}</ref> O piligu zaashee mini I tuma daa nyɛla yuuni 1990 English television series ''Mind Bending''.<ref name="CN">{{cite web|date=22 January 2014|title=7 Reasons Why We Love Joke Silva|url=http://connectnigeria.com/articles/2014/01/7-reasons-why-we-love-joke-silva/|access-date=23 September 2016|archive-date=2 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002174213/http://connectnigeria.com/articles/2014/01/7-reasons-why-we-love-joke-silva/|url-status=dead}}</ref> yuuni 1993 o daa ŋun n be she ''Owulorojo'', ka ''Violated'' doli di nyaaŋa yuuni 1996.<ref name="naij10">{{cite web|date=29 September 2015|title=10 Things You Don't Know About Joke Silva|url=https://www.naij.com/570746-10-things-dont-know-joke-silva-photos.html|access-date=23 September 2016|publisher=Naij.com}}</ref> yuuni 1998 she starred opposite [[Colin Firth]] mini [[Nia Long]] din n nyɛ British-Canadian filim yuli booni ''The Secret Laughter of Women'', in which she portrayed Nene.<ref>{{cite web|title=The Secret Laughter of Women|url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/review/547|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803095457/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/review/547|archive-date=3 August 2012|access-date=23 September 2016|publisher=British Film Institute}}</ref> Author Finola Kerrigan daa nyɛ mi kamani Silva nyɛla ŋun n yiŋsina bee n yina n nyɛ kpɛrikpɛrita ŋun yi o ko Niger filim industry puuni o ni daa boli bee yɛli o zaashee mini o tuma.{{sfn|Kerrigan|2010|p=87}}
Yuuni 2002, Silva starred opposite [[Bimbo Akintola]] ''Keeping Faith ni.'' Akintola later cited Silva, whom she refers to as "Aunty Joke", as a major career influence, adding, "Silva has done a lot, but it's not even about the things that she did, it's about the things she didn't realize that she did".<ref>{{cite web|date=23 June 2016|title=How Joke Silva influenced my career' – Nollywood actress, Bimbo Akintola|url=http://thenet.ng/2016/06/how-joke-silva-influenced-my-career-nollywood-actress-bimbo-akintola/|access-date=23 September 2016|publisher=Nigerian Entertainment Today}}</ref> Also in 2002, Silva co-produced and starred in ''[[The Kingmaker (2003 film)|The Kingmaker]]'' with [[Olu Jacobs]].{{sfn|Foubiri|2015|p=351}} Ŋɔ daa nyɛla zaashee mini tuma din n nyɛ anfooni nima ka mani ''A Husband's Wife'' (yuuni 2003), ''Shylock'' (yuuni 2004), mini ''A Past Came Calling'' (yuuni 2004).<ref name="lap">{{cite web|title=JOKE Silva – Director of Studies Lufodo Academy of Performing Arts|url=http://www.lapanig.com/faculty.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160930023910/http://www.lapanig.com/faculty.html|archive-date=30 September 2016|access-date=23 September 2016|publisher=Lufodo Academy of Performing Arts}}</ref>
=== Critical success (2006–present) ===
Yuuni 2006, Silva daa nyɛla ŋun n deegi "Best Actress in a Leading Role" pini [[2nd Africa Movie Academy Awards]] domini o zaashee mini o tuma ''Women's Cot puuni''.<ref>{{cite web|title=AMAA 2006 – List of Winners|url=http://www.ama-awards.com/winners.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212002056/http://www.ama-awards.com/winners.html|archive-date=12 February 2008|access-date=11 September 2010|publisher=African Movie Academy Awards}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=eYEuAQAAIAAJ|title=Tell|publisher=Tell Communications Limited|year=2006|page=48}}</ref> lala yuuni maa ni daa di saha, Silva starred opposite [[Genevieve Nnaji]] n be[[Mildred Okwo]]'s action thriller ''[[30 Days (2006 film)|biɛɣu pihita,]]'' din n nyɛ piibu pia [[Africa Movie Academy Awards]] yuuni 2008.<ref>{{cite web|title=AMAA Nominees and Winners 2008|url=http://ama-awards.com/amaa-nominees-and-winners-2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110405090514/http://www.ama-awards.com/amaa-nominees-and-winners-2008|archive-date=5 April 2011|access-date=23 September 2016|publisher=[[African Movie Academy Award]]}}</ref><ref>{{cite web|title=List of Nominees for AMAA 2008|url=http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208181413/http://www.screenafrica.com/news/industry/363428.htm|archive-date=8 February 2010|access-date=23 September 2016|publisher=ScreenAfrica.com}}</ref> She also narrated [[Jeta Amata]]'s Anglo-Nigerian production ''[[The Amazing Grace]]'',{{sfn|Haynes|2016|p=325}} din daa nyɛ bɛ ni yaai shɛli [[Calabar]].<ref name="tn">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z0MuAQAAIAAJ|title=The News|publisher=Independent Communications Network Limited|year=2007|pages=62–3}}</ref> The film was lauded by critics, ka daa nyɛ bɛ ni piigi shɛli 11 African Movie Academy Awards.<ref>{{cite web|title=AMAA Nominees and Winners 2007|url=http://ama-awards.com/amaa-nominees-and-winners-2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012165834/http://www.ama-awards.com/amaa-nominees-and-winners-2007|archive-date=12 October 2010|access-date=22 February 2011|publisher=[[African Movie Academy Award]]}}</ref> ''Lahabali daa nyɛla din n wuhi'' ni Silva's "song-like voice, [which] <nowiki>''</nowiki>provides insight to the actions".<ref name="tn"/>
Yuuni 2007, Silva starred opposite [[Kate Henshaw-Nuttal]], Michael Okon mini Fred Essien daa Bela Ndubuisi Okoh's ''To Love mini to Hold''.<ref>{{cite web|title=The Janidogo the continued adventure from 'To Love and To Hold'|url=https://www.whsmith.co.uk/products/the-janidogo-the-continued-adventure-from-to-love-and-to-hold/1230000196027|access-date=23 September 2016|publisher=Whsmith}}</ref> Silva daa nyɛla ŋun n di kpɛrikpɛtiba bɛn nyɛ paɣaba ŋun n tabi sɔŋ gɔnaatɛ pini yuuni 2008<ref name="allafrica1">{{cite web|last=Oluikpe|first=Nkasiobi|title=Artistes in Big Dream for 2009|url=http://allafrica.com/stories/200901160179.html|access-date=9 August 2010|publisher=[[AllAfrica.com|AllAfrica Global Media]]}}</ref> domini o "methodical portrayal of a grandmother" ''[[White Waters]] puuni'' (yuuni 2007), amaa o daa nyɛla ŋun kani paati maani ni o deegi o pini maa o maŋmaŋa.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=240uAQAAIAAJ|title=Tell|publisher=Tell Communications Limited|year=2008}}</ref> silimiin gɔli November yuuni 2008 bɛ daa niŋ o vihigu, Silva daa yɛli ni " saha shɛli kam ka di ti ʒiya ni o yɛn nyɛla kpɛrimi n nyɛ sɔnya bee ninvuɣubiɛɣu filim ni, o nyɛla ŋun yɛn suhi Naawuni bee n jɛm ka zaɣi annabi Yisa n lɛbi o 'hedge'".{{sfn|Bender|2012|p=112}} Silva lahi nyɛla ŋun n deegi EMOTAN pini din n yina [[African Independent Television]] (AIT) mini SOLIDRA pini for Visual Art.<ref name="IN2">{{cite web|date=10 October 2014|title=Nollywood Actress Joke Silva's Biography|url=http://www.informationng.com/2014/10/celebrity-bio-nollywood-actress-joke-silvas-biography.html|access-date=23 September 2016|publisher=Information Nigeria}}</ref>
Yuuni 2011, Silva daa nyɛla ŋun n be ni [[Nse Ikpe Etim]], [[Wale Ojo]] mini [[Lydia Forson]], [[Kunle Afolayan]]<nowiki>'s ''romantic''</nowiki> asafihili din n nyɛ ''[[Phone Swap]]''.<ref>{{cite web|date=14 November 2011|title=Nse Ikpe Etim, Wale Ojo, Joke Silva, Lydia Forson & Chika Okpala star in Kunle Afolayan's "Phone Swap" – View the Teaser|url=https://www.bellanaija.com/2011/11/nse-ikpe-etim-wale-ojo-joke-silva-lydia-forson-chika-okpala-star-in-kunle-afolayans-phone-swap-view-the-teaser/|access-date=23 September 2016|publisher=Bella Naija}}</ref> <nowiki>''Lauded by the critics, and one of the most eagerly awaited films of the year''</nowiki>,<ref>{{cite web|date=10 March 2012|title=Kunle Afolayan dedicates new movie 'Phone Swap' to Sam Loco Efe|url=http://www.nigeriamovienetwork.com/articles/read-kunle-afolayan-dedicates-new-movie-phone-swap-to-sam-loco-efe_430.html|access-date=23 September 2016|publisher=Nigeria Movies Network}}</ref> di daa nyɛla din n nyɛ piibu bunahi zuɣu [[8th Africa Movie Academy Awards]], n ti pah [[Africa Movie Academy Award for Best Nigerian Film|Best Nigerian Film]]. Di daa lahi nyɛla din n di pini <nowiki>''for Achievement in Productions Design''</nowiki>.<ref name="AMAA">{{cite web|year=2012|title=AMAA Nominees and Winners 2012|url=http://www.ama-awards.com/awards/2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214081938/http://ama-awards.com/awards/2012|archive-date=14 February 2014|access-date=23 September 2016|work=Africa Movie Academy Awards – Africa Film Academy|publisher=AMA Awards}}</ref> yuuni 2013, Silva daa nyɛla ŋun n du stage n yina Thespian Family Theatre mini Productions staging zaŋ n ti "Mad King of Ijudiya" Agip Hall din n nyɛ Muson Centre of Lagos at Christmas. show dibaa ayi daa nyɛla din n yɛn niŋ 3:00pm and 6:00pm on 21, 22, 28 and 29 December, which ''Vanguard'' described as a "rich blend of [[folklore]], traditional dance and music that naturally transports the audience to a typical African village setting".<ref>{{cite web|title=Joke Silva, Akin Lewis for Mad King of Ijudiya|url=http://www.vanguardngr.com/2013/12/joke-silva-akin-lewis-mad-king-ijudiya/|access-date=23 September 2016|publisher=Vanguard}}</ref> [[Kwara State University]].<ref name="CN"/>
== United Nations Goodwill Ambassador ==
Silimiin gɔli October yuuni 2012, [[United Nations Office on Drugs and Crime|United Nations Office on Drugs mini Crime]] daa nyɛla bɛn pii Silva goodwill ambassador.
==Selected filmography==
*''Laughter of Women'' (yuuni 1999)
*''Last Wedding'' (yuuni 2004)
*''[[Women's Cot]]'' (2005)
*''30 Days'' (yuuni 2006)<ref>https://www.imdb.com/name/nm0798364/bio?ref_=nm_ov_bio_sm {{User-generated source|certain=yes|date=March 2022}}</ref>
* ''Eewo Orisa'' (yuuni 2007)
*''The Secret''
*''[[The Royal Hibiscus Hotel]]'' (yuuni 2017)
*''[[Potato Potahto]] (yuuni 2017)''<ref>{{Cite web|title=Shirley Frimpong-Manso's 'Potato Potahto' makes it to Netflix - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/shirley-frimpong-mansoaes-potato-potahto-makes-it-to-netflix/|access-date=2021-02-03|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Citation|last=Frimpong-Manso|first=Shirley|title=Potato Potahto|date=2019-12-15|url=https://www.imdb.com/title/tt6950250/?ref_=nm_flmg_act_4|type=Comedy|others=O. C. Ukeje, Joselyn Dumas, Joke Silva, Kemi Lala Akindoju|publisher=19 April Entertainment, Ascend Studios, Lufodo Productions|access-date=2021-02-03}}</ref>
*''[[Chief Daddy]]'' (yuuni 2018)
*''[[Light In The Dark (film)|Light In The Dark]]'' (yuuni 2019)
*[[Diamonds In The Sky|''Diamonds in the Sky'']] (yuuni 2019)
*''[[Two Weeks in Lagos]]'' (yuuni 2019)
*''[[Namaste Wahala]]'' (yuuni 2021)
*[[Chief Daddy 2: Going for Broke]]
*''[[Elesin Oba, The King's Horseman]] (yuuni 2022)''
===Television===
*''[[Battleground (TV program)|Battleground]]'' (yuuni 2017 ni hali ni yuuni 2018)
==Lihimi m pahi==
*[[List of Yoruba people]]
* [[List of Nigerian actresses]]
* [[Philanthropy|List of Nigerian philanthropists]]
*
==Kundivihira==
{{reflist|30em}}
===Bibliography===
*{{cite book|last=Bender|first=Courtney|title=What Matters?: Ethnographies of Value in a Not So Secular Age|url=https://books.google.com/books?id=jzi-OhBaxJ0C&pg=PA112|year=2012|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-15684-4}}
*{{cite book|last=Foubiri|first=Ayakoroma, Barclays|title=Trends in Nollywood: A Study of Selected Genres|url=https://books.google.com/books?id=Ll66CAAAQBAJ&pg=PA351|date=18 March 2015|publisher=Kraft Books|isbn=978-978-918-201-5}}
*{{cite book|last=Haynes|first=Jonathan|title=Nollywood: The Creation of Nigerian Film Genres|url=https://books.google.com/books?id=er3VDAAAQBAJ&pg=PA325|date=4 October 2016|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-38800-7}}
*{{cite book|last=Kerrigan|first=Finola|title=Film Marketing|url=https://books.google.com/books?id=ufMdvuuTQ7MC&pg=PA87|year=2010|publisher=Routledge|isbn=978-0-7506-8683-9}}
==External links==
* {{IMDb name|0798364}}
* {{Tcmdb name}}
{{Authority control}}
{{Africa Movie Academy Award for Best Actress}}
{{DEFAULTSORT:Silva, Joke}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Actresses from Lagos]]
[[Category:Yoruba actresses]]
[[Category:Nigerian film directors]]
[[Category:University of Lagos alumni]]
[[Category:Alumni of the Webber Douglas Academy of Dramatic Art]]
[[Category:20th-century Nigerian actresses]]
[[Category:21st-century Nigerian actresses]]
[[Category:Best Supporting Actress Africa Movie Academy Award winners]]
[[Category:Actresses in Yoruba cinema]]
[[Category:Nigerian expatriates in the United Kingdom]]
[[Category:Nigerian theatre managers and producers]]
[[Category:Yoruba women in business]]
[[Category:Nigerian stage actresses]]
[[Category:Businesspeople from Lagos]]
[[Category:Members of the Order of the Federal Republic]]
[[Category:Nigerian officials of the United Nations]]
[[Category:Holy Child College alumni]]
[[Category:Nigerian businesspeople]]
[[Category:Nigerian women in business]]
[[Category:Year of birth missing (living people)]]
39o0txizs3xkjrkb6uea298ho8x1lyi
Canaima National Park
0
24291
140792
75324
2026-06-19T12:19:18Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140792
wikitext
text/x-wiki
{{short description|National park in Venezuela}}
{{Infobox protected area|name=Canaima National Park|iucn_category=II|photo=Wadakapiapo Yuruani tepuy 2010.jpg|photo_caption=[[Wadakapiapué-tepui]] and [[Yuruaní-tepui]] in Canaima National Park|location=[[Bolívar State (Venezuela)|Bolívar State]], [[Venezuela]]|map=Venezuela|relief=1|map_alt=|map_caption=Location of Angel Falls in the Canaima National Park|map_width=240|nearest_city=|coordinates={{coords|6|10|N|62|30|W|display=inline, title}}|area_km2=30,000|established={{start date|1962|6|12}}|visitation_num=|visitation_year=|governing_body=|embedded1={{designation list | embed=yes
| designation1 = WHS
| designation1_date = 1994 <small>(18th [[World Heritage Committee|session]])</small>
| designation1_type = Natural
| designation1_criteria = vii, viii, ix, x
| designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/701 701]
| designation1_free1name = Region
| designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in the Americas|Latin America and the Caribbean]]
}}}}
[[Lahabali_kɔligu:Tarota.jpg|thumb|Canaima, [[Venezuela]]]]
[[Lahabali_kɔligu:Salto_del_Angel-Canaima-Venezuela08.JPG|thumb|[[Angel Falls]] is the highest waterfall in the world.]]
'''Canaima National Park''' ({{lang-es|Parque Nacional Canaima}}) nyɛla {{convert|30000|km2|abbr=on}} paaki din be south-eastern [[Venezuela]] ka di mini [[La Gran Sabana|Gran Sabana]] be yaɣ'yini polo. Di be la [[Bolívar State (Venezuela)|Bolívar State]], ka di tarisi ni [[Brazil]] mini [[Guyana]].[[UNESCO]] nima n daa kali li mpahi [[World Heritage Site]].
== Taarihi ==
Canaima National Park daa zali la anashaara goli 12 June 1962. 1990 piligu zaa, tiŋgbani shɛŋa din daa be "Amazonian Cooperation Treaty" nyɛla ban tɛhi ni di tu ni bɛ yɛligi Canaima National Park south polo ka di chaŋ ti gɔhi [[Monte Roraima National Park]] din be Brazil.<ref>{{citation|last1=McNeely|first1=Jeffrey A.|title=Protecting Nature: Regional Reviews of Protected Areas|url=https://books.google.com/books?id=WZpSj1RSdwgC&pg=PT377|page=377|year=1994|publisher=IUCN|isbn=978-2-8317-0119-6|access-date=8 June 2016|last2=Harrison|first2=Jeremy}}</ref>
Yuuni 1994, UNESCO nima daa kali Canaima National Park mpahi [[World Heritage Site]].[[International Union for Conservation of Nature]] pdaa niŋ gu ka taɣi vihigu yuuni 2017, ka daa nyɛ ka Canaima National Park luɣ'shɛli din mali anfaani.
== Biɛhigu shee ==
{{Moresources|section|date=December 2022}} Canaima National Park n-nyɛ paaki karili din pahiri buyi Venezuela, [[Parima-Tapirapecó]] nuu yi yi, ka nyɛ paaki karili din dɔ buyɔbu zuɣu dunia.Di mini Belgium bee Maryland ni tooi nyɛ yim. .<ref>{{citation|last=Sears|first=Robin|title=South America: Southern Venezuela, northern Brazil, western Guyana, and eastern Colombia (NT0124)|url=http://www.worldwildlife.org/ecoregions/nt0124|publisher=WWF: World Wildlife Fund|access-date=1 April 2017}}</ref>
== Binnɛma ==
Canaima mali binkɔbiri balibu pam, ka bɛ wɔliwɔli m-me tiŋgbani maa yaga pam.<ref>{{cite journal|last1=Stachowicz|first1=Izabela|last2=Ferrer Paris|first2=José Rafael|last3=Quiroga-Carmona|first3=Marcial|last4=Moran|first4=Lisandro|last5=Lozano|first5=Cecilia|date=2020|title=Baseline for monitoring and habitat use of medium to large non-volant mammals in Gran Sabana, Venezuela|url=http://dx.doi.org/10.12933/therya-20-891|journal=Therya|volume=11|pages=169-179|doi=10.12933/therya-20-891|access-date=2020-12-13|doi-access=free}}</ref> Binnɛma maa shɛba n-nyɛ ban doli ŋɔ na:
* [[Giant armadillo]] (''Priodontes maximus'')
* [[Giant otter]] (''Pteronura brasiliensis'')
* [[Giant anteater]] (''Myrmecophaga tridactyla'')
* [[Cougar]] (''Puma concolor'')
* [[Jaguar]] (''Panthera onca'')
* [[Linnaeus's two-toed sloth]] (''Choloepus didactylus'')
* [[White-faced saki]] (''Pithecia pithecia'')
* [[Brown-backed bearded saki]] (''Chiropotes israelita'')
* [[Roraima mouse]] (''Podoxymys roraimae'')
* [[Tyleria mouse opossum]] (''Marmosa tyleriana'')
* [[Harpy eagle]] (''Harpia harpyja'')
* [[Red-shouldered macaw]] (''Diopsittaca nobilis'')
* [[Dusky parrot]] (''Pionus fuscus'')
* [[Yellow-banded poison dart frog]] (''Dendrobates leucomelas'')
* [[Lahabali_kɔligu:ParqueNacionalCanaima.png|thumb|Map showing the location and extension of the Canaima National Park. 2: Bolivar State, 1: Canaima National Park]][[Green iguana]] (''Iguana iguana'')
* [[Hummingbird|Hummingbirds]] (Trochilinae)
* [[Toucan|Toucans]] (Ramphastidae)
* [[Lachesis muta|South American bushmaster]] (''Lachesis muta'')
* [[Green acouchi]] (''Myoprocta pratti'')
* [[Bush dog]] (''Speothos venaticus'')
== Tihi ni mɔri ==
Tihi ni mɔri gari balibu kɔbisita ka be [[La Gran Sabana]] ko.
* Endemic genera: ''[[Achnopogon]]'', ''[[Chimantaea]]'', ''[[Quelchia]]'', ''[[Tepuia]]'', ''[[Mallophyton]]'', ''[[Adenanthe]]''.
* Abundant insectivorous species from the genera: ''[[Brocchinia]]'', ''[[Drosera]]'', ''[[Heliamphora]]'', ''[[Genlisea]]'' n-ti pahi ''[[Utricularia]]''.
== Hydrography ==
== Land forms ==
[[Lahabali_kɔligu:Salto_Angel_-_Cañon_del_Diablo.JPG|right|thumb|Devil's Canyon in the Canaima National Park]]
== Tourist attractions ==
=== Western Sector ===
{| class="wikitable"
| valign="top" |
* [[Lagoon of Canaima]]
* [[El Sapo and El Sapito Falls]]
* [[Yuri Falls]]
* [[Mayupa Rapids]]
* [[Pozo de la Felicidad]] (Pit of the Happiness) (Saró Marú)
* [[Orquídea Island]]
* [[Ratón Island]]
* [[Angel Falls]] or Korepakupai Vená
* [[Ayan-tepui]]
* Kavac Indian village
| valign="top" |
* Cave Uruyén
* Kamarata Indian village
* Wareipa Indian community
* El Encanto Falls
* Avak Indian community
* Roberto Beach
* Kanwaripa Indian community
* [[Caroní River]]
* La Maloca Indian village
* Kukenán Falls (in the Tepui Kukenán or Matawí)
|}
=== Eastern Sector ===
{| class="wikitable"
| valign="top" |
* La Piedra de La Virgen (The rock of the virgin)
* El Danto Falls
* La Arenaria
* Monumento al Soldado Pionero
* Aponwao I River
* Tarotá Baths
* Toroncito Ravine
* Toron merú Falls
* Karuay Falls
* Chinak merú Falls (Aponwao falls)
* Parupa
* Anotén
* Chivatón Falls
| valign="top" |
* Mission of Kavanayen
* Kamoirán Rapids
* Kama merú Falls
* Arapán merú (Pacheco Ravine)
* Soruapa River or Woimeri
* San Francisco de Yuruaní (Kumaracapai) Indian Community
* [[Jasper Creek (Venezuela)|Jasper Creek]] (Kako Parú or Jaspe Ravine)
* Urué merú
* Kukenán Bridge River
* Paraitepui Indian Community of Roraima
* Wonkén Indian Community
* Mount Roraima.
|}
== Popular culture ==
== Anfooni nima ==
<gallery mode="packed">
Lahabali_kɔligu:Carrao_river_and_tepuys.jpg|from left: Kurun tepui, Kusari tepui and Kuravaina tepui
Lahabali_kɔligu:Kukenantepuyvenezuela.jpg|[[Kukenán-tepui]] view from base
Lahabali_kɔligu:Salto_Angel_-_Cañon_del_Diablo.JPG|[[Churun River|Rio Churun]] devils canyon and [[Angel Falls]]
Lahabali_kɔligu:Salto_Chirimata_en_Venezuela_y_la_Serra_do_Sol_de_fondo_en_Brasil.jpg|[[Uei-tepui]] and [[Chirimata Falls]]
Lahabali_kɔligu:Mount_Roraima,_Venezuela_(12371474504).jpg|[[Mount Roraima]]
Lahabali_kɔligu:Yuruani_tepuy_y_rio_-_Gran_sabana.jpg|[[Yuruaní River]] and [[Yuruaní-tepui]]
Lahabali_kɔligu:Ilú-tepui_-_southeastern_face.JPG|[[Ilú-Tramen Massif|Ilú-tepui]]
Lahabali_kɔligu:Wadaka_pia_pu_tepuy.jpg|[[Wadakapiapué-tepui]] and [[Ilú–Tramen Massif|Ilú–tepui]]
Lahabali_kɔligu:Wadakapiapo_Yuruani_tepuy_2010.jpg|[[Yuruaní-tepui]] and [[Wadakapiapué-tepui]]
Lahabali_kɔligu:Jaspe_Completa.JPG|[[Jasper Creek (Venezuela)|Jasper Creek]]
Lahabali_kɔligu:Kukenan_Tepuy_at_Sunset.jpg|[[Kukenán-tepui]]
Lahabali_kɔligu:Termiteros_Gran_Sabana.jpg|[[La Gran Sabana]]
Lahabali_kɔligu:Salto_Kamá_2.jpg|Kamá Falls
Lahabali_kɔligu:Canaima_(Fabrizio_Morroia).jpg|Waterfalls of Canaima
Lahabali_kɔligu:Kukenam-Tepui.jpg|Kukenan Tepui
Lahabali_kɔligu:Laguna_la_Piscina.JPG|Pozo Azul
Lahabali_kɔligu:Gran_Sabana,_Rio.JPG|River in the Gran Sabana
Lahabali_kɔligu:Way_to_Salto_del_Angel,_Canaima_-_panoramio_(24).jpg|[[Churun River]]
Lahabali_kɔligu:Salto_angel_descubierto.jpg|Salto Angel aerial view
Lahabali_kɔligu:SaltoAngel1.jpg|Angel Falls as seen from base
Lahabali_kɔligu:Laguna-de-Canaima.jpg|Canaima Lake and Ucaima Waterfalls
Lahabali_kɔligu:Kavac-2023.jpg|Kavac caves
Lahabali_kɔligu:Salto-El-Hacha-2023.jpg|El Hacha falls
Lahabali_kɔligu:Salto-El-Hacha-y-Ucaima.jpg|El Hacha and Ucaima falls. Carrao river and Canaima Lagoon
</gallery>
== Lihimi mpahi ==
* [[La Gran Sabana]]
== Kundivihira ==
{{reflist|25em}}
== External links ==
{{Commons category}}{{Wikivoyage}}
* [http://salto-angel.com/en/angel-falls-venezuela/canaima-lagoon Official information about the Canaima National Park]
* [https://web.archive.org/web/20070311042012/http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/canaima.html UNEP World Conservation Monitoring Centre]
* [https://whc.unesco.org/en/list/701 Official UNESCO website entry]
* [https://www.biolib.cz/en/locality/id3617/ Canaima National Park]
* [http://www.protectedplanet.net/sites/Canaima_National_Park_World_Heritage_Site Protected Planet Page for Canaima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306001635/http://www.protectedplanet.net/sites/Canaima_National_Park_World_Heritage_Site|date=2012-03-06}}
{{National parks of Venezuela}} {{World Heritage Sites in Venezuela}}
{{Authority control}}
c2u61ci3t2myer1ryuqlau5ddjlul3y
Choi Su-rin
0
26026
140793
109091
2026-06-19T12:58:39Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140793
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{short description|South Korean actress and model}}
'''Choi Su-rin''' (bɛ dɔɣi o la Anashaara goli 25 December 1974) ka o nyɛ South Korea kpɛrikpɛrita. O be filim nima ni kamani ''[[Hi! School: Love On]]'', ''[[Who Are You: School 2015]]'', ''[[Bad Thief, Good Thief]]'' n-ti pahi ''[[Enemies from the Past]]''. O lahi nyɛla ''Dangerous Love'' mini ''My Bloody Lover kpɛriti yɛltɔɣa ni jɛndi so''.<ref>{{cite web|url=http://news1.kr/articles/?3311677|title='전생에웬수들' 최수린, 최고야 출생 비밀 알았다…"이상숙 만나겠다"|publisher=News1|date=April 1, 2020}}</ref>
==Filmography==
===Television===
{| class="wikitable"
|-
! Year !! Title !! Role !! Ref.
|-
|2000|| ''[[Three Friends (TV series)|Three Friends]]'' ||Jung || <ref>{{cite web|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1110853886|title='전생에' 최윤영, 구원x최수린 관계 알았다..충격+멘붕[종합]|publisher=OSEN|date=April 3, 2020}}</ref>
|-
|2002|| ''Mom's Song'' ||Kim Yoon-sook || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/articles/?3207686|title='전생에웬수들' 한진희, 최수린과 짜고 최윤영 속여…"신장 안 준다"|publisher=News1|date=April 5, 2020}}</ref>
|-
|2005|| ''Dangerous Love'' ||Hong Se-jin || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/articles/?3320623|title='전생에웬수들' 구원, 최수린 폭로 막다가 사고…"제발 없어져버려"|publisher=News1|date=April 7, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=2|2006|| ''Dream of Salmon'' ||Lee So-yeon || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/articles/?3208794|title='전생에웬수들' 이보희, 전 남편 부인 최수린과 병원서 맞대면|publisher=News1|date=April 9, 2020}}</ref>
|-
|''A Baby Singing Lullabies'' ||Jin || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201908031119052410|title=‘배틀트립’ 막장계의 전도연, 유혜리X최수린 화끈한 제주여행[오늘TV]|publisher=Newsen|date=April 11, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=2|2007|| ''[[Hello! Miss]]'' ||Hwang Yoo-il || <ref>{{cite web|url=http://biz.heraldcorp.com/culture/view.php?ud=201810021047365018980_1|title=배우 최수린, ‘악녀’에서 ‘헤어여신’으로 변신…샴푸 모델 발탁|publisher=The Korea Herald|date=April 13, 2020}}</ref>
|-
| ''Catch a Kang Nam Mother'' ||Choi Il-young || <ref>{{Cite web|url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019020642377|title=악역 자매?…유혜리-최수린 "사실은 친자매"|publisher=Hankyung|date=April 15, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119121725/https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019020642377|url-status=dead}}</ref>
|-
|rowspan=3|2008|| ''You Stole My Heart'' ||Hyun Mi-kyung || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201908032027433310|title=‘센 언니’ 유혜리, 동생 최수린에 폭풍 지시 “네가 다 해” 배틀트립|publisher=Newsen|date=April 18, 2020}}</ref>
|-
|''My Bloody Lover'' ||Yu-seon || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201908032027543310|title=‘배틀트립’ 유혜리, 여행 당일 지각한 최수린에 “네가 사람이니?”|publisher=Newsen|date=April 20, 2020}}</ref>
|-
|''[[My Precious You]]'' ||Seo Young-joo || <ref>{{cite web|url=http://bntnews.hankyung.com/apps/news?popup=0&nid=04&c1=04&c2=04&c3=00&nkey=201908022054383&mode=sub_view|title=제주에 가면 투명 카약도 있고...“조개 숨구멍까지” 만날 수 있어|publisher=BNT News|date=April 22, 2020}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|rowspan=5|2009|| ''Kyung-sook's Father'' ||Yoon-sup's Mother || <ref>{{cite web|url=http://tenasia.hankyung.com/archives/1780064|title='배틀트립' 유혜리·최수린, 투명 카약 탑승 "겁 좀 제대로 줘야겠다"|publisher=Ten Asia|date=April 24, 2020}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|''Give Me Food'' ||Cha Hwa-jin || <ref>{{cite web|url=http://www.kookje.co.kr/news2011/asp/newsbody.asp?code=0500&key=20191105.99099002050|title=연예계 대표 자매 유혜리·최수린, 본명과 결혼, 이혼까지 관심|publisher=International newspaper|date=April 26, 2020}}</ref>
|-
|''Partner '' ||Yoo Mi-yun || <ref>{{cite web|url=http://www.asiatoday.co.kr/view.php?key=20190803001055258|title=[친절한 프리뷰] ‘배틀트립’ 유혜리·최수린, 옥빛 제주 바다 공개 ‘힐링 투어’|publisher=Asia Today|date=April 28, 2020}}</ref>
|-
|''Hometown Legends'' – "Myo-jeong's Pearl" ||The Queen || <ref>{{cite web|url=https://www.sedaily.com/NewsView/1VMTPRDNH0|title='배틀트립' 유혜리-최수린, '잔소리 폭격' 언니 vs '깐족 본능' 동생|publisher=Seoul Economy|date=May 1, 2020}}</ref>
|-
|''[[Hero (2009 TV series)|Hero]]'' ||Madam P || <ref>{{cite web|url=https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2019080295234|title='배틀트립' 유혜리·최수린, 투명 카약 탑승 "겁 좀 제대로 줘야겠다"|publisher=Ten Asia|date=May 3, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=5|2010|| ''[[Jejungwon (TV series)|Jejungwon]]'' ||Mak-saeng || <ref>{{cite web|url=http://bntnews.hankyung.com/apps/news?popup=0&nid=04&c1=04&c2=04&c3=00&nkey=201908022054383&mode=sub_view|title=제주에 가면 투명 카약도 있고...“조개 숨구멍까지” 만날 수 있어|publisher=BNT News|date=May 5, 2020}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|''[[Golden Fish (TV series)|Golden Fish]]'' ||Park Ji-hye || <ref>{{cite web|url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/201908031100I|title=‘배틀트립’ 유혜리-최수린, 패션은 기본! 포즈까지 꼭 닮아|publisher=Hankyung|date=May 7, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119123231/https://www.hankyung.com/entertainment/article/201908031100I|url-status=dead}}</ref>
|-
|''[[Kim Su-ro, The Iron King]]'' ||Jo-bang's wife || <ref>{{cite web|url=https://en.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=20190803500057&wlog_tag3=naver|title=‘배틀트립’ 유혜리-최수린, 우도 누비는 쌍둥이 자태 “목소리도 닮아”|publisher=Seoul Newspaper|date=May 9, 2020}}</ref>
|-
|''Byul Soon-geom 3'' ||Shin Jung-hoo's wife || <ref>{{cite web|url=https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2019080309624|title=‘배틀트립’ 유혜리X최수린 자매, 트윈룩 장착 ‘쌍둥이라 해도 믿겠네’|publisher=Ten Asia|date=May 11, 2020}}</ref>
|-
|''[[Home Sweet Home (2010 TV series)|Home Sweet Home]]'' ||Jo Soo-min || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201908031316222410|title=‘배틀트립’ 유혜리-최수린, 티격태격 자매의 쌍둥이 같은 자태|publisher=Newsen|date=May 13, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=3|2011|| ''[[Twinkle Twinkle (TV series)|Twinkle Twinkle]]'' ||Seo-woo's mother || <ref>{{cite web|url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/201908030606I|title='배틀트립' 유혜리X최수린, 넘사벽 갈치조림 등장에 '깜놀' 감탄|publisher=Hankyung|date=May 15, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119121731/https://www.hankyung.com/entertainment/article/201908030606I|url-status=dead}}</ref>
|-
|''I Believed in Men'' ||Karen || <ref>{{cite web|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019080321471432838|title='배틀트립'유혜리X최수린,악역전문 배우 자매의 제주도 여행[★밤TView]|publisher=StarNews|date=May 17, 2020}}</ref>
|-
|''[[Living in Style]]'' ||Nam Eun-jung || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201908032028083310|title=‘배틀트립’ 최수린, 짠내 나는 유혜리 점수에 “조금 더 쓰지”[결정적장면]|publisher=Newsen|date=May 18, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=2|2012|| ''[[12 Signs of Love]]'' ||Michelle Jang || <ref>{{cite web|url=http://enews24.tving.com/news/article?nsID=1310750|title=최수린, '강남스캔들'서 예사롭지 않은 강렬한 존재감|publisher=Enews24|date=May 19, 2020}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|''[[The King's Doctor]]'' ||Joo In-ok || <ref>{{cite web|url=https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2019080307114|title=‘배틀트립’ 유혜리, 갈치 닮은꼴 인증...“얼마나 닮았길래”|publisher=Ten Asia|date=May 20, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=4|2013|| ''[[The Secret of Birth]]'' ||Jung Joo-kyeom || <ref>{{cite web|url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/201908041335I|title=‘배틀트립’유혜리-최수린, 현실 자매 케미 大 폭발!|publisher=Hankyung|date=May 21, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119121730/https://www.hankyung.com/entertainment/article/201908041335I|url-status=dead}}</ref>
|-
|''[[A Tale of Two Sisters (TV series)|A Tale of Two Sisters]]'' ||Sarah Kim || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201908032354303310|title=유혜리 최수린, 티격태격 독설도 사랑인 현실 자매의 제주여행 ‘배틀트립’ [어제TV]|publisher=Newsen|date=May 22, 2020}}</ref>
|-
|''[[Love in Her Bag]]'' ||Eun Hye-jeong || <ref>{{cite web|url=https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019020642377|title=악역자매유혜리-최수린 "사실은 친자매"|publisher=Hankyung|date=May 23, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=19 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119121725/https://www.hankyung.com/entertainment/article/2019020642377|url-status=dead}}</ref>
|-
|''[[A Little Love Never Hurts]]'' ||Sin Soo-jeong || <ref>{{cite web|url=http://bntnews.hankyung.com/apps/news?popup=0&nid=04&c1=04&c2=04&c3=00&nkey=201407071643563&mode=sub_view|title=[bnt포토] 최수린, 우아한 미소|publisher=BNT News|date=May 24, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=8 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908011650/https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt201407070064|url-status=dead}}</ref>
|-
|rowspan=3|2014|| ''[[Hi! School: Love On]]'' ||Ahn Ji-hye || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/articles/?3332959|title='전생에웬수들' 이상숙, 최수린 앞에서 최윤영 친딸 사실 밝혀|publisher=News1|date=May 25, 2020}}</ref>
|-
| ''[[KBS TV Novel]]'' – "[[Single-minded Dandelion]]" ||Madam Jang || <ref>{{cite web|url=http://www.kookje.co.kr/news2011/asp/newsbody.asp?code=0500&key=20190803.99099001060|title=유혜리 최수린 자매, 나란히 검색어 등극…성이 다른 이유는?|publisher=International Newspaper|date=May 26, 2020}}</ref>
|-
|''[[Apgujeong Midnight Sun]]'' ||Mo Narija || <ref>{{cite web|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1109830392|title=최수린 방송사고 동영상 공개에 민망 “반말까지 했다”|publisher=OSEN|date=May 27, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=5|2015|| ''[[Heart to Heart (South Korean TV series)|Heart to Heart]]'' ||Doctor Uhm's friend || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/articles/1629882|title=최수린 방송사고 고백, 생방송 중 PD에게 반말… "SBS 교양국 얼씬 못해"|publisher=News1|date=May 28, 2020}}</ref>
|-
|''[[Who Are You: School 2015]]'' ||Tae-gwang's mother || <ref>{{cite web|url=https://www.hankyung.com/life/article/2014041238017|title=최수린 방송사고 고백, 당시 상황 공개…'반말 방송'|publisher=Hankyung|date=June 1, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=20 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120083342/https://www.hankyung.com/life/article/2014041238017|url-status=dead}}</ref>
|-
|''[[A Bird That Doesn't Sing]]'' ||Min Ha-gyeong || <ref>{{cite web|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2014041215520735636&outlink=1&ref=https%3A%2F%2Fsearch.naver.com|title=최수린, 리포터 시절 생방송 실수담.."비명+반말" 폭소!|publisher=StarNews|date=June 2, 2020}}</ref>
|-
|''Mom'' ||Shim Cho-hee || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/photos/details/?2831957|title=최수린, '아름다운 미소'|publisher=News1|date=June 3, 2020}}</ref>
|-
|''[[Sweet Home, Sweet Honey]]'' ||Kim Eul-nyun || <ref>{{cite web|url=https://www.sedaily.com/NewsView/1ONNJ69CRT|title=최수린-금보라, '믿고 보는 배우' (전생에 웬수들 제작발표회)|publisher=Seoul Economy|date=June 4, 2020}}</ref>
|-
|2016|| ''Always Springtime'' ||Park Jong-shim || <ref>{{cite web|url=https://www.sedaily.com/NewsView/1ONNIKQIVT|title=최수린, '우아한 미소' (전생에 웬수들 제작발표회)|publisher=Seoul Economy|date=June 5, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=3|2017|| ''[[Bad Thief, Good Thief]]'' ||Hong Shin-ae || <ref>{{cite web|url=http://news1.kr/photos/view/?2831962|title=한진희-최수린, '러브라인 기대해 주세요'|publisher=News1|date=June 6, 2020}}</ref>
|-
|''[[Man in the Kitchen]]'' ||Susanna / Lee Kyeong-hwa || <ref>{{cite web|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201501100910302410|title=최수린 “피곤하면 잠꼬대로 욕 많이해” 고백|publisher=Newsen|date=June 7, 2020}}</ref>
|-
|''[[Enemies from the Past]]'' ||Oh Na-ra || <ref>{{cite web|url=http://www.starnnews.com/news/index.html?no=389360|title=자외선 차단제 바르는 법 화제에 ‘울지 않는 새’ 최수린 피부관리법 눈길|publisher=StarNews|date=June 8, 2020}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|2018|| ''[[Gangnam Scandal]]'' ||Baek Choon-mi || <ref>{{cite web|url=http://bntnews.hankyung.com/apps/news?popup=0&nid=04&c1=04&c2=04&c3=00&nkey=201407071604323&mode=sub_view|title=[bnt포토] 최수린 '손인사도 여성스럽게'|publisher=BNT News|date=June 9, 2020|access-date=19 November 2023|archive-date=8 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908011650/https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt201407070078|url-status=dead}}</ref>
|-
|rowspan=2|2019|| ''Everybody Say Kungdari'' ||Jo Bok-ja || <ref>{{cite web|url=http://www.sportsq.co.kr/news/articleView.html?idxno=283453|title='전생에 웬수들' 구원, 모든 악연 밝히고 용서 받겠다 선언... 최수린 분노|publisher=Sports Q|date=June 10, 2020}}</ref>
|-
|''[[The Great Show]]'' ||Dae-han's stepmother || <ref>{{cite web|url=http://www.kookje.co.kr/news2011/asp/newsbody.asp?code=0500&key=20190206.99099000259|title=유혜리 최수린 자매 이름이 다른 이유는? "집안의 반대 때문?"|publisher=International Newspaper|date=June 11, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=2|2020|| ''[[Hospital Playlist]]'' || Oh Yu-min || <ref>{{cite web|url=https://tenasia.hankyung.com/topic/article/2020112650934|title=최수린, 퀀텀이엔엠 전속계약+MBC '밥이 되어라' 캐스팅 [공식]|publisher=Ten Asia|date=December 23, 2020}}</ref>
|-
|''[[Love Revolution (web series)|Love Revolution]]'' || Kyung-woo's mother || <ref>{{cite web|url=http://nc.asiae.co.kr/view.htm?idxno=2014061609070077619|title=올 여름, 로맨스가 몰려온다…6,7,8월 신작 드라마 엿보기|publisher=News Culture|date=December 24, 2020}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|2021|| ''Be A Meal'' || Min-kyeong || <ref>{{cite web|url=https://newsis.com/view/?id=NISX20201216_0001272015&cID=10601&pID=10600|title=MBC 새 일일극 '밥이 되어라', 김혜옥~이루 합류|publisher=Newsis|date=December 25, 2020}}</ref>
|-
|rowspan=3|2022|| ''[[It's Beautiful Now]]'' || Jin-ju ||<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=117&aid=0003623536|author=Myung Hee-sook|title=박지영, 녹취까지 한 최수린에 "나 친딸 아냐" 충격 고백 ('현재는 아름다워') [어젯밤TV]|trans-title=Park Ji-young, shocking confession of "I'm not her real daughter" to Choi Soo-rin, who even recorded it ('She's beautiful now') [Last night TV]|publisher=My Daily|via=Naver|date=July 11, 2022|access-date=July 11, 2022|language=ko}}</ref>
|-
|''[[Vengeance of the Bride]]'' || Nam In-soon ||<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&aid=0000628554|author=Park Soo-in|title=김영옥 지수원 최수린 ‘태풍의 신부’ 합류, 명품 라인업 완성|trans-title=Kim Young-ok, Ji Soo-won, Choi Soo-rin join ‘The Bride of the Typhoon’, complete the luxury lineup |publisher=Newsen|via=Naver|date=September 15, 2022|access-date=September 15, 2022|language=ko}}</ref>
|-
|''[[Behind Every Star]]'' || Joo Ha-min's mother ||<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&aid=0003107533|author=Han Hae-sun|title=영탁, '발연기'→최수린 'XY 염색체 男' 막장극 완벽 몰입[연매살]|trans-title=Young Tak, 'Bal Acting' → Soo-Rin Choi, 'XY Chromosome Man' Perfect immersion in the last play [Yeonmaesal]|work=MT Star News|via=Naver|date=November 25, 2022|access-date=November 26, 2022|language=ko}}</ref>
|-
| 2023–2024
| ''Bumpy Family''
| Shim Jeong-ae
|style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=117&aid=0003752104 |last=Park|first=Seo-yeon |title=임하룡·이종원→안연홍, '우당탕탕 패밀리' 출연…9월 첫방 [공식]|trans-title=Im Ha-ryong - Lee Jong-won → Ahn Yeon-hong, 'Udang Tang Tang Family'...September First Release [Official]|publisher=My Daily|via=Naver|date=July 18, 2023|access-date=August 1, 2023|language=ko}}</ref>
|-
|}
===Film===
{| class="wikitable"
|-
! Year!! Title !! Role !! Language !! Ref.
|-
| 2009||''[[Marine Boy (film)|Marine Boy]]''||Jazz bar owner || Korean || <ref>{{cite web|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=691061|title=유혜리, 나이-이근희와 이혼-동생과 성 다른 이유는?|publisher=Top Star News|date=June 6, 2020}}</ref>
|-
| 2014||''Our Older Sister''||Noblewomen || Korean || <ref>{{cite web|url=http://www.newscj.com/news/articleView.html?idxno=720242|title=유혜리·최수린 자매, 남다른 미모 연기자 집안|publisher=Cheonji Ilbo|date=June 8, 2020}}</ref>
|}
==Pina mini Piibu==
* 2015 Nominated for best supporting actress
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
== External links ==
* {{Hancinema person|Choi_Soo-rin}}
* {{Instagram|surin1225}}
* {{IMDb name|3673262}}
* [http://movie.naver.com/movie/bi/pi/basic.nhn?code=46270 Profile (naver)]
* [http://movie.daum.net/movieperson/Summary.do?personId=123053 Profile (daum)]
{{Authority control}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}
{{DEFAULTSORT:Choi, Su-rin}}
[[Category:1974 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:21st-century South Korean actresses]]
[[Category:South Korean female models]]
[[Category:South Korean television actresses]]
[[Category:South Korean film actresses]]
[[Category:Actresses from Pyeongtaek]]
t3kbvgf40oayocdjpabhebwsuimkere
Argungu Fishing Festival
0
26269
140802
124144
2026-06-19T16:09:56Z
Alhaj Darajaati
22
140802
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nigerian Public Domain 810.jpg|thumb|A man catches a big fish in the River.]]
'''Argungu Fishing Festival'''<ref>{{Cite journal|last=Shyllon|first=Folarin|date=August 2007|title=Argungu Fishing Festival in Northwestern Nigeria: Promoting the Idea of a Sustainable Cultural Fest|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-cultural-property/article/argungu-fishing-festival-in-northwestern-nigeria-promoting-the-idea-of-a-sustainable-cultural-fest/B8F5B344A3F997E9621152AFAC547A8B|journal=International Journal of Cultural Property|language=en|volume=14|issue=3|pages=329–337|doi=10.1017/S094073910707021X|s2cid=162837565 |issn=1465-7317}}</ref> bee ''' Argungu Dance Festival ''' nyɛla yuuni kam daba anahi chuɣu ka bɛ puhirili [[Kebbi State]] ni tudu bobli tiŋsi ŋan ne [[Niger State|Niger]], toondini polo [[Northern Nigeria]].<ref>{{Cite web |last=Okafor |first=Chiamaka |date=2022-12-17 |title=SPECIAL REPORT: How Kebbi farmers are fighting climate change |url=https://www.premiumtimesng.com/news/headlines/570885-special-report-how-kebbi-farmers-are-fighting-climate-change.html |access-date=2022-12-25 |website=Premium Times Nigeria |language=en-GB}}</ref> Lala rɛjin maa nyɛla din mali kulim bahi (matanfada, mala ni bahi ni orchards (lambu, Hausa zinli). Salo ban be di ni maa zoo la batɔhi nima ban adiini nya musulinsi. Bɛ lahi mali [[Kanta yɛl'kira duu]]. Lala yɛl'kura duu maa n-nye taarihi duu titali Argungu zaŋ n-ti saanba ban yina luɣili kam anduniya yili. Niriba nyɛla ban tooi gori chani [[Argungu]] ti vuhira. Argungu sahim gbahibu chuɣu nyabili nyɛla sahim gbahibu ni nangban' yini. Chuɣu ŋɔ nyɛla daba anahi kali diɛma<ref>{{Cite web|title=Argungu Festival: Africa's Biggest Fishing Celebration|url=https://artsandculture.google.com/story/argungu-festival-africa-s-biggest-fishing-celebration/6AKCWE_EP-keIQ|access-date=2021-07-31|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref>
==Taarihi==
[[File:Argungu Fishing Festival.jpg|thumb|Argungu fishing festival ]]
Chuɣu ŋɔ piligi la yuuni 1934, ka di daa nyɛla din yɛn ku sheetaŋ [[Sokoto Caliphate]] mini Kebbi tiŋgbani sunsuuni. Chuɣu ŋɔ nyɛla din ʒi lɛbigimsim pam na tiŋ ŋɔ ni.<ref>{{Cite web|date=2017-08-30|title=Argungu Fishing Festival: 5 Things You Should Know|url=https://hotels.ng/guides/activities/argungu-festival/|access-date=2021-07-31|website=Hotels.ng Guides|language=en-US}}</ref>
Bɛ tooi booni la zahim gbahibu chuɣu. Chuɣu ŋɔ nyɛla din puhibu piligir' zahim gbahibu yuuni Argungu, baa tiŋ din be [[Kebbi State]]. Di puhiri la silimin goli [[February]] mini goli [[March]] sunsuuni yuuni kam.<ref>{{Cite web|title=Showcasing The Arugungu fishing festival at Northern Nigeria - Courtesy The Scout Association of Nigeria {{!}} World Scouting|url=https://sdgs.scout.org/post/showcasing-arugungu-fishing-festival-northern-nigeria-courtesy-scout-association-nigeria|access-date=2021-07-31|website=sdgs.scout.org}}</ref>
Yuuni 2005, zahim ŋun daa di timsim daa nyɛla kilogiram pisopɔin ni anu, ka o timsim daa saɣi ni niriba anahi tooi kpuɣi o ba binzahindigu zuɣu.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|date=2018-02-11|title=Argungu Fishing Festival To Hold A Decade After|url=https://leadership.ng/argungu-fishing-festival-hold-decade/|access-date=2021-08-24|website=Leadership News - Nigeria News, Breaking News, Politics and more|language=en-GB|archive-date=2022-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223150146/https://leadership.ng/argungu-fishing-festival-hold-decade/|url-status=dead}}</ref> Yuuni 2006, chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gu zahim gbahibu ka di daa nyɛla kom ni daa bi zooi zuɣu.<ref>{{cite news |title=Nigeria fish festival bans fish |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6216640.stm |work=[[BBC News]] |date=2006-11-07 |accessdate=2008-02-11 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080325101717/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6216640.stm| archivedate=March 25, 2008| url-status= live}}</ref>
Chuɣu ŋɔ anfaani zaŋ chaŋ tiŋ ŋɔ lɛbigimsim polo daa ti che ma gɔmnanti ti yina ka taɣi zahim ka di nyɛla o mɔŋ la jiransolo zaŋ zaŋ gbahi zahim.<ref>{{cite web
|url=http://aquacomm.fcla.edu/4088/1/624.pdf
|title=Management of Inland Capture Fisheries and Challenges to Fish Production in Nigeria
|author=A.A. Eyo and Y. B. Ahmed
|publisher=Federal College of Freshwater Fisheries Technology
|accessdate=2010-10-09
}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[Zauro polder]] tuma, [[Rima]] mɔɣali ni din daa chee kpe Argungu, daa nyɛla bɛ ni galim ka feei shɛli dama ko' bɔɣali ŋɔ mali dabiɛm ni di ti chee kpe chuɣu maa puhibu shee.<ref name=Omoniyi>{{cite web
|url = http://www.newswatchngr.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1636&Itemid=47
|title = A Dam of Controversy
|author = Tosin Omoniyi
|work = Newswatch
|date = 20 December 2009
|accessdate = 2010-10-09
|access-date = 2023-12-05
|archive-date = 2023-08-17
|archive-url = https://web.archive.org/web/20230817182520/http://www.newswatchngr.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1636&Itemid=47
|url-status = dead
}}</ref>
Tuunn' shɛŋa ŋan pahi n-nye:
* Craft showcases
* Ŋarim dihibu kompatiisa<ref>{{Cite web |date=2020-03-08 |title=What you need to know about Argungu international fishing festival {{!}} The Nation Newspaper |url=https://thenationonlineng.net/what-you-need-to-know-about-argungu-international-fishing-festival/ |access-date=2022-12-25 |language=en-US}}</ref>
* Kparilim yɛla
* Kaya ni ta'da yɛltɔɣa
* Va'gɔɣu<ref>{{Cite web|date=2017-08-30|title=Argungu Fishing Festival: 5 Things You Should Know|url=https://hotels.ng/guides/activities/argungu-festival/|access-date=2021-07-31|website=Hotels.ng Guides|language=en-US}}</ref>
* Yila yilibu
* Zahim gbahibu
* Kom duɣibu kompatiisa<ref>{{Cite web |date=2020-03-14 |title=Argungu fishing festival, breeding ground for future Olympians |url=https://guardian.ng/news/argungu-fishing-festival-breeding-ground-for-future-olympians-lai-mohammed/ |access-date=2022-12-25 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207191741/https://guardian.ng/news/argungu-fishing-festival-breeding-ground-for-future-olympians-lai-mohammed/ |url-status=dead }}</ref>
==Kompatiisa==
Chuɣu ŋɔ puhi naai dali, bɛ yɛn zali la kompatiisa ka do'ba pɛi foli gili mɔɣili maa, ka bɛ ŋmɛ malifi ka sokam dii yiɣi lu kom maa ni piligi gbahibu. Ŋun yɛn gbabi di ŋɔ ni tooi deei laɣiri din yiɣisi amerika doola tusaapɔin ni kobisinu ($7,500). Ban be kompatiisa ŋɔ nyɛla ban yɛn zaŋ kali ni saɣiti zahim gbahibu niɛn shɛŋa ti gbahi zahim maa bee ka bɛ kuli zaŋ bɛ nu' zaŋa (gbahibu din yoli luɣishɛli ka bɛ lahi mi li "[[noodling]]") wuhi bɛ baŋsim ni nye shɛli.
Bukaata. Chuɣu ŋɔ nyɛla din mali bukaata pam, ka di puuni nya: zahim gbahibu, nangban' yini kpaŋsibu, jiri, ni diɛma.<ref>{{Cite web |title=Showcasing The Arugungu fishing festival at Northern Nigeria - Courtesy The Scout Association of Nigeria {{!}} World Scouting |url=https://sdgs.scout.org/post/showcasing-arugungu-fishing-festival-northern-nigeria-courtesy-scout-association-nigeria |access-date=2023-09-15 |website=sdgs.scout.org |language=en}}</ref>
==Yuuni 2020 Argungu Fishing Festival==
[[File:Nigerian Public Domain 809.jpg|thumb|Fisher men in canoes.]]
Yuuni 2020 Argungu sahim chuɣu ni, ŋun daa tooi gbaai zahim karili ka bɛ zahimi o kilogiram pihinii ayi'ka daa nyɛla bɛ ni ti so Nigeria laɣiri miliyɔŋ pia, lɔra ayi ni maka tiɣiti diba'ayi, ŋun pahi ayi, ni ata gba daa nyɛla bɛ ni ti shɛba gba pina.<ref>{{Cite web|date=2020-03-14|title=Argungu Fishing Festival: Man with biggest catch gets N10m, two cars, Hajj seats|url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/381877-argungu-fishing-festival-man-with-biggest-catch-gets-n10m-two-cars-hajj-seats.html|access-date=2021-07-31|language=en-GB}}</ref> Batɔ nim ban yaɣa tuhi pihinu (50,000) n daa nya ban pahi puhi lala yuuni maa chuɣu, [[Kebbi State]] ka ŋun kam di piibu daa doli o zahim timsim.<ref>{{Cite web|date=2020-03-14|title=Argungu Fishing Festival: man with biggest catch gets N10m, 2 cars, Hajj seats|url=https://www.vanguardngr.com/2020/03/argungu-fishing-festival-man-with-biggest-catch-gets-n10m-2-cars-hajj-seats/|access-date=2021-07-31|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> Nigeria Tiŋgbani zuɣulana, [[Muhammadu Buhari]] ka na ti nya yuuni 2020 Argungu zahim gbahibu chuɣu<ref>{{Cite web|title=Buhari Visits Kebbi For Argungu Fishing Festival|url=https://www.channelstv.com/2020/03/12/just-in-buhari-arrives-kebbi-for-argungu-fishing-festival/|access-date=2021-07-31|website=Channels Television}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-14|title=Argungu Festival: We must harness our resources to make Nigeria safe – Lawan|url=https://www.vanguardngr.com/2020/03/argungu-festival-we-must-harness-our-resources-to-make-nigeria-safe-lawan/|access-date=2021-08-24|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-12|title=Return of Argungu festival proof of enhancedeSecurity – Buhari|url=https://www.vanguardngr.com/2020/03/return-of-argungu-festival-proof-of-enhanced-security-buhari/|access-date=2021-08-24|website=Vanguard News|language=en-US}}</ref> Yuuni 2020 chuɣu n daa nya di yuun' pihiyobu ni din daa niŋ ka di na bi lahi puhi yuun' pia nyaaŋa, tiŋgbani zuɣulana [[Abubakar Atiku Bagudu|Abubakar Bagudu]] yɛltɔɣa puuni.<ref>{{Cite web|date=2020-03-14|title=Argungu fishing festival, breeding ground for future Olympians|url=https://guardian.ng/news/argungu-fishing-festival-breeding-ground-for-future-olympians-lai-mohammed/|access-date=2021-08-24|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-US|archive-date=2023-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207191741/https://guardian.ng/news/argungu-fishing-festival-breeding-ground-for-future-olympians-lai-mohammed/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Argungu fishing festival in troubled waters for 10 years|url=https://dailytrust.com/argungu-fishing-festival-in-troubled-waters-for-10-years|access-date=2021-08-24|website=Daily Trust|language=en|archive-date=2023-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207202604/https://dailytrust.com/argungu-fishing-festival-in-troubled-waters-for-10-years/|url-status=dead}}</ref>
==Kundivihira==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
8qtcvk0ts4eewhbq74lu7o0yvgt2ayu
List of South Korean films of 2015
0
26649
140886
128138
2026-06-20T06:35:37Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140886
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|None}}
{{List of South Korean films|year=2015}}
Ŋɔ nyɛla [[South Korea]] filimnima din daa yina yuuni 2015.
==Box office==
South Korea filimnim din daa yina yuuni 2015, n-doya ŋɔ:<ref>{{cite web|url=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/boxOffice_Yearly.jsp?mode=BOXOFFICE_YEAR&selectDt=2015&category=ALL&country=K|title=Yearly Box Office (2015)|website=[[Korean Film Council]]|access-date=May 21, 2020}}</ref>
{| class="wikitable" style="margin:auto; margin:auto;"
|+Highest-grossing films released in 2015
|-
! Rank!! Title !! Distributor !! Domestic gross <!--ONLY FILMS RELEASED FIRST IN 2015 WILL BE ADDED ON THIS LIST-->
|-
! style="text-align:center;"| 1
| ''[[Veteran (2015 film)|Veteran]]''
| [[CJ Entertainment]]
| $85,504,761
|-
! style="text-align:center;"| 2
| ''[[Assassination (2015 film)|Assassination]]''
| [[Showbox]]
| $80,055,712
|-
! style="text-align:center;"| 3
| ''[[The Himalayas (film)|The Himalayas]]''
| CJ Entertainment
| $48,923,059
|-
! style="text-align:center;"| 4
| ''[[Inside Men (film)|Inside Men]]''
| rowspan=2| Showbox
| $46,020,483
|-
! style="text-align:center;"| 5
| ''[[The Throne (film)|The Throne]]''
| $39,712,232
|-
! style="text-align:center;"| 6
| ''[[Northern Limit Line (film)|Northern Limit Line]]''
| [[Next Entertainment World]]
| $37,046,956
|-
! style="text-align:center;"| 7
| ''[[The Priests (film)|The Priests]]''
| CJ Entertainment
| $34,482,075
|-
! style="text-align:center;"| 8
| ''[[Detective K: Secret of the Lost Island]]''
| Showbox
| $24,761,691
|-
! style="text-align:center;"| 9
| ''[[Twenty (film)|Twenty]]''
| Next Entertainment World
| $19,157,484
|-
! style="text-align:center;"| 10
| ''[[The Classified File]]''
| Showbox
| $18,202,875
|}
==Released==
{| class="wikitable sortable" style="width:100%"
|-
! Released
! English title
! Korean title
! Director
! Cast
! Ref.
|-
| {{dts|format=dmy||January|1}}
| ''The Second Mother''
| {{lang|ko-Hang|두 번째 엄마}}
| Lee Min-hwan
| Yoon Seol-hee, Lee Yo-seong
|
|-
| {{dts|format=dmy||January|8}}
| ''[[Casa Amor: Exclusive for Ladies]]''
| {{lang|ko-Hang|워킹걸}}
| Jung Bum-shik
| [[Jo Yeo-jeong]], [[Clara Lee|Clara]]
| <ref>{{cite web|title=Sex symbols join forces in ''Working Girl''|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2014/11/511_168511.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=10 February 2015|date=20 November 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|8}}
| ''Snow in Sea Breeze''
| {{lang|ko-Hang|설해}}
| [[Kim Jung-kwon]]
| [[Park Hae-jin]], [[Lee Young-ah]]
| <ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Ji-young|title=In Focus: Snow in a Sea Breeze|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/inFocus.jsp?mode=VIEW&seq=96|website=Korean Film Biz Zone|access-date=10 February 2015|date=12 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|14}}
| ''[[Love Forecast]]''
| {{lang|ko-Hang|오늘의 연애}}
| [[Park Jin-pyo]]
| [[Lee Seung-gi]], [[Moon Chae-won]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Latest movies are labors of love for directors|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999188|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=10 February 2015|date=2 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|15}}
| ''[[The Cat Funeral]]''
| {{lang|ko-Hang|고양이 장례식}}
| Lee Jong-hoon
| [[Kangin]], [[Park Se-young]]
| <ref>{{cite web|last1=Lee|first1=So-dam|title=Kangin and Park Se Young Tease Sweet Romance in ''Cat Funeral''|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/82652/video-kangin-and-park-se-young-tease-sweet-romance-in-cat-funeral|website=enewsWorld|access-date=10 February 2015|date=8 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715054557/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/82652/video-kangin-and-park-se-young-tease-sweet-romance-in-cat-funeral|archive-date=15 July 2015|url-status=dead}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|15}}
| ''[[Chronicle of a Blood Merchant (film)|Chronicle of a Blood Merchant]]''
| {{lang|ko-Hang|허삼관}}
| [[Ha Jung-woo]]
| [[Ha Jung-woo]], [[Ha Ji-won]]
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=Actor Ha back with film adaptation of Chinese novel|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/01/141_170979.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=10 February 2015|date=2 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|15}}
| ''Ghost Over Flowers''
| {{lang|ko-Hang|꽃보다처녀귀신}}
| Choi Young-min
| Ahn Jae-min, Maeng Seung-ji
|
|-
| {{dts|format=dmy||January|15}}
| ''Mira Story''
| {{lang|ko-Hang|미라클 여행기}}
| Heo Chul
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||January|21}}
| ''[[Gangnam Blues]]''
| {{lang|ko-Hang|강남 1970}}
| [[Yoo Ha]]
| [[Lee Min-ho]], [[Kim Rae-won]]
| <ref>{{cite web|last1=Jang|first1=Sung-ran|title=In latest role, ''Flowers'' actor defies typecasting|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999511|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=10 February 2015|date=12 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|22}}
| ''Clearer Than You Think''
| {{lang|ko-Hang|생각보다 맑은}}
| Han Ji-won
| [[Um Sang-hyun]], Yang Jeong-hwa
| <ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Ji-young|title=In Focus: Clearer Than You Think|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/inFocus.jsp?mode=VIEW&seq=99|website=Korean Film Biz Zone|access-date=10 February 2015|date=2 February 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|28}}
| ''[[Shoot Me in the Heart]]''
| {{lang|ko-Hang|내 심장을 쏴라}}
| [[Mun Che-yong]]
| [[Lee Min-ki]], [[Yeo Jin-goo]]
| <ref>{{cite web|title=''Shoot Me'' takes aim at viewers' emotions|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999988|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=10 February 2015|date=23 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||January|29}}
| ''Bitch Heart Asshole''
| {{lang|ko-Hang|비치하트애솔}}
| Inan
| [[Kwon Hyun-sang]], Park Ran
|
|-
| {{dts|format=dmy||January|29}}
| ''Hot Service: A Cruel Hairdresser''
| {{lang|ko-Hang|화끈한 써비스: 어느 잔인한 미용사의}}
| Nam Ki-woong
| [[Lee Sa-bi|Lee Eon-jeong]], [[Lee Won-jong]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||January|29}}
| ''Lost Flower: Eo-u-dong''
| {{lang|ko-Hang|주인없는 꽃: 어우동}}
| Lee Soo-sung
| Baek Do-bin, Song Eun-chae, Yeo Wook-hwan
|
|-
| {{dts|format=dmy||February|5}}
| ''The Basement Satellite''
| {{lang|ko-Hang|망원동 인공위성}}
| Kim Hyoung-ju
|
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=3 Korean Docs Picked for Hot Docs|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=2972|website=Korean Film Biz Zone|access-date=10 February 2015|date=21 March 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||February|5}}
| ''[[C'est si bon (film)|C'est Si Bon]]''
| {{lang|ko-Hang|쎄시봉}}
| [[Kim Hyun-seok (filmmaker)|Kim Hyun-seok]]
| [[Jung Woo]], [[Han Hyo-joo]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=''C'est Si Bon'' resurrects legendary music venue|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999423|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=10 February 2015|date=9 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||February|5}}
| ''The Strong & Mini Special Forces: The Attack of a New Villain''
| {{lang|ko-Hang|최강전사 미니특공대: 새로운 악당의 습격}}
| Lee Young-joon
| [[Um Sang-hyun]], Jeon Tae-yeol
|
|-
| {{dts|format=dmy||February|11}}
| ''[[Detective K: Secret of the Lost Island]]''
| {{lang|ko-Hang|조선명탐정: 사라진 놉의 딸}}
| Kim Sok-yun
| [[Kim Myung-min]], [[Oh Dal-su]], [[Lee Yeon-hee]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Comedy increases in sequel to detective flick|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3000579|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=10 February 2015|date=6 February 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||February|12}}
| ''Five Senses of Love''
| {{lang|ko-Hang|사랑오감}}
| Han Cheol-soo
| [[Ryu Seung-ryong]], [[Kim Gyu-ri (actress born August 1979)|Kim Gyu-ri]], [[Hwanhee]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||February|12}}
| ''[[A Matter of Interpretation]]''
| {{lang|ko-Hang|꿈보다 해몽}}
| [[Lee Kwang-kuk]]
| [[Yoo Jun-sang]], [[Shin Dong-mi]], Kim Kang-hyun
| <ref>{{cite web|last1=Kim|first1=Su-yeon|last2=Conran|first2=Pierce|title=44th Rotterdam Grabs Korean Films for Bright Future and Signals|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3286|website=Korean Film Biz Zone|access-date=10 February 2015|date=31 December 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||February|25}}
| ''Boarding House''
| {{lang|ko-Hang|하숙집}}
| Kyeong Seok-ho
| Kwon Gi-ha, Jang Ha-ram
|
|-
| {{dts|format=dmy||February|26}}
| ''The Avian Kind''
| {{lang|ko-Hang|조류인간}}
| [[Shin Yeon-shick]]
| Kim Jeong-seok, So-yi
| <ref>{{cite web|last1=Song|first1=Soon-jin|title=SHIN Yeon-shick, Director of Jeonju Digital Project 2014: THE AVIAN KIND|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/interview.jsp?blbdComCd=601019&seq=89&mode=INTERVIEW_VIEW|website=Korean Film Biz Zone|access-date=5 April 2015|date=7 April 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||February|26}}
| ''Gi-Hwa''
| {{lang|ko-Hang|기화}}
| Moon Jeong-yun
| Hong Hee-yong, Baek Seung-chul, Kim Hyun-jun
|
|-
| {{dts|format=dmy||February|26}}
| ''[[The Maidroid]]''
| {{lang|ko-Hang|친절한 가정부}}
| [[No Zin-soo]]
| Young Geon, Yeon Song-ha
| <ref>{{cite web|last1=Kim|first1=June|title=Five Korean Films Fly to Japan|url=http://koreanfilm.or.kr/webzine/sub/news.jsp?mode=A_VIEW&wbSeq=449|website=Korean Cinema Today|access-date=5 April 2015|date=13 February 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|5}}
| ''Barracks''
| {{lang|ko-Hang|살인캠프}}
| Lee Sang-bin
| Baek Do-bin, Jung Si-ah
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|5}}
| ''Dog Eat Dog''
| {{lang|ko-Hang|개: dog eat dog}}
| Hwang Wook, <br/> Park Min-woo
| Kim Seon-bin, Kwak Min-ho
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|5}}
| ''[[Empire of Lust]]''
| {{lang|ko-Hang|순수의 시대}}
| Ahn Sang-hoon
| [[Shin Ha-kyun]], [[Jang Hyuk]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Director aims to entice with ''Lust''|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3000577|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=5 April 2015|date=6 February 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|5}}
| ''Granny's Got Talent''
| {{lang|ko-Hang|헬머니}}
| Shin Han-sol
| [[Kim Soo-mi]], [[Jung Man-sik]], [[Kim Jung-tae]]
| <ref>{{cite web|last1=Kim|first1=Hyo-eun|title=Kim Su-mi is at it again|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3001778|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=5 April 2015|date=12 March 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|12}}
| ''[[B-E-D]]''
| {{lang|ko-Hang|베드}}
| [[Park Chul-soo]]
| Jang Hyuk-jin, Lee Min-a, Kim Na-mi
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|12}}
| ''[[The Deal (2015 film)|The Deal]]''
| {{lang|ko-Hang|살인의뢰}}
| Son Yong-ho
| [[Kim Sang-kyung]], [[Park Sung-woong]]
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|last2=Kim|first2=June|title=The Deal|url=http://koreanfilm.or.kr/webzine/sub/newfilms.jsp?mode=A_VIEW&wbSeq=192|website=Korean Cinema Today|access-date=5 April 2015|date=29 January 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|12}}
| ''[[Socialphobia]]''
| {{lang|ko-Hang|소셜포비아}}
| [[Hong Seok-jae]]
| [[Byun Yo-han]], [[Lee Joo-seung]]
| <ref>{{cite web|last=Jin|first=Eun-soo|title=''Socialphobia'' taps into dark side of Internet|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3001502|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=1 May 2015|date=5 March 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|12}}
| ''Watchtower''
| {{lang|ko-Hang|망대}}
| Moon Seung-wook
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|19}}
| ''Heartbreak Hotel''
| {{lang|ko-Hang|태양을 쏴라}}
| Kim Tai-sik
| [[Kang Ji-hwan]], [[Yoon Jin-seo]]
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=Osaka to Host World Premiere of Heartbreak Hotel|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3334|website=Korean Film Biz Zone|access-date=5 April 2015|date=10 February 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|19}}
| ''[[Mongolian Princess]]''
| {{lang|ko-Hang|몽골리안 프린세스}}
| Danwoo Jung
| Danwoo Jung, Elisabeth Garcia, [[Park Ha-na]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|19}}
| ''Strangers on the Field''
| {{lang|ko-Hang|그라운드의 이방인}}
| [[Kim Myeong-joon]]
| [[Kwon Hae-hyo]] (narrator)
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|25}}
| ''[[Twenty (film)|Twenty]]''
| {{lang|ko-Hang|스물}}
| Lee Byeong-heon
| [[Kim Woo-bin]], [[Lee Jun-ho (singer)|Lee Junho]], [[Kang Ha-neul]]
| <ref>{{cite web|last1=Ahn|first1=Sung-mi|title=Herald Review: ''Twenty'': A sassy celebration of youth|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150325000696|website=[[The Korea Herald]]|access-date=5 April 2015|date=25 March 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||March|26}}
| ''He Who Loves the World''
| {{lang|ko-Hang|그 사람 그 사랑 그 세상}}
| Kwon Hyeok-man
| [[Kang Seok-woo]], Lee Kwang-gi, [[Choi Kang-hee (actress)|Choi Kang-hee]] (narrators)
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|26}}
| ''I Like Sexy Women 3''
| {{lang|ko-Hang|나는 야한 여자가 좋다 3}}
| Kim Mi-yeon
| Kang Pil-seon, Son Ga-ram
|
|-
| {{dts|format=dmy||March|26}}
| ''The Trip Around the World''
| {{lang|ko-Hang|세계일주}}
| Yi Hang-pae
| [[Kim Jung-tae]], Park Ha-young, Koo Seung-hyun
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|2}}
| ''Delicious Delivery''
| {{lang|ko-Hang|맛있는 택배}}
| Gi Dae-ho
| Song Gi-joon, Son Ga-ram, Lee Ye-eun
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|2}}
| ''Foulball''
| {{lang|ko-Hang|파울볼}}
| [[Cho Jung-rae]]
| [[Kim Sung-keun]], [[Cho Jin-woong]] (narrator)
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=''Foul Ball'' likens baseball to life|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/sports/2015/03/136_175387.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=5 April 2015|date=17 March 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||April|9}}
| ''Fukushima: Is There a Way Out?''
| {{lang|ko-Hang|후쿠시마의 미래}}
| Lee Hong-ki
| Kim Mi-hwa (narrator)
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title='Fukushima disaster is nature's last warning'|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/141_176761.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=9 April 2015|date=8 April 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||April|9}}
| ''[[Revivre]]''
| {{lang|ko-Hang|화장}}
| [[Im Kwon-taek]]
| [[Ahn Sung-ki]], [[Kim Gyu-ri (actress born August 1979)|Kim Gyu-ri]]
| <ref>{{cite web|url=http://www.labiennale.org/en/cinema/archive/71st-festival/line-up/off-sel/out-of-competition/hwajang.html|title=Hwajang (Revivre) - Im Kwontaek|access-date=9 April 2015|website=[[Venice Film Festival]]}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||April|9}}
| ''[[Salut d'Amour (film)|Salut d'Amour]]''
| {{lang|ko-Hang|장수상회}}
| [[Kang Je-gyu]]
| [[Park Geun-hyung]], [[Youn Yuh-jung]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Actors reunite 45 years later to play love birds|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3002101|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=9 April 2015|date=20 March 2015|archive-date=3 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403220825/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3002101|url-status=dead}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||April|16}}
| ''The Black Hand''
| {{lang|ko-Hang|검은손}}
| Park Jae-sik
| [[Han Go-eun]], [[Kim Sung-soo (actor)|Kim Sung-soo]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|20}}
| ''Nineteen: Shh! No Imagining!''
| {{lang|ko-Hang|나인틴: 쉿! 상상금지!}}
| [[No Zin-soo]]
| Choi Won-joon, Han Se-yi
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|23}}
| ''Clown of a Salesman''
| {{lang|ko-Hang|약장수}}
| Jo Chi-un
| [[Kim In-kwon]], [[Park Chul-min]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|23}}
| ''Glittering Hands''
| {{lang|ko-Hang|반짝이는 박수 소리}}
| Lee-Kil Bo-ra
| Lee Sang-guk, Kil Kyung-hee, Lee-Kil Bo-ra
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|23}}
| ''Maze: Secret Love''
| {{lang|ko-Hang|미궁: 비밀애}}
| [[Hideo Jojo]]
| Kang Ho, Hwang Ji-hoo, [[Aino Kishi]], [[Akiho Yoshizawa]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|29}}
| ''[[Coin Locker Girl]]''
| {{lang|ko-Hang|차이나타운}}
| [[Han Jun-hee]]
| [[Kim Hye-soo]], [[Kim Go-eun]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Noir film ''Coin Locker Girl'' puts women in lead|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3003476|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=1 May 2015|date=24 April 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||April|30}}
| ''[[Dino Time]]''
| {{lang|ko-Hang|다이노 타임}}
| Choi Yoon-suk, <br/> John Kafka
| [[Pamela Adlon]], [[Tara Strong]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|30}}
| ''[[Enemies In-Law]]''
| {{lang|ko-Hang|위험한 상견례 2}}
| Kim Jin-young
| [[Jin Se-yeon]], [[Hong Jong-hyun]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|30}}
| ''Illusionary Paradise''
| {{lang|ko-Hang|부곡 하와이}}
| Ha Kang-hun
| Park Myung-shin, Ryu Hye-rin
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|30}}
| ''Planck Constant''
| {{lang|ko-Hang|플랑크 상수}}
| [[David Cho (director)|David Cho]] <!--aka Cho Sung-kyu-->
| [[Kim Jae-wook]], Jin Ah-reum, Kim Ji-yoo, Jung-won
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|30}}
| ''The Sisters' Room''
| {{lang|ko-Hang|자매의 방}}
| Han Dong-ho
| Song Eun-jin, Joo Yeon-seo, Jung Neom-chyeo
|
|-
| {{dts|format=dmy||April|30}}
| ''Touch by Touch''
| {{lang|ko-Hang|터치 바이 터치}}
| Kim Ho-joon
| Ha Na-kyeong, Koo Ji-sung
|
|-
| | {{dts|format=dmy||May|1}}
| ''[[Black Stone (film)|Black Stone]]''
| {{lang|ko-Hang|블랙스톤}}
| [[Roh Gyeong-tae]]
| [[Won Tae-hee]], Kate Velarde, Erlinda Villalobos
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|7}}
| ''Incheon Waltz''
| {{lang|ko-Hang|어떤여행, 시민창작뮤지컬}}
| Kim Jeong-wook
| Choo Min-joo
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|7}}
| ''[[Love Clinic]]''
| {{lang|ko-Hang|연애의 맛}}
| Aaron Kim
| [[Oh Ji-ho]], [[Kang Ye-won]]
| <ref>{{cite web|title=Love Clinic (2015)|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/05/08/2015050801323.html|website=[[The Chosun Ilbo]]|access-date=18 May 2015|date=8 May 2015|archive-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707220900/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/05/08/2015050801323.html|url-status=dead}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||May|7}}
| ''An Omnivorous Family's Dilemma ''
| {{lang|ko-Hang|잡식가족의 딜레마}}
| Hwang Yun
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|7}}
| ''Roaring Currents: The Road of the Admiral''
| {{lang|ko-Hang|명량: 장군의 길}}
| [[Kim Han-min]], <br/> Jung Se-kyo
| [[Kim Han-min]], Lee Hae-yeong, [[Ryohei Otani]], Jang Jun-nyeong
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=Director retraces pre-war Admiral Yi|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/141_177846.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=18 May 2015|date=27 April 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||May|7}}
| ''Young Mother: What's Wrong With My Age?''
| {{lang|ko-Hang|젊은 엄마: 내 나이가 어때서}}
| Kim Il-jong
| Myung Gye-nam, [[Chae Min-seo]], Hong Seo-joon
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|14}}
| ''[[The Chronicles of Evil]]''
| {{lang|ko-Hang|악의 연대기}}
| [[Beak Woon-hak]] (or Baek Woon-hak)
| [[Son Hyun-joo]], [[Ma Dong-seok]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Review: Never-ending suspense in ''Chronicles of Evil''|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3004170|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=18 May 2015|date=15 May 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||May|14}}
| ''The Disobeying Teacher''
| {{lang|ko-Hang|명령불복종 교사}}
| Seo Dong-il
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|21}}
| ''[[Alive (2014 film)|Alive]]''
| {{lang|ko-Hang|산다}}
| [[Park Jung-bum]]
| [[Park Jung-bum]], [[Lee Seung-yeon (born 1977)|Lee Seung-yeon]]
| <ref>{{cite web|last1=Kim|first1=June|title=''ALIVE'' Actor & Director PARK Jung-Bum: "Finding hope within everything"|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/interview.jsp?blbdComCd=601019&seq=119&mode=INTERVIEW_VIEW|website=Korean Film Biz Zone|access-date=31 May 2015|date=17 October 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||May|21}}
| ''Makgeolli Girls''
| {{lang|ko-Hang|막걸스}}
| Kim Ki-young
| [[Hong Ah-reum]], [[Changjo]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|21}}
| ''[[The Treacherous]]''
| {{lang|ko-Hang|간신}}
| [[Min Kyu-dong]]
| [[Ju Ji-hoon]], [[Kim Kang-woo]]
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=Historical film tells story of Joseon tyrant|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/141_177329.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=31 May 2015|date=19 April 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||May|27}}
| ''[[The Shameless]]''
| {{lang|ko-Hang|무뢰한}}
| Oh Seung-uk
| [[Jeon Do-yeon]], [[Kim Nam-gil]]
| <ref>{{cite web|last1=Yoon|first1=Ina|title=Korean Films on Show in Cannes ①|url=http://koreanfilm.or.kr/webzine/sub/feature.jsp?mode=A_VIEW&wbSeq=238|website=Korean Cinema Today|access-date=31 May 2015|date=6 May 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||May|28}}
| ''Coin Locker''
| {{lang|ko-Hang|코인라커}}
| Kim Tae-kyung
| Son Yeo-eun, [[Lee Yeong-hoon]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||May|28}}
| ''Seven Princess Driver''
| {{lang|ko-Hang|7공주 대리운전}}
| Lee Jae-hoon
| Kwak Jin-young, Cha Young-ok
|
|-
| {{dts|format=dmy||June|4}}
| ''Crown Princess Hong''
| {{lang|ko-Hang|혜경궁 홍씨}}
| Jang Dong-hong
| Kim So-hee, Yoon Yeo-seong, Jung Tae-hwa
|
|-
| {{dts|format=dmy||June|4}}
| ''My Fair Wedding''
| {{lang|ko-Hang|마이 페어 웨딩}}
| Jang Hee-sun
| [[Kim Jho Gwangsoo]], David Kim Seung-hwan
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=''My Fair Wedding'' documents gay marriage with loving touch|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/05/141_179084.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=3 July 2015|date=17 May 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|4}}
| ''The Outsider: Mean Streets''
| {{lang|ko-Hang|따라지: 하류인생}}
| Shin Dong-yeob
| [[Go Se-won]], Jo Min-se
|
|-
| {{dts|format=dmy||June|4}}
| ''[[Perfect Proposal]]''
| {{lang|ko-Hang|은밀한 유혹}}
| Yoon Jae-gu
| [[Im Soo-jung (actress)|Im Soo-jung]], [[Yoo Yeon-seok]]
| <ref>{{cite web|last1=Tae|first1=Sang-joon|title=LIM Soo-jung and YOO Yeon-seok Lead SECRET TEMPTATION Cranks-up|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3071|website=Korean Film Biz Zone|access-date=3 July 2015|date=23 June 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|11}}
| ''Lover''
| {{lang|ko-Hang|애인}}
| Lee Soong-hwan
| Moon Joo-yeon, Choi Sang-joon
|
|-
| {{dts|format=dmy||June|11}}
| ''[[A Midsummer's Fantasia]]''
| {{lang|ko-Hang|한여름의 판타지아}}
| [[Jang Kun-jae]]
| [[Kim Sae-byuk]], Ryo Iwase
| <ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Yong-cheol|title=JANG Kunjae, Director of A MIDSUMMER'S FANTASIA "I Dream of Living as a Fulltime Filmmaker"|url=http://koreanfilm.or.kr/webzine/sub/people.jsp?mode=A_VIEW&wbSeq=38|website=Korean Cinema Today|access-date=3 July 2015|date=28 February 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|11}}
| ''Outing''
| {{lang|ko-Hang|외출}}
| Gi Dae-ho
| Jung Seo-yoon, Jeon Hyun-soo
|
|-
| {{dts|format=dmy||June|18}}
| ''Angry Painter''
| {{lang|ko-Hang|성난 화가}}
| [[Jeon Kyu-hwan]]
| [[Yoo Jun-sang]], Moon Jong-won
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=THE PAINTER Conjures New Avenues of Co-Production|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=2607|website=Korean Film Biz Zone|access-date=3 July 2015|date=1 August 2013}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|18}}
| ''[[The Classified File]]''
| {{lang|ko-Hang|극비수사}}
| [[Kwak Kyung-taek]]
| [[Kim Yoon-seok]], [[Yoo Hae-jin]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=True crime story unravels in ''Classified File''|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3005280|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=3 July 2015|date=12 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|18}}
| ''[[The Silenced]]''
| {{lang|ko-Hang|경성학교: 사라진 소녀들}}
| [[Lee Hae-young]]
| [[Park Bo-young]], [[Uhm Ji-won]]
| <ref>{{cite web|last1=Won|first1=Ho-jung|title=Herald Review: ''The Silenced'' visually stunning, but ultimately lacks substance|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150617001041|website=[[The Korea Herald]]|access-date=3 July 2015|date=17 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|24}}
| ''[[Northern Limit Line (film)|Northern Limit Line]]''
| {{lang|ko-Hang|N.L.L. - 연평해전}}
| [[Kim Hak-soon]]
| [[Kim Mu-yeol]], [[Jin Goo]], [[Lee Hyun-woo (born 1993)|Lee Hyun-woo]]
| <ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/northern-limit-line-director-talks-805061|title=''Northern Limit Line'' Director Talks About Promoting Peace With North Korea|last=Lee|first=Hyo-won|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=3 July 2015|access-date=26 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|25}}
| ''All About My Father''
| {{lang|ko-Hang|욕정이 활활}}
| [[Lee Sang-woo (director)|Lee Sang-woo]], <br/> Kim Hun, <br/> Hwang Hee-kyung
|
| <ref>{{cite web|last1=D'Sa|first1=Nigel|title=New Korean features at PiFan|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=1478|website=Korean Film Biz Zone|access-date=3 July 2015|date=29 July 2010}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|25}}
| ''[[Intimate Enemies (2015 film)|Intimate Enemies]]''
| {{lang|ko-Hang|나의 절친 악당들}}
| [[Im Sang-soo]]
| [[Ryoo Seung-bum]], [[Go Joon-hee]]
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=Im punches corrupt older generation|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/06/141_181284.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=3 July 2015|date=21 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|25}}
| ''Looking for My Family''
| {{lang|ko-Hang|어떤 가족}}
| Kim Hyeong-beom
| [[Choi Won-young]], Ryu Hye-won, Kang San
|
|-
| {{dts|format=dmy||June|25}}
| ''Made in China''
| {{lang|ko-Hang|메이드 인 차이나}}
| Kim Dong-hoo
| [[Park Ki-woong]], [[Han Chae-ah]]
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=PARK Ki-woong Joins New KIM Ki-duk Production|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=2917|website=Korean Film Biz Zone|access-date=3 July 2015|date=12 February 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||June|25}}
| ''[[Minority Opinion (film)|Minority Opinion]]''
| {{lang|ko-Hang|소수의견}}
| Kim Sung-je
| [[Yoon Kye-sang]], [[Yoo Hae-jin]], [[Kim Ok-bin]]
| <ref>{{cite web|last1=Won|first1=Ho-jung|title=Herald Review: Ugly side of justice rears head in ''Minority Opinion''|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150630001054|website=[[The Korea Herald]]|access-date=3 July 2015|date=30 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|2}}
| ''Director's Cut''
| {{lang|ko-Hang|디렉터스 컷}}
| Park Joon-bum
| Park Jung-pyo, Han Song-hee
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|2}}
| ''[[Madonna (2015 film)|Madonna]]''
| {{lang|ko-Hang|마돈나}}
| [[Shin Su-won]]
| [[Seo Young-hee]], [[Kwon So-hyun (actress)|Kwon So-hyun]]
| <ref>{{cite web|last1=Noh|first1=Jean|title=Shin Su-won, ''Madonna''|url=http://www.screendaily.com/features/shin-su-won-madonna/5088346.article|website=[[Screen International]]|access-date=3 July 2015|date=17 May 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|9}}
| ''Kwon Bob: Chinatown''
| {{lang|ko-Hang|권법형사: 차이나타운}}
| Park Sang-hyun
| [[Seo Jun-young]], Ban So-yeong, Won Jin
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|9}}
| ''Pascha''
| {{lang|ko-Hang|파스카}}
| Ahn Sun-kyoung
| Kim So-hee, Sung Ho-joon
| <ref>{{cite web|last1=Song|first1=Kyoung-won|title=AHN Sun-kyoung, Director of PASCHA: Winner of New Currents of BIFF 2013|url=http://koreanfilm.or.kr/webzine/sub/interview.jsp?mode=A_VIEW&wbSeq=57|website=Korean Cinema Today|access-date=15 July 2015|date=31 October 2013}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|9}}
| ''[[The Piper (2015 film)|The Piper]]''
| {{lang|ko-Hang|손님}}
| Kim Gwang-tae
| [[Ryu Seung-ryong]], [[Lee Sung-min (actor)|Lee Sung-min]]
| <ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Eun-sun|title=Ryu shows new, darker side in ''The Piper''|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3005959|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=15 July 2015|date=29 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|9}}
| ''Red Tomb''
| {{lang|ko-Hang|레드 툼}}
| Gu Ja-hywan
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|9}}
| ''School Riot''
| {{lang|ko-Hang|학교반란}}
| Sung Dong-yoon
| Lee Hyuk, Kim Seung-jin
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|11}}
| ''Gay Out Soon 4: RUMOR''
| {{lang|ko-Hang|게이봉박두4: RUMOR}}
| Beom, <br/> Go Soo-mi, <br/> Hong Il, <br/> Jeong Mal-ro
| Kim Seon-hyeok, Jo Yoon-ho ("OPEN") <br/> Yoon Tae-woo ("FMSM") <br/> Choi Hee-yoon, Lee Sang-hyun ("Tea Time") <br/> Kim Seon-ik, Yoo Song-yi ("Cohabitation")
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|15}}
| ''Three Summer Nights''
| {{lang|ko-Hang|쓰리 썸머 나잇}}
| [[Kim Sang-jin (film director)|Kim Sang-jin]]
| [[Kim Dong-wook]], [[Im Won-hee]], [[Son Ho-jun]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|16}}
| ''12 Deep Red Nights: Chapter 1''
| {{lang|ko-Hang|십이야: 깊고 붉은 열두 개의 밤 Chapter 1}}
| Oh In-chun
| Lee Kwang-hoon, Jung Bo-reum
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|16}}
| ''Miryang Arirang: Legend of Miryang 2''
| {{lang|ko-Hang|밀양 아리랑}}
| Park Bae-il
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|16}}
| ''Polaroid''
| {{lang|ko-Hang|폴라로이드}}
| Joo Ho-sung
| Jeong Jae-yeon, Kim Tae-yong, Yang Fan
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|16}}
| ''The Wicked Are Alive''
| {{lang|ko-Hang|악인은 살아 있다}}
| Kim Harry
| Park Byung-eun, Han Soo-yeon
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|18}}
| ''Queer Movie Butterfly: The Adult World''
| {{lang|ko-Hang|퀴어영화 나비: 어른들의 일}}
| Baek In-gyu
| Yoo Seung-won, Yoo Dong-hyun
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|22}}
| ''12 Deep Red Nights''
| {{lang|ko-Hang|십이야: 깊고 붉은 열두 개의 밤 Chapter 1}}
| Oh In-chun
| Lee Kwang-hoon, Jung Bo-reum, Park Eun-seok, Bae Young-ran
| <ref>{{cite web|last1=Ha|first1=Sung-tae|title=Director OH In-chun, Believer in Genre Films: Dream of Becoming Korea's John WOO and MIIKE Takashi|url=http://koreanfilm.or.kr/webzine/sub/interview.jsp?mode=A_VIEW&wbSeq=151|website=Korean Cinema Today|access-date=20 September 2015|date=24 July 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|22}}
| ''[[Assassination (2015 film)|Assassination]]''
| {{lang|ko-Hang|암살}}
| [[Choi Dong-hoon]]
| [[Jun Ji-hyun]], [[Lee Jung-jae]], [[Ha Jung-woo]]
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=''Thieves'' director returns with thriller|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/06/141_181465.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=20 September 2015|date=23 June 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|23}}
| ''AV Idol 2''
| {{lang|ko-Hang|AV 아이돌 2}}
| [[Hideo Jojo]]
| Nana Nanaumi, Jang Dae-yoon
|
|-
| {{dts|format=dmy||July|30}}
| ''Gifted''
| {{lang|ko-Hang|살인재능}}
| [[Juhn Jai-hong]]
| Kim Beom-joon, Bae Jung-hwa
| <ref>{{cite web|last1=Ha|first1=Sung-tae|title=Beyond the Limits of Low-Budget: JUHN Jai-hong, Director of GIFTED|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/interview.jsp?blbdComCd=601019&seq=177&mode=INTERVIEW_VIEW|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=6 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||July|30}}
| ''Tasty 2: Happy Together''
| {{lang|ko-Hang|고녀석 맛나겠다2: 함께라서 행복해}}
| Choi Kyeong-seok, Kazumi Nonaka
| [[Um Sang-hyun]], Si Yeong-jun
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|5}}
| ''Death in Desert''
| {{lang|ko-Hang|짓2: 붉은 낙타}}
| [[No Zin-soo]]
| Ko One, Kim Min-ki
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|5}}
| ''Purpose of Reunion''
| {{lang|ko-Hang|동창회의 목적}}
| Jung Dae-man
| Jo In-woo, Kim Yoo-yeon
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|5}}
| ''[[Veteran (2015 film)|Veteran]]''
| {{lang|ko-Hang|베테랑}}
| [[Ryoo Seung-wan]]
| [[Hwang Jung-min]], [[Yoo Ah-in]]
| <ref>{{cite web|last1=Won|first1=Ho-jung|title=''Veteran'' actors hope to conquer summer with laughs and action|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150701001181|website=[[The Korea Herald]]|access-date=20 September 2015|date=1 July 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|8}}
| ''Scary House''
| {{lang|ko-Hang|무서운 집}}
| Yang Byung-gan
| Goo Yoon-hee, Yang Byung-gan
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''[[Alice in Earnestland]]''
| {{lang|ko-Hang|성실한 나라의 앨리스}}
| [[Ahn Gooc-jin]]
| [[Lee Jung-hyun]], Lee Hae-young
| <ref>{{cite web|title=ALICE IN EARNESTLAND Hits 30,000 Admissions Mark|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3557|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=26 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''Amor''
| {{lang|ko-Hang|그리울 련}}
| Han Cheol-soo
| [[Jung Kyung-ho (actor, born 1983)|Jung Kyung-ho]], Jung Yoon-sun, [[Mina Fujii]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''Factory Complex''
| {{lang|ko-Hang|위로공단}}
| Im Heung-soon
|
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=Documentary FACTORY COMPLEX Crosses 10,000 Viewers|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3580|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=11 September 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''The Last Comfort Woman''
| {{lang|ko-Hang|마지막 위안부}}
| Lim Seon
| Moon Si-ho, Kim Mi-young
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''The Martyrdom''
| {{lang|ko-Hang|순교}}
| Kim Sang-cheol
|
| <ref>{{cite web|last1=Kang|first1=Ju-hwa|last2=Kim|first2=Marion|title=New Movie ''The Martyrdom'' Traces Lives of Missionaries Kim Yeong-Hak and Bae Hyeong-gyu|url=http://www.kukmindaily.co.kr/article/view.asp?page=&gCode=7111&arcid=0009745248&code=71111101|website=[[Kukmin Ilbo|The Kukmin Daily]]|access-date=20 September 2015|date=12 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''[[Memories of the Sword]]''
| {{lang|ko-Hang|협녀, 칼의 기억}}
| [[Park Heung-sik (born 1965)|Park Heung-sik]]
| [[Lee Byung-hun]], [[Jeon Do-yeon]], [[Kim Go-eun]]
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=In Focus: Memories of the Sword|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/inFocus.jsp?mode=VIEW&seq=119|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=10 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''SMTOWN The Stage''
| {{lang|ko-Hang|에스엠타운 더 스테이지}}
| Bae Sung-sang
| [[SM Entertainment]] stars
| <ref>{{cite web|title=''SMTOWN The Stage'' Documentary to Hit Theaters in August|url=http://www.soompi.com/2015/07/09/smtown-the-stage-documentary-to-hit-theaters-in-august/|website=[[Soompi]]|access-date=20 September 2015|date=9 July 2015|archive-date=18 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150918114634/http://www.soompi.com/2015/07/09/smtown-the-stage-documentary-to-hit-theaters-in-august/|url-status=dead}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|13}}
| ''[[Wonderful Nightmare]]''
| {{lang|ko-Hang|미쓰 와이프}}
| Kang Hyo-jin
| [[Uhm Jung-hwa]], [[Song Seung-heon]]
| <ref>{{cite web|last1=Baek|first1=Byung-yeul|title=''Wonderful Nightmare'', a tearjerker comedy|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/08/141_183769.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=20 September 2015|date=29 July 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|14}}
| ''Madam''
| {{lang|ko-Hang|마님}}
| Kim Gwang-joong
| Kim Jung-ah, Kim Ji-hoon
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|20}}
| ''[[The Beauty Inside (2015 film)|The Beauty Inside]]''
| {{lang|ko-Hang|뷰티 인사이드}}
| [[Baik (director)|Baik]] (Baek Jong-yul)
| [[Han Hyo-joo]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=Review: Visually pleasing film tackles questions of inner beauty, love|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3008195|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=20 September 2015|date=21 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|20}}
| ''The Chosen: Forbidden Cave''
| {{lang|ko-Hang|퇴마: 무녀굴}}
| Kim Hwi
| [[Kim Sung-kyun]], [[Yoo Sun]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|20}}
| ''[[Confession (2015 film)|Confession]]''
| {{lang|ko-Hang|고백}}
| [[Jung Young-bae]]
| [[Kim Young-ho (actor)|Kim Young-ho]], Yoon In-jo
| <ref>{{cite web|first1=Min-ji|last1=Jin|title=Choi, Kim star in ''Confession''|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3006262|website=[[Korea Joongang Daily]]|access-date=20 September 2015|date=6 July 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|20}}
| ''Now Playing''
| {{lang|ko-Hang|오늘 영화}}
| Gang Gyeong-tae, <br/> Yi Ok-seop, <br/> Yoon Seong-ho, <br/> [[Koo Kyo-hwan]]
| Jung Yeon-ju, [[Park Jong-hwan (actor)|Park Jong-hwan]], [[Park Min-ji]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||August|27}}
| ''Speed''
| {{lang|ko-Hang|스피드}}
| Lee Sang-woo
| [[Seo Jun-young]], [[Baek Sung-hyun]]
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=OFFICE and SPEED Invited to Fantastic Fest|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3522|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=6 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||August|27}}
| ''[[Untouchable Lawmen]]''
| {{lang|ko-Hang|치외법권}}
| Shin Dong-yeob
| [[Im Chang-jung]], [[Choi Daniel]]
| <ref>{{cite web|last1=Doo|first1=Rumy|title=''Untouchable Lawmen'' meets crazy with crazy|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150825001146|website=[[The Korea Herald]]|access-date=20 September 2015|date=25 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|2}}
| ''Taste 2''
| {{lang|ko-Hang|맛2}}
| Kyeong Seok-ho
| Go Eun-sung, Kim Soo-jung
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|3}}
| ''Mission, Steal the Top Star''
| {{lang|ko-Hang|미션, 톱스타를 훔쳐라}}
| No Byeong-ha
| [[Oh Chang-seok]], Kim Joo-ri
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|3}}
| ''Office''
| {{lang|ko-Hang|오피스}}
| Hong Won-chan
| [[Go Ah-sung]], [[Park Sung-woong]], Bae Sung-woo
| <ref>{{cite web|last1=Ha|first1=Sung-tae|title=I Only Pursue One Path: OFFICE Director HONG Won-chan|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/interview.jsp?blbdComCd=601019&mode=INTERVIEW_VIEW&seq=182|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=14 September 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|3}}
| ''The Piano''
| {{lang|ko-Hang|기적의 피아노}}
| Lim Seong-gu
| [[Park Yoo-chun]] (narrator)
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=PARK Yoo-chun Takes on Voiceover Duties for Documentary|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3550|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=21 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|3}}
| ''Taboo: Forbidden Love''
| {{lang|ko-Hang|타부: 금지된 사랑}}
| Ko Goo-ma
| Park Se-mi, Wi Ji-woong
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|3}}
| ''Young Mother 3''
| {{lang|ko-Hang|젊은 엄마3}}
| Chae Gil-byung
| Kim Jung-ah, Kim Ha-rae
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''The Crimson Whale''
| {{lang|ko-Hang|화산고래}}
| Park Hye-mi
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''[[Deep Trap]]''
| {{lang|ko-Hang|함정}}
| [[Kwon Hyung-jin]]
| [[Ma Dong-seok]], [[Jo Han-sun]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''Joseon Scandal - The Seven Valid Causes for Divorce''
| {{lang|ko-Hang|조선안방 스캔들-칠거지악}}
| Lee Soong-hwan
| Eun Min, Esther
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''Love Never Fails''
| {{lang|ko-Hang|사랑이 이긴다}}
| Min Byung-hun
| Choi Jung-won, [[Jang Hyun-sung]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''[[My Sister, the Pig Lady]]''
| {{lang|ko-Hang|돼지 같은 여자}}
| Jang Moon-il
| [[Hwang Jung-eum]], [[Lee Jong-hyuk]]
| <ref>{{cite web|last1=An|first1=So-hyoun|title=Hwang Jung Eum Says She Gained Weight Filming ''My Sister, the Pig Lady''|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/97318/hwang-jung-eum-says-she-gained-weight-filming-my-sister-the-pig-lady|website=enewsWorld|access-date=20 September 2015|date=31 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010100114/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/97318/hwang-jung-eum-says-she-gained-weight-filming-my-sister-the-pig-lady|archive-date=10 October 2015|url-status=dead}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''The Night of the Prophet''
| {{lang|ko-Hang|선지자의 밤}}
| Kim Sung-moo
| Lee Mi-so, Kim Young-pil
| <ref>{{cite web|last1=Park|first1=Shin-young|title=This July, PiFan and KoBiz Online Screening Meet for Their Second Date!|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/kofic_news.jsp?blbdComCd=601007&seq=1623&mode=VIEW|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=14 July 2014}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''On the White Planet''
| {{lang|ko-Hang|창백한 얼굴들}}
| Hur Bum-wook
| Hong Beom-gi, Jo Min-soo
| <ref>{{cite web|last1=Conran|first1=Pierce|title=ON THE WHITE PLANET Picks Up Grand Prix at HAFF|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=3377|website=Korean Film Biz Zone|access-date=20 September 2015|date=25 March 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''Self-Referential Traverse: Zeitgeist and Engagement''
| {{lang|ko-Hang|은밀한 방문자}}
| Kim Sun
| Podoli, Kang Seok
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''Shadow Island''
| {{lang|ko-Hang|영도}}
| Son Seung-ung
| Tae In-ho, Lee Sang-hee
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''Super Racer Enzy''
| {{lang|ko-Hang|슈퍼레이서 엔지}}
| Heo Seon
|
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|10}}
| ''Young Lady''
| {{lang|ko-Hang|젊은 처제}}
| Lee Se-jong
| Kwak Han-gu, Ko One
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|16}}
| ''Secret Visitor''
| {{lang|ko-Hang|은밀한 방문자}}
| Yoon Yeo-chang
| Park Jae-hoon, Kwak Ji-eun
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|16}}
| ''[[The Throne (film)|The Throne]]''
| {{lang|ko-Hang|사도}}
| [[Lee Joon-ik]]
| [[Song Kang-ho]], [[Yoo Ah-in]]
| <ref>{{cite web|last1=Jin|first1=Eun-soo|title=New take on King Yeongjo and Prince Sado|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3007874|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=20 September 2015|date=14 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|17}}
| ''The Lingerie Murders''
| {{lang|ko-Hang|란제리 살인사건}}
| Kim Se-seong
| Kwon Min-joong, [[Won Ki-joon]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|17}}
| ''[[Sunshine Love]]''
| {{lang|ko-Hang|션샤인 러브}}
| Jo Eun-sung
| [[Oh Jung-se]], [[Jo Eun-ji]]
| <ref>{{cite web|url=http://www.filmbiz.asia/reviews/sunshine-love|title=Sunshine Love|first=Derek|last=Elley|date=3 October 2013|access-date=20 September 2015|website=[[Film Business Asia]]|archive-date=25 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025101342/http://www.filmbiz.asia/reviews/sunshine-love|url-status=dead}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|17}}
| ''Trap''
| {{lang|ko-Hang|덫, 치명적인 유혹}}
| [[Bong Man-dae]]
| Yoo Ha-joon, Han Je-in
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|24}}
| ''[[The Accidental Detective]]''
| {{lang|ko-Hang|탐정: 더 비기닝}}
| Kim Joung-hoon
| [[Kwon Sang-woo]], [[Sung Dong-il]]
| <ref>{{cite web|title=Actor Kwon Sang-woo felt most like self in ''Accidental Detective''|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/09/386_185464.html|website=[[The Korea Times]]|access-date=20 September 2015|date=24 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|24}}
| ''[[The Long Way Home (2015 film)|The Long Way Home]]''
| {{lang|ko-Hang|서부전선}}
| Cheon Sung-il
| [[Sol Kyung-gu]], [[Yeo Jin-goo]]
| <ref>{{cite web|last1=Koo|first1=Yu-rim|title=Film depicts friendship in Korean War|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3008458|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=20 September 2015|date=28 August 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||September|24}}
| ''Obscene Family''
| {{lang|ko-Hang|음란한 가족}}
| Sheen Jeong-kyun
| Han Soo-ah, Han Ga-rim
|
|-
| {{dts|format=dmy||September|24}}
| ''[[Right Now, Wrong Then]]''
| {{lang|ko-Hang|지금은맞고그때는틀리다}}
| [[Hong Sang-soo]]
| [[Jung Jae-young]], [[Kim Min-hee (actress, born 1982)|Kim Min-hee]]
| <ref>{{cite web|title=Hong Sang-soo Wins Top Prize in Locarno|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2015/08/17/2015081701559.html|website=[[The Chosun Ilbo]]|date=17 August 2015|access-date=20 September 2015}}</ref>
|-
| {{dts|format=dmy||October|8}}
| ''[[The Advocate: A Missing Body]]''
| {{lang|ko-Hang|성난 변호사}}
| Heo Jong-ho
| [[Lee Sun-kyun]], [[Kim Go-eun]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||October|22}}
| ''[[Collective Invention]]''
| {{lang|ko-Hang|돌연변이}}
| Kwon Oh-kwang
| [[Lee Kwang-soo]], [[Park Bo-young]], [[Lee Chun-hee]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||October|22}}
| ''[[Speed (2015 film)|Speed]]''
| {{lang|ko-Hang|스피드}}
| [[Lee Sang-woo (director)|Lee Sang-woo]]
| [[Seo Jun-young]], [[Baek Sung-hyun]], [[Choi Tae-hwan]], Byun Jun-suk
|
|-
| {{dts|format=dmy||November|5}}
| ''[[The Priests (film)|The Priests]]''
| {{lang|ko-Hang|검은 사제들}}
|[[Jang Jae-hyun]]
| [[Kim Yoon-seok]], [[Kang Dong-won]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||November|19}}
| ''[[Inside Men (film)|Inside Men]]''
| {{lang|ko-Hang|내부자들}}
|[[Woo Min-ho]]
| [[Lee Byung-hun]], [[Cho Seung-woo]]
|
|-
| {{dts|format=dmy||November|25}}
| ''[[You Call It Passion]]''
| {{lang|ko-Hang|열정 같은 소리 하고 있네}}
| [[Jeong Gi-hun]]
| [[Park Bo-young]], [[Jung Jae-young]]
|
|-
|30 December
|''[[Joseon Magician|The Magician]]''
|조선마술사
|Kim Dae-seung
|[[Yoo Seung-ho]], [[Go Ara]], [[Kwak Do-won]]
|
|-
|31 December
|''[[Dear Dictator (2015 film)|Dear Dictator]]''
|친애하는 지도자동지께
|[[Lee Sang-woo (director)|Lee Sang-woo]]
|Kim Yeong-geon, Shin Won-ho, Seo Hyun-seok
|
|}
==Kundivihira==
{{reflist|3}}
==External links==
*[[2015 in South Korea]]
*[[2015 in South Korean music]]
*[[List of 2015 box office number-one films in South Korea]]
*{{imdb country year|kr|2015}}
{{2015 films}}
{{Cinema of Korea|South Korea}}
{{Filmsbycountry}}
{{DEFAULTSORT:List of South Korean films of 2015}}
[[Pubu:Lists of South Korean films by year|2015]]
[[Pubu:2015 in South Korean cinema|Film]]
[[Pubu:Lists of 2015 films by country or language|South Korean]]
[[Pubu:2010s South Korean films| ]]
ezprpwcxbgtokyycugueww2r58qkg0r
List of architecture schools
0
27584
140888
140312
2026-06-20T07:18:28Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140888
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|None}}
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla '''architecture shikuruti yuya''' din be collagɛ nima mini universities dunia zaa.
Architecture shikuru (bɛ lahi booni li la school of architecture bee collagɛ zaŋ n-ti architecture) nyɛla [[professional school]] din be [[architectural]] education.
{{horizontal TOC|nonum=yes|limit=3}}
==Africa==
===Algeria===
* Département d'architecture de l'université Benyoucef Benkhedda [[Algiers]]
* Département d'architecture de l'université Amar Telidji de [[Laghouat]]
* Département d'Architecture de l'université L'arbi Ben Mhidi [[Oum El Bouaghi]]
* Département d'architecture de l'université Med Khieder de [[Biskra]]
* Département d'Architecture de [[Sétif]]
* Département d'architecture du centre universitaire L'Arbi Tbessi de [[Tébessa]]
* École Polytechnique d'Architecture et d'Urbanisme (EPAU) d'[[Algiers|Alger]]<ref>{{cite web|url=http://www.epau-alger.edu.dz/|title=L'école|website=Epau-alger.edu.dz|access-date=17 July 2018|archive-date=6 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171006220221/http://www.epau-alger.edu.dz/|url-status=dead}}</ref>
* Institut d'architecture de [[Batna, Algeria|Batna]]
* Institut d'architecture et d'urbanisme de l'université Saad Dahleb [[Blida]]
* Institut d'architecture de [[Mostaganem]]
* Institut d'architecture de [[Tizi-Ouzou]]
* Institut d'architecture de Tlemcen (Université d'Abou Bakr Belkaid, faculté des sciences de l'ingénieur), [[Tlemcen]]
* Institut d'Architecture et d'Urbanisme (IAUC) de [[Constantine, Algeria|Constantine]]
===Cameroon===
* École Supérieure Speciale d'Architecture du Cameroun (ESSACA) [[Yaoundé]]<ref>{{cite web|url=http://www.essaca-architecture.net|title=École Supérieure Speciale d'Architecture du Cameroun|website=Essaca-architecture.net|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Université de Douala, Institut des Beaux-Arts.
* Université de Dschang, Institut des Beaux-Arts de Foumban.
===Democratic Republic of the Congo===
* Institut Supérieure d'Architecture Et d'Urbanisme (I.S.A.U), Gombe, [[Kinshasa]]
* [https://ucbukavu.ac.cd/faculty-architecture-and-urbanization/ Faculty of Architecture and Urbanism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231004102320/https://ucbukavu.ac.cd/faculty-architecture-and-urbanization/ |date=2023-10-04 }} of the [https://ucbukavu.ac.cd/ Université Catholique de Bukavu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240601145457/https://ucbukavu.ac.cd/ |date=2024-06-01 }} (UCB), [[Bukavu]], [[South Kivu]]
* Université Panafricaine du Congo (U.PA.C), Mongafula, Kinshasa
* Académie des Beaux Arts (A.B.A), Gombe, Kinshasa
* Universite Kongo (U.K), [[Mbanza-Ngungu|Mbanza-ngungu]], [[Kongo Central]]
* Universite Nouveaux Horizons (U.N.H), [[Lubumbashi]], [[Haut-Katanga Province|Haut-Katanga]]
* Université de Notre-Dame du Kasai (U.KA), [[Kananga]], [[Kasaï-Central]]
* Institut national des bâtiments et travaux publics (INBTP) de Ngaliema, Kinshasa
===Ghana===
*Department of architecture, Faculty of Art and Built Environment, Kwame Nkrumah Un of Science and Technology, Kumasi
*Department of architecture of the Faculty of Art and built engineering,university of Ghana, Accra
===Egypt===
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Al Azhar University]], Cairo and Qena
* Department of Architecture in the German University (GUC), Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering (HTI), 10th of Ramadan City
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Ain Shams University]], Abbaseya, Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Alexandria University]], Alexandria
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Arab Academy for Science and Technology and Maritime Transport]], Cairo and Alexandria
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Suez Canal University]], Ismailia
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Assiut University]], Assiut
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Behira Higher Institute, BHI]], Kilo 47 Alexandria, Cairo Desert Road
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Benha University]], Shoubra
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Cairo Higher Institute, CHI]], New Cairo, Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Cairo University]], Giza
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[El Shorouk Academy]], Cairo, El Shorouk
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Helwan University]], Mattareya, Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, Higher Technological Institute (HTI), 10th of Ramadan City
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Mansoura University]], Mansoura
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Menoufia University]], Menoufia
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Misr International University]], Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Misr University for Science and Technology (MUST)]], 6 October City
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, Modern Academy for Engineering and Technology, Maadi
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[MSA University]], 6 October City, Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Pharos University in Alexandria]], Alexandria
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Tanta University]], Tanta
* Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[Zagazig University]], Zagazig
* Department of Architecture of the Faculty of Fine Arts, [[Alexandria University]], Alexandria
* Department of Architecture of the Faculty of Fine Arts, [[Helwan University]], Zamalek, Cairo
* Department of Architecture of the Faculty of Fine Arts, [[Minia University]], Minia
* Department of Architecture, School of Engineering, [[Université Française d'Égypte]], Cairo
* Department of Architecture, School of Engineering, [[Future University in Egypt, FUE]], Cairo
* Department of Construction and Architectural Engineering [[American University in Cairo]], (AUC), Kattameya, Helwan
*Department of Architecture of the Faculty of Engineering, [[British University in Egypt]], Sherouq
===Kenya===
* [[Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology]], School of Architecture and Building Sciences, Department of Architecture
* [[Technical University of Kenya]], Faculty of Engineering and the Built Environment, Department of Architecture and Environmental Design
* [[Technical University of Mombasa]], Faculty of Engineering and Technology, Department of Building and Civil Engineering
* [[University of Nairobi]], Department of Architecture, Faculty of Architecture and Design
===Libya===
* [[Benghazi University]], Faculty of Engineering, Department of Architecture and Urban Planning, [[Benghazi]]<ref>{{cite web|url=http://garyounis.edu|title=Benghazi University|website=Garyounis.edu|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111028235029/http://garyounis.edu/|archive-date=2011-10-28|url-status=dead}}</ref>
* [[Omar Al-Mukhtar University]], Faculty of Art and Architecture, Department of Architecture and Planning, [[Derna, Libya|Derna]], Al Fatah branch, Derna
* [[University of Tripoli]], School of Applied Sciences, Department of Architecture and Civil Engineering, [[Tripoli, Libya|Tripoli]]<ref>{{cite web|url=http://www.afu.edu.ly|title=University of Tripoli|website=Afu.edu.ly|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209194205/http://www.afu.edu.ly/|archive-date=2008-02-09|url-status=dead}}</ref>
===Mauritius===
* École nationale supérieure d'architecture de Nantes Mauritius (ENSA Nantes Mauritius), UNICITI, [[Quatre Bornes]]<ref>{{Cite web |url=http://www.nantes.archi.fr/fr/Maurice |title=Maurice | École Nationale Supérieure d'Architecture nantes (ENSAN - ENSA nantes France) |access-date=2016-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512194018/http://www.nantes.archi.fr/fr/Maurice |archive-date=2016-05-12 |url-status=dead}}</ref>
Ucsi University /Jr School Port Louis
===Morocco===
* Ecole d'Architecture de Casablanca, [[Casablanca]]<ref>{{cite web|url=http://www.ecole-archi-casa.comEcole|title=d'Architecture de Casablanca|website=ecole-archi-casa.com|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
* Ecole Nationale d'Architecture, [[Rabat]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ena.archi.ac.ma/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224211005/http://www.ena.archi.ac.ma/ |archive-date=2017-12-24 |url-status=dead}}</ref>
* Ecole Supérieure de Design e des Arts Visuels Casablanca, Casablanca<ref>{{cite web|url=http://www.ecole-design.com|title=Ecole d'Architecture d'intérieur, Design objets, Design Graphique et Digital, Casablanca, Maroc|website=Ecole d'architecture d'intérieur, Design graphique, Design d'objet et Digital|access-date=17 July 2018}}</ref>
*Ecole Nationale d'Architecture de Fès, [[Fez, Morocco|Fez]]<ref>{{Cite web|url=http://enafes.ma/|title=Ecole nationale d'architecture de fès|website=enafes.ma}}</ref>
===Nigeria===
{{See also|Professional_requirements_for_architects#Nigeria|l1= Professional requirements for architects: Nigeria|Architects Registration Council of Nigeria}}
====Universities====
* [[Abia State University]], Uturu, Abia State
* [[Abubakar Tafawa Balewa University|Abubakar Tafawa Ballewa University]], Bauchi State
* [[Ahmadu Bello University]], Zaria, Kaduna State
* [[Ambrose Alli University]], Ekpoma, Edo State
* Anambra State University of Science and Technology, Anambra State
* [[Bells University of Technology]], Ota, Ogun State
* Crescent University, Abeokuta, Ogun State
* [[Covenant University]], Ota, Ogun State
* [[Cross River University of Technology]], Cross River State
* [[Enugu State University of Science and Technology]], Enugu State
* Federal University of Agriculture Makurdi, Beneu State
* [[Federal University of Technology, Akure]], Ondo State
* [[Federal University of Technology, Minna|Federal University of Technology Minna]], Niger State
* [[Modibbo Adama Federal University of Technology, Yola|Federal University of Technology Yola]], Adamawa State
* [[Imo State University]], Imo State
* [[Joseph Ayo Babalola University]], Ipo Arakeji and Ikejì-arakeji, Osun State
* [[Kano State University of Technology|Kano University of Science and Technology]], Kano State
* [[Ladoke Akintola University of Technology]], Ogbomosho, Oyo State
* [[Nnamdi Azikiwe University|Nnamdi Azikiwe University, Awka]], Anambra State
* [[Obafemi Awolowo University]], Ile-Ife Osun State
* [[Olabisi Onabanjo University]], Ago-iwoye, Ogun State
* Oluwatomisin Olamide Adeshiyan University, Lekki, Lagos State
* [[Redeemer's University]], Ede, Osun State
* [[Rivers State University|River State University of Science and Technology]], Npkolu, River State
* [[University of Benin (Nigeria)|University of Benin]], Benin, Edo State
* [[University of Jos]], Jos, Plateau State
* [[University of Lagos]], Akoka, Lagos State
* [[University of Nigeria]], Nsukka, Enugu State
* [[University of Uyo]], Uyo, Akwa Ibom State
====Polytechnics====
* [[Abia State Polytechnic]], Aba, Abia State
* Crown Polytechnic, Odo, Ekiti State
* Federal Polytechnic Ado-Ekiti, Ekiti State
* Federal Polytechnic Bida, Niger State
* Federal Polytechnic Ilaro, Ogun State
* Federal Polytechnic Nekede, Owerri, Imo State
* Federal Polytechnic Oko, Anambra State
* Kogi State Polytechnic, Kogi State
* Kwara State polytechnic, Ilorin, Kwara State
* Osun State Polytechnic, Iree, Osun State
* [[Lagos State Polytechnic]], Ikorodu, Lagos State
* [[Moshood Abiola Polytechnic]], Abeokuta, Ogun State
* The Oke-Ogun Polytechnic, Saki, Oyo State
* [[The Polytechnic, Ibadan]], Oyo State
* [[Yaba College of Technology]], Lagos State, Nigeria
====Institute====
* Ogun State Institute of Technology (formerly, Gateway Polytechnic) Igbesa, Ogun State
===South Africa===
{{See also|Professional_requirements_for_architects#South_Africa|l1= Professional requirements for architects: South Africa|South African Council for the Architectural Profession}}
[[File:Old Arts Faculty Building, University of Pretoria.jpg|thumb|right|[[University of Pretoria]] Old Arts building ]]
* School of Architecture, Planning and Geomatics, [[University of Cape Town]], Cape Town.
* Faculty of Engineering and the Built Environment, [[Durban University of Technology]], Durban.
* Department of Architecture, [[University of the Free State]], Bloemfontein.
* Department of Architecture, [[University of Johannesburg]], Johannesburg.
* School of Architecture, Planning and Housing, [[University of KwaZulu-Natal]], Durban.
* School of Architecture, [[Nelson Mandela University]], Port Elizabeth.
* [[University of Pretoria Faculty of Engineering, the Built Environment and Information Technology|Department of Architecture]], [[University of Pretoria]], Pretoria.
* Department of Architecture, [[Tshwane University of Technology]], Pretoria.
* [[School of Architecture and Planning (University of the Witwatersrand)|School of Architecture and Planning]], [[University of the Witwatersrand]], Johannesburg.
===Sudan===
* Faculty of Architecture, College of Engineering, [[University of Khartoum]], [[Khartoum]]
* Faculty of Architecture, [[Autocratic University]], Khartoum
* Faculty of Architecture, [[National Ribat University]], Khartoum
* College of Engineering Sciences, Department of Architecture and Planning, [[Omdurman Islamic University]]
* Faculty of Architecture, [[Future University (formerly Computer Man College)|Future University Khartoum]], Khartoum
* Department of Architecture, [[University of Science and Technology (Sudan)|University of Science and Technology]], Khartoum
* Faculty of Architecture, [[National University – Sudan|National University]], Khartoum
* Faculty of Architecture, [[University of Medical Sciences and Technology]], Khartoum
* Faculty of Architecture, [[AlMughtaribeen University]], Khartoum
* Faculty of Architecture, Department of Architecture and Engineering, [[The University of Bahri]], Khartoum
* Faculty of Architecture, Department of Engineering, [[Sudan International University]], Khartoum
* Faculty of Architecture, [[University of Garden City]], Khartoum
* Faculty of Architecture, [[Sharg El Neil College]], Khartoum
===Tanzania===
*Ardhi University<ref>{{cite web|url=http://www.aru.ac.tz|title=Ardhi University|website=Aru.ac.tz|access-date=17 July 2018}}</ref>
*University of Dar es Salaam<ref>{{cite web|url=https://udsm.ac.tz|archive-url=https://web.archive.org/web/19981206132050/http://www.udsm.ac.tz/|url-status=dead|archive-date=6 December 1998|title=University of Dar es Salaam|website=Udsm.ac.tz|access-date=17 July 2018}}</ref>
*Mbeya University Of Science and Technology<ref>{{cite web|url=http://www.mustnet.ac.tz|title=Mbeya University Of Science and Technology|website=mustnet.ac.tz|access-date=7 July 2019}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
===Togo===
* Ecole Africaine des Métiers d'Architecture et d'Urbanisme (EAMAU) à [[Lomé]]<ref>{{cite web|url=http://www.eamau.orgEcole|title=Africaine des Métiers d'Architecture et d'Urbanisme|website=Eamau.org|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
===Tunisia===
* {{Interlanguage link|ecole nationale d'architecture et d'urbanisme|Université privée Tunis Carthage|fr}}, Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.utctunisie.com/fr/architecture/departement-architecture?id_menu=9|title=Université Tunis Carthage UTC : Département Architecture|website=Utctunisie.com|access-date=17 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.webmanagercenter.com/actualite/economie/2007/05/02/28159/le-pr-henri-gaudin-a-l-utc-l-architecture-sous-toutes-ses-formes|title=Le Pr. Henri Gaudin à l'UTC : l'architecture sous toutes ses formes !|date=2 May 2007|website=Webmanagercenter.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Uganda===
* College of Engineering, Design, Art and Technology, Makerere University, [[Kampala]]<ref>{{cite web|url=http://cedat.mak.ac.ug|title=The College of Engineering, Design, Art and Technology|website=The College of Engineering, Design, Art and Technology|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106150459/http://cedat.mak.ac.ug/|archive-date=2014-01-06|url-status=dead}}</ref>
* Faculty of the Built Environment, Uganda Martyrs University, [[Nkozi]]<ref>{{Cite web |url=http://umu.ac.ug/ |title=Uganda Martyrs University – Making a difference |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228225723/http://www.umu.ac.ug/ |archive-date=2017-12-28 |url-status=dead}}</ref>
*Faculty of lands and architecture, Kyambogo University
==Asia==
===Bangladesh===
{{main|List of architecture schools in Bangladesh}}
* [[Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman Science and Technology University]] Department of Architecture, [[Gopalganj, Bangladesh|Gopalganj]]
* [[Bangladesh University of Engineering & Technology]], Department of Architecture, Faculty of Architecture and Planning, [[Dhaka]]
* [[Chittagong University of Engineering and Technology]], Department of Architecture, Faculty of Architecture & Planning, [[Chittagong]]
* [[Dhaka University of Engineering & Technology, Gazipur]] Department of Architecture, Dhaka
* [[Hajee Mohammad Danesh Science & Technology University]] Department of Architecture, [[Dinajpur]]
* [[Khulna University of Engineering & Technology]], Department of Architecture, Faculty of Architecture & Planning [[Khulna]]
* [[Khulna University]], Discipline of Architecture, School of Science, Engineering & Technology, [[Khulna]]
* [[Military Institute of Science and Technology]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Pabna University of Science & Technology]], Department of Architecture, [[Pabna]]
* [[Rajshahi University of Engineering and Technology]], Department of Architecture, [[Rajshahi]]
* [[Shahjalal University of Science and Technology]], Department of Architecture, School of Applied Sciences & Technology, [[Sylhet]]
* [[Ahsanullah University of Science and Technology]], Department of Architecture, Dhaka
* [[American International University Bangladesh]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Bangladesh University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[BRAC University|Brac University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Daffodil International University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Leading University]], Department of Architecture, Sylhet
* [[North South University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Premier University, Chittagong]], Department of Architecture, Chittagong
* [[Primeasia University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Shanto-Mariam University of Creative Technology]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Sonargaon University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Southeast University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[Stamford University (Bangladesh)|Stamford University]], Department of Architecture, Dhaka
* [[State University of Bangladesh]], Department of Architecture, Dhaka
* [[University of Asia Pacific (Bangladesh)|University of Asia Pacific]], Department of Architecture, Dhaka
===China===
[[File:Fasade of Zhongda Hall.jpg|thumb|200px|right|Zhongda Hall, the building of [[SEU School of Architecture]]]]
* [[Chongqing University]], Architecture and Construction College, [[Shapingba]], [[Chongqing]]<ref>{{Cite web |url=http://www.cqjzu.edu.cn/cgjzx_c.html |title=Archived copy |access-date=2008-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/19980221024838/http://www.cqjzu.edu.cn/cgjzx_c.html |archive-date=1998-02-21 |url-status=dead}}</ref>
* [[Fuzhou University]], College of Architecture, [[Fuzhou]]<ref>{{Cite web |url=http://www.fzu.edu.cn/en |title=Welcome to Fuzhou University£ |access-date=2008-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212225146/http://www.fzu.edu.cn/en/ |archive-date=2008-02-12 |url-status=dead}}</ref>
* [[Harbin Institute of Technology]] (HIT) School of Architecture, [[Harbin]], [[Heilongjiang]]<ref>{{cite web|url=http://jzxy.hit.edu.cn/|title=建筑学院2018|website=jzxy.hit.edu.cn|access-date=17 July 2018|archive-date=3 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180703104010/http://jzxy.hit.edu.cn/|url-status=dead}}</ref>
* [[Huazhong University of Science and Technology]], College of Architecture and Urban Planning, [[Wuhan]]<ref>{{cite web|url=http://www.hust.edu.cn/english|title=提示信息|website=Hust.edu.cn|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228184548/http://www.hust.edu.cn/english/|archive-date=28 December 2015|url-status=dead}}</ref>
* [[South China University of Technology]] (SCUT), School of Architecture and Civil Engineering, [[Guangzhou]]<ref>{{cite web|url=http://www.scut.edu.cn|title=华南理工大学|website=Scut.edu.cn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Southeast University]] (SEU), [[SEU School of Architecture|School of Architecture]], [[Nanjing]], [[Jiangsu]] Province<ref>{{cite web|url=http://arch.seu.edu.cn|title=东南大学建筑学院|website=Arch.seu.edu.cn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Suzhou University of Science and Technology]], School of Architecture and Urban Planning, [[Suzhou]], [[Jiangsu]]<ref>{{cite web|url=http://aup.usts.edu.cn|title=苏州科技大学建筑与城市规划学院|website=Aup.usts.edu.cn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Tianjin University]] (TJU), School of Architecture, [[Tianjin]]<ref>{{Cite web |url=http://www.tju.edu.cn/eweb/index.htm |title=::.Welcome to Tianjin University.:: |access-date=2008-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081109092408/http://www.tju.edu.cn/eweb/index.htm |archive-date=2008-11-09 |url-status=dead}}</ref>
* [[Tongji University]], College of Architecture and Urban Planning, [[Shanghai]]<ref>{{cite web|url=http://caup.tongji.edu.cn|title=同济大学建筑与城市规划学院|website=Caup.tongji.edu.cn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Tsinghua University]] (THU), School of Architecture, Department of Architecture, [[Beijing]]<ref>{{Cite web |url=http://www.tsinghua.edu.cn/eng |title=Archived copy |access-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080222104647/http://www.tsinghua.edu.cn/eng/ |archive-date=2008-02-22 |url-status=dead}}</ref>
* [[Xi'an Jiaotong Liverpool University]] (XJTLU), Department of Architecture (XLarch), [[Suzhou]], [[Jiangsu]]<ref>{{Cite web |url=http://www.xjtlu.edu.cn/en/academic-departments/academic-departments/department-of-architecture |title=Architecture |access-date=2013-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704011041/http://www.xjtlu.edu.cn/en/academic-departments/academic-departments/department-of-architecture |archive-date=2013-07-04 |url-status=dead}}</ref>
* [[Xi'an Jiaotong University]], Department of Architecture, [[Xi'an]]<ref>{{cite web|url=http://hsce.xjtu.edu.cn/|title=西安交通大学人居环境与建筑工程学院|website=hsce.xjtu.edu.cn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Xi'an University of Architecture and Technology]], School of Architecture, Xi'an<ref>{{cite web|url=http://www.xauat.edu.cn/|title=西安建筑科技大学-自强、笃实、求源、创新-Xi'an University of Architecture and Technology|website=Xauat.edu.cn|access-date=17 July 2018|archive-date=25 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061025082359/http://www.xauat.edu.cn/|url-status=dead}}</ref>
* [[Zhejiang University]], College of Civil Engineering and Architecture, [[Hangzhou]], [[Zhejiang]] Province<ref>{{cite web|url=http://www.ccea.zju.edu.cn|title=建筑工程学院|website=Ccea.zju.edu.cn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Zhengzhou University]], School of Architecture, [[Zhengzhou]]<ref>{{cite web|url=http://www.zzu.edu.cn/|archive-url=https://web.archive.org/web/20050626000121/http://www.zzu.edu.cn/|url-status=dead|archive-date=26 June 2005|title=新郑州大学主页|date=26 June 2005|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Zhejiang University of Science and Technology]], School of Civil Engineering and Architecture, [[Hangzhou]]<ref>{{cite web|url=http://jgxy.zust.edu.cn/web/index.asp|title=School of Civil Engineering and Architecture-|website=Jgxy.zust.edu.cn|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212909/http://jgxy.zust.edu.cn/web/index.asp|url-status=dead}}</ref>
* [[Inner Mongolia University Of Technology]], School of Architecture, [[Hohhot]]<ref>{{Cite web|url=http://www.imut.edu.cn//web/index.asp|title=School of Architecture=http://arch.imut.edu.cn/}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
===Hong Kong===
These are the only three universities offering accredited Master of Architecture for architect professional registration.
* [[The Chinese University of Hong Kong]], School of Architecture, [[Hong Kong]], founded in 1992<ref name="arch.cuhk.edu.hk">{{Cite web |url=http://www.arch.cuhk.edu.hk/ |title=School of Architecture, CUHK |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820012936/http://www.arch.cuhk.edu.hk/ |archive-date=2018-08-20 |url-status=dead}}</ref>
* [[The University of Hong Kong]], Faculty of Architecture, Department of Architecture, [[Hong Kong]], founded in 1950<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.arch.hku.hk|title=HKU Faculty of Architecture – HKURBANLAB|website=Arch.hku.hk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Chu Hai College of Higher Education]], Faculty of Science and Engineering, Department of Architecture, [[Hong Kong]], founded in 1949<ref>{{Cite web |date=2016-02-22 |title=History of the College |url=https://www.chuhai.edu.hk/history-college |access-date=2022-10-14 |website=Chu Hai College of Higher Education}}</ref>
===India===
* [[School of Planning and Architecture, Delhi]]
* [[Vellore Institute of Technology|VIT School of Architecture (V-SPARC)]], Vellore offers [[Master of Architecture]] Programme [https://admissions.vit.ac.in/m-arch-application/]{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[National Institute of Technology, Jaipur]], [[Rajasthan]]<ref name="mnit.ac.in">[http://mnit.ac.in/ Malaviya National Institute of Technology]. Mnit.ac.in (2011-12-31). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[National Institute of Technology Trichy]], Tamil Nadu
* [[Chandigarh College of Architecture]], [[Chandigarh]]
* [[Bharati Vidyapeeth|Bharati Vidyapeeth, Pune]]
*Department of architecture, Central university of Rajasthan, Ajmer
* Department of Planning & Architecture, [[Malaviya National Institute of Technology]], [[Jaipur]]
* Department of Architecture, College of Engineering, Trivandrum, Kerala
* Department of Architecture, [[Maulana Azad National Institute of Technology]], [[Bhopal]]
* Faculty of Architecture, [[PES University]], Bangalore
* Noble Architecture College, Junagadh (Gujarat)
* Ernad Knowledge City College of Architecture, Malappuram (Kerala)
* East West School of Architecture, Bangalore
* [https://aayojan.edu.in/jaipur Aayojan School of Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240620113007/https://www.aayojan.edu.in/jaipur/ |date=2024-06-20 }}, [[Jaipur]]
* [https://aayojan.edu.in/pune Aayojan School of Architecture and Design], [[Pune]]
* Academy of Architecture, [[Mumbai]]<ref>[http://www.aoamumbai.in Academy of Architecture : : HOME] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240526181515/https://www.aoamumbai.in/ |date=2024-05-26 }}. Aoamumbai.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Academy of Architecture, Rachana Sansad, Mumbai
* [http://www.aditya-arch.edu.in/ Aditya College of Architecture, Mumbai]
* [[Allana College of Architecture]], [[Pune]]
* Amity School of Architecture and Planning, Lucknow
* [[Asian school of architecture and design innovations, Kochi]]<ref>{{cite web|url=http://www.asadi.edu.in/|title=Asadi|website=Asadi.edu.in|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Axis institute of architecture, kanpur
* [[Anna University School of Architecture and Planning]], [[Chennai]]<ref>[http://www.annauniv.edu Home – Anna University]. Annauniv.edu. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[APEEJAY School of Architecture and Planning]], [[Greater Noida]]<ref>[http://www.apeejay.edu/architecture/home.htm Apeejay Institute of Technology – School of Architecture & Planning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328125724/http://www.apeejay.edu/architecture/home.htm |date=2008-03-28}}. Apeejay.edu. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* B. V. Bhoomaraddi College of Engineering and Technology, Hubli, Karnataka, Dept of Architecture<ref>{{Cite web |url=http://www.bvb.edu/department/architecture |title=Architecture | BVBCET |access-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319110630/http://www.bvb.edu/department/architecture |archive-date=2012-03-19 |url-status=dead}}</ref>
* [[Balwant Sheth School of Architecture, NMIMS University, Mumbai]]<ref>{{cite web|url=http://architecture.nmims.edu/about/NIMS|title=dummy|website=architecture.nmims.edu|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
* BGS School of Architecture and Planning, Bangalore<ref>{{Cite web|url=http://bgssap.edu.in/|title=BGS School of Architecture and Planning|date=June 1, 2023|access-date=May 29, 2024|archive-date=May 28, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528191629/https://bgssap.edu.in/|url-status=dead}}</ref>
* [[Bharath Architecture Department]], [[Selaiyur]], [[Chennai]]<ref>[http://bharathuniv.ac.in/ Bharath University, Chennai, Tamil Nadu, India – BE / BTech / BArch / ME / MTech / BDS / MDS / MBBS – Bharath Institute of Higher Education and Research (BIHER): civil, mechanical, electronics and communication, electrical and electronics, computer science, instrumentation and control, biomedical, telecommunication, marine, automobile, information technology, leather technology, bioinformatics, chemical, food processing technology, biotechnology, pharmaceutical technology, architecture, interior design, CAD, power electronic and drives - Admission to Bharath University, About Bharath University]. Bharathuniv.ac.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[BKPS College of Architecture, BKPS]], [[Pune]], [[Maharashtra]]<ref>[http://www.bkps.edu/ BKPS College of Architecture]. Bkps.edu. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[C.A.R.E. School of Architecture]], [[Tiruchirapalli]]<ref name="autogenerated1">[http://www.care.ac.in Center for Applied Research Education| Anna University]. care.ac.in (2012-02-01). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* College of Architecture, Trivandrum (CAT)<ref>{{cite web|url=http://www.collarc.com|title=C.A.T – College of Architecture Trivandrum – B Arch Colleges in Kerala|website=Collarc.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[College of Engineering & Technology]], [[Bhubaneswar, Orissa]]<ref>[http://cet.edu.in/ Welcome to the College of Engineering & Technology, Bhubaneswar]. Cet.edu.in. Retrieved on 2012-05-08.</ref>
* CSIIT School of Planning and Architecture, Secunderabad
* Cumins College, Pune
* D.C. Patel School of Architecture, [[APIED|Arvindbhai Patel Institute of Environmental Design]], [[Sardar Patel University]], [[Anand, Gujarat|Anand]]<ref>{{Cite web |url=http://www.apied.in/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809200609/http://apied.in/ |archive-date=2018-08-09 |url-status=dead}}</ref>
* Dark School of Architecture
* Dayanand Sagar Institutes, School of Architecture, Bangalore (Chiranjith)
* [[Dehradun Institute of Technology]], [[Dehradun]], [[Uttrakhand]]<ref>{{Cite web |url=http://arch.dit.edfu.in/ |title=Welcome to arch.dit.edfu.in! |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326173418/http://arch.dit.edfu.in/ |archive-date=2012-03-26 |url-status=dead}}</ref>
* Department of Architecture, [[Bengal Engineering and Science University]], [[Shibpur]], [[West Bengal]]<ref>{{cite web |url=http://www.becs.ac.in/architecture.html |title= Bengal Engineering and Science University, Shibpur, Howrah-711 103|website=becs.ac.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424005959/http://www.becs.ac.in/architecture.html |archive-date=April 24, 2008}}</ref>
* Department of Architecture, [[Birla Institute of Technology, Mesra]], [[Ranchi]], [[Jharkhand]]<ref>{{cite web|url=http://www.bitmesra.ac.in/departments/department_introduction.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124183612/http://www.bitmesra.ac.in/departments/department_introduction.asp|url-status=dead|archive-date=24 January 2009|title=Birla Institute of Technology, Mesra, Ranchi|date=24 January 2009|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Department of Architecture, [[BMSCE]], [[Bangalore]]<ref>[http://www.bmsce.in/course-details/?course_id=13&dept_id=3°ree=UG.html BMSCE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308054311/http://www.bmsce.in/course-details/?course_id=13&dept_id=3°ree=UG.html |date=2012-03-08}}. Bmsce.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Department of Architecture, College of Engineering, Trivandrum, Kerala
* Department of Architecture, DBSCR University of Science and Technology, Murthal, Sonepat<ref>{{Cite web |url=http://www.dcrustm.ac.in/ |title=!! Official Website - Deenbandhu Chhotu Ram University of Science and Technology !! |access-date=2013-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080712080510/http://www.dcrustm.ac.in/ |archive-date=2008-07-12 |url-status=dead}}</ref>
* Department of Architecture, [[Jadavpur University]], [[Kolkata]]
* Department of Architecture, [[Madhav Institute of Technology and Science]], [[Gwalior]], [[India]]<ref>[http://www.mitsgwl.ac.in/ Madhav Institute of Technology & Science Gwalior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180113175852/http://www.mitsgwl.ac.in/ |date=2018-01-13}}. Mitsgwl.ac.in (2011-03-07). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Department of Architecture, Maharaja Sayajirao University, Baroda, Gujarat<ref>{{Cite web |url=http://www.msubaroda.ac.in/departmentinfo.php?ffac_code=6&fdept_code=6 |title=Department of Architecture (The M S University of Baroda - India) |access-date=2011-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315090852/http://www.msubaroda.ac.in/departmentinfo.php?ffac_code=6&fdept_code=6 |archive-date=2012-03-15 |url-status=dead}}</ref>
* Department of Architecture, [[Veer Surendra Sai University of Technology]], [[Burla, India|Burla]]
* Department of Architecture, [[National Institute of Technology, Hamirpur]], [[Himachal Pradesh]]<ref>{{Cite web |url=http://www.nith.ac.in/arch/ |title=National Institute of Technology Hamirpur |access-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131123225/http://www.nith.ac.in/arch/ |archive-date=2011-01-31 |url-status=dead}}</ref>
* Department of Architecture, [[National Institute of Technology, Patna]], [[Bihar]]<ref>[http://www.nitp.ac.in National Institute of Technology Patna : HOME]. Nitp.ac.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Department of Architecture, [[National Institute of Technology Trichy]]<ref>[http://nitt.edu NIT, Trichy]. Nitt.edu (1981-11-19). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Department of Architecture, [[School of Planning and Architecture, Bhopal|School of Planning and Architecture]], [[Bhopal]]<ref>[http://www.spabhopal.ac.in योजना तथा वास्तुकला विद्यालय, भोपाल |School of Planning and Architecture, Bhopal]. Spabhopal.ac.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Department of Architecture, TKM College of Engineering, [[Kollam]], [[Kerala]]<ref>[http://www.tkmce.ac.in/ TKM College of Engineering]. Tkmce.ac.in (2011-11-30). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Department of Architecture, ZHCET, Aligarh Muslim University, Aligarh
* Dignity College of Architecture, [[Durg]]
* Dr. Bhanubhen Nanavati College of Architecture for Women (Pune)
* Dr. D.Y. Patil College of Architecture, Nerul, [[Navi Mumbai]]
* Faculty of Architecture and Ekistics, [[Jamia Millia Islamia]], [[New Delhi]]<ref>[http://jmi.nic.in Jamia Millia Islamia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818085942/http://www.jmi.nic.in/ |date=2013-08-18}}. Jmi.nic.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Faculty of Architecture, [[CEPT University]], [[Ahmedabad]]<ref name="autogenerated1b">[http://www.cept.ac.in Center for Environmental Planning and Technology | Cept University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915174726/https://cept.ac.in/ |date=2018-09-15 }}. Cept.ac.in (2012-02-01). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Faculty of Architecture, Gautam Buddha Technical University, [[Lucknow]]<ref>{{Cite web |url=http://foa.uptu.ac.in/ |title=UPTU Faculty of Architecture |access-date=2012-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090726165635/http://www.foa.uptu.ac.in/ |archive-date=2009-07-26 |url-status=dead}}</ref>
* Faculty of Design, School of Interior Design, [[CEPT University]], [[Ahmedabad]]<ref name="autogenerated1b"/>
* Sir J.J. College of Architecture, [[University of Mumbai]], [[Mumbai]]<ref>{{cite web |url=http://www.mu.ac.in/jjcollege.htm |title= |website=mu.ac.in |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520225130/http://www.mu.ac.in/jjcollege.htm |archive-date=May 20, 2008}}</ref>
* [[Hindustan University]], [[Chennai]], [[Tamil Nadu]]<ref>[http://www.hindustanuniv.ac.in/ Engineering university in India | Engineering colleges in India – Hindustan University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240601010544/https://hindustanuniv.ac.in/ |date=2024-06-01 }}. Hindustanuniv.ac.in (2011-11-22). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Holy Crescent College of Architecture Alwaye]], [[Kerala]]<ref>http://holycrescent.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240716200449/https://www.holycrescent.in/ |date=2024-07-16 }} .holycrescent.in.</ref>
* [[Indian Institute of Technology Kharagpur]], [[West Bengal]]<ref>[http://iitkgp.ac.in/ IIT Kharagpur]. Iitkgp.ac.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Indian Institute of Technology Roorkee]], [[Uttarakhand]]<ref>{{Cite web |url=http://iitr.ac.in/ |title=Indian Institute of Technology Roorkee |access-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713075222/http://www.iitr.ac.in/ |archive-date=2011-07-13 |url-status=dead}}</ref>
* Integral Institute of Architecture<ref>{{Cite web |title=Integral Institute of Architecture |url=https://iul.ac.in/AR/ |access-date=2022-07-29 |website=iul.ac.in}}</ref>
* Indubhai Parekh School of Architecture, Rajkot, Gujarat
* IES College of Architecture, Mumbai.
* [[Jawaharlal Nehru Architecture and Fine Arts University]], [[Hyderabad, India|Hyderabad]]
* [[Kalasalingam School of Architecture]], [[Kalasalingam University]], [[Krishnankoil, Virudhunagar District/Tamil Nadu/India]]
* [[K S School of Architecture]], [[Bangalore]]<ref>{{Cite web |url=http://www.kssa.edu.in/KSSA/home.html/ |title=KSSA : Home |access-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713075222/http://www.kssa.edu.in/KSSA/home.html/ |archive-date=2011-07-13 |url-status=dead}}</ref>
* K.R. Mangalam School of Architecture & Planning, New Delhi<ref>{{Cite web |url=http://www.krmangalam.org/ad-arc.html |title=K R MANGALAM INSTITUTIONS OF HIGHER EDUCATION, MBA, BBM, B.Arch. Greater Kailash I, NEW DELHI |access-date=2013-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130405020517/http://www.krmangalam.org/ad-arc.html |archive-date=2013-04-05 |url-status=dead}}</ref>
* [[Kamla Raheja Vidyanidhi Institute for Architecture and Environmental Studies]], [[Mumbai]]
* Lokmanya Institute of Architecture and Design Studies, Mumbai<ref>{{Cite web|url=https://ltiads.in/|title=LTIADS | NAVI MUMBAI|website=ltiads.in}}</ref>
* Lovely School of Architecture and Design (LSAD), Lovely Professional University, [[Punjab]]<ref>{{Cite web |url=http://www.lpu.in/program/Architecture-programs.php |title=Best Architecture Colleges Jalandhar-Delhi, G.T. Road, Punjab, India – LPU |access-date=2014-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731064055/http://www.lpu.in/program/Architecture-programs.php |archive-date=2014-07-31 |url-status=dead}}</ref>
* L.S.Raheja School of Architecture, Mumbai
* [[M.E.S School of Architecture]], [[MES College of Engineering]], Kuttipuram, [[Kerala]]<ref>{{Cite web |url=http://mesce.ac.in/departments/dept1.php?course_id=5&branchid=5&branch=arch&dept_code=1&support=f |title=MES College of Engineering Kuttippuram |access-date=2010-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323105224/http://mesce.ac.in/departments/dept1.php?course_id=5&branchid=5&branch=arch&dept_code=1&support=f |archive-date=2010-03-23 |url-status=dead}}</ref>
* M.S. Ramaiah School of Architecture, [[Bangalore]]<ref>[http://www.msrit.edu/node/13 Architecture | M S Ramaiah Institute of Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720012141/http://www.msrit.edu/node/13 |date=2011-07-20}}. Msrit.edu (2009-03-20). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Manipal Academy of Higher Education|Manipal University]], Manipal<ref>{{cite web |url=http://www.manipal.edu/manipalsite/Users/Colsubpage.aspx?PgId=394&ID=1&collegeId=3 |title= Manipal Education|website=manipal.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701124744/http://www.manipal.edu/manipalsite/Users/Colsubpage.aspx?PgId=394&ID=1&collegeId=3 |archive-date=July 1, 2008}}</ref>
*marg institute of design and architecture swarnabhoomi
*
* Marian College of Architecture and Planning, Kazhakkuttom, Trivandrum
* Masterji College of Architecture, Vattinagulapally, Hyderabad
* Measi Academy of Architecture, Chennai
* [[MBS School of Planning and Architecture, New Delhi|MBS School of Planning and Architecture]], Dwarka sector 9, New Delhi
* McGan's Ooty School of Architecture, [[Ooty]], [[Tamil Nadu]]<ref>{{cite web|url=http://www.mcgansarch.com|title=McGAN'S Ooty School of Architecture - B.Arch - M.Arch – NATA – Architecture College in Tamil Nadu, India|website=Mcgansarch.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[MEASI Academy of Architecture]], [[Chennai]], [[Tamil Nadu]]<ref>{{cite web|url=http://www.measiarch.org/|title=MEASI Academy of Architecture|website=Measiarch.org|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008152614/http://www.measiarch.org/|archive-date=8 October 2017|url-status=dead}}</ref>
* [[National Institute of Technology Calicut]]<ref>[http://www.nitc.ac.in/ National Institute of Technology Calicut]. Nitc.ac.in. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[National Institute of Technology Raipur]], [[Chhattisgarh]]<ref>[http://www.nitrr.ac.in National Institute of Technology Raipur]. Nitrr.ac.in (2010-09-29). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[National Institute of Technology, Jaipur]], [[Rajasthan]]<ref name="mnit.ac.in"/>
* Om Institute of Architecture and Design, Hisar, Haryana
*[https://papniarch.ac.in/ Papni School of Architecture], [[Sriperumbudur|Sriperumbudur Taluk]], [[Kanchipuram|Kanchipuram District]], [[Tamil Nadu]].<ref>{{Cite web|title=Papni School of Architecture - PISA - TNEA 1530|url=https://papniarch.ac.in/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130125216/https://papniarch.ac.in|archive-date=November 30, 2021}}</ref>
* Pillai's College of Architecture, New Panvel, Navi Mumbai
* [[Ajay Binay Institute of Technology|Piloo Modi College of Architecture, ABIT]], [[Cuttack]], [[Orissa, India|Orissa]]<ref>[http://www.abit-pmca.com/ ABIT]. Abit-pmca.com. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* Prahar School of Architecture (PSA), [[Coimbatore]], [[Tamil Nadu]]<ref>{{cite web|url=http://psa.ac.in|title=Internal server error|website=psa.ac.in|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123204827/http://psa.ac.in/|archive-date=23 January 2018|url-status=dead}}</ref>
* Purvanchal Institute of Architecture & Design, Gorakhpur, [[Uttar Pradesh|U.P.]]<ref>{{cite web|url=http://www.purvanchalinstitute.org|title=Welcome to Purvanchal Institute of Architecture & Design|website=Purvanchalinstitute.org|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[R.V. College of Architecture, Bengaluru]]<ref>{{cite web|url=http://www.rvca.in/|title=RV College of Architecture, – Karnataka, India|website=Rvca.in|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Rajalakshmi School of Architecture]]<ref>{{cite web|url=http://architecture.rajalakshmi.org/ |title=IIS Windows Server |access-date=2013-07-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923022956/http://architecture.rajalakshmi.org/ |archive-date=2013-09-23}}</ref> [[Rajalakshmi Engineering College]], [[Thandalam, Chennai|Thandalam]], [[Chennai]], [[Tamil Nadu]].
* Rizvi College of Architecture, Mumbai<ref>[http://www.rizvicollege.com/rizcolarchi/ The Rizvi College of Architecture]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Rizvicollege.com. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [http://rafflesmumbai.com Raffles Design International], Mumbai
* Sardar Vallabhbhai Patel Institute of Technology, [[SVIT Vasad]]
* [http://scsa.ac.in Sasi Creative School of Architecture], Coimbatore
* [[Sathyabama University]], [[Chennai]]
* School of Architecture, Dr. M.G.R Educational and Research Institute University, Chennai
* School of Architecture, Government College of Engineering, Trichur, Kerala
* School of Architecture, Meenakshi College of Engineering (SOA, MCE), [[Chennai]]
* School of Architecture, Vadodara Design Academy, Vadodara
* [[School of Architecture & Design, Faculty of Design, Manipal University Jaipur, Jaipur]]<ref>{{cite journal|url=http://www.jaipur.manipal.edu/|title=Top College in Jaipur, Best University in Rajasthan, India – Manipal University Jaipur|website=Jaipur.manipul.edu|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114746/https://jaipur.manipal.edu/|url-status=dead}}</ref>
* School of Architecture and Landscape Design, [[Shri Mata Vaishno Devi University]], [[Jammu and Kashmir (union territory)|Jammu and Kashmir]]<ref>{{cite web|url=http://www.smvdu.ac.in|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University|website=Smvdu.ac.in|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[School of Planning and Architecture, Bhopal]]<ref>{{cite web|url=http://www.spabhopal.ac.in/|title=योजना तथा वास्तुकला विद्यालय, भोपाल -School of Planning and Architecture, Bhopal|website=Spabhopal.ac.in|access-date=17 July 2018}}</ref>
* School of Architecture and Planning, [[Periyar Maniammai University]], [[Thanjavur]], [[Tamil Nadu]]<ref>{{cite web|url=http://www.pmu.edu|title=Periyar Maniammai Institute of Science & Technology – Think – Innovate – Transform|website=Pmu.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[School of Planning and Architecture, Vijayawada]]<ref>{{cite web|url=http://www.spav.ac.in/|title=योजना तथा वास्तुकला विद्यालय विजयवाड़ा – School of Planning And Architecture Vijayawada|website=Spav.ac.in|access-date=17 July 2018}}</ref><ref>[http://www.spav.ac.in Home | School of Planning and Architecture, Vijayawada]. Spav.ac.in (2011-07-04). Retrieved on 2012-05-08.</ref>
* SCMS School of Architecture (SSA), [[Cochin]], [[Kerala]]<ref>{{Cite web |url=http://scmsgroup.org/ssa |title=SCMS School of Architecture |access-date=2015-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202053431/http://scmsgroup.org/ssa |archive-date=2015-02-02 |url-status=dead}}</ref>
* Sinhgad College of Architecture (SCOA), [[Pune]]
* Smt. Premalatai Chavan College of Architecture, Karad, Maharashtra
* Sri Venkateshwara College of Architecture, Hyderabad
* SRM School of Architecture and Interior Design, Kattankulathur, Chengalpattu, Tamil Nadu
* SRM School of Environment, Architecture and Design, Ramapuram, Chennai, Tamil Nadu
* Sunder Deep College of Architecture, Ghaziabad<ref>{{cite web|url=http://www.sunderdeepglobal.ac.in/|title=Sunder Deep College of Architecture|website=Sunderdeepglobal.ac.in|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016020803/http://www.sunderdeepglobal.ac.in/|archive-date=2013-10-16|url-status=dead}}</ref>
* Surya School of Architecture (SSA), Chandigarh
* [[Sushant School of Art and Architecture]], [[Gurgaon]]<ref>{{cite web|url=http://www.sushantschool.orgSushant|title=School of Art and Architecture|website=Sushantschool.org|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
* TVB School of Habitat Studies, Vasant Kunj, New Delhi
* University Institute of Architecture (UIA)<ref name="www.cuchd.in">{{cite web|url=http://www.cuchd.in/architecture-and-design/|title=UIA, Chandigarh University|website=cuchd.in|access-date=23 January 2019}}</ref> Chandigarh University, Mohali
* University School of Architecture and Planning (USAP)<ref name="ipu.ac.in">{{cite web|url=http://ipu.ac.in/usap/|title=USAP, GGSIPU|website=ipu.ac.in|access-date=17 July 2018}}</ref> GGSIPU, Delhi<ref name="ipu.ac.in"/>
* University School of Architecture and Planning (USAP) GGSIPU, Delhi<ref name="ipu.ac.in"/>
* [[The University School of Design]], [[Manasagangothri]], [[Mysore]]<ref>{{Cite web |url=http://www.uni-mysore.ac.in/univ-school-of-design/ |title=Univ. School of Design » University of Mysore |access-date=2014-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104131132/http://www.uni-mysore.ac.in/univ-school-of-design |archive-date=2014-01-04 |url-status=dead}}</ref>
* Vastu Kala Academy College of Architecture, New Delhi
* Vidya Pratishthan's School of Architecture (VPSOA), Baramati, Pune<ref>{{cite web|url=http://www.vpsoa.org/|title=VPSOA, Baramati – Home|website=Vpsoa.org|access-date=17 July 2018|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712164705/https://www.vpsoa.org/|url-status=dead}}</ref>
* [[Visvesvaraya National Institute of Technology]], [[Nagpur, Maharashtra]]<ref>{{cite web|url=http://www.vnitnagpur.ac.in|title=Visvesvaraya National Institute of Technology|website=Vnitnagpur.ac.in|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410025853/http://www.vnitnagpur.ac.in/|archive-date=2009-04-10|url-status=dead}}</ref>
* [[Viva School of Architecture]], [[Virar]] ([[East]]), [[Thane]], [[Maharashtra]]<ref>{{cite web|url=http://vivaarch.org/|title=VIVA Architecture|website=Vivaarch.org|access-date=17 July 2018}}</ref>
School of Architecture ( VSPARC), VIT University, Vellore.vit.ac.in
===Indonesia===
{{See also|List of universities in Indonesia}}
* [[Atma Jaya University, Yogyakarta]]<ref>{{cite web|url=http://www.uajy.ac.id|title=Universitas Atma Jaya Yogyakarta|website=Universitas Atma Jaya Yogyakarta|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Bandung Institute of Technology]], [[Bandung]]<ref>{{cite web|url=http://www.ar.itb.ac.id/|title=Arsitektur ITB – Program Studi Arsitektur ITB|website=Ar.itb.ac.id|access-date=17 July 2018|archive-date=7 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120907113119/http://www.ar.itb.ac.id/pa/wp-content/uploads/2009/03/bandung-colonial-city-revisited-diversity-in-housing-neighborhood.pdf|url-status=dead}}</ref>
* [[Binus University]], [[Jakarta]]
* [[Brawijaya University]], [[Malang]]<ref>{{cite web|url=http://arsitektur.ub.ac.id/|title=Arsitektur|website=arsitektur.ub.ac.id|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Diponegoro University]], [[Semarang]]
* [[Gadjah Mada University]], [[Yogyakarta]]
* [[Hasanuddin University]], [[Makasar]]
* [[Indonesia University of Education]], Bandung
* [[Lambung Mangkurat University]], [[Banjarmasin]]
* [[Palangkaraya University]], [[Palangka Raya]]
* Pancasila University, Jakarta
* [[Parahyangan Catholic University]], Bandung
* [[Sam Ratulangi University]], [[Menado]]
* [[Sebelas Maret University]], [[Surakarta]]
* [[Sepuluh November Institute of Technology]], [[Surabaya]]
* [[Soegijapranata Catholic University]], Semarang
* [[Tadulako University]], [[Palu]]
* [[Tanjung Pura University]], [[Pontianak, Indonesia|Pontianak]]
* [[Tanri Abeng University]], Jakarta
* [[Tarumanagara University]], Jakarta
* [[Trisakti University]], Jakarta
* [[Universitas Islam Indonesia]], Yogyakarta<ref>{{cite web|url=http://architecture.uii.ac.id|title=Arsitektur UII – One of The Best Architecture Campuses in Indonesia|website=architecture.uii.ac.id|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Indonesia]], Jakarta
* [[University of North Sumatra]], Sumatra Utara
* [[Udayana University]], [[Denpasar]], [[Bali]]
* [[Universitas Islam Negeri Maulana Malik Ibrahim]], [[Malang]], [[Jawa Timur]]<ref>{{cite web|url=http://arsitektur.uin-malang.ac.id/|title=Jurusan Arsitektur UIN Malang|website=Jurusan Arsitektur UIN Malang|access-date=17 August 2018}}</ref>
* [[Mercu Buana University]], [[Meruya]], [[Jakarta]]
===Iran===
Tarbiat Modares University, Tehran
* Art, Architecture University, Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.iaushiraz.ac.ir/|title=واحد شیراز - دانشگاه آزاد اسلامی شیراز|website=iaushiraz.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=17 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017171548/http://www.iaushiraz.ac.ir/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iauk.ac.ir|title=دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان|website=دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627084025/http://www.iauk.ac.ir/|archive-date=27 June 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://edu.bam-iau.ac.ir/ |title=صفحه اصلي |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221224011/http://edu.bam-iau.ac.ir/ |archive-date=2010-02-21 |url-status=dead}}</ref>
* [[Azad Bam University]]
* [[Azad Kerman University]]
* [[Azad Mashad University]], Art & Architecture University, Department of Architecture, [[Mashad]]<ref>{{cite web|url=http://www.iaum.com|title=Reviews and Rankings of Top Schools & Training Programs|website=iaum.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Azad Shiraz University]]
* [[Azad Tehran University]], Art & Architecture University, Department of Architecture, [[Tehran]]<ref>{{cite web|url=http://www.iauctb.ac.ir/|title=دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی|website=دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی|access-date=17 July 2018|archive-date=25 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160725233919/http://pr.iauctb.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* Azad University, South Tehran Branch<ref>{{cite web|url=http://www.azad.ac.ir/|title=دانشگاه آزاد اسلامی - تهران جنوب|website=دانشگاه آزاد اسلامی - تهران جنوب|access-date=17 July 2018|archive-date=25 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160725093113/http://www.azad.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[Eshragh University]], Faculty of Architecture, Department of Architecture, [[Bojnourd]]<ref>{{cite web|url=http://www.eshragh.ac.ir/|title=موسسه آموزش عالی اشراق|website=eshragh.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203110213/https://www.eshragh.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* Hafez Higher Education Institute of Shiraz<ref>{{cite web|url=http://edu.hafez.ac.ir//|title=حافظ|website=edu.hafez.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912201811/http://edu.hafez.ac.ir/|archive-date=2016-09-12|url-status=dead}}</ref>
* [[Imam Khomeini International University]], Architecture, Urbanism, [[Qazvin]]<ref>{{cite web|url=http://www.ikiu.ac.ir/|title=Imam Khomeini International University – IKIU|website=ikiu.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717042308/http://www.ikiu.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[Iran University of Science and Technology (IUST)]], Faculty of Architecture, Department of Architecture and Urban Planning, [[Tehran]]<ref>{{cite web|url=http://www.iust.ac.ir/|title=Iran University of Science & Technology – دانشگاه علم و صنعت ايران|website=iust.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=19 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919091704/http://www.iust.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* Islamic Azad University (Anar branch) Department of Architecture<ref>{{Cite web |url=http://www.iauanar.ac.ir/ |title=.:.به وب سایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد انار خوش آمدید .:. |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080924111048/http://www.iauanar.ac.ir/ |archive-date=2008-09-24 |url-status=dead}}</ref>
* [[Islamic Azad University, Mashhad]]<ref>{{cite web|url=http://www.mshdiau.ac.ir/|title=دانشگاه آزاد اسلامى واحد مشهد|website=Mshdiau.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=14 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714150629/http://mshdiau.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* Islamic Azad University of Khorasgan (Isfahan)<ref>{{cite web|url=http://www.khuisf.ac.ir/|title=دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان - خوراسگان Islamic Azad University Isfahan (Khorasgan) Branch|website=دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان - خوراسگان Islamic Azad University Isfahan (Khorasgan) Branch|access-date=17 July 2018|archive-date=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130813043733/http://www.khuisf.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* Islamic Azad University of Noor<ref>{{Cite web |url=http://217.219.174.141/ |title=دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور |access-date=2010-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117103734/http://217.219.174.141/ |archive-date=2010-11-17 |url-status=dead}}</ref>
* [[Islamic Azad University of Qazvin]] (QIAU)<ref>{{cite web|url=http://qiau.ac.ir/en/|title=Islamic Azad University Of QAZVIN \ Home Page|website=Qiau.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212737/http://qiau.ac.ir/en/|url-status=dead}}</ref>
* [[Islamic Azad University of Bandar Anzali]] (IAU Anzali)<ref>{{cite web|url=http://www.iaubanz.ac.ir/portal/main/r/?lan=1|title=دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرانزلی|website=iaubanz.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=16 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716171205/http://iaubanz.ac.ir/portal/main/r/?lan=1|url-status=dead}}</ref>
* [[Islamic Azad University of Shahrood]]<ref>{{Cite web |url=http://iau-shahrood.ac.ir//en/ |title=دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود - Offline |access-date=2016-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204224739/http://www.iau-shahrood.ac.ir/en/ |archive-date=2013-12-04 |url-status=dead}}</ref>
* Islamic Azad University of Zanjan (AZU)<ref>{{Cite web |url=http://www.azu.ac.ir/index.php/en |title=Isalimc Azad University of Zanjan |access-date=2012-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717035559/http://www.azu.ac.ir/index.php/en |archive-date=2012-07-17 |url-status=dead}}</ref>
* [[Islamic Azad University, South Tehran Branch]]<ref>{{cite web|url=http://www.azad.ac.ir/|title=دانشگاه آزاد اسلامی - تهران جنوب|website=دانشگاه آزاد اسلامی - تهران جنوب|access-date=17 July 2018|archive-date=25 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160725093113/http://www.azad.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[Persian Gulf University of Bushehr]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pgu.ac.ir/ |title=دانشگاه خلیج فارس - صفحه اصلی |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809010247/http://pgu.ac.ir/ |archive-date=2018-08-09 |url-status=dead}}</ref>
* Shahid Bahonar Technical College of Shiraz<ref>{{Cite web |url=http://bahonarshiraz.tvu.ac.ir// |title= آموزشکده فنی شیراز - شهید باهنر- شماره 1 |access-date=2015-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151109223423/http://bahonarshiraz.tvu.ac.ir/ |archive-date=2015-11-09 |url-status=dead}}</ref>
*[[Shahrood University of Technology]], [http://shahroodut.ac.ir/en/schools/index.php?id=S014 Faculty of Architectural Engineering and Urbanism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523223603/https://shahroodut.ac.ir/en/schools/index.php?id=S014 |date=2024-05-23 }}
* [[Shiraz university]], Faculty of Art and Architecture, [[Shiraz]]<ref>{{Cite web |url=http://www.shirazu.ac.ir/ |title=دانشگاه شیراز |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216144924/http://shirazu.ac.ir/ |archive-date=2018-02-16 |url-status=dead}}</ref>
* [[Shahid Chamran University of Ahvaz]]<ref>{{Cite web |url=http://www.scu.ac.ir/homepage.aspx?lang=en-US&site=DouranPortal&tabid=1 |title=دانشگاه شهید چمران اهواز |access-date=2017-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023051514/http://scu.ac.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=DouranPortal&Lang=en-US |archive-date=2017-10-23 |url-status=dead}}</ref>
* [[Shahid Rajaee University]]<ref>{{Cite web |url=http://www.srttu.ir/ |title=SRTTU Elearning Center |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141118073844/http://www.srttu.ir/ |archive-date=2014-11-18 |url-status=dead}}</ref>
* [[Tabriz Islamic Art University (TIAU)]], Faculty of Art & Architecture, [[Tabriz]]<ref name="tabriziau.ac.ir">{{cite web|url=http://www.tabriziau.ac.ir/|title=صفحه اصلی - دانشگاه هنر اسلامی تبریز|website=tabriziau.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=24 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924184048/http://tabriziau.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[Tarbiat Modares University]], Faculty of Art and Architecture, Department of Architecture, [[Tehran]]<ref>{{cite web|url=http://www.modares.ac.ir/|title=دانشگاه تربیت مدرس - دانشگاه تربيت مدرس|website=modares.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=13 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113103050/http://www.modares.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* Technical and Vocational University<ref>{{Cite web |url=http://www.tvu.ac.ir/ |title=دانشگاه فني و حرفه اي:: صفحه اصلي :: |access-date=2014-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209093019/http://tvu.ac.ir/ |archive-date=2014-02-09 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Art]], Faculty of Urbanism and Architecture, Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.art.ac.ir/|title=دانشگاه هنر|website=دانشگاه هنر|access-date=17 July 2018|archive-date=28 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028071851/http://art.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Guilan]], Architecture, Urbanism, Urban Design and Planning, [[Rasht]]<ref>{{cite web|url=http://www.guilan.ac.ir|title=دانشگاه گیلان|website=guilan.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717055823/http://www.guilan.ac.ir/|archive-date=17 July 2013|url-status=dead}}</ref>
* University of Isfahan (Isfahan Art), Architecture, Urbanism, Urban Design and Planning<ref>{{Cite web |url=http://www.aui.ac.ir/ |title=دانشگاه هنر اصفهان |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124083132/http://aui.ac.ir/ |archive-date=2018-01-24 |url-status=dead}}</ref>
* University of Mazandaran, Faculty of Art and Architecture, Department of Architecture, [[Babolsar]],
* [[University of Science and Culture]] (USC), Faculty of Art and Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.usc.ac.ir/|title=دانشگاه علم و فرهنگ|website=usc.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=15 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515183641/http://usc.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Tehran]], Faculty of Fine Arts, Department of Architecture, [[Tehran]]<ref>{{cite web|url=http://www.ut.ac.ir/|title=دانشگاه تهران|website=دانشگاه تهران|access-date=17 July 2018|archive-date=7 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707203127/http://sclib.ut.ac.ir/simwebclt/WebAccess/SimwebPortal.dll|url-status=dead}}</ref>
* University of Urmia, Faculty of Art and Architecture, Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.urmia.ac.ir/|title=Home – دانشگاه ارومیه|website=urmia.ac.ir|access-date=17 July 2018|archive-date=13 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213054258/http://www.urmia.ac.ir/|url-status=dead}}</ref>
* [[Yazd University, Faculty of Art and Architecture]], Yazd<ref>{{cite web|url=http://www2.yazduni.ac.ir/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120408193105/http://www2.yazduni.ac.ir/|url-status=dead|archive-date=8 April 2012|title=Yazd University|date=8 April 2012|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Iraq===
* Bayan University, Department of Architecture Engineering, [[Erbil]], [[Iraqi Kurdistan|Kurdistan]]<ref>{{cite web|url=http://www.bayanu.edu.iq/|title=زانكۆی بهیان - سهرهكى|website=bayanu.edu.iq|access-date=17 July 2018|archive-date=27 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170527122707/http://bayanu.edu.iq/|url-status=dead}}</ref>
* [[Cihan University]], Department of Architecture Engineering, Erbil, Kurdistan<ref>{{cite web |url=http://www.cihanuniversity.edu.iq/arc.php |title=About | Cihan University |access-date=2014-12-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826091816/http://cihanuniversity.edu.iq/arc.php |archive-date=2014-08-26}}</ref>
* [[Ishik University]], Architecture Department, Erbil, Kurdistan<ref>{{cite web|url=http://www.ishik.edu.iq/engineering/architecture/|title=ISHIK ‹ Log In|website=ishik.edu.iq|access-date=17 July 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820054407/http://www.ishik.edu.iq/engineering/architecture/|url-status=dead}}</ref>
* [[Koya University]], Department of Architectural Engineering, [[Koy Sanjaq]], Kurdistan<ref>{{Cite web |url=http://feng.koyauniversity.org/FENG-Depts/dare |title=DARE - Faculty of Engineering |access-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218014604/http://feng.koyauniversity.org/FENG-Depts/dare |archive-date=2014-12-18 |url-status=dead}}</ref>
* [[Nahrain University]], Department of Architectural Engineering, [[Baghdad]]<ref>{{Cite web |url=http://www.nahrain-eng.org/ |title=Nahrain University - College of Engineering |access-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218032617/http://nahrain-eng.org/ |archive-date=2014-12-18 |url-status=dead}}</ref>
* Nawroz University, Department of Architecture, [[Duhok]], Kurdistan<ref>{{cite web|url=http://www.nawrozuniversity.com/|title=nawrozuniversity.com – nawrozuniversity Resources and Information.|website=nawrozuniversity.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Salahaddin University-Erbil|Salahaddin University]], Architectural Engineering Department, Erbil, Kurdistan<ref>{{cite web|url=http://eng.su.edu.krd/content.php?topic=153&articleNo=611&lang=en/|title=About Architectural Engineering Department – Salahaddin University-Erbil|website=eng.su.edu.krd|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213042/http://eng.su.edu.krd/content.php?topic=153&articleNo=611&lang=en%2F|archive-date=17 July 2018|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Babylon]], College of Engineering, [[Babylon]]<ref>{{cite web|url=http://www.uobabylon.edu.iq/|title=University of Babylon|website=University of Babylon|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Baghdad]], Architecture Engineering Department, Baghdad<ref>{{cite web|url=http://www.uobaghdad.edu.iq/|title=University of Baghdad :: جامعة بغداد|website=uobaghdad.edu.iq|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Basrah]], Architectural Department, [[Basra]]<ref>{{cite web|url=http://www.unbeg.edu.iq/unbeg/ar/|archive-url=https://archive.today/20141217234600/http://www.unbeg.edu.iq/unbeg/ar/|url-status=dead|title=كلية الهندسة – جامعة البصرة|date=17 December 2014|archive-date=17 December 2014|website=archive.is}}</ref>
* [[University of Duhok]], School of Engineering, Department of Architecture. Duhok, Kurdistan<ref>{{Cite web |url=http://www.uod.ac/site/en/department/30/architecture |title=Departments - University of Duhok |access-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218023622/http://www.uod.ac/site/en/department/30/architecture |archive-date=2014-12-18 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Mosul]], Department of Architectural Engineering, [[Mosul]]<ref>{{cite web|url=http://engineering.uomosul.edu.iq/page.php?details=79|title=جامعة الموصل - كلية الهندسة|website=engineering.uomosul.edu.iq|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212946/http://engineering.uomosul.edu.iq/page.php?details=79|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Sulaymaniyah]], Architectural Engineering, [[Sulaymaniyah]], Kurdistan<ref>{{Cite web |url=http://univsul.edu.iq/DepartmentHomePage.aspx?main=21&Jimare=1&Unit=28 |title=University of Sulaimani |access-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218023759/http://univsul.edu.iq/DepartmentHomePage.aspx?main=21&Jimare=1&Unit=28 |archive-date=2014-12-18 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Technology, Iraq|University of Technology]], Department of Architectural Engineering, Baghdad<ref>{{Cite web |url=http://uotechnology.edu.iq/dep-architecture/english/index.htm |title=Department of Architectural Engineering - UOT |access-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218015151/http://uotechnology.edu.iq/dep-architecture/english/index.htm |archive-date=2014-12-18 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Wasit]], Architecture Engineering Department, [[Kut]]<ref>{{cite web|url=http://www.uowasit.edu.iq/|title=جامعة واسط - الموقع الرسمي|website=uowasit.edu.iq|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Uruk University College, Architectur Department, Baghdad
===Israel===
* [[Ariel University]], School of Architecture, [[Ariel (city)|Ariel]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ariel.ac.il/architecture/About.aspx |title=Ariel University Center of Samaria |access-date=2010-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429022113/http://www.ariel.ac.il/architecture/About.aspx |archive-date=2009-04-29 |url-status=dead}}</ref>
* [[Bezalel Academy of Art and Design]], Department of Architecture, [[Jerusalem]]<ref>{{cite web|url=http://www.bezalel.ac.il|title=דף הבית new – בצלאל אקדמיה לאמנות ועיצוב, ירושלים|website=bezalel.ac.il|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Technion]], Israel Institute of Technology, Faculty of Architecture and Town Planning, [[Haifa]]<ref>{{Cite web |url=http://architecture.technion.ac.il/ |title=Technion, Faculty of Architecture and Town Planning |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003140622/http://architecture.technion.ac.il/ |archive-date=2011-10-03 |url-status=dead}}</ref>
* [[Tel Aviv University]], Yolanda and David Katz Faculty of the Arts, [[David Azrieli]] School of Architecture, [[Tel Aviv]]<ref>{{Cite web |url=http://arts.tau.ac.il/departments/index.php/lang-en/architecture/home |title=David Azrieli School of Architecture |access-date=2011-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830191053/http://arts.tau.ac.il/departments/index.php/lang-en/architecture/home |archive-date=2011-08-30 |url-status=dead}}</ref>
* [[Wizo School of design]], The Neri Bloomfield School of Design and Education, Haifa<ref>{{cite web|url=http://www.wizodzn.ac.il/english_page.html|title=About Us|date=14 December 2014|website=Wizodzn.ac.il|access-date=17 July 2018|archive-date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803003128/http://wizodzn.ac.il/english_page.html|url-status=dead}}</ref>
===Japan===
Universities and junior colleges in Japan with a Department of Architecture.
====National universities====
* [[Chiba University]] Faculty of Urban Environmental Systems, Department of Environmental Planning, Department of Architecture
* [[Hiroshima University]] Faculty of Architecture (Program of the four species)
* [[Hokkaido University]] Faculty of Engineering, Department of Environmental and Social System Architecture
* [[Kagoshima University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Kobe University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Kumamoto University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Kyoto Institute of Technology]], Science part craft engineering modeling region, [[Kyoto]]
* [[Kyoto University]], Faculty of Engineering, Department of Architecture and Architectural Systems, [[Kyoto]]
* [[Kyushu Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Social architecture construction course
* [[Kyushu University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture / Faculty of Arts (formerly Kyushu Institute of Design), Department of Environmental Design
* [[Mie University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Muroran Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Systems Engineering construction, Division of Architecture
* [[Nagasaki University]] Faculty of Engineering Department of the structure
* [[Nagoya Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Architecture & Design Department
* [[Nagoya University]] Faculty of Engineering, Department of Social and Environmental Studies Course Architecture
* [[Nara Women's University]] Faculty of Environmental Studies life living environment, Department of Housing course
* [[National University Corporation Tsukuba University of Technology]] Department of Architecture hearing section
* [[Niigata University]] Faculty of Engineering Department of Construction of Architecture
* [[Oita University]] Faculty of Engineering, Department of Environmental Engineering course architecture welfare
* [[Osaka University]] Faculty of Engineering, Architectural Engineering and Environmental Engineering, Department of General In addition to Earth
* [[Saga University]] Faculty of Science and Technology of Urban Engineering, Graduate School of Architecture and Urban Design Course
* [[Shimane University]] Faculty of General Science and Technology Department of Materials and Process
* [[Shinshu University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Tohoku University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture [[Sendai]]<ref>{{Cite web |url=http://www.tohoku.ac.jp/english/index.html |title=Tohoku University |access-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214074604/http://www.tohoku.ac.jp/english/index.html |archive-date=2008-02-14 |url-status=dead}}</ref>
* [[Tokyo Institute of Technology]] (TokyoTech), Faculty of Engineering, Department of Architecture [[Tokyo]]
* [[Tokyo National University of Fine Arts]] Faculty of Fine Arts Department of Architecture
* [[Toyohashi University of Technology]] Faculty of Engineering Department of Construction
* [[University of Fukui]], Faculty of Engineering, Department of Building & Construction
* [[University of the Ryukyus]] Faculty of Engineering, Department of Architecture course construction environment
* [[University of Tsukuba]] Science and Technology group (or social engineering <Urban Planning> College of Engineering Systems <Engineering Environment and Development>), main major design group specializing in art school <architectural design, environmental design>
* [[University of Tokyo]], Faculty of Engineering, Department of Architecture, Department of Urban Engineering [[Tokyo]]
* [[University of Toyama]] Faculty of Arts and Culture, Department of Arts and Design building science course
* [[Utsunomiya University]] Faculty of Engineering Department of Construction of Architecture course
* [[Wakayama University]] Faculty of Systems Engineering, Department of Environmental Systems
* [[Yamaguchi University]] Faculty of Engineering, Department of Kansei Engineering Design Course of the human space
* [[Yokohama National University]] Faculty of Engineering, Department of Construction of Architecture
====Public universities====
* [[Akita Municipal Junior College of Arts and Crafts]] Department of Industrial Design
* [[Akita Prefectural University]] Faculty of Systems Science and Technology Department of Architecture and Environment Systems
* [[Gifu City Women's College]] Interior Design Course, Department of Kansei architecture design vocational life design
* [[Iwate Prefectural University]] College of Life Science, Department of Life Science
* [[Kanazawa College of Art]] Faculty of Arts and Crafts Design Department of Environmental Design course
* [[Kyoto Prefectural University]] Faculty of Life and Environmental Department of Environmental Design, Landscape Design, Architecture, Living Environment course and life course
* [[Maebashi Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture (Day), Department of Integrated Design (Night)
* [[Miyagi University]] Faculty of Project, Department of Design and Information Design, Course of Space Design
* [[Nagoya City University]] Faculty of Arts and city Department of Environmental Design
* [[Okayama Prefectural University]] School of Design Department of Design
* [[Osaka City University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Environmental Urban Engineering, Graduate School, Life Sciences Division, Department of the living environment
* [[Prefectural University of Kumamoto]], Faculty of Symbiotic Science Course, Department of Environmental Symbiosis residential environment
* [[Sapporo City University]] Faculty of Design Department of Design, Space Design Course
* [[Tokyo Metropolitan University]] Faculty of Urban Environment, Department of Architecture and Urban urban environment course
* [[University of Hyogo]] (Hyogo Prefectural University) Faculty of Human Environment Department of the human environment (course plan living space and conservation course creative living environment course environmental analysis)
* [[University of Kitakyushu]] Faculty of International Environmental Engineering, Department of Environmental Space Design [[Kitakyushu]]
* [[The University of Shiga Prefecture]] Environmental Sciences Department of Environmental Design, Department of
====Private universities====
=====Hokkaido and Tohoku=====
* [[Dohto University]] Faculty of Fine Arts Department of Architecture
* [[Hachinohe Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architectural Engineering, Faculty of Design, Department of ansei Design, Course of Housing design sensibility
* [[Hokkai Gakuen University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Hokkaido Institute of Technology]] Faculty of creation space architecture department (from 2008)
* [[Koriyama Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design, Department of Human Life
* [[Tohoku Bunka Gakuen University]] Faculty of Science and Technology (living from Department of Environmental Planning Department of Environmental Design, human, 2008 Department of Environmental Design )
* [[Tohoku Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Tohoku University of Art and Design]] Faculty of Engineering and Design, Department of Environmental Design
* [[Tokai University]] (Asahikawa Campus, formerly Hokkaido Tokai University), Faculty of Engineering, Department of Architecture and Environment Design, Arts course architecture Town Planning course, [[Sapporo]]
=====Kanto=====
* [[Ashikaga Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Bunka Women's University]] Faculty of Art, Department of Housing Architectural Design Course
* [[Chiba Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture and Urban Environment
* [[Hosei University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Institute of Technologists]] (Monotsukuri University) Faculty of craft skill, Department of Construction course cities and architecture course architecture and interior design course wooden building finishing course
* [[Japan Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design dwelling Department of Architecture and Environment Design Course
* [[Jissen Women's University]] Faculty of living environment architecture design course
* [[Kanagawa University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Kanto Gakuin University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture/Faculty of Human Environment Department of Environmental Design
* [[Keio University]] Faculty of Science and Technology System Design Engineering (Hiyoshi Campus) and the Faculty of Environmental Information, Department of Information Design (Shonan-Fujisawa Campus)
* [[Kogakuin University]]
** Faculty of Architecture, Town Planning Department (established in April 2011), Department of Architecture, Department of Architecture and Design: restructuring and reorganization to "Faculty of Architecture" in April 2011, Faculty of Engineering, Department of Architecture, Part 1, Department of Architecture and Urban Design
** Faculty of Engineering, Department of Architecture Part 2 (night)
* [[Kokushikan University]] Faculty of Architecture Department of Design from the Faculty of Science and Technology Department of Science and Engineering, architectural changes to the system
* [[Komazawa Women's University]] Faculty of Humanities, Department of molding space
* [[Kyoei Gakuen Junior College]] Department of Housing
* [[Kyoritsu Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design Department of Architecture and Design
* [[Meiji University]] Faculty of Science and Technology Department of Architecture
* [[Meikai University]] Faculty of Real Estate, Department of Real Estate, Environmental Design Course
* [[Meisei University]] Faculty of Science and Technology Department of Architecture
* [[Musashino Art University]] Faculty of Art, Department of Architecture
* [[Musashino University]] Faculty of Environmental Studies, Department of Environment Living Environment course
* [[Nihon University]]
** College of Bioresource Science, Department of Biological and Environmental (Fujisawa Campus, Kanagawa)
** College of Engineering, Department of Architecture (Koriyama Campus, Fukushima)
** College of Fine Arts, Department of Design, Architecture Design Course (Ecoda Campus, Tokyo)
** College of Production Engineering, Department of Architecture (Mimomi Campus, Chiba)
** College of Science and Technology, School of Architecture, School of Marine Engineering Building (Tokyo Surugadai Campus and Chiba Funabashi Campus)
** Junior College Department of Design, Architecture and life (Funabashi Campus, Chiba)
* [[Nippon Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Shibaura Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Department of Architectural Engineering (Mita Campus, Tokyo) Faculty of Systems Engineering, Department of Environmental Systems (Saitama Campus)
* [[Showa Women's University]] Faculty of Life Sciences Division, Department of Architecture course living environment, the design area, Department of Interior Architecture and Design, College of cultural creation
* [[Tama Art University]] Faculty of Art, Department of Environmental Design Department of Design, Space Design, Faculty of plastic expression field
* [[Tokai University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Faculty of Engineering and Design Department of Architecture and Design
* [[Tokyo City University]] (formerly Musashi Institute of Technology), Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Tokyo Denki University]] Faculty of Future Science, Department of Architecture
* [[Tokyo Polytechnic University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Tokyo University of Science]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Part 1, Faculty of Engineering, Department of Architecture, Part 2 (Iidabashi Campus, Tokyo), Faculty of Science and Technology Department of Architecture (Noda Campus, Chiba)
* [[Tokyo Zokei University]] (Tokyo University of Art and Design) Faculty of Art and Design, Department of Interior Design, interior architecture major area
* [[Toyo University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture/Faculty of Life human Design, Department of Environmental Design
* [[Waseda University]] School of Creative Science and Technology, Department of Architecture
=====Chubu=====
* [[Aichi Institute of Technology]] Faculty of Engineering Course of the Department of Architecture, Urban and Environmental Studies Course of Architecture and Environment
* [[Aichi Konan College]] Department of Life Science, interior and architecture course
* [[Aichi Sangyo University]] Art School Department of Architecture, Department of Architecture in Ministry of Education and Communication
* [[Aichi Shukutoku University]] Faculty of Contemporary Social Studies, Department of Urban and Environmental Design, Course of modern society
* [[Chubu University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Daido University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Fukui University of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Building Construction
* [[Gifu Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design Department of Life Sciences
* [[Kanazawa Institute of Technology]] Faculty of Architecture Building and Environment, Department of Architecture and Urban Design
* [[Meijo University]] Faculty of Science and Technology, Department of Architecture
* [[Nagaoka Institute Of Design]] Faculty of Art, Department of Architecture and Environmental Design
* [[Nagoya Zokei University]] (Nagoya University of Art and Design) Art College, Department of Design, Architecture and Design Course space
* [[Niigata Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Shizuoka University of Art and Culture]] School of Design, Department of molding space
* [[Sugiyama Jogakuen University]] life science unit Department of living and Environmental Design
=====Kinki=====
* [[BAIKA Women's University]] Faculty of Modern Human Living, Environment Department
* [[Kansai University]] Faculty of Urban and Environmental Engineering, Department of Architecture
* [[Kinki University]]
** Faculty of Architecture Department of Architecture (established in April 2011: restructuring and reorganization to Faculty of Architecture in April 2011, Faculty of Science and Technology Department of Architecture)
** Faculty of Engineering, Department of Architecture
** Industrial Science and Technology Department of Architecture and Design (Kyushu Campus)
** Literary department seminar and spatial design: Architecture, Department of Art and Design course
* [[Kio University]] Faculty of Health Sciences Department of healthy living human environmental design course
* [[Kobe Design University]] School of Design, Department of Architecture & Environmental
* [[Kwansei Gakuin University]] Faculty of Policy Management, urban policy field
* [[Kyoto Seika University]], Faculty of Design, Department of Architecture, [[Kyoto]]<ref>{{Cite web |url=http://www.kyoto-seika.ac.jp/eng/3_design/architecture.htm |title=KSU: |access-date=2009-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202074524/http://www.kyoto-seika.ac.jp/eng/3_design/architecture.htm |archive-date=2009-12-02 |url-status=dead}}</ref>
* [[Kyoto Tachibana University]] Faculty of Modern Business, Department of Urban Design, Tourism and Urban design course Interior and Architecture course,
* [[Kyoto University of the Arts]] Faculty of Arts, Department of Environmental Design, Architecture Design Course/Ministry of Education Department of Design, Architecture Design Course
* [[Kyoto Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design, Department of formative life
* [[Mukogawa Women's University]] Faculty of living environment, Department of Architecture
* [[Osaka Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Department of Space Design
* [[Osaka Sangyo University]] Faculty of Engineering, Department of Environmental Design, Architecture, from the Department of Environmental Design (renamed in April 2008) living environment from the Department of Urban and Environmental Department, Faculty of Human Environment (renamed in April 2008)
* [[Osaka Shoin Women's University]] College of liberal arts, Department of Interior Design
* [[Osaka University of Arts]] Faculty of Arts, Department of Architecture
* [[Osaka University of Human Sciences]] Faculty of Human Sciences, Department of Environment and Architectural Design
* [[Otemae Junior College]] Department of Housing Comprehensive System Design Life
* [[Ritsumeikan University]] Faculty of Science and Technology Urban Systems Engineering, Department of Architecture and Urban Design
* [[Setsunan University]] Faculty of Science and Technology, Department of Architecture
* [[Takarazuka University of Art and Design]] School of Art, Department of Industrial Design, Architectural Design Course and Interior Design Course
* [[Tezukayama University]] Faculty of Modern Life Design, Department of Dwelling Space
=====Chugoku, Shikoku and Kyushu=====
* [[Daiichi Institute of Technology]] (first technical university) Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Fukuoka University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Fukuyama University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Hiroshima Jogakuin University]] Life Sciences Faculty, Department of Design and living information
* [[Hiroshima Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Faculty of Environmental Studies Department of Environmental Design
* [[Hiroshima International University]] Faculty of Design, Department of Housing (Social and [[Environmental Sciences]])
* [[Kawasaki University of Medical Welfare]] Faculty of Management, Department of Design, Health and Welfare
* [[Kochi University of Technology]] Faculty of Social Systems Engineering
* [[Kurume Institute of Technology]] Faculty of Engineering, Department of Building Facilities
* [[Kwassui Women's College]] Faculty of Life Healthy Life, Department of Design
* [[Kyushu Kyoritsu University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Kyushu Sangyo University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture, Department of housing and interior design
* [[Kyushu Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design, Department of Human Life
* [[Matsuyama Shinonome Junior College]] Department of Life Sciences School of Life Design
* [[Mimasaka University]] of Life Sciences Faculty, Welfare, Department of Environmental Design course architecture welfare
* [[Nagasaki Institute of Applied Science]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Nippon Bunri University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture and Design
* [[Nishinippon Institute of Technology]] School of Design, Department of Architecture
* [[Okayama University of Science]] Faculty of Information Technology, Department of Architecture
* [[Sojo University]] Faculty of Engineering, Department of Architecture
* [[Tohwa University]] Faculty of Environmental Design Engineering course architectural, interior design of residential
* [[Tokai University]] (Kumamoto Campus, formerly Kyushu Tokai University), School of Industrial Engineering, Department of Architecture
* [[Tokushima Bunri University]] Faculty of Human Life, Department of Housing
* [[Tottori University of Environmental Studies]] Faculty of Environmental Information, Department of Environmental Design
* [[Yasuda Women's University]] Faculty of Human Sciences and Design, Department of life Design
===Jordan===
* [[Jordan University of Science and Technology]], College of Architecture and Design, [[Ar Ramtha]].<ref>{{cite web|title=College of Architecture and Design|url=http://www.just.edu.jo/FacultiesandDepartments/FacultyofArchitectureandDesign/Pages/Default.aspx|website=just.edu.jo|access-date=27 September 2016|archive-date=5 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405215632/http://www.just.edu.jo/FacultiesandDepartments/FacultyofArchitectureandDesign/Pages/Default.aspx|url-status=dead}}</ref>
*[[University of Jordan]], Department of Architecture,all programs of the school of engineering of The University of Jordan are available [http://www.ju.edu.jo/sites/prospective/Lists/Schools/Disp_School.aspx?ID=43 on this link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240314200224/https://www.ju.edu.jo/sites/prospective/Lists/Schools/Disp_School.aspx?ID=43 |date=2024-03-14 }}, [[Amman]].<ref>{{cite web|title=University of Jordan|url=http://engineering.ju.edu.jo/Architecture/Pages/Overview.aspx|website=Engineering.ju.edu.jo|access-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724105635/http://engineering.ju.edu.jo/Architecture/Pages/Overview.aspx|archive-date=2012-07-24|url-status=dead}}</ref>
===Laos===
* [[National University of Laos]], Faculty of Architecture, Vientiane capital city
* [[Souphanouvong University]], Faculty of Architecture, Luangprabang world heritage city<ref>{{cite web|url=https://sites.google.com/a/su.edu.la/architecture-department/|title=Department of Architecture|website=sites.google.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Lebanon===
* [[American University of Beirut]], Faculty of Architecture, [[Beirut]]
* [[Beirut Arab University]], Faculty of Architecture, Debbieh
* [[Lebanese American University]], Faculty of Architecture, Beirut
* [[Lebanese Academy of Fine Arts|Académie libanaise des Beaux-Arts]], Faculty of Architecture
* [[Lebanese University]], Institute des Beaux Arts, Department of Architecture
* [[Notre Dame University–Louaize]], Faculty of Architecture, Louaize
* [[Université Saint-Esprit de Kaslik]], Department of Architecture, Kaslik
*[[Saint Joseph University|Université Saint-Joseph]], Ecole d'Architecture, Beirut
===Malaysia===
* [[ALFA International College]], School of Architecture, [[Subang Jaya]], [[Selangor]]<ref>{{cite web|url=http://www.alfa.edu.my|title=Alfa College|website=ALFA College|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Infrastructure University Kuala Lumpur (IUKL), School of Architecture and Built Environment, Kajang<ref>{{cite web|url=http://kliuc.edu.my/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207043349/http://kliuc.edu.my/|url-status=dead|archive-date=7 December 2012|title=KLIUC|date=7 December 2012}}</ref>
* [[International Islamic University of Malaysia]] Kulliyyah (Faculty) of Architecture and Environmental Design, [[Gombak]], [[Selangor]]
* [[International University College of Technology Twintech]], Faculty of Built Environment (FABE), Department of Architecture, [[Bandar Sri Damansara]], [[Kuala Lumpur]]<ref>{{Cite web |url=http://www.iuctt.edu.my/iuctt/fabe |title=IUCTT - Faculty of Architecture & Built Environment |access-date=2009-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302191747/http://www.iuctt.edu.my/iuctt/fabe/ |archive-date=2009-03-02 |url-status=dead}}</ref>
* [[Limkokwing University]], Faculty of Built Environment (FABE), Department of Architecture, [[Cyberjaya]]<ref>{{cite web|url=http://www.limkokwing.net|title=Limkokwing University of Creative Technology|website=Limkokwing University|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Linton University College, Department of Architecture, [[Mantin]], [[Negeri Sembilan]]<ref>{{cite web|url=http://www.linton.edu.my|title=Linton University College|website=linton.edu.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[MARA University of Technology]] (UiTM), Faculty of Architecture, Planning and Surveying, Department of Architecture, [[Shah Alam]], [[Selangor]], [[Sri Iskandar]], [[Perak]]
* [[National University of Malaysia]] (UKM), Faculty of Engineering & Built Environment, Department of Architecture, [[Bangi, Malaysia|Bangi]], [[Selangor]]
* [[Port Dickson Polytechnic]], Architectural Unit, Department of Civil Engineering, [[Port Dickson]], [[Negeri Sembilan]]<ref>{{Cite web |url=http://www.polipd.edu.my/ |title=Laman Web Rasmi Politeknik Port Dickson | Bersama Menuju Kecemerlangan |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100915115134/http://www.polipd.edu.my/ |archive-date=2010-09-15 |url-status=dead}}</ref>
* [[Putra University, Malaysia]] (UPM), Faculty of Design and Architecture (FRSB), [[Serdang, Selangor]]<ref>{{cite web|url=http://www.frsb.upm.edu.my|title=Home – Faculty of Design and Architecture|website=frsb.upm.edu.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Taylor's University]], School of Architecture, Building and Design (SABD), [[Petaling Jaya]]<ref>{{cite web|url=http://www.taylors.edu.my|title=Home|website=taylors.edu.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Tunku Abdul Rahman University College]] (TARUC), Faculty of Engineering and Built Environment (FEBE), [[Kuala Lumpur]]<ref>{{Cite web |url=http://www.tarc.edu.my/febe/Programs/Built_Environment/Diploma_Bachelor_Degree/Architecture.html |title=Faculty of Engineering and Built Environment |access-date=2016-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312083500/http://www.tarc.edu.my/febe/Programs/Built_Environment/Diploma_Bachelor_Degree/Architecture.html |archive-date=2016-03-12 |url-status=dead}}</ref>
* [[University College Sedaya International]] (UCSI) Department of Architecture [[Cheras, Kuala Lumpur|Cheras]], [[Kuala Lumpur]]<ref>{{cite web|url=http://www.ucsi.edu.my|title=UCSI Education|website=ucsi.edu.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Malaya]] (UM), Faculty of the Built Environment (FBE), [[Kuala Lumpur]]<ref>{{cite web|url=http://www.um.edu.my|title=Welcome to University of Malaya|website=um.edu.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Science, Malaysia]] (USM), School Of Housing, Building And Planning (HBP), Architecture Department. Minden, Penang<ref>{{cite web|url=http://www.hbp.usm.my|title=Your Page Title|website=hbp.usm.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universiti Teknologi Malaysia]] (UTM), Faculty of Built Environment (FAB), Department of Architecture, [[Skudai]], [[Johor Bahru]]<ref>{{cite web|url=http://fab.utm.my/departments-institutes/architecture/|title=Bachelor of Science in Architecture – Faculty of Built Environment|website=fab.utm.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universiti Tunku Abdul Rahman]] (UTAR), Lee Kong Chian Faculty of Engineering and Science (LKC FES), Department of Architecture & Sustainable Design, [[Sungai Long]], [[Selangor]]<ref>{{cite web|url=http://fes.utar.edu.my/departments/dasd/|title=Department of Architecture & Sustainable Design – Lee Kong Chian Faculty of Engineering & Science, Universiti Tunku Abdul Rahman|website=fes.utar.edu.my|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213142/http://fes.utar.edu.my/departments/dasd/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universiti Sains Islam Malaysia]] (USIM), Faculty of Engineering and Built Environment (FKAB), Department of Architecture, [[Nilai]], [[Negeri Sembilan]]<ref>{{cite web|url=http://fkab.usim.edu.my/|title=FKAB|website=fkab.usim.edu.my|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Oman===
* Caledonian College of Engineering
* Higher College of Technology
* Sultan Qaboos University
===Pakistan===
====Khyber Pakhtunkhwa====
* [[CECOS University of Information Technology and Emerging Sciences]], Department of Architecture, [[Peshawar]]
* [[University of Engineering and Technology, Peshawar]], Department of Architecture, [[Abbottabad]]
====Punjab====
* [[Beaconhouse National University]] Department of Architecture, School of Architecture and Design, [[Lahore]]<ref>{{cite web|url=http://www.bnu.edu.pk/|title=BNU > Home|website=bnu.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-date=4 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704025609/http://www.bnu.edu.pk/|url-status=dead}}</ref>
* [[COMSATS Institute of Information Technology]] (CIIT), Department of Architecture, [[Islamabad]]<ref name="COMSATS">{{cite web|url=http://www.comsats.edu.pk/|title=COMSATS University Islamabad (CUI)|website=comsats.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[COMSATS Institute of Information Technology]] (CIIT), Department of Architecture, [[Lahore]]<ref name="COMSATS"/>
* [[National College of Arts]], Department of Architecture, [[Lahore]]<ref name="nca.edu.pk">{{cite web|url=http://www.nca.edu.pk/|title=NCA Lahore|website=nca.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[National College of Arts]], Department of Architecture, [[Rawalpindi]]<ref name="nca.edu.pk"/>
* [[National University of Sciences and Technology (Pakistan)|National University of Sciences and Technology]], School of Art, Design and Architecture, [[Islamabad]]<ref>{{cite web|url=http://www.nust.edu.pk/|title=National University of Sciences and Technology (NUST)|website=nust.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Engineering and Technology, Lahore]], Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.uet.edu.pk/|title=UET Lahore – University of Engineering and Technology|website=uet.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of the Punjab]], Department of Architecture, College Of Art and Design, [[Lahore]]<ref>{{cite web|url=http://www.pu.edu.pk/|title=University of the Punjab|website=pu.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of South Asia (Pakistan)|University of South Asia]], Department of Architecture (Accreditation on hold), [[Lahore]]<ref>{{cite web|url=http://www.usa.edu.pk/|title=Home – University of South Asia – USA|website=usa.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Lahore]], Department of Architecture, [[Lahore]]<ref>{{cite web|url=http://www.uol.edu.pk/|title=The University of Lahore, Lahore University|website=uol.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-date=6 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006161045/http://www.uol.edu.pk/|url-status=dead}}</ref>
====Sindh====
* [[Dawood University of Engineering and Technology]], Department of Architecture, [[Karachi]]<ref>{{cite web|url=http://www.duet.edu.pk//|title=DUET – Dawood University of Engineering & Technology, Karachi|website=duet.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718030936/https://duet.edu.pk/|archive-date=2018-07-18|url-status=dead}}</ref>
* [[Indus Valley School of Art and Architecture]], Department of Architecture, Karachi<ref>{{cite web|url=http://www.indusvalley.edu.pk/|title=.: Indus Valley School of Art & Architecture :.|website=indusvalley.edu.pk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Mehran University of Engineering and Technology]], Department of Architecture, Centre of Excellence in Art and Design (Accreditation on hold), [[Jamshoro]]<ref>{{cite web|url=http://www.cead.edu.pk/|title=Welcome to Centre of Excellence in art & design, MUET, Jamshoro|website=cead.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212749/http://www.cead.edu.pk/|url-status=dead}}</ref>
* [[Mehran University of Engineering and Technology]], Department of Architecture, Jamshoro<ref>{{cite web|url=http://www.muet.edu.pk/|title=Mehran University of Engineering & Technology, Jamshoro|website=muet.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226191526/http://www.muet.edu.pk/|url-status=dead}}</ref>
* [[NED University of Engineering and Technology]], Department of Architecture, Karachi<ref>{{cite web|url=http://www.neduet.edu.pk/|title=NEDUET – Home – ned site|website=neduet.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-date=15 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715235642/http://www.neduet.edu.pk/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Karachi]], Architecture Program at Department of Visual Studies, Karachi<ref>{{cite web|url=http://www.uok.edu.pk/|title=University of Karachi : Welcome|website=uok.edu.pk|access-date=17 July 2018|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125103641/http://www.uok.edu.pk/|url-status=dead}}</ref>
===Philippines===
====Luzon====
*[[Adamson University]] (AdU), College of Architecture
*[[Don Honorio Ventura Technological State University]] (DHVTSU), College of Engineering and Architecture, [[Bacolor, Pampanga]]
*[[Bulacan State University]] (BulSU), College of Architecture and Fine Arts, [[Malolos City]]<ref>{{Cite web |url=http://www.bulsu.edu.ph/colleges/cafa/about.html |title=College of Architecture and Fine Arts - Bulacan State University |access-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721120113/http://www.bulsu.edu.ph/colleges/cafa/about.html |archive-date=2011-07-21 |url-status=dead}}</ref>
*[[Cebu Institute of Technology – University]] (CIT-U), College of Engineering and Architecture, [[Cebu City]]<ref>{{cite web|url=http://www.cit.edu.ph|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205224451/https://cit.edu.ph/|url-status=dead|archive-date=December 5, 2020|title=Cebu Institute of Technology – University|website=Cit.edu.ph|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[Central Colleges of the Philippines]] (CCP), College of Architecture
*[[De La Salle–College of Saint Benilde]] (DLS-CSB), College of Architecture
*[[De La Salle University–Dasmariñas]] (DLSU-D), College of Engineering Architecture and Technology, [[Dasmariñas]]<ref>{{cite web|url=http://www.dlsud.edu.ph/|title=>DLSU-D Creating Possibilities :: De La Salle University – Dasmariñas|website=dlsud.edu.ph|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213109/http://www.dlsud.edu.ph/|url-status=dead}}</ref>
*[[Eulogio "Amang" Rodriguez Institute of Science and Technology]] (EARIST), College of Architecture and Fine Arts
*[[Far Eastern University]] (FEU), Institute of Architecture and Fine Arts (IARFA)
*[[FEATI University]], College of Architecture
*[[Manuel L. Quezon University]] (MLQU), School of Architecture
*[[Mapúa Institute of Technology]] (MIT), School of Architecture, Industrial Design and the Built Environment
*[[National University (Philippines)|National University]] (NU), College of Architecture
*[[Nueva Ecija University of Science and Technology]] (NEUST), College of Architecture
*[[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] (PLM), College of Architecture and Urban Planning
*[[Polytechnic University of the Philippines]], College of Architecture and Fine Arts (PUP-CAFA)
*[[Rizal Technological University]] (RTU), College of Engineering and Industrial Technology
*[[Saint Louis University (Philippines)|Saint Louis University]] (SLU), Otto Hahn School of Engineering and Architecture, [[Baguio]]<ref>{{cite web|url=http://www.slu.edu.ph/academics/cea|title=Saint Louis University, Baguio City|website=Slu.edu.ph|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20100219062437/http://www.slu.edu.ph/academics/cea/|archive-date=2010-02-19|url-status=dead}}</ref>
*[[Technological Institute of the Philippines]]-Manila (TIP-Manila) and Quezon City (TIP-QC) College of Architecture and Engineering
*[[Technological University of the Philippines]]-Manila (TUP-Manila) College of Architecture and Fine Arts
*[[University of the Assumption]] (UA), College of Engineering and Architecture, [[City of San Fernando, Pampanga]]<ref>{{cite web|url=http://www.ua.edu.ph|title=University of the Assumption – Formator of Catholic Leaders|website=ua.edu.ph|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[University of Baguio]] (UB), College of Engineering and Architecture, [[Baguio]]<ref>{{cite web|url=http://ubaguio.edu.phUniversity|title=of Baguio|website=Ubaguio.edu.ph|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
*[[University of the Cordilleras]] (UC-BCF), College of Engineering and Architecture, Baguio<ref>{{Cite web |url=http://www.uc-bcf.edu.ph/ |title=University of the Cordilleras |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180214092912/http://www.uc-bcf.edu.ph/ |archive-date=2018-02-14 |url-status=dead}}</ref>
*[[University of Pangasinan]] (UPANG), College of Architecture, [[Dagupan]]<ref name="upang.edu.ph">{{Cite web |url=http://upang.edu.ph/ |title=University of Pangasinan |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806064821/http://www.upang.edu.ph/ |archive-date=2009-08-06 |url-status=dead}}</ref>
*[[University of the Philippines Diliman]] (UP-D), College of Architecture
*[[University of Saint Anthony]] (USANT), College of Engineering and Architecture and Technology, San Miguel, [[Iriga City]]<ref>{{Cite web|url=https://www.usant.edu.ph/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105163500/http://www.usant.edu.ph/|url-status=dead|title=USANT | Welcome to University of Saint Anthony|archivedate=January 5, 2009|website=www.usant.edu.ph|access-date=May 29, 2024|archive-date=April 26, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240426055003/https://www.usant.edu.ph/}}</ref>
*[[University of Santo Tomas]] (UST), College of Architecture
====Visayas and Mindanao====
*[[La Consolacion College–Bacolod]] (LCCB), School of Architecture, Fine Arts and Interior Design, [[Bacolod]]<ref>{{cite web|url=http://www.lcc.edu.ph|title=La Consolacion College Bacolod|website=lcc.edu.ph|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[Mindanao University of Science and Technology]] (MUST), College of Engineering and Architecture, Lapasan, [[Cagayan de Oro]]<ref>{{cite web|url=http://www.must.edu.ph|title=Mindanao University of Science and Technology|website=Must.edu.ph|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525175017/http://must.edu.ph/|archive-date=2017-05-25|url-status=dead}}</ref>
*[[Silliman University]] (SU), College of Engineering and Design, Department of Architecture, [[Dumaguete]]<ref>{{cite web|url=http://www.su.edu.ph/|title=Silliman University – The Official Silliman University Website|website=su.edu.ph|access-date=17 July 2018|archive-date=16 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616112559/http://www.su.edu.ph/|url-status=dead}}</ref>
*[[University of Mindanao]] (UM), College of Architecture and Fine Arts, [[Davao City]]<ref>{{Cite web |url=http://umin.edu.ph/newlook/ |title=University of Mindanao |access-date=2015-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915063744/http://umin.edu.ph/newlook/ |archive-date=2015-09-15 |url-status=dead}}</ref>
*[[University of the Philippines Mindanao]], UPMin, B.S. Architecture Program, Davao City<ref>{{cite web|url=http://www.upmin.edu.ph|title=Home|website=upmin.edu.ph|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[University of San Agustin]] (USA), College of Engineering and Architecture, General Luna, [[Iloilo City]]<ref>{{cite web|url=http://www.usa.edu.ph|title=University of San Agustin|website=University of San Agustin|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[University of San Carlos]] (USC), College of Architecture and Fine Arts, [[Cebu City]]<ref>{{cite web|url=http://www.usc.edu.ph|title=University of San Carlos|website=Usc.edu.ph|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[Western Mindanao State University]], College of Architecture, [[Zamboanga City]]
*[[Western Visayas College of Science and Technology]], College of Engineering and Architecture, Iloilo City
===Saudi Arabia===
* [[King Abdulaziz University]], Faculty of Environmental Design, [[Jeddah]]<ref>{{cite web|title=King Abdulaziz University|url=http://www.kau.edu.sa/home_ENGLISH.aspx|website=Kau.edu.sa|access-date=27 September 2016}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Effat University, Faculty of Architecture & Design, Jeddah [https://www.effatuniversity.edu.sa/English/Academics/Undergraduate/CoAD/Pages/default.aspx College of Architecture & Design | Vision & Goals]
* [[King Fahd University of Petroleum & Minerals]], College of Environmental Design, [[Dhahran]]<ref>{{cite web|title=King Fahd University of Petroleum & Minerals|url=http://www.kfupm.edu.sa/departments/arch/default.aspx|website=kfupm.edu.sa|access-date=27 September 2016|archive-date=16 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216204747/http://www.kfupm.edu.sa/departments/arch/default.aspx|url-status=dead}}</ref>
* [[King Faisal University]], College of Architecture and Planning, [[Dammam]]<ref>{{cite web|title=King Faisal University|url=http://www.kfu.edu.sa/en/pages/home.aspx|website=Kfu.edu.sa|access-date=27 September 2016}}</ref>
* [[King Saud University]], College of Architecture and Planning, [[Riyadh]]<ref>{{cite web|title=King Saud University|url=http://ksu.edu.sa/|website=Ksu.edu.sa|access-date=27 September 2016}}</ref>
* [[Qassim University]], College of Architecture and Planning, [[Buraidah]]<ref>{{cite web|title=Qassim University|url=http://www.qu.edu.sa/en/pages/home.aspx|website=qu.edu.sa|access-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921174644/http://www.qu.edu.sa/en/Pages/Home.aspx|archive-date=2016-09-21|url-status=dead}}</ref>
* [[Umm al-Qura University]], College of Engineering and Islamic Architecture, [[Makkah]]<ref>{{cite web|url=http://uqu.edu.sa/english|title=اللغة الإنجليزية - كلية العلوم الاجتماعية - جامعة أم القرى|website=uqu.edu.sa|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Dammam]], College of Architecture and Planning, Dammam<ref>{{cite web|title=University Dammam|url=http://www.ud.edu.sa/DU/en/index.htm|website=Ud.edu.sa|access-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140703013339/http://ud.edu.sa/DU/en/index.htm|archive-date=2014-07-03|url-status=dead}}</ref>
* [[iLines Architecture]], Makkah, Saudi Arabia.<ref>{{cite web|title=iLines Architecture|url=http://www.ilinesarch.com/|website=Ilinesarch.com|access-date=27 September 2016|archive-date=1 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001180558/http://www.ilinesarch.com/|url-status=dead}}</ref>
===Singapore===
* [[National University of Singapore]] (NUS), School of Design and Environment (SDE), Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.arch.nus.edu.sg|title=Department of Architecture – School of Design & Environment, National University of Singapore|website=Arch.nus.edu.sg|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Singapore University of Technology and Design]] (SUTD) Department of Architecture and Sustainable Design.
===South Korea===
* [[Ewha Womans University]], [EA] Department of Architecture, [[College of Engineering, Ewha Womans University|ELTEC College of Engineering]], [[Seoul]]<ref>{{Cite web|url=https://ea.ewha.ac.kr/en/|title=이화여자대학교 건축학전공|website=ea.ewha.ac.kr}}</ref>
* [[Hanyang University]], Department of Architecture, College of Architecture, [[Seoul]]<ref>{{Cite web |url=http://architecture.hanyang.ac.kr/eindex.html |title=Hanyang University - Seoul Campus > College of Architecture |access-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124230844/http://architecture.hanyang.ac.kr/eindex.html |archive-date=2009-01-24 |url-status=dead}}</ref>
* [[Hongik University]], Department of Architecture, College of Architecture, Seoul<ref>{{Cite web |url=http://arch.hongik.ac.kr/ |title=Hongik School of Architecture |access-date=2009-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091219080349/http://arch.hongik.ac.kr/ |archive-date=2009-12-19 |url-status=dead}}</ref>
* [[Konkuk University]], Department of Architecture, College of Architecture, Seoul<ref>{{cite web|url=http://caku.konkuk.ac.kr/|title=건국대학교 건축대학 홈페이지에 방문을 환영합니다~!!|website=caku.konkuk.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Konkuk University]], [GSAKU] Graduate School of Architecture, Seoul<ref>{{cite web|url=http://www.gsaku.ac.kr/|title=GSAKU's Web Site|website=gsaku.ac.kr|access-date=17 July 2018|archive-date=14 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014045722/http://www.gsaku.ac.kr/|url-status=dead}}</ref>
* [[Kookmin University]], [SAKU] Department of Architecture, College of Architecture, Seoul<ref>{{cite web|url=http://archi.kookmin.ac.kr/|title=국민대학교 - 건축대학|website=archi.kookmin.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Korea National University of Arts]] (K-ARTS), School of Visual Arts, Seoul<ref>http://eng.karts.ac.kr:81/karts/main/html.jsp?c_no=003010001/ {{dead link|date=July 2018}}</ref>
* [[Korea University]] (KU), Department of Architecture, Seoul<ref>{{cite web|url=http://doa.korea.edu/|title=Korea University Websites|website=doa.korea.edu|access-date=17 July 2018|archive-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720210257/http://doa.korea.edu/|url-status=dead}}</ref>
* [[Kyunghee University]] (KHU), Department of Architecture, [[Yongin]]<ref>{{cite web|url=http://archi.khu.ac.kr/|title=경희대학교 공과대학 - 건축학과|website=archi.khu.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Myongji University]] (MJU), College of Architecture, Yongin<ref>{{cite web|url=http://www.mju.ac.kr|title=명지대학교-사랑과 창조의 글로벌 리더|website=mju.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Seoul National University]] (SNU), Department of Architecture, Seoul<ref>{{cite web|url=http://architecture.snu.ac.kr|title=서울대학교 건축학과|publisher=Department of Architecture and Architectural Engineering, Seoul National University|website=architecture.snu.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Sungkyunkwan University]] (SKKU), Department of Architecture, Seoul<ref>{{cite web|url=http://arch.skku.edu/|title=성균관 대학교 건축학과|website=arch.skku.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Seoul]], Department of Architecture, College of Urban Sciences, Seoul<ref>{{cite web|url=http://uosarch.ac.kr/|title=서울시립대학교 건축학부 건축학전공 - 서울시립대학교 건축학부 건축학전공의 소개와 생생한 소식들을 전합니다.|website=서울시립대학교 건축학부 건축학전공|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Ulsan]] (Ulsan Institute of Technology, UIT), School of Architecture, [[Ulsan]]<ref>{{cite web|url=http://archi.ulsan.ac.kr/|title=울산대학교|website=archi.ulsan.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Wonkwang University]] (WKU), Department of Architecture, [[Iksan]]<ref>{{cite web|url=http://wona.wku.ac.kr/|title=원광대학교 건축학과(5년제) - 창의공과대학(원광대 건축학과)|website=wona.wku.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Yonsei University]] (YU), Department of Architectural Engineering, Seoul<ref>{{cite web|url=http://arch.yonsei.ac.kr/|title=연세대학교 건축공학과|website=arch.yonsei.ac.kr|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Sri Lanka===
* [[City School of Architecture]] (CSA), [[Colombo]]<ref>{{cite web|url=http://www.csacolombo.edu.lk|title=City School of Architecture (Colombo) Limited – Home|website=csacolombo.edu.lk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Moratuwa]] (UoM), Faculty of Architecture, Department of Architecture, [[Moratuwa]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mrt.ac.lk/archi/index.html |title=Department of Architecture |access-date=2012-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130125070932/http://www.mrt.ac.lk/archi/index.html |archive-date=2013-01-25 |url-status=dead}}</ref>
* [http://www.kln.ac.lk/ University of Kelaniya] (UOK), Faculty of Architecture, Department of Architecture, [[Kelaniya]]<ref>{{Cite web|url=http://www.kln.ac.lk/|title=Home – University of Kelaniya|website=University of Kelaniya|access-date=2016-11-28}}</ref>
===Taiwan===
* [[Chinese Culture University]], College of Environmental Design, Department of Architecture and Urban Design, [[Taipei]]<ref>{{cite web|url=http://adp.pccu.edu.tw/|archive-url=https://web.archive.org/web/19971221180830/http://adp.pccu.edu.tw/|url-status=dead|archive-date=21 December 1997|title=中國文化大學 建築及都市設計學系,建築及都市計畫研究所|date=21 December 1997}}</ref>
* [[Chung Hua University]], College of Architecture and Planning, Department of Architecture and Urban Planning, [[Hsinchu]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.chu.edu.tw/|title=中華大學|website=arch.chu.edu.tw|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212943/http://www.arch.chu.edu.tw/|url-status=dead}}</ref>
* [[Chung Yuan Christian University]], College of Design, Department of Architecture, [[Zhongli District|Zhongli]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.cycu.edu.tw/|title=中原建築|website=arch.cycu.edu.tw|access-date=17 July 2018|archive-date=16 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716034426/http://www.arch.cycu.edu.tw/|url-status=dead}}</ref>
* [[Feng Chia University]], School of Architecture, [[Taichung City]]<ref>{{cite web|url=http://www.soa.fcu.edu.tw/|title=逢甲大學-都市計畫與空間資訊學系全球資訊網|date=10 December 2015|website=soa.fcu.edu.tw|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Ming Chuan University]], School of Design, Department of Architecture, Taipei<ref>{{Cite web |url=http://www.arch.mcu.edu.tw/ |title=銘傳建築-首頁 |access-date=2011-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514153328/http://www.arch.mcu.edu.tw/ |archive-date=2011-05-14 |url-status=dead}}</ref>
* [[National Cheng Kung University]], College of Planning & Design, Department of Architecture, [[Tainan City]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.ncku.edu.tw|title=最新消息 - 成功大學建築學系|website=arch.ncku.edu.tw|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[National Chiao Tung University]], College of Humanities and Social Sciences, Graduate Institute of Architecture, [[Hsinchu]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arch.nctu.edu.tw/ |title=NCTU-Architecture |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902033622/http://www.arch.nctu.edu.tw/ |archive-date=2011-09-02 |url-status=dead}}</ref>
* [[National Quemoy University]], Department of Architecture, [[Kinmen]] County<ref>{{cite web|url=http://arch.nqu.edu.tw/|title=「國立金門大學 建築學系 Department of Architecture, National Quemoy University.」|website=「國立金門大學 建築學系 Department of Architecture, National Quemoy University.」|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[National Taiwan University of Science and Technology]], Department of Architecture, Taipei City<ref>{{cite web|url=http://www.ad.ntust.edu.tw/|title=台灣科技大學建築系|website=ad.ntust.edu.tw|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Tamkang University]], College of Engineering, Department of Architecture, [[Danshui District]], [[New Taipei City]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.tku.edu.tw|title=首頁 - 淡江大學建築學系 Dept. of Architecture, Tamkang University|website=淡江大學建築學系 Dept. of Architecture, Tamkang University|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Tunghai University]], Department of Architecture, [[Taichung City]]<ref>{{cite web|url=http://arch.thu.edu.tw|title=東海大學建築學系 [TungHai University Dept. of Architecture]|website=arch.thu.edu.tw|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Thailand===
* [[Assumption University (Thailand)|Assumption University]] (AU), The International University in Thailand, School of Architecture, [[Suwannaphumi]], [[Bangkok]]<ref name="arch.au.edu">{{cite web|url=http://www.arch.au.edu/|title=AAU|website=arch.au.edu|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213005/http://www.arch.au.edu/|url-status=dead}}</ref>
* [[Bangkok University]] (BU), Faculty of Architecture, [[Pathum Thani]]<ref>{{cite web|url=http://arch.bu.ac.th/|title=Bangkok University|website=arch.bu.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Chiang Mai University]] (CMU), Faculty of Architecture, [[Chiang Mai]]<ref>{{cite web|url=http://www.arc.cmu.ac.th/|title=Faculty of Architecture Chiang Mai University|website=FACMU|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Chulalongkorn University]] (CU), Faculty of Architecture, INDA (International Program in Design and Architecture)<ref>{{Cite web |url=http://www.cuinda.info/ |title=Archived copy |access-date=2008-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225064128/http://www.cuinda.info/ |archive-date=2008-02-25 |url-status=dead}}</ref> Bangkok<ref>{{cite web|url=http://www.arch.chula.ac.th|title=คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย|website=arch.chula.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Kasem Bundit University]] (KBU), Faculty of Architecture, Bangkok<ref name="arch.au.edu"/>
* [[Kasetsart University]] (KU), Faculty of Architecture, [[Bang Khen]], Bangkok<ref>{{cite web|url=http://www.arch.ku.ac.th/|title=คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์|website=arch.ku.ac.th|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Khon Kaen University]] (KKU), Faculty of Architecture, [[Khon Kaen]]<ref>{{cite web|url=http://arch.kku.ac.th/|title=welcome to faculty of architecture khon kaen university|website=arch.kku.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang]] (KMITL), Faculty of Architecture, Department of Architecture, [[Lat Krabang]], Bangkok<ref>{{cite web|url=http://www.kmitl.ac.th|title=King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang|website=kmitl.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[King Mongkut's University of Technology Thonburi]] (KMUTT/Bangmod), School of Architecture and Design, [[Thung Khru]], Bangkok<ref>{{cite web|url=http://www.arch.kmutt.ac.th|title=School of Architecture and Design|website=arch.kmutt.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Maejo University]] (MJU), Faculty of Architecture and Environmental Design, [[Sansai]], [[Chiang Mai]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arch.mju.ac.th/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126211223/http://www.arch.mju.ac.th/ |archive-date=2018-01-26 |url-status=dead}}</ref>
* [[Mahasalakarm University]] (MSU), Faculty of Architecture Urban Design and Creative Arts, [[Mahasalakarm]]<ref>{{cite web|url=http://www.chula.ac.th/college/arch/|title=Architectural Design – จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย|website=Chula.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Rajamangala University of Technology Thanyaburi]] (RMUTT), Faculty of Architecture, [[Pathum Thani]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.rmutt.ac.th/|title=คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ » มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี|website=arch.rmutt.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Rangsit University]] (RSU), Faculty of Architecture, [[Rangsit (town)|Rangsit]]<ref>{{Cite web |url=http://www.rsu.ac.th/architect/ |title=Archived copy |access-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726095753/http://www.rsu.ac.th/architect/ |archive-date=2008-07-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.istupa.com|title=alumni|website=Rsu.ac.th|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203051252/http://istupa.com/|archive-date=2015-02-03|url-status=dead}}</ref>
* [[Silpakorn University]] (SU), Faculty of Architecture, Bangkok<ref>{{cite web|url=http://www.arch.su.ac.th/|title=Faculty of Architecture, Silpakorn University – HOME|website=arch.su.ac.th|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Sripatum University]] (SPU), Faculty of Architecture, Bangkok<ref>{{Cite web |url=http://www.spu.ac.th/arc_tect/ |title=First |access-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010617165816/http://www.spu.ac.th/arc_tect/ |archive-date=2001-06-17 |url-status=dead}}</ref>
* [[Thammasat University]] (TU), Faculty of Architecture and Planning, [[Pathum Thani]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.tu.ac.th/|title=www.arch.tu.ac.th|website=Arch.tu.ac.th|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108053032/http://www.arch.tu.ac.th/|archive-date=2013-11-08|url-status=dead}}</ref>
<ref>[http://www.asa.or.th/2008/index.php?q=links_list&page=1 ASA Links | สมาคมสถาปนิกสยามฯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124183159/http://www.asa.or.th/2008/index.php?q=links_list&page=1 |date=2009-01-24}}. Asa.or.th. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
===United Arab Emirates===
* [[Abu Dhabi University]], Department of Architecture and Design, College of Engineering and Computer Science, [[Abu Dhabi (emirate)|Abu Dhabi]]<ref>{{cite web|url=http://www.adu.ac.ae|title=Abu Dhabi University – Home|website=adu.ac.ae|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[American University in Dubai]], Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.aud.edu/AcademicAffairs/SAAD/Architecture/index.asp|title=Department of Architecture|website=Aud.edu|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722175204/http://aud.edu/AcademicAffairs/SAAD/Architecture/index.asp|archive-date=2014-07-22|url-status=dead}}</ref>
* [[Ajman University of Science and Technology]], College of Architectural Engineering, [[Ajman]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ajman.ac.ae/ |title=Ajman University |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512144035/http://www.ajman.ac.ae/ |archive-date=2010-05-12 |url-status=dead}}</ref>
* [[American University of Sharjah]], College of Architecture, art and Design, [[Sharjah (emirate)|Sharjah]]<ref>{{cite web|url=http://www.aus.edu/arcdes/arc/architecture.php|title=Search|website=aus.edu|access-date=17 July 2018|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716112705/http://www.aus.edu/arcdes/arc/architecture.php|url-status=dead}}</ref>
* [[Canadian University of Dubai]], College of Architecture, [[Dubai]]<ref>{{cite web|url=http://www.cud.ac.ae/programs/undergraduate/architecture-and-interior-design/bachelor-of-architecture|title=Bachelor of Architecture – Canadian University Dubai|website=cud.ac.ae|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[United Arab Emirates University]], Department of Architectural Engineering, [[Abu Dhabi (emirate)|Al Ain]]<ref>{{Cite web |url=http://www.engg.uaeu.ac.ae/departments/ae/index.shtml |title=College of Engineering |access-date=2014-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130529024850/http://www.engg.uaeu.ac.ae/departments/ae/index.shtml |archive-date=2013-05-29 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Sharjah]], College of Architectural Engineering, Sharjah<ref>{{Cite web |url=http://www.sharjah.ac.ae/English/Academics/Colleges/Engineering/Departments/ArchitecturalEngineering |title=University of Sharjah | Where civilizations meet |access-date=2011-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406073453/http://www.sharjah.ac.ae/English/Academics/Colleges/Engineering/Departments/ArchitecturalEngineering |archive-date=2012-04-06 |url-status=dead}}</ref>
===Vietnam===
* [[Hanoi Architectural University]], [[Hanoi]]<ref>{{cite web|url=http://www.hau.edu.vn/|title=Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội|website=hau.edu.vn|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212844/http://www.hau.edu.vn/|url-status=dead}}</ref>
* [[Ho Chi Minh City Architecture University]], [[Ho Chi Minh City]]<ref>{{cite web|url=http://uah.edu.vn/|title=Đại Học Kiến Trúc|website=uah.edu.vn|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Hue University of Sciences]], Faculty of Architecture, [[Huế]]
* [[National University of Civil Engineering]], Faculty of Architecture and Urban Planning, Hanoi<ref>{{cite web|url=http://nuce.edu.vn/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906010451/http://nuce.edu.vn/|url-status=dead|archive-date=6 September 2009|title=Dai hoc Xay dung – University of Civil Engineering – Trang chủ|date=6 September 2009|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Van Lang University]], Ho Chi Minh city<ref>{{Cite web |url=http://dhdlvanlang.edu.vn/ |title=Cổng thông tin trường Đại học Văn Lang > Trang chủ |access-date=2013-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005011758/http://dhdlvanlang.edu.vn/ |archive-date=2013-10-05 |url-status=dead}}</ref>
* [[Ton Duc Thang University]], Faculty of Civil Engineering, Department Of Architecture, Ho Chi Minh City<ref>{{Cite web|url=https://www.tdtu.edu.vn/|title=Trang chủ | Trường Đại học Tôn Đức Thắng|website=www.tdtu.edu.vn}}</ref>
==Europe==
===Albania===
* Albanian University<ref>{{cite web|url=http://www.university-directory.eu/Albania/UFO-University.html|title=UFO University (follow up)|website=university-directory.eu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Epoka University, Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://epoka.edu.al/new/fea.php?p=archgen|title=Epoka University, Department of Architecture|website=Epoka.edu.al|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306164813/http://www.epoka.edu.al/new/fea.php?p=archgen|archive-date=2016-03-06|url-status=dead}}</ref>
* International school of Architecture and Urban Policies, POLIS University<ref>{{cite web|url=http://www.universitetipolis.edu.al/|title=Universiteti Polis|website=universitetipolis.edu.al|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universiteti Politeknik i Tiranës, Departamenti i Arkitekturës dhe Urbanistikës<ref>{{cite web|url=http://www.upt.al/arkitektura|title=Universiteti Politeknik i Tiranës, Departamenti i Arkitekturës dhe Urbanistikës|website=Upt.al|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
===Austria===
* [[Academy of Fine Arts Vienna]], Architektur, [[Vienna]]<ref>{{cite web|url=http://www.akbild.ac.at/Portal/studium/studienrichtungen/architektur|title=Architektur|website=akbild.ac.at|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001543/https://www.akbild.ac.at/Portal/studium/studienrichtungen/architektur|url-status=dead}}</ref>
* [[University for Continuing Education Krems]], Department for Building and Environment, [[Krems an der Donau]]<ref>{{cite web|url=http://www.donau-uni.ac.at/en/department/bauenumwelt/index.php|title=Department for Building and Environment – Danube University Krems|website=donau-uni.ac.at|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001416/https://www.donau-uni.ac.at/en/department/bauenumwelt/index.php|url-status=dead}}</ref>
* [[Graz University of Technology]] (TU Graz), Faculty of Architecture, [[Graz]]<ref>{{cite web|url=http://www.dekarch.tugraz.at/|title=ARCH – Dekanat|website=dekarch.tugraz.at|access-date=17 July 2018|archive-date=17 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217233458/http://www.dekarch.tugraz.at/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Applied Arts Vienna]], School of Architecture, Vienna<ref>{{cite web|url=http://www.dieangewandte.at/architecture|title=Architecture|website=dieangewandte.at|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Art and Design Linz]], Department the architecture programme, [[Linz]]<ref>{{cite web|url=http://www.ufg.ac.at/index.php?id=1312&L=1|title=Kunstuniversität Linz: Department the architecture programme|website=ufg.ac.at|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Innsbruck]], Fakultät für Architektur, [[Innsbruck]]<ref>{{cite web|url=http://www.uibk.ac.at/fakultaeten/architektur/|title=Fakultät für Architektur – Universität Innsbruck|website=uibk.ac.at|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[TU Wien]], Fakultät für Architektur und Raumplanung, Vienna<ref>{{cite web|url=http://ar.tuwien.ac.at|title=ar.tuwien – Fakultät für Architektur und Raumplanung|website=ar.tuwien.ac.at|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Belgium===
====French Community of Belgium====
The following is a list of [[French Community of Belgium|French-speaking]] architectural schools in Belgium:
=====Architecture=====
* [[UCLouvain|University of Louvain]] (UCLouvain)
** [[UCLouvain Faculty of Architecture, Architectural Engineering and Urban Planning|Faculty of Architecture, Architectural Engineering and Urban Planning]], [[Brussels]], [[Tournai]] and [[Louvain-la-Neuve]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://uclouvain.be/en/loci|title=Faculty of Architecture, Architectural Engineering and Urban Planning|website=[[UCLouvain]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
** School of Urbanism and Territorial Planning, [[Louvain School of Engineering]], Louvain-la-Neuve<ref name=":1">{{Cite web|url=https://uclouvain.be/en/directories/entities/urba|title=Ecole d'urbanisme et d'aménagement du territoire|website=[[Louvain School of Engineering]]|publisher=[[UCLouvain]]|access-date=21 August 2019|archive-date=21 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821152833/https://uclouvain.be/en/directories/entities/urba|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Liège]] (ULiège)
** Faculty of Architecture, [[Liège]]<ref>{{Cite web|url=http://www.archi.uliege.be/cms/c_5000/en/home|title=Faculty of Architecture|website=[[University of Liège]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
** [[Gembloux Agro-Bio Tech]], [[Gembloux]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gembloux.uliege.be/cms/c_4276496/en/gembloux-landscape-architecture|title=Landscape Architecture|website=[[Gembloux Agro-Bio Tech]]|publisher=[[University of Liège]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
* ''[[Université libre de Bruxelles]]'' (ULB), Faculty of Architecture, [[Ixelles]]<ref>{{Cite web|url=https://archi.ulb.be/|title=Faculté d'architecture|website=[[Université libre de Bruxelles]]|language=fr|access-date=21 August 2019}}</ref>
* [[University of Mons]] (UMons), Faculty of Architecture and Urban Planning, [[Mons, Belgium|Mons]]<ref>{{Cite web|url=https://web.umons.ac.be/fau/en/|title=Faculty of Architecture and Urban Planning|website=[[University of Mons]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
* [[Institut Saint-Luc]], Higher Institute for Urbanism and Urban Renovation (ISURU), Brussels<ref>{{Cite web|url=https://www.isuru.be/|title=Institut supérieur d'urbanisme et de rénovation urbaine|website=ISURU|access-date=21 August 2019}}</ref>
=====Architectural engineering=====
* [[UCLouvain|University of Louvain]] (UCLouvain)
** [[UCLouvain Faculty of Architecture, Architectural Engineering and Urban Planning|Faculty of Architecture, Architectural Engineering and Urban Planning]], [[Brussels]], [[Tournai]] and [[Louvain-la-Neuve]]<ref name=":0" />
** [[Louvain School of Engineering]], Louvain-la-Neuve<ref name=":1" />
* [[University of Liège]] (ULiège), School of Engineering, [[Liège]]<ref>{{Cite web|url=https://www.facsa.uliege.be/cms/c_3372508/en/facsa-architectural-engineering|title=Architectural engineering|date=21 August 2019|website=Faculté des Sciences appliquées|publisher=[[UCLouvain]]}}</ref>
* ''[[Université libre de Bruxelles]]'' (ULB), ''École polytechnique de Bruxelles'', Brussels<ref>{{Cite web|url=https://polytech.ulb.be/en/education|title=Studies|website=École polytechnique de Bruxelles|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=21 August 2019|archive-date=21 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821151315/https://polytech.ulb.be/en/education|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Mons]] (UMons), [[Faculté polytechnique de Mons|Faculty of Engineering]], [[Mons, Belgium|Mons]]<ref>{{Cite web|url=https://web.umons.ac.be/fpms/en/loffre-de-formation/|title=Training Offer|website=[[Faculté polytechnique de Mons|Polytech Mons]]|publisher=[[University of Mons]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
===== Interior architecture=====
<ref>{{Cite web|url=https://www.mesetudes.be/hors-menu/hops-searchf/?no_cache=1&L=0&tx_solr%5Bq%5D=architecture+d%27int%C3%A9rieur&tx_solr%5Bpage%5D=2|title=Architecture d'intérieur|website=mesétudes.be|publisher=[[Government of the French Community]]|access-date=21 August 2019|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404205044/https://www.mesetudes.be/hors-menu/hops-searchf/?no_cache=1&L=0&tx_solr%5Bq%5D=architecture%20d%27int%C3%A9rieur&tx_solr%5Bpage%5D=2|url-status=dead}}</ref>
* [[Institut Saint-Luc|Saint-Luc Institutes Brussels]], Saint-Luc Brussels School of Arts (ESA), [[Brussels]]
* Saint-Luc Liège School of Arts, [[Liège]]
* City of Liège School of Arts, Liège
* Arts<sup>2</sup> School of Arts, [[Mons, Belgium|Mons]]
* ENSAV La Cambre, Brussels
* [[Académie Royale des Beaux-Arts|Académie Royale des Beaux-Arts de la Ville de Bruxelles]] (ARBA-ESA), Brussels
* Académie Royale des Beaux-Arts de la Ville de Tournai, [[Tournai]]
====Flemish community====
The following is a list of [[Dutch language|Dutch-speaking]] architectural schools in [[Belgium]]:
=====Architecture=====
*[[University of Antwerp]] (UA), Faculty of Design Sciences, [[Antwerp]]<ref>{{Cite web |url=http://www.artesis.be/keuzepagina_ow/ |title=Artesis hogeschool antwerpen |access-date=2009-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218143120/http://www.artesis.be/keuzepagina_ow/ |archive-date=2009-02-18 |url-status=dead}}</ref>
*[[Katholieke Universiteit Leuven|''Katholieke Universiteit te Leuven'']] (KU Leuven), Faculty of Architecture, [[Schaerbeek]] and [[Ghent]]<ref>{{Cite web|url=https://arch.kuleuven.be/english|title=Faculty of Architecture|website=Katholieke Universiteit te Leuven}}</ref>
*[[Hasselt University]] (UHasselt), Faculty of Architecture and Arts, [[Hasselt]]<ref>{{Cite web|url=https://www.uhasselt.be/Master-of-interior-architecture-adaptive-reuse|title=Faculty of Architecture and Art|website=[[Hasselt University]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
====Architectural engineering====
*[[Ghent University]] (UGent), Faculty of Engineering and Architecture, Ghent<ref>{{Cite web|url=https://www.ugent.be/ea/en/education/study-programmes/programmes.htm|title=Study Programmes|website=[[Ghent University]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
*[[Katholieke Universiteit Leuven|Katholieke Universiteit te Leuven]] (KU Leuven), Faculty of Engineering Sciences, [[Leuven]]<ref>{{Cite web|url=http://www.asro.kuleuven.ac.be/|title=Welcome|archive-url=https://web.archive.org/web/20051124043002/http://www2.asro.kuleuven.ac.be/|archive-date=2005-11-24|url-status=dead|access-date=2009-02-24}}</ref>
*''[[Vrije Universiteit Brussel]]'' (VUB), Faculty of Engineering, [[Ixelles]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vub.be/en/study/architectural-engineering#about|title=Architectural Engineering|website=[[Vrije Universiteit Brussel]]|access-date=21 August 2019}}</ref>
===Bosnia and Herzegovina===
* [[International University of Sarajevo]], Faculty of Architecture and Social Science, [[Sarajevo]]<ref>{{cite web|url=http://www.ius.edu.ba/|title=International University of Sarajevo|website=International University of Sarajevo|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Banja Luka]], Faculty of Architecture and Civil Engineering, [[Banja Luka]]<ref>{{Cite web |url=http://www.agfbl.org/ |title=Domain Default page |access-date=2009-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713182140/http://www.agfbl.org/ |archive-date=2009-07-13 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Sarajevo]], Faculty of Architecture, [[Sarajevo]]<ref>{{cite web|url=http://www.af.unsa.ba/|title=af.unsa.ba|website=af.unsa.ba|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Bulgaria===
* Higher School of Civil Engineering (VSU) "Lyben Karavelov", [[Sofia]]<ref>{{cite web|url=http://www.vsu.bg|title=VSU – Lyuben Karavelov|website=vsu.bg|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[New Bulgarian University]], Sofia<ref>{{cite web|url=http://www.nbu.bg|title=Нов български университет|website=nbu.bg|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Architecture, Civil Engineering and Geodesy]], Sofia<ref>{{cite web|url=http://www.uacg.bg|title=Университет по Архитектура, Строителство и Геодезия (УАСГ)|website=uacg.bg|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Varna Free University "Chernorizets Hrabar"]], Varna<ref>{{cite web|url=http://www.vfu.bg|title=Варненски свободен университет (ВСУ) "Черноризец Храбър"|website=vfu.bg|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Croatia===
* [[University of Split]], Faculty of Civil Engineering, Architecture and Geodesy, [[Split, Croatia|Split]]<ref>{{cite web|url=http://www.gradst.hr/|title=Fakultet građevinarstva, arhitekture i geodezije u Splitu|website=gradst.hr|access-date=17 July 2018|archive-date=8 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808161343/http://gradst.hr/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Zagreb]], Faculty of Architecture, [[Zagreb]]<ref>{{cite web|url=http://www.arhitekt.hr|title=- Arhitektonski fakultet|website=arhitekt.hr|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Cyprus===
* [[Cyprus School of Architecture]], [[Cyprus College of Art]], Lemba.<ref>{{Cite news|url=https://www.architectural-review.com/competitions/competition-paphos-beach-shelters-cyprus/10020029.article?search=https://www.architectural-review.com/searcharticles?qsearch=1&keywords=cyprus|title=Competition: Paphos beach shelters, Cyprus|work=Architectural Review|access-date=2017-06-06}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Eastern Mediterranean University]], Faculty of Architecture, [[Famagusta]]<ref>{{cite web|url=http://ww1.emu.edu.tr/en/academics/faculties/faculty-of-architecture/c/704|title=Faculty of Architecture, Departments, Programs – Eastern Mediterranean University (EMU), Cyprus|website=Eastern Mediterranean University (EMU), Cyprus|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Frederick University]], School of Architecture, Fine and Applied Arts, Department of Architecture, [[Nicosia]]<ref>{{cite web|url=http://www.frederick.ac.cy//DA/|title=Untitled Document|website=frederick.ac.cy|access-date=17 July 2018|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030757/http://www.frederick.ac.cy//DA/|url-status=dead}}</ref>
* [[Neapolis University]], School of Architecture and Environmental Sciences, [[Paphos]]<ref>{{cite web|title=Neapolis University|url=http://www.nup.ac.cy/schools/school-of-architecture-environmental-sciences/|website=Nup.ac.cy|access-date=27 September 2016}}</ref>
* [[University of Cyprus]], School of Engineering, Department of Architecture, Nicosia<ref>{{Cite web |url=http://www.ucy.ac.cy/goto/arch/en-US/HOME.aspx |title=Department of Architecture - University of Cyprus |access-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410222003/http://www.ucy.ac.cy/goto/arch/en-US/HOME.aspx |archive-date=2011-04-10 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Nicosia]], School of Humanities, Social Science & Law, Department of Architecture, Nicosia<ref>{{Cite web |url=http://www.unic.ac.cy/nqcontent.cfm?a_id=5626 |title=University of Nicosia - Cyprus - Department of Architecture |access-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718164152/http://www.unic.ac.cy/nqcontent.cfm?a_id=5626 |archive-date=2011-07-18 |url-status=dead}}</ref>
===Czech Republic===
* [[Academy of Arts, Architecture and Design]], Department of architecture, [[Prague]]<ref>{{cite web|title=Academy of Arts, Architecture and Design|url=http://www.vsup.cz/en/architektura|website=Vsup.cz|access-date=27 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925224146/http://www.vsup.cz/en/architektura|archive-date=2013-09-25|url-status=dead}}</ref>
* [[ARCHIP]], Architectural Institute in Prague, Prague<ref>{{cite web|url=http://www.archip.eu/|title=ARCHIP – Unique Architecture School|website=archip.eu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Brno University of Technology]], Faculty of Architecture, [[Brno]]<ref>{{cite web|url=http://www.fa.vutbr.cz/|title=Fakulta architektury VUT v Brně|website=fa.vutbr.cz|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Czech Technical University in Prague]], Faculty of Architecture, Prague<ref>{{Cite web |url=http://www.fa.cvut.cz/ |title=Fakulta architektury ČVUT v Praze |access-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217202829/http://www.fa.cvut.cz/ |archive-date=2009-02-17 |url-status=dead}}</ref>
* [[Technical University of Liberec]], Faculty of Architecture, [[Liberec]]<ref>{{Cite web |url=http://aa.tul.cz/fakulta.architektury/ |title=Oficialni web-site Fakulty architektury |access-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217103614/http://aa.tul.cz/fakulta.architektury/ |archive-date=2009-02-17 |url-status=dead}}</ref>
===Denmark===
* [[Aarhus School of Architecture]], [[Aarhus]]<ref>{{cite web|url=http://aarch.dk/|title=Arkitektskolen Aarhus – Aarhus School of Architecture|website=Arkitektskolen Aarhus|access-date=17 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.aarch.dk/ |title=Arkitektskolen Aarhus: Aarhus School of Architecture |access-date=2010-04-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125104542/http://en.aarch.dk/ |archive-date=2009-11-25}}</ref>
* [[Royal Danish Academy of Fine Arts]]<ref>{{cite web|url=http://www.karch.dk/uk|title=Arkitektskolen|date=25 June 2014|website=Karch.dk|access-date=17 July 2018|archive-date=25 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140925175414/http://www.karch.dk/uk|url-status=dead}}</ref>
===Estonia===
* [[Estonian Academy of Arts]], [[Tallinn]]<ref>{{cite web|url=http://www.artun.ee/|title=Eesti Kunstiakadeemia – Kunst Disain Arhitektuur Teadus|website=artun.ee|access-date=17 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artun.ee/index.php?lang=eng|title=Eesti Kunstiakadeemia|website=artun.ee|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Finland===
* [[Aalto University]]<ref>[http://www.aalto.fi/en/ Aalto University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203012956/http://www.aalto.fi/en/ |date=2011-02-03}}. Aalto.fi. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Tampere University of Technology]]<ref>[http://www.tut.fi/public/index.cfm?siteid=32 Main page – Tampere University of Technology]. Tut.fi. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[University of Oulu]], Department of Architecture, [[Oulu]]<ref>{{cite web|url=http://www.oulu.fi/ark/|title=Oulun yliopisto, arkkitehtuurin osasto – University of Oulu, Department of Architecture|website=oulu.fi|access-date=17 July 2018}}</ref>
===France===
Architecture schools in France are called ENSA: École nationale supérieure d'architecture.
* [[École d'architecture de la ville et des territoires à Marne-la-Vallée]], [[Champs-sur-Marne]]<ref>{{cite web|url=http://www.marnelavallee.archi.fr|title=Page d'accueil|website=marnelavallee.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École de Chaillot]], La cité de l'architecture et du patrimoine, Palais de Chaillot, [[Paris]]<ref>{{cite web|url=http://www.citechaillot.fr|title=Cité de l'architecture et du patrimoine|website=Cité de l'architecture & du patrimoine|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Clermont-Ferrand]], [[Clermont-Ferrand]]<ref>{{cite web|url=http://www.clermont-fd.archi.fr|title=ENSACF – Ecole Nationale Supérieure d'Architecture de Clermont-Ferrand|website=clermont-fd.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Grenoble]], [[Grenoble]]<ref>{{cite web|url=http://www.grenoble.archi.fr|title=ENSAG : Accueil|website=grenoble.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Lyon]], [[Lyon]]<ref>{{cite web|url=http://www.lyon.archi.fr|title=ENSAL|website=lyon.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Marseille-Luminy]], [[Marseille]]<ref>{{cite web|url=http://www.marseille.archi.fr|title=ENSA-Marseille – École Nationale Supérieure d'Architecture de Marseille|website=marseille.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Montpellier]], [[Montpellier]]<ref>{{cite web|url=http://www.montpellier.archi.fr/|title=École Nationale Supérieure d'Architecture de Montpellier|website=ENSAM|access-date=17 July 2018|archive-date=8 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208095438/http://www2.montpellier.archi.fr/|url-status=dead}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Nancy]], [[Nancy, France|Nancy]]<ref>{{cite web|url=http://www.nancy.archi.fr|title=Accueil – Ecole Nationale Supérieure d'Architecture de Nancy|website=nancy.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Nantes]], [[Nantes]]<ref>{{cite web|url=http://www.nantes.archi.fr|title=ENSA Nantes|website=nantes.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Normandie]], [[Rouen]]<ref>{{cite web|url=http://www.rouen.archi.fr|title=ENSA Normandie|website=rouen.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Paris-Belleville]], Paris<ref>{{cite web|url=http://www.paris-belleville.archi.fr|title=Ecole Nationale Supérieure d'Architecture de Paris-Belleville – ENSAPB|website=paris-belleville.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Paris-La Villette]] (ENSAPLV), Paris<ref>{{cite web|url=http://www.paris-lavillette.archi.fr|title=ENSAPLV – Ecole Nationale Supérieure d'Architecture de Paris-La Villette|website=paris-lavillette.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Paris-Malaquais]], Paris<ref>{{cite web|url=http://www.paris-malaquais.archi.fr|title=Accueil -|website=paris-malaquais.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Paris-Val de Seine]], Paris<ref>{{cite web|url=http://www.paris-valdeseine.archi.fr|title=Accueil|website=ENSAPVS|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Rennes]] [[Rennes]], [[Brittany (administrative region)|Brittany]]<ref>{{cite web|url=http://www.rennes.archi.fr|title=Ensab|website=rennes.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[:fr:École nationale supérieure d'architecture de Saint-Étienne|École nationale supérieure d'architecture de Saint-Étienne, Saint-Étienne]]
* [[École nationale supérieure d'architecture de Strasbourg]], [[Strasbourg]]<ref>{{cite web|url=http://www.strasbourg.archi.fr|title=Ensas – Strasbourg, École d'Architecture|website=strasbourg.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Toulouse]], [[Toulouse]]<ref>{{cite web|url=http://www.toulouse.archi.fr|title=Ecole d'architecture de Toulouse|website=toulouse.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture de Versailles]], [[Versailles, Yvelines|Versailles]]<ref>{{cite web|url=http://www.versailles.archi.fr|title=Ecole nationale supérieure d'architecture de Versailles|website=versailles.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture et de paysage de Bordeaux]], [[Bordeaux]]<ref>{{cite web|url=http://www.bordeaux.archi.fr|title=Actus|website=bordeaux.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure d'architecture et de paysage de Lille]], [[Lille]]<ref>{{cite web|url=http://www.lille.archi.fr|title=Ecole nationale supérieure d'architecture et de paysage de Lille|website=lille.archi.fr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[École nationale supérieure des arts et industries de Strasbourg]], [[INSA de Strasbourg]], Strasbourg
* [[École spéciale d'architecture]] (ESA), Paris<ref>{{Cite web |url=http://www.esa-paris.fr/ |title=Ecole Spéciale d'Architecture – École privée d'architecture fondée en 1865, reconnue par l'État et membre de la Conférence des Grandes Écoles |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/19981206142615/http://www.esa-paris.fr/ |archive-date=1998-12-06 |url-status=dead}}</ref>
* [[Institut national des sciences appliquées de Strasbourg]], Strasbourg<ref>{{Cite web |url=http://www.insa-strasbourg.fr/ |title=INSA Strasbourg |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720234148/http://www.insa-strasbourg.fr/ |archive-date=2011-07-20 |url-status=dead}}</ref>
* [[Confluence Institute for Innovation and Creative Strategies in Architecture]], Paris<ref>{{Cite web |url=http://www.confluence.eu/ |title=Accueil |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718055045/https://www.confluence.eu/ |archive-date=2018-07-18 |url-status=dead}}</ref>
* Paris School of Architecture (PSA), Paris<ref>{{Cite web|url=https://www.parisarch.fr/study|title=Paris School of Architecture|website=Paris School of Architecture|access-date=2017-10-18|archive-date=2017-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018192415/https://www.parisarch.fr/study|url-status=dead}}</ref>
===Germany===
{{Main|List of architecture schools in Germany}}
Architecture schools in Germany can be part of art academies, technical universities or universities of applied sciences.
===Greece===
* [[Aristotle University of Thessaloniki]], Faculty of Engineering, School of Architecture, [[Thessaloniki]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arch.auth.gr/ |title=Απθ Τμημα Αρχιτεκτονων Μηχανικων |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906053635/http://www.arch.auth.gr/ |archive-date=2012-09-06 |url-status=dead}}</ref>
* [[Democritus University of Thrace]], Faculty of Engineering, Department of Architectural Engineering, [[Xanthi]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.duth.gr|title=Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών|website=arch.duth.gr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[National Technical University of Athens]] (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο), School of Architecture, [[Athens]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.ntua.gr|title=Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών – Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο|website=arch.ntua.gr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Technical University of Crete]], Department of Architecture, [[Chania]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.tuc.gr|title=Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών: Αρχή|website=arch.tuc.gr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Patras]], School of Engineering, Department of Architecture, [[Patras]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arch.upatras.gr/ |title=Τμήμα Αρχιτεκτόνων Πανεπιστήμιο Πατρών |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170526175309/http://www.arch.upatras.gr/ |archive-date=2017-05-26 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Thessaly]], School of Engineering, Department of Architecture, [[Volos]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.uth.gr/en/|title=Department of Architecture – University of Thessaly|website=arch.uth.gr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Ioannina]], School of Engineering, Department of Architecture, [[Ioannina]]<ref>{{Cite web |url=http://architecture.uoi.gr/en/ |title=Αρχική - Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών |access-date=2018-03-15 |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505205403/https://architecture.uoi.gr/en/ |url-status=dead}}</ref>
===Hungary===
* [[Budapest University of Technology and Economics]], Faculty of Architecture, [[Budapest]]<ref>{{cite web |url=http://portal.bme.hu/langs/en/default.aspx |title=Archived copy |access-date=2016-03-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129190242/http://portal.bme.hu/langs/en/default.aspx |archive-date=2012-11-29}}</ref>
* [[Moholy-Nagy University of Art and Design]], Faculty of Architecture, Budapest<ref>{{cite web|url=http://w2.mome.hu/|title=MOME English website - KAFF 2007|access-date=2009-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070806005146/http://w2.mome.hu/|archive-date=2007-08-06|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mome.hu/|title=MOME – Moholy-Nagy Művészeti Egyetem – Hírek|website=Mome.hu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Nyugat-Magyarországi Egyetem]], Faipari Mérnöki Kar, [[Sopron]]<ref>{{Cite web |url=http://www.nyme.hu/ |title=Soproni Egyetem: NYME v7 index |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809030612/http://nyme.hu/ |archive-date=2018-08-09 |url-status=dead}}</ref>
* [[Széchenyi István University]], Faculty of Architectural Design, [[Győr]]<ref>{{Cite web |url=http://uni.sze.hu/ |title=Széchenyi István Egyetem |access-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902071525/http://uni.sze.hu/ |archive-date=2011-09-02 |url-status=dead}}</ref>
* [[Gödöllő#Szent István University|Szent István University]], Ybl Miklós Faculty of Architecture and Civil Engineering, Budapest<ref>{{Cite web |url=http://ymmf.hu/ |title=Ybl Miklós Építéstudományi Kar | A jövőt építjük |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822113238/http://www2.ymmf.hu/ |archive-date=2017-08-22 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Debrecen]], Faculty of Technology, [[Debrecen]]<ref>{{cite web|url=http://www.mk.unideb.hu/|title=Apache2 Debian Default Page: It works|website=mk.unideb.hu|access-date=17 July 2018|archive-date=31 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231091138/http://www.mk.unideb.hu/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Pécs]], Pollack Mihály Faculty of Technology, [[Pécs]]<ref>{{Cite web |url=http://epitesz.pmmk.pte.hu/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090821124807/http://epitesz.pmmk.pte.hu/ |archive-date=2009-08-21 |url-status=dead}}</ref>
===Iceland===
*[[Iceland Academy of Arts]], Department of Design & Architecture, [[Reykjavík]]<ref>{{cite web|url=http://lhi.is/en/node/6742|title=BA Architecture|date=26 May 2014|website=Lhi.is|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001357/https://lhi.is/en/node/6742|url-status=dead}}</ref>
===Ireland===
[[File:College of Technology, Bolton Street - geograph.org.uk - 570983.jpg|thumb|left|[[Technological University Dublin]], Bolton Street]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! City
! University
! Faculty
! Department
! Year founded
! CAO Admission Points (2022) <ref>{{Cite web|url=https://www.cao.ie/index.php?page=points&p=2022&bb=points+Required+for+Entry+to+2021+Level+8+Courses|title=Central Applications Office|website=www.cao.ie}}</ref>
! Portfolio Reqd.
! Accreditation/Validation/Certification
! Duration (Years)
! Award
! Website
|-
|[[Cork (city)|Cork]]
|[[Munster Technological University]]/[[University College Cork]]
|Science, Engineering and Food Science
|Cork Centre for Architectural Education
|2006
|544
|No
|RIAI
|4 + 1 (5)
|BSc.Arch + M.Arch
|http://www.ucc.ie/en/architecture/
|-
|[[Dublin]]
|[[Technological University Dublin]]
|Engineering and Built Environment
|School of Architecture, Building and Environment
|1942
|645
(inclusive of maximum 200 allocated during exam and interview)
|Yes (during interview)
|RIAI
|5 or 4 + 1½ (5 or 5½) and 1 part-time
|B.Arch or BSc. Arch + M.Arch
and
Professional Diploma
|https://www.tudublin.ie/study/undergraduate/courses/architecture-tu832/<ref>[http://www.dit.ie/architecture/index.html Dublin Institute of Technology]. Dit.ie. Retrieved on 2016-09-22.</ref>
|-
|[[Dublin]]
|[[University College Dublin]]
|Engineering and Architecture
|School of Architecture, Planning and Environmental Policy
|1911
|556
|No
|RIAI / RIBA / NAAB
|3 + 2 (5)
and
1 part-time
|BSc.Arch + M.Arch
and
Professional Diploma
|http://www.ucd.ie/apep/about/architecture/<ref>[http://www.ucd.ie/arcel/index.html University College Dublin]. Ucd.ie. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
|[[Limerick]]
|[[University of Limerick]]
|Science and Engineering
|SAUL
|2005
|532
|No (currently suspended)
|RIAI
|5
|B.Arch
|http://saul.ie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240526221418/http://www.saul.ie/ |date=2024-05-26 }}<ref>[https://web.archive.org/web/20060106170235/http://www.ul.ie/architecture/ School of Architecture @ University of Limerick]. Ul.ie. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
|[[Sligo]]
|[[Atlantic Technological University]]
|Engineering and Design
|Yeats Academy of Arts, Design & Architecture
|2018
|420
|No
|candidate status accreditation from RIAI upon first cohort graduating in 2023
|5
|B.Arch
|https://www.itsligo.ie/courses/barch-hons-architecture/<ref>[https://itsligo.ie/courses/ba-hons-in-architectural-design/index.html Institute of Technology Sligo]{{Dead link|date=May 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}[https://www.itsligo.ie/courses/barch-hons-architecture/]. Retrieved on 2016-09-22.</ref>
|-
|[[Waterford]]
|[[South East Technological University]]
|Engineering
|Department of Architecture
|2007
|374
|No
|RIAI (MArch candidate status accreditation from RIAI upon first cohort graduating in 2023)
|3 + 2 (5)
|BSc.Arch + B.Arch
or
BSc. Arch + M.Arch
|https://www.wit.ie/courses/type/engineering/department_of_architecture/bachelor_of_architecture_hons<ref>|[https://www.wit.ie/courses/school/engineering/department_of_architecture/index.html Waterford Institute of Technology]. Wit.ie. Retrieved on 2016-09-22.</ref>
|}
====Architecture Schools in [[Northern Ireland]] ([[United Kingdom]])====
* [[Queen's University Belfast]], School of Natural and Built Environment, [[Belfast]],<ref>{{Cite web |url=http://www.qub.ac.uk/arc/ |title=QUB Architecture programmes |access-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927040228/http://www.qub.ac.uk/arc/ |archive-date=2007-09-27 |url-status=dead}}</ref>
* [[Ulster University]], Belfast School of Architecture, [[Belfast]]<ref>{{cite web |url=http://prospectus.ulster.ac.uk/course/?id=2673 |title= |website=prospectus.ulster.ac.uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124114352/http://prospectus.ulster.ac.uk/course/?id=2673 |archive-date=January 24, 2009}}</ref>
===Italy===
{{Main|List of architecture schools in Italy}}
{| class="wikitable sortable"
|-
! City
! University
! Faculty
! Year founded
! Website
|-
|[[Alghero]]
|[[University of Sassari]]
|Architecture
|1562
|https://web.archive.org/web/20170926092917/http://www.architettura.uniss.it/
|-
|[[Ancona]]
|[[Marche Polytechnic University]]
|Engineering
|1959
|http://www.univpm.it/Entra/Corso_di_laurea_magistrale_in_Ingegneria_edile-architettura_1/L/1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241216053242/https://www.univpm.it/Entra/Corso_di_laurea_magistrale_in_Ingegneria_edile-architettura_1/L/1 |date=2024-12-16 }}
|-
|[[Bari]]
|[[Politecnico di Bari]]
|Architecture
|1990
|http://www.poliba.it
|-
|[[Bologna]]
|[[Università di Bologna]]
|Architecture [[Aldo Rossi]]
|1088
|http://www.arch.unibo.it
|-
|[[Brescia]]
|[[University of Brescia]]
|Engineering
|1950
|http://www.unibs.it/didattica/corsi-di-laurea-triennale-e-magistrale/corsi-di-laurea-magistrale-ciclo-unico/ingegneria/ingegneria-edile-architettura {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130625173011/http://www.unibs.it/didattica/corsi-di-laurea-triennale-e-magistrale/corsi-di-laurea-magistrale-ciclo-unico/ingegneria/ingegneria-edile-architettura |date=2013-06-25 }}
|-
|[[Cagliari]]
|[[University of Cagliari]]
|Architecture
|1606
|http://architettura.unica.it {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016011109/http://architettura.unica.it/ |date=2011-10-16 }}
|-
|[[Camerino]]
|[[University of Camerino]]
|Architecture
|1727
|http://www.unicam.it/
|-
|[[Enna]]
|[[Kore University of Enna]]
|Architecture
|1995
|http://www.unikore.it/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=103&Itemid=1636 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317122952/http://www.unikore.it/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=103&Itemid=1636 |date=2012-03-17 }}
|-
|[[Ferrara]]
|[[University of Ferrara|Università di Ferrara]]
|Architecture
|1391
|http://www.unife.it/facolta/architettura
|-
|[[Florence]]
|[[University of Florence]]
|Architecture
|1321
|http://www.arch.unifi.it
|-
|[[Genoa]]
|[[University of Genoa]]
|Architecture
|1481
|http://www.arch.unige.it {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212154504/http://www.arch.unige.it/ |date=2015-12-12 }}
|-
|[[L'Aquila]]
|[[University of L'Aquila]]
|Engineering
|1964
|http://www.ing.univaq.it/cdl/mostra_corso.php?codice=I4A {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624071019/http://www.ing.univaq.it/cdl/mostra_corso.php?codice=I4A |date=2024-06-24 }}
|-
|[[Milan]]
|[[Politecnico di Milano]]
|Architecture
|1863
|http://www.arch.polimi.it {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308190822/https://www.arch.polimi.it/ |date=2022-03-08 }} http://www.arch2.polimi.it {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308160005/https://www.arch2.polimi.it/ |date=2022-03-08 }}
|-
|[[Naples]]
|[[University of Naples Federico II]]
|Architecture
|1224
|http://www.architettura.unina.it {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202133219/http://www.architettura.unina.it/ |date=2023-12-02 }}
|-
|Naples
|[[Second University of Naples]]
|Architecture
|1991
|http://www.architettura.unina2.it
|-
|[[Padua]]
|[[University of Padua]]
|Engineering
|1222
|[https://web.archive.org/web/19981202055129/http://www.ing.unipd.it/]
|-
|[[Palermo]]
|[[University of Palermo]]
|Architecture
|1806
|https://web.archive.org/web/20120415115112/http://portale.unipa.it/dipartimenti/architettura/home/index_eng.html
|-
|[[Parma]]
|[[University of Parma]]
|Architecture
|1502
|https://web.archive.org/web/20110121093406/http://www.unipr.it/Facolta/architettura
|-
|[[Pavia]]
|[[University of Pavia]]
|Engineering
|1361
|http://www-3.unipv.it/iea/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607060050/http://www-3.unipv.it/iea/ |date=2017-06-07 }}
|-
|[[Pescara]]
|[[D'Annunzio University of Chieti–Pescara]]
|Architecture
|1960
|https://web.archive.org/web/20090130032817/http://portal.unich.it/unichieti/appmanager/federati/architettura
|-
|[[Pisa]]
|[[University of Pisa]]
|Engineering
|1343
|http://www2.ing.unipi.it/edile_architettura/{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|[[Potenza]]
|[[Basilicata University]]
|Architecture
|1982
|https://web.archive.org/web/20120323003729/http://www.unibas.it/segreteria/scheda_arch.asp
|-
|[[Reggio Calabria]]
|[[University of Reggio Calabria]]
|Architecture
|1968
|http://www.unirc.it/architettura/facolta.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020140922/http://www.unirc.it/architettura/facolta.php |date=2014-10-20 }}
|-
|[[Rende]]
|[[University of Calabria]]
|Engineering
|1972
|https://web.archive.org/web/20120101011403/http://orientamento.ingegneria.unical.it/
|-
|[[Rome]]
|[[Sapienza University of Rome]]
|Architecture
|1303
|http://www.architettura.uniroma1.it
|-
|Rome
|[[University of Rome Tor Vergata]]
|Engineering
|1982
|https://web.archive.org/web/20111231130224/http://www.didatticaciv.uniroma2.it/cdl.php?page=5
|-
|Rome
|[[Roma Tre University|Università degli Studi Roma Tre]]
|Architecture
|1992
|http://www.architettura.uniroma3.it
|-
|[[Salerno]]
|[[University of Salerno]]
|Engineering
|1968
|http://www.unisa.it/offerta-didattica2011/view/id/44
|-
|[[Syracuse, Sicily|Syracuse]]
|[[University of Catania]]
|Architecture
|1434
|http://www3.unict.it/farch/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140402185210/http://www3.unict.it/farch/ |date=2014-04-02}}
|-
|[[Trento]]
|[[University of Trento]]
|Engineering
|1962
|https://web.archive.org/web/20140428180033/http://www.unitn.it/ingegneria/5071/laurea-magistrale-ciclo-unico-ingegneria-edilearchitettura
|-
|[[Trieste]]
|[[University of Trieste]]
|Architecture
|1924
|[https://web.archive.org/web/20100322234623/http://www.triestearchitettura.it/]
|-
|[[Turin]]
|[[Politecnico di Torino]]
|Architecture 1 & 2
|1859
|https://web.archive.org/web/20080313091528/http://www.archi1.polito.it/ https://web.archive.org/web/20080313084158/http://www.archi2.polito.it/
|-
|[[Udine]]
|[[University of Udine]]
|Engineering
|1978
|http://www.uniud.it
|-
|[[Venice]]
|[[Iuav University of Venice|Università Iuav di Venezia]]
|Architecture
|1926
|http://www.iuav.it/
|}
===Latvia===
* Riga Technical University<ref>{{cite web|url=http://www.rtu.lv/en/|title=Riga Technical University – Engineering Center in the Baltics|website=Riga Technical University|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Rigas International School of Economics and Business Administration<ref>{{cite web|url=http://architecture.riseba.lv/|title=RISEBA Arhitektūras un dizaina fakultāte|website=architecture.riseba.lv|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Lithuania===
* Kaunas University of Technology<ref>{{cite web|url=http://en.ktu.lt/|title=Kaunas University of Technology|website=en.ktu.lt|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Vilnius Academy of Arts<ref>{{cite web|url=http://www.vda.lt/index.php/pageid/466|title=Vilniaus dailės akademija|website=vda.lt|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Vilnius Gediminas Technical University<ref>{{cite web|url=http://www.vgtu.lt/en|title=Vilnius Gediminas Technical University|website=vgtu.lt|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20091102023036/http://www.vgtu.lt/en|archive-date=2 November 2009|url-status=dead}}</ref>
===Moldova===
* Technical University of Moldova, Urbanism and Architecture Faculty; [http://utm.md/en/ Technical University Of Moldova - Universitatea Tehnică A Moldovei]
===Netherlands===
[[File:Aula TU Delft.jpg|thumb|right|200px|TU Delft, Netherlands]]
* [[Amsterdam School of the Arts]], Amsterdam Academy of Architecture, [[Amsterdam]]<ref>{{cite web|url=http://academievanbouwkunst.nl|title=Academie van Bouwkunst – Academie van Bouwkunst|date=10 July 2018|website=Academievanbouwkunst.nl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[ArtEZ]], Arnhem Academy of Architecture, [[Arnhem]]<ref>{{Cite web |url=http://www.artez.nl/architectuur |title=ArtEZ Architectuur |access-date=2010-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716102555/http://www.artez.nl/architectuur |archive-date=2011-07-16 |url-status=dead}}</ref>
* [[Berlage Institute]], Postgraduate Laboratory of Architecture, [[Rotterdam]]<ref>{{cite web|url=http://www.berlage-institute.nl/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323034215/http://www.berlage-institute.nl/|url-status=dead|archive-date=23 March 2009|title=Berlage Institute / Home|date=23 March 2009}}</ref>
* [[Delft University of Technology]], [[TU Delft Faculty of Architecture|Faculty of Architecture]], [[Delft]]<ref>{{cite web|url=http://www.bk.tudelft.nl|title=Bouwkunde|website=TU Delft|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Eindhoven University of Technology]], Department of Architecture, Building and Planning, [[Eindhoven]]<ref>{{Cite web |url=http://w3.bwk.tue.nl/en |title=Technische Universiteit Eindhoven: Architecture, Building and Planning |access-date=2008-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080222043344/http://w3.bwk.tue.nl/en/ |archive-date=2008-02-22 |url-status=dead}}</ref>
* [[Maastricht University]], Faculty of Humanities & Sciences, Department of Architecture, [[Maastricht]]<ref>{{Cite web |url=http://www.maastrichtuniversity.nl/architecture |title=Archived copy |access-date=2010-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512224625/http://www.maastrichtuniversity.nl/architecture/ |archive-date=2011-05-12 |url-status=dead}}</ref>
* The Rotterdam Academy of Architecture and Urban Design, Rotterdam<ref>{{cite web|url=http://ravb.nl|title=Rotterdamse Academie van Bouwkunst|website=ravb.nl|access-date=17 July 2018}}</ref>
===North Macedonia===
* The Ss. Cyril and Methodius University, Faculty of Architecture<ref>{{Cite web |url=http://www.arh.ukim.edu.mk/ |title=AFS |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001443/http://www.arh.ukim.edu.mk/ |archive-date=2018-07-18 |url-status=dead}}</ref>
* State University of Tetovo, Applied Sciences Faculty<ref>{{Cite web |url=http://www.unite.edu.mk/Fakulteti%20i%20shkencave%20aplikative/ARKITEKTUR/ARKITEKTUR.html |title=State University - Tetovo |access-date=2008-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219102817/http://www.unite.edu.mk/Fakulteti%20i%20shkencave%20aplikative/ARKITEKTUR/ARKITEKTUR.html |archive-date=2008-12-19 |url-status=dead}}</ref>
* University American College Skopje, Faculty of Architecture and Design<ref>{{cite web|url=http://www.uacs.edu.mk/|title=UACS – University American College Skopje|website=uacs.edu.mk|access-date=17 July 2018|archive-date=31 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131135617/http://www.uacs.edu.mk/|url-status=dead}}</ref>
===Norway===
Godkjente arkitektskoler:
* [[Bergen School of Architecture]], Bergen<ref>{{cite web|url=http://www.bergenarkitektskole.no|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819142319/http://www.bergenarkitektskole.no/|url-status=dead|archive-date=August 19, 2000|title=Nyheter – Bergen Arkitekthøgskole|website=bergenarkitektskole.no|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Norwegian University of Science and Technology]] Faculty of Architecture and Fine Art, [[Trondheim]]<ref>{{cite web|url=http://www.ntnu.edu/ab|archive-url=https://archive.today/20130222191241/http://www.ntnu.edu/ab|url-status=dead|title=Faculty of Architecture and Fine Art – NTNU|date=22 February 2013|archive-date=22 February 2013|website=archive.is}}</ref>
* [[Oslo School of Architecture and Design]], Oslo<ref>{{cite web|url=http://www.aho.no/en/|title=The Oslo School of Architecture and Design|website=Aho.no|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
===Poland===
* [[Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University]] (Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego), Faculty of Architecture and Fine Arts, [[Kraków]]<ref>{{cite web|url=http://www.ka.edu.pl/en/|title=Andrzej Frycz Modrzewski Krakow University|website=ka.edu.pl|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718030810/https://www.ka.edu.pl/en/|url-status=dead}}</ref>
* [[Białystok Technical University]] (Politechnika Białostocka), Faculty of Architecture, [[Białystok]]<ref>{{cite web|url=http://www.wa.pb.edu.pl/|title=Wydział Architektury Politechniki Białostockiej|website=wa.pb.edu.pl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Gdańsk University of Technology]] (Politechnika Gdańska), Faculty of Architecture, [[Gdańsk]]<ref>{{cite web|url=http://www.pg.gda.pl/architektura|title=Strona główna|website=Pg.gda.pl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Kielce University of Technology]] (Politechnika Świętokrzyska), Faculty of Architecture and Town Planning, [[Kielce]]<ref>{{Cite web |url=http://www.tu.kielce.pl/en/ |title=Kielce University of Technology - RECTor's FOREWORD |access-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110324064457/http://www.tu.kielce.pl/en/ |archive-date=2011-03-24 |url-status=dead}}</ref>
* [[Lublin University of Technology]] (Politechnika Lubelska), Faculty of Architecture, [[Lublin]]<ref>{{cite web|url=http://wbia.pollub.pl/|title=Politechnika Lubelska|website=wbia.pollub.pl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Poznań University of Technology]] (Politechnika Poznańska), Faculty of Architecture, [[Poznań]]<ref>{{Cite web |url=http://architektura.put.poznan.pl/ |title=Wydział Architektury Politechniki Poznańskiej |access-date=2010-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311143750/http://architektura.put.poznan.pl/ |archive-date=2010-03-11 |url-status=dead}}</ref>
* [[Silesian University of Technology]] (Politechnika Śląska), Faculty of Architecture, [[Gliwice]]<ref>{{Cite web |url=http://architektura.polsl.pl/ |title=Politechnikaśląska wydziałarchitektury |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090926071639/http://www.architektura.polsl.pl/ |archive-date=2009-09-26 |url-status=dead}}</ref>
* [[Tadeusz Kościuszko University of Technology]] (Politechnika Krakowska), Kraków<ref>{{cite web|url=http://www.pk.edu.pl|title=Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki|website=pk.edu.pl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Technical University of Łódź]], Faculty of Civil Engineering, Architecture and Environmental Engineering, [[Łódź]]<ref>{{cite web|url=http://www.p.lodz.pl|title=Politechnika Łódzka|website=Politechnika Łódzka|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Arts in Poznań]] (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu), Faculty of Architecture and Design, [[Poznań]]<ref>{{cite web|url=http://uap.edu.pl/en/|title=English — UAP Poznań|website=uap.edu.pl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Economy Bydgoszcz]] (Wyższa Szkoła Gospodarki (WSG)), Architecture und Town Planning, [[Bydgoszcz]]<ref>{{Cite web |url=http://www.wsg.byd.pl/info/uk |title=The University of Economy (WSG) |access-date=2008-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404005814/http://www.wsg.byd.pl/info/uk/ |archive-date=2008-04-04 |url-status=dead}}</ref>
* [[Warsaw University of Technology]] (Politechnika Warszawska), Faculty of Architecture, [[Warsaw]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.pw.edu.pl|title=Strona główna – Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej|website=arch.pw.edu.pl|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[West Pomeranian University of Technology]] (Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny), Faculty of Civil Engineering and Architecture, [[Szczecin]]<ref>{{Cite web |url=http://www.wwbia.zut.edu.pl/ |title=Wydział Budownictwa i Architektury ZUT - Strona główna |access-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120601001248/http://www.wwbia.zut.edu.pl/ |archive-date=2012-06-01 |url-status=dead}}</ref>
* [[Wroclaw University of Technology]] (Politechnika Wrocławska), Faculty of Architecture, [[Wrocław]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.pwr.wroc.pl/|title=Wydział Architektury|website=arch.pwr.wroc.pl|access-date=17 July 2018|archive-date=23 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723050135/http://www.arch.pwr.wroc.pl/|url-status=dead}}</ref>
===Portugal===
* [[Escola de Arquitectura da Universidade do Minho]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arquitectura.uminho.pt/ |title=Escola de Arquitectura - Universidade do Minho |access-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100124154751/http://www.arquitectura.uminho.pt/ |archive-date=2010-01-24 |url-status=dead}}</ref>
* [[Escola Superior Artística do Porto]], Arquitectura, Porto<ref>{{cite web|url=http://www.esap.pt|title=ESAP :: Home|website=ESAP|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Escola Superior Gallaecia]] (ESG), Arquitectura, [[Vila Nova de Cerveira]]<ref>{{Cite web |url=http://www.esg.pt/ |title=Escola Superior Gallaecia - Ensino Superior Universitário |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110030840/http://esg.pt/ |archive-date=2016-11-10 |url-status=dead}}</ref>
* [[Escola Universitária das Artes de Coimbra]]
* [[Instituto Superior de Ciências do Trabalho e da Empresa]] (ISCTE), Department of Architecture, Lisbon
* [[Lusíada University of Porto]] (ULP), [[Faculty of Architecture and Arts at the Lusíada University of Porto|Faculty of Architecture and Arts]] (FAAULP), [[Porto]]<ref>{{cite web|url=http://www.por.ulusiada.pt|title=Universidade Lusíada Porto|website=por.ulusiada.pt|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Technical University of Lisbon]] (UTL), Instituto Superior Técnico (IST), Department of Civil Engineering and Architecture, [[Lisbon]]<ref>{{cite web|url=https://fenix.ist.utl.pt/cursos/ma|title=FenixEdu|website=FenixEdu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade Autónoma de Lisboa Luís de Camões]]
* [[Universidade da Beira Interior]] (UBI), Arquitectura [[Covilhã]]<ref>{{cite web|url=http://www.ubi.pt/|title=Universidade da Beira Interior|website=Universidade da Beira Interior|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universidade Lusíada de Lisboa, School of Architecture and Arts, Lisbon<ref>{{cite web|url=http://www.lis.ulusiada.pt/|title=Universidade Lusíada > Início|website=lis.ulusiada.pt|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213019/http://www.lis.ulusiada.pt/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Lusófona de Humanidades e Tecnologias]]
* [[University of Coimbra]] (UC), Faculty of Sciences and Technology (FCTUC), Department of Architecture, [[Coimbra]]<ref>{{cite web|url=http://www.darq.uc.pt/|archive-url=https://web.archive.org/web/20010401011557/http://www.darq.uc.pt/|url-status=dead|archive-date=1 April 2001|title=Home Page|date=1 April 2001}}</ref>
* [[University of Évora]] (UE), Department of Architecture, [[Évora]]<ref>[http://www.ip.uevora.pt/en/course_catalog/1st_cycle/detalhe_do_curso/(codigo)/161 Course details / 1st Cycle / Course Catalog / IP – Information Package – Universidade de Évora]. Ip.uevora.pt. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[University of Porto]] (UP), [[Porto School of Architecture|Faculty of Architecture]] (FAUP), Porto
* [[Technical University of Lisbon]] (UTL), Faculty of Architecture (FA), Lisbon<ref>{{cite web|url=http://www.fa.utl.pt/|title=Estudar|website=fa.utl.pt|access-date=17 July 2018|archive-date=21 June 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050621232716/http://www.utl.pt/|url-status=dead}}</ref>
* [[Porto Academy]] Porto Academy
===Romania===
* [[Ion Mincu University of Architecture and Urbanism]], [[Bucharest]]<ref>{{cite web|url=http://www.iaim.ro/|title=Prima pagină – UAUIM|website=iaim.ro|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Oradea]], Facultatea de Architectură şi Construcţii, [[Oradea]]<ref>{{Cite web |url=http://www.uoradea.ro/romanian/topic/28/Facultatea$de$Arhitectura$si$Constructii.html |title=University of Oradea - Facultatea de Arhitectura si Constructii |access-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608124850/http://www.uoradea.ro/romanian/topic/28/Facultatea$de$Arhitectura$si$Constructii.html |archive-date=2008-06-08 |url-status=dead}}</ref>
* [[Polytechnic University of Timișoara]], Facultatea de Arhitectură, [[Timișoara]]<ref>{{cite web|url=http://www.upt.ro/|title=Universitatea Politehnica Timișoara|website=upt.ro|access-date=17 July 2018|archive-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702194203/http://www.upt.ro/|url-status=dead}}</ref>
* [[Spiru Haret University]], Facultatea de Arhitectură, Bucharest<ref>{{cite web|url=http://www.spiruharet.ro/facultati/facultate.php?id=26|title=Universitatea Spiru Haret|website=spiruharet.ro|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Technical University of Cluj-Napoca|Universitatea Tehnică Cluj-Napoca]], Facultatea de Arhitectură, [[Cluj-Napoca]]<ref>{{Cite web |url=http://www.utcluj.ro/ |title=Universitatea Tehnică din Cluj-Napoca |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903131557/https://www.utcluj.ro/ |archive-date=2018-09-03 |url-status=dead}}</ref>
* [[Gheorghe Asachi Technical University of Iaşi|Universitatea Tehnică "Gheorghe Asachi"]], Facultatea de Arhitectură, [[Iaşi]]<ref>{{cite web|url=http://www.tuiasi.ro/|title=Universitatea Tehnică Gheorghe Asachi din Iaşi|website=tuiasi.ro|access-date=17 July 2018|archive-date=7 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507203026/https://www.tuiasi.ro/|url-status=dead}}</ref>
===Russia===
* [[Institute of Architecture & Art]], [[Rostov-on-Don]]<ref>{{cite web|url=http://www.raai.sfedu.ru|title=АКАДЕМИЯ АРХИТЕКТУРЫ И ИСКУССТВ. ААИ|website=raai.sfedu.ru|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[MArchI]], Moscow Architectural Institute – State Academy<ref>{{cite web|url=http://marhi.ru|title=МАРХИ – Московский архитектурный институт (Государственная академия)|website=marhi.ru|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Moscow Architecture School [http://MARCH.ru/en MARCH]
* [[Moscow State University of Civil Engineering – Institute of Construction and Architecture]], [[Moscow]]<ref>{{cite web|url=http://www.mgsu.ru/|title=НИУ МГСУ – Национальный исследовательский Московский государственный строительный университет|website=mgsu.ru|access-date=17 July 2018|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503154537/https://mgsu.ru/|url-status=dead}}</ref>
* [[Novosibirsk State University of Architecture, Design and Arts]]<ref>{{cite web|url=http://ngaha.ru/|title=Новосибирский государственный университет архитектуры, дизайна и искусств (НГУАДИ)|website=ngaha.ru|access-date=17 July 2018|archive-date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107180909/http://www.ngaha.ru/|url-status=dead}}</ref>
* [[Pacific National University]], Faculty of Architecture & Design, [[Khabarovsk]]<ref>{{cite web|url=http://fad.khstu.ru/|title=Институт архитектуры и дизайна ТОГУ|website=fad.khstu.ru|access-date=17 July 2018|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111121208/http://fad.khstu.ru/|url-status=dead}}</ref>
* [[Russian Academy of Arts]], Department of Architecture<ref>{{cite web|url=http://rah.ru|title=Российская Академия Художеств|website=rah.ru|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Saint-Petersburg State University of Architecture and Civil Engineering]], [[Saint-Petersburg]]<ref>{{cite web|url=http://www.spbgasu.ru|title=Высшее образование в Санкт-Петербурге – Санкт-Петербургский государственный архитектурно-строительный университет|website=spbgasu.ru|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [http://guz.ru/en/education-and-training-programs/ State University of Land Use Planning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053432/http://www.guz.ru/en/education-and-training-programs/ |date=2017-02-23 }}, Faculty of Architecture
* [[Tomsk State University of Architecture and Building]], [[Tomsk]]<ref>{{cite web|url=http://www.tsuab.ru/|title=Томский Государственный Архитектурно-Строительный Университет|website=tsuab.ru|access-date=17 July 2018|archive-date=20 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061020175850/http://www.tsuab.ru/|url-status=dead}}</ref>
* [[USAAA]], Ural State Academy of Architecture and Arts, [[Ekaterinburg]]<ref>{{cite web|url=http://usaaa.ru|title=УрГАХУ : Уральский архитектурно-художественный ниверситет|website=usaaa.ru|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Vologda State Technical University, Department of Architecture and Urban Design]], [[Vologda]]<ref>{{cite web|url=http://www.arh.vstu.edu.ru/|title=Кафедра архитектуры ВоГУ – НОВОСТИ И СОБЫТИЯ|website=arh.vstu.edu.ru|access-date=17 July 2018|archive-date=17 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017150110/http://www.arh.vstu.edu.ru/|url-status=dead}}</ref>
===Serbia===
* [[State University of Novi Pazar]], Faculty of Technical Sciences, [[Novi Pazar]]<ref>{{Cite web |url=http://www.np.ac.rs/studijski-program-oblasti-arhitekture |title=Studijski program u oblasti arhitekture - Univerzitet u Novom Pazaru |access-date=2009-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101190643/http://www.np.ac.rs/studijski-program-oblasti-arhitekture |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Belgrade]], [[University of Belgrade Faculty of Architecture|Faculty of Architecture]], [[Belgrade]]<ref>{{cite web|url=http://www.arh.bg.ac.rs|title=Univerzitet u Beogradu – Arhitektonski fakultet (University of Belgrade – Faculty of Architecture)|website=Univerzitet u Beogradu – Arhitektonski fakultet|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Niš]], Faculty of Civil Engineering and Architecture, [[Niš]]<ref>{{cite web|url=http://www.gaf.ni.ac.rs|title=GAF – University of Niš – Faculty of Civil Engineering and Architecture|website=gaf.ni.ac.rs|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Novi Sad]], [[Faculty of Technical Sciences]], [[Novi Sad]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ftn.uns.ac.rs/english/org/archit.html |title=Faculty of Technical Sciences |access-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719033312/http://www.ftn.uns.ac.rs/english/org/archit.html |archive-date=2010-07-19 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.arhns.com/ |title=Departman za arhitekturu i urbanizam, Novi Sad |access-date=2010-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414010402/http://www.arhns.com/ |archive-date=2010-04-14 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Prišina]], [[Faculty of Technical Sciences]], [[Kosovska Mitrovica]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ftn.pr.ac.rs/ |title=ФТН Факултет Техничких Наука | Косовска Митровица |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306180842/http://www.ftn.pr.ac.rs/ |archive-date=2012-03-06 |url-status=dead}}</ref>
===Slovakia===
* [[Academy of Fine Arts and Design in Bratislava]], Department of Architecture, [[Bratislava]]<ref>{{Cite web |url=http://www.vsvu.sk/katedra_architektonickej_tvorby/index/ |title=VŠVU - Architektonickej tvorby |access-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406143456/http://www.vsvu.sk/katedra_architektonickej_tvorby/index/ |archive-date=2008-04-06 |url-status=dead}}</ref>
* [[Slovak University of Technology in Bratislava]], Faculty of Architecture, Bratislava<ref>{{cite web|url=http://www.fa.stuba.sk/generate_page.php?page_id=771|title=Faculty of Architecture – Faculty of Architecture STU in Bratislava|website=fa.stuba.sk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Technical University of Košice]], Faculty of Arts, [[Košice]]<ref>{{cite web|url=http://www.fu.tuke.sk/|title=Fakulta umení|first=Jozef|last=Greznar|website=fu.tuke.sk|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Slovenia===
* [[University of Ljubljana]], Faculty of Architecture, [[Ljubljana]]<ref>{{cite web|url=http://www.fa.uni-lj.si/|title=Fakulteta za arhitekturo – Prva stran|website=fa.uni-lj.si|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Maribor]], Faculty of Civil Engineering<ref>{{Cite web |url=http://www.fg.uni-mb.si/ |title=Fakulteta za gradbeništvo |access-date=2012-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129144042/http://www.fg.uni-mb.si/ |archive-date=2012-01-29 |url-status=dead}}</ref> (Department of Architecture), Maribor
===Spain===
Architecture schools in Spain are called ETSA: "Escuela Técnica Superior de Arquitectura" in Spanish, or "Escola Tècnica Superior d'Arquitectura" in Catalan.
[[Andalucía]];
* International School of Metaphoric Architecture, [[Málaga]]<ref>{{cite web|url=http://www.diariosur.es/malaga-capital/201410/07/arquitecto-arabe-invierte-millon-20141006212624.html|title=Un arquitecto árabe invierte más de un millón de euros en un centro cultural|date=8 October 2014|website=Diariosur.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Granada, [[Granada]]<ref>{{cite web|url=http://www.ugr.es|title=Home – Universidad de Granada|website=ugr.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Málaga, [[Málaga]]<ref>{{cite web|url=http://www.uma.es/|title=Home – University of Malaga|website=Uma.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Sevilla, [[Sevilla]]<ref>{{cite web|url=http://www.us.es/|title=Universidad de Sevilla|website=Us.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
[[Castilla–La Mancha]];
* Escuela de Arquitectura de la Universidad de Castilla–La Mancha, [[Toledo, Spain|Toledo]]<ref>[http://www.uclm.es/to/arquitectura/ Escuela de Arquitectura – Universidad de Castilla–La Mancha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110819005252/http://www.uclm.es/to/arquitectura/ |date=2011-08-19}}. Uclm.es. Retrieved on 2012-05-08.</ref>
[[Castilla y León]];
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Valladolid, [[Valladolid]]<ref>{{cite web|url=http://www.uva.es|title=Universidad de Valladolid|website=uva.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad IE (Segovia)<ref name="ie.edu">{{cite web|url=http://www.ie.edu/universidad/es/|title=IE University – Universidad Internacional|website=Ie.edu|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208034142/http://www.ie.edu/universidad/es/|archive-date=8 December 2008|url-status=dead}}</ref>
[[Catalunya]];
* Barcelona Institute of Architecture (BIArch)<ref>{{cite web|url=http://www.biarch.eu|title=biarch.eu|website=biarch.eu|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de Barcelona de la Universitat Politècnica de Catalunya, [[Barcelona]]<ref>{{cite web|url=http://www.etsab.upc.edu|title=ETSAB Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de Barcelona — UPC. Universitat Politècnica de Catalunya|website=Etsab.upc.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de la Universitat de Girona, [[Girona]]
* Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de la Universitat Internacional de Catalunya, Barcelona
* Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de la Universitat Ramon Llull – La Salle, Barcelona
* Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de la Universitat Rovira i Virgili, [[Reus]]
* [[:ca:ETSAV|Escola Tècnica Superior d'Arquitectura del Vallès]] de la Universitat Politècnica de Catalunya, [[Sant Cugat del Vallès]]<ref>{{cite web|url=http://www.etsav.upc.edu|title=Escola d'Arquitectura del Valles|website=Etsav.upc.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Institute for Advanced Architecture of Catalonia, Barcelona<ref>{{cite web|url=http://www.iaac.net|title=IAAC – Institute for Advanced Architecture of Catalonia|website=IAAC|access-date=17 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iaacblog.com|title=IAAC Blog|website=IAAC Blog|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Metropolis Master in Architecture and Urban Culture (Universitat Politècnica de Catalunya/Centre de Cultura Contemporània de Barcelona)<ref>{{cite web|url=http://metropolis-bcn.org|title=Index of /|website=metropolis-bcn.org|access-date=17 July 2018}}</ref>
[[Galicia (Spain)|Galicia]];
* Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña, [[A Coruña]]<ref>{{Cite web |url=http://www.udc.es/ |title=Universidade da Coruña |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822052818/https://www.udc.es/ |archive-date=2018-08-22 |url-status=dead}}</ref>
[[Las Palmas de Gran Canaria]];
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Las Palmas de Gran Canaria, [[Gran Canaria]]<ref>{{cite web|url=http://www.etsa.ulpgc.es/|title=Escuela de Arquitectura – Las Palmas de Gran Canaria|website=etsa.ulpgc.es|access-date=17 July 2018|archive-date=2 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202053403/http://www.etsa.ulpgc.es/|url-status=dead}}</ref>
[[Madrid]];
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad Alfonso X, [[Madrid]]<ref>{{cite web|url=http://www.uax.es|title=Universidad Alfonso X el Sabio – UAX (Madrid). Titulaciones de Grados y Postgrados|website=uax.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad Camilo José Cela, Madrid<ref>{{cite web|url=http://www.ucjc.edu|title=Universidad Privada Madrid – UCJC|website=ucjc.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad CEU San Pablo, Madrid<ref>{{cite web|url=http://www.ceu.es|title=Fundación Universitaria San Pablo CEU|publisher=Departamento de Marketing. Fundación Universitaria San Pablo|website=ceu.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Alcalá, Madrid<ref>{{Cite web |url=http://www.uah.es/ |title=Universidad de Alcalá (UAH) Madrid |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307010900/http://www3.uah.es/ |archive-date=2018-03-07 |url-status=dead}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad Europea de Madrid, Madrid<ref>{{cite web|url=http://www.uem.es|title=Universidad Privada en España – Universidad Europea|website=uem.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad Francisco de Vitoria, Madrid<ref>{{cite web|url=http://www.ufv.es|title=Universidades Privadas Madrid – Universidad Francisco de Vitoria|website=ufv.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad IE, Madrid/Segovia<ref name="ie.edu"/>
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad Pontificia de Salamanca, Madrid<ref>{{cite web|url=http://www.upsam.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024154402/http://www.upsam.com/|url-status=dead|archive-date=24 October 2007|title=Universidad Pontificia de Salamanca campus de Madrid|date=24 October 2007}}</ref>
* [[Escuela Técnica Superior de Arquitectura de Madrid]]<ref>{{cite web|url=http://etsamadrid.aq.upm.es/|title=etsamadrid.upm.es|website=etsamadrid.aq.upm.es}}</ref>
[[Navarra]];
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad de Navarra, [[Pamplona]]<ref>{{cite web|url=http://www.unav.es/arquitectura/|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090712230225/http://www.unav.es/arquitectura/|url-status=dead|archive-date=12 July 2009|title=Escuela de Arquitectura. Universidad de Navarra|date=18 April 2019|website=arquivo.pt|access-date=16 August 2007}}</ref>
[[País Vasco]];
* Escuela Técnica Superior de Arquitectura de la Universidad del País Vasco, [[San Sebastián]]<ref>{{cite web|url=http://www.ehu.es|title=Hasiera|website=UPV/EHU|access-date=17 July 2018}}</ref>
[[Valencia, Spain|Valencia]];
* Escuela Superior de Enseñanzas Técnicas, Arquitectura, Universidad CEU Cardenal Herrera<ref>{{cite web|url=http://www2.uch.ceu.es/iisstart.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902105656/http://www2.uch.ceu.es/iisstart.htm|url-status=dead|archive-date=2 September 2011|title=En construcción|date=2 September 2011}}</ref>
* [[Polytechnic University of Valencia]] (UPV), School of Architecture (ETSAV), [[Valencia, Spain|Valencia]]<ref>{{cite web|url=http://www.arq.upv.es|title=School of Architecture: UPV|website=arq.upv.es|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Alicante]], Department of Architectural Constructions, [[Alicante]]<ref>{{cite web |url=http://www.ua.es/dpto/dcarq |title=Departamento de Construcciones Arquitectónicas |access-date=2008-03-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427153759/http://www.ua.es/dpto/dcarq/ |archive-date=2008-04-27}}</ref>
===Sweden===
* [[Chalmers University of Technology]], Department of Architecture and Civil Engineering, [[Gothenburg]]<ref>{{cite web|url=http://www.chalmers.se/arch/EN|title=Architecture and Civil Engineering – Chalmers|website=chalmers.se|access-date=17 July 2018|archive-date=19 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319003156/http://www.chalmers.se/arch/EN/|url-status=dead}}</ref>
* [[Lund University]], Department of Architecture, [[Lund, Sweden|Lund]]<ref>{{cite web|url=http://www.arkitektur.lth.se/|title=Avdelningen för arkitektur – Avdelningen för arkitektur|website=arkitektur.lth.se|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212716/http://www.arkitektur.lth.se/|url-status=dead}}</ref>
* [[KTH Royal Institute of Technology]], School of Architecture and Built Environment, [[Stockholm, Sweden|Stockholm]]<ref>{{cite web|url=http://www.abe.kth.se|title=Skolan för arkitektur och samhällsbyggnad – KTH|website=abe.kth.se|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Umeå School of Architecture]] (UMA), [[Umeå]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.umu.se/english/|title=Umeå School of Architecture – Umeå University|website=arch.umu.se|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212559/http://www.arch.umu.se/english/|url-status=dead}}</ref>
===Switzerland===
[[File:ETH Zentrum.jpg|thumb|200px|[[ETH Zurich]], Switzerland, since 1854]]
{{Main|List of architecture schools in Switzerland}}
===Turkey===
* [[Bolu Abant Izzet Baysal University|Abant Izzet Baysal University]]<ref name="ibu.edu.tr">{{Cite web |url=http://www.ibu.edu.tr/index.php/tr/ |title=Abant İzzet Baysal Üniversitesi - ANASAYFA |access-date=2013-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211012328/http://www.ibu.edu.tr/index.php/tr/ |archive-date=2013-12-11 |url-status=dead}}</ref> Department of Architecture, [[Bolu]]<ref name="ibu.edu.tr"/>
* [[Abdullah Gül University]], [http://arch.agu.edu.tr/?domain=subd&lan=en Department of Architecture], [[Kayseri]]
* [[Akdeniz University]], Fine Arts Faculty Department of Architecture, [[Antalya]]<ref>{{Cite web |url=http://www.akdeniz.edu.tr/gsf/mimarlik.html |title=Mimarlık Bölümü |access-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202202607/http://www.akdeniz.edu.tr/gsf/mimarlik.html |archive-date=2009-02-02 |url-status=dead}}</ref>
* Antalya International University, School of Fine Arts and Architecture, Antalya<ref>{{Cite web |url=http://www.antalya.edu.tr/ |title=Uluslararası Antalya Üniversitesi |access-date=2014-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208072653/http://www.antalya.edu.tr/ |archive-date=2014-02-08 |url-status=dead}}</ref>
* [[Bahçeşehir University]], Faculty of Architecture, [[Istanbul]]<ref>{{cite web|url=http://www.bahcesehir.edu.tr/|title=BAU – Bahçeşehir Üniversitesi|website=bahcesehir.edu.tr|access-date=17 July 2018}}</ref>
*[[Beykent University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|title=Beykent Üniversitesi|url=http://www.beykent.edu.tr/erasmusen.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025055414/http://www.beykent.edu.tr/erasmusen.aspx|archive-date=2007-10-25|access-date=2007-10-07}}</ref>
* [[Dokuz Eylül University]], Faculty of Architecture, [[İzmir]]<ref>{{cite web|url=http://www.deu.edu.tr|title=Dokuz Eylül Üniversitesi – Resmi Web Sitesi|website=deu.edu.tr|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Gazi University]], Faculty of Architecture, [[Ankara]]<ref>{{cite web|url=http://gazi.edu.tr/|title=Gazi Üniversitesi|website=gazi.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=10 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710104143/http://gazi.edu.tr/|url-status=dead}}</ref>
* [[Gediz University]], Department of Architecture, [[İzmir]]<ref>{{Cite web |url=http://gediz.edu.tr/ |title=Gediz Üniversitesi İzmir - www.gediz.edu.tr |access-date=2015-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030170140/http://www.gediz.edu.tr/ |archive-date=2015-10-30 |url-status=dead}}</ref>
* Fatih Sultan Mehmet Vakıf University, Faculty of Architecture and Design, Istanbul<ref>{{cite web|url=http://mtf.fatihsultan.edu.tr/|title=FSMVÜ – Mimarlık ve Tasarım Fakültesi|website=mtf.fatihsultan.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212631/http://mtf.fatihsultan.edu.tr/|url-status=dead}}</ref>
* [[Istanbul Arel University]], Faculty of engineering and Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|url=https://www.arel.edu.tr/|title=İstanbul Arel Üniversitesi|website=arel.edu.tr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Istanbul Bilgi University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|url=http://www.bilgi.edu.tr/|title=Ana Sayfa – İstanbul Bilgi Üniversitesi|website=bilgi.edu.tr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Istanbul Kültür University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|url=http://www.iku.edu.tr/|title=T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi - T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi|website=iku.edu.tr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Istanbul Medipol University]], Fine Arts Design and Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|title=Fine Arts Design and Architecture|url=https://www.medipol.edu.tr/en/academics/undergraduate-schools/fine-arts-design-and-architecture|website=medipol.edu.tr|access-date=13 November 2021}}</ref>
* [[Istanbul Technical University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{Cite web |url=http://www.mim.itu.edu.tr/ |title=İTÜ Taşkışla Mimarlık Fakültesi – Ana Sayfa |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180214234756/http://mim.itu.edu.tr/ |archive-date=2018-02-14 |url-status=dead}}</ref>
* [[İzmir Institute of Technology]], Faculty of Architecture, [[İzmir]]<ref>{{cite web|url=http://likya.iyte.edu.tr/arch|title=Faculty Of Architecture|website=likya.iyte.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=23 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523191355/http://likya.iyte.edu.tr/arch/|url-status=dead}}</ref>
* [[İzmir University of Economics]], Faculty of Architecture, İzmir<ref>{{cite web|url=http://mmr.fadf.ieu.edu.tr/en|title=About Us|website=Mmr.fadf.ieu.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=16 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716081849/http://mmr.fadf.ieu.edu.tr/en|url-status=dead}}</ref>
* [[Karadeniz Technical University]], Faculty of Architecture, [[Trabzon]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mimarlik.ktu.edu.tr/ |title=KTU Mimarlik Fakultesi |access-date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309163355/http://www.mimarlik.ktu.edu.tr/ |archive-date=2012-03-09 |url-status=dead}}</ref>
*[[Maltepe University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|last=Goncagül Balki Yıldız|title=Ana Sayfa – Maltepe Ünıversıtesı|url=http://www.maltepe.edu.tr/|access-date=17 July 2018|website=maltepe.edu.tr|archive-date=18 January 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060118145708/http://www.maltepe.edu.tr/|url-status=dead}}</ref>
* [[Middle East Technical University]], Faculty of Architecture, [[Ankara]]<ref>{{cite web|url=http://arch.metu.edu.tr|title=Faculty of Architecture|website=arch.metu.edu.tr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Mimar Sinan Fine Arts University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|url=http://www.msgsu.edu.tr|title=Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi|website=msgsu.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=21 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221154537/http://www.msgsu.edu.tr/|url-status=dead}}</ref>
* [[Selçuk University]], Department of Architecture, [[Konya]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mmf.selcuk.edu.tr/mimarlik |title=Untitled Document |access-date=2009-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710013209/http://www.mmf.selcuk.edu.tr/mimarlik/ |archive-date=2011-07-10 |url-status=dead}}</ref>
* [[TED University]], Faculty of Architecture, [[Ankara]]<ref>{{cite web|url=http://www.tedu.edu.tr/|title=TED Üniversitesi – TED gelenek ve deneyimini yükseköğretime taşıyan, liberal eğitim felsefesini benimsemiş dinamik ve çağdaş şehir üniversitesi|website=tedu.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=8 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808130014/http://www.tedu.edu.tr/|url-status=dead}}</ref>
* [[Trakya University]], Faculty of Architecture, [[Edirne]]<ref>{{cite web|url=http://www.trakya.edu.tr/anasayfa/|title=Trakya Üniversitesi Rektörlüğü|website=trakya.edu.tr|access-date=17 July 2018|archive-date=19 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171219224054/http://www.trakya.edu.tr/anasayfa|url-status=dead}}</ref>
* [[Yaşar University]], Faculty of Architecture,[[İzmir|Izmir]]
* [[Yeditepe University]], Faculty of Engineering and Architecture, Istanbul<ref>{{Cite web |url=http://www.yeditepe.edu.tr/undergraduate/architecture |title=Yeditepe Üniversitesi |access-date=2011-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429165539/http://www.yeditepe.edu.tr/undergraduate/architecture |archive-date=2012-04-29 |url-status=dead}}</ref>
* [[Yıldız Technical University]], Faculty of Architecture, Istanbul<ref>{{cite web|url=http://www.mmr.yildiz.edu.tr|title=YTÜ Mimarlık Fakültesi|website=mmr.yildiz.edu.tr|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Ukraine===
* [[Donbasska State Academy of Construction and Architecture]], Faculty of Architecture, [[Makiivka]]<ref>{{cite web|url=http://www.dgasa.dn.ua/|title=dgasa.dn.ua|website=dgasa.dn.ua|access-date=17 July 2018|archive-date=10 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810191148/http://dgasa.dn.ua/|url-status=dead}}</ref>
* [[Kharkiv National Academy of Urban Economy]], Townplanning Faculty, [[Kharkiv]]<ref>{{Cite web |url=http://www.kname.edu.ua/ |title=Офіційний сайт Харківського національного університету міського господарства імені О.М.Бекетова |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180811085528/http://kname.edu.ua/ |archive-date=2018-08-11 |url-status=dead}}</ref>
* [[Kharkiv State Technical University of Construction and Architecture]], Faculty of Architecture, Kharkiv<ref>{{cite web|url=http://www.kstuca.kharkov.ua|title=Харківський національний університет будівництва та архітектури|website=kstuca.kharkov.ua|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Kyiv National University of Construction and Architecture]], Architectural Faculty, [[Kyiv]]<ref>{{Cite web |url=http://www.knuba.edu.ua/en/?page_id=54 |title=Kyiv National University of Construction and Architecture » for applicants |access-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103080217/http://www.knuba.edu.ua/en/?page_id=54 |archive-date=2012-11-03 |url-status=dead}}</ref>
* [[National Academy of Fine Arts and Architecture]], Faculty of Architecture, Kyiv<ref>{{cite web|url=http://naoma.edu.ua|title=НАОМА-Новини|website=naoma.edu.ua|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[National Academy of Nature Conservation and Resort's Construction]], Architectural-Construction Faculty, [[Simferopol]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ecopro.crimea.ua/ |title=НАПКС :: Академия |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803141654/http://www.ecopro.crimea.ua/ |archive-date=2009-08-03 |url-status=dead}}</ref>
* National University "Lvivska Politechnika", Institute of Architecture, [[Lviv]]<ref>{{cite web|url=http://www.lp.edu.ua/index.php?id=iarh|title=Національний університет "Львівська політехніка"|website=lp.edu.ua|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Odesa State Academy of Construction and Architecture]], Architectural and Art's Institute, [[Odesa]]<ref>{{cite web|url=http://www.ogasa.org.ua|title=ОГАСА - Одесская государственная академия строительства и архитектуры |website=ogasa.org.ua|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Poltava National Technik University]], Architectural Department, [[Poltava]]<ref>{{cite web|url=http://www.pntu.edu.ua|title=ПолтНТУ – Полтавський національний технічний університет ім. Ю. Кондратюка|website=pntu.edu.ua|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Prydniprovska State Academy of Civil Engineering and Architecture]], Faculty of Architecture, [[Dnipro]]<ref>{{cite web|url=http://www.pgasa.dp.ua|title=ДВНЗ ПДАБА — PSACEA|website=pgasa.dp.ua|access-date=17 July 2018}}</ref>
===United Kingdom===
==== [[England]] ====
* [[Anglia Ruskin University]], Department of Engineering and Built Environment, [[Chelmsford]]<ref>{{cite web|url=http://www.anglia.ac.uk/study/undergraduate/architecture|title=Architecture degree – BA (Hons) – Anglia Ruskin University|website=Anglia.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Architectural Association School of Architecture]], [[London]]
* [[Arts University Bournemouth]], School of Architecture, [[Bournemouth]]<ref>{{cite web|url=http://www.aucb.ac.uk/|title=Arts University College Bournemouth|website=Aucb.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001347/http://aucb.ac.uk/|url-status=dead}}</ref>
* [[Bartlett School of Architecture]], Faculty of the Built Environment, [[University College London]], London
* [[Birmingham City University]], Birmingham School of Architecture and Design, [[Birmingham]]
* [[Canterbury School of Architecture]], [[University for the Creative Arts]], [[Canterbury]]<ref>{{cite web|url=http://www.ucreative.ac.uk/index.cfm?articleid=10693|title=University for the Creative Arts – UCA|website=University for the Creative Arts|access-date=17 July 2018|archive-date=4 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104214320/http://www.ucreative.ac.uk/index.cfm?articleid=10693|url-status=dead}}</ref>
* [[Coventry University]], School of Architecture, [[Coventry]]<ref>{{cite web|url=http://www.coventry.ac.uk/course-structure/arts-and-humanities/undergraduate-degree/2016-17/architecture-bsc-hons/|title=Coventry University – Error 404|website=coventry.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[De Montfort University]], The Leicester School of Architecture, [[Leicester]]<ref>{{cite web|url=http://www.dmu.ac.uk/study/courses/undergraduate-courses/architecture-ba-degree/architecture-ba-degree.aspx|title=Architecture BA (Hons)|website=dmu.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [https://www.falmouth.ac.uk/study/undergraduate/architecture Falmouth University], School of Architecture Design and Interiors.
* [[Hull College]], Hull School of Art and Design, [[Kingston upon Hull|Hull]]<ref>{{cite web|url=http://www.hull-college.ac.uk/courses/higher-education/architecture/ba-hons-architecture/D212_PT|title=Study at Hull College – FE & HE Courses – Hull College|website=hull-college.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524185527/http://www.hull-college.ac.uk/courses/higher-education/architecture/ba-hons-architecture/D212_PT|archive-date=2017-05-24|url-status=dead}}</ref>
* [[Kent School of Architecture]], [[University of Kent]], Canterbury, Kent<ref>[http://www.kent.ac.uk/architecture Kent School of Architecture – University of Kent]. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Kingston University]], School of Architecture and Landscape, London
* [[Leeds Beckett University]], Faculty of Arts, Environment and Technology, [[Leeds]]<ref>{{cite web|url=http://www.leedsbeckett.ac.uk/aet/aad/|title=Leeds School of Art, Architecture and Design – Leeds Beckett|website=leedsbeckett.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130628/http://www.leedsbeckett.ac.uk/aet/aad/|url-status=dead}}</ref>
* [[Liverpool John Moores University]], Faculty of Media, Arts and Social Science [[Liverpool]]
* [[London Metropolitan University]], [[School of Art, Architecture and Design (London Metropolitan University)|School of Art, Architecture and Design]], London<ref>[http://www.londonmet.ac.uk/architecture/ Architecture and Spatial Design, London Metropolitan University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205062039/http://www.londonmet.ac.uk/architecture/|date=2007-02-05}}. Londonmet.ac.uk. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[London School of Architecture]], London<ref>{{cite web|url=http://www.the-lsa.org/|title=The London School of Architecture|website=The London School of Architecture|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[London South Bank University]], Architecture and Design, [[South Bank]], London
* [[Newcastle University]], [[Newcastle University School of Architecture, Planning and Landscape]], Faculty of Humanities and Social Sciences, [[Newcastle upon Tyne]]
* [[Northumbria University]], Department of Architecture and Built Environment, [[Newcastle upon Tyne]]<ref>{{cite web|url=http://www.northumbria.ac.uk/abe|title=Architecture and Built Environment at Northumbria University|website=northumbria.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Norwich University of the Arts]], School of Architecture, [[Norwich]]<ref>{{cite web|url=http://www.nua.ac.uk/baarchitecture/|title=BA (Hons) Architecture Degree – Norwich University of the Arts|website=Nua.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-date=22 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022030545/http://www.nua.ac.uk/baarchitecture/|url-status=dead}}</ref>
* [[Nottingham Trent University]] (NTU), School of Architecture, Design and the Built Environment, [[Nottingham]]
* [[School of Architecture, Oxford Brookes University|Oxford School of Architecture]], [[Oxford Brookes University]], [[Oxford]]
* [[Ravensbourne University London]], Department of Architecture, [[Greenwich Peninsula]], London<ref>{{cite web|url=http://www.ravensbourne.ac.uk/courses/undergraduate/the-school-of-design/department-of-architecture/architecture|title=BA (Hons) Architecture|website=Ravensbourne|access-date=17 July 2018|archive-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101051730/http://www.ravensbourne.ac.uk/courses/undergraduate/the-school-of-design/department-of-architecture/architecture|url-status=dead}}</ref>
* [[Royal College of Art]], School of Architecture, London<ref>{{cite web|url=https://www.rca.ac.uk/schools/school-of-architecture/architecture/|title=Architecture|website=Royal College of Art|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212938/https://www.rca.ac.uk/schools/school-of-architecture/architecture/|url-status=dead}}</ref>
* [[The Manchester School of Architecture]], [[Manchester]]
* [[Sheffield Hallam University]], Department of Architecture and Planning, [[Sheffield]]<ref>{{cite web|url=https://www.shu.ac.uk/study-here/find-a-course/bsc-honours-architecture-fulltime|title=BSc (Honours) Architecture Full-time 2018 – Sheffield Hallam University|website=shu.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220073758/https://www.shu.ac.uk/study-here/find-a-course/bsc-honours-architecture-fulltime|url-status=dead}}</ref>
* [[University of the Arts London]], Central Saint Martins College of Art and Design
* [[University of Bath]] Department of Architecture and Civil Engineering, [[Bath, Somerset|Bath]]
* [[University of Brighton]]<ref>{{Cite web |url=http://arts.brighton.ac.uk/study/architecture |title=Architecture | Subject areas | University of Brighton - Faculty of Arts |access-date=2011-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723103850/http://arts.brighton.ac.uk/study/architecture |archive-date=2011-07-23 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Cambridge]], [[University of Cambridge Department of Architecture|Department of Architecture]], [[Cambridge]]
* [[University of Central Lancashire]], The Grenfell-Baines School of Architecture, [[Preston, Lancashire|Preston]]<ref>{{cite web|url=http://www.uclan.ac.uk/courses/bsc_hons_architecture.php|title=Undergraduate Courses|website=Uclan.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of East London]], School of Architecture, Computing and Engineering, London<ref>{{cite web|url=https://www.uel.ac.uk/Undergraduate/Courses/BSc-Hons-Architecture-ARBRIBA-Part-1-with-Foundation-year|title=BSc (Hons) Architecture (ARB/RIBA Part 1) (with Foundation Year) – University of East London (UEL)|website=uel.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Greenwich]], Department of Architecture and Landscape, London<ref>{{cite web|url=http://www.gre.ac.uk/ug/ach/k100|title=Architecture, BA Hons|website=University of Greenwich|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718003906/https://www.gre.ac.uk/ug/ach/k100|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Huddersfield]], School of Art, Design and Architecture, [[Huddersfield]]<ref>{{cite web|url=https://www.hud.ac.uk/courses/full-time/undergraduate/architecture-architecture-international-riba-part-1-ba-hons/|title=Architecture/Architecture (International) (RIBA Part 1) BA(Hons)|website=hud.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Lincoln]], Lincoln School of Architecture, [[Lincoln, England|Lincoln]]<ref>{{cite web|url=http://www.lincoln.ac.uk/architecture/ |title=School of Architecture and the Built Environment | College of Arts | University of Lincoln |access-date=2011-03-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430050206/http://www.lincoln.ac.uk/architecture/ |archive-date=2011-04-30}}</ref>
* [[Lancaster University|University of Lancaster]], Lancaster School of Architecture, [[Lancaster, Lancashire|Lancaster]]<ref>{{Cite web|url=https://www.lancaster.ac.uk/lica/architecture/|title=Architecture|website=Lancaster University}}</ref>
*[[University of Liverpool]], [[Liverpool University School of Architecture]], [[Liverpool]]<ref>{{cite web|url=http://www.liv.ac.uk/lsa/|title=School of Architecture – University of Liverpool|website=liv.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Nottingham]], Department of Architecture and Built Environment, [[Nottingham]]<ref>{{cite web|url=http://www.nottingham.ac.uk/sbe|title=Department of Architecture and Built Environment – The University of Nottingham|website=nottingham.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-date=28 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091228193100/http://www.nottingham.ac.uk/sbe/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Plymouth]], School of Architecture, Design and Environment, [[Plymouth]]<ref>{{cite web|url=http://www.plymouth.ac.uk/schools/ade|title=School of Art, Design and Architecture|access-date=17 July 2018|archive-date=5 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605005302/https://www.plymouth.ac.uk/schools/ade|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Portsmouth]], [[United Kingdom|UK]]
* [[University of Reading]], School of Architecture, [[Reading, Berkshire]]<ref>{{cite web|url=http://www.reading.ac.uk/architecture/soa-home.aspx|title=University of Reading|website=University of Reading|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Sheffield]], [[Sheffield School of Architecture]], [[Sheffield]]<ref>{{cite web|url=http://www.sheffield.ac.uk/architecture|title=School of Architecture – The University of Sheffield|website=sheffield.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of the West of England]], Faculty of the Built Environment, [[Frenchay Campus]], [[Bristol]]<ref>{{cite web|url=http://www.uwe.ac.uk|title=Welcome to UWE Bristol – University of the West of England, Bristol|website=uwe.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[University of Westminster]], School of Architecture and the Built Environment, [[Marylebone]], London<ref>[http://www.westminster.ac.uk/schools/architecture University of Westminster – About us – School of Architecture and the Built Environment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721015859/http://www.westminster.ac.uk/schools/architecture |date=2011-07-21}}. Westminster.ac.uk. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
==== [[Northern Ireland]] ====
* [[Queens University of Belfast]], School of Architecture<ref>{{cite web|url=http://www.qub.ac.uk/space|title=School of Natural and Built Environment – Queen's University Belfast|date=10 June 2016|website=Qub.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* The [[University of Ulster]] Architecture, School of Architecture, [[Belfast]]<ref>{{cite web|url=http://www.ulster.ac.uk/|title=Home|date=25 April 2016|website=Ulster.ac.uk|access-date=17 July 2018|archive-date=15 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815111036/https://www.ulster.ac.uk/|url-status=dead}}</ref>
==== [[Scotland]] ====
* [[Dundee School of Architecture]], [[University of Dundee]], [[Dundee]]<ref>{{cite web|url=http://www.architecture.dundee.ac.uk/|title=Architecture and Urban Planning|website=University of Dundee|access-date=17 July 2018|archive-date=8 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208013143/http://www.architecture.dundee.ac.uk/|url-status=dead}}</ref>
* [[ESALA]], Edinburgh School of Architecture and Landscape Architecture
* [[Mackintosh School of Architecture]], [[Glasgow School of Art]] ([[University of Glasgow]]), [[Glasgow]]<ref>[http://www.gsa.ac.uk/gsa.cfm?pid=11 The Glasgow School of Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930013208/http://www.gsa.ac.uk/gsa.cfm?pid=11 |date=2011-09-30 }}. Gsa.ac.uk. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Robert Gordon University]], The Scott Sutherland School of Architecture, [[Aberdeen]]
* [[University of Strathclyde]], Faculty of Engineering, Department of Architecture, [[Strathclyde]]<ref>{{Cite web |url=http://www.strath.ac.uk/architecture |title=Architecture - University of Strathclyde |access-date=2007-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070904040926/http://www.strath.ac.uk/architecture/ |archive-date=2007-09-04 |url-status=dead}}</ref>
==== [[Wales]] ====
* [[Centre for Alternative Technology]], Graduate School of the Environment, [[Machynlleth]]<ref>{{cite web|url=https://gse.cat.org.uk/index.php/postgraduate-courses/professional-diploma-in-architecture-part-ii|title=MArch Sustainable Architecture introduction|website=Gse.cat.org.uk|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[University of Wales Trinity Saint David]], Faculty of Architecture, Computing and Engineering, [[Swansea]]<ref>{{cite web|url=http://www.uwtsd.ac.uk/bsc-architecture/|title=Architecture – University of Wales Saint David|author=Web Development Team – UWTSD|website=Uwtsd.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Welsh School of Architecture]], [[Cardiff University]], [[Cardiff]]<ref>{{cite web|url=http://www.cardiff.ac.uk/archi/|title=Home|website=Cardiff.ac.uk|access-date=17 July 2018}}</ref>
==North America==
===Canada===
====Alberta====
* [[University of Calgary]] School of Architecture, Planning and Landscape, [[Calgary]]<ref>{{cite web|url=https://www.sapl.ucalgary.ca/|title=SAPL|website=ucalgary.ca|access-date=17 July 2018|archive-date=12 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112085243/https://sapl.ucalgary.ca/|url-status=dead}}</ref>
====British Columbia====
* [[University of British Columbia]] School of Architecture and Landscape Architecture, [[Vancouver]]<ref>{{cite web|url=https://sala.ubc.ca/|title=sala.ubc.ca -|website=sala.ubc.ca|access-date=17 July 2018|archive-date=27 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627210449/https://sala.ubc.ca/|url-status=dead}}</ref>
====Manitoba====
* [[University of Manitoba]] Faculty of Architecture, [[Winnipeg]]<ref>{{cite web |url=http://umanitoba.ca/faculties/architecture/site/flash.html |title= Faculty of Architecture|website=umanitoba.ca |archive-url=https://web.archive.org/web/20070210161211/http://umanitoba.ca/faculties/architecture/site/flash.html |archive-date=February 10, 2007}}</ref>
====Nova Scotia====
* [[Dalhousie University]] (formerly [[Technical University of Nova Scotia]]) Faculty of Architecture and Planning, [[Halifax Regional Municipality, Nova Scotia|Halifax]]<ref>{{cite web|url=http://architectureandplanning.dal.ca/|title=Faculty of Architecture and Planning|website=Dalhousie University|access-date=17 July 2018}}</ref>
====Ontario====
* [[Carleton University]], Azrieli School of Architecture and Urbanism, [[Ottawa]]<ref>{{cite web|url=http://www.arch.carleton.ca|title=Architecture – Carleton University|website=Architecture|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Laurentian University]], [[McEwen School of Architecture|McEwan School of Architecture]], [[Greater Sudbury]]
* [[Toronto Metropolitan University]], Faculty of Engineering, Architecture and Applied Science, [[Toronto]]
* [[University of Toronto]], [[John H. Daniels Faculty of Architecture, Landscape and Design]], Toronto<ref>{{Cite web |url=http://www.daniels.utoronto.ca/ |title=Daniels |access-date=2009-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503044124/http://www.daniels.utoronto.ca/ |archive-date=2009-05-03 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Waterloo]], [[University of Waterloo School of Architecture|School of Architecture]], [[Cambridge, Ontario|Cambridge]]
====Quebec====
* [[McGill University]] [[McGill University School of Architecture|School of Architecture]], [[Montreal]]<ref>[https://www.mcgill.ca/architecture/ School of Architecture | School of Architecture – McGill University]. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
* [[Université de Montréal]], Faculté de l'aménagement, Montréal
* [[Université Laval]], École d'Architecture, Faculté d'aménagement, d'architecture et des arts visuels<ref>{{cite web|url=http://www.arc.ulaval.ca/|title=École d'architecture – Université Laval|website=École d'architecture – Université Laval|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001324/https://www.arc.ulaval.ca/|url-status=dead}}</ref>
===Mexico===
* [[Monterrey Center for Higher Learning of Design|CEDIM]], Centro de Estudios Superiores de Diseño de Monterrey, S.C., Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.cedim.edu.mx/|title=© CEDIM|website=cedim.edu.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Instituto Superior de Arquitectura y Diseño (ISAD), Chihuahua, Mexico<ref>{{cite web|url=http://www.isad.edu.mx/|title=ISAD|website=Isad.edu.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[ITESM]], Carrera de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://arquitectura.mty.itesm.mx/|title=Index of /|website=arquitectura.mty.itesm.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[ITESO]], Instituto Tecnologico de Estudios Superiores de Occidente<ref>{{cite web|url=http://www.iteso.mx/|title=ITESO – Universidad Jesuita de Guadalajara|website=Iteso.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Guadalajara|UDG]], Universidad de Guadalajara, Centro Universitario de Arte, Arquitectura y Diseño<ref>{{cite web|url=http://www.cuaad.udg.mx/|title=Inicio – Centro Universitario de Arte, Arquitectura y Diseño|website=Cuaad.udg.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Guanajuato|UG]], Universidad de Guanajuato, Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.ugto.mx/|title=Universidad de Guanajuato|website=Ugto.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Iberoamericana|UIA]], Universidad Iberoamericana, Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.uia.mx/|title=Universidad Iber|website=IBERO|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[UNAM]], [[Faculty of Architecture (UNAM)|Facultad de Arquitectura]], [[Mexico City]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arq.unam.mx/ |title=2013–2017 |access-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105082748/http://www.arq.unam.mx/ |archive-date=2007-11-05 |url-status=dead}}</ref>
* [[UADY]], Faculty of Architecture – Facultad de Arquitectura, [[Mérida, Yucatán]]<ref>{{Cite web |url=http://www.arquitectura.uady.mx/sitio_web/ |title=Facultad de Arquitectura, Hábitat, Arte y Diseño | UADY |access-date=2013-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901102406/http://www.arquitectura.uady.mx/sitio_web/ |archive-date=2013-09-01 |url-status=dead}}</ref>
* [[UANL]], Univestidad Autónoma de Nuevo León, Facultad de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.farq.mx/|title=Farq.mx|website=Farq.mx|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718030646/http://farq.mx/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Anáhuac México Norte|UA]], Universidad Anáhuac Mexico Norte, Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.anahuac.mx|title=Universidad Anáhuac|website=anahuac.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universidad Autonoma the Guadalajara (UAG)<ref>{{cite web|url=http://admission.uag.mx|title=Universidad Autonoma the Guadalajara|website=Admission.uag.mx|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>
* [[Universidad de las Americas Puebla]] (UDLAP), Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.udlap.mx/|title=UDLAP – Universidad de las Américas Puebla|website=Udlap.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Monterrey]], Universidad de Monterrey, Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.udem.edu.mx/|title=UDEM – Universidad de Monterrey|website=Udem.edu.mx|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Puerto Rico===
* [[Pontifical Catholic University of Puerto Rico School of Architecture|Escuela de Arquitectura de la Pontificia Universidad Católica de Puerto Rico]], [[Ponce, Puerto Rico]]<ref>{{Cite web|url=http://ea-pucpr.com/?page_id=334|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207145058/http://ea-pucpr.com/?page_id=334|url-status=dead|title=Location. PUCPR School of Architecture.|archivedate=February 7, 2011|access-date=May 29, 2024|archive-date=February 7, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110207145058/http://ea-pucpr.com/?page_id=334}}</ref>
===United States===
{{Main|Architecture school in the United States}}
{| class="wikitable sortable"
|-
! State (city)
! University
! School
! Control
! Year founded
! Website
|-
|[[California]] (Riverside)
|[[California Baptist University]]
|Department of Architecture
|Private
|
|http://cavad.calbaptist.edu/
|-
|[[California]] (San Francisco)
|[[California College of the Arts]]
|Department of Architecture
|Private
|
|http://www.cca.edu/
|-
|[[California]] (San Luis Obispo)
|[[California Polytechnic State University]]
|School of Architecture
|Public
|
|http://www.caed.calpoly.edu/
|-
|California (Pomona)
|[[Cal Poly Pomona]]
|[[Cal Poly Pomona College of Environmental Design|College of Environmental Design]]
|Public
|
|https://web.archive.org/web/20110215003354/http://www.csupomona.edu/~env/
|-
|California (Los Angeles)
|[[University of Southern California]]
|[[USC School of Architecture|School of Architecture]]
|Private
|
|http://arch.usc.edu/
|-
|California (Berkeley)
|[[University of California, Berkeley]]
|Department of Architecture
|Public
|
|http://arch.ced.berkeley.edu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719142723/http://arch.ced.berkeley.edu/ |date=2011-07-19 }}
|-
|California (Los Angeles)
|[[University of California, Los Angeles]]
|School of the Arts and Architecture
|Public
|
|http://www.aud.ucla.edu
|-
|California (Los Angeles)
|[[Southern California Institute of Architecture]]
|
|Private
|1972
|http://www.sciarc.edu
|-
|[[Colorado]] (Denver)
|[[University of Colorado Denver]]
|College of Architecture and Planning (CAP)
|Public
|
|http://www.ucdenver.edu/academics/colleges/ArchitecturePlanning{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|[[Connecticut]] (New Haven)
|[[Yale University]]
|[[Yale School of Architecture]] (YSOA)
|Private
|
|http://www.architecture.yale.edu
|-
|[[Florida]] (Miami)
|[[Florida International University]]
|[[FIU School of Architecture|School of Architecture]]
|Public
|1980
|http://soa.fiu.edu
|-
|Florida (Fort Lauderdale)
|[[Florida Atlantic University]]
|School of Architecture
|Public
|
|http://fau.edu/arch
|-
|Florida (Miami)
|[[Miami Dade College]]
|School of Architecture and Interior Design
|Public
|
|http://www.mdc.edu/main/architecture/
|-
|Florida (Miami)
|[[University of Miami]]
|School of Architecture
|Private
|1981
|http://arc.miami.edu/
|-
|Florida (Tampa)
|[[University of South Florida]]
|School of Architecture and Community Design
|Public
|
|http://www.arch.usf.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230403212008/http://www.arch.usf.edu/ |date=2023-04-03 }}
|-
|Florida (Tallahassee)
|[[Florida A&M University]]
|School of Architecture
|Public
|
|https://web.archive.org/web/20060515040745/http://www.famusoa.net/
|-
|Florida (Gainesville)
|[[University of Florida]]
|School of Architecture
|Public
|1925
|https://web.archive.org/web/20110929082513/http://www.dcp.ufl.edu/arch/
|-
|Georgia (Atlanta)
|[[Georgia Institute of Technology]]
|School of Architecture
|Public
|1908
|http://www.coa.gatech.edu
|-
|[[Idaho]] (Moscow)
|[[University of Idaho]]
|College of Art and Architecture
|Public
|
|http://www.uidaho.edu/caa
|-
|[[Illinois]] (Chicago)
|[[Illinois Institute of Technology]]
|College of Architecture
|Private
|
|http://www.iit.edu/arch
|-
|[[Illinois]] (Urbana-Champaign)
|[[University of Illinois]]
| [[University of Illinois School of Architecture|School of Architecture]]
|Public
|1870
|http://www.arch.illinois.edu
|-
|[[Illinois]] (Chicago)
|[[School of the Art Institute of Chicago]]
|[[Department of Architecture, Interior Architecture and Designed Objects]]
|Private
|2006
|http://www.saic.edu
|-
|[[Indiana]] (Columbus)
|[[Indiana University]]
|Irwin Miller Architecture Program
|Public
|2018
|https://soaad.indiana.edu/graduate/march.html{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|[[Indiana]] (Muncie)
|[[Ball State University]]
|[[Estopinal College of Architecture and Planning|Department of Architecture]]
|Public
|1965
|https://www.bsu.edu/academics/collegesanddepartments/architecture {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529102845/https://www.bsu.edu/academics/collegesanddepartments/architecture |date=2024-05-29 }}
|-
|[[Indiana]] (Notre Dame)
|[[University of Notre Dame]]
|[[Notre Dame School of Architecture|School of Architecture]] (for traditional architecture and urbanism)
|Private
|1898
|http://architecture.nd.edu/
|-
|[[Kansas]] (Lawrence)
|[[The University of Kansas]]
|[[University of Kansas School of Architecture, Design, and Planning|School of Architecture, Design, and Planning]]
|Public
|1912
|http://www.sadp.ku.edu/
|-
|[[Kansas]] (Manhattan)
|[[Kansas State University]]
|College of Architecture, Planning & Design
|Public
|
|http://apdesign.k-state.edu
|-
|[[Louisiana]] (New Orleans)
|[[Tulane University]]
|[[Tulane School of Architecture]]
|Private
|
|https://architecture.tulane.edu/
|-
|[[Maine]] (Augusta)
|[[University of Maine at Augusta]]
|Department of Architecture
|Public
|
|http://www.uma.edu/academics/programs/architecture/
|-
|[[Maryland]] (College Park)
|[[University of Maryland]]
|School of Architecture, Planning, and Preservation
|Public
|
|http://arch.umd.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917050115/http://www.arch.umd.edu/ |date=2011-09-17 }}
|-
|[[Maryland]] (Baltimore)
|[[Morgan State University]]
|School of Architecture and Planning
|Public
|
|http://www.morgan.edu/sap
|-
|[[Massachusetts]] (Boston)
|[[Boston Architectural College]]
|School of Architecture
|Private
|1889
|http://www.the-bac.edu/
|-
|[[Massachusetts]] (Boston)
|[[Northeastern University]]
|School of Architecture
|Private
|
|https://web.archive.org/web/20181204171532/http://www.architecture.neu.edu/
|-
|[[Massachusetts]] (Cambridge)
|[[Harvard University]]
|[[Graduate School of Design]]
|Private
|
|http://www.gsd.harvard.edu
|-
|[[Massachusetts]]
(Boston)
|[[Massachusetts College of Art and Design]]
|Department of Architecture
|Public
|
|http://www.massart.edu
|-
|[[Massachusetts]] (Cambridge)
|[[Massachusetts Institute of Technology]]
|[[MIT School of Architecture and Planning|School of Architecture + Planning]]
|Private
|
|http://architecture.mit.edu
|-
|[[Michigan]] (Ann Arbor)
|[[University of Michigan]]
|Taubman College of Architecture and Urban Planning
|Public
|
|http://www.tcaup.umich.edu/
|-
|[[Mississippi]] (Starkville)
|[[Mississippi State University]]
|School of Architecture
|Public
|1973
|http://www.caad.msstate.edu/caad_web/sarc/home.php
|-
|[[Montana]] (Bozeman)
|[[Montana State University]]
|School of Architecture (SoArch)
|Public
|
|http://www.arch.montana.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240604013247/https://arch.montana.edu/ |date=2024-06-04 }}
|-
|[[New Jersey]] (Union)
|[[Kean University]]
|Michael Graves College, School of Public Architecture (SoPA)
|Public
|1855
|https://www.kean.edu/academics/michael-graves-college-architecture-and-design/school-public-architecture
|-
|[[New Jersey]] (Princeton)
|[[Princeton University]]
|[[Princeton University School of Architecture|School of Architecture]]
|Private
|
|http://soa.princeton.edu
|-
|[[New Mexico]] (Albuquerque)
|[[University of New Mexico]]
|School of Architecture and Planning (SA+P)
|Public
|
|http://saap.unm.edu/
|-|-
|[[New York (state)|New York]] (Buffalo)
|[[University at Buffalo, The State University of New York]]
|Buffalo School of Architecture and Planning (B/a+p)
|Public
|1968
|http://ap.buffalo.edu/
|-
|[[New York (state)|New York]] (New York City)
|[[Columbia University]]
|[[Columbia Graduate School of Architecture, Planning and Preservation|Graduate School of Architecture, Planning and Preservation]]
|Private
|
|http://www.arch.columbia.edu/
|-
|New York (New York City)
|[[Cooper Union]]
|Irwin S. Chanin School of Architecture
|Private
|
|http://archweb.cooper.edu
|-
|New York (Ithaca)
|[[Cornell University]]
|[[Cornell University College of Architecture, Art, and Planning|College of Architecture, Art & Planning]] (AAP)
|Private
|
|http://www.aap.cornell.edu/arch/
|-
|New York (Troy)
|[[Rensselaer Polytechnic Institute]]
|School of Architecture (SoA)
|Private
|
|http://www.arch.rpi.edu
|-
|New York (New York City)
|[[Pratt Institute]]
|[[Pratt Institute School of Architecture|School of Architecture]]
|Private
|
|http://www.pratt.edu/academics/architecture/
|-
|New York (New York City)
|[[City College of New York]]
|The Bernard and Anne Spitzer School of Architecture (SSA)
|Public
|
|http://ssa1.ccny.cuny.edu/
|-
|New York ([[Syracuse, New York|Syracuse]])
|[[Syracuse University]]
|[[Syracuse University School of Architecture|School of Architecture]]
|Private
|1873<ref name="SOA school-history">{{cite web |title=School History |url=https://soa.syr.edu/school/school-history/ |website=soa.syr.edu |publisher=Syracuse Architecture |access-date=26 February 2022 |archive-date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124232745/https://soa.syr.edu/school/school-history/ |url-status=dead }}</ref>
|http://www.soa.syr.edu
|-
|[[Ohio]] (Cincinnati)
|[[University of Cincinnati]]
|[[School of Architecture and Interior Design]]
|Public
|
|http://daap.uc.edu/said/{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|[[Oklahoma]] (Norman)
|[[University of Oklahoma]]
|[[University of Oklahoma College of Architecture|College of Architeure]]
|Public
|1926
|http://ou.edu/architecture.html
|-
|[[Oklahoma]] (Stillwater)
|[[Oklahoma State University]]
|School of Architecture
|Public
|1909
|http://architecture.okstate.edu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811170855/http://architecture.okstate.edu/ |date=2011-08-11 }}
|-
|[[Oregon]] (Eugene)
|[[University of Oregon]]
|[[University of Oregon School of Architecture and Allied Arts|School of Architecture and Allied Arts]]
|Public
|
|http://architecture.uoregon.edu/
|-
|[[Oregon]] (Portland)
|[[Portland State University]]
|[[School of Architecture]]
|Public
|
|http://www.pdx.edu/the-arts/architecture/
|-
|[[Pennsylvania]] (Pittsburgh)
|[[Carnegie Mellon University]]
|[[Carnegie Mellon School of Architecture|School of Architecture]]
|Private
|
|http://www.cmu.edu/architecture/
|-
|[[Pennsylvania]] (Philadelphia)
|[[Philadelphia University]]
|College of Architecture and the Built Environment
|Private
|
|http://www.philau.edu/architectureandthebuiltenvironment/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240619125217/http://www.philau.edu/architectureandthebuiltenvironment/ |date=2024-06-19 }}
|-
|[[Pennsylvania]] (State College)
|[[Pennsylvania State University]]
|College of Arts and Architecture
|Public
|1910
|http://stuckeman.psu.edu/arch
|-
|[[Pennsylvania]] (Scranton)
|[[Marywood University]]
|School of Architecture
|Private
|2009
|https://www.marywood.edu/academics/architecture
|-
|[[Rhode Island]] (Providence)
|[[Rhode Island School of Design]]
|Department of Architecture
|Private
|
|http://architecture.risd.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006223659/http://architecture.risd.edu/ |date=2011-10-06 }}
|-
|[[South Dakota]]
|[[South Dakota State University]]
|Department of Architecture (DoArch)
|Public
|2010
|https://www.sdstate.edu/architecture {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240530222612/https://www.sdstate.edu/architecture |date=2024-05-30 }}
|-
|[[Tennessee]] (Knoxville)
|[[University of Tennessee|University of Tennessee--Knoxville]]
|College of Architecture and Design (CoAD)
|Public
|
|https://archdesign.utk.edu
|-
|[[Texas]] (College Station)
|[[Texas A&M University]]
|College of Architecture
|Public
|1906
|http://www.arch.tamu.edu/
|-
|[[Texas]] (Houston)
|[[University of Houston]]
|[[Hines College of Architecture|Gerald D. Hines College of Architecture]]
|Public
|
|http://www.arch.uh.edu
|-
|[[Texas]] (Austin)
|[[University of Texas at Austin]]
|[[University of Texas School of Architecture|School of Architecture]]
|Public
|1948
|https://soa.utexas.edu/
|-
|[[Utah]] (Salt Lake City)
|[[University of Utah]]
|[[University of Utah College of Architecture and Planning|College of Architecture and Planning]]
|Public
|
|http://www.arch.utah.edu {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007125332/http://www.arch.utah.edu/ |date=2022-10-07 }}
|-
|[[Virginia]] (Charlottesville)
|[[University of Virginia]]
|[[University of Virginia School of Architecture|School of Architecture]]
|Public
|
|http://www.arch.virginia.edu/
|-
|Virginia (Blacksburg)
|[[Virginia Polytechnic Institute and State University]]
|[[Virginia Tech College of Architecture and Urban Studies|College of Architecture and Urban Studies]]
|Public
|
|http://www.caus.vt.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705063758/https://caus.vt.edu/ |date=2022-07-05 }}
|-
|[[Washington, DC]] (Northwest)
|[[Catholic University of America]]
|[[Catholic University School of Architecture and Planning|School of Architecture and Planning]]
|Private
|
|http://architecture.cua.edu/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719185553/http://architecture.cua.edu/ |date=2011-07-19 }}
|-
|[[Washington (state)|Washington]] (Seattle)
|[[University of Washington]]
|[[University of Washington College of Built Environments|College of Built Environments]]
|Public
|
|http://arch.be.washington.edu
|-
|[[Washington (state)|Washington]] (Pullman)
|[[Washington State University]]
|[[Washington State University|School of Design + Construction]]
|Public
|
|http://arch.be.washington.edu
|-
|[[Wisconsin]] (Milwaukee)
|[[University of Wisconsin–Milwaukee]]
|[[University of Wisconsin–Milwaukee School of Architecture and Urban Planning|School of Architecture and Urban Planning]]
|Public
|
|http://uwm.edu/sarup
|}
==Central America==
===Costa Rica===
* [[Costa Rica Institute of Technology]], Escuela de Arquitectura y Urbanismo, Campus San José, [[San José (Costa Rica)|San José]]<ref>{{cite web|url=http://www.tec.cr/|title=TEC|website=TEC|access-date=17 July 2018|archive-date=18 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918140129/https://www.tec.cr/|url-status=dead}}</ref>
* Universidad Autónoma de Centro América, Curridabat<ref>{{Cite web |url=http://www.uaca.ac.cr/arquitectura.html |title=Universidad Autónoma de Centro América |access-date=2009-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221024335/http://www.uaca.ac.cr/arquitectura.html |archive-date=2009-02-21 |url-status=dead}}</ref>
* Universidad Central de Costa Rica, Escuela de Ingenierías y Arquitectura, Barrio Escalante
* Universidad Creativa de Costa Rica<ref>{{Cite web|url=https://www.ucreativa.com/areas-academicas/carreras|title=Universidad Creativa|website=UCreativa.com|access-date=17 July 2018|archive-date=27 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027003924/https://www.ucreativa.com/areas-academicas/carreras|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Costa Rica]], Escuela de Arquitectura, San José<ref>{{cite web|url=http://arquis.ucr.ac.cr|title=Arquitectura UCR|website=Arquis.ucr.ac.cr|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universidad de las Ciencias y el Arte, facultad de Diseño, San José
* Universidad Hispanoamericana, Escuela de Arquitectura, Barrio Escalante<ref>{{Cite web|url= https://uh.ac.cr/|title= UH|access-date= 2024-05-29|archive-date= 2024-05-23|archive-url= https://web.archive.org/web/20240523070442/https://uh.ac.cr/|url-status= dead}}</ref>
* [[Universidad Interamericana]], Facultad de Ingeniería y Arquitectura, Heredia, Costa Rica|Heredia<ref>{{cite web |url=http://www.uinteramericana.edu/ |title=Universidad INTERAMERICANA Laureate International Universities |access-date=2009-08-25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090824185031/http://www.uinteramericana.edu/ |archive-date=2009-08-24}}</ref>
* Universidad Internacional de las Américas, Facultad de Ingeniería y Arquitectura, San José
* [[Universidad Latina de Costa Rica]], Facultad de Ingeniería y Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.ulatina.ac.cr/|title=Universidad Latina de Costa Rica|website=Universidad Latina de Costa Rica|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718055405/https://ulatina.ac.cr/|url-status=dead}}</ref>
* Universidad Latinoamericana de las Ciencias y la Tecnología, Facultad de Ingenierías y Arquitectura, Escuela de Arquitectura
* Universidad Veritas, Escuela de Arte, Diseño y Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.uveritas.ac.cr/|title=Universidad Veritas|website=Uveritas.ac.cr|access-date=17 July 2018|archive-date=13 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013201611/http://www.uveritas.ac.cr/|url-status=dead}}</ref>
===Cuba===
* Instituto Superior Politecnico de Julio Antonio Mella<ref>{{cite web|url=http://universidadypatrimonio.net/doc/doc/2_2_52.pdf|title=Remodelación Funcional De La Sede Julio Antonio Mella|website=Universidadypatrimonio.net|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Jose Antonio Echeverria Higher Technical University<ref>{{Cite web |url=http://www.cujae.edu.cu/eng/index.html |title=CUJAE - Instituto Superior Politécnico José Antonio Echeverría |access-date=2009-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605062012/http://www.cujae.edu.cu/eng/index.html |archive-date=2009-06-05 |url-status=dead}}</ref>
* Universidad Central Marta Abreu de las Villas, Facultad de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.uclv.edu.cu/eng/index.html|title=Página no encontrada – Universidad Central "Marta Abreu" de Las Villas|website=Universidad Central "Marta Abreu" de Las Villas|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213103/http://www.uclv.edu.cu/eng/index.html|url-status=dead}}</ref>
===Dominican Republic===
* Pontifica Universidad Católica Madre y Maestra
* Universidad Autónoma de Santo Domingo
* Universidad Católica Nordestana
* Universidad Central del Este
* Universidad Dominicana O & M
* Universidad Iberoamericana
* Universidad Nacional Pedro Henríquez Ureña
* Universidad Tecnológica de Santiago
* Instituto Nacional de Ciencias Exactas
* Universidad Católica del Cibao
===El Salvador===
* Universidad Albert Einstein
* Universidad Católica de El Salvador
* Universidad Centroamericana José Simeon Cañas
* Universidad de El Salvador
* Universidad de Oriente
* Universidad Dr. José Matías Delgado
* Universidad Francisco Gavidia
* Universidad Gerardo Barrios
* Universidad Politécnica de El Salvador
* Universidad Tecnológica de El Salvador
===Guatemala===
* Universidad de San Carlos de Guatemala
* Universidad del Istmo
* Universidad Francisco Marroquín
* Universidad Mariano Galvez
* Universidad Mesoamericana
* Universidad Rafael Landívar
===Honduras===
* Universidad Nacional Autónoma de Honduras, Campus Tegucigalpa
* Universidad José Cecilio Del Valle
* Universidad Católica de Honduras
* Universidad de San Pedro Sula
* Universidad Tecnologica Centroamericana
*Centro de Diseño, Arquitectura y Construcción (CEDAC)
===Nicaragua===
* Universidad Católica REDEMPTORIS MATER
* Universidad Centroamericana
* Universidad del Valle
* Universidad Iberoamericana de Ciencia y Tecnología
* Universidad Nacional de Ingeniería
===Panama===
* Columbus University, Escuela de Arquitectura
* Isthmus, Escuela de Arquitectura y Diseño de América Latina y el Caribe<ref>{{cite web|url=http://www.isthmus.edu.pa/|title=Arquitectura – Panama – Isthmus|website=Arquitectura – Panama – Isthmus|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001549/https://www.isthmus.edu.pa/|url-status=dead}}</ref>
* Quality Leadership University
* Universidad Católica Santa María la Antigua, Escuela de Diseño
* Universidad de Panamá, Facultad de Arquitectura, Escuela de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.up.ac.pa/|title=New Document|website=Up.ac.pa|access-date=17 July 2018|archive-date=2 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132517/http://www.up.ac.pa/|url-status=dead}}</ref>
* Universidad Autónoma de Chiriquí, Facultad de Arquitectura [http://www.unachi.ac.pa UNACHI]
* Universidad Interamericana de Panamá, Facultad de Ingenierías y Arquitectura, Escuela de Arquitectura
* Universidad Tecnológica de Panamá, Escuela de Ingenierías
==South America==
===Argentina===
* [[Universidad Argentina John F. Kennedy]], Escuela de Arquitectura, [[Buenos Aires]]<ref>{{cite web|url=http://www.kennedy.edu.ar/|title=Universidad Kennedy -|website=Kennedy.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universidad Blas Pascal, Facultad de Arquitectura, [[Córdoba, Argentina|Córdoba]]<ref>{{cite web|url=http://www.ubp.edu.ar/|title=Universidad Blas Pascal|website=Ubp.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Católica de Córdoba]], Facultad de Arquitectura, Córdoba<ref>{{cite web|url=http://www.uccor.edu.ar/|title=Universidad Católica de Córdoba|website=Uccor.edu.ar|access-date=17 July 2018|archive-date=17 February 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050217101517/http://www.uccor.edu.ar/|url-status=dead}}</ref>
* Universidad Católica de La Plata, Facultad de Arquitectura y Diseño, [[La Plata]]<ref>{{cite web|url=http://www.ucalp.edu.ar/|title=Universidad Católica de La Plata – Abierta la inscripción|website=UCALP|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universidad Católica de Salta, Facultad de Arquitectura y Urbanismo, [[Salta]]<ref>{{cite web |url=http://www.ucasal.net/ |title=Universidad Cat?lica de Salta, UCASAL, Prestigio y Excelencia Educativa |access-date=2011-03-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427020427/http://ucasal.net/ |archive-date=2011-04-27}}</ref>
* Universidad Católica de Santa Fe, Facultad de Arquitectura y Diseño, [[Santa Fe, Argentina|Santa Fe]]<ref>{{cite web|url=http://www.ucsf.edu.ar/|title=UCSF – Universidad Católica de Santa Fe|website=Ucsf.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Belgrano]], Facultad de Arquitectura y Urbanismo, [[Belgrano, Buenos Aires|Belgrano]]<ref>{{cite web|url=http://www.ub.edu.ar/|title=Home – Universidad de Belgrano|website=Ub.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Buenos Aires]], Facultad de Arquitectura, Diseño y Urbanismo, Buenos Aires<ref>{{cite web|url=http://www.fadu.uba.ar|title=FADU|website=Fadu.uba.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Flores]], Facultad de Planeamiento Socio-Ambiental, Buenos Aires, [[Cipolletti]]<ref>{{cite web|url=http://universidad.uflo.edu.ar/|title=Universidad de Flores – UFLO|website=universidad.uflo.edu.ar|access-date=17 July 2018|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323025044/http://universidad.uflo.edu.ar/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad de Mendoza]], Facultad de Arquitectura, Urbanismo y Diseño, [[Mendoza, Argentina|Mendoza]]<ref>{{cite web|url=http://www.um.edu.ar|title=Universidad de Mendoza|website=Universidad de Mendoza|access-date=17 July 2018}}</ref>/
* [[Universidad de Moron]], Facultad de Arquitectura, Diseño, Arte y Urbanismo, [[Morón, Buenos Aires|Moron]]<ref>{{cite web|url=http://www.unimoron.edu.ar/|title=Universidad de Morón|website=Unimoron.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Nacional de Córdoba]], Facultad de Arquitectura, Urbanismo y Diseño, [[Córdoba, Argentina|Córdoba]]<ref>{{Cite web |url=http://www.unc.edu.ar/arquitectura/ |title=FAUD - Novedades — Universidad Nacional de Córdoba |access-date=2011-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007200946/http://www.unc.edu.ar/arquitectura |archive-date=2010-10-07 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Nacional de La Plata]], Facultad de Arquitectura y Urbanismo, La Plata<ref>{{Cite web |url=http://www.fau.unlp.edu.ar/ |title=Facultad de Arquitectura y Urbanismo – UNLP |access-date=2011-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111126152018/http://www.fau.unlp.edu.ar/ |archive-date=2011-11-26 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Nacional de Mar del Plata]], Facultad de Arquitectura, Urbanismo y Diseño, [[Mar Del Plata]]<ref>{{cite web|url=http://www.mdp.edu.ar/arquitectura/|title=FAUD|website=Mdp.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad de Palermo]], Facultad de Arquitectura, Buenos Aires<ref>{{cite web|url=http://www.palermo.edu/arquitectura/|title=Facultad de Arquitectura – Universidad de Palermo|website=Palermo.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Nacional de Rosario]], Facultad de Arquitectura, Planeamiento y Diseño, [[Rosario]]<ref>{{cite web|url=http://www.fapyd.unr.edu.ar/|title=Inicio|website=Fapyd.unr.edu.ar|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001425/http://fapyd.unr.edu.ar/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Nacional de San Juan]], Facultad de Arquitectura, [[San Juan, Argentina|San Juan]]<ref>{{cite web|url=http://www.unsj.edu.ar/|title=Universidad Nacional de San Juan|website=Unsj.edu.ar|access-date=17 July 2018|archive-date=7 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207052332/http://www.unsj.edu.ar/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Nacional de Tucumán]], Facultad de Arquitectura y Urbanismo, [[San Miguel de Tucumán|Tucumán]]<ref>{{cite web|url=http://www.unt.edu.ar/|title=Universidad Nacional de Tucumán |website=Unt.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Nacional del Litoral]], Facultad de Arquitectura, Diseño y Urbanismo, Santa Fe<ref>{{cite web|url=http://www.unl.edu.ar/|title=UNL|website=Unl.edu.ar|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Nacional del Nordeste]], Facultad de Arquitectura y Urbanismo<ref>{{cite web |url=http://www.unne.edu.ar/estudiando/carreras_grado.php |title=Universidad Nacional del Nordeste |access-date=2013-03-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312213844/http://www.unne.edu.ar/estudiando/carreras_grado.php |archive-date=2013-03-12}}</ref> [[Resistencia, Chaco]]<ref>{{cite web|url=http://arq.unne.edu.ar/|title=Facultad de Arquitectura y Urbanismo – UNNE|website=arq.unne.edu.ar|access-date=17 July 2018|archive-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012090030/http://arq.unne.edu.ar/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Torcuato di Tella]], Escuela de Arquitectura y Estudios Urbanos, Buenos Aires<ref>{{cite web|url=http://www.utdt.edu/|title=Universidad Torcuato Di Tella|website=Utdt.edu|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Brazil===
{{Main|List of architecture schools in Brazil}}
* [[Centro Universitário Belas Artes de São Paulo]], [[CUBASP]], São Paulo<ref>{{cite web|url=http://www.belasartes.br|title=Belas Artes|website=Belasartes.br|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Centro Universitário Izabela Hendrix]], [[Belo Horizonte]]<ref>{{cite web|url=http://www.izabelahendrix.edu.br/|title=Instituto Metodista Izabela Hendrix —|website=Izabelahendrix.edu.br|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718055054/http://izabelahendrix.edu.br/|url-status=dead}}</ref>
* [[Escola da Cidade]], [[AEAUSP]], São Paulo<ref>{{Cite web |url=http://www.escoladacidade.edu.br/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303152531/http://www.escoladacidade.edu.br/ |archive-date=2018-03-03 |url-status=dead}}</ref>
* [[Pontifícia Universidade Católica do Rio Grande do Sul]], [[PUC-RS]]<ref>{{cite web|url=http://www.pucrs.br/fau/|title=Home – Escola Politécnica|website=Escola Politécnica|access-date=17 July 2018|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416183238/http://www.pucrs.br/fau/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade de Brasília]], [[UnB]], Faculdade de Arquitetura e Urbanismo, [[Brasília]]<ref>{{cite web|url=http://www.fau.unb.br/|title=Home|website=Fau.unb.br|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212954/http://www.fau.unb.br/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade de Fortaleza]], UNIFOR, [[Fortaleza]]<ref>{{cite web|url=http://www.unifor.br/|title=Unifor|website=Unifor.br|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade de São Paulo]], USP, Faculdade de Arquitetura e Urbanismo, [[São Paulo]]<ref>{{Cite web |url=http://www.usp.br/fau |title=FAU – USP | Faculdade de Arquitetura e Urbanismo da USP |access-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307203528/http://www.usp.br/fau/ |archive-date=2008-03-07 |url-status=dead}}</ref>
*[http://www.unifil.br/portal/ Centro Universitário Filadélfia] – UNIFIL, [[Londrina]], [[Paraná (state)|Paraná]], [http://www.unifil.br/ Portal]
* [[Universidade do Vale do Rio dos Sinos]], [[UNISINOS]]<ref>{{Cite web |url=http://www.unisinos.br/graduacao/arquitetura/ |title=| U n i s i n o s | - Graduação em Arquitetura e Urbanismo |access-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050301092827/http://www.unisinos.br/graduacao/arquitetura/ |archive-date=2005-03-01 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Estadual de Campinas]], [[UNICAMP]], Faculdade de Engenharia Civil, Arquitetura e Urbanismo, [[Campinas]]<ref>{{Cite web |url=http://www.fec.unicamp.br/ |title=Site da FEC |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909125844/http://www.fec.unicamp.br/ |archive-date=2018-09-09 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Estadual de Londrina]] (UEL)<ref>{{cite web|url=http://www.uel.br/ctu/dau/curso.html|title=UEL >> Departamento de Arquitetura e Urbanismo >> O Curso de Arquitetura e Urbanismo|website=Uel.br|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade Estadual Paulista Júlio de Mesquita Filho]], [[UNESP]]<ref>{{cite web|url=http://www.faac.unesp.br/|title=UNESP: Câmpus de Bauru – Faculdade de Arquitetura, Artes e Comunicação|website=faac.unesp.br|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade Federal de Minas Gerais]], [[UFMG]], Faculdade de Arquitetura e Urbanismo, [[Belo Horizonte]]<ref>{{cite web|url=http://www.arquitetura.ufmg.br|title=EA – Escola de Arquitetura da UFMG|website=arquitetura.ufmg.br|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[Universidade Federal de Pernambuco]], [[UFPE]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ufpe.br/proacad/index.php?option=com_content&view=article&id=107&Itemid=138 |title=Universidade Federal de Pernambuco - Proacad |access-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527172838/http://www.ufpe.br/proacad/index.php?option=com_content&view=article&id=107&Itemid=138 |archive-date=2012-05-27 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Federal de Santa Catarina]]- UFSC<ref>{{cite web|url=http://www.arq.ufsc.br/|title=Arquitetura e Urbanismo|website=Arq.ufsc.br|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade Federal de Uberlândia]] (UFU)<ref>{{Cite web |url=http://www.ufu.br/content/arquitetura-e-urbanismo-e-design |title=Universidade Federal de Uberlândia |access-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020231045/http://www.ufu.br/content/arquitetura-e-urbanismo-e-design |archive-date=2013-10-20 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Federal de Viçosa]] (UFV)<ref>{{cite web|url=http://www.dau.ufv.br/|title=:: Departamento de Arquitetura e Urbanismo – UFV|website=dau.ufv.br|access-date=17 July 2018|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705193751/http://www.dau.ufv.br/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Federal do Ceará]], UFC, Curso de Arquitetura e Urbanismo, [[Fortaleza]]<ref>{{cite web|url=http://www.ufc.br/|title=Portal da UFC – Universidade Federal do Ceará – Página Inicial|website=ufc.br|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade Federal do Espírito Santo]], [[UFES]]<ref>{{cite web|url=http://www.arquitetura.ufes.br/|title=Seja Bem-Vindo – Arquitetura e Urbanismo|website=arquitetura.ufes.br|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213027/http://www.arquitetura.ufes.br/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Federal do Pará]], [[UFPA]]<ref>{{cite web|url=http://www.faufpa.wordpress.com|title=WordPress.com|website=faufpa.wordpress.com|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidade Federal do Paraná]], [[UFPR]]<ref>{{Cite web |url=http://www.cau.ufpr.br/ |title=::: Curso de Arquitetura e Urbanismo ::: UFPR ::: |access-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523170150/http://www.cau.ufpr.br/ |archive-date=2012-05-23 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Federal do Rio de Janeiro]], [[UFRJ]], Faculdade de Arquitetura e Urbanismo, [[Rio de Janeiro]]<ref>{{Cite web |url=http://www.fau.ufrj.br/ |title=Faculdade de Arquitetura e Urbanismo – FAU – UFRJ |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820113111/http://www.fau.ufrj.br/ |archive-date=2018-08-20 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Federal do Rio Grande do Sul]], [[UFRGS]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ufrgs.br/facarq/ |title=Faculdade de Arquitetura - UFRGS - Indice |access-date=2013-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831110505/http://www.ufrgs.br/facarq/ |archive-date=2009-08-31 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Presbiteriana Mackenzie]], UPM, Faculdade de Arquitetura e Urbanismo, [[São Paulo]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mackenzie.br/fau.html |title=Portal Mackenzie: FAU |access-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208224135/http://www.mackenzie.br/fau.html |archive-date=2010-02-08 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade São Francisco]], USF, Curso de Arquitetura e Urbanismo, [[Itatiba]]<ref>{{Cite web |url=http://www.saofrancisco.edu.br/itatiba/graduacao/arquiteturaeurbanismo/ |title=Archived copy |access-date=2009-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100312075413/http://www.saofrancisco.edu.br/itatiba/graduacao/arquiteturaeurbanismo/ |archive-date=2010-03-12 |url-status=dead}}</ref>
* [[Universidade Tecnológica Federal do Paraná]], [[UTFPR]]<ref>{{cite web|url=http://www.dacoc.ct.utfpr.edu.br/|title=Página Inicial — Universidade Tecnológica Federal do Paraná|website=dacoc.ct.utfpr.edu.br|access-date=17 July 2018|archive-date=8 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108191110/http://dacoc.ct.utfpr.edu.br/|url-status=dead}}</ref>
===Chile===
* Pontificia Universidad Católica de Chile<ref>{{cite web|url=http://www.puc.cl|title=Pontificia Universidad Católica de Chile|website=puc.cl|access-date=17 July 2018}}</ref> Facultad de Arquitectura, Diseño y Estudios Urbanos<ref>{{Cite web |url=http://www.fadeu.puc.cl/ |title=Facultad de Arquitectura Diseño y Estudios UrbanosFacultad de Arquitectura Diseño y Estudios Urbanos - Pontificia Universidad Católica de Chile |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015232645/http://fadeu.puc.cl/ |archive-date=2015-10-15 |url-status=dead}}</ref>
* Pontificia Universidad Católica de Valparaíso<ref>{{cite web|url=http://www.pucv.cl|title=Pontificia Universidad Católica de Valparaíso|website=pucv.cl|access-date=17 July 2018}}</ref> Escuela de Arquitectura y Diseño<ref>{{cite web|url=http://www.ead.pucv.cl|title=Escuela de Arquitectura y Diseño PUCV – Pontificia Universidad Católica de Valparaíso – Escuela de Arquitectura y Diseño PUCV – Pontificia Universidad Católica de Valparaíso|website=Escuela de Arquitectura y Diseño PUCV – Pontificia Universidad Católica de Valparaíso|access-date=17 July 2018}}</ref>
* Universidad Católica del Norte<ref>{{cite web|url=http://www.ucn.cl|title=Universidad Católica del Norte|website=Universidad Católica del Norte|access-date=17 July 2018}}</ref> Escuela de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.escueladearquitecturaucn.cl/|title=Escuela de Arquitectura, Universidad Católica del Norte Antofagasta, Chile – Escuela de Arquitectura, Universidad Católica del Norte|website=escueladearquitecturaucn.cl|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001300/http://www.escueladearquitecturaucn.cl/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad de Chile]] Facultad de Arquitectura y Urbanismo, [[Santiago]]<ref>{{cite web|url=http://www.uchilefau.cl/|title=Facultad de Arquitectura y Urbanismo|website=uchilefau.cl|access-date=17 July 2018|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220031806/http://www.uchilefau.cl/|url-status=dead}}</ref>
* Universidad Técnica Federico Santa María<ref>{{cite web|url=http://www.usm.cl/|title=Universidad Técnica Federico Santa María|website=Universidad Técnica Federico Santa María|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213109/http://www.usm.cl/|url-status=dead}}</ref> Departamento de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.arq.usm.cl|title=Departamento de Arquitectura USM · Universidad Técnica Federico Santa María|website=Departamento de Arquitectura USM · Universidad Técnica Federico Santa María|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
===Colombia===
* Pontificia Universidad Javeriana, Bogotá, Facultad de Arquitectura y Diseño<ref>{{Cite web |url=http://www.javeriana.edu.co/arquidis/principal.html |title=Facultad de Arquitectura y Dise |access-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610132047/http://www.javeriana.edu.co/arquidis/principal.html |archive-date=2007-06-10 |url-status=dead}}</ref>
* Universidad Catolica de Colombia, Facultad de Arquitectura, RIBA Accredited Program, [[Bogotá]]<ref>{{cite web|url=http://www.ucatolica.edu.co/|title=Universidad Catolica de Colombia|website=ucatolica.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001341/https://www.ucatolica.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad de America]], Facultad de Arquitectura y Urbanismo, Bogotá<ref>{{cite web|url=http://www.uamerica.edu.co/|title=Universidad de América.|website=uamerica.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20070606224407/http://www.uamerica.edu.co/|archive-date=6 June 2007|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad de Boyacá]], Facultad de Arquitectura y Bellas Artes, Programa de Arquitectura, Especialización en Diseño Urbano, Maestría en Urbanismo, Tunja, Boyacá<ref>{{cite web|url=http://www.uniboyaca.edu.co/|title=Universidad de Boyacá|website=uniboyaca.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=6 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606004601/http://editorial.uniboyaca.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad de Ibagué]], Facultad de Humanidades, Programa de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.unibague.edu.co/|title=Universidad de Ibagué :: Comprometidos con el desarrollo regional|website=unibague.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=20 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720064659/http://www.unibague.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad de La Salle, Colombia]], Universidad de La Salle, Facultad Facultad de Ciencias del Hábitat, Bogotá<ref>{{cite web|url=http://cienciasdelhabitat.lasalle.edu.co/ |title=Facultad de Ciencias del Hábitat |access-date=2012-01-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508133404/http://cienciasdelhabitat.lasalle.edu.co/ |archive-date=2013-05-08}}</ref>
* [[Universidad Nacional de Colombia]], Faculatad de Artes, Escuela de Arquitectura y Urbanismo, Bogotá<ref>{{cite web|url=http://www.unal.edu.co/|title=Universidad Nacional de Colombia: Universidad Nacional de Colombia|website=unal.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=10 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070610131018/http://www.unal.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Piloto De Colombia]], Faculdad de Arquitectura y Artes, Programa de Arquitectura
* [[Universidad Pontificia Bolivariana]], Facultad de Arquitectura y Diseño, Medellín<ref>{{cite web|url=http://www.upb.edu.co/|title=Universidad Pontificia Bolivariana – UPB|website=upb.edu.co|access-date=17 July 2018}}</ref>
Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.unipiloto.edu.co/|title=Universidad Piloto de Colombia|website=unipiloto.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212940/http://www.unipiloto.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* Universidad San Buenaventura, Facultad de Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://www.usb.edu.co/|title=Universidad San Buenaventura – Colombia|website=usb.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223043745/http://www.usb.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Santo Tomas]], Facultad de Arquitectura, [[Tunja, Colombia|Tunja]]<ref>{{cite web|url=http://www.ustatunja.edu.co/|title=Universidad Santo Tomás|website=ustatunja.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717212641/http://www.ustatunja.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of the Andes, Colombia|Universidad de los Andes]], Universidad de los Andes, Facultad de arquitectura y diseno, Bogotá<ref>{{Cite web |url=http://www.arquitectura.uniandes.edu.co/ |title=How to find your Windows 10 product key |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230223354/http://arquitectura.uniandes.edu.co/ |archive-date=2016-12-30 |url-status=dead}}</ref>
* [[University of Valle]], Facultad de Artes Integradas, Escuela de Arquitectura, Cali<ref>{{Cite web |url=http://www.univalle.edu.co/ |title=Universidad del Valle / Cali, Colombia – Universidad del Valle / Cali, Colombia |access-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316172817/http://www.univalle.edu.co/ |archive-date=2009-03-16 |url-status=dead}}</ref>
* [[University la Gran Colombia]], Facultad de arquitectura, Bogotá<ref>{{cite web|url=http://www.ugc.edu.co/|title=Universidad|website=ugc.edu.co|access-date=17 July 2018|archive-date=18 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001552/https://www.ugc.edu.co/|url-status=dead}}</ref>
===Ecuador===
* [[Central University of Ecuador]], School of Architecture and Urbanism, Quito
* [[Pontificia Universidad Católica del Ecuador]], Facultad de Arquitectura, Diseño y Artes, [[Quito, Ecuador|Quito]]<ref>{{cite web|url=http://www.puce.edu.ec/|title=Pontificia Universidad Católica del Ecuador|website=puce.edu.ec|access-date=17 July 2018}}</ref>
* [[Universidad Católica de Santiago de Guayaquil]], Guayaquil, Facultad de Arquitectura y Diseño<ref>{{Cite web |url=http://www2.ucsg.edu.ec/ |title=Universidad Católica de Santiago de Guayaquil - UCSG |access-date=2013-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621080705/http://www.ucsg.edu.ec/ |archive-date=2013-06-21 |url-status=dead}}</ref> [[Guayaquil]]
* [[Universidad de Cuenca]], Cuenca, Ecuador, Facultad de Arquitectura
* [[Universidad San Francisco de Quito]], Facultad de Arquitectura y Diseño Interior, Cumbaya, Quito<ref>{{cite web|url=http://www.usfq.edu.ec/|title=Inicio – Universidad San Francisco de Quito|website=usfq.edu.ec|access-date=17 July 2018}}</ref>
=== Peru ===
* Universidad Peruana de Ciencias Applicadas, Facultad de Arquitectura, Lima<ref>{{Cite web|url=http://www.upc.edu.pe|title=Universidad Peruana de Ciencias Aplicadas – UPC {{!}} UPC|website=UPC|language=es|access-date=2017-04-17}}</ref>
* Pontificia Universidad Católica del Perú, Facultad de Arquitectura y Urbanismo, [[Lima]]<ref>{{cite web|url=http://www.pucp.edu.pe/|title=Pontificia Universidad Católica del Perú – PUCP|website=PUCP – Pontificia Universidad Católica del Perú|access-date=17 July 2018|archive-date=13 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061213194236/http://www.pucp.edu.pe/|url-status=dead}}</ref>
* [[National University of Engineering|Universidad Nacional de Ingeniería]] [[Faculty of Architecture, Urbanism and Arts|Facultad de Arquitectura, Urbanismo y Artes]], Lima<ref>{{Cite web |url=http://www.arquitectura.edu.pe/ |title=Archived copy |access-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922124435/http://arquitectura.edu.pe/ |archive-date=2017-09-22 |url-status=dead}}</ref>
* [[National University of San Antonio Abad in Cuzco|Universidad Nacional de San Antonio Abad del Cusco]] Facultad de Arquitectura y Artes Plásticas, [[Cusco]]<ref>{{cite web|url=http://at.unsaac.edu.pe/|title=Escuela Profesional de Arquitectura – UNSAAC|website=Escuela Profesional de Arquitectura – UNSAAC|access-date=17 July 2018|archive-date=3 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203135658/http://at.unsaac.edu.pe/|url-status=dead}}</ref>
* [[Universidad Ricardo Palma]], Facultad de Arquitectura y Urbanismo<ref>{{cite web|title=Universidad Ricardo Palma|url=http://www.urp.edu.pe/|archive-url=https://web.archive.org/web/20100927030110/http://www.urp.edu.pe/|url-status=dead|archive-date=27 September 2010|date=27 September 2010|access-date=17 July 2018}}</ref>
===Uruguay===
* [[Universidad de la República]], Facultad de Arquitectura, [[Montevideo]]<ref>{{Cite web |url=http://www.farq.edu.uy/joomla/ |title=Facultad de Arquitectura | Universidad de la República - Home |access-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627024349/http://www.farq.edu.uy/joomla/ |archive-date=2009-06-27 |url-status=dead}}</ref>
* Universidad ORT, Facultad de Arquitectura, Montevideo<ref>{{cite web|url=http://www.ort.edu.uy/|title=ORT – Universidad ORT Uruguay|website=Ort.edu.uy|access-date=17 July 2018|archive-date=21 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221221538/https://www.ort.edu.uy/|url-status=dead}}</ref>
===Venezuela===
* [[Instituto Universitario Politecnico Santiago Mariño]], Maracaibo, Cabimas, Ciudad Ojeda, Barinas, Mérida, San Cristobal, Caracas, Valencia, Maracay, Barcelona, Maturín, Puerto Ordaz y Porlamar, Facultad De Arquitectura<ref>{{cite web|url=http://psm.edu.ve/|title=Politécnico Santiago Mariño|website=Psm.edu.ve|access-date=17 July 2018}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Facultad de Arquitectura y Urbanismo de la [[Universidad Central de Venezuela]] en [[Caracas]]<ref>{{Cite web |url=http://fau.ucv.ve/ |title=FAU UCV - Facultad de Arquitectura y Urbanismo - Bienvenido |access-date=2008-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218200207/http://www.fau.ucv.ve/ |archive-date=2008-02-18 |url-status=dead}}</ref>
* Facultad de Arquitectura de la [[Universidad Santa María (Caracas)|Universidad Santa María]] en [[Caracas]]
* Escuela de Arquitectura de la [[Simón Bolívar University (Venezuela)|Universidad Simon Bolivar]] en [[Caracas]]<ref>{{cite web|url=http://www.da.usb.ve/|title=principal|website=da.usb.ve|access-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628125942/http://www.da.usb.ve/|archive-date=28 June 2018|url-status=dead}}</ref>
* Facultad de Arquitectura y Urbanismo de la [[University of the Andes, Venezuela|Universidad de Los Andes]] en [[Mérida, Mérida|Mérida]]
* Facultad de Arquitectura y Diseño de la [[University of Zulia|Universidad del Zulia]] en [[Maracaibo]]
* Facultad de Arquitectura y Urbanismo de la [[Universidad de Carabobo]] en [[Valencia, Venezuela|Valencia]]
==Oceania==
===Australia===
{| class="wikitable sortable"
|-
! State
! City
! University
! Faculty
! School
! Year founded
! Reference
|-
| [[Australian Capital Territory]]
| [[Canberra]]
| [[University of Canberra]]
|School of Design and the Built Environment
|
|<ref>{{Cite web |url=http://www.canberra.edu.au/faculties/arts-design/architecture |title=Architecture : Faculty of Arts and Design : University of Canberra |access-date=2012-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607025359/http://www.canberra.edu.au/faculties/arts-design/architecture |archive-date=2012-06-07 |url-status=dead}}</ref>
|-
| [[New South Wales]]
| [[Sydney]]
| [[University of New South Wales]]
| School of the Built Environment (Arts, Design, Architecture)
| School of Architecture
|
|<ref>{{Cite web |url=http://www.fbe.unsw.edu.au/ |title=FBE - Faculty of the Built Environment, UNSW, Sydney Australia |access-date=2008-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080122065827/http://www.fbe.unsw.edu.au/ |archive-date=2008-01-22 |url-status=dead}}</ref>
|-
| [[New South Wales]]
| [[Newcastle, Australia|Newcastle]]
| [[University of Newcastle (Australia)|University of Newcastle]]
| School of Architecture and Built Environment
| School of Architecture
| 1961
|<ref>[http://www.newcastle.edu.au/about-uon/governance-and-leadership/faculties-and-schools/faculty-of-engineering-and-built-environment/school-of-architecture-and-the-built-environment School of Architecture and the Built Environment webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623214941/http://www.newcastle.edu.au/about-uon/governance-and-leadership/faculties-and-schools/faculty-of-engineering-and-built-environment/school-of-architecture-and-the-built-environment |date=2015-06-23}}. Retrieved 2014-01-04</ref>
|-
| [[New South Wales]]
| [[Sydney]]
| [[University of Sydney]]
|
| [[University of Sydney School of Architecture, Design and Planning|Sydney School of Architecture, Design and Planning]]
|1920
|<ref>{{cite web|url=http://www.arch.usyd.edu.au/|title=Home|website=The University of Sydney|access-date=17 July 2018|archive-date=10 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100710031321/http://www.arch.usyd.edu.au/|url-status=dead}}</ref>
|-
| [[New South Wales]]
| [[Sydney]]
| [[University of Technology, Sydney|University of Technology]]
| Faculty of Design, Architecture and Building
| School of Architecture
|
|<ref>{{cite web|url=http://www.dab.uts.edu.au/|title=Faculty of Design, Architecture and Building – University of Technology Sydney|website=dab.uts.edu.au|access-date=17 July 2018|archive-date=14 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114070942/http://www.dab.uts.edu.au/|url-status=dead}}</ref>
|
|-
| [[New South Wales]]
| [[Sydney]]
| [[Western Sydney University]]
| School of Engineering, Design and Built Environment
| Architecture
|2017
|<ref>{{Cite web |title=UWS Disciplines |url=https://www.westernsydney.edu.au/disciplines/by-school#soedbe |access-date=20 July 2023 |website=Western Sydney University |date=27 March 2023 |archive-date=22 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722110511/https://www.westernsydney.edu.au/disciplines/by-school#soedbe |url-status=dead }}</ref>
|
|-
| [[Northern Territory]]
| [[Darwin, Northern Territory|Darwin]]
| [[Charles Darwin University]]
|
| School of Creative Arts and Humanities
|
|<ref>[http://www.cdu.edu.au/creative-arts-humanities/architecture CDU School of Creative Arts and Humanities webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710114835/http://www.cdu.edu.au/creative-arts-humanities/architecture |date=2018-07-10}}. Retrieved 2014-01-04</ref>
|-
| [[Queensland]]
| [[Brisbane]]
| [[Queensland University of Technology]]
| Faculty of Engineering<ref>{{Cite web |title=Faculty of Engineering |url=https://www.qut.edu.au/about/faculty-of-engineering |access-date=21 July 2023 |website=Queensland University of Technology |archive-date=15 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015051102/https://www.qut.edu.au/about/faculty-of-engineering |url-status=dead }}</ref>
| School of Architecture and Built Environment
|1919<ref>{{Cite web |title=Centenary of Architecture at QUT, 1919—2019 |url=https://www.qut.edu.au/about/our-university/history/centenary-of-architecture |access-date=21 July 2023 |website=Queensland University of Technology (QUT)}}</ref>
|<ref>{{Cite web |url=http://www.bee.qut.edu.au/ |title=QUT | Faculty of Built Environment and Engineering | Home |access-date=2008-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080130095937/http://www.bee.qut.edu.au/ |archive-date=2008-01-30 |url-status=dead}}</ref>
|-
| [[Queensland]]
| [[Brisbane]]
| [[The University of Queensland]]
| School of Architecture, Design and Planning
| School of Architecture
|1937
|<ref>{{cite web|url=http://www.architecture.uq.edu.au/|title=School of Architecture|website=School of Architecture|access-date=17 July 2018|archive-date=16 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416045407/https://www.architecture.uq.edu.au/|url-status=dead}}</ref>
|-
| [[Queensland]]
| [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]]
| [[Griffith University]]
| Griffith School of Environment
|
|
| (not accredited)<ref>[http://www.griffith.edu.au/environment-planning-architecture/architecture Architecture – Griffith University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305200321/http://www.griffith.edu.au/environment-planning-architecture/architecture |date=2016-03-05}}. Griffith.edu.au. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
| [[Queensland]]
| [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]]
| [[Bond University]]
|
| Soheil Abedian School of Architecture
| 2011 (first accredited 2014)
|<ref>{{cite web|url=https://bond.edu.au/about-bond/academia/faculty-society-design/abedian-school-architecture|title=Abedian School of Architecture|website=Bond University|access-date=17 July 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717213106/https://bond.edu.au/about-bond/academia/faculty-society-design/abedian-school-architecture|url-status=dead}}</ref>
|-
| [[South Australia]]
| [[Adelaide]]
| [[University of Adelaide]]
| School of Architecture and Civil Engineering
| School of Architecture and Landscape Architecture
|1958
|<ref>{{Cite web |title=School of Architecture and Civil Engineering |url=https://set.adelaide.edu.au/architecture-and-civil-engineering/ |access-date=21 July 2023 |website=University of Adeladie |archive-date=23 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723130735/https://set.adelaide.edu.au/architecture-and-civil-engineering/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| [[South Australia]]
| [[Adelaide]]
| [[University of South Australia]]
| UniSA Creative
| [[Louis Laybourne Smith School of Architecture and Design]]
|1906
|<ref>{{cite web |url=http://www.unisa.edu.au/arc/ |title=Louis Laybourne Smith School of Architecture and Design :: University of South Australia :: |access-date=2008-12-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108013722/http://www.unisa.edu.au/arc/ |archive-date=2009-01-08}}</ref>
|-
| [[Tasmania]]
| [[Launceston, Tasmania|Launceston]]
| [[University of Tasmania]]
|College of Sciences and Engineering (Built, Digital and Natural Environments)
| School of Architecture and Design
|
|<ref>{{cite web|url=http://www.arch.utas.edu.au/|title=Home|date=4 April 2016|website=Architecture and Design – University of Tasmania, Australia|access-date=17 July 2018|archive-date=13 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413211301/http://www.arch.utas.edu.au/|url-status=dead}}</ref>
|-
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| [[Geelong]]
| [[Deakin University]]
| School of Architecture and Built Environment
| School of Architecture
| 1972
|<ref>[http://www.deakin.edu.au/scitech/ab/index.php School of Architecture and Building]. Deakin.edu.au (2012-02-07). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| [[Melbourne]]
| [[Monash University]]
| Art, Design and Architecture
| Department of Architecture
|
|<ref>[http://www.artdes.monash.edu.au/architecture/ Department of Architecture, Faculty of Art & Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171130052420/http://www.artdes.monash.edu.au/architecture/ |date=2017-11-30}}. Artdes.monash.edu.au (2011-07-06). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| [[Melbourne]]
| [[RMIT University]]
|
| [[RMIT School of Architecture and Design|School of Architecture and Design]]
|
|<ref>[http://www.rmit.edu.au/architecturedesign School of Architecture and Design] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405075846/http://www.rmit.edu.au/architecturedesign |date=2010-04-05}}. RMIT. Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
| [[Victoria (Australia)|Victoria]]
| [[Melbourne]]
| [[University of Melbourne]]
| Faculty of Architecture, Building and Planning
| Melbourne School of Design, Architecture
|1919 (Bachelor's degree started 1927, first bachelor's degrees 1931)<ref>{{Cite web |title=Melbourne School of Design — About |url=https://msd.unimelb.edu.au/about |access-date=20 July 2023 |website=University of Melbourne |archive-date=23 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723132553/https://msd.unimelb.edu.au/about |url-status=dead }}</ref>
|<ref>{{cite web|url=http://www.abp.unimelb.edu.au/|title=Melbourne School of Design|date=28 May 2018|website=Melbourne School of Design|access-date=17 July 2018|archive-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722175952/http://www.abp.unimelb.edu.au/|url-status=dead}}</ref>
|-
| [[Western Australia]]
| [[Perth]]
| [[Curtin University]]
| School of Design and Built Environment
| School of Architecture
|1968
|<ref>[http://www.humanities.curtin.edu.au/schools/BE/architecture_interiorarchitecture/ Humanities: Schools & Departments – Architecture & Interior Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031053045/http://www.humanities.curtin.edu.au/schools/BE/architecture_interiorarchitecture/ |date=2015-10-31}}. Humanities.curtin.edu.au (2011-07-26). Retrieved on 2012-02-24.</ref>
|-
| [[Western Australia]]
| [[Perth]]
| [[University of Western Australia]]
| Faculty of Architecture, Landscape and Visual Arts
| School of Architecture
|
|<ref>{{cite web|url=http://www.alva.uwa.edu.au/|title=School of Design|publisher=The University of Western Australia|website=alva.uwa.edu.au|access-date=17 July 2018|archive-date=16 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016174852/http://www.alva.uwa.edu.au/|url-status=dead}}</ref>
|}
===New Zealand===
* [[Unitec New Zealand]], architecture and landscape, [[Auckland]]<ref>{{cite web|url=http://www.unitec.ac.nz/|title=Unitec – Study a Certificate, Diploma, Degree, Postgraduate in Auckland|website=unitec.ac.nz|access-date=17 July 2018|archive-date=24 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924124924/https://www.unitec.ac.nz/|url-status=dead}}</ref>
* [[University of Auckland]], [[University of Auckland Faculty of Creative Arts and Industries|National Institute of Creative Arts and Industries]], School of Architecture and Planning, Auckland<ref>{{cite web|url=http://www.creative.auckland.ac.nz/uoa/architecture-and-planning|title=School of Architecture and Planning – The University of Auckland|website=creative.auckland.ac.nz|access-date=17 July 2018|archive-date=4 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204014036/http://www.creative.auckland.ac.nz/uoa/architecture-and-planning|url-status=dead}}</ref>
* [[Victoria University of Wellington]], School of Architecture, [[Wellington]]<ref>{{cite web|url=http://www.vuw.ac.nz/architecture|title=School of Architecture – Victoria University of Wellington|website=vuw.ac.nz|access-date=17 July 2018|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218193912/http://www.vuw.ac.nz/architecture/|url-status=dead}}</ref>
* [[Ara Institute of Canterbury]], Bachelor of Architectural Studies (Architectural Technology), [[Christchurch]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ara.ac.nz/study-options/qualifications-and-courses/programmes/Bachelor-of-Architectural-Studies-Architectural-Technology.xml |title=Bachelor of Architectural Studies (Architectural Technology) - Ara |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021731/http://www.ara.ac.nz/study-options/qualifications-and-courses/programmes/Bachelor-of-Architectural-Studies-Architectural-Technology.xml |archive-date=2017-10-11 |url-status=dead}}</ref>
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
* [http://www.vitruvio.ch/arc/schools/schools.php vitruvio.ch Architectural schools in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195552/http://www.vitruvio.ch/arc/schools/schools.php |date=2016-03-03 }}
*[http://www.arch2o.com/top-architecture-universities-in-the-uk/ Top Architecture Universities in the UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228201627/http://www.arch2o.com/top-architecture-universities-in-the-uk/ |date=2016-12-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20130128142051/http://www.graduatearchitecture.com/ARCHSCHOOLS/archschools_en.html World's best architecture schools]
{{DEFAULTSORT:List Of International Architecture Schools}}
[[Category:Lists of architecture schools| ]]
[[Category:Architecture schools|*]]
5eokmhggmochedk1pr6ego5mpcgvbq1
Cochlospermum regium
0
28311
140794
91412
2026-06-19T13:20:01Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140794
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Short description|Species of flowering plant}}'''''Cochlospermum regium''''', nyɛla tia balishɛli bɛ ni booni "'''yellow cotton tree''' ({{lang-pt|Algodao do cerrado}}; {{lang-th|สุพรรณิการ์}}, {{RTGS|''suphannika''}}), ka di nyɛ fulaawaasin din pili [[Cerrado]] tiŋgbani din be [[South America]] ([[Bolivia]], [[Brazil]], [[Paraguay]]) polo,<ref name=sdafytasfgr4w67ghtyey>[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=44548 Kew World Checklist of Selected Plant Families]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>amaa saha ŋɔ di nyɛla din be [[Southeast Asia]].
''Cochlospermum regium'' nyɛla ti'bila. Di fulaawaasi din nyɛ zaɣ'dozim ka nyɛlisir nyɛla di mali nahingbaŋ bɔbigu.<ref>[http://pharm.swu.ac.th/web_npec/content/JOURNAL/Antioxidant%20and%20Antiinflammatory%20Activities%20of%20Six%20Flowers%20in%20Nakhon-nayok.pdf ''Antioxidant and Anti-inflammation Activities of Six Flowers in Nakhon-nayok Province''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426051344/http://pharm.swu.ac.th/web_npec/content/JOURNAL/Antioxidant%20and%20Antiinflammatory%20Activities%20of%20Six%20Flowers%20in%20Nakhon-nayok.pdf |date=2012-04-26 }}</ref>
[[Thailand]] di nyɛla fulaawasi din be [[Nakhon Nayok Province|Nakhon Nayok]], [[Saraburi Province|Sara Buri]], [[Buriram Province|Buri Ram]], [[Suphan Buri Province|Suphan Buri]] ni [[Uthai Thani Province]]s.<ref>{{Cite web |url=http://123.242.178.167/buriram_eng/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=28 |title=About Buriram |access-date=2024-08-13 |archive-date=2012-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426051343/http://123.242.178.167/buriram_eng/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=28 |url-status=dead }}</ref>
[[File:Cochlospermum_regium_(yellow_cotton_tree)_flower.jpg|thumb|250px|center|Cochlospermum regium flower with [[praying mantis]], in [[Laos]]]]
==Lihi pahi==
*[[List of plants of Cerrado vegetation of Brazil]]
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
{{commons category}}
*[http://toptropicals.com/catalog/uid/Cochlospermum_regium.htm TopTropicals Plant Catalog]
*[https://web.archive.org/web/20110909014642/http://www.lib.ru.ac.th/supannikar_en.html "SUPANNIGAR" Ramkhamhaeng University's Tree]
{{Taxonbar|from=Q4926081}}
[[Category:Cochlospermum|regium]]
[[Category:Medicinal plants of South America]]
[[Category:Flora of Southern America]]
[[Category:Plants described in 1819]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Tia]]
{{Malvales-stub}}
{{medicinal-plant-stub}}
rte5m4vyqrkjvatj66ko5tcxm5zqpv0
El Anatsui
0
29423
140796
120553
2026-06-19T15:02:13Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140796
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''El Anatsui''' ({{IPAc-en|ɛ|l|_|ˌ|æ|n|ə|t|ˈ|s|uː|i}}; nyɛla bɛ ni dɔɣi so silimiingoli February dabaanahi dali yuuni 1944 ni, <ref>{{cite web | url=https://www.meer.com/en/24283-el-anatsui | title=El Anatsui | date=15 March 2017 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/biography/El-Anatsui | title=El Anatsui | Biography, Art, Bottle Caps, & Facts | Britannica }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.guggenheim-bilbao.eus/en/the-collection/artists/el-anatsui | title=Biografía y obras: Anatsui, el | Guggenheim Museum Bilbao }}</ref> o nyɛla Ghana bilchini ŋun nucheeni tuun shɛli silimiingi ni bɔli ni [[sculptor]] la, ka o kuli bɔri o tuma zoobu polo [[Nigeria]] tingban ni. O nyɛla ŋun va solo pam hankali duniya yaangi zuɣu, ka di chaŋ mi ti jendi o baŋsim parigu din silimiingi ni boli shɛli ni "[[Bottle cap|bottle-top]] installations" la. O lala tuma ŋɔ nyɛla din mali [[Aluminium recycling|aluminum]] charichari din ni ni apataashi labi tiligi tuma shɛhi, ka di lan chani ni kupa waya nima, ka o zaŋdi ŋa nim zaa n nyɛla m mɛri o tuma maa. Lala nima nim ŋɔ balim mini di bɛhisi nyɛla din too chɛ ka o mali li n tumdi o tuma maa pam.<ref>{{Cite web|url=https://art21.org/artist/el-anatsui/|title=El Anatsui|last=Sollins|first=Marybeth|website=Art 21}}</ref><ref>{{Cite web|last=Christinee|first=Lindsay|date=8 September 2020|title=Fall In Love With These Sustainable Artists|url=https://thewellnessfeed.com/sustainable-artists-making-art-from-trash-0908/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032741/https://thewellnessfeed.com/sustainable-artists-making-art-from-trash-0908/ |archive-date=22 January 2021 |access-date=19 January 2021|website=The Wellness Feed|language=en-US}}</ref>
Anatsui nyɛla ŋun nuu daai pahi yuuni 2023 [[Time 100]] ban yuya du duniya yaagizuɣu la .<ref>{{cite web | url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6268986/el-anatsui/ | title=El Anatsui: The 100 Most Influential People of 2023 | date=13 April 2023 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==O pilli mini shikuru chandi==
El Anatsui nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so tiŋyuli booni Anyako n be [[Volta Region]] din be [[Ghana]] tingbani la. Ŋuni n daa nyɛ o ba bihi pihita ni ayi puuni bia, Anatsui daa nyɛla ŋun koŋ o ma ka o ŋahibi daa nyɛ ŋun wumsi o. O tuuli taha zaŋkpa nucheeni tuma polo nyɛmi o daa pili mi n boori binyɛra n pari dukpuna zuɣu ni bɛ ni sabiri pariba binshɛɣu zuɣu shikuru ni.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Oguibe|first=Olu|date=Winter 1998|title=El Anatsui: Beyond Death and Nothingness|journal=African Arts|volume=31|issue=1|pages=48–55+96|jstor=3337623|doi=10.2307/3337623}}</ref> O lala subbu subbu ŋɔ niŋbu nyɛla din daa voogi o shikuru karimba kpem hanŋkali, ŋu nin daa kpaŋsi o n ti o binsabira maa shɛŋa n pahi. O yuma ni saha shɛli o ni daa kuli naaɣi o tuuli bilim ni shikuru maa, o daa ŋun daa nyɛrila bachi koba la anfooni nima ka ni lala lihigu maa niŋ o nyɛɣisim pam.<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Anatsui |first1=El |last2=James |first2=Laura Leffler |date=2008 |title=Convergence: History, Materials, and the Human Hand—An Interview with El Anatsui |url=https://www.jstor.org/stable/40598941 |journal=Art Journal |volume=67 |issue=2 |pages=36–53 |jstor=40598941 |issn=0004-3249}}</ref>
Anatsui daa deela B.A shɛhira gbaŋ yuuni 1968, [[College of Art and Built Environment (KNUST)]] din be Kumasi, Ghana ka o daa deei li. O daa lahi deei Art Education yuuni din daa doli o naabu yuuni na, yuuni 1969, [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology|Kwame Nkrumah University of Science and Technology (KNUST)]] ka o daa deei li, di gba bela Kumasi.<ref name=":5">{{Cite web |title=El Anatsui | Curriculum Vitae |url=https://elanatsui.art/curriculum-vitae |accessdate=22 April 2022 |website=El Anatsui}}</ref>
O tuula o ni daa lihiri nucheeni tuun tumdi bɛ shabi ka o ni nyamdi shabi n nyɛ [[Oku Ampofo]], [[Vincent Kofi|Vincent Akwete Kofi]], n ti pahi [[Kofi Antubam]], ban boŋo zaa nyɛla ban daa zaɣisiri tinduya ni tuma nim bɛ tuma nim shɛhi ni di kpaŋsi bɛ mamaŋ dundoŋ ni kali ni taada din jendi nucheeni tuma polo.<ref>{{Cite book |last1=Akyeampong |first1=Emmanuel Kwaku |url=https://books.google.com/books?id=39JMAgAAQBAJ&dq=Vincent+Akwete+Kofi&pg=RA1-PA283 |title=Dictionary of African Biography |last2=Gates (Jr.) |first2=Henry Louis |date=2012-02-02 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-538207-5 |language=en}}</ref> O ni daa naagi shikuru yuuni 1969 ni, Anatsui daa niŋ la chicha kore shikuru din yuli booni Winneba Specialist Training College saha ŋɔ din pa nyɛ [[University of Education, Winneba|University of Education]]<nowiki/>la ni, yaɣi shɛli din daa pun nyɛ nucheeni baŋdi so daa beni ka o yuli booni Kofi.<ref name=":3" />
O daa nyɛla ŋun pili wuhiri shikuru din yuli nyɛ University of Nigeria, Nsukka yuuni 1975 ni.<ref name="NMOAA">[http://africa.si.edu/exhibits/anatsui.htm "El Anatsui"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927230556/http://africa.si.edu/exhibits/anatsui.htm |date=2011-09-27 }} biography at the National Museum of African Art, Washington, D.C.". Retrieved 24 January 2010.</ref> O daa nyɛla ŋun lee karim ba nim ban daa be nucheeni baŋsim bɔbu yaɣili din yuli booni Fine and Applied Arts department kpema yuuni 1982 ni, ka daa dɔli nyaangi na nti lee lala bɔhimbu yaɣili maa zuɣu lana ka daa lan nyɛ ŋun pa mali o nucheeni tuma maa yaɣili maa baŋsim kam yuuni 2011 ni.<ref name=":5" /> O dabisa niŋ bu shikuru din yuli booni University of Nsukka nyɛla din che ka o ti pahiri [[Nsukka group|Nsukka]] zuliya maani.<blockquote>Di nyɛla din zaŋ yuma pam ni di Kuli nyɛ nucheeni tuun tumdi ŋun yan zali yuli duniya yaɣishɛli poli o ni bɛ bɛni gba . [[William Kentridge]] nyɛla ŋun bɔhim o tuma la [[Johannesburg]] sani, ka El Anatsui mi nyɛ ŋun ʒiri duniya zaa ka na nyɛ ŋun wuhiri shikuru din yuli bokni Nigerian university din be yaɣili din yuli booni Nsukka la ni.<ref>McDonald, John, [http://www.smh.com.au/entertainment/art-and-design/el-anatsui-out-of-africa-and-taking-the-world-by-storm-20160201-gmin4r.html "El Anatsui: out of Africa and taking the art world by storm"], ''[[The Sydney Morning Herald]]'', 6 February 2016.</ref></blockquote>
== Nucheeni tuma ==
Anatsui mini ni, bɛ bikura shikuru chandi saha, ni bɛ ni daa kuli niŋdi binshɛɣu kanm daa kuli nyɛla din nyɛ tinduya ni tuma, di bahi bahindila o nucheeni yaɣili din yuli booni fine arts department o ni daa wuhiri university shɛli maa puuni.
Kpaŋmaŋ pina nim shɛŋa yaha
* 1990 – Public Prize, 7th Annual Triennale der Kleinplastik<ref name=":03">{{Cite book|last=Vogel|first=Susan|url=https://archive.org/details/elanatsuiartlife0000voge|title=El Anatsui: Art and Life|publisher=Prestel|year=2012|isbn=978-3-7913-4650-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/elanatsuiartlife0000voge/page/11 11], 41–45, 85–89, 164|url-access=registration}}</ref>
* 1995 – Kansai Telecasting Prize, 6th Osaka Sculpture Triennial<ref name=":1">{{Cite book|last=Binder, Lisa M.|title=El Anatsui when I last wrote to you about Africa|date=2010|publisher=Museum for African Art|isbn=978-0-945802-56-3|oclc=800807190}}</ref><ref name=":03" />
* 1998 – Bronze Prize, 9th Osaka Sculpture Triennial<ref name=":03" />
* 2008 – Visionaries! Award, [[Museum of Arts and Design]] (MAD)<ref name=":03" />
* 2009 – [[Prince Claus Fund|Prince Claus Award]]
* 2009 – Artist Honoree, 30th Anniversary Celebration, [[National Museum of African Art]]<ref name=":03" />
* 2016 – Honorary doctorate, [[Harvard University]]<ref>Gibson, Katie, [https://news.harvard.edu/gazette/story/2016/05/nine-to-receive-honorary-degrees/ "Nine to receive honorary degrees"], ''Harvard Gazette'', 26 May 2016.</ref><ref>Gyamfi Asiedu, Kwasi, [http://www.pulse.com.gh/lifestyle/el-anatsui-legendary-ghanaian-artist-receives-honorary-degree-from-harvard-id5090626.html "Legendary Ghanaian artist receives honorary degree from Harvard"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213203142/https://www.pulse.com.gh/lifestyle/el-anatsui-legendary-ghanaian-artist-receives-honorary-degree-from-harvard-id5090626.html |date=2024-12-13 }}, Pulse.com.gh, 30 May 2016.</ref><ref>[http://www.artpremium.com/harvard-el-anatsui/ "El Anatsui to receive honorary doctorate from Harvard"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611003524/https://artpremium.com/harvard-el-anatsui/|date=11 June 2023}}, [[ArtPremium]], 3 June 2016.</ref>
*2017 – Honorary doctorate, [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 December 2017 |title=KNUST honours eight personalities for invaluable services |url=https://www.graphic.com.gh/news/education/knust-honours-eight-personalities-for-invaluable-services.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219134408/https://www.graphic.com.gh/news/education/knust-honours-eight-personalities-for-invaluable-services.html |archive-date=19 December 2018 |access-date=19 January 2021 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 December 2017 |title=KNUST honours Fibre Optics inventor Dr Mensah and others |url=https://www.graphic.com.gh/news/education/knust-honours-fibre-optics-inventor-dr-mensah-and-others.html |archive-url= |archive-date= |access-date=19 January 2021 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>
* 2023 – ''[[Time 100]]''<ref>Tessa Solomon (13 April 2023), [https://www.artnews.com/art-news/news/wolfgang-tillmans-simone-leigh-el-anatsui-time-100-list-1234664115/ Wolfgang Tillmans, Simone Leigh, and El Anatsui Make Time’s ‘100 Most Influential People’ List] ''[[ARTnews]]''.</ref>
* 2024 – Honorary Doctor of Fine Arts, [[Bard College]]<ref>{{Cite web |last=College |first=Bard |title=Honorary Degrees at Bard College |url=https://www.bard.edu/commencement/honorary-degrees/ |access-date=2024-06-06 |website=www.bard.edu |language=en |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330110940/https://www.bard.edu/commencement/honorary-degrees/ |url-status=dead }}</ref>
==Nyami yaha==
*[[Big 4 (statue)]]
==Kundivihira==
{{reflist}}
==Karim pahi ==
* {{in lang|fr}} "EL Anatsui, Tsiatsia", ''[[:fr:Le Delarge|Le Delarge]]'', [http://www.ledelarge.fr/23550_artiste_EL_ANATSUI read online].
* "El Anatsui (born 1944), Sculptor", ''[[Benezit Dictionary of Artists]]'', [http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/benz/9780199773787.article.B00203576 read online], {{ISBN|978-0-19-989991-3}}.
* Anatsui, El and Laura Leffler James, "Convergence: History, Materials, and the Human Hand--An Interview with El Anatsui," ''Art Journal'', Vol. 67, No. 2 (Summer, 2008), pp. 36-53, [https://www.jstor.org/stable/40598941 read online]
* Binder, Lisa M., "Anatsui, El (born 1944), sculptor", ''Grove Art Online'', [http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/gao/9781884446054.article.T2086250 read online], {{ISBN|978-1-884446-05-4}}.
* Binder, Lisa M., "El Anatsui: Transformations," ''African Arts'' Vol. 41, No. 2 (Summer, 2008), pp. 24-37, [https://www.jstor.org/stable/20447883 read online]
* Chilvers, Ian and John Glaves-Smith, "Anatsui, El (1944–)", ''A Dictionary of Modern and Contemporary Art'', [http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/acref/9780199239665.013.0080 read online], {{ISBN|978-0-19-172675-0}}.
* Enwezor, Okwui and Chika Okeke-Agulu, ''El Anatsui: The Reinvention of Sculpture'', Damiani, 2022 [https://www.damianibooks.com/products/6208763] {{ISBN|9788862087636}}
* Gayer, J. (2008). El Anatsui : Gawu. Espace, (86), 39–40. id.erudit.org/iderudit/9058ac
* Jennifer, Anne Hart, "El Anatsui (1944)", ''Dictionary of African Biography'', [http://oxfordindex.oup.com/view/10.1093/acref/9780195382075.013.0603 read online], {{ISBN|978-0-19-985725-8}}.
* LaGamme, Alisa, "The Essential Art of African Textiles: Design without End," ''African Arts'' Vol. 42, No. 1 (Spring, 2009), pp. 88-99, [https://www.jstor.org/stable/20447939 read online]
* Oguibe, Olu. "El Anatsui: Beyond Death and Nothingness", ''African Arts,'' Vol.31, No.1 (1988), pp. 48–55+96, [http://www.jstor.org/stable/3337623 El Anatsui: Beyond Death and Nothingness]
* Ottenberg, Simon, ''New Traditions from Nigeria: Seven Artists of the Nsukka group'', Smithsonian Institution Press 1997, {{ISBN|978-1-56098-800-7}}
* {{cite book|last1=Sollins|first1=Marybeth|title=art:21 vol.6|publisher=Art21, Inc|isbn=978-0-615-54566-0|pages=31|year=2012}}
* {{Cite book|title=El Anatsui|url=https://archive.org/details/elanatsuiartlife0000voge|url-access=registration|last=Vogel|first=Susan Mullin|publisher=Prestal|year=2012|isbn=9783791346502 }}
==External links==
* [http://el-anatsui.com/ El-Anatsui.com]
* [http://www.praemiumimperiale.org/en/laureate-en/laureates-en/anatsui-en "El Anatsui"]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at Praemium Imperiale.
* [http://www.dumdum.co.uk/sphericalvr/akuas_surviving_children.html QuickTime Virtual Reality Image of "Akua's Surviving Children"]{{Dead link|date=August 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at the [[Victoria & Albert Museum]], London, by Jonathan Greet
* Doug Britt, [http://blogs.chron.com/peep/2010/01/el_anatsui_lets_chance_collabo.html "El Anatsui lets chance, collaboration into his work"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131012221/http://blogs.chron.com/peep/2010/01/el_anatsui_lets_chance_collabo.html |date=31 January 2010 }}, ''Houston Chronicle'', 25 January 2010.
* [http://www.inceptiongallery.com/en/artists/item/233-el-anatsui Inception Gallery Contemporary Art]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330133110/https://www.inceptiongallery.com/en/artists/item/233-el-anatsui |date=30 March 2022 }}
* [https://web.archive.org/web/20111028182517/http://museumchick.com/2011/10/el-anatsu-metropolitan-museum-new-york-city.html El Anatsui piece at the New York Metropolitan Museum of Art]
* [http://www.art21.org/artists/el-anatsui "El Anatsui"], Art21. (n.d.). Retrieved 8 December 2016.
* [https://vimeo.com/180996156 'The Installation of El Anatsui's "Dusasa l" (The Nelson-Atkins Museum of Art)]. Retrieved 17 January 2017.
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Anatsui, El}}
[[Category:1944 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:20th-century Ghanaian sculptors]]
[[Category:Ghanaian male sculptors]]
[[Category:21st-century sculptors]]
[[Category:Ghanaian artists]]
[[Category:Honorary members of the Royal Academy]]
[[Category:Kwame Nkrumah University of Science and Technology alumni]]
[[Category:People from Volta Region]]
[[Category:Academic staff of the University of Nigeria]]
[[Category:21st-century Ghanaian sculptors]]
[[Category:Recycled art artists]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
5bm0050jv1upbz0lguspfzmpact6b95
Julie Mehretu
0
29705
140882
133018
2026-06-20T01:04:58Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140882
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Julie Mehretu''' (bɛ daa dɔɣi o la silimiin goli November biɛɣ'pihita ni ayi ka dali yuuni 1970) nyɛla [[Ethiopian Americans|Ethiopian American]] lihigu nucheeni baŋda .
Mehretu nyɛla ŋun be [[Time 100|''Time''{{'}}s 100]] Most Influential People zaŋ n-ti 2020.<ref>{{Cite magazine|title=Julie Mehretu: The 100 Most Influential People of 2020|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888498/julie-mehretu/|access-date=September 23, 2020|magazine=Time|archive-date=February 9, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209095930/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888498/julie-mehretu/|url-status=dead}}</ref> Yuuni shɛli din paya maa na, ''[[The New York Times]]'' nyɛla ban daa buɣisi o Black female painter. <ref name=NYT21>{{cite web |url= https://www.nytimes.com/2021/03/21/arts/design/julie-mehretu-and-success.html|title=Julie Mehretu's Reckoning With Success |last=Pogrebin |first=Robin |date=August 8, 2023 |website=[[The New York Times]] |publisher= |access-date=August 8, 2023 |quote=}}</ref>
==Notable works in public collections ==
{{Div col|colwidth=40em}}
*''Blue Field'' (1997), [[Museum of Fine Arts, Houston]]<ref>{{cite web |title=Blue Field |url=https://emuseum.mfah.org/objects/39211/blue-field? |website=MFAH |publisher=[[Museum of Fine Arts, Houston]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810012741/https://emuseum.mfah.org/objects/39211/blue-field |archive-date=August 10, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Babel Unleashed'' (2001), [[Walker Art Center]], [[Minneapolis]]<ref>{{cite web |title=Babel Unleashed |url=http://walkerart.org/collections/artworks/babel-unleashed |website=Walker Art |access-date=June 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803211929/http://walkerart.org/collections/artworks/babel-unleashed |archive-date=August 3, 2021 |url-status=live}}</ref>
*''Retopistics: A Renegade Excavation'' (2001), [[Crystal Bridges Museum of American Art]], [[Bentonville, Arkansas]]<ref>{{cite web |title=Reopistics: A renegade Excavation |url=https://collection.crystalbridges.org/objects/4178/retopistics-a-renegade-excavation? |website=Crystal Bridges |publisher=[[Crystal Bridges Museum of American Art]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529032245/https://collection.crystalbridges.org/objects/4178/retopistics-a-renegade-excavation |archive-date=May 29, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Congress'' (2003), [[The Broad]], [[Los Angeles]]<ref>{{cite web |url=https://www.thebroad.org/art/julie-mehretu/congress |title=Congress |last= |first= |date= |website=[[The Broad]] |publisher= |access-date=October 22, 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618075702/https://www.thebroad.org/art/julie-mehretu/congress |archive-date=June 18, 2021}}</ref>
*''Empirical Construction, Istanbul'' (2003), [[Museum of Modern Art]], [[New York City|New York]]<ref>{{cite web |title=Empirical Construction, Istanbul |url=https://www.moma.org/collection/works/91778? |website=MoMA |publisher=Museum of Modern Art |access-date=June 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115132823/https://www.moma.org/collection/works/91778 |archive-date=January 15, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Entropia (review)'' (2004), [[Brooklyn Museum]], New York<ref>{{cite web |title=Entropia (review) |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/168332 |website=Brooklyn Museum |access-date=June 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830120343/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/168332 |archive-date=August 30, 2021 |url-status=live}}</ref>
*''Stadia I'' (2004), [[San Francisco Museum of Modern Art]]<ref>{{cite web |title=Stadia I |url=https://www.sfmoma.org/artwork/2006.7/ |website=SFMOMA |access-date=June 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207025713/https://www.sfmoma.org/artwork/2006.7/ |archive-date=December 7, 2019 |url-status=live}}</ref>
*''Stadia II'' (2004), [[Carnegie Museum of Art]], [[Pittsburgh]]<ref>{{cite web |title=Stadia II |url=https://collection.cmoa.org/objects/3229aff9-ee40-4ef0-9789-106221a25892 |website=Carnegie Museum of Art |access-date=June 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129040921/https://collection.cmoa.org/objects/3229aff9-ee40-4ef0-9789-106221a25892 |archive-date=November 29, 2020 |url-status=live}}</ref>
*''Stadia III'' (2004), [[Virginia Museum of Fine Arts]], [[Richmond, Virginia|Richmond]]<ref>{{cite web |title=Stadia III |url=https://vmfa.museum/piction/6027262-57439008/ |website=VMFA |publisher=[[Virginia Museum of Fine Arts]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825131302/https://vmfa.museum/piction/6027262-57439008/ |archive-date=August 25, 2021 |url-status=live}}</ref>
*''Local Calm'' (2005), [[San Diego Museum of Art]]<ref>{{cite web |title=Local Calm |url=https://collection.sdmart.org/objects-1/info/22214?sort=0&objectName=Local%20Calm |website=SDMArt |access-date=June 5, 2022}}</ref>
*''Atlantic Wall'' (2008-2009), [[Solomon R. Guggenheim Museum]], New York<ref>{{cite web |title=Atlantic Wall |url=https://www.guggenheim.org/artwork/25118 |website=Guggenheim |publisher=[[Solomon R. Guggenheim Museum]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019063940/https://www.guggenheim.org/artwork/25118 |archive-date=October 19, 2021 |url-status=live}}</ref>
*''[[Mural (Julie Mehretu)|Mural]]'' (2009), [[200 West Street]], [[New York City]]<ref>{{Cite web |last=George |first=Cassidy |date=March 26, 2021 |title=The Irreducible Julie Mehretu |url=https://www.thecut.com/2021/03/the-irreducible-julie-mehretu.html |access-date=September 13, 2023 |website=The Cut |language=en-us}}</ref>
*''Auguries'' (2010), The Broad, [[Los Angeles]]<ref>{{cite web |title=Auguries |url=https://www.thebroad.org/art/julie-mehretu/auguries |website=[[The Broad]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918162741/https://www.thebroad.org/art/julie-mehretu/auguries |archive-date=September 18, 2021 |url-status=live}}</ref> and [[National Museum of African Art]], [[Smithsonian Institution]], [[Washington, D.C.]]<ref>{{cite web |title=Auguries |url=https://collections.si.edu/search/detail/edanmdm:nmafa_2011-5-1? |website=SI |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816023000/https://collections.si.edu/search/detail/edanmdm:nmafa_2011-5-1 |archive-date=August 16, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Untitled'' (2011), [[Studio Museum in Harlem]], New York<ref>{{cite web |title=Untitled |url=https://www.studiomuseum.org/collection-item/untitled-7 |website=Studio Museum |date=January 7, 2019 |access-date=June 5, 2022}}</ref>
*''Mogamma, A Painting in Four Parts: Part 3'' (2012), [[Tate]], [[London]]<ref>{{cite web |title=Mogamma, A Painting in Four Parts: Part 3 |url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/mehretu-mogamma-a-painting-in-four-parts-part-3-t13997 |website=Tate |access-date=June 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324224236/https://www.tate.org.uk/art/artworks/mehretu-mogamma-a-painting-in-four-parts-part-3-t13997 |archive-date=March 24, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Mogamma, A Painting in Four Parts: Part 4'' (2012), Museum of Fine Arts, Houston<ref>{{cite web |title=Mogamma, A Painting in Four Parts: Part 4 |url=https://emuseum.mfah.org/objects/120736/mogamma-a-painting-in-four-parts-part-4? |website=MFAH |publisher=[[Museum of Fine Arts, Houston]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816023213/https://emuseum.mfah.org/objects/120736/mogamma-a-painting-in-four-parts-part-4 |archive-date=August 16, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Cairo'' (2013), The Broad, Los Angeles<ref>{{cite web |title=Cairo |url=https://www.thebroad.org/art/julie-mehretu/cairo |website=[[The Broad]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707090552/https://www.thebroad.org/art/julie-mehretu/cairo |archive-date=July 7, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Invisible Sun (algorithm 5, second letter form)'' (2014), Museum of Modern Art, New York<ref>{{cite web |title=Invisible Sun |url=https://www.moma.org/collection/works/186548?classifications=any&date_begin=Pre-1850&date_end=2022&q=mehretu&utf8=%E2%9C%93&with_images=1 |website=MoMA |access-date=June 5, 2022}}</ref>
*''Myriads, Only by Dark'' (2014), [[National Gallery of Art]], Washington, D.C.; and [[Pérez Art Museum Miami]]<ref>{{cite web |title=Myriads, Only by Dark |url=https://www.nga.gov/collection/art-object-page.166013.html#inscription |website=NGA |publisher=National Gallery of Art |access-date=June 5, 2022}}</ref>
*''A Love Supreme'' (2014-2018), [[Art Institute of Chicago]]<ref>{{cite web |title=A Love Supreme |url=https://www.artic.edu/artworks/246863/a-love-supreme |website=AIC |access-date=June 5, 2022}}</ref>
*''Hineni (E. 3:4) (Me voici)'' (2018), [[Centre Pompidou]], [[Paris]]<ref>{{cite web |title=Hineni (E. 3:4) (Me voici) |url=https://www.centrepompidou.fr/en/ressources/oeuvre/cqEj4By |website=[[Centre Pompidou]] |access-date=August 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816021953/https://www.centrepompidou.fr/en/ressources/oeuvre/cqEj4By |archive-date=August 16, 2022 |url-status=live}}</ref>
*''Haka (and Riot)'' (2019), [[Los Angeles County Museum of Art]]<ref>{{cite web |title=Haka (and riot) |url=https://collections.lacma.org/node/2285624 |website=LACMA |access-date=June 5, 2022}}</ref>
*''Conversion (S.M. del Popolo/after C.)'' (2019-2020), [[Metropolitan Museum of Art]], New York<ref>{{cite web |title=Conversion |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/848796?ft=mehretu&offset=0&rpp=40&pos=1 |website=Met Museum |access-date=June 5, 2022}}</ref>
{{Div col end}}
==Kundivihira==
{{Reflist}}
== Further reading ==
{{refbegin}}
* {{Cite news |last1=Sheets |first1=Hilarie M. |title=Julie Mehretu Reaches for New Heights |work=[[The New York Times]] |date=August 3, 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/08/03/arts/design/julie-mehretu-san-francisco-museum-of-modern-art.html |issn=0362-4331 }}
{{refend}}
==External links==
{{commons category}}
* [http://www.carliergebauer.com/artists/julie_mehretu/ Website of her gallery carlier | gebauer including CV and works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228154246/https://www.carliergebauer.com/artists/julie_mehretu |date=2024-02-28 }}
*[https://web.archive.org/web/20130611043147/http://www.highpointprintmaking.org/editions/mehretu_julie/index.html Julie Mehretu at Highpoint Center for Printmaking, Minneapolis]
*[http://www.walkerart.org/archive/2/AF7361E991C363206165.htm Julie Mehretu at Walker Art Center, Minneapolis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241115152507/https://walkerart.org/archive/2/af7361e991c363206165.htm |date=2024-11-15 }}
*[http://africa.si.edu/exhibits/passages/mehretu-conversation.html Julie Mehretu interviewed for Ethiopian Passages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927231153/http://africa.si.edu/exhibits/passages/mehretu-conversation.html |date=2011-09-27 }}
*[http://artobserved.com/2010/08/ao-auction-preview-two-years-after-declaring-bankruptcy-lehman-brothers-hopes-to-sell-hundred-of-artwords-worth-millions-at-3-auctions-in-uk-us/ 2010 article including an image of ''Untitled 1'']
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Mehretu, Julie}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Category:American contemporary painters]]
[[Category:Ethiopian Jews]]
[[Category:Ethiopian painters]]
[[Category:American abstract artists]]
[[Category:Ethiopian emigrants to the United States]]
[[Category:Jewish American artists]]
[[Category:MacArthur Fellows]]
[[Category:People from East Lansing, Michigan]]
[[Category:Kalamazoo College alumni]]
[[Category:Rhode Island School of Design alumni]]
[[Category:1970 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:American women printmakers]]
[[Category:Ethiopian LGBTQ artists]]
[[Category:Lesbian Jews]]
[[Category:LGBTQ people from Michigan]]
[[Category:LGBTQ people from New York (state)]]
[[Category:20th-century American painters]]
[[Category:20th-century American women painters]]
[[Category:20th-century American printmakers]]
[[Category:21st-century American women painters]]
[[Category:21st-century American painters]]
[[Category:Members of the American Academy of Arts and Letters]]
[[Category:American lesbian artists]]
[[Category:20th-century American LGBTQ people]]
[[Category:21st-century American LGBTQ people]]
[[Category:21st-century American Jews]]
[[Category:East Lansing High School alumni]]
ox659rqciav1bj19cuhs7o940yyia0p
Jim Chuchu
0
29790
140880
121394
2026-06-20T00:29:18Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140880
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Jim Chuchu
| image = Jim Chuchu in 2015.jpg
| imagesize =
| alt =
| caption = Chuchu in 2015
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1982|08|07|df=y}}
| birth_place = [[Nairobi]], Kenya
| othername =
| occupation = Director, photographer, singer-songwriter, visual artist, record producer
| years_active = 2006–present
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| instrument = Vocals, guitar, synthesizer, [[Music sequencer|sequencer]], [[Sampling (music)|sampler]]
| associated_acts = [[Just a Band]], Adeiyu
}}
| website = {{URL|www.jimchuchu.com}}
}}
'''Jim Chuchu''' nyɛla Kenyan shinii dareta, shinii yaara, yiliyiina ni yili sabira ni nuuni tuunbaŋda. Tuuli o daa na bela Kenyan yila laɣingu ni, [[Just a Band]]<ref>{{cite news|url = https://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/03/24/kenya-launches-countrys-first-viral-music-video/|title = Kenya Launches Country's First Viral Music Video|accessdate = 1 April 2010|author = Vinograd, Cassandra|publisher = The Wall Street Journal | date=24 March 2010}}</ref> ka daa naan yi ti niŋ dareta n-ti Kenyan LGBT filim, ''[[Stories of Our Lives]]''.<ref>[http://blogs.indiewire.com/shadowandact/tiff-2014-review-stories-of-our-lives-anthology-film-asks-if-we-are-not-africans-what-are-we-20140905 TIFF 2014 Review: 'Stories of Our Lives' (Anthology Film Asks "If We Are Not Africans, What Are We?")] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129033714/http://blogs.indiewire.com/shadowandact/tiff-2014-review-stories-of-our-lives-anthology-film-asks-if-we-are-not-africans-what-are-we-20140905|date=2014-11-29}}. ''[[Indiewire]]'', September 5, 2014.</ref>
==Tuma==
O ni daa yi kolɛji yuuni 2006 nyaaŋa, n-ti bɔhim baŋsim din yaa dalim pɔhim zuɣu,<ref>[http://african-lookbook.myshopify.com/blogs/african-lookbook/7547840-jim-chuchu Jim Chuchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073848/http://african-lookbook.myshopify.com/blogs/african-lookbook/7547840-jim-chuchu |date=2016-03-04 }}. ''African Lookbook'', November 16, 2014.</ref> Chuchu daa pilila o tuma ni dizaanibu, ni molo molibu.<ref name="Interview with Jim Chuchu">[http://africandigitalart.com/2009/06/interview-with-jim-chuchu/ Interview with Jim Chuchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128191753/http://africandigitalart.com/2009/06/interview-with-jim-chuchu/ |date=2014-11-28 }}. ''African Digital Art'', November 16, 2014.</ref><ref>[http://www.mtvbase.com/shows/touching-base/ Touching Base] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129032649/http://www.mtvbase.com/shows/touching-base/ |date=2014-11-29 }}. ''MTV Base'', November 16, 2014.</ref>
==Filmography==
===Feature films===
* 2014: ''[[Stories of Our Lives]]''
===Short films===
* 2013: ''Homecoming''
* 2013: ''Dinka Translation''
* 2013: ''Urban Hunter''
* 2020: ''Tapi!''
===Web series===
* 2016: ''[[Tuko Macho]]''
==Videography==
* 2013: [[Just a Band]] – ''Matatizo'' (co-director)
* 2011: [[Just a Band]] – ''Huff and Puff'' (co-director)
* 2011: [[Just a Band]] – ''Away''
* 2010: [[Just a Band]] – ''[[Makmende|Ha-He!]]''
* 2009: [[Just a Band]] – ''Usinibore''
* 2009: Stan – ''Wangeci''
* 2009: [[Just a Band]] – ''If I Could''
* 2009: [[Just a Band]] – ''Highway''
* 2008: [[Just a Band]] – ''Hey!''
* 2008: [[Just a Band]] – ''Fly''
* 2008: Manjeru – ''Lalalalala''
* 2008: Atemi – ''Speechless''
* 2008: [[Just a Band]] – ''Iwinyo Piny''
* 2008: Mena – ''Maisha''
==Group exhibitions==
Jim's tumanima be yaɣa din doli ŋɔ ni na:
* 2014: "Afropean Mimicry and Mockery", Künstlerhaus Mousonturm, Frankfurt.<ref>[http://www.mousonturm.de/web/en/projekte-themen/mimicry-mockery Afropean Mimicry & Mockery in Theatre, Performance & Visual Arts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912022711/http://www.mousonturm.de/web/en/projekte-themen/mimicry-mockery |date=2018-09-12 }}. ''Künstlerhaus Mousonturm Frankfurt a.M'', November 16, 2014.</ref>
* 2014: "Shifting Africa", Mediations Biennale Poznan, Poland.<ref>[https://archive.today/20141116135056/http://www.kulturzentrum-faust.de/index.php?article_id=4941&clang=0 Shifting Africa]. ''Kulturzentrum Faust'', November 15, 2014.</ref>
* 2014: "Precarious Imaging", Raw Center for Art, Knowledge and Society, Dakar.<ref>{{cite news|url = http://www.gaystarnews.com/article/senegal-host-gay-art-exhibition-may-despite-criminalizing-gay-sex110414|title = Senegal to host gay art exhibition in May despite criminalizing gay sex|accessdate = 16 November 2014|author = Potts, Andrew|publisher = Gay Star News|archive-date = 5 May 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150505060529/http://www.gaystarnews.com/article/senegal-host-gay-art-exhibition-may-despite-criminalizing-gay-sex110414|url-status = dead}}</ref>
* 2014: "Future Reflexions: Five Positions of Contemporary African Art", Glasgow<ref>[http://www.dailyrecord.co.uk/whats-on/event/future-reflexions-exhibition-jelili-atiku-wura-natasha-ogunji-dennis-feser-and-jim-chuchu/ Future Reflexions Exhibition Jelili Atiku, Wura-Natasha Ogunji, Dennis Feser and Jim Chuchu]. ''Daily Record'', November 15, 2014.</ref><ref>[https://archive.today/20141116135051/http://www.thearches.co.uk/events/arts/future-reflexions-exhibition Future Reflexions Exhibition]. ''The Arches'', November 16, 2014.</ref>
* 2011: "Kudishnyao!" (Just A Band), Rush Arts Gallery (New York) and Goethe-Institut Nairobi<ref>[http://www.okayafrica.com/news/video-just-a-bands-kudishnyao-art-exhibit/ Video: Just A Band’s ‘Kudishnyao!’ Art Exhibit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129022835/http://www.okayafrica.com/news/video-just-a-bands-kudishnyao-art-exhibit/ |date=2014-11-29 }}. ''Okayafrica'', November 16, 2014.</ref>
* 2010: "Mwangalio Tofauti: Nine Photographers from Kenya", Nairobi Gallery<ref>[http://www.contact-zones-nrb.com/home.php Contact Zones NRB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303211609/http://contact-zones-nrb.com/home.php |date=2018-03-03 }}. ''Goethe-Institut Kenya'', November 16, 2014.</ref><ref>[http://artmatters.info/art/2013/06/taking-photography-in-kenyan-to-the-next-level/ Taking Photography in Kenyan to the Next Level]. ''Art Matters'', November 16, 2014.</ref>
* 2009: "TRNSMSSN:" (Just A Band), Goethe-Institut Nairobi<ref name="Interview with Jim Chuchu"/>
* 2009: "Amnesia": Nairobi National Museum.
* 2008: "24: Nairobi – Walkers and Workers", Goethe-Institut, Nairobi.
==Discography==
===Studio albums===
* 2012: ''Sorry for the Delay''
* 2010: ''[[82 (album)|82]]''
* 2008: ''[[Scratch to Reveal]]''
===EPs and singles===
* 2014: ''Stories of Our Lives: Music from and Inspired by the Film'' (EP)<ref name="okayafrica.com">[http://www.okayafrica.com/news/stories-of-our-lives-nest-collective-jim-chuchu-kenya-film/ ‘Stories Of Our Lives,’ An Anthology Film About Queer Life In Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129031253/http://www.okayafrica.com/news/stories-of-our-lives-nest-collective-jim-chuchu-kenya-film/|date=2014-11-29}}. ''Okayafrica'', November 16, 2014.</ref>
* 2014 Mayonde – "Isikuti Love" (Single)
* 2014 Jarel – "The Plus Minus Collection" (EP)
* 2013: Adeiyu – "You Can't Break Her Heart" (Single)<ref name="afripopmag.com">[http://afripopmag.com/2013/10/get-to-know-kenyan-fantasy-folk-duo-adeiyu/ Get to Know: Kenyan Fantasy Folk Duo Adeiyu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129024742/http://afripopmag.com/2013/10/get-to-know-kenyan-fantasy-folk-duo-adeiyu/|date=2014-11-29}}. ''AfriPOP!'', November 16, 2014.</ref>
* 2013: Various Artists – ''The NEST Presents: Legacy'' (Compilation EP)<ref>[http://www.okayafrica.com/audio/kenyan-pop-songs-jarel-nduba-interview/ Kenyan Pop Songs Revisited + Interview With The Legacy Project’s Jarel Nduba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045256/http://www.okayafrica.com/audio/kenyan-pop-songs-jarel-nduba-interview/ |date=2016-03-04 }}. ''Okayafrica'', November 16, 2014.</ref>
* 2013: Adeiyu – ''Imaginary Chains'' (EP)<ref name="afripopmag.com"/>
===Mixtapes and remix albums===
* 2011: The Just A Band Boxing Day Special
* 2011: Kudish: The Sound of Soup
==Bukunima==
* ''Iwalewa: Four Views into Contemporary Africa''. Iwalewa Haus, Bayreuth (2013). {{ISBN|9783000431159}}.
* ''Mwangalio Tofauti" – Nine Photographers from Kenya''. Contact Zones NRB, Nairobi (2012). {{ISBN|978-9966-1553-3-7}}
* ''24: Nairobi''. Kwani Trust, Nairobi (2010). {{ISBN|996672950-X}}.
== Kundivihira ==
<!--- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes on how to create references using<ref></ref> tags, these references will then appear here automatically -->
{{Reflist}}
== External links ==
* {{IMDb name|id=5874888|name=Jim Chuchu}}
*{{Official website|http://www.jimchuchu.com}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Chuchu, Jim}}
<!--- Categories --->
[[Category:1982 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Kenyan photographers]]
[[Category:Kenyan artists]]
[[Category:Kenyan film directors]]
[[Category:Kenyan graphic designers]]
[[Category:Kenyatta University alumni]]
9kc2x1phh3nu6ts0qhqncmw9b5204qz
David Goldblatt
0
29971
140795
133579
2026-06-19T13:59:46Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140795
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{Short description|South African photographer (1930–2018)}}
'''David Goldblatt''' [[Royal Photographic Society#Distinctions and qualifications|HonFRPS]] (29 November 1930 – 25 June 2018) o daa nyɛla South Africa nira ŋun yaari anfooninima.<ref name="guardian-jonze">{{cite web|first1=Tim|last1=Jonze|access-date=25 June 2018|title=Photographer David Goldblatt, South Africa's visual conscience, dies aged 87|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2018/jun/25/david-goldblatt-south-africa-dies-aged-87-photographer|date=25 June 2018|website=The Guardian}}</ref><ref name="weinberg_conversation">Weinberg, Paul. "[http://theconversation.com/david-goldblatt-photographer-who-found-the-human-in-an-inhuman-social-landscape-98984 David Goldblatt: Photographer Who Found the Human in an Inhuman Social Landscape]." The Conversation, 18 May 2019.</ref>
==Piligu biɛhigu==
Goldblatt nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Randfontein]], [[Gauteng Province]],<ref name="guardian-jonze"/> ka o daa nyɛ bia sani Eli mini Olga Goldblatt sunsuuni. O yaannima daa kulila [[South Africa]] ka di nyɛla bɛ daa yila [[Lithuania]] na yuuni 1893.<ref name="oe">[[Okwui Enwezor]]. "Matter and consciousness: An insistent gaze from a not disinterested photographer", ''Fifty-One Years: David Goldblatt'' (Barcelona: Museu d'Art Contemporani de Barcelona, 2001), 13–43.</ref>
==Bahigu biɛhigu==
O ni daa yina ni [[Market Photo Workshop]] ni Johannesburg yuuni 1989,<ref>{{cite web|url=https://marketphotoworkshop.co.za/about/|title=About}}</ref> Goldblatt daa nyɛla sokam ni kuli yɛn bɔri so ka nya o.<ref name="weinberg_conversation" />
Goldblatt daa kpila Anashaara goli 25 June 2018, Johannesburg, kaansa doro n daa ku o<ref name="guardian-jonze" /><ref name="bbc-2018">{{cite news|access-date=25 June 2018|title=The photographer who chronicled life under apartheid|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-44601640|newspaper=BBC News|date=25 June 2018}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2018/06/25/obituaries/david-goldblatt-acclaimed-south-african-photographer-dies-at-87.html?partner=rss&emc=rss&smtyp=cur&smid=tw-nytobits David Goldblatt, Acclaimed South African Photographer, Dies at 87]</ref> O daa kuli maanila anfooninima hali ka ti kani. O mini ban daa beni n daa nyɛ o paɣa, Lily Goldblatt, o bihi Steven, Brenda, ni Ronnie, n-ti pahi o yaansi ayi.<ref name="nyt_obit">Genzlinger, Neil. "[http://www.nytimes.com/2018/06/25/obituaries/david-goldblatt-acclaimed-south-african-photographer-dies-at-87.html David Goldblatt, Acclaimed South African Photographer, Dies at 87]", ''The New York Times'', 25 June 2018.</ref>
==Publications==
* ''On the Mines.'' With [[Nadine Gordimer]]. Cape Town: C Struik, 1973. {{ISBN|0-86977-029-2}}. {{in lang|en}}
* ''On the Mines.'' Göttingen: [[Steidl]], 2012. {{ISBN|978-3-86930-491-5}}. Revised and enlarged edition.
* ''Some Afrikaners Photographed.'' Johannesburg: Murray Crawford, 1975. {{in lang|en}}<!-- no ISBN -->
* ''Cape Dutch Homesteads.'' With Margaret Courtney-Clark and John Kench. Cape Town: C Struik, 1981. {{ISBN|0-86977-140-X}}. {{in lang|en}}
* ''In Boksburg.'' Cape Town: The Gallery Press, 1982. {{ISBN|0-620-05933-8}}. {{in lang|en}}
* ''David Goldblatt: Thirty-five years of photographs, April 1983 to January 1984 / Vyf-en-dertig jaar se foto's, April 1983 tot Januarie 1984.'' Cape Town: South African National Gallery, 1983. Small exhibition catalogue.<!-- no ISBN --> {{in lang|af|en}}
* ''Lifetimes: Under Apartheid.'' With [[Nadine Gordimer]]. New York: Alfred A Knopf, 1986. {{ISBN|0-394-55406-X}}. London: Cape, 1986. {{ISBN|0-224-02870-7}}. {{in lang|en}}
* ''South Africa.'' London: The Photographers' Gallery, 1986. {{ISBN|0-907879-07-1}}. Small exhibition catalogue. {{in lang|en}}
* ''The Transported of KwaNdebele: A South African Odyssey.'' With Brenda Goldblatt and Phillip van Niekerk. New York: Aperture Books, 1989. {{ISBN|0-89381-366-4}}, {{ISBN|0-89381-385-0}}. {{in lang|en}}
* ''South Africa: The Structure of Things Then.'' Cape Town: Oxford University Press 1998. {{ISBN|0-19-571631-0}}. New York: Monacelli, 1998. {{ISBN|1-58093-026-3}}. With an essay by Neville Dubow. {{in lang|en}}
* ''David Goldblatt.'' Phaidon 55. London: Phaidon, 2001. {{ISBN|0-7148-4051-3}}. With text by Lesley Lawson. {{in lang|en}}
* ''David Goldblatt Fifty-One Years.'' Barcelona: Museu d'Art Contemporani de Barcelona, 2001. {{ISBN|84-95273-78-0}}. {{in lang|en}}
* ''Particulars.'' Johannesburg: Goodman Gallery, 2003. {{ISBN|0-620-30659-9}}. ("Prix du Livre ", XVIe Rencontres Internationales de la Photographie [[Arles]] 2004)
* ''David Goldblatt – Intersections.'' Munich: Prestel, 2005. {{ISBN|3-7913-3247-3}}.
* ''David Goldblatt – Photographs.'' Rome: Contrasto, 2006. {{ISBN|88-6965-015-4}}.
* ''David Goldblatt – Some Afrikaners Revisited.'' With [[Antjie Krog]] and Ivor Powell. Cape Town: Umuzi, 2007. {{ISBN|1-4152-0025-4}} (paper), {{ISBN|1-4152-0026-2}} (hard). Revised and augmented edition of ''Some Afrikaners Photographed'' (1975).
* ''David Goldblatt: Photographs: [[Hasselblad Award]] 2006.'' Ostfildern: Hatje Cantz; Gothenburg: [[Hasselblad Foundation]], 2006. {{ISBN|3-7757-1917-2}}.
* ''David Goldblatt: Südafrikanische Fotografien 1952–2006.'' Winterthur: Christoph Merian Verlag, 2007. {{ISBN|3-85616-294-1}}. {{in lang|de}}
* ''Intersections Intersected.'' Porto: Civilização Editoria; Fundação Serralves, 2008. {{ISBN|972-739-201-6}}. With text by Ulrich Loock and Ivor Powell. {{in lang|en}}
* ''Intersecções intersectadas.'' Porto: Civilização Editoria; Fundação Serralves, 2008. {{ISBN|972-739-200-8}}, {{ISBN|972-26-2765-1}}. With text by Ulrich Loock and Ivor Powell. {{in lang|pt}}
* ''In Boksburg.'' Books on Books 7. New York: Errata Editions, 2010. {{ISBN|1-935004-12-3}}. {{in lang|en}} A reduced-size facsimile of the 1982 book, with an essay by Joanna Lehan.
* ''Kith Kin & Khaya: South African Photographs.'' Johannesburg: Goodman Gallery, 2010. {{ISBN|0-9869749-0-0}}, {{ISBN|0-9869749-1-9}}. {{in lang|en}} Catalogue of the exhibition at the [[Jewish Museum (New York)|Jewish Museum]], New York, 2010, and at the South African Jewish Museum, Cape Town, 2010–2011.
* ''TJ / Double Negative: Johannesburg Photographs 1948–2010.'' Cape Town: Umuzi, 2010. {{ISBN|1-4152-0128-5}}. Contrasto Due, 2011. {{ISBN|88-6965-218-1}}. {{in lang|en}} Two books in a box: ''TJ'' is a book of photographs by Goldblatt, ''Double Negative'' a novel by [[Ivan Vladislavic|Ivan Vladislavić]]. (Best Photography Book, Kraszna-Krausz Foundation Book Awards 2011)
* ''TJ / Johannesburg fotografie 1948–2010 / Doppia negazione.'' With Ivan Vladislavic. Contrasto, 2010. {{ISBN|978-88-6965-262-2}}. {{in lang|it}}
* ''TJ.'' Arles: Actes Sud, 2011. {{ISBN|88-6965-271-8}}. {{in lang|fr}}
* ''David Goldblatt'', Photographers' References, 2014. {{ISBN|978-2-9543839-1-0}} {{in lang|en}}. An in depth interview led by Baptiste Lignel.
* ''Regarding Intersections.'' Göttingen: Steidl, 2014. {{ISBN|978-3-86930-714-5}}. With an essay by Michael Stevenson and an interview by [[Mark Haworth-Booth]]. Colour photographs in South Africa made between 2002 and 2011.
* ''Structures of Dominion and Democracy.'' Göttingen: Steidl, 2018. Edited by Karolina Ziebinska-Lewandowska. {{ISBN|978-3-95829-391-5}}. A selective retrospective.
==Exhibitions==
===Solo exhibitions===
{{colbegin|colwidth=30em}}
*''David Goldblatt''. [[Photographers' Gallery]], London, 1974.<ref name="goodmanpdf">"[http://www.goodman-gallery.com/artists/davidgoldblatt.pdf David Goldblatt: Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711111025/http://www.goodman-gallery.com/artists/davidgoldblatt.pdf |date=11 July 2011 }}", Goodman Gallery, 15 October 2010. Retrieved 16 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt''. [[National Gallery of Victoria]], Melbourne, 1975.<ref name="goodmanpdf" />
*Photography Place, Sydney, 1975.
*''David Goldblatt''. Durban Art Gallery, Durban, South Africa, 1977.<ref name="goodmanpdf" />
*''David Goldblatt''. [[Market Theatre (Johannesburg)|Market Theatre]] galleries, Johannesburg, 1978.<ref name="goodmanpdf" />
*[[Johannesburg Art Gallery]], 1983.
*Pretoria Art Gallery, Pretoria, 1983.
*''David Goldblatt''. [[South African National Gallery]], Cape Town, 1983.<ref name="goodmanpdf" />
*''David Goldblatt''. [[Side Gallery]], Newcastle upon Tyne, 1985.<ref>"[https://web.archive.org/web/20160303191145/http://www.amber-online.com/exhibitions/exhibitions-1977-to-1999 Side Gallery Exhibitions 1977–1994]", Amber Online. Archived by the Wayback Machine on 3 March 2016.</ref>
*''David Goldblatt''. Photographers' Gallery, London, 1986.<ref name="goodmanpdf" />
*''Photographs from South Africa''. [[Museum of Modern Art]], New York, 1998.<ref name="bbc-2018"/><ref>"[http://www.moma.org/interactives/exhibitions/1998/goldblatt/ David Goldblatt: Photographs from South Africa]", MoMA. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt''. Netherlands Architecture Institute, Rotterdam, 1998.<ref name="goodmanpdf" />
*''David Goldblatt''. [[South African National Gallery]], Cape Town, 1999.<ref name="goodmanpdf" />
*''Structures''. Johannesburg Art Gallery, to November 1999.<ref>Kathryn Smith, "David Goldblatt's 'Structures' at the JAG", in [http://www.artthrob.co.za/99nov/reviews.html November 1999 reviews archive], [[Artthrob]]. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''In Boksburg''. Krings-Ernst Galerie, Cologne, October 2001 – January 2002.<ref name="kfindex">[http://www.kunstforum.de/kuenstler.asp?pid=1301 Index page], Kunstforum. {{in lang|de}} Retrieved 1 March 2011.</ref>
*''Fifty-One Years,'' Axa Gallery, New York, 2001;<ref name="fiftyone456">''Fifty-One Years: David Goldblatt'' (Barcelona: Museu d'Art Contemporani de Barcelona, 2001), 456.</ref> [[Belém Cultural Center|Centro Cultural de Belém]], Belém, Lisbon, 2002–2003;<ref name="wtw" /> Johannesburg Art Gallery, 2005;<ref>Rory Bester, "Goldblatt, Magubane, Ruselo & Schadeberg", ''Art South Africa'' v 4.2; [http://www.artsouthafrica.com/?article=216 here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707170716/http://www.artsouthafrica.com/?article=216 |date=7 July 2011 }} at artsouthafrica.com. Retrieved 20 February 2011.</ref> [[Barcelona Museum of Contemporary Art|MACBA]], Barcelona (organiser), February–May 2002;<ref name="kfindex" /><ref>[http://www.macba.es/global/exposiciones/docs/goldblatt/gold.ang%204.pdf Leaflet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720141844/http://www.macba.es/global/exposiciones/docs/goldblatt/gold.ang%204.pdf |date=20 July 2011 }} (PDF) accompanying the exhibition (and including a glossary of South African terms), MACBA, 2002. Retrieved 20 February 2011.</ref> Witte de With, Rotterdam, 2002;<ref name="wtw">[http://www.wdw.nl/project.php?id=18 Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724172937/http://www.wdw.nl/project.php?id=18 |date=24 July 2011 }}, Witte de With. Retrieved 20 February 2011.</ref> [[Modern Art Oxford]], Oxford, February–March 2003;<ref>[http://www.modernartoxford.org.uk/whats-on/david-goldblatt/about/ Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927172427/http://www.modernartoxford.org.uk/whats-on/david-goldblatt/about/ |date=27 September 2011 }}, Modern Art Oxford. Retrieved 20 February 2011.</ref> [[Centre for Fine Arts, Brussels|Palais des Beaux-Arts]], Brussels, April–June 2003;<ref>{{cite news |last1=Labalme |first1=Corinne |title=WHAT'S DOING IN; Brussels |url=https://www.nytimes.com/2003/04/13/travel/what-s-doing-in-brussels.html |work=The New York Times |date=13 April 2003 }}</ref> [[Lenbachhaus]], Munich, July–November 2003;<ref>[http://www.kunstaspekte.de/index.php?tid=355&action=termin Exhibition notice], kunstaspekte.de. Retrieved 20 February 2011.</ref> Bensusan Museum and Library of Photography, Johannesburg, July–November 2004.<ref>[http://www.artthrob.co.za/04july/listings_gauteng.html#bensusan Listings for July 2004], Artthrob. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*Krings-Ernst Galerie, Cologne, 2002.
*''Mostly unseen''. Goodman Gallery, Johannesburg, 2002.<ref name="photemera200902">"[http://photemera.blogspot.com/2009/02/david-goldblatt.html David Goldblatt]", PhotoEphemera, 12 February 2009. Retrieved 20 February 2011.</ref><ref>Sean O'Toole, [http://www.artthrob.co.za/02jun/reviews/goodman2.html review] of "Mostly unseen", [[Artthrob]], June 2002. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''Intersections''. Michael Stevenson Gallery, Cape Town, October 2003;<ref>"[http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/intersections/intersections.htm David Goldblatt, Intersections] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090412031928/http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/intersections/intersections.htm |date=12 April 2009 }}", Michael Stevenson Gallery. Retrieved 15 February 2011.</ref><ref name="otoole">Sean O'Toole, "[http://www.artthrob.co.za/03dec/news/goldblatt.html Looking at the land with David Goldblatt]", Artthrob, December 2003. Retrieved 25 February 2011.</ref> Michael Stevenson Gallery, Johannesburg, 2005.<ref>[http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/intersections2/index.htm David Goldblatt, Intersections] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101014044914/http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/intersections2/index.htm |date=14 October 2010 }}, Michael Stevenson Gallery. Retrieved 15 February 2011.</ref> [[museum kunst palast]], Düsseldorf, June–August 2005;<ref name="mkpi">"[http://www.museum-kunst-palast.de/mediabig/757A.doc David Goldblatt. Intersections] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029171159/http://www.museum-kunst-palast.de/mediabig/757A.doc |date=29 October 2007 }}", press release (DOC file). Museum kunst palast. Retrieved 13 February 2011.</ref> Camera Austria, Graz, November 2005 – February 2006.<ref>[http://www.camera-austria.at/ausstellungen.php?ausid=1132048951 Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706090410/http://www.camera-austria.at/ausstellungen.php?ausid=1132048951 |date=6 July 2011 }}, Camera Austria. Retrieved 18 February 2011.</ref> [[Huis Marseille]], Amsterdam, March–May 2007;<ref>[http://www.huismarseille.nl/en/exhibition/david-goldblatt Exhibition notice], Huis Marseille. Retrieved 15 February 2011.</ref> [[Berkeley Art Museum]], July–August 2007.<ref>[http://bampfa.berkeley.edu/exhibition/goldblatt Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719142450/http://bampfa.berkeley.edu/exhibition/goldblatt |date=19 July 2011 }}, Berkeley Art Museum. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''Asbestos''. Michael Stevenson Gallery, Cape Town, October 2003.<ref>"[http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/asbestos/asbestos.htm David Goldblatt, Asbestos] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417180133/http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/asbestos/asbestos.htm |date=17 April 2009 }}", Michael Stevenson Gallery. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''Particulars & Rural South Africa''. Goodman Gallery, Johannesburg, October–November 2003.<ref name="otoole" /><ref name="goodman_pn">[http://www.photography-now.com/institutions/veran_I7218192.html Goodman Gallery listings] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629202434/http://www.photography-now.com/institutions/veran_I7218192.html |date=29 June 2011 }}, photography-now.com. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*Galerie Marian Goodman, Paris, 2004.{{dubious|date=February 2011}}<!-- not in http://www.mariangoodman.com/exhibitions/2003-2004/ -->
*''David Goldblatt''. Galerie des Franciscains, Le Grand Café, Centre d'art contemporain, Saint-Nazaire, November–December 2004.<ref name="grandcafe">[http://www.e-flux.com/shows/view/1636 Exhibition notices] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710161236/http://www.e-flux.com/shows/view/1636 |date=10 July 2011 }} for le Grand Café, e-flux, 5 November 2004. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt''. [[Galería Elba Benítez]], Madrid, May–July 2005.<ref>[http://madrid.art49.com/art49/art49madrid.nsf/0/E50DC6D77E00FBA1C125700E002FCB0E?OpenDocument&lang= Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707164159/http://madrid.art49.com/art49/art49madrid.nsf/0/E50DC6D77E00FBA1C125700E002FCB0E?OpenDocument&lang= |date=7 July 2011 }}, art49.com. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt''. Goodman Gallery, Johannesburg, 2005.<ref name="photemera200902" />
*[[Rencontres d'Arles]], Eglise Sainte-Anne, Arles, 2006.<ref>Sean O'Hagan, [https://www.theguardian.com/artanddesign/2006/jul/16/art2 "Life through thick and thin"], ''The Guardian,'' 16 July 2006. Retrieved 18 February 2011.</ref><ref>Miriam Rosen, "[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0268/is_4_45/ai_n21130325/ Rencontres d'Arles: Various venues]", ''Artforum,'' December 2006. Retrieved 18 February 2011.</ref>
*''Some Afrikaners Revisited''. Michael Stevenson Gallery, Cape Town, October–November 2006.<ref>[http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/afrikaners/index.htm Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110223192051/http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/afrikaners/index.htm |date=23 February 2011 }}, Michael Stevenson. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''Hasselblad Award Winner 2006''. Hasselblad Center, Gothenburg, November 2006 – January 2007.<ref>[http://www.hasselbladfoundation.org/david-goldblatt/ Exhibition notice], Hasselblad Center. Retrieved 17 February 2011.</ref>
*''Hasselblad Award 2006''. Fotografins Hus, Stockholm, February–March 2007.<ref>[http://www.fotografinshus.se/content/doc/press_david_goldblatt.doc Press release] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320181521/http://www.fotografinshus.se/content/doc/press_david_goldblatt.doc |date=20 March 2012 }} for the exhibition ([[DOC (computing)|DOC]]), Fotografinshus. {{in lang|sv}} Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''Photographs''. Forma, Centro Internazionale di Fotografia, Milan, June–August 2007.<ref>"[http://www.ntwk.it/niu/?q=node/445 Il fotografo David Goldblatt al Centro Internazionale di fotografia FORMA di Milano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914064111/http://www.ntwk.it/niu/?q=node%2F445 |date=14 September 2016 }}", NTWK, {{in lang|it}} 3 July 2007. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''Südafrikanische Fotografien 1952–2006''. [[Fotomuseum Winterthur]], Winterthur, March–May 2007.<ref>[http://www.fotomuseum.ch/ALBUM-ARCHIV.archiv2.0.html?&no_cache=1 Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706232123/http://www.fotomuseum.ch/ALBUM-ARCHIV.archiv2.0.html?&no_cache=1 |date=6 July 2011 }}, Fotomuseum Winterthur. {{in lang|de}} Retrieved 17 February 2011.</ref>
*''Selected works''. Marian Goodman Gallery, Paris, May–June 2007. Showing the series ''Particulars''<ref>[http://www.mariangoodman.com/exhibitions/2007-05-04_david-goldblatt/ Exhibition notice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017082806/http://www.mariangoodman.com/exhibitions/2007-05-04_david-goldblatt/ |date=17 October 2010 }}, Marian Goodman Gallery. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''Winner of Hasselblad Award 2006''. Brandts Museet for Fotokunst, Odense, September–November 2007.<ref>[http://www.actuphoto.com/6156-david-goldblatt-at-brandts.html Exhibition notice], actuphoto.com. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt – Photographs of the last decade''. Michael Stevenson Gallery, Cape Town, 2008.<ref>[http://www.michaelis.uct.ac.za/newsevents/exhibitions?viewExhibition=106 Exhibition notice for "Photographs of the last decade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725164818/http://www.michaelis.uct.ac.za/newsevents/exhibitions?viewExhibition=106 |date=25 July 2011 }}, University of Cape Town. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt''. Galerie Paul Andriesse, Amsterdam, October–December 2008.<ref>[http://www.paulandriesse.nl/p/42.html?product_id=103 Exhibition page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241222095212/http://www.paulandriesse.nl/p/42.html?product_id=103 |date=2024-12-22 }}, Galerie Paul Andriesse. Retrieved 20 February 2011.</ref>
*''David Goldblatt''. Museu de Arte Contemporânea ([[Serralves Foundation]]), Porto, 2008.<ref>"[http://jpn.icicom.up.pt/2008/07/24/o_olhar_de_david_goldblatt_sobre_o_apartheid_em_serralves_ate_outubro.html O olhar de David Goldblatt sobre o apartheid, em Serralves até Outubro] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123185041/http://jpn.icicom.up.pt/2008/07/24/o_olhar_de_david_goldblatt_sobre_o_apartheid_em_serralves_ate_outubro.html |date=23 January 2011 }}", Jornalismo Porto Net, 24 July 2008. {{in lang|pt}} Retrieved 19 February 2011.</ref>
*''Joburg''. Goodman Gallery, Johannesburg, 2008.
*''David Goldblatt''. Västeras Konstmuseum, Västerås, 2008.<ref>[http://www.vasteraskonstmuseum.se/notis_start2.asp?kat=23 List of exhibitions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828021718/http://www.vasteraskonstmuseum.se/notis_start2.asp?kat=23 |date=28 August 2010 }}, Västeras Konstmuseum. {{in lang|sv}} Retrieved 18 February 2011.</ref>
*''Intersections Intersected''. Michael Stevenson Gallery, Cape Town, 2008;<ref>[http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/intersections2008/index.htm Exhibition notice for "Intersections Intersected"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100829185033/http://www.michaelstevenson.com/contemporary/exhibitions/goldblatt/intersections2008/index.htm |date=29 August 2010 }}, Michael Stevenson Gallery. Retrieved 16 February 2011.</ref> [[Open Eye Gallery]], Liverpool, December 2008 – February 2009;<ref>[http://www.artrabbit.com/events/event&event=8583 Exhibition notice for "Intersections Intersected"], ArtRabbit. Retrieved 16 February 2011.</ref> [[New Museum|New Museum of Contemporary Art]], New York City, July–October 2009;<ref name="goodman">[http://www.goodman-gallery.com/artists/davidgoldblatt David Goldblatt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624001803/http://www.goodman-gallery.com/artists/davidgoldblatt |date=24 June 2011 }}, Goodman Gallery. Retrieved 15 February 2011.</ref> [[Malmö Konsthall]], Malmö, February–May 2009;<ref>[http://www.e-flux.com/shows/view/6375 Malmö Konsthall: David Goldblatt, Intersections Intersected; Sune Jonsson, And Time Becomes a Wondrous Thing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710161120/http://www.e-flux.com/shows/view/6375 |date=10 July 2011 }}, E-flux, 5 February 2009. Retrieved 15 February 2011.</ref> University Museum of Contemporary Art, [[University of Massachusetts Amherst]], 2011.<ref>[http://www.umass.edu/fac/calendar/universitygallery/events/IntersectionsIntersected.html Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427220920/http://www.umass.edu/fac/calendar/universitygallery/events/IntersectionsIntersected.html |date=27 April 2011 }}, UMass Amherst. Retrieved 17 February 2011.</ref>
*''Fietas''. Goodman Gallery, Johannesburg, 2009.<ref>[http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/138 Exhibition notice]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Goodman Gallery. Retrieved 16 February 2011.</ref>
*''In the time of AIDS''. Galería Elba Benítez, Madrid, 2009.<ref>[http://www.undo.net/it/mostra/85751 Press release for "In the time of AIDS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517184901/http://www.undo.net/it/mostra/85751 |date=2013-05-17 }}, undo.net, 1 April 2009. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''In Boksburg''. Michael Stevenson Gallery, Cape Town, February–April 2009.<ref>[http://www.michaelis.uct.ac.za/newsevents/exhibitions?viewExhibition=128 Exhibition notice for "In Boksburg"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725164852/http://www.michaelis.uct.ac.za/newsevents/exhibitions?viewExhibition=128 |date=25 July 2011 }}, University of Cape Town. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''Some Afrikaners revisited''. Oliewenhuis Art Museum, Bloemfontein, 2009.<ref name="goodman" />
*''Particulars''. Howard Greenberg Gallery, New York City, April–June 2010.<ref>[http://dlkcollection.blogspot.com/2010/06/david-goldblatt-particulars-greenberg.html Review], DLK Collection, 2 June 2010. Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''South African Photographs: David Goldblatt''. [[Jewish Museum (New York)|Jewish Museum]], New York, May–September 2010.<ref name="goodman" />
*''Kith, Kin & Kaya''. South African Jewish Museum, Cape Town, 2010.<ref name="goodman" />
*''TJ: Some things old, some things new and some much the same''. Goodman Gallery, Johannesburg, October–November 2010.<ref>[http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/193 Exhibition notice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516213235/http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/193 |date=16 May 2011 }}, Goodman Gallery. Retrieved 16 February 2011.</ref>
*'''TJ', 1948–2010''. [[Henri Cartier-Bresson Foundation]], Paris, January–April 2011.<ref>Claire Guillot, "[https://www.theguardian.com/culture/2011/jan/25/david-goldblatt-photography-guillot-review David Goldblatt, TJ, 1948–2010 – review]". ''The Guardian Weekly,'' 25 January 2011. Retrieved 25 February 2011.</ref><ref>[http://www.henricartierbresson.org/prog/PROG_expopup1a_fr.htm Exhibition notice] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713075649/http://www.henricartierbresson.org/prog/PROG_expopup1a_fr.htm |date=13 July 2011 }}, Fondation Henri Cartier-Bresson. {{in lang|fr}} Retrieved 25 February 2011.</ref>
*''Selected works''. Marian Goodman Gallery, Paris, January–February 2011.<ref>[http://www.mariangoodman.com/exhibitions/2011-01-15_david-goldblatt/ Exhibition notice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110214095320/http://www.mariangoodman.com/exhibitions/2011-01-15_david-goldblatt |date=14 February 2011 }}, Marian Goodman Gallery. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''On the Mines''. Goodman Gallery, Johannesburg, October–December 2012.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/302|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''Structures of Dominion & Democracy''. Goodman Gallery, Cape Town, November–December 2014.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/485|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''New Pictures 10: David Goldblatt, Structures of Dominion and Democracy''. Minneapolis Institute of Art, August 2014 – February 2015.<ref>{{Cite web|url=https://new.artsmia.org/press/new-pictures-10-david-goldblatt-structures-of-dominion-and-democracy/|title=New Pictures 10: David Goldblatt, Structures of Dominion and Democracy –– Minneapolis Institute of Art|access-date=2024-12-25|archive-date=2024-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225144731/https://new.artsmia.org/press/new-pictures-10-david-goldblatt-structures-of-dominion-and-democracy/|url-status=dead}}</ref>
*''David Goldblatt''. [[Centre Pompidou]], Paris, February–May 2018.<ref>{{Cite web |url=https://www.centrepompidou.fr/cpv/ressource.action?param.id=FR_R-c88028dc60456d0ea825dfcf65ef1f3¶m.idSource=FR_E-fbe0ebfa61b5ddee36a17b3e2d234367¶m.refStatus=nsr |title=L'Évènement David Goldblatt - Centre Pompidou |access-date=5 November 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512190219/https://www.centrepompidou.fr/cpv/ressource.action?param.id=FR_R-c88028dc60456d0ea825dfcf65ef1f3¶m.idSource=FR_E-fbe0ebfa61b5ddee36a17b3e2d234367¶m.refStatus=nsr |url-status=dead }}</ref>
*''David Goldblatt Photographs 1948 – 2018''. [[Museum of Contemporary Art Australia]], Sydney, October 2018 – March 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.mca.com.au/artists-works/exhibitions/david-goldblatt/|title = David Goldblatt: Photographs 1948–2018 | MCA Australia}}</ref>
*''On The Mines''.[[The Norval Foundation]], Cape Town, February–August 2019.<ref>{{cite web | url=https://www.norvalfoundation.org/on-the-mines/ | title=On the Mines: David Goldblatt | Norval Foundation }}</ref>
*''David Goldblatt | Johannesburg 1948 – 2018''. [[Goodman Gallery]], London, June–August 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.goodman-gallery.com/exhibitions/1183/|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''David Goldblatt Strange Instrument''. [[Pace Gallery]], New York, February–March 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.pacegallery.com/exhibitions/david-goldblatt-strange-instrument/|title=Pace Gallery | David Goldblatt: Strange Instrument}}</ref>
*''David Goldblatt Markers of Presence''.[[Goodman Gallery]], Cape Town, June–July 2021.
{{colend}}
===Group exhibitions===
{{colbegin|colwidth=30em}}
*''South Africa: the Cordoned Heart'', South Africa and the USA, 1986.
*Johannesburg Biennial, Johannesburg, 1995.
*Contemporary Art from South Africa, [[Haus der Kulturen der Welt]], Berlin, 1996.
*''In/Sight, African Photographers, 1940 to the Present''. [[Solomon R. Guggenheim Museum|Guggenheim Museum]], New York, 1996.
*''Blank Architecture, Apartheid and After''. Rotterdam and Berlin, 1998.
*''Home''. [[Art Gallery of Western Australia]], Perth, 2000.
*''Rhizomes of Memory, Three South African Photographers''. With George Hallett and [[Santu Mofokeng]]. Henie Onstad Kunstsenter, Oslo, 2000.
*''Eye-Africa, Revue Noir''. Cape Town, Europe and the USA, 2000.
*''The Short Century – Befreiungsbewegungen in Afrika''. Villa Stuck, Munich, 2001.
*Haus der Kulturen der Welt im Martin Gropius Bau, Berlin, 2001.
*[[Museum of Contemporary Art, Chicago|Museum of Contemporary Art]], Chicago, 2001.
*[[MoMA PS1|P.S.1 Contemporary Art Center]], New York, 2001.
*''Head North''. Bildmuseet, Umeå, 2001.
*[[documenta]] 11. Kassel, 2002.<ref>[http://www.undo.net/it/mostra/9691 Press release for Documenta 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131223031420/http://www.undo.net/it/mostra/9691 |date=2013-12-23 }}, undo.net, 8 June 2002. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*Shock. [[Art Gallery of Western Australia]], Perth, 2002.
*''Strangers: The first ICP triennial of photography and video''. [[International Center of Photography]], New York, September–November 2003.
*''Citigroup Photography Prize 2004''. [[Photographers' Gallery]], London, January–March 2004. With [[Robert Adams (photographer)|Robert Adams]], [[Peter Fraser (photographer)|Peter Fraser]] and [[Joel Sternfeld]].<ref>[http://www.undo.net/it/mostra/17725 Press release for "Prize"]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, undo.net, 29 January 2004. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''Citigroup Photography Prize 2004''. [[museum kunst palast]], Düsseldorf, May–August 2004.<ref name="kfindex" />
*''Fotografie aus Südafrika''. Galerie Christine König, [[Vienna]], May–July 2004. With [[Santu Mofokeng]] and [[Zwelethu Mthethwa]].<ref>[http://www.undo.net/it/mostra/19845 Press release for "Photography from South Africa"]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, undo.net, 25 May 2004. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''History, Memory, Society''. With [[Henri Cartier-Bresson]] and [[Lee Friedlander]]. [[Tate Modern]], London, 2004.<ref>Alex Dodd, "A Chronology", in ''David Goldblatt: Photographs'' (Venice: Contrasto, 2006), pp. 230–249.</ref>{{dubious|date=February 2011}}<!-- Should be within http://www.tate.org.uk/modern/exhibitions/past/ if it really occurred, but it's not there -->
*''Eye Spy: Photography from the Permanent Collection''. Museum of Contemporary Art San Diego, San Diego, USA, September 2004 – January 2005.<ref name="spalding">Julia Spalding, "More than meets the eye", "[http://www.sandiegomagazine.com/media/San-Diego-Magazine/October-2004/Photographic-Memories/ Photographic Memories] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716003247/http://www.sandiegomagazine.com/media/San-Diego-Magazine/October-2004/Photographic-Memories/ |date=16 July 2011 }}" ''San Diego Magazine,'' October 2004. Retrieved 18 February 2011.</ref>
*''Faces in the Crowd – Picturing Modern Life from Manet to Today''. [[Whitechapel Art Gallery]], London, 2004–2005.<ref name="faces">"[http://www.kunstaspekte.de/index.php?tid=7288&action=termin Faces in the Crowd]", Kunstaspekte.de. Retrieved 18 February 2011.</ref>
*''Faces in the Crowd – Picturing Modern Life from Manet to Today''. Museo d’Arte Contemporanea, [[Castle of Rivoli|Castello di Rivoli]], Turin, 2005.<ref name="faces" />
*''Unsettled: 8 South African photographers''. [[National Museum of Photography]], Copenhagen, November 2004 – February 2005.<ref>[http://www.kunstaspekte.de/index.php?tid=15326&action=termin Exhibition notice for "Unsettled"], kunstaspekte.de. Retrieved 19 February 2011.</ref>
*''Afrika Remix. Zeitgenössische Kunst eines Kontinents''. [[museum kunst palast]], Düsseldorf, July–November 2004.<ref name="mkpi" /><ref>[http://www.museum-kunst-palast.de/UNIQ129760484806042/doc293A Afrika Remix]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Museum Kunst Palast. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''Africa Remix''. [[The Hayward|Hayward Gallery]], London, February–April 2005.<ref>[http://www.southbankcentre.co.uk/find/hayward-gallery-and-visual-arts/hayward-gallery-exhibitions/past/africa-remix Africa Remix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107130551/http://www.southbankcentre.co.uk/find/hayward-gallery-and-visual-arts/hayward-gallery-exhibitions/past/africa-remix |date=7 January 2011 }}, South Bank Centre. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''Africa Remix: l'Art contemporain d'un continent''. [[Centre Georges Pompidou]], Paris, May–August 2005.<ref>[http://www.centrepompidou.fr/Pompidou/Manifs.nsf/AllExpositions/BC9ED31C1ED5024AC1256F8E00563775?OpenDocument&sessionM=2.10&L=2 Africa Remix], Centre Georges Pompidou. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''Africa Remix''. [[Mori Art Museum]], Tokyo, May–August 2006.<ref>[http://www.mori.art.museum/english/contents/africa/about/index.html Africa Remix], Mori Art Museum. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*''Africa Remix''. [[Moderna Museet]], Stockholm, October 2006 – January 2007<ref>[http://www.modernamuseet.se/en/stockholm/exhibitions/2006/africa-remix/ Africa Remix], Moderna Museet. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*[[documenta]] 12. Kassel, June–September 2007.<ref>[http://www.undo.net/it/mostra/55765 Press release for Documenta 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517200254/http://www.undo.net/it/mostra/55765 |date=2013-05-17 }}, undo.net, 15 June 2007. Retrieved 15 February 2011.</ref>
*''South African Photography 1950–2010''. [[Johannesburg Art Gallery]], 2010.<ref>"[http://www.joburg.org.za/culture/latest-news/227-historic-photographs-record-sas-path Historic photographs record SA's path] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320053045/http://www.joburg.org.za/culture/latest-news/227-historic-photographs-record-sas-path |date=20 March 2012 }}", Johannesburg Art Gallery, 2010. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*29th São Paulo Biennial, São Paulo, September–December 2010. With [[Moshekwa Langa]] and [[Kendell Geers]].<ref name="goodman" />
*54th [[Venice Biennale]], ILLUMInations, 2011.<ref>http://www.biennialfoundation.org/2011/03/artists-venice-biennale-announced/ Biennale Foundation. Retrieved 2 June 2011</ref>
*An exhibition of Goldblatt's photographs from the collection held by the [[Victoria and Albert Museum]] shown alongside group exhibition ''Figures & Fictions: Contemporary South African Photography,'' Victoria and Albert Museum, London, 2011.<ref name="guardian-gevisser">{{cite news | first = Mark | last = Gevisser | author-link = Mark Gevisser | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/apr/23/figures-and-fictions-mark-gevisser | title = Figures & Fictions at the V&A | date = 23 April 2011 | access-date = 28 February 2017 | newspaper = [[The Guardian]] | location = London}}</ref>
*''Appropriated Landscapes: Contemporary African Art from [[the Walther Collection]]'', Neu-Ulm, Germany, 2011–2012.<ref>{{cite book|last=Diserens|first=Corinne|title=Appropriated Landscapes: Contemporary African Art from the Walther Collection|year=2011|publisher=Steidl|isbn=978-3-86930-387-1}}</ref>
*Revolution vs Revolution, [[Beirut Art Center]], 2012.<ref>{{cite web |url=http://beirutartcenter.org/exhibitions.php?exhibid=233&statusid=1 |title=Revolution vs Revolution |publisher=Beirut Art Center |access-date=6 February 2012 |archive-date=25 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225003059/http://beirutartcenter.org/exhibitions.php?exhibid=233&statusid=1 |url-status=dead }}</ref>
*''South Africa in Apartheid and After'', [[San Francisco Museum of Modern Art]], with [[Ernest Cole (photographer)|Ernest Cole]], [[Billy Monk]]. December 2012 – March 2013.<ref>{{Cite web|url=https://www.sfmoma.org/exhibition/south-africa-in-apartheid-and-after/|title = South Africa in Apartheid and After: David Goldblatt, Ernest Cole, Billy Monk}}</ref>
*''Everything Was Moving: Photography from the 60s and 70s'', [[Barbican Centre]], London, September 2012 – January 2013.<ref>{{Cite web|url=https://artafricamagazine.org/david-goldblatt-at-barbican-art-gallery/|title = David Goldblatt at Barbican Art Gallery – Art Africa Magazine| date=23 November 2012 }}</ref>
*''C-16'', Goodman Gallery, Cape Town. December–February 2014.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/369|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''Other People's Memories'', Goodman Gallery, Johannesburg. January–February 2015.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/527|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''New Revolutions: Goodman Gallery at 50'', Goodman Gallery, Johannesburg. June–July 2016.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/621|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''the silences between'', Goodman Gallery, Cape Town. August–September 2017.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/789|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''Narrative Means'', Goodman Gallery, Johannesburg. June–July 2018.<ref>{{Cite web|url=http://www.goodman-gallery.com/exhibitions/917|title=Goodman Gallery}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
{{colend}}
==Awards==
*1987: Hallmark Fellow at the [[International Design Conference in Aspen (IDCA)]], [[Aspen, Colorado|Aspen]], [[Colorado]]<ref>{{cite web|access-date=27 June 2018|title=International Design Conference in Aspen Records|url=https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/c8pg1t6j/dsc/|website=oac.cdlib.org}}</ref>{{Better source needed|date=June 2018}}
*1992: Gahan Fellow in Photography at [[Harvard University]]<ref name="witdoc" />
*1995: [[Camera Austria Award|Camera Austria Award of the City of Graz for Contemporary Photography]]<ref>[http://www.camera-austria.at/capreis.php?id=6 Award announcement] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706090414/http://www.camera-austria.at/capreis.php?id=6 |date=6 July 2011 }}, Camera Austria. {{in lang|de}} Retrieved 18 February 2011.</ref>
*2001: Honorary Doctor in Fine Arts, [[University of Cape Town]]<ref name="art21">“[http://art21.org/artist/david-goldblatt/ David Goldblatt]”, Art21.</ref><ref>[http://web.uct.ac.za/org/photocentre/news_body_2002.htm 2002 news page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905051758/http://web.uct.ac.za/org/photocentre/news_body_2002.htm |date=5 September 2012 }}, University of Cape Town. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*2006: [[Hasselblad Award]] – Hasselblad Foundation International Award in Photography<ref>[http://www.hasselbladfoundation.org/2006-david-goldblatt/en/ 2006 award], Hasselblad Foundation. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*2007: Honorary Doctor of Literature, [[University of the Witwatersrand]]<ref name=witdoc>"[http://web.wits.ac.za/Alumni/AlumniRecognition/HonoraryDegreeCitations/DavidGoldblatt.htm Honorary degree citation: David Goldblatt] {{webarchive|url=https://archive.today/20120719231440/http://web.wits.ac.za/Alumni/AlumniRecognition/HonoraryDegreeCitations/DavidGoldblatt.htm |date=19 July 2012 }}", University of the Witwatersrand. Retrieved 13 February 2011.<!-- This doesn't specify the year, or even the name of the degree (though it clearly implies that it is a doctorate) --></ref>
*2007: Honorary Fellowship of The Royal Photographic Society<ref name="rps">{{cite web | url = http://www.rps.org/about/awards/history-and-recipients/honorary-fellowships | access-date = 8 March 2017 | publisher = [[Royal Photographic Society]] | title = Honorary Fellowships (HonFRPS) | archive-date = 27 January 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170127135803/http://www.rps.org/about/awards/history-and-recipients/honorary-fellowships | url-status = dead }}</ref>
*2009: {{Illm|WD=Q939982|HCB Award}}, [[Henri Cartier-Bresson Foundation]]<ref>"[http://www.henricartierbresson.org/prix/ressources/communiquehcbawardwinner2009.pdf David Goldblatt, winner of the HCB award 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719151844/http://www.henricartierbresson.org/prix/ressources/communiquehcbawardwinner2009.pdf |date=19 July 2011 }}" (press release, PDF), Henri Cartier-Bresson Foundation, 17 June 2009. Retrieved 14 February 2011.</ref>
*2010: [[Lucie Award]], Lifetime Achievement Award, Lucie Foundation<ref name="lucie">"[http://www.lucieawards.com/10/honorees/DavidGoldblatt.html 2010 honoree: David Goldblatt: Lifetime achievement] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618205722/http://lucieawards.com/10/honorees/DavidGoldblatt.html |date=18 June 2011 }}", Lucie Awards. Retrieved 14 February 2011.</ref>
*2011: [[Order of Ikhamanga]] (Silver)<ref>The citation is "For his excellent contribution in the portrayal of South African life through the medium of photography and for leaving an indelible mark in our country’s inclusive literary culture." "[http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=3930 Media Statement by the Chancellor of the National Orders, Director-General in The Presidency, Dr Cassius Lubisi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502182614/http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=3930 |date=2 May 2011 }}", 21 April 2011. Retrieved 27 April 2011.</ref> (awarded, but declined by Goldblatt in protest over the [[Protection of State Information Bill]]<ref>{{cite web |url=https://www.iol.co.za/business-report/economy/photographer-in-info-bill-protest-1186561 |title=Photographer in Info Bill protest |publisher=Business Report |access-date=2 September 2015}}</ref>)
*2011: Honorary Doctor of Fine Arts [[San Francisco Art Institute]]<ref>"[http://activeweb.sfai.edu/newsEvents/newsDetails.aspx?Channel=%2fChannels%2fAdmissions+and+Campus+Wide&WorkflowItemID=0e41c3bc-0dd9-45b7-a097-35132ac4a1c4 SFAI Honors David Goldblatt and Paul Sack at 2011 Commencement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807165258/http://activeweb.sfai.edu/newsEvents/newsDetails.aspx?Channel=%2fChannels%2fAdmissions+and+Campus+Wide&WorkflowItemID=0e41c3bc-0dd9-45b7-a097-35132ac4a1c4 |date=7 August 2011 }}", San Francisco Art Institute, 14 May 2011. Retrieved 21 May 2011.</ref>
*2013: Infinity Award: Cornell Capa Award for Lifetime Achievement, [[International Center of Photography]], New York City<ref>{{cite news|access-date=5 July 2018|title=2013 Infinity Award: Cornell Capa Lifetime Achievement|url=https://www.icp.org/infinity-awards/david-goldblatt|newspaper=International Center of Photography|date=23 February 2016}}</ref>
==Collections==
Goldblatt's work is held in the following permanent public collections:
* [[Durban Art Gallery]]<ref name="sa_history">{{cite web|title=David Goldblatt|url=http://www.sahistory.org.za/people/david-goldblatt|access-date=13 April 2016|website=SA History}}</ref>
* [[Johannesburg Art Gallery]]<ref name="sa_history" />
* [[University of the Witwatersrand]], Johannesburg<ref>[http://web.wits.ac.za/Academic/Health/Faculty/ArtCollection/david-goldblatt.htm Description] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310193443/http://web.wits.ac.za/Academic/Health/Faculty/ArtCollection/david-goldblatt.htm |date=10 March 2010 }} (with text by Goldblatt) of photographs related to asbestos and asbestos poisoning, 1999–2007. University of the Witwatersrand, Faculty of Health Sciences. Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[South African National Gallery]], Cape Town<ref name="lucie" />
* [[University of South Africa]], Pretoria<ref>[http://www.unisa.ac.za/default.asp?Cmd=ViewContent&ContentID=20522&P_ForPrint=1 Description of the Unisa art gallery], University of South Africa. Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[Constitutional Court of South Africa|Constitutional Court]], Braamfontein, Johannesburg<ref>[http://concourt.artvault.co.za/index.php?cid=355&pg=1&ob=artists.sname&od=0&filterfield=artist_id&filterfield=artist_id&filter=2096 David Goldblatt] in the collection of the Constitutional Court. Retrieved 13 February 2011.</ref>
*[[Art Institute of Chicago]], Chicago, IL<ref>"David Goldblatt," Art Institute of Chicago, https://www.artic.edu/search?q=%22david+goldblatt%22</ref>
*[[Museum Kunstpalast]], Düsseldorf<ref name="sa_history" />
* [[Victoria and Albert Museum]], London<ref name="guardian-gevisser" /><ref name="VA Goldblatt">"[http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/photography/photographerframe.php?photographerid=ph026 Exploring Photography: Photographers: David Goldblatt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307091110/http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/photography/photographerframe.php?photographerid=ph026 |date=2012-03-07 }}", [[Victoria and Albert Museum]]. Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[Bibliothèque nationale de France]], Paris<ref>[http://catalogue.bnf.fr/servlet/biblio?ID=40469734&idNoeud=1.1&host=catalogue Catalogue entry], BnF. {{in lang|fr}} Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[Fonds national d'art contemporain]], Paris<ref name="grandcafe" /><ref>"[http://www.cnap.fr/files_infos/%5B89%5DrapportO4.pdf Rapport d'activité 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017192748/http://www.cnap.fr/files_infos/%5B89%5DrapportO4.pdf |date=17 October 2007 }}" (PDF), CNAP. {{in lang|fr}} Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[Barcelona Museum of Contemporary Art]], Barcelona<ref>"[http://www.macba.es/controller.php?p_action=show_page&pagina_id=29&inst_id=19511&lang=ENG Dainfern Golf Estate and Country Club. 22 December 2001. Sèrie 'Dainfern', 2001]{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", MACBA. Retrieved 20 February 2011.</ref>
* [[Photographers' Gallery]], London<ref>{{Cite web |url=https://thephotographersgallery.org.uk/viewpoints/david-goldblatt-south-africa |title=David Goldblatt: South Africa | the Photographers' Gallery |access-date=5 November 2019 |archive-date=5 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105165734/https://thephotographersgallery.org.uk/viewpoints/david-goldblatt-south-africa |url-status=dead }}</ref>
* [[National Museum of Photography]], Copenhagen<ref>"[http://www.kb.dk/en/dia/fotomuseum/samlingen.htm The collection at The National Museum of Photography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827212419/http://www.kb.dk/en/dia/fotomuseum/samlingen.htm |date=27 August 2010 }}", Royal Library. Retrieved 19 February 2011.</ref>
* [[National Gallery of Victoria]], Melbourne<ref>"[http://www.ngv.vic.gov.au/ngv-media/?sq_content_src=%2BdXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3cubmd2LnZpYy5nb3YuYXUlMkZtZWRpYS1hcHAlMkZtZWRpYVJlbGVhc2VzJTJGMjQlMkZkaXNwbGF5JmFsbD0x After Image: Social Documentary Photography in the 20th century] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316045000/http://www.ngv.vic.gov.au/ngv-media/?sq_content_src=+dXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3cubmd2LnZpYy5nb3YuYXUlMkZtZWRpYS1hcHAlMkZtZWRpYVJlbGVhc2VzJTJGMjQlMkZkaXNwbGF5JmFsbD0x |date=16 March 2011 }}", National Gallery of Victoria, 2006. Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[Museum of Modern Art]], New York<ref>[http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=2214 David Goldblatt] in the collection catalogue, MoMA. Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[San Francisco Museum of Modern Art]], San Francisco<ref>[http://www.sfmoma.org/pages/search?query=Goldblatt Search results] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628195429/http://www.sfmoma.org/pages/search?query=Goldblatt |date=28 June 2011 }} for "Goldblatt", SFMoMA. Retrieved 13 February 2011.</ref>
* [[Museum of Contemporary Art San Diego]], [[San Diego]]<ref name="spalding" />
* [[Getty Center]], [[Los Angeles]]<ref>{{Cite web|url=http://www.getty.edu/art/collection/artists/30642/david-goldblatt-south-african-1930-2018/|title=David Goldblatt (South African, 1930 – 2018) (Getty Museum)}}</ref>
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
{{wikiquote|David Goldblatt}}
*{{Official website|https://www.goodman-gallery.com/artists/david-goldblatt}}
*[https://www.npr.org/blogs/pictureshow/2010/04/16/126046986/goldblatt David Goldblatt's View On South Africa] – slideshow & audio report by ''[[NPR]]'
{{Hasselblad Award}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Goldblatt, David}}
[[Category:1930 births]]
[[Category:2018 deaths]]
[[Category:People from Randfontein]]
[[Category:South African Jews]]
[[Category:Harvard University people]]
[[Category:University of the Witwatersrand alumni]]
[[Category:South African people of Lithuanian-Jewish descent]]
[[Category:South African photographers]]
[[Category:Deaths from cancer in South Africa]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala]]
isu26kk2rawwz0t42kgnkfq806ooczz
Jean-Baptiste Oudry
0
30210
140879
101186
2026-06-20T00:10:33Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140879
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{Short description|18th-century French Rococo painter}}
[[File:Jean-Baptiste Perronneau - J-B. Oudry.jpg|thumb|200px|Jean-Baptiste Oudry, by [[Jean-Baptiste Perronneau]].]]
'''Jean-Baptiste Oudry''' ({{IPA|fr|ʒɑ̃ batist udʁi}}; 17 March 1686 – 30 April 1755), o daa nyɛla French [[Rococo]] peenta-peenta, ŋun doori kuriti mini ŋun dizaanira. O daa nyɛla ŋun tooi peentiri dɛma ni yiɣijam binyɛra. O bi'dibiga, '''Jacques-Charles Oudry''', gba daa nyɛla peenta-peenta.
==Maŋmaŋa lahabali==
[[File:Marie marguerite OUDRY née Froissé.jpg|thumb|200px|Marie–Marguerite Oudry, the artist's wife]]
Jean-Baptiste Oudry nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Paris]], o ba n-nyɛ Jacques Oudry, peenta-peenta mini ŋun kɔhiri nuuni tuunbaŋsim binyɛra, ni o paɣa Nicole Papillon,<ref name=bryan>Bryan,1886-9</ref> [[Jean-Baptiste-Michel Papillon]] ŋun doori kuri daŋ.
==Anfooninima ==
===Oyaali peentibu===
<gallery mode="packed" heights="180px">
File:Jean-Baptiste Oudry - Adoration des Mages, 1717.jpg|''Adoration of the Magi'' (1717), 290 x 260 cm., Église Saint-Georges
File:Still Life with a Spaniel Chasing Ducks ( Water ) (Jean-Baptiste Oudry) - Nationalmuseum - 17871 (cropped).tif|''Still Life with a Spaniel Chasing Ducks "Water"'' (1719), 141 x 114 cm., [[Nationalmuseum]]
File:Still Life with a Rifle, Hare and Bird ( Fire ) (Jean-Baptiste Oudry) - Nationalmuseum - 17874.tif|''Still Life with a Rifle, Hare and Bird "Fire"'' (1720), 144 x 116 cm., [[Nationalmuseum]]
File:Still Life of Fruits and Vegetables ( Earth ) (Jean-Baptiste Oudry) - Nationalmuseum - 17868.tif|''Still Life of Fruits and Vegetables "Earth"'' (1721), 145 x 113 cm., [[Nationalmuseum]]
File:Jean-Baptiste Oudry - Allegory of Europe - BF.1987.2 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''Allegory of Europe'' (1722), 161.9 × 151.8 cm., [[Museum of Fine Arts, Houston]]
File:Jean-Baptiste Oudry - Dog Pointing a Partridge - WGA16781.jpg|''Dog Pointing a Partridge'' (1725), 129 x 162 cm. [[Hermitage Museum]]
File:StillLifewithDeadGameandPeachesinaLandscape-JeanBaptisteOudry-BMA.jpg|''Still Life with Dead Game and Peaches in a Landscape'', (1727), 80 x 100.3 cm., [[Birmingham Museum of Art]]
File:Musée des Augustins Toulouse 36.JPG|''Louis XV hunting deer in the Saint-Germain forest'', (1730), [[Musée des Augustins]], [[Toulouse]]
File:Jean-Baptiste Oudry - Hyena (1739).jpg|''Hyena in the Fight with two Dogs'' (1739), 130 x 190 cm., [[Ludwigslust Palace]]
File:Jean-Baptiste Oudry - Le loup et l'agneau.jpg|''The Wolf and the Lamb''. from La Fontaine Fables (no date), 104.1 x 125.7 cm., private collection
File:Still Life with Dead Game and a Silver Tureen on a Turkish Carpet (Jean-Baptiste Oudry) - Nationalmuseum - 17873.tif|''Still Life with Dead Game and a Silver Tureen on a Turkish Carpet'' (1738), 120 x 171 cm., [[Nationalmuseum]]
File:The Dachshound Pehr with Dead Game and Rifle (Jean-Baptiste Oudry) - Nationalmuseum - 17867.tif|''Dachshound Pehr with Game and Rifle'' (1740), 135 x 109 cm., [[Nationalmuseum]]
File:A Hare and a Leg of Lamb (Oudry).jpg|''[[A Hare and a Leg of Lamb]]'' (1742), 98.2 x 73.5 cm., [[Cleveland Museum of Art]]
File:OUDRY Swan attacked by a dog.jpg|''Swan Attacked by a Dog'', (1745), 177.8 x 208.3 cm., [[North Carolina Museum of Art]]
File:Jean-Baptiste Oudry - Cassowary (1745).jpg|''Cassowary'' (1745), 161.9 x 127.4 cm., [[Staatliches Museum Schwerin]]
File:Jean-Baptiste Oudry - Still-life with Pheasant - WGA16782.jpg|''Still-life with Pheasant'' (1753), 97 x 64 cm., [[Louvre]]
File:Cholmondeley Oudry White Duck.jpg|''The White Duck'' (1753), 95.3 x 63.5 cm., [[Houghton Hall]] [stolen 1990]
File:Still Life by Jean-Baptiste Oudry (1685-1755) - IMG 7246 (cropped).JPG|''Still-life with Hare, Partridge and Snipe'' (ca. 1755), 82.2 x 66 cm., [[Worcester Art Museum]]
</gallery>
===Textile designs===
<gallery mode="packed" heights="150px">
File:Chevalfondu.jpg|''Les Amusements Champêtres: Le cheval fondu'' tapestry, from the [[Baron Barlatier de Mas|Barlatier de Mas Collection]]
File:Wandteppich Aktaion, Altes Rathaus Bonn.jpg|Gobelin "Aktaion" in the "Altes Rathaus" (Old Town Hall) of Bonn, Germany (1750)
File:Settee (canapé) (part of a set) MET TP101 (cropped).jpg|Settee (sofa) (ca 1754 –56), carved and gilded beech; wool and silk tapestry, 111.8 x 235 x 81.3 cm., [[Metropolitan Museum of Art]]
File:Aubusson - Fables de La Fontaine 1.JPG|''[[The Lion in Love (fable)|The Lion in Love]]'', [[Aubusson tapestry]] (ca. 1775–1780), after J-B. Oudry, [[Musée Nissim de Camondo]], Paris.
</gallery>
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==Further reading==
* {{cite book|editor-last=Morton|editor-first=Mary|date=2007|url=https://books.google.com/books?id=lxdHAgAAQBAJ|title=Oudry's Painted Menagerie: Portraits of Exotic Animals in Eighteenth-Century Europe|type=collected papers|location=Los Angeles, CA|publisher=J. Paul Getty Museum|isbn=978-0-89236-879-2|lccn=2007-1997|oclc=608484145|via=[[Google Books]]}}
* {{cite book|last=Opperman|first=Hal N.|last2=Rosenberg|first2=Pierre|author2-link=Pierre Rosenberg|date=1982|title=Jean-Baptiste Oudry, 1686–1755|type=exhibition catalogue|language=fr|location=Paris|publisher=Éditions de la Réunion des musées nationaux|isbn=2-7118-0207-8|oclc=983993520}}
* {{cite book|last=Opperman|first=Hal N.|date=1983|url=https://archive.org/details/jboudry16861755e0000oppe|url-access=registration|title=Jean-Baptiste Oudry, 1686–1755|type=exhibition catalogue|location=Fort Worth, TX|publisher=Kimbell Art Museum|isbn=0-912804-12-2|lccn=82-84544|oclc=1194440663|via=the [[Internet Archive]]}}
==External links==
{{commons-inline|Paintings by Jean-Baptiste Oudry}}
*[http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=541 Biography] from the [[Getty Museum]]
*[http://www.getty.edu/art/exhibitions/oudry/index.html Exhibition] and [https://web.archive.org/web/20080706153535/http://www.getty.edu/blog/oudry/ blog] at the [[Getty Museum]]
*[https://web.archive.org/web/20070312102749/http://www.wildlifeart.org/Collections/ArtistBio.cfm?tArtistid=459&tUrl=ArtistBioMain.cfm&UrlName=Artist%20Biographies Biography] from the [[National Museum of Wildlife Art]]
*[http://www.wikigallery.org/wiki/artist37606/Jean-Baptiste-Oudry/page-1 Jean-Baptiste Oudry at WikiGallery.org]
*[http://www.thegreatcat.org/the-cat-in-art-and-photos-2/cats-in-art-18th-century/jean-baptiste-oudry-1686-1755-french/ Jean-Baptiste Oudry's Cat Paintings]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala]]
l8k0iylw93jldg56hbqjbzrf164zdqm
George Hallett (Photographer)
0
30348
140870
114723
2026-06-19T21:33:09Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140870
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''George Hallett''' ( bɛ dɔɣɔ la silimiingoli December bɛɣu pihita dali, yuuni 1942<ref>{{cite web|accessdate=2020-07-03|title=Muslim Views, September 2014|url=https://issuu.com/muslimviews/docs/mv_2809_sept_2014/39|website=Issuu|date=11 June 2015|access-date=2025-01-13|archive-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818061736/https://issuu.com/muslimviews/docs/mv_2809_sept_2014/39|url-status=dead}}</ref> – ka o kani silimiingoli July dahin yini dali, yuuni 2020) o nyɛla ŋun daa nyɛ South Africa foto ŋmari so bɛ ni mi ka o anfooni nim be South Africa exiles nim puuni. O tuma nim zaa nyɛla din chaŋ ti jendiri bɛ tingbani maa taarihi din yirina bɛ ni mi shɛli ni [[Apartheid]] la puuni.
== O bilimni mini din ti o nyinyambɔ ==
Bɛ dɔɣɔ la tiŋyuli booni [[District Six]], n be [[Cape Town]] tingbanni, Hallett nyɛla ŋun yisina kuli pali ni tiŋyuli booni [[Hout Bay]] o yaan nim sani. O nyɛla ŋun ku saha pam n be o yabi doo yuma tumbu shee, ni ka o daa bɔhim binyɛra kamani beebii nim bin shɛŋa mali bu. s
==Gallery==
<gallery>
File:Dancing men at Langa Jazz Festival in 1968.jpg
File:Godfrey Street District Six in1968.jpg
File:Dumile Feni and Louis Moholo, exiles in London in 1971.jpg
File:First Encounter, Johannesburg in 1994.jpg
File:Jann Turner with Eugene de Kock, TRC Headquarters in1997.jpg
</gallery>
<!-- If you need subsection use === Subsection_title === as below -->
== O konko exhibition nima ==
* Yuuni 1970: The Artists' Gallery | Cape Town.<ref>{{cite web |title=George Hallett |url=http://asai.co.za/artist/george-hallett/ |website=Africa South Art Initiative |accessdate=6 April 2019}}</ref>
* Yuuni 1971: [[Westerkerk]] | Amsterdam, Netherlands.
* Yuuni 1972: Anne Frank Huis, Amsterdam. (With Louis Maurice & Gerard Sekoto), [[Présence Africaine]], Salle de La Siem, Paris. University of Brussels.
* Yuuni 1973: Susan Loppert Graphics, London. Central London Polytechnic. John Hansard Gallery, [[Southampton University]] | England.
* Yuuni 1975: ''Midi Libre'' journal | [[Perpignan]], France.
* Yuuni 1979: ''Portraits of African Writers'' | [[Frankfurter Buchmesse]], Germany. Künstlerhaus Bethanien, Berlin.
* Yuuni 1980: Atelier Six | Ceret, [[France]].
* Yuuni 1982: ''Women of Southern Africa'' | Conference Centre, [[Harare]], [[Zimbabwe]]. McKinley Foundation, [[University of Illinois]] | United States.
* Yuuni 1983: [[Howard University]] | Washington DC; [[Michigan State University]], Lansing; [[Emory University]], Georgia; [[Tuskegee Institute]], Georgia; [[Southern Illinois University]], [[Carbondale, Illinois|Carbondale]]; United States.
* Yuuni 1985: [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] | United States.
* Yuuni 1988: Künstforum der Sozialdemokratie | Bonn, Germany.
* Yuuni 1989: Afrika Centrum, Cadier en Keer | Maastricht, [[Netherlands]].
* Yuuni 1995: ''Transformation, 1994 Elections'' | Irma Stern Museum | Cape Town.
* Yuuni 1999: ''The Face of Bo-Kaap'' | Bo-Kaap Museum, Cape Town. Metropolitan Life, Metropolitan Life Headquarters, Bellville | Cape Town.
* Yuuni 1999: [[Metropolitan Life]] headquarters | Cape Town.
* Yuuni 2000: ''Dance for All'' | Maidenhead Cultural Centre | UK.
* Yuuni 2001: ''Dance for All'' | The Aschegach Gallery | Amsterdam, Netherlands.
* Yuuni 2002: Red Cross Children's Hospital | Cavendish Square, Cape Town.<ref>{{cite web |title=George Hallet |url=https://www.sahistory.org.za/people/george-hallet |website=South African History Online |accessdate=6 April 2019}}</ref>
* Yuuni 2004: ''The Truth and Reconciliation Commission Exhibition'' | Herbert Art Gallery and Museum | [[Coventry]], UK.
* Yuuni 2005: ''South African Exiles of the '70s and '80s in Europe'' | Spitz Gallery | London.<ref>{{cite web |title=Memories of Exile – George Hallett |url=https://eyonart.org/2015/07/19/memories-of-exile-george-hallett/ |website=Eye On Art|date=19 July 2015 }}</ref>
* Yuuni 2006: ''Portraits of African Writers'' | [[Cape Town Book Fair|Cape Town International Book Fair]] | Cape Town.
* Yuuni 2007: ''Portraits of African Writers'' | [[Rhodes University]], [[Grahamstown]] | South Africa.
* Yuuni 2009: ''A Photographic Journey'' | Helderberg Photographic Society | Western Cape, South Africa <ref>{{cite web |title=George Hallett Exhibition 'A Photographic Journey' |url=https://helderbergphoto.com/2009/02/03/george-hallett-exhibition-a-photographic-journey/ |website=Helderberg Photographic Society |date=3 February 2009 |accessdate=February 3, 2009}}</ref>
* Yuuni 2010: ''1994 Elections and Mandela's Vision'' | Parliament of Bremen; and touring, Germany | ''Impressions of Italy'', Artscape, Cape Town. ''Portraits from Exile'', [[Bonhams]], London.
* Yuuni 2018: ''George Hallett: Portraits of Nelson Mandela'' | Dégagements Henry Le Bœuf | Brussel <ref>{{cite web |title=George Hallett: Portraits of Nelson Mandela |url=https://eyonart.org/2018/07/13/hallett-bozar/ |website=Eye On Art |date=13 July 2018 |accessdate=July 13, 2018}}</ref>
== Publications ==
===Publications by Hallett===
* Yuuni 1973: [[Cosmo Pieterse]], ''Present Lives Future Becoming'', London: Hickey Press.
* Yuuni 1979: ''Images'', Athlone, Cape Town: BLAC Publishing House.
* Yuuni 1995: Rashid Lombard (ed.), ''Images of Change'', Nolwazi Educational Publishers (photos by Hallett).
* Yuuni 2000: ''Rhizomes of Memory-Tre Sydafrikanske Føtografer'', with David Goldblatt and Santu Mofokeng, Oslo: Forlaget Press.
* Yuuni 2004: ''Moving in Time'', KMM Publishers (as project director and editor).
* Yuuni 2006: ''Women by Women'', Wits University Press (project director and editor with [[Neo Ntsoma]] and Robin Cromley). ''Y2Y Youth to Youth, 30 Years after Soweto'', Wits University Press (project director and editor).
* Yuuni 2006: ''Portraits of African Writers'', Johannesburg; Wits University Press. {{ISBN|978-1868143863}} <ref>{{cite web |title=Portraits of African Writers |website=Wits University Press }}</ref>
* Yuuni 2007: ''District Six Revisited'', Wits University Press (editor and contributing photographer, along with Clarence Coulson, Wilfred Paulse, Jackie Heynes, and graphics by Gavin Jantjes). {{ISBN|978-1868144525}}
* Yuuni 2007–08: ''Sawubona'' [in-flight magazine for SAA] (as photographic consultant).
* Yuuni 2008: Mike Mzileni, ''All that Jazz'' (as photo editor, with Steven Macbeth)
* Yuuni 2010: Rashid Lombard, ''Jazz Rocks'' (as editor and designer). {{ISBN|978-0620464611}}
===Publications with contributions by Hallett===
* Yuuni 1968: [Photographic essay, jazz images], ''Contrast'', vol. 5.
* Yuuni 1970: [Photographic essay, District Six] ''Contrast'', Cape and Transvaal Printers.
* Yuuni 1970s: ''Staffrider'', Johannesburg.
* Yuuni 1970s–'80s: Heinemann's [[African Writers Series]] book covers.
* Yuuni 1973: Cosmo Pieterse, ''Present Lives Future Becoming'', Hickey Press. include names of photographs.
* Yuuni 1988: [Calendar], Holland Committee on South Africa.
* Yuuni 1990: [Photographic Essay on South African Exile Artists], ''Leadership'', vol. 9.
* Yuuni 1991: South African Short Stories, ''Reader's Digest''. "South Africa's New World", ''Leadership''.
* Yuuni 1995: World Press Photo, Thames & Hudson.
* Yuuni 1996: [Calendar], Spoornet.
* Yuuni 1998: Antjie Krog, ''Country of My Skull'', Random House (book cover).
* Yuuni 2000: Hein Willemse (ed.), ''More than Brothers: Peter Clarke & James Matthews at 70'', Kwela Books. [Photo essay on Livingstone High School], Leadership, Hugh Murray.
* Yuuni 2001: Zenzile Khoisan, Jacaranda Time, Garib Communications. George Makana Clark, "The Raw Man", Transition, Duke University Press. Keith Adams (ed.), ''We Came for Mandela: The Cultural Life of the Refugee Community in Cape Town'', Footprints Publishers.
* Yuuni 2003: Paul Faber, Group Portrait South Africa, [[Kwela Books]] & KIT Publishers.
* Yuuni 2005: "Jazz Exiles Re-Initiation Concert", Classic Feel.
* Yuuni 2006: Prince Mbusi Dube (ed.), ''Dumile Feni Retrospective'', Wits University Press.
* Yuuni 2007: Paul Weinberg (ed.), ''Then and Now, Eight South African Photographers'', The Highveld Press. Ryland Fisher Race, Jacana Publishers.
* Yuuni 2008: [[Christine Eyene]], "The Human Face of History", ''Art South Africa'', vol. 6, no 3. James Currey, ''Africa Writes Back'', Wits University Press.
* Yuuni 2009: Gavin Jantjes (ed.), ''Strengths and Convictions''.
== Commissions ==
* Numerous commissions including: [[Nobel Foundation]], Norway. Terres des Hommes, Switzerland. [[Cameroon Airlines]]; Sentinelle Press; Paris. Künstlerhaus Bethanien; Documenta 12; Germany.
* The Department of Arts & Culture; Parliament of South Africa; The Truth and Reconciliation Commission; [[African National Congress]]; Oasis Asset Management; Metropolitan Life Insurance; PetroSA; Spoornet; Random House; Jacana Publishers; Leadership; ESP Africa; OLSET Education Trust; Artscape Theatre; Red Cross Children's Hospital; Bush Radio; [[Sathima Bea Benjamin]]; District Six Museum; South Africa.
== O sinii nima ==
*Yuuni 1974: ''District Six'' – documentary for ITV; provided stills and consultant on production with writer Alex La Guma, London
*Yuuni 1998: ''Morokaners uit Amsterdam'' – 20-minute information video directed by Hallett for the Ministerie van Volks Welzijn en Kultuur.
== O kpaŋmaŋ pina ==
* Yuuni 1980: Hasselblad Camera, Sweden. Award for Outstanding Contributions to Photography.
* Yuuni 1995: [[World Press Photo]]. 3rd Prize Golden Eye Award.<ref>{{cite web |url=https://www.worldpressphoto.org/collection/photo/1995/people-news/george-hallett |title=1995 George Hallett PNS3-AJ |website=World Press Photo Organization |access-date=24 September 2018 |archive-date=6 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706070047/https://www.worldpressphoto.org/collection/photo/1995/people-news/george-hallett |url-status=dead }}</ref>
* Yuuni 1996: Jury of World Press Photo, Amsterdam.
* Yuuni 1999: ''Cape Times'', One City Many Cultures. Winner, Photo-Journalistic excellence: Picture story category.
== O Karimba tali tuma nima ==
* Yuuni 1972–73: Central London Polytechnic.
* Yuuni 1981–82: ZIMCO, Harare.
* Yuuni 1982: University of Illinois, [[Michigan State University]], Emory University, Tuskegee Institute, Howard University, USA.
* Yuuni 1985: Centre for Foreigners, Amsterdam.
* Yuuni 1987: [[St Martin’s School of Art]], London.
* Yuuni 1993: School of Photography, Cape Town.
* University of Cape Town. Iziko Bo-Kaap Museum, Cape Town.
* Yuuni 1998–99: Workshops, Institute for the Advancement of Journalism, Johannesburg. School for International Training,
* Yuuni 2000: Private lessons and mentorship programmes, Cape Town.
* Yuuni 2001: Oslo Foto Kunst Skole, Norway (lectured for two weeks).
* Yuuni 2002–07: Cape Peninsula University of Technology (as moderator and teacher).
* Yuuni 2008: Voicings programme theme democracy, [[St Cloud State University]], [[Minnesota]].
== Maan lihi pahi ==
* [[Richard Rive]]
* [[James Matthews (writer)]]
* [[Alex La Guma]]
* [[Sestigers]]
* [[Peter Clarke (artist)]]
== Kundivihira ==
{{reflist}}
== O litiricha tuma nima ==
<!-- here you can point books or printed articles, that you have used as an source for your page -->
* Hallett, George. 2006. ''Portraits of African Writers'', [[Wits University]] Press, [[Johannesburg]]
* Weinberg, Paul (ed.). 2007. ''Then and Now, Eight South African Photographers'', The Highveld Press. Ryland Fisher Race, Jacana Publishers
* Jantjes, Gavin (ed.). 2009. ''Strengths and Convictions: the life and times of the South African Nobel Peace Laureates''. Nobel Peace Center [978-82-7547-376-7]
== External links ==
<!-- here you can point pages in web, what information you have used as an source for your page -->
* [https://web.archive.org/web/20131112042306/http://asai.co.za/featured-artists/item/81-george-hallett.html Africa South Art Initiative]
* [http://www.sahistory.org.za/people/george-hallett South Africa History]
* [https://web.archive.org/web/20100716103904/http://www.connectinghistories.org.uk/collections/george_hallett.asp Connecting Histories]
* [https://web.archive.org/web/20130828140356/http://www.kalkbaymodern.co.za/p/484542/george-hallett Kalkbay Modern]
* [http://library.duke.edu/exhibits/thenandnow/photos/hallett/then/slides/3.html Duke Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221010/http://library.duke.edu/exhibits/thenandnow/photos/hallett/then/slides/3.html |date=3 March 2016 }}
* [http://www.archive.worldpressphoto.org/search/layout/result/indeling/detailwpp/form/wpp/q/ishoofdafbeelding/true/trefwoord/photographer_formal/Hallett,%20George Archive – Wordpress Photo]
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Hallett, George}}
[Pubu:Ninsala]]
[[Category:White South African people]]
[[Pubu:Ninsala ŋun lahi ka o nyɛvuli ni]]
[[Category:2020 deaths]]
n7mra0vupubv5deb35lhgscben3rb6d
Ibeyi
0
31078
140878
121937
2026-06-19T23:33:16Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140878
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|French musical duo}}
{{for|the Yoruba term|Ibeji}}
{{Update|part=Early life and career|reason=No prose on their third album (nor very much for the first two)|date=September 2022}}
{{Use dmy dates|date=June 2022}}
{{Infobox musical artist
| name = Ibeyi
| image = Ibeyi by Maya Dagnino 2.jpg
| caption = Naomi (left) and Lisa-Kaindé Diaz
| birth_place = [[Paris]], France
| genre = {{hlist|[[soul music|Soul]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[downtempo]]|[[electronic music|electronic]]|[[experimental music|experimental]]|[[trip hop]]}}
| years_active = {{start date|2013}}–present
| label = [[XL Recordings|XL]]
| website = {{URL|ibeyimusic.com}}
| current_members = {{plainlist|
*Lisa-Kaindé Diaz
*Naomi Diaz
}}
| past_members =
| birth_date = {{birth date and age|1994|12|13|df=y}}
}}
'''Ibeyi''' jabili kpee n-nyɛ Lisa-Kaindé Diaz minj Naomi Diaz. Bɛ yiini la bɛ yila Siliminsili mini [[Yoruba language|Yoruba]]-sili ni,<ref name=Act>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2015/feb/15/sister-act-twins-ibeyi-music-french-cuban|title=Sister act: the twins behind Ibeyi|newspaper=[[The Guardian]]|author=Rhick Samadder|date=15 February 2015|access-date=16 February 2015}}</ref> Yoruba-sili ni, Ibeyi (''Ìbejì'') gbunni nyɛla jabihi "twins".<ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/best-sister-bands-siblings-haim-tegan-and-sara-ibeyi-beauty-bonnaroo|title=Decoding the Beauty Looks of Our Favorite Sister Bands: Haim, Tegan and Sara, and More|work=Vogue|first=Mackenzie| last=Wagoner|access-date=13 April 2018|language=en}}</ref>
Bɛ yila chanimi ni Yoruba, Faransi ni [[Afro-Cuban#Music|Afro-Cuban]].<ref name="twins">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2015/feb/20/ibeyi-review|title=Ibeyi review – twin-powered culture-clash charisma|newspaper=The Guardian|author=Betty Clarke|date=20 February 2015|access-date=22 February 2015}}</ref> Lisa, yiliyiina ŋun be tooni,<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/ibeyi-meet-the-soul-sisters-set-to-stun-this-year-s-festival-circuit-10237004.html|title=Ibeyi: meet the soul sisters set to stun this year's festival circuit "Music has always been our way to be happy and to heal ourselves"|author=Hugh Montgomery|newspaper=The Independent|location=United Kingdom|date= 9 May 2015|access-date=8 October 2015}}</ref> n-ŋmeri "piano";<ref name="Balfour">{{cite web|author=Jay Balfour |url=http://www.hiphopdx.com/index/album-reviews/id.2429/title.ibeyi-ibeyi |title=Half Yoruba spiritual and half electronic R&B, Ibeyi's debut is drenched in rhythm and quirky originality. |publisher=hiphopdx |date=20 February 2015 |access-date=22 February 2015}}</ref> Naomi n-ŋmer Peruvian/Cuban binkumda kamani "[[cajón]] mini [[Batá drum]]".
== Discography ==
=== Albums ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|+ List of studio albums, with selected details
! scope="col" rowspan="2" style="width:10em;"| Title
! scope="col" rowspan="2" style="width:17em;"| Album details
! scope="col" colspan="10"| Peak chart positions
|-
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[SNEP|FRA]]<br /><ref name="fr">{{cite web |title=Ibeyi discography |url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Ibeyi |access-date=4 February 2023 |work=lescharts.com |publisher=Hung Medien}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Ultratop|BEL <br />(Fl)]]<br /><ref name="bel-fl">{{cite web | url=http://ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Ibeyi | title=Ibeyi discography | publisher=Hung Medien | work=ultrato.be/nl/ |access-date=21 February 2014}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Ultratop|BEL <br />(Wa)]]<br /><ref name="bel-wa">{{cite web | url=http://ultratop.be/fr/showinterpret.asp?interpret=Ibeyi | title=Ibeyi discography | publisher=Hung Medien | work=ultrato.be/fr/ |access-date=21 February 2014}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[GfK Entertainment Charts|GER]]<br /><ref name="GER-albums">{{cite web|title=Chartverfolgung / Ibeyi / Longplay|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Ibeyi/?type=longplay|work=musicline.de|publisher=[[GfK Entertainment]]|access-date=31 August 2017|language=de|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304004008/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Ibeyi/?type=longplay|url-status=dead}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[MegaCharts|NED]]<br /><ref name="ned">{{cite web | url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Ibeyi | title=Ibeyi discography | publisher=Hung Medien | work=dutchcharts.nl |access-date=21 February 2014}}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Swiss Hitparade|SWI]]<br /><ref>{{cite web | url=http://hiparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Ibeyi | title=Ibeyi discography | publisher=Hung Medien | work=hitparade.ch | access-date=18 October 2017 | archive-date=22 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230422142853/http://hiparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Ibeyi | url-status=dead }}</ref>
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/45352/ibeyi/|title=Ibeyi {{!}} Full Official Chart History|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=31 August 2017}}</ref>
! scope="coL" style="width:3em;font-size:90%;" | [[UK Independent Singles and Albums Charts|UK<br />Ind.]]<br /><ref>Peak positions for UK Independent Albums Chart:
* ''Ibeyi'': {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/independent-albums-chart/20150222/131/|title=Official Independent Albums Chart Top 50: 22 February 2015 – 28 February 2015|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=19 May 2022}}
* ''Ash'': {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/independent-albums-chart/20171006/131/|title=Official Independent Albums Chart Top 50: 06 October 2017 – 12 October 2017|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=19 May 2022}}
* ''Spell 31'': {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/independent-albums-chart/20220513/131/|title=Official Independent Albums Chart Top 50: 13 May 2022 – 19 May 2022|publisher=Official Charts Company|accessdate=19 May 2022}}</ref>
! scope="coL" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Billboard 200|US]]<br /><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/ibeyi/|title=Ibeyi – Chart History {{!}} Billboard|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=11 March 2022|format=To access, select "Billboard 200"}}</ref>
! scope="coL" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Billboard charts|US<br />Heat.]]<br /><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/ibeyi/|title=Ibeyi – Chart History {{!}} Billboard Heatseekers Albums|magazine=Billboard|access-date=11 March 2022|format=To access, select "Heatseekers Albums"}}</ref>
|-
! scope="row" | ''[[Ibeyi (album)|Ibeyi]]''
|
* Released: 17 February 2015<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/ibeyi/1022153775|title=Ibeyi by Ibeyi on Apple Music|publisher=[[iTunes]]|date=17 February 2015|access-date=31 August 2017}}</ref>
* Label: [[XL Recordings]]
* Format: CD, [[Music download|DL]], [[Gramophone record|LP]], [[Streaming media|streaming]]
| 15 || 28 || 35 || 58 || 52 || 20 || 36 || 9 || 166 || 1
|-
! scope="row" | ''[[Ash (album)|Ash]]''
|
* Released: 29 September 2017<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/ash/1271201703|title=Ash by Ibeyi on Apple Music|publisher=iTunes|date=29 September 2017|access-date=31 August 2017|archive-date=2 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602062406/https://music.apple.com/us/album/ash/1271201703|url-status=dead}}</ref>
* Label: XL Recordings
* Format: CD, DL, LP, streaming
| 26 || 48 || 73 || — || — || 47 || — || 49 || — || 13
|-
! scope="row" | ''[[Spell 31]]''
|
* Released: 6 May 2022<ref>{{Citation |title=Spell 31 by Ibeyi |date=2022-05-06 |url=https://music.apple.com/us/album/spell-31/1599859099 |publisher=iTunes |language=en-US |access-date=2023-02-04}}</ref>
* Label: XL Recordings
* Format: CD, DL, LP, streaming
| 98 || — || — || — || — || — || — || 37 || — || —
|-
| colspan="12" style="font-size:90%"| "—" denotes a recording that did not chart or was not released in that territory.
|}
=== EPs ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col" | Title
! scope="col" | Details
! scope="col" | Notes
|-
! scope="row"| ''Oya EP''
|
* Released: 7 August 2014
* Label: XL Recordings
* Format: [[Music download|DL]]
|
{{Track listing
| title1 = "Oya"
| title2 = "River"
| title3 = "Oya"
| note3 = Oya Capella
| title4 = "River"
| note4 = Oshun Dub
}}
|-
|}
=== Singles ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|+ List of singles by main artist
! scope="col" rowspan="2" style="width:13em;"| Title
! scope="col" rowspan="2"| Year
! scope="col" colspan="3"| Peak chart positions
! scope="col" rowspan="2"| Album
|-
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[SNEP|FRA]]<br /><ref name="fr" />
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Ultratop|BEL <br />(Fl)<br />Tip]]<br /><ref name="bel-fl" />
! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Ultratop|BEL <br />(Wa)<br />Tip]]<br /><ref name="bel-wa" />
|-
! scope="row"| "River"
| 2014
| 66 || 84 || 49
| rowspan="2"| ''[[Ibeyi (album)|Ibeyi]]''
|-
! scope="row"| "Stranger / Lover"
| rowspan="2"| 2015
| — || 15 || 34
|-
! scope="row"| "Exhibit Diaz"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/br/album/exhibit-diaz-single/1020616752|title=Exhibit Diaz – Single by Ibeyi on Apple Music|publisher=iTunes|date=28 July 2015|access-date=31 August 2017}}</ref>
| — || — || —
| rowspan="2" {{n/a|Non-album single}}
|-
! scope="row"| "Lost in My Mind"<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/br/album/lost-in-my-mind-single/1201984213|title=Lost in My Mind – Single by Ibeyi on Apple Music|publisher=iTunes|date=10 February 2017|access-date=31 August 2017}}</ref>
| rowspan="4"| 2017
| — || — || —
|-
! scope="row"| "Away Away"
| 174 || 48 || —
| rowspan="3"| ''Ash''
|-
! scope="row"| "Deathless"<br /><small>(featuring [[Kamasi Washington]])</small>
| 188 || — || —
|-
! scope="row"| "Me Voy"<br /><small>(featuring [[Mala Rodriguez]])</small>
| — || — || —
|-
! scope="row"| "Recurring Dream"<ref>{{Cite news |last=Breihan |first=Tom |date=9 March 2021 |title=Ibeyi – "Recurring Dream" |work=Stereogum |url=https://www.stereogum.com/2118893/ibeyi-recurring-dream/music/ |access-date=7 May 2022}}</ref>
| rowspan="2"| 2021
| — || — || —
| style=max-width:4em| ''Music from the film How to Stop a Recurring Dream''
|-
! scope="row"| "Made of Gold"<br /><small>(with [[Pa Salieu]])</small>
| — || — || —
| rowspan="3"| ''Spell 31''
|-
! scope="row"| "Sister 2 Sister"
| rowspan="2"| 2022
| — || — || —
|-
! scope="row"| "Lavender & Red Roses"<br /><small>(with [[Jorja Smith]])</small>
| — || — || —
|-
| colspan="12" style="font-size:85%"| "—" denotes a recording that did not chart
|}
== Notes ==
{{notelist-ua}}
== Kundivihira ==
{{Reflist|
refs=
<ref name="KEXP-FM_20150405">{{cite web|title=Ibeyi – Full Performance (Live on KEXP) |url=https://www.youtube.com/watch?v=l0J2V-oR9Xg |date=13 April 2015 |work=[[KEXP-FM|kexp.org]] |access-date=22 August 2015}}</ref>
}}
== External links ==
{{Commons category}}
* {{Official website|https://ibeyimusic.com/}}
* [https://web.archive.org/web/20140701082321/http://www.xlrecordings.com/ibeyi XLRecordings – Ibeyi page]
* [http://www.itb.co.uk/artist/ibeyi/ UK Talent Agency Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223211820/http://www.itb.co.uk/artist/ibeyi/ |date=23 February 2015 }}
* [https://web.archive.org/web/20150223220857/http://www.olympiaagency.com/en/portfolio/ibeyi/ French Talent Agency Profile]
{{Latin Grammy Award for Best Short Form Music Video}}
{{Authority control}}
[[Category:Cuban electronic music groups]]
[[Category:French electronic music groups]]
[[Category:Cuban contemporary R&B musical groups]]
[[Category:French contemporary R&B musical groups]]
[[Category:Cuban soul musical groups]]
[[Category:French soul musical groups]]
[[Category:French musical duos]]
[[Category:Yoruba-language singers of Cuba]]
[[Category:English-language singers from France]]
[[Category:Spanish-language singers of France]]
[[Category:Cuban twins]]
[[Category:French twins]]
[[Category:Cuban people of Yoruba descent]]
[[Category:Cuban emigrants to France]]
[[Category:French people of Cuban descent]]
[[Category:French people of Yoruba descent]]
[[Category:21st-century French musicians]]
[[Category:Yoruba women musicians]]
[[Category:21st-century French women musicians]]
[[Category:Twin musical duos]]
[[Category:Female musical duos]]
[[Category:French women in electronic music]]
[[Category:Cuban musical duos]]
[[Category:Cuban all-female bands]]
[[Category:French all-female bands]]
cvcey1pivdwulvinmlc0e5qe6fri3ab
List of castles in Ghana
0
32141
140916
115106
2026-06-20T08:51:34Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140916
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Short description|Fortified colonial trading posts in Ghana}}
[[Ghana]] ni daa na bi deei di maŋsulinsi, sahashɛli bɛ ni daa booni [[Gold Coast (region)|Gold Coast]] saha, kamani di yi kuli yɛn buɣisi 15th zaŋ chaŋ19th centuries polo, European kasitili ni ŋmaya nyɛla bɛ ni daa mɛ shɛŋa, di pam daa nyɛla [[Portuguese people|Portuguese]], [[Dutch people|Dutch]] ni [[British people|British]] ni mɛ shɛŋa.<ref name="WHS34">{{cite web|title=Forts and Castles, Volta, Greater Accra, Central and Western Regions|url=https://whc.unesco.org/en/list/34/|website=UNESCO World Heritage Convention|access-date=9 Oct 2022}}</ref> Di daa nyɛla din gɔhi so' shɛŋa Portuguese ni daa mali niŋdi salima mini daba daabiligu.<ref name="WHS34" />
Pirimla di ni mali shɛhira ni Afro-European daabiligu, ni [[Atlantic slave trade]] maa, ni di taarihi ni West Africa yaɣili, di shɛŋa daa nyɛla [[World Heritage Site]] ni daa zaŋ shɛŋa pahi [[UNESCO]] ni yuuni 1979.<ref name="WHS34" />
[[Kumasi Fort]] din be [[Ashanti Region]] nyɛla [[Ashanti Empire|Asante king]] ni daa mɛ shɛli ka di nyɛla gbanpiɛla ŋɔ dini ka o daa tɔɣisi.<ref name="Kumasi">[http://www.ghanamuseums.org/kumasi-fort-millitary-museum.php Kumasi Fort and Military Museum]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at {{url|www.ghanamuseums.org}}</ref>
==Coastal regions==
[[File:FortsGoldküste.JPG|300px|thumb|upright=1.8|A map of the [[Gold Coast (region)|Gold Coast]] circa 1700]]
===World Heritage listed forts===
'''Forts mini Castles, [[Volta Region|Volta]], [[Greater Accra Region|Greater Accra]], Central mini Western Regions''' nyɛla din zani ti [[UNESCO]] European sitaya dina (di bahi bahindi Portuguese, Dutch ni British) zaŋ doli Gold Coast (din pa nyɛ [[Ghana]]. TDi pam pa bela [[World Heritage Site]] ni zaŋti UNESCO yuuni 1979, n-ti tabili:<ref name="WHS34"/>
* Three castles:
** [[Cape Coast Castle|Cape Coast]] at [[Cape Coast]]
** [[Elmina Castle|St. George's d’Elmina]] at [[Elmina]]
** [[Osu Castle|Christiansborg]] at [[Accra|Osu, Accra]]
* Fifteen forts:
**[[Fort Goede Hoop (Ghana)|Good Hope]] at [[Senya Beraku]]
** [[Fort Lijdzaamheid|Patience]] at [[Apam]]
** [[Fort Amsterdam (Ghana)|Amsterdam]] at [[Abandze]]
** [[Fort Coenraadsburg|St. Jago]] at [[Elmina]]
** [[Fort San Sebastian|San Sebastian]] at [[Shama, Ghana|Shama]]
** [[Fort Metal Cross|Metal Cross]] at [[Dixcove]]
** [[Fort Saint Anthony|St. Anthony]] at [[Axim]]
** [[Fort Orange, Ghana|Orange]] at [[Sekondi]]
** {{ill|Fort Groß Friedrichsburg|de}} at [[Prince's Town]]
** [[Cape Coast Castle Light|William (Lighthouse)]] at [[Cape Coast]]
** [[Fort William (Ghana)|William]] at [[Anomabu]]
**[[Fort Victoria, Cape Coast|Victoria]] at [[Cape Coast]]
** [[Ussher Fort|Ussher]] at [[Accra|Usshertown, Accra]]
** [[Fort James (Ghana)|James]] at [[Accra|Jamestown, Accra]]
** [[Fort Apollonia|Apollonia]] at [[Beyin]]
* Four forts partially in ruins:
** [[Fort Amsterdam (Ghana)|Amsterdam]] at [[Abandze]] (Note, this fort is listed both as ''fort'' and as ''fort partially in ruins'' by UNESCO)
** [[Fort Komenda|English Fort]] at British Komenda
** [[Fort Batenstein|Batenstein]] at [[Butre]];
** [[Fort Prinzenstein|Prinzensten]] at [[Keta]]
* Ruins with visible structures:
** [[Fort Nassau, Ghana|Nassau]] at [[Moree, Ghana|Mouri]]
** [[Fort Fredensborg|Fredensborg]] at [[Old Ningo]]
** [[Fort Vredenburgh|Vredenburg]] at Dutch Komenda
** [[Fort Vernon|Vernon]] at [[Prampram]]
** [[Fort Dorothea|Dorothea]] at [[Akwidaa]]
* Two sites with traces of former fortifications:
** [[Fort Frederiksborg|Frederiksborg]] at [[Amanful]], [[Cape Coast]]
** [[Fort Augustaborg]] at [[Teshie]]
* [[List of castles in Africa]]
==== Gallery ====
<gallery mode="packed">
Lahabali_kɔligu:Fort_St._Sebastian_(Shama,_Ghana_2013).jpg|alt=|[[Fort São Sebastião de Xama]].
Lahabali_kɔligu:Fort_Williams_Ghana_(9_of_9).jpg|alt=|[[Fort William (Ghana)|Fort William]].
Lahabali_kɔligu:Fort_Amsterdam_(Ghana)_2012-09-29_08-31-04.jpg|alt=|[[Fort Amsterdam (Ghana)]]
Lahabali_kɔligu:Fort_St_Batenstein_at_Butre.jpg|alt=|[[Fort Batenstein]]
Lahabali_kɔligu:Osu_Castle_3.jpg|alt=|[[Fort Christiansborg]]
Lahabali_kɔligu:Fort_Victoria,_Cape_Coast_B004.jpg|alt=|[[Fort Victoria, Cape Coast]]
Lahabali_kɔligu:Fort_Metal_Cross.jpg|[[Fort Metal Cross]]
</gallery>
=== Other coastal forts ===
Other coastal forts included in [[Ghana's material cultural heritage]] list of the [[Ghana Museums and Monuments Board]]:<ref>[http://www.ghanamuseums.org/forts/forts-castles.php Forts and Castles]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Ghana Museums and Monuments Board]] website</ref>
* Fort Fredericksburg at Amanful (distinguished from [[Fort Frederiksborg]]/Fort Royal near [[Cape Coast Castle]])
* Fort McCarthy at Cape Coast
* The Little Fort at Anomabu
* [[Fort Tantumquery]] at [[Otuam]]
Not listed as heritage (mostly largely destroyed or otherwise lost):
* [[Fort Winneba]] at [[Winneba]]
* [[Fort Sekondi]] at [[Sekondi-Takoradi|Sekondi]]
* [[Fort Kongenstein]] at [[Ada Foah|Ada]]
* [[Fort Elize Carthago]] near [[Axim]]
* [[Fort Ruychaver]] on the banks of the [[Ankobra River]]
* [[Fort Witsen]] near [[Sekondi-Takoradi|Sekondi]]
[[Lahabali_kɔligu:Clickable_Regions_of_Ghana.svg|right|thumb|Regions of Ghana]]
By [[Regions of Ghana|region]] (from East to West):
* [[Volta Region]]:
** [[Fort Prinzenstein]], [[Keta]] ({{coord|5|55|18|N|0|59|37|E|type:landmark|format=dms}})
* [[Greater Accra Region]]:
** [[Fort Fredensborg]], [[Old Ningo]] ({{coord|5.751|0.1835|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Vernon]], [[Prampram]] ({{coord|5.7253|0.1168|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Augustaborg]], [[Teshie]] ({{coord|5.583333|-0.100000|type:landmark|format=dms}})
** [[Osu Castle]] (Christiansborg), [[Accra]] ({{Coord|5|32|49|N|0|10|57|W|type:landmark|format=dms}})
** [[Ussher Fort]], [[Accra]] ({{coord|5.5385|-0.2082|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort James (Ghana)|Fort James]], [[Accra]] ({{coord|5.5337|-0.2111|type:landmark|format=dms}})
* [[Central Region (Ghana)|Central Region]]:
** Fort Good Hope ([[Fort Goede Hoop (Ghana)|Fort Goede Hoop]]), [[Senya Beraku]] ({{coord|5.3874|-0.4898|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Lijdzaamheid]] ('Patience'), [[Apam]] ({{coord|5.286|-0.7281|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Amsterdam (Ghana)|Fort Amsterdam]], [[Abanze|Abandze]] ({{coord|5.192222|-1.093056|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort William (Ghana)|Fort William]], [[Anomabu]] ({{coord|5.17419|-1.1189|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Nassau, Ghana|Fort Nassau]], [[Moree, Ghana|Moree]] ({{coord|5.133333|-1.2|type:landmark|format=dms}})
** [[Cape Coast Castle]], [[Cape Coast]] ({{Coord|5|06|12|N|1|14|33|W|type:landmark|format=dms}})
** [[Cape Coast Castle Light|Fort William (Lighthouse)]], [[Cape Coast]] ({{Coord|5.10797|-1.24428|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Victoria (Ghana)|Fort Victoria]], [[Cape Coast]] ({{Coord|5.1068|-1.2491|type:landmark|format=dms}})
** [[Elmina Castle]], [[Elmina]] ({{coord|5.082600|-1.348100|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Coenraadsburg]], [[Elmina]] ({{coord|5.08444|-1.35083|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Vredenburgh]], [[Komenda, Ghana|Komenda]] ({{coord|5.051745|-1.483541|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Komenda|English Fort]], [[Komenda, Ghana|Komenda]] ({{coord|5.050000|-1.489444|type:landmark|format=dms}})
* [[Western Region (Ghana)|Western Region]]:
** [[Fort San Sebastian]], [[Shema, Ghana|Shama]] ({{coord|5.010825|-1.629199|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Orange, Ghana|Fort Orange]], [[Sekondi]] ({{coord|4.9357|-1.7073|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Batenstein]], [[Butri]] ({{coord|4.826944|-1.921389|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Metal Cross]], [[Dixcove]] ({{coord|4.79335|-1.9451|type:landmark|format=dms}})
** {{ill|Fort Groß Friedrichsburg|de}}, [[Prince's Town]] ({{coord|4.791083|-2.133889|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Santo Antonio]], [[Axim]] ({{coord|4.8680|-2.2444|type:landmark|format=dms}})
** [[Fort Apollonia]], [[Beyin]] ({{coord|4.9874|-2.5902|type:landmark|format=dms}})
== Yaɣa din pahi ==
* [[Kumasi]] Fort in the [[Ashanti Region]].<ref name="Kumasi2">[http://www.ghanamuseums.org/kumasi-fort-millitary-museum.php Kumasi Fort and Military Museum]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at {{url|www.ghanamuseums.org}}</ref>
== Lihi pahi ==
* [[List of castles in Africa]]
==Kundivihira==
{{Reflist}}
== External links ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20111026230210/http://ghana-net.com/forts.aspx Ghana-Net: Forts and Castles of Ghana] (with pictures)
* [https://sites.google.com/site/ghanaplacenames/slideshow/forts Ghana Place Names: Forts & Castles]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019063159/http://sites.google.com/site/ghanaplacenames/slideshow/forts |date=2011-10-19 }} (meanings and origins of names)
{{Africa in topic|List of castles in|show=yes}}
{{Gold Coast}}
[[Category:Ghana history-related lists|Castles]]
[[Category:Castles in Ghana| ]]
[[Category:Lists of buildings and structures in Ghana|Castles]]
[[Category:Lists of castles in Africa|Ghana]]
[[Category:World Heritage Sites in Ghana|Castles]]
[[Category:Lists of castles by country|Ghana]]
[[Category:Lists of tourist attractions in Ghana|Castles]]
[[Category:Tourism in Ghana]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
oskyp6sug44q9uo6gw24s8my4vhoxx9
Gusau Dam
0
33188
140876
138735
2026-06-19T22:33:58Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140876
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Dam along Sokoto River}}
{{Databox}}
[[File:Sokotorivermap.png|thumb|300px|Sokoto river basin, Gusau to the southeast]]
'''Gusau Dam''' nyɛla ko'shɛli din piligi [[Sokoto River]] din be [[Gusau]], tiŋzuɣu zaŋ n-ti Zamfara yaɣili din be Nigeria. Di nyɛla din tiri tiŋ maa kom mini tiŋ'shɛŋa din miri mɔɣili maa. Yuuni 2006, mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii ka daa di niriba ban kalinli yiɣisi pihinahi nyɛvuya ka daa lahi di yanima kɔbisinu.<ref>{{cite web
|url=https://www.dawn.com/news/212885/40-killed-in-nigerian-dam-collapse
|title=40 killed in Nigerian dam collapse
|publisher=DAWN – International
|date=October 2, 2006
|access-date=2009-01-12}}</ref>
==Dam capacity==
Mɔɣili ŋɔ galisim nyɛla din daa bi saɣiri lala tiŋsi ŋɔ yɛlibɔra di yi niŋ ka saa zaɣisi mibu. Silimiin goli January yuuni 2001, Zamfara yaɣili ŋɔ zuɣulan, Ahmed Sani Yerima nyɛla ŋun daa chaŋ n-ti nya minista zaŋ n-ti kom yɛltɔɣa Mohammed Bello Kaliel ka daa yɛlli ni Gusau mɔɣili nyɛla di ni tooi nyuii naai ka daa yɛlli ni tiŋgbani zuɣulan chɛ ka bɛ yoogi Bakolori mɔɣili kpɛhi [[Gusau]]. Kaliel nyɛla ŋun daa yɛlli ni tiŋgbani zuɣulan nyɛla ŋun mali nia ni o ti Nigeria tiŋgbani zaa ko'nyiuri suŋ dizuɣu bɛ nyɛla ban yɛn sɔŋ lala yaɣili ŋɔ ni kom.<ref>{{cite web
|url=http://www.thisdayonline.com/archive/2001/01/12/20010112news20.html
|title=Gusau Dam Drying Up, Says Zamfara Governor
|author=Iyefu Adoba
|publisher=ThisDay
|date=2001-01-12
|accessdate=2010-01-12
|archive-url=https://web.archive.org/web/20041206172810/http://www.thisdayonline.com/archive/2001/01/12/20010112news20.html
|archive-date=2004-12-06
|url-status=dead
}}</ref>
Silimiin goli June yuuni 2002, yaɣa dibaa ayi zaŋ n-ti Zamfara yaɣili nyɛla ban daa sam [[Independent Corrupt Practices and Other Related Offences Commission]] (ICPC) ka daa yɛlli ni Ahmed Sani Yerima nyɛla ŋun di tiŋgbani maa liɣiri yiriŋ. Lahabali nyɛla din daa wuhi ni tiŋgbani zuɣulan nyɛla ŋun yihi liɣiri din yiɣisi #14.2 miliyɔŋ ni bɛ zaŋ gbi Gusau mɔɣili amaa hali ni zuŋɔ binshɛli na bi niŋ.<ref>{{cite web
|url=http://news.biafranigeriaworld.com/archive/ngguardian/2002/jun/15/article09.html
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304050036/http://news.biafranigeriaworld.com/archive/ngguardian/2002/jun/15/article09.html
|url-status=usurped
|archive-date=March 4, 2012
|work=The Guardian
|date= June 15, 2002
|title=Groups Petition Anti-graft Panel Over Alleged Fraud In ZAMFARA
|author=MOHAMMED ABUBAKAR, ABUJA
|accessdate=2010-01-12}}</ref>
==Yuuni 2006 Chiibu==
Alomo nyɛla din daa niŋ Asibiri dali Silimiin goli September biɛɣ'pihita dali yuuni 2006, din daa niŋ ka mɔɣili ŋɔ kom zaa daa yi din daa niŋ ka mɔɣili maa daa chii ka ko'kpɛɣu daa niŋ. Niriba ban kalinli daa yiɣisi pihinahi nyɛla ban daa koŋ bɛ nyɛvuya, yanima kɔbisinu nyɛla din daa di kom ka salo ban kalinli yiɣisi 1,000 nyɛ ban daa koŋ bɛ biɛhisi shɛhi.<ref>{{Cite web |date=2006-10-02 |title=Nigeria: Collapsed dam sweeps away 500 houses – Nigeria {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/nigeria/nigeria-collapsed-dam-sweeps-away-500-houses |access-date=2023-08-23 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref> Di nyɛla din daa niŋ din daa niŋ ka sa'titali daa mi dabaa ayi. Gbaai yihi nyɛvuya mini yanima din daa di kom ŋɔ, puzɔri nyɛla din daa saɣim ka binkɔbiri pam gba nyɛ ban daa kpi. Ko'bilisi nyɛla din daa saɣim din daa niŋ ka lala ko'kpɛɣu daa niŋ.<ref>{{cite web
|url=http://www.irinnews.org/report.asp?ReportID=55814&SelectRegion=West_Africa
|title=NIGERIA: Dozens still missing after dam collapse
|accessdate=2009-01-12}}</ref><ref>{{cite web
|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/5396176.stm
|publisher=BBC
|title=Burst dam destroys Nigeria homes
|date=October 1, 2006
|accessdate=2009-01-12}}</ref>
Kom nyɛla din daa niŋ tom pam lala yaɣili ŋɔ. Ko'kɔhiriba pam nyɛla ban daa pahi bɛ kom liɣiri ni N50 din daa na nyɛ N20.<ref name=scarce>{{cite web
|url=http://www.triumphnewspapers.com/archive/DT16032007/water163207.html
|title=Water scarcity: Gusau residents commend FG
|publisher=Daily Triumph
|date=March 16, 2007
|accessdate=2009-01-12
|access-date=2026-05-30
|archive-date=2012-08-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828220939/http://www.triumphnewspapers.com/archive/DT16032007/water163207.html
|url-status=dead
}}</ref>
==Naaŋa Lɛbigimsim ==
Silimiin goli March yuuni 2007, tiŋgbani zuɣulan nyɛla ŋun daa yihi liɣiri din yiɣisi #2.4 billion ni bɛ zaŋ li labi gbi Gusau mɔɣili.<ref name=scarce/> Silimiin goli May yuuni 2007, zuɣulan zaŋ n-ti Zamfara yaɣili nyɛla ŋun daa yɛlli ni bɛ nyɛla ban yɛn niŋ kam labisi ko'nyuri sɔŋ na lala yaɣili ŋɔ.<ref>{{cite web
|url=http://www.unitedworld-usa.com/pdf/nigeria2007.pdf
|publisher=UnitedWorld
|title=Zamfara State: Abundant arable land and solid minerals
|date=May 24, 2007
|accessdate=2009-01-12
|access-date=2026-05-30
|archive-date=2011-07-17
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717163753/http://www.unitedworld-usa.com/pdf/nigeria2007.pdf
|url-status=dead
}}</ref>
Silimiin goli January yuuni 2010, Zamfara yaɣili bilichininima nyɛla ban daa yina n-ti sabi gbaŋ galim [[Economic and Financial Crimes Commission]] (EFCC) ka daa yɛlli ni di to ni bɛ vihi zuɣulan kuro zaŋ n-ti Zamfara yaɣili Ahamad Sani Yarima din daa niŋ ka o di liɣiri din yiɣisi N1 billion zaŋ n-ti Gusau mɔɣili ŋɔ labi gbi yiriŋ.<ref>{{cite web
|url=http://www.triumphnewspapers.com/goru412010.html
|date=January 4, 2010
|title=Group drag ex-governor to EFCC, ICPC
|author=BALA ABUBAKAR
|publisher=Daily Triumph
|accessdate=2009-01-12
|access-date=2026-05-30
|archive-date=2011-07-22
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722152418/http://www.triumphnewspapers.com/goru412010.html
|url-status=dead
}}</ref>
==Kundivihira ==
{{reflist}}
{{coord|12|08|41|N|6|40|15|E|display=title|region:NG_type:waterbody_source:dewiki}}
{{DEFAULTSORT:Gusau Dam}}
[[Category:2006 disasters in Nigeria|Gusau dam collapse]]
[[Category:2006 in Nigeria|Gusau dam collapse]]
[[Category:Man-made disasters in Nigeria]]
[[Category:Dam failures in Africa]]
[[Category:Dams in Nigeria]]
[[Category:Zamfara State]]
qnrntm2m8fwgwiubrwuxl4l901lncvh
Kwita Izina
0
33260
140860
139729
2026-06-19T16:58:07Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140860
wikitext
text/x-wiki
'''Kwita Izina''' nyɛla [[Rwanda]] suuna ka bɛ niŋda n tiri bɛ ni na n yoli dɔɣi kparili so.<ref>{{Cite web|last=Golder|first=Megan|date=2023-08-29|title=Infant gorilla naming 2023 – Kwita Izina|url=https://gorillafund.org/gorilla-infants/kwita-izina-2023/|access-date=2026-06-01|website=Dian Fossey Gorilla Fund|language=en-US}}</ref> Bɛ boonili mi pɔi ka bɛ naan yi niŋ bɛ kali puuni suuna din yɛn niŋ di yi ti niŋ ka bɛ dɔɣi bia Rwanda kali puuni ka o suuna yɛn niŋ.<ref>{{Cite web|title=allAfrica.com: Rwanda: Kwita Izina Ceremony to Celebrate 18 Baby Gorillas|url=http://allafrica.com:80/stories/200906160705.html|access-date=2026-06-01|website=allafrica.com|language=en}}</ref>
Lala [[suuna]] maa nyabili kuli nyɛla di sɔŋ ni tooi lihiri kpara maa zaɣ' yini kam ni bɛ balibu balibu bɛ biɛhigu shee maa.<ref>{{Cite web|title=allAfrica.com: Africa: Kenya, Uganda Spice Up Kwita Izina|url=http://allafrica.com/stories/200906150545.html|access-date=2026-06-01|website=allafrica.com|language=en}}</ref>
Di daa kpami ni di wuhi di ni yu ni di zaŋ niriba haŋkali ni labina kpara mini bɛ balibu zaa puuni bɛni din gbaai Volcanoes National Park din be Virunga zoya lanila din be in the tingbani maa wulin luhili polo maa.<ref>{{Cite web|title=Kwita Izina – Art for Gorillas|url=http://artforgorillas.wildlifedirect.org/tag/kwita-izina/|access-date=2026-06-01|website=artforgorillas.wildlifedirect.org|language=en-US|archive-date=2011-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222203656/http://artforgorillas.wildlifedirect.org/tag/kwita-izina/|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
3onvq3pr34wbjrlg1euwff2vnqlm7ml
Imilchil
0
33262
140813
138737
2026-06-19T16:18:23Z
Alhaj Darajaati
22
140813
wikitext
text/x-wiki
'''Imilchil''' bee '''Imilshil''' ({{Langx|ber|'''Imilcil''', ⵉⵎⵉⵍⵛⵉⵍ}} {{IPA|ber|i.mil.ʃil|pron|Zgh imilchil ⵉⵎⵉⵍⵛⵉⵍ.ogg}}, {{langx|ar|إملشيل}}) nyɛla tiŋ' bila ŋan be [[Morocco]], in Atlas zoya yaɣali, ka di salo kalli paai niriba tuhili ni kobisinii ni pihiyobu ayi'ka (1,858).
Di nyɛla din be '''Asif Mellulen''' ("white river") yɔɣu ni. Imilchil tiŋ ŋɔ ni ka Ayt HdiddHdiddu zuliya be, ban be Ait Yafelman laɣingu, ka bɛ yari Central Atlas Tamazight. Niriba ni tooi chani tiŋ ŋɔ lahiʒibisi yaɣa shɛli n-nyɛ Axyam (Akhyam), Aguni waterfalls, Ziz Gorges mini dValley ni ''igherman'' (ksars).<ref>http://www.imilchil.adrar.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=35 {{Dead link|date=August 2016}}</ref>
==Climate==
Zaŋyi di, Imilchil nyɛla din mali wari pam,"Köppen system" vuhigu ni wuhi shɛm, ka di bi yi shɛli pahila din be maasim shee maa. Wuuni saha nyɛla din tula ka kuui, ka di dabsi shɛŋa wuntaŋ ni tula ka yuŋ mi maha.
{{Weather box
|location = Imilchil (1999-2019 averages)
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan high C= 5.6
|Feb high C= 6.6
|Mar high C= 10.4
|Apr high C= 14.1
|May high C= 17.9
|Jun high C= 23.3
|Jul high C= 27.5
|Aug high C= 26.2
|Sep high C= 21.4
|Oct high C= 16.4
|Nov high C= 10.0
|Dec high C= 7.5
|year high C=
<!-- Mean daily temperature -->
|Jan mean C= -0.4
|Feb mean C= 0.6
|Mar mean C= 4.0
|Apr mean C= 7.4
|May mean C= 11.1
|Jun mean C= 16.1
|Jul mean C= 19.9
|Aug mean C= 18.8
|Sep mean C= 14.4
|Oct mean C= 10.0
|Nov mean C= 3.9
|Dec mean C= 1.3
|year mean C=
<!-- Average low temperatures -->
|Jan low C= -5.4
|Feb low C= -4.6
|Mar low C= -1.9
|Apr low C= 1.1
|May low C= 4.5
|Jun low C= 8.7
|Jul low C= 12.0
|Aug low C= 11.6
|Sep low C= 8.2
|Oct low C= 4.3
|Nov low C= -1.1
|Dec low C= -3.5
|year low C=
<!-- Precipitation -->
|Jan precipitation mm= 53
|Feb precipitation mm= 54
|Mar precipitation mm= 64
|Apr precipitation mm= 72
|May precipitation mm= 73
|Jun precipitation mm= 46
|Jul precipitation mm= 30
|Aug precipitation mm= 42
|Sep precipitation mm= 58
|Oct precipitation mm= 52
|Nov precipitation mm= 53
|Dec precipitation mm= 46
|year precipitation mm=
|source 1= climate-data.org [https://en.climate-data.org/africa/morocco/imilchil-املشيل/imilchil-املشيل-46617/]
}}
== Amiliya chuɣu ==
Imilchil nyɛla di kpaŋsir "Berber" kali, ka salo mi li di chuɣu maa zuɣu, ''Betrothal Festival'' – ''Souk Aam'' bee ''Agdoud N'Oulmghenni''. Kpamba yɛli ni bihi ni tooi zuliya diba ayi ni na ka yu taba, amaa ka bɛ laamba zaɣisi ni bɛ di nya taba. Ka di biɛrim che ka bɛ chaŋ ti ku bɛ maŋa, ka di daa nam Isli (his) mini Tislit (hers) kobilsi din miri Imilchil. Ka bɛ laamba daa gbaai ni bɛ yihi dabsili zali bɛ kpibu ŋɔ dabsili - ka shɛba yi pa yuri taba ka yi zuliya konkonba na bɛ ni tooi bo taba. teeri. Dini n-da nam Imilchil amiliya chuɣu ŋɔ.<ref>{{cite web |url=http://travelguides.lastminute.ie/sisp/?fx%3Devent%26event_id%3D30116 |title=Lastminute.com - Marrakech - Imilchil Marriage Festival |accessdate=2009-05-31 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202064011/http://travelguides.lastminute.ie/sisp/?fx=event&event_id=30116 |archivedate=2009-02-02 |access-date=2026-06-01 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202064011/http://travelguides.lastminute.ie/sisp/?fx=event&event_id=30116 }}</ref>
A yi chaŋ dini, tiŋ' bihi bihi nyɛla dinkuli waliwali zaya lala yaɣali maa, ma so yi bɔri paɣa, bi dii ku tooi chaŋ ti nya o, ka di nyɛla yɛltɔɣa muɣisiɣu zuɣu. Chuɣu chami ka banima ni tooi zaŋ bɛ bipuɣinsi wuhi salo ka dabba nya ba bo. Di yi niŋ ka paɣa zaɣiti doo, paɣa yari mi, "a gbaagi m binsabli" ({{lang|tzm|Tq massa n uchemt}}). Niriba ni tooi paai pihinahi kpuɣi alikawli dindali maa ni bɛ bɔri taba. Yila, waa, bindira, ni neenviɛla nyɛla din viɛligira chuɣu maa. Chuɣu nyɛla din vori niriba pam na lala yaɣali maa.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Berber populated places]]
[[Pubu:Berber words and phrases]]
[[Pubu:Populated places in Midelt Province]]
[[Pubu:Mountain villages in Morocco]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
ov1a6n2jgrdey8lbvk8vktbtljpxtkn
140817
140813
2026-06-19T16:19:49Z
Alhaj Darajaati
22
Added a databox
140817
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Imilchil''' bee '''Imilshil''' ({{Langx|ber|'''Imilcil''', ⵉⵎⵉⵍⵛⵉⵍ}} {{IPA|ber|i.mil.ʃil|pron|Zgh imilchil ⵉⵎⵉⵍⵛⵉⵍ.ogg}}, {{langx|ar|إملشيل}}) nyɛla tiŋ' bila ŋan be [[Morocco]], in Atlas zoya yaɣali, ka di salo kalli paai niriba tuhili ni kobisinii ni pihiyobu ayi'ka (1,858).
Di nyɛla din be '''Asif Mellulen''' ("white river") yɔɣu ni. Imilchil tiŋ ŋɔ ni ka Ayt HdiddHdiddu zuliya be, ban be Ait Yafelman laɣingu, ka bɛ yari Central Atlas Tamazight. Niriba ni tooi chani tiŋ ŋɔ lahiʒibisi yaɣa shɛli n-nyɛ Axyam (Akhyam), Aguni waterfalls, Ziz Gorges mini dValley ni ''igherman'' (ksars).<ref>http://www.imilchil.adrar.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=35 {{Dead link|date=August 2016}}</ref>
==Climate==
Zaŋyi di, Imilchil nyɛla din mali wari pam,"Köppen system" vuhigu ni wuhi shɛm, ka di bi yi shɛli pahila din be maasim shee maa. Wuuni saha nyɛla din tula ka kuui, ka di dabsi shɛŋa wuntaŋ ni tula ka yuŋ mi maha.
{{Weather box
|location = Imilchil (1999-2019 averages)
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan high C= 5.6
|Feb high C= 6.6
|Mar high C= 10.4
|Apr high C= 14.1
|May high C= 17.9
|Jun high C= 23.3
|Jul high C= 27.5
|Aug high C= 26.2
|Sep high C= 21.4
|Oct high C= 16.4
|Nov high C= 10.0
|Dec high C= 7.5
|year high C=
<!-- Mean daily temperature -->
|Jan mean C= -0.4
|Feb mean C= 0.6
|Mar mean C= 4.0
|Apr mean C= 7.4
|May mean C= 11.1
|Jun mean C= 16.1
|Jul mean C= 19.9
|Aug mean C= 18.8
|Sep mean C= 14.4
|Oct mean C= 10.0
|Nov mean C= 3.9
|Dec mean C= 1.3
|year mean C=
<!-- Average low temperatures -->
|Jan low C= -5.4
|Feb low C= -4.6
|Mar low C= -1.9
|Apr low C= 1.1
|May low C= 4.5
|Jun low C= 8.7
|Jul low C= 12.0
|Aug low C= 11.6
|Sep low C= 8.2
|Oct low C= 4.3
|Nov low C= -1.1
|Dec low C= -3.5
|year low C=
<!-- Precipitation -->
|Jan precipitation mm= 53
|Feb precipitation mm= 54
|Mar precipitation mm= 64
|Apr precipitation mm= 72
|May precipitation mm= 73
|Jun precipitation mm= 46
|Jul precipitation mm= 30
|Aug precipitation mm= 42
|Sep precipitation mm= 58
|Oct precipitation mm= 52
|Nov precipitation mm= 53
|Dec precipitation mm= 46
|year precipitation mm=
|source 1= climate-data.org [https://en.climate-data.org/africa/morocco/imilchil-املشيل/imilchil-املشيل-46617/]
}}
== Amiliya chuɣu ==
Imilchil nyɛla di kpaŋsir "Berber" kali, ka salo mi li di chuɣu maa zuɣu, ''Betrothal Festival'' – ''Souk Aam'' bee ''Agdoud N'Oulmghenni''. Kpamba yɛli ni bihi ni tooi zuliya diba ayi ni na ka yu taba, amaa ka bɛ laamba zaɣisi ni bɛ di nya taba. Ka di biɛrim che ka bɛ chaŋ ti ku bɛ maŋa, ka di daa nam Isli (his) mini Tislit (hers) kobilsi din miri Imilchil. Ka bɛ laamba daa gbaai ni bɛ yihi dabsili zali bɛ kpibu ŋɔ dabsili - ka shɛba yi pa yuri taba ka yi zuliya konkonba na bɛ ni tooi bo taba. teeri. Dini n-da nam Imilchil amiliya chuɣu ŋɔ.<ref>{{cite web |url=http://travelguides.lastminute.ie/sisp/?fx%3Devent%26event_id%3D30116 |title=Lastminute.com - Marrakech - Imilchil Marriage Festival |accessdate=2009-05-31 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202064011/http://travelguides.lastminute.ie/sisp/?fx=event&event_id=30116 |archivedate=2009-02-02 |access-date=2026-06-01 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202064011/http://travelguides.lastminute.ie/sisp/?fx=event&event_id=30116 }}</ref>
A yi chaŋ dini, tiŋ' bihi bihi nyɛla dinkuli waliwali zaya lala yaɣali maa, ma so yi bɔri paɣa, bi dii ku tooi chaŋ ti nya o, ka di nyɛla yɛltɔɣa muɣisiɣu zuɣu. Chuɣu chami ka banima ni tooi zaŋ bɛ bipuɣinsi wuhi salo ka dabba nya ba bo. Di yi niŋ ka paɣa zaɣiti doo, paɣa yari mi, "a gbaagi m binsabli" ({{lang|tzm|Tq massa n uchemt}}). Niriba ni tooi paai pihinahi kpuɣi alikawli dindali maa ni bɛ bɔri taba. Yila, waa, bindira, ni neenviɛla nyɛla din viɛligira chuɣu maa. Chuɣu nyɛla din vori niriba pam na lala yaɣali maa.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Berber populated places]]
[[Pubu:Berber words and phrases]]
[[Pubu:Populated places in Midelt Province]]
[[Pubu:Mountain villages in Morocco]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
one73m9ut2cftmuchkaxqyeavxd4mcf
Ngondo
0
33263
140853
138666
2026-06-19T16:52:06Z
Alhaj Darajaati
22
140853
wikitext
text/x-wiki
'''Ngondo''' nyɛla yuuni pulini kom chuɣu ka Sawa (coastal peoples) nima puhiri li Douala yaɣili, Cameroon tingbanni. Lala chuɣu mo maa zaɣ' jia kuli nyɛla suhupiɛlli zaŋ ti jengu nima. Lala suhupiɛlli chuɣu mo maa puhirila Wouri Bay kom gbuni, lala saha ka ban nini kpali maa kpe kom maa gbunni tiŋa yuli booni miengu (plural for jengu).
Lala miengu nima maa ŋmanila ninsali zahima maa ka ni tooi ti ban jamdiba saha kali wuhiya ni ban be dini maa ban ni tooi kpalim ko' tiŋa hawa gbaliŋ ka ti yina ni o niɛma ka di kuli kuui. Bɛ saɣiri ka bihi chani nimaani. Ngondo daa nyɛla Camaroon gomnanti ni daa baani shɛli yuuni 1981, but reinstated in 1991. Lala chuɣu ŋɔ maa niŋdila December goli ni bakɔi ni naa ayi sunsuuni yuuni kam.<ref>{{Cite journal|last=Austen|first=Ralph|date=1992|title=Tradition, Invention and History: The Case of the Ngondo, (Cameroon) (Tradition, invention et histoire: le cas du Ngondo (Cameroun))|url=https://www.jstor.org/stable/4392382|journal=Cahiers d'Études Africaines|volume=32|issue=126|pages=285–309|issn=0008-0055}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
2peexnqbbllgniie4o9dg488zwnepdv
Sauti za Busara
0
33264
140846
138852
2026-06-19T16:47:22Z
Alhaj Darajaati
22
140846
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sauti za Busara''' ( Swahili puuni: "binkumda din mali yɛm") nyɛla [[Afrika|Africa]] yila [[chuɣu]], ka bɛ puhirila yuuni kam February goli ni Zanzibar yaɣili din be [[Tanzania]] tingbanni maa.
Di chaŋmi ni ti jɛndi yɛli' kura (Ngome Kongwe), di mini diɛma shɛŋa niŋdi luɣiyini kamani kuɣa fɔŋ - n ti pahi carnival street parade (''Beni'').
Sauti za Busara nyɛla din yuli du zuɣusaa pam di yi kana yila chuɣu puhibu polo East Africa tingbanni, ni yil' yiiniba balibu kam nyɛla ban pahira yuuni kam. Yili yiiniba ban pun yil' yila nimaani ni nyɛ Taarab artists Bi Kidude ni Culture Musical Club, hali ni local Tanzanian pop nti pahi hip-hop
Di din daa pahi chuɣu pia ni ayi maa daa kamina yuuni 2015. Dinzuɣu, ban daa zɔrigindi n gbaari di saawara maa daa gbaa ya n yihi yuuni 2016 dini maa pirinla bɛ daa ka liɣiri zuɣu.<ref>{{Cite web|title=home-2027 {{!}} Sauti za Busara Music Festival|url=https://busaramusic.org/|access-date=2026-06-01|website=busaramusic.org|language=en-GB}}</ref> hali [[Dunia|duniya]] zaa dɔro shɛli din daa kana ŋo [[COVID-19|COVID-19,]] zaa yoli, chuɣu maa daa pihimi February goli ni yuuni 2021.<ref>{{Cite web|date=2021-02-17|title=Sauti za Busara 2021: Organisers pull off successful fest amid challenging times|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/sauti-za-busara-2021-organisers-pull-successful-fest-amid-challenging-times|access-date=2026-06-01|website=Music In Africa|language=en}}</ref>
== kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
ltmwmnora8ypxfnnyocma0lxm3cjy32
New Yam Festival of the Igbo
0
33266
140861
140366
2026-06-19T16:58:33Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140861
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''The New Yam Festival n ti Igbo zuliya''' ( bini la mi shɛli ''Orureshi'' Idoma puuni, bɛ ''Ịwa jị'' Listen<sup>ⓘ</sup>, ''Iri jị'', ''Ike jị'', bɛ ''Otute'', di nyɛla din doli balli maa) nyɛla kali chuɣu shɛli Igbo zuliya nim ni puhiri yuuni kam, di nyɛla bini puhiri shɛli saha shɛli wuuni yi ti dura din n nyɛ silimi gɔli August piligu.<ref>{{Cite web|last=CareTaker|title=Iwa Ji Ofu (New Yam Festival) in Igboland! - AfricanLoft|url=http://www.africanloft.com/iwa-ji-ofu-new-yam-festival-in-igboland/|access-date=2026-06-01|website=www.africanloft.com|archive-date=2009-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214142205/http://www.africanloft.com/iwa-ji-ofu-new-yam-festival-in-igboland/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=New Yam Festival|url=https://nnewi.info/new-yam-festival/|access-date=2026-06-01|website=Nnewi Official City Portal|language=en-US}}</ref>
Iri ji chuɣu ( bin mi shɛli nu pa dibu)<ref>{{Cite web|title=Igbo Festival: In Honour of New Yam|url=https://emeagwali.com/nigeria/cuisine/igbo-new-yam-festival.html|access-date=2026-06-01|website=emeagwali.com}}</ref> nyɛla bini puhiri shɛli West Africa zaa ( Nigeria mini Ghana tiŋgbani ka bi tooi puhiri li) n ti pahi African tiŋgbaŋ shɛŋa ni tiŋ duya.<ref>{{Cite web|title=BBC - Birmingham - Your Community - Celebrating Iwa-ji (New Yam) festival 2005|url=https://www.bbc.co.uk/birmingham/content/articles/2005/08/16/iwaji_festival2005_feature.shtml|access-date=2026-06-01|website=www.bbc.co.uk}}</ref> Di nyɛla di wuhiri ni kpɛɣili saha nyɛla din naara ka bi malinli shili ni bi kpɛ tum shɛŋa din paya ni. Lala chuɣu ŋɔ puhibu nyɛla kali chuɣu din laɣindi Igbo zuliya zaa ka wuhiri pukparim n nyɛ bi tuma balantɛi di yi kana nuli kobu polo.
== Igbo kali ==
Nuli nyɛla din pahi tuuli binbiri shɛŋa bini birita siŋli saha. Silimi gɔli April mini August sunsuni, tuuli binbira kamani kariwana, cocoyams mini Pumpkins nyɛla bini kpɛɣiri shɛli ka dirili ka bi puhiri chuɣu. Nu pala chuɣu ŋɔ nyɛla chuɣu bini puhiri ka di wuhiri ni bi nyɛla ban kura n kpɛɣiri nuya pam Igbo tiŋgbani ni. Igbo zuliya ŋɔ fɔŋdi pam puuni nu kura (yuuni din garila puuni nuya) nyɛla bini diri shɛli zaa bɛi ka bɛ zaŋ gari shɛba lala nyuŋ maa poi ka chuɣu maa biɛɣu naayi nervi.<ref>{{Cite web|date=2023-03-23|title=5 different tribes that celebrate New yam festivals in Nigeria|url=https://www.pulse.ng/story/5-different-tribes-that-celebrate-new-yam-festivals-in-nigeria-2024072609133241730|access-date=2026-06-01|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> Lala dabisili maa nuli bindirigu ko n nyɛ bini diri shɛli, domishi lala chuɣu maa nyɛla din wuhiri ni bi kpɛɣiri nuli pam lala tiŋgbani maa bi.<ref>{{Cite web|last=CareTaker|title=Iwa Ji Ofu (New Yam Festival) in Igboland! - AfricanLoft|url=http://www.africanloft.com/iwa-ji-ofu-new-yam-festival-in-igboland/|access-date=2026-06-01|website=www.africanloft.com|archive-date=2009-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214142205/http://www.africanloft.com/iwa-ji-ofu-new-yam-festival-in-igboland/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Oboh|date=2021-08-27|title=It’s New Yam Festival in Oba, Anambra|url=https://www.vanguardngr.com/2021/08/its-new-yam-festival-in-oba-anambra/|access-date=2026-06-01|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
Hali chuɣu ŋɔ puhibu mini bin shɛŋa bini niŋdi din dali maa nyɛla din ni tooi waligi di yi kana fɔŋdi ni, amaa din jɛndi bin shɛli maa nyɛla yum. Di yi kana fɔŋ shɛŋa chuɣu maa puhirila dahan yini ko amaa ka fɔŋ shɛŋa mi zaŋdi bakɔi n puhiri li bɛ ka di gari. Bi puhiri chuɣu ŋɔ ni kali tuma kamani baɣayuli malibu ka di nyɛ naa bɛ kpamba mini dɛima balibu kamani Igbo waa, dabba, paɣaba mini bihi zaa nyɛla ban wari li.<ref>{{Cite web|title=NACD online...Welcome|url=http://www.nacd.gov.ng/Anambra_state_new_yam_festival.htm|access-date=2026-06-01|website=www.nacd.gov.ng|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032258/http://www.nacd.gov.ng/Anambra_state_new_yam_festival.htm|url-status=dead}}</ref>
== Iwa-ji ceremony ==
Chuɣu ŋɔ piligu, bi nyɛla ban zaŋdi nuli maa n tiri bi nyaanima poi ka bi naayi tari tiŋ maa nima. Lala baɣayuli ŋɔ nyɛla tiŋ maa zaa ŋun nyɛ nikurigu bɛ bi naa bɛ asanza nira n niŋdi li.<ref>{{Cite web|date=2021-08-23|title=New yam festival: The celebration of thanksgiving|url=https://www.pulse.ng/story/new-yam-festival-the-celebration-of-thanksgiving-2024073111552008388|access-date=2026-06-01|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Igbo Festival: In Honour of New Yam|url=https://emeagwali.com/nigeria/cuisine/igbo-new-yam-festival.html|access-date=2026-06-01|website=emeagwali.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=BBC - Birmingham - Your Community - Celebrating Iwa-ji (New Yam) festival 2005|url=https://www.bbc.co.uk/birmingham/content/articles/2005/08/16/iwaji_festival2005_feature.shtml|access-date=2026-06-01|website=www.bbc.co.uk}}</ref> Lala niri ŋɔ nyɛla ŋun mali yuli maa n tiri bi buɣa mini bi yaanima ni bi puhi ba ka paɣiba ni bini guliba ka niŋ ba niŋma shɛŋa maa zaa zaŋ gbaagi wuuni hali bi lala kpɛɣili saha maa ka bi mali alaafee ka bi kpi ka di nyɛla kum n ku ba. Bi yi naagi bi yaanim maa paɣibu maa bi diri nuli shɛli din bɛ tooni maa domishi ni ban n bɛ salo maa mini bi buɣa maa sunsuni. Bi malindi baɣayuli ŋun maa ka di pala shɛli zuɣu bi nyɛla ban ni nin tiɣibu tiŋgbani maa ni zaŋ chaŋ bini nyɛ nasara bi purini maa din n nyɛ bini kpɛɣi bindira maa, di nyɛla din taɣara ka di bɛihigu maa gba ni taɣari maa ni kristiɛn adiini maa ni pa nyɛ di yɛligi nima maa. Ŋɔ maa nyɛla din buɣisi yaɣa dibaa ata kamani pragmatic, adiini mini nin tiŋli.<ref>{{Cite web|title=New Yam Festival|url=https://nnewi.info/new-yam-festival/|access-date=2026-06-01|website=Nnewi Official City Portal|language=en-US}}</ref>
Lala dabisili ŋɔ kuli nyɛla dimma dabisili bi kpɛɣi n naagi, ka pam nyɛ bini mali shɛli nbtiri simni mini dɔɣiriba. Bi nyɛla ban niŋdi binyɛra pam kamani waa shɛli bini boli Folk la, Masquerades, parade mini mini dɛima din wuhiri ni ban dɛmdi maa shɛba nyɛla <nowiki>''art''</nowiki> bini tiriba ni nahangba shɛŋa maa wuhiri ni bi niŋ suhu pɛili, ka pahi .
Nuli shɛli bini zaŋdi n puhiri chuɣu ŋɔ nyɛla bini shɛri shɛli ka ni mamʒɛ n n pahi di zuɣu ( mmanu nri). Iwa-ji nyɛla din gbani Asian Mid-Autumn chuɣu, domishi di zaa nyɛla din doli goli yibu ka lahi nyɛ tiŋgbani kpɛɣibu saha chuɣu.
Lala chuɣu ŋɔ nyɛla dim nyɛ yɛli kpɛni Igbo zuliya nim biɛhigu puuni duniya zaa.
[[Lahabali kɔligu:New yam 01.jpg|thumb]]
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
cqymz86rc6s579w1mngbs8t5wp1xps6
MTN Bush fire Festival
0
33267
140848
138900
2026-06-19T16:48:20Z
Alhaj Darajaati
22
/* '''Kundivihira''' */
140848
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''MTN Bush fire Festival''' nyɛla tiŋduya ni yila chʋɣʋ ka be puhirili yuuni kam tiŋ yuli boondi Eswatini.<ref>{{Citation|title=MTN Bushfire Festival|date=2026-04-27|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MTN_Bushfire_Festival&oldid=1351367339|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref> Di nyɛla Baŋdiba dundɔŋ, chuɣʋ maa nyɛla binshɛɣʋ din lee Kali sɔli n zaŋti Gbansabla wulin luɣili polo nima, ka tooi laɣindi saamba andunia bɔbba ni yaɣa zaa.<ref>{{Citation|title=MTN Bushfire Festival|date=2026-04-27|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MTN_Bushfire_Festival&oldid=1351367339|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=MTN Bushfire {{!}} About|url=https://www.bush-fire.com/about/|access-date=2026-06-01|website=MTN Bushfire|language=en-US}}</ref>
== '''Lahabali ŋmaa''' ==
Di piligu daa nyɛla scenic Malkens Valley, MTN buɣum dili chuɣʋ laɣindi salo paari ka man Tuhipishi ka bi tooi boondiba la "global buɣʋm daŋ" ka di Kanna buta zuɣʋ may gɔli puuni yuuni kam. Andunia buɣʋm lahingu laɣindila mahali saha ka di nyɛla dɛma kam diɛmdi la ni maa ni, ka ma ni Yila diɛma, nuuni baŋsim tuma ni din pahi. Yuuni 2025 Colombian Band mavichi daa nyɛla bi ni pii shɛli ni di zani Colombia Zaani mɔɣ'ni chʋɣʋ maa ni, ka di nyɛla di tibigiri Kali Zaŋ chaŋ Latin America mini Africa sunsuuni, bi lahangu maa taɣada n nye Causa Violin yila balli, ka di nyɛla din pili Gbansabla tiŋgbana puuni <ref>{{Cite web|title=MTN Bushfire {{!}} About|url=https://www.bush-fire.com/about/|access-date=2026-06-03|website=MTN Bushfire|language=en-US}}</ref><ref>{{Citation|title=Oxford University Press|date=2026-05-03|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_University_Press&oldid=1352355257|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-06-03}}</ref>
Di yila polo ka sokam wuhiri suhupiɛli Zaŋ chaŋ yila ni kaya ni biɛhigu wuhibu, chuɣʋ maa yuuni 2023, ka bin tabri sɔŋdi di diɛma polo maa n nye [[:en:Mokoomba|Mokoomba]], [[:en:Sho_Madjozi|Sho_Madjozi]], [[:en:Leomile_Motsetsela|Leomile Motsetsela]], [[:en:Kabza_De_Small|Kabza De Small]] n ti pahi [[:en:Ghorwane|Ghorwane]]. Din lahi pahi n nye EU mɔɣ'ni buɣʋm shikuru chʋɣʋ, Arts round table, ni saawari maandiba gbansabla yila lahingu.
== '''Kpaŋmaŋ pina''' ==
• African Responsible Tourism Awards (2017): Best Sustainable Event Awards
• Top 30 on Everfest’s Fest300 List (2018)
• [[:en:CNN_Travel|CNN_Travel]] listed the festival among “7 African music festivals you really have to see”
• [[:en:BBC|BBC]] included it in the “Top African Festivals” list<ref>{{Cite web|last=Whatsapp|last2=Print|last3=X|last4=Linked-in|last5=Facebook|last6=options|first6=More sharing|title=MTN Bushfire makes top festival list|url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/480/172723.html|access-date=2026-06-03|website=Bizcommunity|language=en}}</ref>
== '''Kundivihira''' ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
pu57vbi3xgg3ncj6zlp22jqklbdoa6p
L'Boulevard
0
33268
140818
138726
2026-06-19T16:20:30Z
Alhaj Darajaati
22
Added a category
140818
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''L'Boulevard''' ({{Lang|ar|لبولڤار}}:, Arabe:) nyɛla yila chuɣu shɛli bɛ ni puhiri shɛli yuuni kam Casablanca, [[Morocco]].<ref>{{Cite news|title=Ce qui vous attend pour la 19e édition du festival L'Boulevard à Casablanca|date=2019-09-04|website=Al HuffPost Maghreb|language=fr}}</ref> Y''Tremplin'' yaɣali nyɛla kompatiisa, din yihiri yili yiindiba polo wuhiri zama. Chuɣu ŋɔ nyɛla bɛ ni pu shɛli buta: L'Boulevard Festival, Tremplin competition, ni Sbagha Bagha— saha shɛli bɛ ni mali tiri ban peentiri mɔɣani binkɔbriri ka bɛ gba mali peentiri ba.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://norient.com/stories/undermarocked/|title=Undermarocked?|last=Al-Zubaidi|first=Layla|date=2006-07-20|website=Norient|language=en-US|access-date=2019-10-04}}</ref>
== Taarihi ==
Ban daa kpa lala chuɣu ŋɔ n-nyɛ Mohamed Merhari (ka bɛ lahi mi o Momo) andni Hicham Bahou yuuni 1999. Tuuli, di daa na nyɛla din kpa ni di tiri ban kpaŋ bɛ maŋa lala yaɣa ata maa: hip-hop mini yali parim, rock and metal, ni fusion. Yuma din gari hali na ni zuŋɔ, chuɣu ŋɔ nyɛla din zooi banzani Casablanca tiŋgbani ni. Yili yiindiba ka mani Don Bigg, Mafia C ŋun yina (Casablanca), H-Kayne (Meknes), Fnaïre (Marrakesh), Zanka Flow (Tangier) ni ban pahi nyɛla ban na min diɛm chuɣu ŋɔ ni ka di pina.
Chuɣu ŋɔ n-na kuli nyɛ laɣin shɛli din din tiri Morocco yili soli ka bɛ tooi zaŋdi bɛ kpaŋmaŋa wuhiri salo.
Yuuni 2006, gurupu shɛŋa, ka mani Portuguese "gothic metal group "Moonspell", daa laɣim niriba paai tuhi pishi (20,000).<ref name=":0" />
== Program ==
Chuɣu ŋɔ diɛma shɛŋa n-nyɛ yila kompatiisa, ni bihi gurubu mini zaɣa kura gurubu. Bɛ nyɛla ban zoŋ zoori bihi yila na bɛ laɣinsi ni.
== Laɣimbu ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din puhiri daba anahi, ka dabsili kam zaya ti din piri shɛm maa:
*Electro (music)|electro
*rap
*rock/metal
*fusion
Dabsili kam, bɛ pu li la buyi:
* Wuntaŋ ni, kompatiisa nyɛla din be Racing Universitaire de Casablanca (RUC) paaki ni. Lala saha maa ka bɛ booni "''Tremplin'' Stages." Lala saha maa nyɛla bɛ ni lahi niŋdi shɛli [[Old Abattoirs]].
* Yuŋ diɛma ma mi diɛmdi la ''Club Olympique Casablancais'' (COC) paaki ni, ka yili yiindi mini tiŋduya yili yiindiba zaa—ka mani [[:fr:Kreator|Kreator]], [[:fr:Moonspell|Moonspell]], [[:fr:Paradise Lost (groupe)|Paradise Lost]], [[:fr:Gojira|Gojira]]—beni diɛmda.
== Yuuni 2022 gamo ==
COVID-19 zuɣu, chuɣu ŋɔ daa nyɛla din na zani yuma ayi ka daa labina yuuni 2022, n-daa ti puhi di yuun pishi chuɣu.<ref>{{Cite web |date=2022-09-06 |title=L'Boulevard is back to Casablanca after a two-year break due to COVID-19 |url=https://en.hespress.com/48836-lboulevard-is-back-to-casablanca-after-a-two-year-break-due-to-covid-19.html |access-date=2022-10-01 |website=HESPRESS English - Morocco News |language=en-US}}</ref>
Friday 30 September, di Rap/Hip-Hop programming, niriba ban daa kana daa nyɛla ban fabili ni yɛltɔɣa fina niŋya, ka mani zina, paɣaba bilibu, ni vuhi nyɛhigi mini guubu guubu.<ref>{{Cite web |date=2022-10-01 |title=L'Boulevard: shocking accounts of physical, sexual violence following Friday's rap concerts |url=https://en.hespress.com/50338-lboulevard-shocking-accounts-of-physical-sexual-violence-following-fridays-rap-concerts.html |access-date=2022-10-01 |website=HESPRESS English - Morocco News |language=en-US}}</ref> lahabali daa yina ni fukumsi buɣibahi mini pirinsi daa nyɛla ban kɔŋ ni bɛ tooi gu ka taɣa salo maa, ka lahi koŋ ni bɛ tooi faai niriba.<ref>{{Cite web |title=Vidéos. À Casablanca, le festival L'Boulevard marqué par des scènes de violence inédites, H24info |url=https://www.h24info.ma/culture/videos-casablanca-le-festival-lboulevard-marque-par-des-scenes-de-violence-inedites/ |access-date=2022-10-01 |website=H24Info |language=fr-FR}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Casablanca]]
[[Pubu:Music festivals in Morocco]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
qfmda0utsnj61ecarg1bc95khz9di4s
Kayo-Kayo Festival
0
33270
140859
139726
2026-06-19T16:57:23Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140859
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kayo-Kayo Chuɣu''' nyɛla adiini mini kali chuɣu bini puhiri yuuni kam ka di nyɛ Oba Kosoko nim n puhiri li ka di nyɛ bini daa yɛn niŋ Kosoko naa maraaba n kpehina Epe yuuni 1851. Kayo-Kayo din gbeni nyɛ <nowiki>''</nowiki>di n tiɣi<nowiki>''</nowiki> nyɛla bini mi shɛli Epe n ti Lagos State.<ref name=":0">{{Cite web|last=Anthony|date=2019-09-25|title=Culture feast in Epe as Kayokayo Festival holds|url=https://guardian.ng/art/culture-feast-in-epe-as-kayokayo-festival-holds/|access-date=2026-06-02|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Nwafor|date=2017-10-16|title=Kayokayo Festival begins in Epe|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/kayokayo-festival-begins-epe/|access-date=2026-06-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2011-11-18|title=I’ll do everything to ensure unity - HRM Olu Epe|url=https://www.vanguardngr.com/2011/11/i%E2%80%99ll-do-everything-to-ensure-unity-hrm-olu-epe/|access-date=2026-06-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
Chuɣu ŋɔ nyɛla bini puhiri shɛli musilinsi adiini tuuli Chiri shɛli bini boli Yaom-al Ashura' din (Muharram) buɣim gɔli biɛɣu pi dali. Kamani gɔli yini sunsuni bi yi puhi Eid-El-Kabir.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|last=Taiwo-Oguntuase|first=Oluseyi|date=2021-08-12|title=Epe To Celebrate Kayokayo Festival In Low Key|url=https://independent.ng/epe-to-celebrate-kayokayo-festival-in-low-key/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref>
== Taarihi ==
Yuuni 1851 puuni, Na so bini boli king Kosoko nyɛla ŋun daa paana ni ninvuɣu 1500 ni bi ti kpa Eko-Epe. Din n nyɛ din tahi yuuni kam kali Kayo-Kayo chuɣu ŋɔ din yɛn niŋ ka bi tooi tɛri o paabu na maa. Lala chuɣu ŋɔ nyɛla bini puhiri shɛli yuuni kam n tɛri king Kosoko paabu na Epe.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Breaking News & Top Stories|url=https://www.pulse.ng/|access-date=2026-06-02|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref>
=== Kayo-Kayo yuuni 2016 mini yuuni 2017 ===
Yuuni 2016 chuɣu maa puhibu ni Lagos State gomlanti kuro daa nyɛla ŋun bɛ din ni, Governor Akinwunmi Ambode ŋun daa yoogi chuɣu maa puhibu ni asanza ninvuɣu shɛba.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-14|title=Ambode to open Epe’s famous Kayokayo festival|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/ambode-open-epes-famous-kayokayo-festival/|access-date=2026-06-02|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Yuuni 2017 Kayo-Kayo chuɣu ŋɔ puhibu ni Gomlanti kuro n ti Lagos State daa lahi nyɛla ŋun bɛ lala chuɣu maa puhibu ni n ti pahi Commissioner nbti Physical Planning Lagos State, Biola Anifowoshe gba daa nyɛla ŋun bɛ din ni.<ref name=":1" />
=== Yuuni 2018 Kayo-Kayo chuɣu ===
Yuuni 2018, vihigu daa wuhiya ni salo ban daa yina chuɣu ŋɔ puhibu daa nyɛla ban kalinli yiŋsi 50,000 tiŋbihi mini ban pa tiŋbihi zaa, vihigu maa daa lahi wuhiya ni saanba gbebu shɛi kama yaɣa pishi daa nyɛla din pun pali ka di nyɛla bi gbaa li n zali ka di nyɛla chuɣu ŋɔ zuɣu.<ref name=":2">{{Cite web|last=Nation|first=The|date=2018-09-20|title=Festive mood in Epe as Kayokayo festival kicks off|url=https://thenationonlineng.net/festive-mood-in-epe-as-kayokayo-festival-kicks-off/|access-date=2026-06-02|website=The Nation Newspaper|language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Taiwo-Oguntuase|first=Oluseyi|date=2018-09-28|title=How Kayokayo Festival Strengthens Epe Cultural, Religious Values|url=https://independent.ng/how-kayokayo-festival-strengthens-epe-cultural-religious-values/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref> Yuuni 2018 Kayo-Kayo chuɣu maa puuni, Governor Akinwunmi Ambode ŋun nyɛ gomlanti kuro n ti Lagos State daa nyɛla ŋun bɛ ni n ti pahi Otunba Gani Adams, Yoruba Kakanfo Aare Oona; Dr. Abiola Dosunmu, Erelu nti Lagos, Na nima n ti lala yaɣali maa tiŋkpaŋ bihi maa nbti pahi baansi kamani Malaika, Queen Salawa Abeni mini Sugar Boy.<ref name=":2" />
=== Yuuni 2019 Kayo-Kayo chuɣu ===
Yuuni 2019 maa chuɣu maa puhibu maa daa nyɛ din jɛndi bini yɛn niŋ shɛm n baligi biɛhigu bi tiŋgbani maa ni din daa nyɛ bi gbaa ya ni bi zaŋ bi zaŋsim n labisi bipola ni, di yi kana bi kaya mini biɛhi shɛŋa bin yi pun niŋda lala chuɣu ŋun. Bi daa nyɛla ban kpa suŋsim toto ni bi suŋ bipola ban kalinli yiŋsi pihita ni anu n bɛ karizɔŋ kara ŋɔ ni n yɛrila tertiary la.<ref name=":5">{{Cite web|title=Youths Empowerment Tops Agenda at Lagos KayoKayo Festival – THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/2019/09/28/youths-empowerment-tops-agenda-at-lagos-kayokayo-festival/|access-date=2026-06-02|language=en-US}}</ref>
Adeyemi Ikuforiji, Lagos House of State Speaker kuro daa nyɛla ŋun bɛ yuuni 2019 maa chuɣu maani, ni ka o daa nyɛ ŋun kpaŋsi EPs bilchinnima ni bi suhi aduwa n suŋ Mr. Ambode ni ka o di <nowiki>''All Progressive Congress''</nowiki> ka ni tooi zani gomlanti tali n ti tiŋgbani maa bi pibupibu maa ni. Fuji yiliyindi binga Wasiu Alabi Pasuma gba n daa nyɛ ŋun su yuuni 2019 Kayo kayo chuɣu maa dɛima maa.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/285965-lagos-2019-ikuforiji-urges-epe-indigenes-to-pray-for-ambode.html?tztc=1|access-date=2026-06-02|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
=== Yuuni 2020 Kayo-Kayo chuɣu ===
COVID - 19 doro ŋɔ zaa yoli, Epe tiŋgbani nim maa daa nyɛla ban puhiri bi Kayo -Kayo chuɣu amaa bi daa nyɛla ban doli zali kpaŋ shɛŋa di daa bɛ COVID-19 doro ŋɔ gubu mini taɣabu.<ref>{{Cite web|last=Taiwo-Oguntuase|first=Oluseyi|date=2021-08-12|title=Epe To Celebrate Kayokayo Festival In Low Key|url=https://independent.ng/epe-to-celebrate-kayokayo-festival-in-low-key/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref>
=== Yuuni 2023 Kayo-Kayo chuɣu ===
Bin yɛri shɛŋa bini daa yɛn niŋ dabaa ayopoin dali maa nyɛla adiini baŋsim compitisa, yuuni ka Kayo Kayo jɛma shɛli bini niŋdi Olu of Epe nahili sanbanni n ti pahi alaafee bonti Epe niriba. Epe na zuɣu King Shafiu Olatunji Adewale nyɛla ŋun yɛli ni chuɣu maa nyɛla din kpaŋsiri kaya ni taɣada Epe tiŋgbani.<ref>{{Cite web|last=Admin2|date=2023-08-03|title=Epe Agog As Kayo-Kayo Festival Kicks Off Today|url=https://independent.ng/epe-agog-as-kayo-kayo-festival-kicks-off-today/|access-date=2026-06-02|website=Independent Newspaper Nigeria|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣuri ==
Kayo-Kayo chuɣu ŋun nyɛla bini mali bakɔi n puhiri shɛli, ka di nyɛ din pu yaɣa bu ta zuɣu.<ref name=":3" /> Adiini yaɣali din baŋsiri niriba ni yuuni pali n gili maa din zuɣu buɣim gɔli ni ka bi bɛ maa, kali yaɣali din mi tɛriba King Kosoko ni daa kpe na Epe n ti ʒini yoogi shɛm n ti pahi biɛhigu yaɣali din kpaŋsiri bi nangbaŋyini nitaba bi niŋdi lala ŋu ni bindiri duɣi n tari taba.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6">{{Cite web|last=sunnews|date=2017-10-21|title=Kayokayo: Epe’s Triple Fete|url=https://thesun.ng/kayokayo-epes-triple-fete/|access-date=2026-06-02|website=The Sun Nigeria}}</ref>
Bi puhiri chuɣu ŋɔ ni binyɛra pam kamani nɛima yɛbu ni dimaŋ, Alaafee kpaŋsibu ni zahimbu, taɣada tuma tumbu, bi zaŋ di Epe kaya bindira n wuhiri zama mini bipolo gba dɛi goɣu. Bi ni bori ni bi tooi kohi bi kali maa vinyɛliga maa bi nyɛla ban mali ŋmarim n chani marina din wuhiri King Kosoko ni daa kpena Epe tigbani shɛm yuuni 1851 puuni.<ref name=":1" /><ref name=":6" />
Yuuni 2018, bi daa nyɛla ban kaagi luɣa pam, bi daa nyɛla ban kaagi luɣu shɛli Divisional Officers (Colonial masters) nim ni daa bɛ shɛli polo, bi daa lahi kaagi yaɣa shɛli king Kosoko mini o niriba maa ni daa shɛigi luɣu shɛli maa ni bi ŋarim maa yuuni 1851 la ni,<ref name=":2" /> ni ka bi daa dabi furila titali shɛli bini boli Efutu la n zali hali ni dabaa ayopoin dali. Yuuni 2019 maa chuɣu maa bahigu dabisili dali daa luya asibiri dali ka bi daa naagi chuɣu maa ni ŋarim kpɛbu din daa chaŋ ti jɛndi anabi Nuhu ŋarim maa.<ref name=":1" />
Bi puligiri chuɣu ŋɔ ni juma jingli, ka waazu nyɛ din doli shɛli nyaaga.<ref name=":6" /> Dabaa ayi dali maa nyɛla bi chaŋ n ti kaagi Olu-Epe ŋun bɛ Epe tigbani maa asiba mini yuŋ, bi nyɛla ban yɛn puhi yuŋ tusuɣu jingli (tahjud) tuuli Epe jingli ni. Bi lahi nyɛla ban puhiri jummat gahindili dabaa ata dali maa tuuli jingli Epe tiŋgbani.<ref name=":4" />
Dabaa anahi din nyɛ kpalikpa dabisili maa dali din n nyɛ asibiri dali nyɛla bini niŋdi bin yɛra ata, tuuli n nyɛ Kayo kayo jɛma jɛmbu Epe nayili saanbani, din pahiri ayi lala dabisili maa nyɛla Epe Kayo Kayo chuɣu salima mini dɛima Epe theatre puuni, ka bahigu nyɛ Efutu maa dabbuka di nyɛ Olo Epe n yɛn dabili Epe tiŋgbani.<ref name=":4" />
Bini tooi lahi niŋdi binyɛri shɛŋa n pahi n nyɛ Kayo-Kayo empowerment raffle draw, ni bi diri loori nima mini pina din pahi, n ti bolli ŋmebu kompatisa, Al Quraani kompatisa, bipola pala dolibu, bihi paati, Oba nyɛla ŋun kaari EpeFounding Fathers, bi kaari bi muɣali n ti pahi kayokayo dɛima dabisili.<ref name=":5" /><ref>{{Cite news|date=2016-10-05|title=Ambode To Declare Famous Epe Kayokayo Festival Open - Glamtush|language=en-US|work=Glamtush|url=https://www.glamtush.com/ambode-to-declare-epe-famous-kayokayo-festival-open/|access-date=2026-06-02|archive-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817102548/https://www.glamtush.com/ambode-to-declare-epe-famous-kayokayo-festival-open/|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
ehl3aeys8ws1h9m4ni1601zw8g33iig
Nyege Nyege
0
33277
140858
138855
2026-06-19T16:56:43Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140858
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Nyege Nyege''' nyɛla yila [[chuɣu]] shɛli bini puhiri yuuni kam Jinja, [[Uganda]] tigbani, ka di chuɣu n ti baan pola, balantɛi electronic genres mini kaya balibu din bɛ lala yaɣali maa.<ref>{{Cite web|title=Nyege Nyege Booking Agency|url=https://bookings.nyegenyege.com/|access-date=2026-06-02|website=bookings.nyegenyege.com}}</ref> Di nyɛla bini kpa shɛli yuuni 2014 Uganda tiŋgbani, Nyege Nyege chuɣu nyɛla din bɛ ka incubator di wumsiri baŋsim shɛŋa din yiŋsirina East African Region.<ref>{{Cite web|date=2024-11-12|title=Signal clear for Nyege Nyege festival|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/signal-clear-for-nyege-nyege-festival-4820582|access-date=2026-06-02|website=The EastAfrican|language=en}}</ref> Di nyɛla din kpaŋsiri yilli shɛŋa din bi yi ni na, kamani electronic,<ref>{{Cite web|last=Sherburne|first=Philip|date=2019-03-20|title=9 Must-Hear Albums from Nyege Nyege Tapes, the Label Putting Africa’s Electronic Underground on the Map|url=https://pitchfork.com/thepitch/9-must-hear-albums-from-nyege-nyege-tapes-the-label-putting-africas-electronic-underground-on-the-map/|access-date=2026-06-02|website=Pitchfork|language=en-US}}</ref> African yil yilindiba din na. Arlen Dilsizian mini Derek Debru nim ni daa kpa shɛli yuuni 2013. N ti pahi paati shɛŋa din daa chana mini yilli yilindiba maa biɛhigu shɛi,<ref>{{Cite web|last=Welsh|first=April Clare|date=2017-04-11|title=Nyege Nyege Tapes are blazing trails for East African outsider music|url=https://www.factmag.com/2017/04/11/nyege-nyege-tapes-interview/|access-date=2026-06-02|website=Fact Magazine|language=en-US}}</ref>
== Etymology ==
Nyege Nyege nyɛla bini yihi bachi shɛli Luganda ekinyegenyege puuni, ka di gbeni nyɛ <nowiki>''irresistible urge to dance''</nowiki>.<ref>{{Cite web|date=2024-11-01|title=Nyege Nyege Festival in Uganda|url=https://abundadiscoveriesuganda.com/nyege-nyege-festival-in-uganda/|access-date=2026-06-02|website=Abunda Discoveries Uganda|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kisakye|first=Frank|date=2022-09-20|title=Nyege Nyege – The myths, misconceptions, good & bad|url=https://observer.ug/news/nyege-nyege-the-myths-misconceptions-good-bad/|access-date=2026-06-02|website=The Observer|language=en-US}}</ref> Yuli maa lahi nyɛla homophone n ti Swahili slang nyege nyege ka di gbeni nyɛ <nowiki>''horny horny''</nowiki>.<ref>{{Cite news|last=Faber|first=Tom|date=2022-10-20|title=A Cutting-Edge Music Festival in Uganda Keeps the Beat|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/10/20/arts/music/nyege-nyege-music-festival.html|access-date=2026-06-02|issn=0362-4331}}</ref>
== Di yibushee ==
Laɣimgu ŋɔ piligimi ni ban kpa li maa mini Derek Debru mini Arlen Dislivian ni daa zaŋ bi kpalazuya gbeni taba. Bi zaa daa nyɛla ban chaŋ Kampala yuuni 2010 puuni: Debru (b. 1981 Burundi) daa nyɛla Belgian siini karimba Kampala siini shikuru Kampala University ;<ref>{{Cite web|title=Derek Debru {{!}} Institut français|url=https://www.institutfrancais.com/en/portrait/derek-debru|access-date=2026-06-02|website=Institut français|language=en}}</ref> Dilsivian (b. 2978 bɛ 1979) daa nyɛla Greco-Armenian ethnomusicologist.<ref name=":0">{{Cite web|title=Nyege Nyege: East Africa's New Wave (2017) · Feature ⟋ RA|url=https://ra.co/features/3107|access-date=2026-06-02|website=Resident Advisor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=https://ra.co/features/40|url=https://ra.co/features/40|access-date=2026-06-02|website=Resident Advisor|language=en}}</ref> Niri baa ayi maa daa nyɛla ban baŋ taba siini shikuru yuuni 2011, ka daa piligi siini niŋbu fɔŋdi nim puuni mini afterparties.<ref>{{Cite web|last=Cartledge|first=Luke|title=Nyege Nyege: ten years of DIY experimental music in Uganda|url=https://www.loudandquiet.com/interview/nyege-nyege-ten-years-of-diy-experimental-music-in-uganda/|access-date=2026-06-02|website=Loud And Quiet|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2013 bi daa nyɛla ban piligi Club night ka boli Boutiq Electroniq Kampala nightclub Tilapia. Di bi bɛ ka mainstream Kampala parties, Boutiq nyɛla tiŋ maa yilli yilindiba ni chani shɛli n ti pahi African ethnic electronica kamani balani, coupé-décalé, kuduro, soukous mini tarraxinha.<ref name=":0" />
== Chuɣu maa ==
Yuuni 2015 ni hali, laɣimgu ŋɔ nyɛla ban niŋdi Nyege Nyege chuɣu ŋɔ, di nyɛla bini mali dabisi bobugu n niŋdi shɛli ka di mali dɛima balibu, bi niŋdili mɔɣali tooni kamani poli shɛli din do Nii mɔɣali tooni maa. South Africa telecom tumadu shɛli bini boli MTN la daa nyɛ ban kuri ariziki n niŋdi dini yuuni 2017 hali ni yuuni 2019 puuni ka bi yuki maa nyɛ din taɣi lɛbi MTN Nyege Nyege.<ref>{{Cite web|title=Nyege Nyege: an uncontrollable urge to dance - BOILER ROOM|url=https://boilerroom.tv/article/nyege-nyege-An-uncontrollable-urge-to-dance/|access-date=2026-06-02|website=boilerroom.tv|language=en}}</ref> Salo ban kalinli yiŋsi 9,000 n chanli, di nyɛla electronic yila chuɣu shɛli din galisi East Africa.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Nyege Nyege|url=https://mixmag.net/|access-date=2026-06-02|website=Mixmag.net|language=en-GB}}</ref> Yuuni 2018, Uganda main tourism trade nim laɣimgu ni daa nyɛla ban boli lala chuɣu ŋɔ best overall tourism event lala yuuni, bi daa lahi di lala pini maa yuuni 2019.<ref>{{Cite news|date=2019-04-02|title=MTN Nyege Nyege Wins Best Overall Tourism Event Of The Year 2018|language=en-US|work=Daily Media|url=https://dailymedia.co.ug/2019/04/02/mtn-nyege-nyege-wins-best-overall-tourism-event-of-the-year-2018/|access-date=2026-06-02}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Reporter|first=Our|date=2019-04-01|title=FULL LIST: Ekkula Tourism Awards 2019 Winners|url=https://thetowerpost.com/2019/04/01/full-list-ekkula-tourism-awards-2019-winners/|access-date=2026-06-02|website=TowerPostNews|language=en-US}}</ref>Resident Advisor mini FACT nim gba zaŋ world best electronic festival n ti ba.<ref>{{Cite web|title=Top 10 September 2017 Festivals · Feature ⟋ RA|url=https://ra.co/features/3042|access-date=2026-06-02|website=Resident Advisor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 10 September 2019 Festivals · Feature ⟋ RA|url=https://ra.co/features/3502|access-date=2026-06-02|website=Resident Advisor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Twells|first=John|date=2018-09-21|title=Nyege Nyege 2018: The world's best electronic music festival is in Uganda|url=https://www.factmag.com/2018/09/21/nyege-nyege-2018-uganda-review/|access-date=2026-06-02|website=Fact Magazine|language=en-US}}</ref>
Bi lineup nyɛla din jɛndi East African Artist, bi pam nyɛla ban niŋ affiliated n ti Nyege Nyege Tapes kamani Kampire,Otim Alpha mini Singili crew. Dɛim dɛimdiba n ti pahi DJ nima ban yi tiŋ shɛŋa ni na kamani Juan Atkins, Suzi Analogue mini D J Scotch Egg, ban yila bin kumda nyɛ African bin kumda.<ref>{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://daily.bandcamp.com/label-profile/nyege-nyege-tapes-feature|access-date=2026-06-02|website=daily.bandcamp.com}}</ref> British online radio station NTS daa nyɛ ban zaŋ D J nim na yuuni 2017 chuɣu maa puuni,<ref>{{Cite web|last=Radio|first=N. T. S.|title=NTS X Nyege Nyege Festival 2017 {{!}} NTS|url=https://www.nts.live//events/nyege-nyege-festival|access-date=2026-06-02|website=NTS Radio|language=en}}</ref> mini streaming platform Boiler Room daa nyɛ ban dɛigi akpaku maa yuuni 2018 mini yuuni 2019.<ref>{{Cite web|title=Nyege Nyege Festival Day One|url=https://boilerroom.tv/session/nyege-nyege-day-one/|access-date=2026-06-02|website=BOILER ROOM|language=en}}</ref>
== Di anfaani nti biɛhigu mini daabilim ==
Saha ŋɔ Gomlanti Commissioned vihigu wuhiya ni lala chuɣu ŋɔ puhibu nyɛla din yihiri ariziki din yiŋsi UGX6.62 billion n ti Uganda yuuni 2024 la din la ni, ka chɛ ka bi saanba gbebu shɛhi maa nyɛri niriba pam ka lahi kpaŋsiri daabiligu.
Lala chuɣu ŋɔ gba lahi nyɛla din yi di ko ka chɛ din kpaŋsiri bi kali n mali wuhiri niriba, di nyɛla din bolindi saanba ban yi tiŋduya mini tiŋkpaŋ kuɣala, ka mali Uganda n wuhiri niriba ni din nyɛla tiŋshɛlu niriba ni ni tooi kana n ri bɛ.<ref>{{Cite web|date=2022-09-16|title=Nyege Nyege: The festival fueling cultural tourism|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/travel/nyege-nyege-the-festival-fueling-cultural-tourism-3951632|access-date=2026-06-03|website=Monitor|language=en}}</ref>
=== Yɛligɔla ===
Uganda adiini nyɛla din bɛ sahi n ti lala chuɣu ŋɔ maa ka di nyɛla din kpaŋsiri ni paɣa ni tooi mali o paya kpe bɛ doo ni tooi mali o do kpɛ maa zuɣu ka di nyɛ di bolindi saanba na. Bi daa yina n tariti gbaŋbihi din narindi lala chuɣu ŋɔ yuuni 2016,<ref name=":0" /> ka yuuni 2018, Uganda minister n ti ethics daa bori ni o nahi lala yuuni maa chuɣu maa, ka ti lahabali ni di nyɛla din saŋada tiŋgbani maa bilichinsi ka bori yu bɛɣu n tiri tiŋgbani maa, ka lahi kpaŋsiri zina, amaa minister zaŋ ti interior maa daa nyɛla ŋun nyaŋ o.<ref>{{Cite web|title=Uganda's Nyege Nyege Festival reveals 2019 lineup · News ⟋ RA|url=https://ra.co/news/44104|access-date=2026-06-03|website=Resident Advisor|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=By|title=A trap nomad finds a home|url=https://africasacountry.com/2019/09/the-trap-nomad|access-date=2026-06-03|website=africasacountry.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-06|title=Uganda ethics minister 'loses to the devil'|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/uganda-ethics-minister-loses-to-the-devil--1401930|access-date=2026-06-03|website=The EastAfrican|language=en}}</ref> Lala chuɣu ŋɔ kuli nyɛla din zoora ka bi yoli niŋ shɛli bahigu ŋɔ daa nyɛ Uganda Waragi nim ni ku ariziki n niŋ shɛli ni la daa nyɛ din kpɛ na bi niŋ. Kamaini niriba 60,000 n daa nyɛ ban bɛ lala chuɣu maa ni, Nyege Nyege pa nyɛla adiini waa chuɣu shɛli din galisi. Yuuni 2022 Nyege Nyege daa taɣi luɣu shɛli bini niŋdili maa n labi Itanda Falls, ka yuuni 2023 mini 2024 mi niŋ Jinja Golf Course mini Source of Nile.<ref>{{Cite web|last=Ruby|first=Josh|date=2024-11-13|title=Nyege Nyege Festival: Excitement builds as countdown ends, gates open tomorrow|url=https://mbu.ug/2024/11/13/nyege-nyege-festival-kickoff/|access-date=2026-06-03|website=MBU|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-11-18|title=Nyege Nyege festival 2024 highlights|url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/entertainment/nyege-nyege-festival-2024-highlights--4827544|access-date=2026-06-03|website=Monitor|language=en}}</ref>
== Gomnanti Alaafee Zalikpana ==
Hali niriba jɛli maa zaa yoli gomlanti nyɛla ŋun zali zalikpana din suŋsiri salo maa yɛli muɣisira ka kpaŋsiri bi biɛhigu kamani so di yihi maŋ fini, so di vali ti yarisi ni bihi din chaŋ ni. Zalisi ŋɔ nyɛla gomlanti ni kpaŋsi shɛli saha shɛli o ni daa labi yuli chuɣu ŋɔ yɛtɔlɣa ni.<ref>{{Cite web|last=Kazibwe|first=Kenneth|title=No sex orgies, vulgar songs as gov’t issues tough guidelines for Nyege Nyege revelers|url=https://nilepost.co.ug/news/142724/no-sex-orgies-vulgar-songs-as-govt-issues-tough-guidelines-for-nyege-nyege-revelers|access-date=2026-06-03|website=Nilepost News|language=en}}</ref>
== Fukumsi mini tiŋduya yɛli muɣisira ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
bsfa2n91vakbmuq2q2wpp7y7khfhzwt
Elaboration
0
33278
140797
140777
2026-06-19T15:02:41Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140797
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋwih salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋo maa. Lala chuɣu maa gba daa piɛlimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana. Asanza nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
7as0ouk59pbam3zlqqbfibj9rgi4us1
140871
140797
2026-06-19T21:35:45Z
Maltima Rabia
5146
Added content
140871
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋwih salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋo maa. Lala chuɣu maa gba daa piɛlimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana. Asanza nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love"
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
76vr85bzshrm3r60v72cpf5koknd4rx
140872
140871
2026-06-19T21:36:46Z
Maltima Rabia
5146
Added content
140872
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋwih salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋo maa. Lala chuɣu maa gba daa piɛlimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana. Asanza nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love"
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win"
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
9e57e6nnyaxj68s9mqgxlmlf1udxbi9
140873
140872
2026-06-19T21:37:35Z
Maltima Rabia
5146
Added content
140873
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋwih salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋo maa. Lala chuɣu maa gba daa piɛlimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana. Asanza nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love"
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win"
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki>
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
Debate. Mini zamani fila dibu
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
3kwjkwak0fxzsymz6bev1n1856w6s1f
140874
140873
2026-06-19T21:38:27Z
Maltima Rabia
5146
Added headings
140874
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋwih salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋo maa. Lala chuɣu maa gba daa piɛlimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana. Asanza nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
s04pihtq71nq7tlqkobw8q3hehmpp0r
140875
140874
2026-06-19T21:45:52Z
Maltima Rabia
5146
Edited
140875
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa. Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana. Asanza nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
kxs05a5unh7m2qf9epstrf52py58uzy
140889
140875
2026-06-20T08:30:51Z
Maltima Rabia
5146
Added references
140889
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-22|title=Felabration 2016: One week of intense fun, partying and remembrance of Fela|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/felabration-2016-one-week-intense-fun-partying-remembrance-fela/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-13|title=Felabration 2016: Everybody say “yeah yeah”|url=https://guardian.ng/life/music/felabration-2016-everybody-say-yeah-yeah/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2017-08-05|title=Felabration 2017: Celebrating 20 years of Fela’s passing|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/weekend-beats/felabration-2017-celebrating-20-years-of-felas-passing/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-07|title=Big plans for 2017 Felabration|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/big-plans-2017-felabration/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/244027-renowned-kenyan-scholar-patrick-lumumba-speak-2017-felabration.html?tztc=1|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Asanzanima nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa. Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
atsx16ubudy4x6oqff9f95j54e9d43p
140905
140889
2026-06-20T08:42:58Z
Maltima Rabia
5146
Added references
140905
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-22|title=Felabration 2016: One week of intense fun, partying and remembrance of Fela|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/felabration-2016-one-week-intense-fun-partying-remembrance-fela/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-13|title=Felabration 2016: Everybody say “yeah yeah”|url=https://guardian.ng/life/music/felabration-2016-everybody-say-yeah-yeah/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2017-08-05|title=Felabration 2017: Celebrating 20 years of Fela’s passing|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/weekend-beats/felabration-2017-celebrating-20-years-of-felas-passing/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-07|title=Big plans for 2017 Felabration|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/big-plans-2017-felabration/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/244027-renowned-kenyan-scholar-patrick-lumumba-speak-2017-felabration.html?tztc=1|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Asanzanima nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2018-10-13|title=Felabration 2018… Legendary 80th posthumous birthday for Fela|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/felabration-2018-legendary-80th-posthumous-birthday-for-fela/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2018-03-25|title=Overtake overtakes overtake - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/overtake-overtakes-overtake/|access-date=2026-06-20}}</ref>
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa.<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=2018-07-04|title=Macron visits Fela Kuti-founded nightclub during Nigeria visit|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/04/emmanuel-macron-visits-fela-kuti-founded-nightclub-during-nigeria-visit|access-date=2026-06-20|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2018-07-04|title=Emmanuel Macron at the Afrika Shrine|url=https://www.vanguardngr.com/2018/07/macron-live-afrika-shrine/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2018-10-13|title=Felabration 2018: Legend Extra stout prepares to honour Fela at 80|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/felabration-2018-legend-extra-stout-prepares-to-honour-fela-at-80/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nwafor|date=2018-10-26|title=Night of music, dance at Felabration 2018|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/night-of-music-dance-at-felabration-2018/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa. Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla. Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
9ihd7ub4bgrgnl692sju735bkxr6qqc
140912
140905
2026-06-20T08:49:08Z
Maltima Rabia
5146
Added references
140912
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-22|title=Felabration 2016: One week of intense fun, partying and remembrance of Fela|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/felabration-2016-one-week-intense-fun-partying-remembrance-fela/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-13|title=Felabration 2016: Everybody say “yeah yeah”|url=https://guardian.ng/life/music/felabration-2016-everybody-say-yeah-yeah/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2017-08-05|title=Felabration 2017: Celebrating 20 years of Fela’s passing|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/weekend-beats/felabration-2017-celebrating-20-years-of-felas-passing/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-07|title=Big plans for 2017 Felabration|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/big-plans-2017-felabration/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/244027-renowned-kenyan-scholar-patrick-lumumba-speak-2017-felabration.html?tztc=1|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Asanzanima nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2018-10-13|title=Felabration 2018… Legendary 80th posthumous birthday for Fela|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/felabration-2018-legendary-80th-posthumous-birthday-for-fela/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2018-03-25|title=Overtake overtakes overtake - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/overtake-overtakes-overtake/|access-date=2026-06-20}}</ref>
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa.<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=2018-07-04|title=Macron visits Fela Kuti-founded nightclub during Nigeria visit|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/04/emmanuel-macron-visits-fela-kuti-founded-nightclub-during-nigeria-visit|access-date=2026-06-20|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2018-07-04|title=Emmanuel Macron at the Afrika Shrine|url=https://www.vanguardngr.com/2018/07/macron-live-afrika-shrine/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2018-10-13|title=Felabration 2018: Legend Extra stout prepares to honour Fela at 80|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/felabration-2018-legend-extra-stout-prepares-to-honour-fela-at-80/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nwafor|date=2018-10-26|title=Night of music, dance at Felabration 2018|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/night-of-music-dance-at-felabration-2018/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2019 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2019-10-15|title=Charly Boy set to perform at 2019 ‘Felabration’ Festival|url=https://punchng.com/charly-boy-set-to-perform-at-2019-felabration-festival/|access-date=2026-06-20|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''</nowiki>Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla.<ref>{{Cite web|last=demola|date=2019-09-22|title=Felabration 2019: How We Came About the Theme, “From Lagos, With Love!” – Yeni Kuti|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2019/09/22/felabration-2019-how-we-came-about-the-theme-from-lagos-with-love-yeni-kuti/|access-date=2026-06-20|website=The NEWS|language=en-US}}</ref> Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye<nowiki>''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ <ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/353809-chimamanda-adichie-bobi-wine-others-for-2019-felabration.html|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
62rcv7108jsbjr9s3iu72y4bqwjou3w
140924
140912
2026-06-20T09:02:22Z
Maltima Rabia
5146
Edited
140924
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-22|title=Felabration 2016: One week of intense fun, partying and remembrance of Fela|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/felabration-2016-one-week-intense-fun-partying-remembrance-fela/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-13|title=Felabration 2016: Everybody say “yeah yeah”|url=https://guardian.ng/life/music/felabration-2016-everybody-say-yeah-yeah/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2017-08-05|title=Felabration 2017: Celebrating 20 years of Fela’s passing|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/weekend-beats/felabration-2017-celebrating-20-years-of-felas-passing/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-07|title=Big plans for 2017 Felabration|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/big-plans-2017-felabration/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/244027-renowned-kenyan-scholar-patrick-lumumba-speak-2017-felabration.html?tztc=1|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Asanzanima nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2018-10-13|title=Felabration 2018… Legendary 80th posthumous birthday for Fela|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/felabration-2018-legendary-80th-posthumous-birthday-for-fela/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2018-03-25|title=Overtake overtakes overtake - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/overtake-overtakes-overtake/|access-date=2026-06-20}}</ref>
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa.<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=2018-07-04|title=Macron visits Fela Kuti-founded nightclub during Nigeria visit|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/04/emmanuel-macron-visits-fela-kuti-founded-nightclub-during-nigeria-visit|access-date=2026-06-20|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2018-07-04|title=Emmanuel Macron at the Afrika Shrine|url=https://www.vanguardngr.com/2018/07/macron-live-afrika-shrine/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2018-10-13|title=Felabration 2018: Legend Extra stout prepares to honour Fela at 80|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/felabration-2018-legend-extra-stout-prepares-to-honour-fela-at-80/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nwafor|date=2018-10-26|title=Night of music, dance at Felabration 2018|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/night-of-music-dance-at-felabration-2018/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2019 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2019-10-15|title=Charly Boy set to perform at 2019 ‘Felabration’ Festival|url=https://punchng.com/charly-boy-set-to-perform-at-2019-felabration-festival/|access-date=2026-06-20|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''</nowiki>Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla.<ref>{{Cite web|last=demola|date=2019-09-22|title=Felabration 2019: How We Came About the Theme, “From Lagos, With Love!” – Yeni Kuti|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2019/09/22/felabration-2019-how-we-came-about-the-theme-from-lagos-with-love-yeni-kuti/|access-date=2026-06-20|website=The NEWS|language=en-US}}</ref> Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye<nowiki>''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ Charly Boy, Sauti Sol, Labaja, King Sunny Ade, Efe n ti pahi afrobeat yili yilindi shɛba. <ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/353809-chimamanda-adichie-bobi-wine-others-for-2019-felabration.html|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ Arikana Chihombori, African Union Mission din bɛ Washinghton kuro mini Kweku Mandela, kpɛrikpɛrita mini ŋun yulindi ka bi ŋaari sini ŋun yi South Africa na.
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
cv55e41eoiz416o9xdw2tbuj71z1gpr
140925
140924
2026-06-20T09:52:08Z
Maltima Rabia
5146
Edited
140925
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-22|title=Felabration 2016: One week of intense fun, partying and remembrance of Fela|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/felabration-2016-one-week-intense-fun-partying-remembrance-fela/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-13|title=Felabration 2016: Everybody say “yeah yeah”|url=https://guardian.ng/life/music/felabration-2016-everybody-say-yeah-yeah/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2017-08-05|title=Felabration 2017: Celebrating 20 years of Fela’s passing|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/weekend-beats/felabration-2017-celebrating-20-years-of-felas-passing/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-07|title=Big plans for 2017 Felabration|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/big-plans-2017-felabration/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/244027-renowned-kenyan-scholar-patrick-lumumba-speak-2017-felabration.html?tztc=1|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Asanzanima nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2018-10-13|title=Felabration 2018… Legendary 80th posthumous birthday for Fela|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/felabration-2018-legendary-80th-posthumous-birthday-for-fela/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2018-03-25|title=Overtake overtakes overtake - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/overtake-overtakes-overtake/|access-date=2026-06-20}}</ref>
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa.<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=2018-07-04|title=Macron visits Fela Kuti-founded nightclub during Nigeria visit|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/04/emmanuel-macron-visits-fela-kuti-founded-nightclub-during-nigeria-visit|access-date=2026-06-20|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2018-07-04|title=Emmanuel Macron at the Afrika Shrine|url=https://www.vanguardngr.com/2018/07/macron-live-afrika-shrine/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2018-10-13|title=Felabration 2018: Legend Extra stout prepares to honour Fela at 80|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/felabration-2018-legend-extra-stout-prepares-to-honour-fela-at-80/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nwafor|date=2018-10-26|title=Night of music, dance at Felabration 2018|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/night-of-music-dance-at-felabration-2018/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2019 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2019-10-15|title=Charly Boy set to perform at 2019 ‘Felabration’ Festival|url=https://punchng.com/charly-boy-set-to-perform-at-2019-felabration-festival/|access-date=2026-06-20|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''</nowiki>Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla.<ref>{{Cite web|last=demola|date=2019-09-22|title=Felabration 2019: How We Came About the Theme, “From Lagos, With Love!” – Yeni Kuti|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2019/09/22/felabration-2019-how-we-came-about-the-theme-from-lagos-with-love-yeni-kuti/|access-date=2026-06-20|website=The NEWS|language=en-US}}</ref> Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye<nowiki>''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ Charly Boy, Sauti Sol, Labaja, King Sunny Ade, Efe n ti pahi afrobeat yili yilindi shɛba. <ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/353809-chimamanda-adichie-bobi-wine-others-for-2019-felabration.html|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la. Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ Arikana Chihombori, African Union Mission din bɛ Washinghton kuro mini Kweku Mandela, kpɛrikpɛrita mini ŋun yulindi ka bi ŋaari sini ŋun yi South Africa na.
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani Femi Kuti, Made Kuti, MI, Vector, Phyno, Omawumi, Sule Alao Malaika, Candy Bleakz, Terry G, Rema ni ban pahi
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
b46nqoohom6cqygu5qpih99m6xllj6z
140936
140925
2026-06-20T11:35:12Z
Maltima Rabia
5146
Added references
140936
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'<nowiki/>''Che ka sabbu maa di shim''''''Felabration''' nyɛla yuuni pulini yila [[chuɣu]] ka di pili yuuni 1998. Yeni Anikulapo-Kuti n daa nyɛ ŋun pili li ka di nyɛla o ba Fela Kuti chuɣu puhibu gba daa pahi ya, ŋun daa nyɛ [[Nigeria]] nira , yili yiina ni maŋ sulinsi baŋda ka daa be Afrobeat genre of music tooni<ref>{{Cite web|title=Sandra Iszadore, Fashola, Ajibade, others speak at Felabration|url=https://pmnewsnigeria.com/2015/10/12/sandra-iszadore-fashola-ajibade-others-speak-at-felabration/|access-date=2026-06-03|language=en-US}}</ref>. Bakɔi chuɣu diɛma maa maa niŋdila [[Afrika]] buɣ'palli din be Ikeja la ni, ka saamba tiri diŋduys n kanilina ka di che ka bɛ tooi boli li ninyula shee ban tooi booni li lala n nyɛ [[Lagos]] State [[Gominanti|Gomnanti]].<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref>
Felabration nimbila bakɔi shɛli Fela Kuti ni puhiri o dɔɣim chuɣu. Ka lala diɛma maa chani ni yila ka yili yiini noonsi ban be Nigeria ni daam shɛba ban yi tiŋduya ni na ni salo ban yɛn beni.<ref>{{Cite web|date=2022-05-29|title=Leadership Newspapers - Nigeria News, Nigerian Newspaper, Breaking News And More|url=https://leadership.ng/|access-date=2026-06-18|language=en-US}}</ref> Bɛ tooi lahi wuhi ni di nyɛla pala zuɣu zaa, laɣinsi, yɛltɔɣ' bihi, nangbankpeeni n-ti pahi anfooni zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Akinwale|first=Funsho|date=2015-08-25|title=2015 Felabration to hold in October {{!}}|url=https://theeagleonline.com.ng/2015-felabration-to-hold-in-october/|access-date=2026-06-18|website=The Eagle Online|language=en-US}}</ref>
== Yuuni 2015 dini: "Din kuli nyɛ shɛm m bala" ==
Bakɔi muni maa diɛma maa daa pilila dabisili 12 hali ni 18 October goli ni yuuni 2015 di daa niŋla sokam ni mi Afrika buɣum shɛli ni la, din be Ikeja, [[Lagos]] State.<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://web.archive.org/web/*/https://m.guardian.ng/art/felabration-celebrates-the-icon-at-77/*|access-date=2026-06-18|website=web.archive.org}}</ref> Lala yuuni maa diɛma maa daa pulini ni laɣingu laɣimbu ka bɛ nolili "Human Rights As My Property", ka gilimalana Sasore, ŋun daa nyɛ Attorney General kuro n ti Lagos State la daa be di tooni.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2015-10-10|title=AS FELABRATION 2015 KICKS OFF - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/as-felabration-2015-kicks-off/|access-date=2026-06-18}}</ref> Nangbankpeeni zaŋ chaŋ baŋsim gburigibu polo gba niŋda lala yuuni maa shikuru ti sunsuuni, ka di yɛltɔɣ' kpami nyɛ "fara pala sarati". Baansi ban tooi beni n nyɛ reggae group Third World, 2face, Femi Kuti, Ice Prince, n-ti pahi Majek Fashek.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Brandessence|date=2015-10-23|title=Fela Kuti, Afrobeat & the 7UP Connection Celebrated at Felabration 2015!|url=https://www.brandessencenigeria.com/fela-kuti-afrobeat-the-7up-connection-celebrated-at-felabration-2015/|access-date=2026-06-18|website=Brandessence Nigeria - Latest Brand News in Nigeria, Brand News Today, Latest branding News, Brand Nigeria, Brand news Nigeria, Online Brand Promotion Nigeria, Brand promotional magazine, advert agencies in nigeria, entertainment news in nigeria, battle of brands, branding in nigeria Brand News, Advertising News, The First Brand Advertising Magazine in Nigeria|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2015-10-12|title=Felabration 2015 begins|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/felabration-2015-begins|access-date=2026-06-18|website=Music In Africa|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2015-10-23|title=Africa in pictures: 16-22 October 2015|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-34606325|access-date=2026-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|last=Editor|date=2015-10-16|title=5 Reasons Why This Year’s Felabration Should Interest You|url=https://nairametrics.com/2015/10/16/5-reasons-why-this-years-felabration-should-interest-you/|access-date=2026-06-18|website=Nairametrics|language=en}}</ref>
== Yuuni 2016 dini: "Sokam yɛlima Yeah Yeah" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabsili 10 hali ni 16 October goli ni yuuni 2016 [[Afrika]] buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2016-10-22|title=Felabration 2016: One week of intense fun, partying and remembrance of Fela|url=https://www.vanguardngr.com/2016/10/felabration-2016-one-week-intense-fun-partying-remembrance-fela/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Bɛ niya nima daa yilaThe Fela yɛltɔɣa nima ni na dinnima ka o mali kpaŋsiri saamba ni bɛ yi ti puhiri chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-13|title=Felabration 2016: Everybody say “yeah yeah”|url=https://guardian.ng/life/music/felabration-2016-everybody-say-yeah-yeah/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala chuɣu maa gba daa pilimi ni laɣingu nima ka di yɛltɔɣa kpami nyɛ "Movement Against Second Slavery" ka Prof. Sophie Oluwole daa kpaŋsi li. Nangbankpeeni daa lahi be nuuni tuun' baŋdiba, pala zuɣu laɣinsi, n-ti pahi ban tooi bɔri di yɛltɔɣa sunsuuni. Ban daa tooi n diɛm diɛmda maa shɛba n nyɛ Jaywon, Ajebutter, Orezi, Sugarboy ni Ojjay Wright.<ref>{{Cite news|date=2016-08-29|title=Organisers announce date, theme unveils new logo|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|access-date=2026-06-18|archive-date=2021-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818062342/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/felabration-2016-organisers-announce-date-theme-unveils-new-logo/wv4cbsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Guardian|first=The|date=2016-10-16|title=Felabration 2016 carnival|url=https://guardian.ng/art/felabration-2016-carnival/|access-date=2026-06-18|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2017 dini: <nowiki>''</nowiki>The Prophecy<nowiki>''</nowiki> ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dabaa hawɔ dali halini Obiɛɣu pia ni anu dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2017-08-05|title=Felabration 2017: Celebrating 20 years of Fela’s passing|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/weekend-beats/felabration-2017-celebrating-20-years-of-felas-passing/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Di niya daa nyɛla bini yihi shɛli Fela yila puuni din yɛli ni <nowiki>''</nowiki>I don sing am before, nothing new<nowiki>''</nowiki>.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-07|title=Big plans for 2017 Felabration|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/big-plans-2017-felabration/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Chuɣu ŋɔ piliya ni di normal shikuru debates ka di taachi nyɛ <nowiki>''</nowiki>African History; a Curriculum necessity<nowiki>''</nowiki>. Chuɣu ŋɔ laɣimgu maa taachi daa jɛndila <nowiki>''</nowiki>Whitherthe Pan African Dream<nowiki>''</nowiki> - yuuni pishi (20) Fela nyaaga mini yuuni pihinahi FESTAC 77 nyaaga ka Professor Patrice Lumumba Kenya baŋdi sokam n mi la n daa nyɛ ŋun lɛhiri ka chana.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/news/more-news/244027-renowned-kenyan-scholar-patrick-lumumba-speak-2017-felabration.html?tztc=1|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Asanzanima nima ban gba daa di fila lala chuɣu ŋu ni n nyɛ Ben Bruce, Donald Duke. Baansi daa nyɛla ban dɛim ka ʒi maa niŋ nyɛɣisim, dɛim shɛli bini dɛimdi pallidaa zuɣu maa n ti pahi bi baŋsim zaŋ wuhi salo.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2017-10-20|title=Sweet and sour memories of Felabration 2017|url=https://www.vanguardngr.com/2017/10/sweet-sour-memories-felabration-2017/|access-date=2026-06-17|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Over 250, 000 guests expected at 2017 Felabration festival-...|url=https://dailytrust.com/over-250-000-guests-expected-at-2017-felabration-festival-yeni-kuti/|access-date=2026-06-17|website=Daily Trust|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-08-02|title=Fela Anikulapo Kuti: Five Nigerian musicians wey dia music dey inspired by Fela|url=https://www.bbc.com/pidgin/media-49203293|access-date=2026-06-17|website=BBC News Pidgin}}</ref><ref>{{Cite web|title='Felabration' Opens in Lagos {{!}} Sahara Reporters|url=https://saharareporters.com/2017/10/04/felabration-opens-lagos-0|access-date=2026-06-17|website=saharareporters.com}}</ref>
== Yuuni 2018 "Overtake Don Overtake Overtake " ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila dali pia ni anu dali halini bɛiɣu pishi ni yini dali silimi gɔli October ni yuuni 2017 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Nigeria|first=Guardian|date=2018-10-13|title=Felabration 2018… Legendary 80th posthumous birthday for Fela|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/felabration-2018-legendary-80th-posthumous-birthday-for-fela/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas legendary yili tulli din taachi nyɛ <nowiki>''Overtake Don Overtake Overtake ''</nowiki>. Lala yila ŋɔ yɛri la felas suhu ni yiŋsi shɛm n bahi Nigerian gomlanti zuɣu ni o chɛ biɛhigu maa ni di bahi yoli, anyinsi daa nyɛla din kpaŋsi ka ban di tu ni bi bo maligu n ti biɛhigu maa chɛli ni di bahi yoli.<ref>{{Cite news|last=Nation|first=The|date=2018-03-25|title=Overtake overtakes overtake - The Nation Newspaper|language=en-US|work=The Nation Newspaper|url=https://thenationonlineng.net/overtake-overtakes-overtake/|access-date=2026-06-20}}</ref>
Dɛima maa daa nyɛla din kpaŋsi ka di nyɛla French gomlanti ni daa kana Afrika buɣili maa ni maa.<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=2018-07-04|title=Macron visits Fela Kuti-founded nightclub during Nigeria visit|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jul/04/emmanuel-macron-visits-fela-kuti-founded-nightclub-during-nigeria-visit|access-date=2026-06-20|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2018-07-04|title=Emmanuel Macron at the Afrika Shrine|url=https://www.vanguardngr.com/2018/07/macron-live-afrika-shrine/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref> Dɛima maa puuni shɛŋa n daa nyɛ Nigerian baan tulla kamani Femi Kuti, Davido, Mayorkun mini Peruzzi daa nyɛla ban dɛim ka di nyɛla lengendary Fela bɛnibu maa zuɣu ni bi lahi kpaŋsi afrobeat yila, bini lahi mi shɛli heartbeat of the lengedary Icon Fela Kuti. Ban daa ku ariziki ka lala yuuni maa dɛima tooi niŋ maa n nyɛ Nigerian brewery company. Dɛin shɛŋa din daa bɛ lala bakɔi maa ni n nyɛ Fela Debates, secondary shikuriti shɛŋa din bɛ Lagos Stateaa gba daa niŋ debates, anfooni zaŋ wuhi salo, Fela palli dahi zuɣu dɛima ni dɛim shɛŋa din jɛndi afrobeat. Dɛima ŋɔ ni yɛli kpɛma din daa niŋ maa zaŋ yini n nyɛ zuɣulana paa Yemi Osinbajo mini Fela kuti ni daa niŋ drama shɛli maa.<ref>{{Cite web|last=Jeremiah|first=Urowayino|date=2018-10-13|title=Felabration 2018: Legend Extra stout prepares to honour Fela at 80|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/felabration-2018-legend-extra-stout-prepares-to-honour-fela-at-80/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nwafor|date=2018-10-26|title=Night of music, dance at Felabration 2018|url=https://www.vanguardngr.com/2018/10/night-of-music-dance-at-felabration-2018/|access-date=2026-06-20|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Yuuni 2019 din: "From Lagos with Love" ==
Lala bakɔi muni diɛma maa daa pilila bɛiɣu pia ni anahi dali halini O bɛiɣu pishi dali silimi gɔli October ni yuuni 2019 Afrika buɣili maa ni, din be Ikeja, Lagos State maa.<ref>{{Cite web|last=Report|first=Agency|date=2019-10-15|title=Charly Boy set to perform at 2019 ‘Felabration’ Festival|url=https://punchng.com/charly-boy-set-to-perform-at-2019-felabration-festival/|access-date=2026-06-20|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref> Lala yuuni maa chuɣu maa niya daa nyɛla din yina felas yili shɛli din yoli kadi yuli nyɛ <nowiki>''</nowiki>Eko Ile". Yili ŋɔ nyɛla din paɣiri Lagos States ni di nyɛla tiŋ shɛli din mali yurilim, suhupiɛlli, mini asafihiki ka daa nyɛ ŋun kpaŋsi niriba ni bi chaŋ n ti kaa Lagos State domishi din nyɛla biɛhigu shɛi din vɛla.<ref>{{Cite web|last=demola|date=2019-09-22|title=Felabration 2019: How We Came About the Theme, “From Lagos, With Love!” – Yeni Kuti|url=https://thenewsnigeria.com.ng/2019/09/22/felabration-2019-how-we-came-about-the-theme-from-lagos-with-love-yeni-kuti/|access-date=2026-06-20|website=The NEWS|language=en-US}}</ref> Ban daa kana dɛima ŋɔ ni shɛba n nyɛ afrobeat sensation mini ŋun daa di BET 2019 Internation Act Damini Ebunoluwa Ogulu Sokam ni mi so Bruna boy maa ŋun da chɛ ka salo maa wum nyɛɣisim o ni daa dɛim o yilli tuula shɛli o ni boli "ye<nowiki>''</nowiki>, "On the Low" mini "Another Story". Baansi shɛba baa gba daa kana din ni n nyɛ Charly Boy, Sauti Sol, Labaja, King Sunny Ade, Efe n ti pahi afrobeat yili yilindi shɛba. <ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/music/353809-chimamanda-adichie-bobi-wine-others-for-2019-felabration.html|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
Dɛima daa piligimi ni laɣiŋgu ka di nyɛla ŋun daa di black African Poet maa ni gbaŋ sabira Chimamanda Ngozi Adichie, Bobi Wine n daa bɛ din ni; yili yilinda ŋun daa lɛbi siyaasa nira la Uganda puuni maa, Professor Akim Ayibode, Professor Jurisprudence mini international law mini Nigerian salin sabira mini kundi sabira Sefi Atta sokam ni mi la.<ref>{{Cite web|last=Anthony|date=2019-10-19|title=Felabration 2019… Sounds of Afrobeat ‘From Lagos With Love’|url=https://guardian.ng/life/felabration-2019-sounds-of-afrobeat-from-lagos-with-love/|access-date=2026-06-20|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref> Ka bin pun niŋdili shɛm secondary shikuriti debates, Fela debates kali nɛma zaŋ wuhi salo n ti pahi dɛima din pahi din kuli yɛn chɛ ka niriba maa wum nyɛmsi lala bakɔi chuɣu maa ni.
== Yuuni 2020 dini;"Fight to Finish, Fight to Win" ==
Chuɣu maa daa nyɛla din piligi biɛɣu pia ni anu dali hali ni biɛɣu pia ni ayopoin silimi gɔli October yuuni 2020 puuni. Ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la din daa kuli zori gilindi anduniyaaga chuɣu maa saha ka di bi tu ni niriba laɣimdi taba bɛ bi laɣimdi niŋdi binshɛɣu, ban su chuɣu maa fukumsi maa daa nyɛla ban puhi ka bi puhi lala yuuni maa chuɣu maa. Lala yuuni maa ka chuɣu maa daa nyɛ din puhi lala maa. Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din piligi ni bi Felaberation laɣimgu maa ka di taachi nyɛ "Colomentality<nowiki>''</nowiki> ka di nyɛ Uganda lahabali tira maa Vincent Magomben daa nyɛ ŋun yuli ka di chaŋ. Asanzanima ban daa di fula lala laɣimgu maa bi n nyɛ Arikana Chihombori, African Union Mission din bɛ Washinghton kuro mini Kweku Mandela, kpɛrikpɛrita mini ŋun yulindi ka bi ŋaari sini ŋun yi South Africa na.<ref>{{Cite web|last=Ngema|first=Zee|date=2020-10-14|title=Felabration 2020: Femi & Seun Kuti, Wande Coal, Niniola and More Will Play Virtual 3-Day Fest|url=https://www.okayafrica.com/felabration-2020-femi-seun-kuti-wande-coal-niniola-and-more-will-play-virtual-3-day-fest/219708|access-date=2026-06-20|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Bin shɛŋa bini daa lahi niŋ lala chuɣu maa ni n nyɛ ni bi <nowiki>''mali shili kamani Fela maa koatabo''</nowiki>, ni bi niŋ bi maŋ kamani Fela maa, ka ŋun yɛn di maa nyɛ ŋun yɛn kuli ni fifty thousand naira, bi daa la nyɛla ba niŋ secondary shikuru debatesaa, arts chuɣu nti pahi dɛim shɛŋa din daa doli, baansi kamani WizKid, 2baba, Joeboy, Falz n ti pahi afrobeat yili yilindiba gba daa nyɛla ban dɛim.<ref>{{Cite web|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/420710-2020-felabration-wizkid-2baba-others-to-perform-at-virtual-edition.html|access-date=2026-06-20|website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
== Yuuni 2022 dini; Fear not for Man<nowiki>''</nowiki> ==
Yuuni 2020 Felabration daa nyɛla bini niŋ shɛli Afrikan buɣili maa ni, Ikeja, biɛɣu pia dali halini biɛɣu piano ni ayobu dali silimi gɔli October ni yuuni 2022 ni. Baansi ban kalinli yiŋsi 300 n daa nyɛ ban dɛim akpaaku zuɣu lala yuuni maa dɛima maa. Yuuni 2022 Felabration maa taachi daa nyɛla " Fear not for Man" ka di nyɛla Omo Baba n daa yulindi ka di chani vinyɛliga.
Lala dɛima maa puuni, baansi pam daa nyɛla ban dɛigi akpaaku kamani Femi Kuti, Made Kuti, MI, Vector, Phyno, Omawumi, Sule Alao Malaika, Candy Bleakz, Terry G, Rema ni ban pahi.<ref>{{Cite web|last=Tugbobo|first=Babatunde|date=2022-10-16|title=‘Felabration’ thrills music lovers|url=https://punchng.com/felabration-thrills-music-lovers/|access-date=2026-06-20|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref>
== Debate. Mini zamani fila dibu ==
Yuuni kam Felabration nyɛla ban zalindi debates mini salo ni fila dibu compitisa n ti secondary shikuribihi ka din nyɛla yɛtɔlɣa shɛŋa din jɛndi biɛhigu. Din yuli kuli gari ŋɔ nyɛla Abdulrahma Oke<ref>{{Cite web|title=King’s College Wins Felaberation Schools Debate – THISDAYLIVE|url=https://www.thisdaylive.com/2023/10/04/kings-college-wins-felaberation-schools-debate/|access-date=2026-06-20|language=en-US}}</ref> ni di shɛli King's College shikurubia, Lagos, o ni daa di fila zaŋ jɛndi video nima
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
r21wnm9ffxph4h5wwzasziujaksuh4b
Tobong'u Lore
0
33283
140855
138909
2026-06-19T16:55:19Z
Alhaj Darajaati
22
140855
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tobong'u Lore''', silimisili puuni bini mi shɛli '''Lake Turkana Cultural Festival''' la, kali chuɣu shɛli bini puhiri Turkana, northern [[Kenya|Kenya.]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Nunoo|first=Ama|date=2020-02-17|title=A look at the fascinating Lake Turkana festival that promotes peace|url=https://face2faceafrica.com/article/a-look-at-the-fascinating-lake-turkana-festival-that-promotes-peace|access-date=2026-06-03|website=Face2Face Africa|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Muchene|first=Esther|title=Tobong’u Lore: The Turkana tourism and cultural festival|url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/leisure-and-travel/article/2001340534/tobongu-lore-the-turkana-tourism-and-cultural-festival|access-date=2026-06-03|website=Evewoman Magazine|language=en}}</ref> Chuɣu ŋɔ nyɛla tiŋ bihi shɛŋa din baɣa mɔlili maa nim ni puhiri shɛli, ka di nyɛla din kpaŋsiri suhudoo ni nangbayini, kaya zaŋ wuhi taba ni ka kpaŋsiri ni liha yulibu shɛi.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|last=Muchene|first=Esther|title=Tobong’u Lore: The Turkana tourism and cultural festival|url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/leisure-and-travel/article/2001340534/tobongu-lore-the-turkana-tourism-and-cultural-festival|access-date=2026-06-03|website=Evewoman Magazine|language=en}}</ref> Zuliya shɛba bini boli El Molo nim ŋɔ nyɛla ba puhiri chuɣu ŋɔ Lioyangalani yuuni kam Silimi gɔli June ni,<ref name=":0" /> ka Turkana nim ŋɔ gba puhiri li Lorwar yuuni kam silimi gɔli April ni.<ref name=":1" /> Tobong'u Lore nyɛla kali chuɣu shɛli niriba pam ni puhira Kenya tigbani ka di nyɛ chuɣu shɛli ni Kenya asanza niriba ban nyɛ siyaasa nima ni too chani shɛli ni.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|last=Kibor|first=Fred|title=Turkana county to spend Sh33m on annual Tobong’u Lore fete|url=https://www.standardmedia.co.ke/rift-valley/article/2001338037/turkana-county-to-spend-sh33m-on-annual-tobong-u-lore-fete|access-date=2026-06-03|website=The Standard|language=en}}</ref>
== Scope ==
Loiyangalani nim ŋɔ daa tuu puhi chuɣu ŋɔ yuuni 2008 ka di daliri nyɛmi ni di bo suhudoo mini nangbayini n ti Lake Turkana tiŋbihi maa zaa.<ref name=":0" /> Lorwar mi puuni bi daa tu puhili yuuni 2014.<ref name=":1" /> Tiŋ shɛŋa ban puhiri lala chuɣu ŋɔ maa, ka yi tiŋ tarisin nyɛ Turkana, Dassanech, Samburu, Somali, Borana, Gabbra, Rendille, Sakuye, Wata, Burji, Garee, Konso, mini El Molo nima.<ref name=":0" /> <ref name=":2" />Chuɣu ŋɔ kpabu daa nyɛla Kenya National Museums nim mini German Government ni tabi n suŋ shɛli n ti pahi Museum shɛli bini daa yoogi lala tiŋ maa ni.<ref name=":0" />
Chuɣu ŋɔ nyɛla din zaŋdi saanba pam tiŋ ŋɔ ni yuuni kam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cite web|last=Ang'ela|first=Bakari|title=All set for annual Turkana cultural festival|url=https://www.standardmedia.co.ke/north-eastern/article/2001337745/all-set-for-annual-turkana-cultural-festival|access-date=2026-06-03|website=The Standard|language=en}}</ref> Saanba ŋɔ shɛb nyɛla ban yi tiŋ shɛŋa din badaansi ni Kenya kamani [[Ethiopia]], [[Sudan]] mini [[Uganda]].<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Saanba na min yi [[Nigeria]] n kana din ni. Turkana tiŋgbani maa asanza nima yɛliya ni chuɣu ŋɔ nyɛla din kpaŋsiri niyula yulibu shɛi ni lɛbigimsi.<ref name=":0" /> Tobong'u Lore nyɛla Kenya gomlanti ni kpaŋsi shɛli domishi di kpaŋsiri kaya niyula yulibu shɛi ka chɛ tiŋkpaŋbihi di bɛ Kenya maa tooi zalindi bi kaya ni bi taɣada.
Tobong<nowiki>'u Lore bachi ŋɔ gbeni nyɛla maraaba ''(welcome back home)''</nowiki> Turkana balli puuni.<ref name=":1" /> Bachi ŋɔ nyɛla archaeological mini paleontological fali n ti Turkana Basin.
Yuuni 2019 puuni, Turkana nim ŋɔ daa nyɛla ban boogi ariziki shɛli bini daa diri n niŋdi chuɣu ŋɔ ni maa 70 million Kenyan Shillings n chaŋ 33, ka zaŋ chɛngi din kpalim maa ni bi tuhi n kari kum tiŋgbani maa ni.<ref name=":4" />
== Bin shɛŋa bini niŋda ==
[[Lahabali kɔligu:El Molo Woman, Lake Turkana, Kenya (15990141333).jpg|alt=Added picture |thumb]]
Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣim bi kaya, Naawuni nama mini bi archeological fali.<ref name=":0" /> Bi nyɛla ban yɛri bi kaya nɛima lala saha maa.<ref name=":1" /> Bi zaŋdi dabaa ata n niŋ carnival din ni tiŋ maa ni wawari mini yili yilindiba laɣimgu ni nyɛla ban yilinda ka wara, asanza nima gba nyɛla ban yɛn zaŋ bi zilikom n suŋ.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Bi kuli yɛn yɛrila bin kaya nɛima ŋɔ lala saha maa zaa, Chuɣu ŋɔ nyɛla din yɛn tuɣi di yi niŋ ka wuntaŋ lu.<ref name=":0" />
Bini zaŋdi bi binyɛra n wuhiri zama maa nyɛla din yihi bi bindira mini bini malindi binshɛʋa polo.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /> Chuɣu lahi kpaŋsiri muɣani binkɔbiri yulibu.<ref name=":3" />
== Siyaasa niriba ban kani li. ==
Kenyan asanza nima pam nyɛla ban kanina lala chuɣu ŋɔ ni, siyaasa nim ŋɔ shɛba nyɛla ban zaŋli n kohi bi maŋ n ti salo maa zaŋ chaŋ siyaasa nam shɛŋa bini bori ni ni bini mali niya shɛŋa.<ref>{{Cite web|title=The Star|url=https://www.the-star.co.ke/|access-date=2026-06-03|website=The Star|language=en-KE}}</ref><ref name=":4" /> Yuuni 2019 puuni, Prime Minister kuro, Raila Odinga daa nyɛla ŋun kana lala chuɣu ŋɔ ni ni tiŋgbani zuɣulana paa Williams Ruto.<ref name=":4" /> Yuuni 2020 puuni, Governor Kivutha Kibwana daa zaŋ chuɣu ŋu n kohi o maŋ n ti salo maa o ni mali niya ni o tiŋgbani zuɣulana tali pibupibu shɛli din daa kani na maa ni shɛm.
== Kundivihira ==
3ev7yhm2tqidbh4d0o1d072xwp273ln
140857
140855
2026-06-19T16:55:52Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140857
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tobong'u Lore''', silimisili puuni bini mi shɛli '''Lake Turkana Cultural Festival''' la, kali chuɣu shɛli bini puhiri Turkana, northern [[Kenya|Kenya.]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Nunoo|first=Ama|date=2020-02-17|title=A look at the fascinating Lake Turkana festival that promotes peace|url=https://face2faceafrica.com/article/a-look-at-the-fascinating-lake-turkana-festival-that-promotes-peace|access-date=2026-06-03|website=Face2Face Africa|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Muchene|first=Esther|title=Tobong’u Lore: The Turkana tourism and cultural festival|url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/leisure-and-travel/article/2001340534/tobongu-lore-the-turkana-tourism-and-cultural-festival|access-date=2026-06-03|website=Evewoman Magazine|language=en}}</ref> Chuɣu ŋɔ nyɛla tiŋ bihi shɛŋa din baɣa mɔlili maa nim ni puhiri shɛli, ka di nyɛla din kpaŋsiri suhudoo ni nangbayini, kaya zaŋ wuhi taba ni ka kpaŋsiri ni liha yulibu shɛi.<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|last=Muchene|first=Esther|title=Tobong’u Lore: The Turkana tourism and cultural festival|url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/leisure-and-travel/article/2001340534/tobongu-lore-the-turkana-tourism-and-cultural-festival|access-date=2026-06-03|website=Evewoman Magazine|language=en}}</ref> Zuliya shɛba bini boli El Molo nim ŋɔ nyɛla ba puhiri chuɣu ŋɔ Lioyangalani yuuni kam Silimi gɔli June ni,<ref name=":0" /> ka Turkana nim ŋɔ gba puhiri li Lorwar yuuni kam silimi gɔli April ni.<ref name=":1" /> Tobong'u Lore nyɛla kali chuɣu shɛli niriba pam ni puhira Kenya tigbani ka di nyɛ chuɣu shɛli ni Kenya asanza niriba ban nyɛ siyaasa nima ni too chani shɛli ni.<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite web|last=Kibor|first=Fred|title=Turkana county to spend Sh33m on annual Tobong’u Lore fete|url=https://www.standardmedia.co.ke/rift-valley/article/2001338037/turkana-county-to-spend-sh33m-on-annual-tobong-u-lore-fete|access-date=2026-06-03|website=The Standard|language=en}}</ref>
== Scope ==
Loiyangalani nim ŋɔ daa tuu puhi chuɣu ŋɔ yuuni 2008 ka di daliri nyɛmi ni di bo suhudoo mini nangbayini n ti Lake Turkana tiŋbihi maa zaa.<ref name=":0" /> Lorwar mi puuni bi daa tu puhili yuuni 2014.<ref name=":1" /> Tiŋ shɛŋa ban puhiri lala chuɣu ŋɔ maa, ka yi tiŋ tarisin nyɛ Turkana, Dassanech, Samburu, Somali, Borana, Gabbra, Rendille, Sakuye, Wata, Burji, Garee, Konso, mini El Molo nima.<ref name=":0" /> <ref name=":2" />Chuɣu ŋɔ kpabu daa nyɛla Kenya National Museums nim mini German Government ni tabi n suŋ shɛli n ti pahi Museum shɛli bini daa yoogi lala tiŋ maa ni.<ref name=":0" />
Chuɣu ŋɔ nyɛla din zaŋdi saanba pam tiŋ ŋɔ ni yuuni kam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cite web|last=Ang'ela|first=Bakari|title=All set for annual Turkana cultural festival|url=https://www.standardmedia.co.ke/north-eastern/article/2001337745/all-set-for-annual-turkana-cultural-festival|access-date=2026-06-03|website=The Standard|language=en}}</ref> Saanba ŋɔ shɛb nyɛla ban yi tiŋ shɛŋa din badaansi ni Kenya kamani [[Ethiopia]], [[Sudan]] mini [[Uganda]].<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Saanba na min yi [[Nigeria]] n kana din ni. Turkana tiŋgbani maa asanza nima yɛliya ni chuɣu ŋɔ nyɛla din kpaŋsiri niyula yulibu shɛi ni lɛbigimsi.<ref name=":0" /> Tobong'u Lore nyɛla Kenya gomlanti ni kpaŋsi shɛli domishi di kpaŋsiri kaya niyula yulibu shɛi ka chɛ tiŋkpaŋbihi di bɛ Kenya maa tooi zalindi bi kaya ni bi taɣada.
Tobong<nowiki>'u Lore bachi ŋɔ gbeni nyɛla maraaba ''(welcome back home)''</nowiki> Turkana balli puuni.<ref name=":1" /> Bachi ŋɔ nyɛla archaeological mini paleontological fali n ti Turkana Basin.
Yuuni 2019 puuni, Turkana nim ŋɔ daa nyɛla ban boogi ariziki shɛli bini daa diri n niŋdi chuɣu ŋɔ ni maa 70 million Kenyan Shillings n chaŋ 33, ka zaŋ chɛngi din kpalim maa ni bi tuhi n kari kum tiŋgbani maa ni.<ref name=":4" />
== Bin shɛŋa bini niŋda ==
[[Lahabali kɔligu:El Molo Woman, Lake Turkana, Kenya (15990141333).jpg|alt=Added picture |thumb]]
Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣim bi kaya, Naawuni nama mini bi archeological fali.<ref name=":0" /> Bi nyɛla ban yɛri bi kaya nɛima lala saha maa.<ref name=":1" /> Bi zaŋdi dabaa ata n niŋ carnival din ni tiŋ maa ni wawari mini yili yilindiba laɣimgu ni nyɛla ban yilinda ka wara, asanza nima gba nyɛla ban yɛn zaŋ bi zilikom n suŋ.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Bi kuli yɛn yɛrila bin kaya nɛima ŋɔ lala saha maa zaa, Chuɣu ŋɔ nyɛla din yɛn tuɣi di yi niŋ ka wuntaŋ lu.<ref name=":0" />
Bini zaŋdi bi binyɛra n wuhiri zama maa nyɛla din yihi bi bindira mini bini malindi binshɛʋa polo.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /> Chuɣu lahi kpaŋsiri muɣani binkɔbiri yulibu.<ref name=":3" />
== Siyaasa niriba ban kani li. ==
Kenyan asanza nima pam nyɛla ban kanina lala chuɣu ŋɔ ni, siyaasa nim ŋɔ shɛba nyɛla ban zaŋli n kohi bi maŋ n ti salo maa zaŋ chaŋ siyaasa nam shɛŋa bini bori ni ni bini mali niya shɛŋa.<ref>{{Cite web|title=The Star|url=https://www.the-star.co.ke/|access-date=2026-06-03|website=The Star|language=en-KE}}</ref><ref name=":4" /> Yuuni 2019 puuni, Prime Minister kuro, Raila Odinga daa nyɛla ŋun kana lala chuɣu ŋɔ ni ni tiŋgbani zuɣulana paa Williams Ruto.<ref name=":4" /> Yuuni 2020 puuni, Governor Kivutha Kibwana daa zaŋ chuɣu ŋu n kohi o maŋ n ti salo maa o ni mali niya ni o tiŋgbani zuɣulana tali pibupibu shɛli din daa kani na maa ni shɛm.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
77vq511o3zpkafvehrjtssj43grec7t
World Festival of Black Arts
0
33284
140854
138906
2026-06-19T16:54:08Z
Alhaj Darajaati
22
140854
wikitext
text/x-wiki
'''Dunia Tiyaawumihi Chuɣu''' (Frenki: Chuɣu Ŋɔrimɔriba Ŋɔri Nɛgres), ka mi yuli booni French bee French Chuɣu, ka bɛ mali buɣili ni buɣili kam chuɣu shɛŋa din nyɛ Africa tiŋgbani ŋɔ puuni. Chuɣu ŋɔ malila kalima bɛn nyɛ buɣim mini baŋsim ni baŋsim ni sini n-chaŋ gili Africa tiŋgbɔŋ ni.<ref>{{Cite web|last=Ige|first=Tofarati|date=2024-08-26|title=Obasanjo, Odinga, others attend FESTAC Africa Festival opening ceremony|url=https://punchng.com/obasanjo-odinga-others-attend-festac-africa-festival-opening-ceremony/|access-date=2026-06-03|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref>
== Piligu Dunia Chʋɣʋ Negro Arts-Dakar 1966 ==
Chuɣu ŋɔ daa loya ni Anashaara chuɣu puhibu puhibu ka di bahi bahindi waa mini ziŋgbahiri tiŋgbani ŋɔ.<ref>{{Cite web|date=2024-09-08|title=Dinner in the Dark: Sh10,000-per-plate journey into world of the blind|url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/dinner-in-the-dark-sh10-000-per-plate-journey-into-world-of-the-blind-4754264|access-date=2026-06-03|website=Daily Nation|language=en}}</ref>ʒiɛmani din nyɛ Sinii wuhiri William la daa ti ŋmɛli yɛtɔɣa shɛŋa din nyɛ 1968.<ref>{{Cite web|last=togoscoop|date=2024-08-29|title=Kenya/FESTAC Afrique, un festival panafricain qui ravive l'esprit d'unité et célèbre la diversité|url=https://togoscoop.tg/kenya-festac-afrique-un-festival-panafricain-qui-ravive-lesprit-dunite-et-celebre-la-diversite/|access-date=2026-06-03|website=TOGO SCOOP {{!}} Nous redonnons un sens aux scoops.|language=fr-FR}}</ref>Italian laasabuniŋdiba Serpolli daa yihila IL Chuɣu de Dadar (19gandana 4.45 [55] bɛ ni zaŋ shɛli bɛ ni zaŋ shɛli bɛ ni zaŋ ti zali ŋɔ pahi kɔbisinu n-chɛ ka bɛ chaŋ. Senegal shee zuɣulan Paulin Suumaniu Vieyra gba daa lan ŋma gbana gbɔŋ shɛli din nyɛ Sinnegal chuɣu puhibu puhiri nɛgres (1996). Ukraine tuumbaŋdiba, Irina vinzɛr mini Leonid Mahnanch daa yihi Russianim' gbaŋsaŋdiba bɛn nyɛ Richard Chief tiŋgbɔŋ ni zaŋ chaŋ chuɣu maa polo.
== Summary ==
Tiŋgbaŋ’ tuuli tiŋgbani paliti n-nyɛ Silimiiŋa Chuɣu (Frenki: President Chuɣu puhibu: Prinsi Chuɣu puhibu puhibu.) bɛ daa ʒila Dakpar, Senegal, 1 mini 1924. bɛ ni daa zaŋ zuɣulana Tiŋgban’ shɛb’ bɛn daa nyɛ Zuɣulana Leopold Sengard Senghor la, ka bɛ ni zaŋ shɛb’ United States Educative, science and Culibrary Organisation (UNISCO) la.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
9yjlylx8j2nc7bp1wqzoa293zvxnjpi
Gidi Culture Festival
0
33285
140803
139688
2026-06-19T16:10:55Z
Alhaj Darajaati
22
Added a category
140803
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Che ka sabbu maa di shim''''''Gidi Culture Festival''' (often dubbed Coachella in Lagos) nu
Nyɛla yuuni pulini dahin yini yila mini nuuni baŋsim tuma chuɣu ka bɛ puhirili [[Lagos]], [[Nigeria]] tingbanni<ref>{{Cite web|date=2018-04-23|title=Meet the Gidi Tribe: Nigeria’s coolest new youth movement|url=https://www.huckmag.com/article/gidi-culture-fest|access-date=2026-06-04|website=Huck|language=en-GB}}</ref>. Ka Chinedu Okeke mini Oriteme Banigo daa laɣim n kpali, di daa kpami n jɛmdi bipɔla maa yɛltɔɣa nima puuni bɛ ni bɔri bɛ kali bɛ biɛhigu ni shɛm soochi diɛm din bɛ yoli Africa tingbanni<ref>{{Cite web|date=2014|title=Index "Sommaire / Contents "_ volume 337, janvier-décembre 2014 / January-December 2014|url=https://doi.org/10.1016/s1631-0691(14)00266-2|access-date=2026-06-04|website=doi.org}}</ref>.
Lala chuɣu maa yi ti paai na, bɛ tooi bɔri binkumda nima, DJs,
nima, n-ti pahi yili yiiniba na abɛ ti diɛm. Bɛ tooi lahi mali deen shɛŋa gba na , bindir' kɔhi nima ni yili yiiniba. Diɛma maa maŋmaŋa pahirila bɛ ni pie m pahi [[Afrika|Africa]] nima mini tiŋduya laɣingu maa kamani Nigeria, [[Ghana]], [[South Africa]], Congo, Kenya, n-ti pahi United Kingdom.
Bɛ miiya nima zaŋ chaŋ lala chuɣu maa polo nyɛla bɛ kpaŋsi Africa baŋsim zooibu ka che ka baansi maa gba yuya du.<ref>{{Cite web|date=2014|title=Index "Sommaire / Contents "_ volume 337, janvier-décembre 2014 / January-December 2014|url=https://doi.org/10.1016/s1631-0691(14)00266-2|access-date=2026-06-04|website=doi.org}}</ref>
== Taarihi ==
Lala Gidi Culture Festival nyɛla Eclipse Live Production nima di daa yihi shɛli na. Lekki Sound Splash nima ni daa che ka niriba kori kpe dinni, chuɣu shɛli din daa pa zuɣusaa Fela Kuti. Bɛ mini ŋun daa kpali Chinedu Okeke ni Oriteme Banigo, lala chuɣu maa niya kpami kuli nyɛla bɛbo so' viɛlli n-ti bipɔla din yɛn che ka bɛ gba tooi zooi.<ref>{{Cite web|last=Tambini|first=Kam|date=2018-04-09|title=How Gidi Culture Became The Festival For The 'New African Generation'|url=https://www.okayafrica.com/how-gidi-culture-became-the-festival-for-the-new-african-generation/266051|access-date=2026-06-04|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Gidi Culture Festival nyaaŋa, Eclipse Live Production daa lahi yihi Nigeria Palmwine Music Fest ni Nativeland na. Bɛ ni daa zili ''IQ'' magazine ni bɛ bɔhi o bɔhisi yuuni 2018, Okeke daa yɛliya ni Gidi Culture Festival na nyɛla din na yɛn che, ni amaa di na chaŋ tooni bela ha.<ref>{{Cite web|date=2018-07-04|title=‘People say, “Is that Coachella? I didn’t know they had festivals like that in Africa…”’|url=https://www.iqmagazine.com/2018/07/coachella-festivals-africa-gidi-culture-chin-okeke/|access-date=2026-06-04|website=IQ Magazine|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2014: di yoobu ni ===
Di yoobu maa saha maa dabam daa tooi diɛm diɛma maa n nyɛ Ice Prince, Phyno, Naeto C, Chidinma, Dammy Krane, Blink, Poe, Boj, Teezee, Ayo Jay, Emma Nyra, Patoranking, Lynxx, Jesse Jagz, Oritse Femi, Orezi, Reminisce, Efya, DJ Obi, DJ Caise, DJ Hazan, DJ Cuppy, DJ Kaywise, Falz, Pucado, Yung L, n-ti pahi Endia.<ref>{{Citation|title=Wayback Machine|date=2026-06-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayback_Machine&oldid=1357432541|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-06-04}}</ref>
=== Yuuni 2015: din daa pahi ayi ===
Chuɣu maa din daa pahi ayi maa daa niŋla April goli ni dabisili 4, yuuni 2015, di daa niŋla Eko Atlantic din be Lagos la. ka ban di ban daa be dinni nyɛ M.I Abaga, Show Dem Camp, Waje, Yemi Alade, Falz, EL, Victoria Kimani, Urban Boyz, Awilo Longomba, Temi Dollface, Ebisan and Sauti Sol. It also featured DJ Neptune, DJ Lambo n-ti pahi DJ Gino Brown.<ref>{{Cite news|date=2015-02-24|title=Announces first lineup of artiste, host and DJS|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/gidi-culture-festival-2015-announces-first-lineup-of-artiste-host-and-djs/5er0pw6|access-date=2026-06-05|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216090204/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/gidi-culture-festival-2015-announces-first-lineup-of-artiste-host-and-djs/5er0pw6|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2016: Din daa pahi ata ===
Din daa pahi ata chuɣu maa gba daa niŋla Eko Atlantic din be [[Lagos]] la. Sensei Uche mini Nomuzi ni daa di li, ka baansi ban daa pahi nyɛ Tiwa Savage, D'banj, Phyno, Small Doctor, Timaya, Adekunle Gold, Yemi Alade, K.O, Riky Rick, Mr 2Kay, Base One, Que Peller, Dice Ailes, Poe, Funbi n-ti pahi Saeon.<ref>{{Cite news|date=2016-03-27|title=Third year of Lagos music festival shows great improvement|language=en-EN|url=https://www.pulse.ng/gidi-fest-2016-third-year-of-lagos-music-festival-shows-great-improvement/rgyzccg|access-date=2026-06-05|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090033/https://www.pulse.ng/gidi-fest-2016-third-year-of-lagos-music-festival-shows-great-improvement/rgyzccg|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2017: din daa pahi anahi ===
[[chuɣu]] din pahi anahi maa daa puhila April goli ni dabisili 15, yuuni 2017. Ban daa zaŋli pa pɔhim zuɣu ni daa nyɛ Diplo, Burna Boy and Davido.<ref>{{Cite web|date=2017-03-28|title=Nigeria: Diplo, Burna Boy and Davido to headline Gidi Fest|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/nigeria-diplo-burna-boy-and-davido-headline-gidi-fest|access-date=2026-06-05|website=Music In Africa|language=en}}</ref> Ninvuɣu shɛba daa pahiya n diɛm chuɣu maa ni kamani Seyi Shay, Reekado Banks, Simi, Niniola, Sauti Sol, ni ti pahi Vanessa Mdee.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-03-20|title=Gidi Culture Festival returns with new promises|url=https://www.vanguardngr.com/2017/03/gidi-culture-festival-returns-new-promises/|access-date=2026-06-05|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
=== Yuuni 2018: Din daa pahi anu ===
Baansi ban daa diɛm diɛma chuɣu din daa pahi anu maa ni n nyɛ Wizkid, 2Baba, Brymo, Adekunle Gold, Maleek Berry, DJ Spinall and Tiwa Savage, along with live sets newcomers Odunsi the Engine, Tay Iwar ni Lady Donli<ref>{{Cite web|last=Tambini|first=Kam|date=2018-04-09|title=How Gidi Culture Became The Festival For The 'New African Generation'|url=https://www.okayafrica.com/how-gidi-culture-became-the-festival-for-the-new-african-generation/266051|access-date=2026-06-05|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Din daa lahi pahi akpaaku maa zuɣu nyɛla, chuɣu maa zonzongili kpamba daa yihila akpaaku palli na ka bolili ban na zoori akpaaku. pɔi ka bɛ daa pili diɛma maa, yɛl' gola daa beni, ka che ka di daa bɛ tooi dapilibi.ban daa kpe diɛma maa daa paai ninvuɣ' tusaanii, dinzuɣu bɛ daa labi kɔhi tiɣiti kamani tiɣiti tusaata.<ref>{{Cite web|date=2018-07-04|title=‘People say, “Is that Coachella? I didn’t know they had festivals like that in Africa…”’|url=https://www.iqmagazine.com/2018/07/coachella-festivals-africa-gidi-culture-chin-okeke/|access-date=2026-06-05|website=IQ Magazine|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2019: din daa pahi ayɔbu ===
Din daa pahi ayɔbu chuɣu maa gba daa kamina April goli ni dabisili 20, yuuni 2019, di daa niŋla Landmark Beach Front Victoria Island yaɣili, Lagos tingbanni.<ref>{{Cite web|last=Amos|first=Kobor|date=2019-03-16|title=Array of stars for Gidi Fest 2019|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/array-of-stars-for-gidi-fest-2019/|access-date=2026-06-05|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ ban daa diɛm diɛma ni nyɛ Patoranking, Niniola, Teni, Moonchild, Sanelly, DJ Neptune, Wande Coal, DJ Cuppy, Sarz, Zlatan, Blaqbonez, and L.A.X<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Gidi Culture Festival to host Niniola|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/gidi-culture-festival-host-niniola|access-date=2026-06-05|website=Music In Africa|language=en}}</ref>. lahabali daa wuhiya ni niriba ban daa kpe diɛma maa daa nyɛla ninvuɣ' tuhi pia.
'''<big>Yuuni 2020: din daa pahi ayopɔi</big>'''
Chuɣu din daa pahi ayopɔi ka yi puhiri saha shɛli asɔri nima ni diri bɛ yista chuɣu maa daa nyɛla bɛ ni piigi shɛli ni zali October goli ni yuuni 2020.<ref>{{Cite web|date=2021-03-03|title=Gidi Fest 2021 is cancelled|url=https://www.pulse.ng/story/gidi-fest-2021-is-cancelled-2024081806293531106|access-date=2026-06-05|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> Bɛ daa ti chemi puhibu ka di nyɛla corona doro maa zuɣu.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
btwbknwe70t3ifpsqznw3rb25c9zof0
140804
140803
2026-06-19T16:12:50Z
Alhaj Darajaati
22
140804
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Che ka sabbu maa di shim''''''Gidi Culture Festival''' (often dubbed Coachella in Lagos) nu
Nyɛla yuuni pulini dahin yini yila mini nuuni baŋsim tuma chuɣu ka bɛ puhirili [[Lagos]], [[Nigeria]] tingbanni<ref>{{Cite web|date=2018-04-23|title=Meet the Gidi Tribe: Nigeria’s coolest new youth movement|url=https://www.huckmag.com/article/gidi-culture-fest|access-date=2026-06-04|website=Huck|language=en-GB}}</ref>. Ka Chinedu Okeke mini Oriteme Banigo daa laɣim n kpali, di daa kpami n jɛmdi bipɔla maa yɛltɔɣa nima puuni bɛ ni bɔri bɛ kali bɛ biɛhigu ni shɛm soochi diɛm din bɛ yoli Africa tingbanni<ref>{{Cite web|date=2014|title=Index "Sommaire / Contents "_ volume 337, janvier-décembre 2014 / January-December 2014|url=https://doi.org/10.1016/s1631-0691(14)00266-2|access-date=2026-06-04|website=doi.org}}</ref>.
Lala chuɣu maa yi ti paai na, bɛ tooi bɔri binkumda nima, DJs,
nima, n-ti pahi yili yiiniba na abɛ ti diɛm. Bɛ tooi lahi mali deen shɛŋa gba na , bindir' kɔhi nima ni yili yiiniba. Diɛma maa maŋmaŋa pahirila bɛ ni pie m pahi [[Afrika|Africa]] nima mini tiŋduya laɣingu maa kamani Nigeria, [[Ghana]], [[South Africa]], Congo, Kenya, n-ti pahi United Kingdom.
Bɛ miiya nima zaŋ chaŋ lala chuɣu maa polo nyɛla bɛ kpaŋsi Africa baŋsim zooibu ka che ka baansi maa gba yuya du.<ref>{{Cite web|date=2014|title=Index "Sommaire / Contents "_ volume 337, janvier-décembre 2014 / January-December 2014|url=https://doi.org/10.1016/s1631-0691(14)00266-2|access-date=2026-06-04|website=doi.org}}</ref>
== Taarihi ==
Lala Gidi Culture Festival nyɛla Eclipse Live Production nima di daa yihi shɛli na. Lekki Sound Splash nima ni daa che ka niriba kori kpe dinni, chuɣu shɛli din daa pa zuɣusaa Fela Kuti. Bɛ mini ŋun daa kpali Chinedu Okeke ni Oriteme Banigo, lala chuɣu maa niya kpami kuli nyɛla bɛbo so' viɛlli n-ti bipɔla din yɛn che ka bɛ gba tooi zooi.<ref>{{Cite web|last=Tambini|first=Kam|date=2018-04-09|title=How Gidi Culture Became The Festival For The 'New African Generation'|url=https://www.okayafrica.com/how-gidi-culture-became-the-festival-for-the-new-african-generation/266051|access-date=2026-06-04|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Gidi Culture Festival nyaaŋa, Eclipse Live Production daa lahi yihi Nigeria Palmwine Music Fest ni Nativeland na. Bɛ ni daa zili ''IQ'' magazine ni bɛ bɔhi o bɔhisi yuuni 2018, Okeke daa yɛliya ni Gidi Culture Festival na nyɛla din na yɛn che, ni amaa di na chaŋ tooni bela ha.<ref>{{Cite web|date=2018-07-04|title=‘People say, “Is that Coachella? I didn’t know they had festivals like that in Africa…”’|url=https://www.iqmagazine.com/2018/07/coachella-festivals-africa-gidi-culture-chin-okeke/|access-date=2026-06-04|website=IQ Magazine|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2014: di yoobu ni ===
Di yoobu maa saha maa dabam daa tooi diɛm diɛma maa n nyɛ Ice Prince, Phyno, Naeto C, Chidinma, Dammy Krane, Blink, Poe, Boj, Teezee, Ayo Jay, Emma Nyra, Patoranking, Lynxx, Jesse Jagz, Oritse Femi, Orezi, Reminisce, Efya, DJ Obi, DJ Caise, DJ Hazan, DJ Cuppy, DJ Kaywise, Falz, Pucado, Yung L, n-ti pahi Endia.<ref>{{Citation|title=Wayback Machine|date=2026-06-02|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wayback_Machine&oldid=1357432541|work=Wikipedia|language=en|access-date=2026-06-04}}</ref>
=== Yuuni 2015: din daa pahi ayi ===
Chuɣu maa din daa pahi ayi maa daa niŋla April goli ni dabisili 4, yuuni 2015, di daa niŋla Eko Atlantic din be Lagos la. ka ban di ban daa be dinni nyɛ M.I Abaga, Show Dem Camp, Waje, Yemi Alade, Falz, EL, Victoria Kimani, Urban Boyz, Awilo Longomba, Temi Dollface, Ebisan and Sauti Sol. It also featured DJ Neptune, DJ Lambo n-ti pahi DJ Gino Brown.<ref>{{Cite news|date=2015-02-24|title=Announces first lineup of artiste, host and DJS|language=en-EN|work=Pulse Nigeria|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/gidi-culture-festival-2015-announces-first-lineup-of-artiste-host-and-djs/5er0pw6|access-date=2026-06-05|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216090204/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/gidi-culture-festival-2015-announces-first-lineup-of-artiste-host-and-djs/5er0pw6|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2016: Din daa pahi ata ===
Din daa pahi ata chuɣu maa gba daa niŋla Eko Atlantic din be [[Lagos]] la. Sensei Uche mini Nomuzi ni daa di li, ka baansi ban daa pahi nyɛ Tiwa Savage, D'banj, Phyno, Small Doctor, Timaya, Adekunle Gold, Yemi Alade, K.O, Riky Rick, Mr 2Kay, Base One, Que Peller, Dice Ailes, Poe, Funbi n-ti pahi Saeon.<ref>{{Cite news|date=2016-03-27|title=Third year of Lagos music festival shows great improvement|language=en-EN|url=https://www.pulse.ng/gidi-fest-2016-third-year-of-lagos-music-festival-shows-great-improvement/rgyzccg|access-date=2026-06-05|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090033/https://www.pulse.ng/gidi-fest-2016-third-year-of-lagos-music-festival-shows-great-improvement/rgyzccg|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2017: din daa pahi anahi ===
[[chuɣu]] din pahi anahi maa daa puhila April goli ni dabisili 15, yuuni 2017. Ban daa zaŋli pa pɔhim zuɣu ni daa nyɛ Diplo, Burna Boy and Davido.<ref>{{Cite web|date=2017-03-28|title=Nigeria: Diplo, Burna Boy and Davido to headline Gidi Fest|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/nigeria-diplo-burna-boy-and-davido-headline-gidi-fest|access-date=2026-06-05|website=Music In Africa|language=en}}</ref> Ninvuɣu shɛba daa pahiya n diɛm chuɣu maa ni kamani Seyi Shay, Reekado Banks, Simi, Niniola, Sauti Sol, ni ti pahi Vanessa Mdee.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-03-20|title=Gidi Culture Festival returns with new promises|url=https://www.vanguardngr.com/2017/03/gidi-culture-festival-returns-new-promises/|access-date=2026-06-05|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
=== Yuuni 2018: Din daa pahi anu ===
Baansi ban daa diɛm diɛma chuɣu din daa pahi anu maa ni n nyɛ Wizkid, 2Baba, Brymo, Adekunle Gold, Maleek Berry, DJ Spinall and Tiwa Savage, along with live sets newcomers Odunsi the Engine, Tay Iwar ni Lady Donli<ref>{{Cite web|last=Tambini|first=Kam|date=2018-04-09|title=How Gidi Culture Became The Festival For The 'New African Generation'|url=https://www.okayafrica.com/how-gidi-culture-became-the-festival-for-the-new-african-generation/266051|access-date=2026-06-05|website=okayafrica|language=en-US}}</ref>
Din daa lahi pahi akpaaku maa zuɣu nyɛla, chuɣu maa zonzongili kpamba daa yihila akpaaku palli na ka bolili ban na zoori akpaaku. pɔi ka bɛ daa pili diɛma maa, yɛl' gola daa beni, ka che ka di daa bɛ tooi dapilibi.ban daa kpe diɛma maa daa paai ninvuɣ' tusaanii, dinzuɣu bɛ daa labi kɔhi tiɣiti kamani tiɣiti tusaata.<ref>{{Cite web|date=2018-07-04|title=‘People say, “Is that Coachella? I didn’t know they had festivals like that in Africa…”’|url=https://www.iqmagazine.com/2018/07/coachella-festivals-africa-gidi-culture-chin-okeke/|access-date=2026-06-05|website=IQ Magazine|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2019: din daa pahi ayɔbu ===
Din daa pahi ayɔbu chuɣu maa gba daa kamina April goli ni dabisili 20, yuuni 2019, di daa niŋla Landmark Beach Front Victoria Island yaɣili, Lagos tingbanni.<ref>{{Cite web|last=Amos|first=Kobor|date=2019-03-16|title=Array of stars for Gidi Fest 2019|url=https://guardian.ng/saturday-magazine/array-of-stars-for-gidi-fest-2019/|access-date=2026-06-05|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ ban daa diɛm diɛma ni nyɛ Patoranking, Niniola, Teni, Moonchild, Sanelly, DJ Neptune, Wande Coal, DJ Cuppy, Sarz, Zlatan, Blaqbonez, and L.A.X<ref>{{Cite web|date=2019-03-15|title=Gidi Culture Festival to host Niniola|url=https://www.musicinafrica.net/magazine/gidi-culture-festival-host-niniola|access-date=2026-06-05|website=Music In Africa|language=en}}</ref>. lahabali daa wuhiya ni niriba ban daa kpe diɛma maa daa nyɛla ninvuɣ' tuhi pia.
'''<big>Yuuni 2020: din daa pahi ayopɔi</big>'''
Chuɣu din daa pahi ayopɔi ka yi puhiri saha shɛli asɔri nima ni diri bɛ yista chuɣu maa daa nyɛla bɛ ni piigi shɛli ni zali October goli ni yuuni 2020.<ref>{{Cite web|date=2021-03-03|title=Gidi Fest 2021 is cancelled|url=https://www.pulse.ng/story/gidi-fest-2021-is-cancelled-2024081806293531106|access-date=2026-06-05|website=Pulse Nigeria|language=en}}</ref> Bɛ daa ti chemi puhibu ka di nyɛla corona doro maa zuɣu.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
3u42loold6br3coajm7yyrlpica4p67
Badagry Festival
0
33287
140852
139578
2026-06-19T16:51:19Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140852
wikitext
text/x-wiki
'''Badagry Festival''' nyɛla chuɣu shɛli bɛ ni puhiri yuuni kam [[Badagry]], tiŋ din be Lagos, [[Nigeria]]. Ban che laɣimdi niriba ka di puhiri n-nyɛt African Renaissance Foundation (AREFO). Chuɣu ŋɔ puhibu nyɛla bɛ ni mali shɛli teeri kurimbuni ha daba daabiligu saha. Di nyɛla chuɣu din laɣim kaya mini afrika taarihi. Ŋun laɣimdi li ŋɔ nyɛla ŋun ʒiri niriba ban yuri kaya ni taɣada yɛltɔɣa ka bɛ ti puhiri chuɣu maa. Din viɛligiri chuɣu ŋɔ n-nyɛ wawariba, ni ban mali buɣim diɛmda. Did puhibu ni, bolli ŋmɛbu kompatiisa beni, binkunda ŋmɛbu, ni faako dabsili dari dibu.<ref>{{Cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2015/09/african-magic-masquerades-end-badagry-festival/|location=Lagos, Nigeria|title=African Magic, masquerades end Badagry festival|author=Japhet Alakam|date=6 September 2015|accessdate=30 October 2014|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2015/08/2015-badagry-festival-calls-for-end-to-modern-slavery-in-africa/|location=Lagos, Nigeria|title=2015 Badagry Festival: Calls for end to modern slavery in Africa|author=Japhet Alakam|date=31 August 2015|accessdate=30 October 2015|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ngrguardiannews.com/2015/08/badagry-festival-2015-uniting-the-diaspora-with-motherland/|location=Lagos, Nigeria|title=Badagry Festival 2015… uniting the Diaspora with motherland|author=Anote Ajeluorou|date=25 August 2015|accessdate=30 October 2015|newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.pmnewsnigeria.com/2015/08/31/fanfare-at-badagry-festival/|location=Lagos, Nigeria|title=Fanfare at Badagry Festival|author=PM News|date=31 August 2015|accessdate=30 October 2015|newspaper=[[P.M. News]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.premiumtimesng.com/arts-entertainment/96974-annual-badagry-festival-begins.html|title=Annual Badagry Festival Begins|author=Premium Times|date=18 August 2012|accessdate=30 October 2015|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thisdaylive.com/articles/lagos-black-heritage-festival-2015-beckons/207210/ |title=Lagos Black Heritage festival 2015 Beckons |author=Yinka Olatunbosun |accessdate=30 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518085904/http://www.thisdaylive.com/articles/lagos-black-heritage-festival-2015-beckons/207210/ |archivedate=18 May 2015 |newspaper=[[This Day]] |access-date=4 June 2026 |archive-date=18 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085904/http://www.thisdaylive.com/articles/lagos-black-heritage-festival-2015-beckons/207210/ }}</ref><ref>{{cite web|url=http://dailyindependentnig.com/2015/07/badagry-glimpse-lagos-famous-tourist-site/|title=badagry glimpse lagos famous tourist site|author=Daily Independent|work=Kimberly Okonkwo|accessdate=30 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193505/http://dailyindependentnig.com/2015/07/badagry-glimpse-lagos-famous-tourist-site/|archive-date=4 March 2016|url-status=usurped}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2012/08/world-mayors-hail-badagry-festival/|location=Lagos, Nigeria|title=World mayors hail Badagry festival|author=|date=26 August 2012|accessdate=30 October 2015|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref>
==Taarihi==
Chuɣu ŋɔ puhibu daa nyɛla din piligi yuuni 1999, ni di zaŋ wuhi daba kohibu naabu ni tiŋ ŋa nuu timbu daabiligu maa saha.
SATO Gungɔŋ
SATOSATO gungɔŋ nyɛla gungɔŋ shɛli bɛ ni tooi ŋmɛra dari dibu saha. Di nyɛla din waɣa ka bɛ mali dari ayopɔin mali ŋmɛri li.
Dihitabli beni ni kpibisi n-nyɛ ban ŋmɛri li. Sato gungɔŋ nyɛla din daa niŋ bayana bɛ ni daa ŋmɛ li Kaduna, yuuni 1972.
==Kundivihira==
[[Pubu:Festivals in Nigeria]]
[[Pubu:Annual events in Nigeria]]
[[Pubu:Yoruba culture]]
[[Pubu:Culture in Lagos State]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
fhn3l1szyvcqzolzv9cisvwe1yzvba9
Sefrou Cherryy Festival
0
33296
140827
140612
2026-06-19T16:28:38Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140827
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''''Cherry Festival of Sefrou''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Cherry Feast''' bee '''Moussem Hab Al-Moulouk''' ("Naa binwalli chuɣu "),<ref>{{Cite web|title=Wayback Machine|url=https://www.maghress.com/fr/aujourdhui/46948|access-date=2026-06-05|website=www.maghress.com}}</ref> nyɛla binshɛɣu din niŋdi yuuni kam Sefrou yaɣili ,[[Morocco]] tingbanni , kamani kilomita pishi chandi ni Fez. Bɛ mali la dabaa ata ni puhiri li June goli ni.
yuuni 1920 ka di daa pili, ka yuuni 2012, UNESCO nima daa sabili ni niŋ gbana ni ni wuhi ni di bɛ niŋ talahin ti ninsalinima.
Chuɣu maa puhirimi n bwuhiri Morocco nima kali, folklore, n ti pahi Fantazia, ni bɛ waa kamani kali wahi. Baansi tooi be dinni ,kaya, ni di taba. binshɛɣu din tooi niŋda lala chuɣu maa puhibu puuni n nyɛ paɣ' ba viɛlim wuhibu, hali paɣ' shɛba ban ka tiŋ maa ni kanna mi ka bɛ ti kpara ni bɛdi Cherry na paɣa.
Bɛ daa tooi mali lima n wuhiri bɛ daa dini ni nyɛ shɛli, pirinla adiini nima pam gba daa tooi pahiri zuɣu, kamani Musulinima, Jewish nima, ni asɔri paɣiba. [[Morocco]] nima ni daa deei bɛ maŋa sulinsi France nima sani, French niriba pam daa zoya, ka ti labi n ti doli Morocco Jewish yaɣili, ka ni polo nima ban yi tooi pahirila yi pa bɛ lahi pahi Musulinima maa zuɣu.
== Diɛm maa ==
Yuuni kam, laɣingu nima pam nyara ka pahiri. Ka. Bɛ gbaai di diɛma mi niŋbu soya, din niŋdi daa ata ŋo (Alizumba, Asibiri ni Alahiri) June goli ni: dabaa shɛli bɛ ni wari wahi, ka yiini yila nima, ka laɣindi "Cherry Queen" (bee"Miss Cerisette")sani , bɛ ni piigi so bɛ paɣ' viɛla puuni maa.
== Taarihi ==
Bɛ daa kpala lala [[chuɣu]] maa yuuni 1920. Ka yuuni 1934 puuni, ks bɛ daa ti li yuli n boli li "Cherry chuɣu," ka bɛ ni yi mali beebi shɛli ni niŋdi li maa ka bɛ yi pa zaŋ ninsali maŋli n niŋdi li.di piligu, French mini Jewish paɣ' ba daa yirina n zaa na paɣa maa zaa ni.
Pɔi ka Muslim paɣiba maa gba ti naan yi pili, ka niriba zaɣa naan yi pa kperi di puuni ka di yi pa wuhi tiŋ maa bihigu. Lala chuɣu maa daa kpami ni di bi soya n ti paɣ' sara ka bɛ wuhiri bɛ viɛlim ni nyɛ shɛli ka pina tooi tiri ban kpaŋdi bɛ maŋa.
== Cherries of Sefrou ==
[[Lahabali kɔligu:Sefrou commune Headquarters.jpg|thumb|Cherry Sculpture din bɛ Sefrou tiŋpuuni paaki ni]]
Lala cherry of Sefrou mo maa, bee ''el-Beldi'', binwalli zaɣ' kpulli zaɣ' sabinli, ka nyaɣisa din deei yi mooi ka be Morocco tingbanni. bɛ kali puuni, di wula maa nyɛla tilaa.
Di balibu din nyaɣisi maa nyɛla din yina mi pahi [[America]] dina zuɣu ka wuhiri di ni tiri binshɛɣu.tihi pam yina bɛni din gbaai yuuni 1960 polo
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
422pylnr7c4ue3plpsnt97mgs55l92c
Cure Salée
0
33299
140807
139540
2026-06-19T16:14:47Z
Alhaj Darajaati
22
140807
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cure Salèe''' ( French '''<nowiki>''</nowiki>Salt Cure<nowiki>''</nowiki>''') bɛ Festival of Nomads nyɛla Tuareg mini Wodaabe zuliya nima laɣimgu shɛli bini laɣimda northern [[Niger]] tiŋ shɛli bini boli In-Gall la. Di nyɛla bini niŋdi shɛli saha shɛli saa yi ti gbaara, di tooi niŋdi silimi gɔli [[September]] bakɔi dibaa ayi din bahindili lala gɔli maa. Niger Gomlanti nyɛla ŋun piligi lala chuɣu ŋɔ suŋbu yuuni 1990s la saha, ka nyɛ ŋun zalindi di dabisa maa yuuni kam, ( yuuni 2006 silimi gɔli September biɛɣu pinyini dali) dabisi shɛŋa din niŋda ( dabaa ata) di nyɛla din mali asanza nim ka bi kpɛri na tiŋ maa ni dɛindɛimidiba mini ninyuli yulindiba.
== Kaya ==
Saa gbaabu nyɛla din nyɛ yɛli kpɛɛni n ti Saharan nima.Tuareg zuliya nim ban laɣimdi Salt flats mini pools din baɣi Ingall ni bi labi neigi bi binkɔbiri kamani niɣi mini buhi ni bi malishili n kpeɣi napoŋ n chaŋ South din yɛn chɛ ka tooi mali alaafee wuuni maa ni. Cure Salèe nyɛla bini dihi shɛli tabili ni di mali anfaani n ti bi niriba ka lahi nyɛ din kpaŋsiri ti laa bobu din yi kana lala chuɣu ŋɔ ni
Cure Salèe kuli nyɛla din mali anfaani kamani tiŋgbani maa laɣingunima. Dini niŋ saha waɣala ka bi daŋ maa bɛ zuliya maa laɣim maa, lala chuɣu ŋɔ chɛ ka bi laɣimda ka tooi ti taba lahabaya, ka di dahi ka tooi lahi kpaŋsi zosimli bi maŋ sunsuni mini sanbanni.
Di yi kana Tuareg mini Wodaabe polo Cure Salèe nyɛla saha shɛli bini mali paɣaba bobu yala n. Chuɣu ŋɔ nyɛla din yaa jɛndi wodaabe nim kali Gerewol, din ni ka nachin polo zaŋ di bi maŋ n wuhi paɣasari shɛba ban bori daba maa. Bi nyɛla ban war wahi ka tooi lahi mali bibaŋsim kamani kaya nɛima shɛbu, zuɣuri malibu mini nachinsi dibu.
Di yi kana Tuareg zuliya ni paɣaba nyɛla ban bori dab shɛba ban sahi paɣa malibu, nachin shɛba ban sahi paɣa malibu maa nyɛ ban zaŋdi bi baŋsim kamani laakum ba n nyɛŋ taba, artists, wa wariba, yili yilindiba mini craftmen n wuhiri salo maa. Tuareg laakumi bariba compitisa ka bi mali n piligi chuɣu maa puhibu, ka rasis, yila, waa mini salima nyɛ din dola. Ka chɛ ka chuɣu maa puhibu dabisa maa nakuli nyɛ dabaa ata, chuɣu ŋɔ ni tooi paagi bakɔi ka nomadic laɣimgu ni maa na kuli bɛ lala tiŋ maa ni.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
gk860slfnolyink3jajxr1vy6ymjwc7
International Festival of the Sahara
0
33301
140825
139711
2026-06-19T16:28:07Z
Alhaj Darajaati
22
Added a databox
140825
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''International Festival of the Sahara''' nyɛla yuuni chuɣu ka bɛ puhirili Douz yaɣili, [[Tunisia]] tingbanni.
== Taarihi ==
[[chuɣu]] shɛli bɛ ni boli ''laakumi'' ''chuɣu'', pilila yuuni 1910 lala saha ka Tunisia daa na be French nima sulinsi puuni maa.
Yuuni 1967 Habib Bourguiba ni daa bɔrili shɛm, bɛ daa wuhima di biɛhigu.Tunisia nima tuuli prezenti n daa che ka di lebi chuɣu kurili shɛli be ni pun mi. M'hammed Marzougui, ŋun zaŋ o nyɛvili m pa talima ni niriba baŋ biɛhigu ni nyɛ binshɛli ni kali, n nyɛ ŋun daa kpa lala chuɣu maa
Hali ni zuŋɔ, yuuni kam December goli ni dabaa anahi, ninvuɣ' tuhi, di tooi nyɛla [[Tunisia]] nima ko ni Maghrebien tiŋ shɛŋa zɔri mi n chani Douz.<ref>{{Cite web|last=douz.org|title=Festival de Douz|url=http://www.festivaldouz.org.tn/|access-date=2026-06-05|website=www.festivaldouz.org.tn|archive-date=2010-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124201841/http://www.festivaldouz.org.tn/|url-status=dead}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Bɛ yi niŋ aduwa naai, diɛma maa maŋmaŋa m paya, H'naiech bolli paaki maa ni biɛhigu noli maa tooni din kuli gili Bedouin tenti maa. Laakumi kpatabo nima, ''fantasia''- galloping Arab yu'bariba, ni Bedouin amiliya ni ''sloughi'' desert puuni bahi.
Yuŋ yi zibi, diŋduys nima maa ni yili yila nima ka wa wahi.kpatabo maŋli maa nyɛla yɛltɔɣ' taɣimalisi bee salima salimbu ka ban tooi niŋdi li maa mi zaŋ bɛ nyɔri ni kpa taba, kamani Abdellatif Belgacem<ref>{{Cite web|title=PILOT GUIDES – TRAVEL – EXPLORE – LEARN|url=https://www.pilotguides.com/|access-date=2026-06-05|website=PILOT GUIDES|language=en-GB}}</ref>
Lala chuɣu ŋɔ maa lebila anfaani soli ni ninyula shee ka anfooni ŋmari a ni lahabali niriba duniya yili zaa chani ni.
== Kundivihira ==
htad1840l9s5mlbtsijlenbyuofog2p
International Festival of Carthage
0
33306
140821
139165
2026-06-19T16:25:16Z
Alhaj Darajaati
22
Added a databox
140821
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''International Festival of Carthage''' (Arabic: مهرجان قرطاج الدولي) nyɛla yuuni pulini yila yilibu [[chuɣu]] ka di puhiri July mini August goli ni yuuni 1964 la zaa Carthage (Tunisia) tingbanni
== Taarihi ==
Baŋdiba ban daa beni tum 1960 maa ni daa kpa lala chuɣu maa ni di puhiri dabisa ayi. <ref>{{Cite news|title=Carthage International Festival continues to shine from Roman amphitheatre {{!}} Roua Khlifi {{!}} AW|language=en|work=AW|url=https://thearabweekly.com/carthage-international-festival-continues-shine-roman-amphitheatre|access-date=2026-06-06}}</ref>Yuuni 1964 ka [[Tunisia]] kpamba ban di kali yɛltɔɣa daa fali ka di biɛhigu shee yi pa nyɛ Carthage Akpaaku bɛ ni daa labi mali shɛli chuɣu maa zuɣu.<ref>{{Cite news|title=Carthage International Festival continues to shine from Roman amphitheatre {{!}} Roua Khlifi {{!}} AW|language=en|work=AW|url=https://thearabweekly.com/carthage-international-festival-continues-shine-roman-amphitheatre|access-date=2026-06-06}}</ref>
Lala Akpaaku mi maa galisim tooi kpuɣiri niriba dua aɣpɔi ni kɔbsinu 7,500. Di piligu hali ni zuŋɔ, lala Carthage chuɣu maa chɛmi ka yili yiiniba ban be musulinsi tumdi shɛbanpam zaɣ' be dinni kamani Ali Riahi, Hedi Jouini, Saber Rebaï, Kadhim Saher, Najwa Karam, Warda, Sherine n-ti Majida El Roumi.
Lala [[chuɣu]] maa nyɛla din gbuni kpalanzuya ni musulinima kaya shɛŋa. Di lahi nyɛla din du nii Jean Michel Jarre, Youssou N'Dour, Dalida, James Brown, Louis Armstrong, Ray Charles, Alpha Blondy, Joe Cocker, Serge Lama, Amália Rodrigues, Gérard Lenorman, Khaled ni Charles Aznavour, di lahi tooi zooi diɛma, waa, salima ni man pahi.
== Kundivihira ==
ascap0vweevqg4jlktheq7chudyrotx
140822
140821
2026-06-19T16:25:33Z
Alhaj Darajaati
22
140822
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''International Festival of Carthage''' (Arabic: مهرجان قرطاج الدولي) nyɛla yuuni pulini yila yilibu [[chuɣu]] ka di puhiri July mini August goli ni yuuni 1964 la zaa Carthage (Tunisia) tingbanni
== Taarihi ==
Baŋdiba ban daa beni tum 1960 maa ni daa kpa lala chuɣu maa ni di puhiri dabisa ayi. <ref>{{Cite news|title=Carthage International Festival continues to shine from Roman amphitheatre {{!}} Roua Khlifi {{!}} AW|language=en|work=AW|url=https://thearabweekly.com/carthage-international-festival-continues-shine-roman-amphitheatre|access-date=2026-06-06}}</ref>Yuuni 1964 ka [[Tunisia]] kpamba ban di kali yɛltɔɣa daa fali ka di biɛhigu shee yi pa nyɛ Carthage Akpaaku bɛ ni daa labi mali shɛli chuɣu maa zuɣu.<ref>{{Cite news|title=Carthage International Festival continues to shine from Roman amphitheatre {{!}} Roua Khlifi {{!}} AW|language=en|work=AW|url=https://thearabweekly.com/carthage-international-festival-continues-shine-roman-amphitheatre|access-date=2026-06-06}}</ref>
Lala Akpaaku mi maa galisim tooi kpuɣiri niriba dua aɣpɔi ni kɔbsinu 7,500. Di piligu hali ni zuŋɔ, lala Carthage chuɣu maa chɛmi ka yili yiiniba ban be musulinsi tumdi shɛbanpam zaɣ' be dinni kamani Ali Riahi, Hedi Jouini, Saber Rebaï, Kadhim Saher, Najwa Karam, Warda, Sherine n-ti Majida El Roumi.
Lala [[chuɣu]] maa nyɛla din gbuni kpalanzuya ni musulinima kaya shɛŋa. Di lahi nyɛla din du nii Jean Michel Jarre, Youssou N'Dour, Dalida, James Brown, Louis Armstrong, Ray Charles, Alpha Blondy, Joe Cocker, Serge Lama, Amália Rodrigues, Gérard Lenorman, Khaled ni Charles Aznavour, di lahi tooi zooi diɛma, waa, salima ni man pahi.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
1aniz9xrhh0gr0ntkcik0ozv49xcj5o
Ofala Festival
0
33307
140809
140784
2026-06-19T16:16:02Z
Alhaj Darajaati
22
140809
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ofala Festival''' nyɛla chuɣu shɛli yino nima ni puhira
nallee ban kuli yina Onitsha, Umueri, Umuoji ni ban bsɣibaɣi ba maa kamani Aguleri, Nnewi mini Ukpo din be Dunukofia maŋ Gomnanti yaɣili maa<ref>{{Cite web|title=Ofala festival: Commoner’s last hope in Ukpo|url=http://www.dailytrust.com.ng/weekly/index.php/travel-leisure/3934-ofala-festival-commoners-last-hope-in-ukpo|access-date=2026-06-06|website=www.dailytrust.com.ng|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308020913/http://www.dailytrust.com.ng/weekly/index.php/travel-leisure/3934-ofala-festival-commoners-last-hope-in-ukpo|url-status=dead}}</ref>.
di nyɛla bɛ ni mali shɛli n labiri n neeri bɛ nanima (Igwe/Obi) ka di mini Igue chuɣu maa nyɛ yim din be [[Benin]] n ti pahi '''''Ine''''', '''''Osi''''' '''''bee Ogbanigbe chuɣu la''''' n be Igbo tinkpansi pam [[Nigeria]] tingbanni.
Lala yuli mi maa ''ofala'', nyɛla din yina yibo bachi dibaayi puuni na - ''ọfọ'' (silimiinsili: authority) ni ''ala'' (silimiinsili: land). <ref>{{Cite news|date=2014-03-14|title=Nigeria’s 10 Famous Festivals {{!}} Nigerian News from Leadership News|language=en-US|work=Nigerian News from Leadership News|url=http://leadership.ng/news/355179/nigerias-10-famous-festivals|access-date=2026-06-18}}</ref>Bɛ puhirila lala chuɣu maa dabaayi, bɛ tooi puhiri limi silimiin goli October ni ''Obi'' ''nima maa ni puhiri li'' (silimiinsili: king) ka di nyɛ talahi n ti ban niŋ amiliya nima yuuni kam.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-30|title=Ofala: A period for monarchs to showcase their cultures in Igbo land|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/ofala-period-monarchs-showcase-cultures-igbo-land/|access-date=2026-06-18|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi yɛltɔɣa shɛŋa wuhiya, ni Ofala chuɣu mo maa nyɛla din ni tooi lahi labi nyaaŋa ha kamani 16th Century nti lihi li dini daa niŋ ka Onitsha niriba yi [[Benin]] ni labi eastern banks din be [[Niger]] [[kom]] maa shee la bɛ ni mi shɛli sahs ŋo Onitsha tiŋ puuni la ka daa zaŋ binshɛŋa m pahi bɛ maŋ zuɣu, kali ni taada nima.
[[Chuɣu]] maa nyɛla din binshɛɣu n-ti '''''Igue''''' '''''chuɣu ka''''' Oba nima ban be [[Benin]] la puhiri li. Taarihi shɛŋa dihitabili ni lala chuɣu maa chaŋmi ti tabi nyu'palli [[chuɣu]] Onitsha ni Maa maa ni bɔri o niriba zaɣ'suŋ maa zuɣu.
Lala chuɣu maa nyɛla din taɣiri ba ka chɛ nyaaŋa ka bi,ka bɛ tooi boonili Inye Ukwu na Nlo di yi ti niŋ ka Obi kpalim incommunicado ka bɛ tumdi bɛ kali tuma din yɛn gu ka taɣi bi niriba maa.<ref>{{Cite web|last=Webmaster|title=Ofala Festival|url=http://www.nico.gov.ng/index.php/joomla-stuff-2/list-all-categories/37-cultural-events/970-ofala-festival|access-date=2026-06-18|website=www.nico.gov.ng|language=en-gb}}</ref>
== Ofala Onitsha ==
Ofala Onitsha nyɛla Ofala chuɣu kurili shɛli Onitsha tiŋbihi ni puhira [[Nigeria]] tingbanni. Bɛ tooi puhirili ka October goli ni Onitsha diɛma diɛmbu shee. Ofala chuɣu maa yiliya Igbo nima balli maa ni maa zaa yoli, Onitsha Ofala kuli nyɛla di ko din kuli niŋ ka di nyɛ tuuli Ofala m be Igbo balli maa ni maa.
== Di puhibu ni di daliri ==
Chuɣu maa tooi piini mi ni kali malifa pishi ni yini zalibu ka gungɔŋ ŋmɛri a paya, wa' barina n ti pahi bɛ taada nima. Wuntaŋni, Obi kpambaliba, saamba ban yi tiŋ shɛŋa na, bɛ taba, [[Paɣaba|paɣiba]] ni [[dabba]] zaa nyɛla ban yɛn yɛ bɛ kali niɛma n chaŋ Nayili maa.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
59fvoumwgqbl672m21zervkud0huobj
140952
140809
2026-06-20T11:46:42Z
Maltima Rabia
5146
Added heading
140952
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ofala Festival''' nyɛla chuɣu shɛli yino nima ni puhira
nallee ban kuli yina Onitsha, Umueri, Umuoji ni ban bsɣibaɣi ba maa kamani Aguleri, Nnewi mini Ukpo din be Dunukofia maŋ Gomnanti yaɣili maa<ref>{{Cite web|title=Ofala festival: Commoner’s last hope in Ukpo|url=http://www.dailytrust.com.ng/weekly/index.php/travel-leisure/3934-ofala-festival-commoners-last-hope-in-ukpo|access-date=2026-06-06|website=www.dailytrust.com.ng|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308020913/http://www.dailytrust.com.ng/weekly/index.php/travel-leisure/3934-ofala-festival-commoners-last-hope-in-ukpo|url-status=dead}}</ref>.
di nyɛla bɛ ni mali shɛli n labiri n neeri bɛ nanima (Igwe/Obi) ka di mini Igue chuɣu maa nyɛ yim din be [[Benin]] n ti pahi '''''Ine''''', '''''Osi''''' '''''bee Ogbanigbe chuɣu la''''' n be Igbo tinkpansi pam [[Nigeria]] tingbanni.
Lala yuli mi maa ''ofala'', nyɛla din yina yibo bachi dibaayi puuni na - ''ọfọ'' (silimiinsili: authority) ni ''ala'' (silimiinsili: land). <ref>{{Cite news|date=2014-03-14|title=Nigeria’s 10 Famous Festivals {{!}} Nigerian News from Leadership News|language=en-US|work=Nigerian News from Leadership News|url=http://leadership.ng/news/355179/nigerias-10-famous-festivals|access-date=2026-06-18}}</ref>Bɛ puhirila lala chuɣu maa dabaayi, bɛ tooi puhiri limi silimiin goli October ni ''Obi'' ''nima maa ni puhiri li'' (silimiinsili: king) ka di nyɛ talahi n ti ban niŋ amiliya nima yuuni kam.<ref>{{Cite web|last=Okogba|first=Emmanuel|date=2017-08-30|title=Ofala: A period for monarchs to showcase their cultures in Igbo land|url=https://www.vanguardngr.com/2017/08/ofala-period-monarchs-showcase-cultures-igbo-land/|access-date=2026-06-18|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi yɛltɔɣa shɛŋa wuhiya, ni Ofala chuɣu mo maa nyɛla din ni tooi lahi labi nyaaŋa ha kamani 16th Century nti lihi li dini daa niŋ ka Onitsha niriba yi [[Benin]] ni labi eastern banks din be [[Niger]] [[kom]] maa shee la bɛ ni mi shɛli sahs ŋo Onitsha tiŋ puuni la ka daa zaŋ binshɛŋa m pahi bɛ maŋ zuɣu, kali ni taada nima.
[[Chuɣu]] maa nyɛla din binshɛɣu n-ti '''''Igue''''' '''''chuɣu ka''''' Oba nima ban be [[Benin]] la puhiri li. Taarihi shɛŋa dihitabili ni lala chuɣu maa chaŋmi ti tabi nyu'palli [[chuɣu]] Onitsha ni Maa maa ni bɔri o niriba zaɣ'suŋ maa zuɣu.
Lala chuɣu maa nyɛla din taɣiri ba ka chɛ nyaaŋa ka bi,ka bɛ tooi boonili Inye Ukwu na Nlo di yi ti niŋ ka Obi kpalim incommunicado ka bɛ tumdi bɛ kali tuma din yɛn gu ka taɣi bi niriba maa.<ref>{{Cite web|last=Webmaster|title=Ofala Festival|url=http://www.nico.gov.ng/index.php/joomla-stuff-2/list-all-categories/37-cultural-events/970-ofala-festival|access-date=2026-06-18|website=www.nico.gov.ng|language=en-gb}}</ref>
== Ofala Onitsha ==
Ofala Onitsha nyɛla Ofala chuɣu kurili shɛli Onitsha tiŋbihi ni puhira [[Nigeria]] tingbanni. Bɛ tooi puhirili ka October goli ni Onitsha diɛma diɛmbu shee. Ofala chuɣu maa yiliya Igbo nima balli maa ni maa zaa yoli, Onitsha Ofala kuli nyɛla di ko din kuli niŋ ka di nyɛ tuuli Ofala m be Igbo balli maa ni maa.
== Di puhibu ni di daliri ==
Chuɣu maa tooi piini mi ni kali malifa pishi ni yini zalibu ka gungɔŋ ŋmɛri a paya, wa' barina n ti pahi bɛ taada nima. Wuntaŋni, Obi kpambaliba, saamba ban yi tiŋ shɛŋa na, bɛ taba, [[Paɣaba|paɣiba]] ni [[dabba]] zaa nyɛla ban yɛn yɛ bɛ kali niɛma n chaŋ Nayili maa.
== Anfooni nima ==
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
emz7s55pi33nn8suw80m4da6ombdyvw
Kuomboka
0
33311
140842
139257
2026-06-19T16:41:45Z
Alhaj Darajaati
22
140842
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kuomboka''' '''nyɛla bachi shɛli din yina''' Lozi balli puuni na; ka di gbunni nyɛ 'ka a yi [[kom]] ni na'. Ti zuŋɔ Zambia ŋo nyɛla din wuhiri kali diɛma din niŋdi shiɛɣuni, di yi ti niŋ ka Zambezi mɔɣili maa kpe hali n ti puuri m bahira na Western Province.
Lala [[chuɣu]] maa puhirimi n dili Litunga chandi, Lozi nima naa maa, o yiŋ dundɔŋni din be Lealui zaŋkpa Barotse Floodplain din be Zambezi mɔɣili maa polo hali ni Limulunga. Bɛ yi ti labiri na August goli ni ni bɛ soli din be yiri polo ka bɛ boli li Kufuluhela.
== Taarihi ==
Kuomboka nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli dabaa n labisi nyaaŋa hali ni 17th kurumbunani,dini daa niŋ ka kom kpe niriba ka bɛ boli li ''meyi a lungwangwa''.<ref>{{Cite journal|last=Sikayomwa|first=Patrick|date=2013-05-03|title=From a crisis to a ceremony: A history of the Kuomboka to 2010|url=http://dspace.unza.zm/handle/123456789/2313|language=en}}</ref>
Niriba daa bɔrila dabiɛm ni kom maa kpɛbu maa zuɣu di ti kpe bɛ ŋarima puuni.Dinzuɣu [[Naawuni]] yiko puuni, Nyambe, daa che ka doo yuli daa booni Nakambela daa mali ŋariŋ titali, Nalikwanda, di gbunni"Niriba maa zuɣu," ni bɛ zaŋli n gu bɛ maŋa ka che ko' kpe bo. Disaha yini mi shɛli Kuomboka chuɣu maa piligu ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Lumbwe|first=Kapambwe|date=2012-11-13|title=Kuomboka Ceremony, Nc'wala Traditional Ceremony, Lwindi Gonde Traditional Ceremony|url=https://doi.org/10.2989/18121004.2012.736153|journal=Journal of the Musical Arts in Africa|volume=9|issue=1|pages=86–89|doi=10.2989/18121004.2012.736153|issn=1812-1004}}</ref>
Din niŋdi yuuni kam, ka di dabisili lee doli kom maa dubu ni nyɛ shɛm. Litunga maa daa chaŋ ti nya nayoli kpamba, di nyaanga ka ŋun ŋmeri nayoli binkumda ŋme ni boli ba.<ref>{{Cite journal|last=SIKAYOMYA|first=Patrick|last2=Cheyeka|first2=Austin|last3=Chipindi|first3=Ferdinand|date=2026-02-21|title=Exploring Pupils’ Attitudes toward History as a School Subject: Evidence from Selected Secondary Schools in Lusaka, Zambia|url=https://doi.org/10.36948/ijfmr.2026.v08i01.69481|journal=International Journal For Multidisciplinary Research|volume=8|issue=1|doi=10.36948/ijfmr.2026.v08i01.69481|issn=2582-2160}}</ref>
tuuli tuma daa nyɛla binkumda niɛma maa bɔbu ka boli ''Njonjolo'', hali gba di daa ti maani mi ni tatabo nima (tuuli Litunga Mboo maa ni daa yɛlili). Din kam daa kana daa deei puhigu yuli Litunga sani: Mboo's daa nyɛla daa boli ''Sitandamwalye'', Inyambo's ''Lyamashandi'', ni Ngalama's ''Notila''
== Din chani shɛm ==
Chuɣu maa chani ni binkumda ka nayoli binkumda ŋmeri maa doli n ŋeri li. Din niŋdi n gindi nayoli maa pɔi ni Kuomboka, naan yi mɔli li.
Litunga maa piinila dabisili bɛ ni tari bɛ kali binyɛrigu, bɛ yi chaŋ tooni ka ka bɛ taɣi British nima ni daa zaŋ neen shɛli n ti Litunga yuuni 1902 la ka di nyɛla naa Edward VII n daa zaŋ li tiba ni di teeri ba biɛhigu din be Lozi niriba mini Na paɣa Victoria sunsuuni.
Niriba gari tuha ni chani nimaani yuuni kam.
Chuɣu maa piini mi ni ŋarim piɛla ayi ka bɛ zaŋ chaŋ n ti luhi kom maa biɛhigu viɛnyɛla bɛ dimma ti be ni zuɣu. Di yi kuli niŋ ka ban chaŋ yihibu maa kuli yɛli "binshɛɣu kam ne", dinŋuna soli maa pulini maa.
Din kuli kpa talahi n nyɛ nayoli binkumda dibaa ata la – ''kanaona'', ''munanga'', ni ''mundili'' – di zaɣ' yini kam nyɛla din gari miya zaɣ' yini ka yuui pam kamani yuun kɔbiga ni pisopɔi 170.
Litunga nyɛla Prime Minister ni tiŋbihi bihi maa nanima ni dooni so ka bɛ boli ba Indunas.
== Kundivihira ==
k6d445uympypbj9mzos62rhx650x6uc
140844
140842
2026-06-19T16:42:07Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140844
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kuomboka''' '''nyɛla bachi shɛli din yina''' Lozi balli puuni na; ka di gbunni nyɛ 'ka a yi [[kom]] ni na'. Ti zuŋɔ Zambia ŋo nyɛla din wuhiri kali diɛma din niŋdi shiɛɣuni, di yi ti niŋ ka Zambezi mɔɣili maa kpe hali n ti puuri m bahira na Western Province.
Lala [[chuɣu]] maa puhirimi n dili Litunga chandi, Lozi nima naa maa, o yiŋ dundɔŋni din be Lealui zaŋkpa Barotse Floodplain din be Zambezi mɔɣili maa polo hali ni Limulunga. Bɛ yi ti labiri na August goli ni ni bɛ soli din be yiri polo ka bɛ boli li Kufuluhela.
== Taarihi ==
Kuomboka nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli dabaa n labisi nyaaŋa hali ni 17th kurumbunani,dini daa niŋ ka kom kpe niriba ka bɛ boli li ''meyi a lungwangwa''.<ref>{{Cite journal|last=Sikayomwa|first=Patrick|date=2013-05-03|title=From a crisis to a ceremony: A history of the Kuomboka to 2010|url=http://dspace.unza.zm/handle/123456789/2313|language=en}}</ref>
Niriba daa bɔrila dabiɛm ni kom maa kpɛbu maa zuɣu di ti kpe bɛ ŋarima puuni.Dinzuɣu [[Naawuni]] yiko puuni, Nyambe, daa che ka doo yuli daa booni Nakambela daa mali ŋariŋ titali, Nalikwanda, di gbunni"Niriba maa zuɣu," ni bɛ zaŋli n gu bɛ maŋa ka che ko' kpe bo. Disaha yini mi shɛli Kuomboka chuɣu maa piligu ni daa bala.<ref>{{Cite journal|last=Lumbwe|first=Kapambwe|date=2012-11-13|title=Kuomboka Ceremony, Nc'wala Traditional Ceremony, Lwindi Gonde Traditional Ceremony|url=https://doi.org/10.2989/18121004.2012.736153|journal=Journal of the Musical Arts in Africa|volume=9|issue=1|pages=86–89|doi=10.2989/18121004.2012.736153|issn=1812-1004}}</ref>
Din niŋdi yuuni kam, ka di dabisili lee doli kom maa dubu ni nyɛ shɛm. Litunga maa daa chaŋ ti nya nayoli kpamba, di nyaanga ka ŋun ŋmeri nayoli binkumda ŋme ni boli ba.<ref>{{Cite journal|last=SIKAYOMYA|first=Patrick|last2=Cheyeka|first2=Austin|last3=Chipindi|first3=Ferdinand|date=2026-02-21|title=Exploring Pupils’ Attitudes toward History as a School Subject: Evidence from Selected Secondary Schools in Lusaka, Zambia|url=https://doi.org/10.36948/ijfmr.2026.v08i01.69481|journal=International Journal For Multidisciplinary Research|volume=8|issue=1|doi=10.36948/ijfmr.2026.v08i01.69481|issn=2582-2160}}</ref>
tuuli tuma daa nyɛla binkumda niɛma maa bɔbu ka boli ''Njonjolo'', hali gba di daa ti maani mi ni tatabo nima (tuuli Litunga Mboo maa ni daa yɛlili). Din kam daa kana daa deei puhigu yuli Litunga sani: Mboo's daa nyɛla daa boli ''Sitandamwalye'', Inyambo's ''Lyamashandi'', ni Ngalama's ''Notila''
== Din chani shɛm ==
Chuɣu maa chani ni binkumda ka nayoli binkumda ŋmeri maa doli n ŋeri li. Din niŋdi n gindi nayoli maa pɔi ni Kuomboka, naan yi mɔli li.
Litunga maa piinila dabisili bɛ ni tari bɛ kali binyɛrigu, bɛ yi chaŋ tooni ka ka bɛ taɣi British nima ni daa zaŋ neen shɛli n ti Litunga yuuni 1902 la ka di nyɛla naa Edward VII n daa zaŋ li tiba ni di teeri ba biɛhigu din be Lozi niriba mini Na paɣa Victoria sunsuuni.
Niriba gari tuha ni chani nimaani yuuni kam.
Chuɣu maa piini mi ni ŋarim piɛla ayi ka bɛ zaŋ chaŋ n ti luhi kom maa biɛhigu viɛnyɛla bɛ dimma ti be ni zuɣu. Di yi kuli niŋ ka ban chaŋ yihibu maa kuli yɛli "binshɛɣu kam ne", dinŋuna soli maa pulini maa.
Din kuli kpa talahi n nyɛ nayoli binkumda dibaa ata la – ''kanaona'', ''munanga'', ni ''mundili'' – di zaɣ' yini kam nyɛla din gari miya zaɣ' yini ka yuui pam kamani yuun kɔbiga ni pisopɔi 170.
Litunga nyɛla Prime Minister ni tiŋbihi bihi maa nanima ni dooni so ka bɛ boli ba Indunas.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
rinqfswynfaro08mtqtqcryik94bdnd
Enkutatash
0
33313
140806
139652
2026-06-19T16:14:15Z
Alhaj Darajaati
22
140806
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Enkutatash''' nyɛla yuuni palli vuhim dabisili [[Ethiopia]] mini [[Eritrea]] tiŋgbani. Bi puhiri li Ethiopia gɔli shɛli bini boli Meskerem la dahin yini dali, silimi gɔli [[September]] biɛɣu pinyini dali n bala ( du mi yu nyɛ leap year silimi gɔli September biɛɣu pia ni ayi dali) di yi kana Gregorian calendar puuni.
== Din piligi shɛm ==
Ethiopian kali puuni, silimi gɔli September biɛɣu pia ni yini dali ka Queen n ti Sheba (Makeda din bɛ Ethiopia maa) daa labina Ethiopia o ni daa chaŋ n ti kaagi King Solomon Jerusalem puuni. Ban daa doli o maa nyɛ ban niŋ suhupɛili ka di dari ni o kundina maa ka daa nyɛ ban tiri o pina din nyɛ dalima nima. Enkutatash gbeni nyɛla dalima pina.
== Ban puhirili ==
Lala vuhim dabisili chuɣu nyɛla din jɛndi Ethiopia nim chira. Di nyɛla Ethiopians nim yuuni palli chuɣu.
Tiŋgbani ŋɔ nyɛla ban yiri pam n ti puhiri lala chuɣu maa, kamani Raguel Cheechi puuni din bɛ Mount Entoto.<ref>{{Cite web|title=Melkam Adis Amet, Happy New Year|url=http://www.rastaites.com/Ethiopia/newyear.htm|access-date=2026-06-06|website=www.rastaites.com|archive-date=2014-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101174453/http://www.rastaites.com/Ethiopia/newyear.htm|url-status=dead}}</ref>
Di yi kana InCulture Parents yɛligu puuni, bi yi chanŋ cheechi asiba ka kuna, daŋ nyɛla ban yɛn laɣim ka di bi kali binidirigu shɛli bini boli Injera (flat bread) mini wat (sauce). Lala dabisili maa ni bipuɣisi ban nyɛ bipola nyɛla ban yɛri nɛi pala, bi nyɛla ban laɣimdi flawas ni bi zaŋ n ti bi zonima, ka yilindi yuuni palli yila.<ref>{{Cite news|date=2012-09-08|title=Enkutatash (Ethiopian New Year): September 11 {{!}} InCultureParent|language=en-US|work=InCultureParent|url=https://www.incultureparent.com/enkutatash-ethiopian-new-year-september-11/|access-date=2026-06-06}}</ref> Ethiopians Tourism Commission nim yɛligu puuni, Enkutatash pa addini vuhim dabisili ko. Saha ŋɔ Enkutatash pa nyɛla saha shɛli bini puhiri taba yuuni pali puhigu ka nyɛ ban tariti cards tiŋpuuni din pa nyɛ di zani bi kali flawas shɛli bini daa tiri taba maa. Ethiopians nim yuma kalibu nyɛla din piligi Common era yuma anii puuni. Ka di daliri nyɛmi Common era maa nyɛla din doli Dionysus kalinli, 6th Century monk, ka non Chalcedonian tiŋgbana na kuli zaŋdi Annianus ni kalinbu maa n tumdi tuma, 5th Century monks n bala, din zani Annunciation of Christ yuma anii dɛdɛ nyaaga. Ŋɔ zuɣu, Enkutatash yuuni 2016 chuɣu ma di yi kana Gregorian calendar ni, daa nyɛla din lu Ethiopian calendar yuuni 2009 puuni.<ref>{{Cite web|last=Studios|first=Global Internet|title=Ethiopian Festivals|url=http://www.tourismethiopia.org/pages/detail/detailfestival.asp|access-date=2026-06-06|website=www.tourismethiopia.org|archive-date=2013-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517120630/http://www.tourismethiopia.org/pages/detail/detailfestival.asp|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
2f5jcqyy2jtbhpjj8lgnbi59tfgv15g
Lake of Stars Festival
0
33315
140847
139730
2026-06-19T16:47:55Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140847
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Lake of Stars Festival''' nyɛla yuuni pulini [[chuɣu]] shɛli bɛ ni puhiri dabaa ta ka bɛ puhirila Malawi kul' karili maa gbunni. Kul' shɛli din pahiri ata [[Afrika|Africa]] tingbanni. Tuuli chuɣu maa daa puhila yuuni 2004 ka niriba tusaanhi 4,000 chaŋli ni yila binkumda din yina Africa mini Europ tingbanni.
== Taarihi ==
lala chuɣu maa nyɛla British tourist Will Jameson ni daa di liɣiri ni niŋ shɛli ni. Jameson daa chaŋla Malawi yuuni 1998. O daa nyɛla shikurubila m be John Moores University ka daa suhi yuuni ni chaŋ ni o mini Wildlife niriba ti tum.
lala tuma maa n daa zaŋ o n tahi Malawi tingbanni. O ni daa ti labi colegi, Jameson daa pilila yuŋ diɛma nima o chandi maa zuɣu, ka bolili Chibuku gbahiri gbaɣiri, Malawian bia baa maa yuli.
Bɛ daa boli lala yuŋ diɛma [[United Kindom|United Kingdom]] diɛma din kpee kani yuuni 2004 ''Mixmag'' ''ni daa bolili lala. Lala yuuni maa yaha,'' Jameson daa lahi puhi o tuuli chuɣu. Ka niriba kamani kɔbisiyopɔin kpe li, ka bɛ pam daa nyɛla Afrika nima.<ref>{{Cite news|last=Lanyado|first=Benji|date=2011-06-11|title=Malawi's musical turn|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jun/12/malawi-africa-music-festival|access-date=2026-06-08|issn=0261-3077}}</ref>
== Ban daa tab'sɔŋ ==
Lake of Stars chuɣu mo nyɛla din kundivihira galisi ka lahi nyɛ din mali anfaani nti Afriks zaa.<ref>{{Cite web|last=Morlin-Yron|first=Sophie|date=2016-09-16|title=Why Africa’s festival business is booming|url=https://www.cnn.com/travel/article/africa-view-best-african-festivals|access-date=2026-06-08|website=CNN|language=en}}</ref> Yuuni 2014, bɛ boli li Afrika yila chuɣu din pahi ayopɔin din chaŋ CNN.<ref>{{Cite news|last=Lorraine Bgoya and Mazuba Kapambwe, The Fest Gurus, Special to CNN|title=African music festivals: Lake of Stars and 6 others you'll want to hear|work=CNN|url=http://edition.cnn.com:80/2014/02/21/travel/africa-best-music-festivals|access-date=2026-06-08}}</ref>
''Time Out'' daa bolila Lake of Stars ni chuɣu shɛli din puhibu shee viɛla dunia zaa, yuuni 2015.<ref>{{Cite web|last=Ensall|first=Jonny|date=2015-03-09|title=Five reasons to go to Lake of Stars festival|url=https://www.timeout.com/london/music-festivals/five-reasons-to-go-to-lake-of-stars-festival|access-date=2026-06-08|website=Time Out London|language=en-GB}}</ref> UK nima maŋ sulinsi satara yɛli "biɛhigu shɛli din be Lake of Stars malila anfaani ni soya ni di yi tingbani maa".<ref>{{Cite web|date=2009-11-20|title=Lake of stars - Music without barriers|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/lake-of-stars-music-without-barriers-1823719.html|access-date=2026-06-08|website=The Independent|language=en}}</ref>
Yuuni 2016, Magazine zuɣulana paa daa baŋya ni "lala chuɣu ŋɔ maa ni tooi kpaŋsi bipɔla ni ka bɛ chaŋ yɛlsuma ni."<ref>{{Cite news|date=2016-10-07|title=This Festival Founded by Brits in Malawi Swears It's Not Problematic|language=en-uk|work=Thump|url=https://thump.vice.com/en_uk/article/mgw9zq/this-festival-founded-by-brits-in-malawi-swears-its-not-problematic|access-date=2026-06-08|archive-date=2018-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184849/https://thump.vice.com/en_uk/article/mgw9zq/this-festival-founded-by-brits-in-malawi-swears-its-not-problematic|url-status=dead}}</ref>
== Chuɣu maa yulibu ==
Lake of Stars chuɣu maa daa nyɛla tiŋduya nima ni daa kuli yina ni ti tabi sɔŋ ka di niŋ, bɛ pam daa nyɛla ban daa pun mi di yɛl' tɔɣisi, ka namin pun tabi suŋ shɛli Malawi. UK yila laɣingu nima daa nyɛla ban gba tabi sɔŋ chuɣu maa.
Yuuni 2024, British High Commissioner Fiona Ritchie daa gbaaila ni bɛ sɔŋ n jemdi UK Gomnanti sani. Ni UK nima ni yi chaagi shɛŋa din yɛn be UK ka di liɣiri n-niŋ Malawian shikuru ti ni. Ritchie daa sɔŋ diɛma maa ka di nyɛla be sɔŋsim zaŋ chaŋ "suhudoo ni nangbanyini".
== Binshɛŋa ŋan daa niŋ ==
Chuɣu maa daa nyɛla din zaŋ suhuyurilim tuma na n ti ti ban bɔri ni bɛ chaŋ dinni, n tiri zaawuni zuɣu ka di nyɛla Microloan Foundation nima ni zaŋ bɛ nuu m pa di zuɣu.ŋun kam daa chaŋ daa lahi chaŋ kpi di ya ka bɛ mini kpibisi maa ti diɛm diɛma ka ŋme bola. Fiila nima gba daa diya chuɣu maa ni, wahi baŋsim a ni kpɛrigu.
== Deen' diɛmdiba ==
Yili yiiniba ban yina Tiŋduya nima, Afrika nima, Europe ni United Kingdom. Ban di gbunni ŋɔ gba daa pahiya.
<nowiki>*</nowiki>Afrikan Boy<ref>{{Cite web|date=2014-08-08|title=Malawi Lake of Stars festival: good music is just the half of it|url=https://mgafrica.com/article/2014-08-07-lake-of-stars-festival-much-more-than-a-celebration-of-music/|access-date=2026-06-08|website=MG Africa|language=en}}</ref>
* Foals<ref>{{Cite web|last=Ensall|first=Jonny|date=2015-03-09|title=Five reasons to go to Lake of Stars festival|url=https://www.timeout.com/london/music-festivals/five-reasons-to-go-to-lake-of-stars-festival|access-date=2026-06-08|website=Time Out London|language=en-GB}}</ref>
* Freshlyground
* Get Cape. Wear Cape. Fly (2011)<ref>{{Cite news|last=Lanyado|first=Benji|date=2011-06-11|title=Malawi's musical turn|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/travel/2011/jun/12/malawi-africa-music-festival|access-date=2026-06-08|issn=0261-3077}}</ref>
* Tay Grin<ref>{{Cite web|date=2014-08-08|title=Malawi Lake of Stars festival: good music is just the half of it|url=https://mgafrica.com/article/2014-08-07-lake-of-stars-festival-much-more-than-a-celebration-of-music/|access-date=2026-06-08|website=MG Africa|language=en}}</ref>
* John Wizards (2014)<ref>{{Cite web|last=Ensall|first=Jonny|date=2015-03-09|title=Five reasons to go to Lake of Stars festival|url=https://www.timeout.com/london/music-festivals/five-reasons-to-go-to-lake-of-stars-festival|access-date=2026-06-08|website=Time Out London|language=en-GB}}</ref>
* Mafikizolo (2014)
* MistaJam (2011)
* Oliver "Tuku" Mtukudzi (2011)
* Noisettes (2011)
* Sauti Sol
* The Maccabees
* The Very Best (2014)
* Young Fathers (2015)
* Zone Fam (2014)
* Shishani Vranckx
== Luɣishɛli din daa niŋ ==
{| class="wikitable"
|+Caption text
!Year
!Location
!Venue
|-
|2024
|Nkhotakota
|Fish Eagle Bay Lodge
|-
|2019
|Nkhata Bay
|Kachere Kastle
|-
|2018
|Leopard Bay, Lifuwa Salima
|Kabumba Hotel.
|-
|2017
|Chintheche, Nkhata Bay
|Chintheche Inn
|-
|2016
|Chintheche, Nkhata Bay
|Chintheche Inn
|-
|2015
|Mangochi
|Sunbird Nkopola Lodge
|-
|2014
|Mangochi
|Sunbird Nkopola Lodge
|-
|2013
|Lilongwe (City of Stars)
|Woodlands Hotel
|-
|2012
|X
|X
|-
|2011
|X
|X
|-
|2010
|X
|X
|-
|2009
|Mangochi
|Sunbird Nkopola Lodge
|-
|2008
|Senga Bay
|Sunbird Livingstonia Lodge
|-
|2007
|Chintheche
|Chintheche Inn
|-
|2006
|Chintheche
|Chintheche Inn
|-
|2005
|Chintheche
|Chintheche Inn
|-
|2004
|Chintheche
|Chinteche Inn
|-
|2003
|X
|X
|}
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
iautfu7mxsp7jgn2of2bojrhucqb3ss
Guérewol
0
33320
140808
139689
2026-06-19T16:15:26Z
Alhaj Darajaati
22
140808
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Guèrewol''' (var. '''Guerewol,Gerewol''') nyɛla yuuni kam mamli compitisa ka Wadaabe Fula zuliya ban bɛ Niger maa ni niŋdi shɛli. Nachimba nyɛla ban malindi shili ni nachin tɛri ka painti bi ninani ni bi kali n pɛ line ni bɛ wa waa ka yili yila din yɛn chɛ ka paɣasara ban sahi dooyili kundi hankaya labina bi polo. Guèrewol nyɛla bini niŋdi shɛli yuuni kam ka di nyɛbi kali naɣi kpariba nyɛla ban laɣimdi southern Sahara tiŋtari ni bi kpɛɣi napoŋ n chaŋ south yaɣali din yɛn chɛ ka bi nyɛ bindirigu wuuni.
[[Lahabali kɔligu:1997 274-5 Gerewol.jpg|thumb]]
Luɣu shɛli so kam ni mi ka bi laɣimdi n nyɛ In-Gall northwest yaɣali Niger tiŋgbani, ni ka chuɣu titali puhira, daabiligu daŋ laɣimgu zaa niŋda n ti wadaabe mini pastoral Tuareg niriba. Waa maa maŋmaŋ nyɛla bini bolindi shɛli yaake n ti pahi bin shɛŋa din dii ka yaa kamani asarachi yobu zabili, compatisa nima bɛ dagora laakumi ba n nyɛŋtaba zaa nyɛla din pahi ka Guèrewol niŋdi hali ni bakɔi maa.<ref name=":0">{{Cite web|title=Niger's dandy Gerewol festival {{!}} Africa - Times Online|url=http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/destinations/africa/article453610.ece|access-date=2026-06-06|website=travel.timesonline.co.uk|language=en|archive-date=2008-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705172550/http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/destinations/africa/article453610.ece|url-status=dead}}</ref> Guèrewol nyɛla din niŋda saha shɛli wadaabe nim yi ti laɣim: Niamey hali ni tiŋsi pam, wadaabe nim ŋɔ nyɛla ban chani tiŋ shɛŋa bini mali yiya, bi chani kamani northern Cameroon mini Nigeria.<ref name=":1">{{Cite web|last=Barltrop|first=By Richard|title=Niger: Wodaabé wannabes - Telegraph|url=http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/africaandindianocean/niger/722251/Niger-Wodaabe-wannabes.html|access-date=2026-06-06|website=www.telegraph.co.uk|language=en}}</ref>
== Yuuni kam laɣimgu ==
Saa gbaabu saha, silimi gɔli September ni n bala, wadaabe nim ŋɔ nyɛla ban kpɛɣiri napoŋ n chani In-Gall ni bi ti laɣim yalim ka pahi ka bi puhi Cure Salèe chuɣu, zuliya pam nyɛla ban laɣimdi ni maa ni. Kpɛ ka wadaabe nachimba ban di nachinsi, n zaŋ kɔbiri mini nachin tɛri balibu n niŋ bi maŋ, nyɛ ban yɛn wa waa ka yili yila ni di paɣasara maa hankali n labisina bi ni. Wadaabe nachimba ŋɔ vilim nyɛla bi waɣilim, bi nin pɛila mini bi nyin pɛila; nachimba ŋɔ nyɛla ban kahimdi ka mirigiri bi nina ka kuli bahiri lari din yɛn chɛ ka bi nyi na maa yiri na, din n wuhiri bi vɛlim. Wadaabe nim ŋɔ nyɛla ban kpalimdi ka bi puhiri bi bakɔi chuɣu shɛli bini boli Guèrewol la, din ni ka paɣasara maa piiri bachimba maa ban vɛila.<ref name=":0" />
== Yila mini waa ==
[[Lahabali kɔligu:1997 274-27 Gerewol.jpg|thumb]]
Yila mini waa maa nyɛla Fula kali, din barigi fula zuliya ni ka di nyɛla pam pa nyɛla musilinima, ban chaŋ shikuriti ni ban chaŋ tiŋpuuni n ti beni. Di nyɛla laɣim gu yili yilindiba ban yilindi ka kpahiri bi nuhi, ka mali bi naba n ŋɛri tiŋ n ti pahi dawulɛ ŋɛbu
Guèrewol compitisa ŋɔ nyɛla nachimba ba di nachin tɛri n wari wa shɛli bini boli yaake maa ka di nyɛla bi yɛn pɛla fooli, ka nyɛ ban yɛn kpa paɣasara ban saɣi doo kundi, saha shɛŋa bi niŋdili n gari dabaa ayopoin, ni awa galiŋ n ti naali wuntaŋ zuɣusaani. Dagora ŋɔ nyɛla ban chani paɣasara maa ni bɛ shɛli maa n ti zaŋ niya nima,Stamina mini bi suhu ni gbaaba shɛm n yɛli ba. <ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Welcome to Christine Nesbitt Hills' website|url=http://www.christinehills.co.za/feature.php?action=displayfeature&conf%5Bfeatureid%5D=127&conf%5Buserid%5D=1016|access-date=2026-06-06|website=www.christinehills.co.za|archive-date=2008-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117122129/http://www.christinehills.co.za/feature.php?action=displayfeature&conf%5Bfeatureid%5D=127&conf%5Buserid%5D=1016|url-status=dead}}</ref> Nachimba ŋɔ tooi nyori tim shɛŋa din yɛn chɛ ka bi ni tooi wa waa maa n yoogi amaa ka di nyɛla din ka ba alaafee.<ref name=":0" />
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
quyiz6u1pkess5awv60mpsp8bhnxbc3
Nwonyo Fishing Festival
0
33321
140810
140382
2026-06-19T16:16:45Z
Alhaj Darajaati
22
140810
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Nwonyo''' zahim gbahibu chuɣu nyllɛla chuɣu shɛli Ibi niriba din bɛ Taraba State, [[Nigeria]] tiŋgbani. Mɔɣili maa nyɛla din do 5 kilometres zaŋ labi North yaɣali Ibi tiŋgbani, di nyɛla chuɣu shɛli bini puhiri yuuni kam ni ka Ibi mini di tiŋkpŋ kɔɣa laɣimdina n ti gahiri zahima ka lahi niŋ nagbaŋyini. Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla bini yɛli ni shɛli nyɛ mɔɣi karili West Africa din chaŋ 15 kilometres n ti gbaagi Benue muɣi ti tali la.<ref>{{Cite journal|last=Bravo|first=Laura|last2=Simões|first2=Joana FF|last3=Cardoso|first3=Victor R|last4=Adisa|first4=Adewale|last5=Aguilera|first5=Maria L|last6=Arnaud|first6=Alexis|last7=Biccard|first7=Bruce|last8=Calvache|first8=Jose|last9=Chernbumroong|first9=Saisakul|last10=Elhadi|first10=Muhammed|last11=Ghosh|first11=Dhruv|date=2024-07|title=A prognostic model for use before elective surgery to estimate the risk of postoperative pulmonary complications (GSU-Pulmonary Score): a development and validation study in three international cohorts|url=https://doi.org/10.1016/s2589-7500(24)00065-7|journal=The Lancet Digital Health|volume=6|issue=7|pages=e507–e519|doi=10.1016/s2589-7500(24)00065-7|issn=2589-7500}}</ref> Nwonyo yuli ŋɔ gbeni nyɛla Hide-out for Huge mini barina komni binkɔbiri kamani nyɛbiga, wahu, ŋamli ni ban pahi.<ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2010-04-29|title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival|url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nwonyo Fishing Festival in Taraba State, Nigeria - Finelib.com Events|url=https://www.finelib.com/events/festivals/nwonyo-fishing-festival/252|access-date=2026-06-08|website=www.finelib.com|language=en}}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=hometown.ng|url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=hometown.ng|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nwonyo Fishing Festival, Festivals And Carnivals In Taraba State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Taraba/Nwonyo-Fishing-Festival-Taraba.html|access-date=2026-06-08|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Nwonyo Zahim chuɣu ŋɔ nyɛla din bɛni n gari yuun pihiwɔi (90) ka a ni tooi doli hali ni ŋun daa piligi li maa Buba Wurbo yuuni 1816, ŋuni n daa lahi nyɛ tuuli nira ŋun kpɛ Ibi tiŋgbani, Nwonyo yuli ŋɔ gbeni nyɛla Hide-out for Huge mini barina komni binkɔbiri kamani nyɛbiga, wahu, ŋamli ni ban pahi. Vihigu wuhiya ni myths dibaa ayi n ti Nwonyo bachi gbeni. Tuuli din maa gbeni nyɛmi <nowiki>''</nowiki>under the locust beans tree<nowiki>''</nowiki> ka din pahiri ayi maa mi nyɛ <nowiki>''</nowiki>abodeof snake<nowiki>''</nowiki> di yi kana Jukun balli puuni.<ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2010-04-29|title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival|url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
Piligu lala mɔɣili ŋɔ daa nyɛla shɛli polo ban gbahiri zahima- ban kura ni gbahiri zahim shɛli polo pɔi ka Badu daa taɣili lɛbi chuɣu ka tiŋkpaŋ kɔɣa ma kanina yim yuuni kam puuni n ti gbaari zahim. Tuuli zahim gbaabu chuɣu ŋɔ daa nyɛla din ni Agbumanu II zamani ni (1903-1915), ka ban daa gbahiri zahima maa daa nyɛ Ibi nim ko ka Wukari mini tiŋkpaŋ kɔɣa maa daa nyɛ ban yulinda.<ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2010-04-29|title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival|url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
Yuuni 1943, Mallam Muhammadu Jikan Babu ŋun daa kani maa, Ibi naa daa piigi Mallam Muhammadu Sango ka o lihiri mɔɣili maa zuɣu (Sarkin Ruwa) yuuni (1931-1954), o tuma daa nyɛmi ni o guli mɔɣili maa ka so bi suhi n gbaagi zahim dini, ŋun nyɛ ŋun tu ni o yɛli dabisili shɛli bini yɛn puhi lala chuɣu maa. O nyɛla ŋun kaari mɔɣili maa ni o nyaa doliba, bi niŋdi la lala maa ni bi chɛ ka zahima maa zoogi vɛnyɛla n guhiri lala chuɣu maa. Yuma maa ni kuli chani maa, yuuni 1954 puuni salo ban daa puhiri chuɣu ŋɔ daa nyɛla ban nabigi.<ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2010-04-29|title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival|url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
== Festivity ==
Nwonyo chuɣu ŋɔ nyɛla bini puhiri shi wuuni saha shɛli kom maa yaa ni baligi. Chuɣu ŋɔ ni, bi nyɛla ban niŋdi bin yɛra pam zahim maa gbaabu nyaaga din nyɛ di yɛli kpɛini maa kamani kom duɣibu compatisa, waa, binkumda mini yila compatisa, ŋarim doɣibu compatisa, Masquerade niŋbu mini bin yɛra pam<ref>{{Cite web|title=hometown.ng|url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=hometown.ng|language=de}}</ref>. Ŋarim ka bi duɣiri n gbahiri zahima maa din yɛn chɛ ka bi gu ka taɣi bi maŋ ka chɛ barina binkɔbiri ban bɛ kom ni kamani nyɛbiga.<ref>{{Cite web|last=vanguard|date=2010-04-29|title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival|url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=Vanguard News|language=en-GB}}</ref>
=== Yɛli kura ===
Yuuni 1954 puuni, chuɣu ŋɔ daa nyɛla din yaligi ka nyɛ niriba ni baŋ shɛli yɛla ni spectators ban daa yi Aku Uka n ti Wukari mini o niriba, Mallam Adi Byewi, Ukwe nti Takum, Alhaji Ali Ibrahim, Gara n ti Donga, Mallam Sambo Garbosa, mini Mallam I. D. Muhammed ŋun daa nyɛ Officer-in-charge n ti Wukari federation<ref name=":0">{{Cite web|title=Numba|url=https://play.numba.app/?SUBID=1087885718266852925&zone=10681216|access-date=2026-06-08|website=play.numba.app}}</ref>
Yuuni 1973 puuni, Wukari ( di lahi kani) ban n daa nyɛ ban niŋ lala yuuni maa di maa ka Governor n ti Benue/Plateau State, Mr. D. Joseph Golwalk daa suŋ ba. Lala yuuni maa chuɣu maa kpe daa kani ka din daa nyɛ nasara shɛli maa daa chɛ ka salo zaŋsim labina din ni, di kuli nyɛla kom mini kali dɛima. Asanzanim daa nyɛla ban bɛ din ni kamani Governor n ti Benue/Plateau, Mr. Joseph Gomwalk mini lala saha maa Col. Theophilus Danjuma, Col. M. D. Jega (1978), Brigadier A.R.A. Mahmud (1979) mini Governor nti defunct Gongola State Alhaji Abubakar Barde.<ref name=":1" />
Bi daa pa nyɛla ban piligi chuɣu ŋɔ lahi bali n suŋ da kamani zahim kari shɛli bini gbaagi, ka zahim kari maa nyɛ Sarkin Ruwa maa dini. Yuuni 1970 zahim kari so bini daa gbaagi maa daa nyɛ ŋun timsi nyɛ 60 pounds, yuuni 1971, Sarkin Ruwa zahim kati maa daa nyɛla ŋun timsi nyɛ 170 pounds ni yuuni 1973 mi puuni zahim kati maa timsi daa nyɛla 124 pounds.<ref name=":1">{{Cite web|title=hometown.ng|url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/|access-date=2026-06-08|website=hometown.ng|language=de}}</ref>
Yuuni 2008, chuɣu daa nyɛla Governor Danbaba Danfulani Suntai ni labi n kpa shɛli ka di pa nyɛ tiŋduya zahim gbaabu mini kali chuɣu. Lala yuuni silimi gɔli November ni governor nim daa nyɛla ban Taraba State Tourism Development Board (TSTDB) ka mɔɣili maa gulibu mini chuɣu maa dabisa maa zalibu pa nyɛ bi zaŋ shɛli n niŋ Board maa ni.<ref name=":1" />
Yuuni 2009 Board nim ŋɔ n daa niŋ chuɣu maa bini daa yɛli ni shɛli nyɛ nasara domishi di daa nyɛla din ʒi asanza nima mini sanba ba daa yi katiŋ mini yoma na, ka di daa lahi nyɛ yuuni shɛli bini daa gbaagi zahim kari din timsi daa nyɛ 230kg. Asanza nira shɛba ban daa bɛ lala chuɣu maa ni shɛba n nyɛ Senate President, Sen. David Mark, Governor Danbaba D. Suntai mini o taba niriba ayi: Admiral Murtala H. Nyako (rtd) of Adamawa State mini Alhaji Aliyu Akwe Doma n ti Nasarawa State. Corporate Organizations kamani MTN mini Zenith Bank daa nyɛla ban tim nu ni lala chuɣu ŋɔ puhibu ni ka di daa chɛ ka di niŋ nyɛɣasim.<ref name=":0" />
Yuuni 2010 puuni, chuɣu maa daa nyɛla din piligi silimi gɔli April biɛɣu pishi ni anahi dali ni kali dɛima kamani wari babu, ŋarim duɣibu, kom duɣibu,boat cruise. Bini daa gbahi zahim awa dibaa ashɛm nyaaga, Mr. Bulus Joshua daa nyɛ ŋun di tuuli ban gbahi zahim kara maa ni o zahim maa timsim daa 318 kilometres, ka Mr. Dan Asabe Adata ŋun daa nyɛ ŋun pahi ayi o zahim maa timsim daa nyɛla 297 kg ka Mr. Jamila Baba nyɛ ŋun pahi ata ka o zahim maa timsim nyɛ 195 kilometres. Mr. Joshua gbaabu ŋɔ daa nyɛla din zali taarihi domishi di daa nyɛla din gari yuuni 2009 la din maa din daa nyɛ 230 kilometres. Ŋun daa na nyɛ ŋun na za tiŋgbani zuɣulana zaani maa paɣa Mrs. Patience Jonathan daa nyɛla ŋun bɛ chuɣu maa ni ka daa nyɛ ŋun ti Mr. Joshua kia loori ŋun daa nyɛ ŋun gbaagi zahim kari maa. Nigeria Tourism Development Corperation (NTDC) gba daa nyɛla ban bɛ ʒi maa ni, bi Director General maa Segun Runsewe daa nyɛla ŋun bɛni. Pini pam daa nyɛla bini tari shɛli, kamani walansi, Tɛila nima, chɛchɛ nima, manɛika nima, bolli nima, tennis kits. Liiga nima n ti pahi zuɣupila nima.
Yuuni 2024 puuni, chuɣu ŋɔ daa nyɛla gomlanti ti lala zaamani maa Gov. Agbu Kefas ni labi taɣi shɛli ka ŋun gbaagi zahim kari maa nyɛla ŋun yɛn koli ni Honda Hennessey loori pali. Loori maa shafɛ daa nyɛla Rtd. General TY Danjuma ni daa zaŋ shɛli n ti ŋun di maa.<ref>{{Cite web|last=Eberu|first=Clarkson|date=2010-05-01|title=Colours of Nwonyo|url=https://guardian.ng/sunday-magazine/c104-sunday-magazine/colours-of-nwonyo/|access-date=2026-06-08|website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News|language=en-GB}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
3jkw5whtojse3qhkbdg48rs4kc6s0cm
Oppikoppi
0
33339
140851
139601
2026-06-19T16:50:35Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140851
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Oppikoppi''' daa nyɛla yila [[chuɣu]] din daa puhi Limpopo yaɣili din be [[South Africa]] la, ni minitiŋ shɛli bɛ ni gbihi salima la ka be Northam maa<ref>{{Cite web|last=Whatsapp|last2=Print|last3=X|last4=Linked-in|last5=Facebook|last6=options|first6=More sharing|title=One Night in Cape Town! at GrandWest|url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/429/77272.html|access-date=2026-06-09|website=Bizcommunity|language=en}}</ref>. Chuɣu maa daa pili mi ni yila bali yini, amaa ka daa kuli pahiri bala maa bela bela hali pumpɔŋɔ di yi pa kuli garila yila kam.
Binshɛɣu kam din yina jazz sani, dunia zaa yila, yinsi yila, din kuri lari zaa, ni shɛli kam din ni tooi wum akpaaku zuɣu. Yuuni kam August tuuli bakɔi maa— naɣila yuuni 2017 ko n-daa kani, chuɣu maa ni daa puhi October maa ni — ninvuɣ' tuya daa bɛ chaŋ mɔɣu ni bɛ puri ni bɛ daa kuli kpalim mi n fiili ti lidabsa bɔbigu. Ban daa tab'sɔŋ chuɣu maa puhibu ni pam daa nyɛla [[South Africa|South African]] binkumda, hali tiŋduya nima zaa daa pahi ya bɛ zanibu ni.
== Din yina shɛli ==
"Oppikoppi" daa nyɛla bɛ ni ŋmaai shɛli jia ka di yina Afrikaans phrase "op die koppie", din gbunni wuhi "tampuli zuɣu". Chuɣu maa yuli maa yila shɛli polo bɛ ni daa zani m luhili maa, ka tampuli maa anfooni ni ti pahi bindirigu kɔhibu shee ni akpaaku bils.
Yuuni pulini, chuɣu maa puhibu shee maa gbirila bɔɣa, shɛli polo diɛma maa ni tooi diɛmdi maa, din gari ŋo nyɛla bɛ gberi shɛli. Akpaaku din be tampuli din pahi ayi ni nyɛla wa' barina ni DJ nima.
== Taarihi ==
Chuɣu maa tuuli puhibu ni daa nyɛla August goli ni yuuni 1995, ka baŋdiba pishi ni ayopɔin 27 daa diɛm zamaatu maa ni. lala saha maa hali ni zuŋɔ ka di kuli n zoora, ka akpaaku pala kuli nyɛ bɛ ni kpari shɛli ka niriba tuha kuli kpɛri li yuuni kam.
Chuɣu mo nyɛla shɛba ni yɛli ni di nyɛla din ba niriba pam haŋkali chaŋ dinni ka di nyɛla South Africa yila nima din daa pili yuuni 1990 la ha. Ka niriba pam zaɣa be dinni yuuni kam.
Chuɣu maa nyɛla din zoori yuuni pulini kam, ni niriba tuhi pia ni ayɔbu 16 000 ni yil' yiiniba kɔbiga 100 yuuni 2010 mini yuuni 2011 ni niriba kamani tuh pishi 20 000 ban daa kpe li mi yil' yiiniba kɔbiga ni pihita 130 yuuni 2012.
== Diɛma ni yila nima ==
Chuɣu maa nyɛla din deei diɛma, ni yil' yiiniba shɛba bɛ ni buuki bahi kamani: rock, hip hop, hardcore, punk, ska, folk, blues, drum 'n bass, big beats, funk, kwaito, jazz, traditional, world music, metal, indie ni ŋan pahi pahi.
Yuma din gari maa di daa nyɛla chuɣu bila ka tooi kuli laɣindi tabi ni Easter dabaa kam April goli ni ni New Year laɣingu nima.
Yuuni 2012, Oppikoppi daa moliya ni ni bɛ yɛn zalila diɛma Cape Town ka boli li "yuŋ yini Cape Town". <ref>{{Cite web|last=Whatsapp|last2=Print|last3=X|last4=Linked-in|last5=Facebook|last6=options|first6=More sharing|title=One Night in Cape Town! at GrandWest|url=https://www.bizcommunity.com/Article/196/429/77272.html|access-date=2026-06-08|website=Bizcommunity|language=en}}</ref>Yuŋ yini Cape Town daa lahi niŋma yuuni 2013, ni yuuni kam hali ni zuŋɔ.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
l865weitl6cvh7ezsq8auhhtn9h38hv
National Arts Festival
0
33340
140849
140362
2026-06-19T16:48:47Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140849
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''The National Arts Festival (NAF)''' nyɛla yuuni pulini chuɣu ni zaŋ ti yili yiiniba ban be Makhanda, [[South Africa]] tingbanni ni bala. Din nyɛla chuɣu karili [[Afrika]] tingbani puuni zaa<ref>{{Cite web|title=MSN Encarta - Grahamstown Festival|url=http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_781561394/Grahamstown_Festival.html|access-date=2026-06-09|website=uk.encarta.msn.com|archive-date=2005-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20050824050000/http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_781561394/Grahamstown_Festival.html|url-status=dead}}</ref>, ka lahi nyɛ yila chuɣu karili ni zaŋ ti dunia zaa di yi kana saamba kpebu polo.
[[Chuɣu]] maa nyɛla din puhiri biɛɣu pia ni yini din gbaai June goli bakoi bahigu nti kpa silimin goli July bakoi piligu yuuni kam, bɛ puhirili mi ka diɛmdi diɛma maa la diɛma maa diɛmdi takes l university city din be Makhanda (Grahamstown),din be Eastern Cape yaɣili la. ka puuni f [[South Africa]].
Lala NAF ŋo maa nyɛla din gbubi diɛma maa maŋmaŋa ni chuɣu maa , ka National Arts Festival tuma duu maa di di zaa, yaɣ' shɛli din ka nyɔri kamani Company pishi ni yini. Chuɣu maa diɛma nima shɛŋa n-nyɛ (theatre, waa, kpɛrigu ni yila), nuuni baŋsim zaŋ wuhi niriba, sinii nima, yɛl' tɔɣisi, ni bɔhimbu, bindira ni taarihi nima.
NAF nima nyɛla ban kpa bihi baŋsim chuɣu ka di gba nyɛ lala saha maa ka nyɛ din yɛn niŋdi Makhanda saha shɛli NAF yi ti niŋ da kamani National Youth Jazz chuɣu.
== Diɛma maa maŋmaŋa ==
Kpamba nyɛla bɛ ni piigi shɛba ni bɛ zaŋ gbaai diɛma maa ni yɛn diɛm shɛm. di zanibu maa zaa nyɛla bɛ ni yɛn lihi n nya binshɛɣu din be bɛ biɛhigu ni ni din kani South Africa tingbanni.
Binyɛra ata din kpaŋsiri shaawara gbaabu n-nyɛ baŋsim zaŋ laɣim taba, diɛma viɛnyɛla zanibu, di laɣidibo din be dinni.<ref>{{Cite web|last=Admin|first=N. A. F.|date=2015-06-09|title=Women take centre stage with strong female presence at this year’s National Arts Festival|url=https://nationalartsfestival.co.za/news/women-take-centre-stage-with-strong-female-presence-at-this-years-national-arts-festival/|access-date=2026-06-09|website=National Arts Festival|language=en-GB}}</ref>
=== Subsidiary festivals ===
Churi pam beni n pahiri National Arts Festival puhibu ni, di s
* Think Fest<ref>{{Cite web|title=Think!Fest|url=https://thinkfest.wordpress.com/|access-date=2026-06-09|website=Think!Fest|language=en}}</ref>
* Spiritfest<ref>{{Cite web|title=Spiritfest|url=https://www.grahamstowncathedral.org/spiritfest|access-date=2026-06-09|website=Grahamstown Cathedral|language=en}}</ref>
* Wordfest<ref>{{Cite web|date=2011-07-20|title=WordFest|url=https://www.ru.ac.za/wordfest/|access-date=2026-06-09|website=www.ru.ac.za|language=en}}</ref>
* National Youth Jazz Festival
* Fingo Festival
* Creativate Digital Arts Festival
* National Schools Festival
== Bipɔla baŋsim pina ==
Bipɔla baŋsim pina maa, nyɛla Standard Bank nima ni zaŋ bɛ nuu m pa shɛli zuɣu, ka National Arts Festival Artistic Committee zaŋdi di n tira, South Africa yil' yiiniba ban nyɛ bipɔla ka gburigi bɛ baŋsim viɛnyɛla.
Chuɣu maa kpamba maa, yil' yiiniba ni ban zaɣ' be dinni,ni piigi yil' yiiniba.ka NAF kpamba, baŋdiba, ni za zaŋ n gbaai n-nya ŋun kpaŋ o maŋa.
== Din pun puhi gari ==
Diɛma din pun diɛm gari ni nyɛ:<ref>{{Cite web|title=National Arts Festival|url=https://www.nationalartsfestival.co.za/about/young-artists/young-artists-award-history/|access-date=2026-06-09|website=www.nationalartsfestival.co.za|language=en-US|archive-date=2014-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029040308/https://www.nationalartsfestival.co.za/about/young-artists/young-artists-award-history/|url-status=dead}}</ref>
{| class="wikitable"
!Year
!Music
!Drama
!Dance
!Jazz
!Visual Art
!Other
|-
|2023
|Zoë Modiga
|Momo Matsunyane
|Lorin Sookool
|Darren English
|Stephané Conradie
|Angel Ho
(Performance Art)
|-
|2022
|Msaki
|Billy Langa & Mahlatsi Mokgonyana
|Sylvester Thamsanqa Majela
|Linda Sikhakane
|Lady Skollie
|Koleka Potuma
(Poetry)
|-
|2021
|Cara Stacey
|Thando Doni
|Kristi-Leigh Gresse
|Vuma Levin
|Buhlebezwe Siwani
|Gavin Krastin
(Performance Art)
|-
|2020
|Nthato Mokgata
|Jefferson Tshabalala
|Lulu Prudence Mlangeni
|Sisonke Xonti
|Blessing Ngobeni
|–
|-
|2019
|Megan-Geoffrey Prins
|Amy Jephta
|Kitty Phetla
|Mandla Mlangeni
|Gabrielle Goliath
|–
|-
|2018
|Guy Buttery
|Jemma Kahn
|Musa Hlatshwayo
|Thandi Ntuli
|Igshaan Adams
|Chuma Sopotela
(Performance Art)
|-
|2017
|Abel Selaocoe
|Monageng 'Vice' Motshabi
|Thandazile Radebe
|Benjamin Jephta
|Beth Armstrong
|Dineo Bopape
(Performance Art)
|-
|2016
|Avigail Bushakevitz
|Jade Bowers
|Themba Mbuli
|Siya Makuzeni
|Mohau Modisakeng
|–
|-
|2015
|Musa Ngqunqwana
|Christiaan Olwagen
|Luyanda Sibiya
|Nduduzo Makhathini
|Kemang Wa Lehurele
|Athi Patra Ruga
(Performance Art)
|-
|2014
|Njabulo Madlala
|Greg Homann
|Nicola Elliott
|Kyle Shepherd
|Hasan & Husain Essop
|Jahmil XT Qubeka
(Film)
Donna Kukama (Performance Art)
|-
|2013
|Runette Botha
|Prince Lamla
|Fana Tshabalala
|Shane Cooper
|Mary Sibande
|Anthea Moys
(Performance Art)
|-
|2012
|Kelebogile Boikanyo
|Princess Mhlongo
|Bailey Snyman
|Afrika Mkhize
|Mikhael Subotzky
|–
|-
|2011
|Ben Schoeman
|Neil Coppen
|Mamela Nyamza
|Bokani Dyer
|Nandipha Mntambo
|–
|-
|2010
|Samson Diamond
|Janni Younge
|Mlu Zondi
|Melanie Scholtz
|Michael MacGarry
|Claire Angelique
(Film)
|-
|2009
|Jacques Imbrailo
|Ntshieng Mokgoro
|Thabo Rapoo
|Kesivan Naidoo
|Nicholas Hlobo
|–
|-
|2008
|Zanne Stapelberg
|Jaco Bouwer
|Dada Masilo
|Mark Fransman
|Nontsikelelo Veleko
|–
|-
|2007
|Bronwen Forbay
|–
|Acty Tang
|Shannon Mowday
|Pieter Hugo
|Akin Omotoso
(Film)
|-
|2006
|–
|Sylvaine Strike
|Hlengiwe Lushaba
|Concord Nkabinde
|Churchill Madikida
|–
|-
|2005
|Andile Yenana
|Mpumelelo Paul Grootboom
|Peter John Sabbagha
|–
|Wim Botha
|Ramolao Makhene
(Standard Bank Special Award for the invaluable contribution to and significant achievement in Theatre – posthumous award)
|-
|2004
|Tutu Puoane
|Mncedisi Baldwin Shabangu
|Portia Lebogang Mashigo
|–
|Kathryn Smith
|Moses Taiwa Molelekwa
(Standard Bank Special Award for the invaluable contribution to and significant achievement in Music – posthumous award)
|-
|2003
|Angela Gilbert
|Yael Farber
|Moya Michael
|–
|Berni Searle
|Dumisani Phakhati
(Film)
|-
|2002
|Prince Kupi
|Sello Maake Ka-Ncube
|Gregory Vuyani Maqoma
|–
|Brett Murray
|–
|-
|2001
|Fikile Mvinjelwa
|Brett Bailey
|Tracey Human
|–
|Walter Oltmann
|–
|-
|2000
|Gloria Bosman
|Zenzi Mbuli
|–
|–
|Alan Alborough
|–
|-
|1999
|–
|–
|–
|–
|–
|–
|-
|1998
|Bongani Ndodana-Breen
|Aubrey Sekhabi
|David Mudanalo Matamela and Debbie Rakusin
|–
|Nhlanhla Xaba
|–
|-
|1997
|Sibongile Mngoma (Opera)
|Geoffrey Hyland
|–
|–
|Lien Botha
|Alfred Hinkel
(Standard Bank Special Award for invaluable contribution to and significant achievement in Dance)
|-
|1996
|Victor Masondo
|Lara Foot Newton
|Vincent Mantsoe
|–
|Trevor Makhoba
|–
|-
|1995
|Abel Motsoadi
|John Ledwaba
|Boyzie Cekwana
|–
|Jane Alexander
|–
|-
|1994
|Michael Williams (Opera)
|Jerry Mofokeng
|–
|–
|Sam Nhlengethwa
|–
|-
|1993
|Sibongile Khumalo
|–
|Christopher Kindo
|–
|Pippa Skotnes
|–
|-
|1992
|Raphael Vilakazi
|Deon Opperman
|–
|–
|Tommy Motswai
|Kevin Harris
(Film)
|-
|1991
|–
|Peter Ngwenya
|–
|–
|Andries Botha
|Darrell Roodt
(Film)
|-
|1990
|–
|–
|Robyn Orlin
|–
|Fée Halsted-Berning and Bonnie Ntshalintshali
|–
|-
|1989
|Johnny Clegg
|Marthinus Basson
|Gary Gordon
|–
|Helen Sebidi
|Pieter-Dirk Uys
(Drama) (1820 Foundation Special Award)
|-
|1988
|–
|Mbongeni Ngema
|–
|–
|Margaret Vorster
|–
|-
|1987
|Hans Roosenschoon
|–
|–
|–
|William Kentridge
|–
|-
|1986
|–
|Andrew Buckland
|–
|–
|Gavin Younge
|–
|-
|1985
|Sidwill Hartman
|Maishe Maponya
|–
|–
|Marion Arnold
|–
|-
|1984
|–
|Ken Leach
|–
|–
|Peter Schütz
|Lamar Crowson
(Music) (Standard Bank / 1820 Foundation 10th Anniversary Special Award)
|-
|1983
|David Kosviner
|Paul Slabolepszy
|–
|–
|Malcolm Payne
|–
|-
|1982
|–
|Janice Honeyman
|Lindy Raizenberg (Ballet)
|–
|Neil Rodger
|}
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
69pgly1wej3shsiuqtyu6mak6t30ljp
Afan Festival
0
33341
140798
140787
2026-06-19T16:01:47Z
Alhaj Darajaati
22
Added a category
140798
wikitext
text/x-wiki
'''The Afan National Festival''' nyɛla yuuni pulini chuɣu din kannadabisili 1 January goli ni ka Oegworok (Kagoro) nima puhiri li bam be southern Kaduna State maa, Middle Belt (central) Nigeria tingbanni. Lahabali wuhiya ni bɛ ni puhiri li di paai yuun' kɔbisi nahi zuŋɔ 400.
chuɣu maa puhirila January goli ni dabisili 1 Kagoro nayoli din be Kaura Local Government yaɣili maa Kaduna State.
Lala yuli ŋo ''A̠fan'' gbunni nyɛla "zoli" "Tampuli" Gworok tingbanni.
lala zo' waɣinli din be Gworok maa yuli are m booni ''A̠fan A̠gworok'' (ka bɛ niɣinli boli ''Oefan Oegworok'') tiŋ maa nima.glamorous zoli maa bela altitude circa 1,246 meters ko' duli. Ti kara kara tooi zoori ni ka kuɣa gba beni.
== Taarihi saha shɛli nina ni niɛhira. ==
Di yi kana kali polo, chuɣu maa nyɛla din wuhiri bindira kpuɣibu saha yuuni pulini ni piɛli gɔbu piligu ni ti pahi yɛl' shɛŋa zuɣu.
Achi ŋun be tiŋmaani Achi et Al (2019), Afan chuɣu maa daa pihinu kaa di nyɛla Agworok nima ni puhirili Asibiri dali yuuni pulini.asibiri dali Aprilgoli ni (saha ŋɔ di so dabsili 1 January goli ni) yuuni kam yuuni kam bɛ nyɛla ban puhiri lana chuɣu maa n wuhiri tɔbu piligu Atyap nima diɛmda, Agworok nudirigu polo. Saha shɛli chuɣu maa ni pili maa nɔɔɔ,amaa bɛ dihili n tabili ni di daa yuuni n niŋ saha shɛli Ankwai polo nima daa na be Jos-Bauchi Plateau circa 1500 A.D.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
sdy82x0dptzeh528yb45ti9ikncja90
140799
140798
2026-06-19T16:05:47Z
Alhaj Darajaati
22
Added a databox
140799
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''The Afan National Festival''' nyɛla yuuni pulini chuɣu din kannadabisili 1 January goli ni ka Oegworok (Kagoro) nima puhiri li bam be southern Kaduna State maa, Middle Belt (central) Nigeria tingbanni. Lahabali wuhiya ni bɛ ni puhiri li di paai yuun' kɔbisi nahi zuŋɔ 400.
chuɣu maa puhirila January goli ni dabisili 1 Kagoro nayoli din be Kaura Local Government yaɣili maa Kaduna State.
Lala yuli ŋo ''A̠fan'' gbunni nyɛla "zoli" "Tampuli" Gworok tingbanni.
lala zo' waɣinli din be Gworok maa yuli are m booni ''A̠fan A̠gworok'' (ka bɛ niɣinli boli ''Oefan Oegworok'') tiŋ maa nima.glamorous zoli maa bela altitude circa 1,246 meters ko' duli. Ti kara kara tooi zoori ni ka kuɣa gba beni.
== Taarihi saha shɛli nina ni niɛhira. ==
Di yi kana kali polo, chuɣu maa nyɛla din wuhiri bindira kpuɣibu saha yuuni pulini ni piɛli gɔbu piligu ni ti pahi yɛl' shɛŋa zuɣu.
Achi ŋun be tiŋmaani Achi et Al (2019), Afan chuɣu maa daa pihinu kaa di nyɛla Agworok nima ni puhirili Asibiri dali yuuni pulini.asibiri dali Aprilgoli ni (saha ŋɔ di so dabsili 1 January goli ni) yuuni kam yuuni kam bɛ nyɛla ban puhiri lana chuɣu maa n wuhiri tɔbu piligu Atyap nima diɛmda, Agworok nudirigu polo. Saha shɛli chuɣu maa ni pili maa nɔɔɔ,amaa bɛ dihili n tabili ni di daa yuuni n niŋ saha shɛli Ankwai polo nima daa na be Jos-Bauchi Plateau circa 1500 A.D.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
4fng2oi32izmyz1g9ukvqtu1192tiij
Mawazine
0
33342
140812
140323
2026-06-19T16:17:30Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140812
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mawazine''' nyɛla anduniya zaa yila chuɣu shɛli bini puhiri yuuni Rabat, Morocco tiŋgbani. Chuɣu ŋɔ nyɛla din laɣimdi tiŋduya ni baansi mini tiŋgbani maa ni baansi ban yi boba ni yaɣa na. Morac Cultures nim ni kpa shɛli.<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025 la chuɣu maa daa nyɛla salo ban kalinl yiŋsi 3.75 milliyon,<ref>{{Cite web|last=Vivarelli|first=Nick|date=2014-02-19|title=Justin Timberlake To Open Morocco’s Mawazine Music Fest|url=https://variety.com/2014/music/news/justin-timberlake-to-open-moroccos-mawazine-music-fest-1201112457/|access-date=2026-06-10|website=Variety|language=en-US}}</ref> din daa chɛ ka Mawazine lɛbi yila chuɣu kari anduniya yaaga zuɣu.<ref>{{Cite web|title=The 10 Biggest Music Festivals in the World|url=http://www.mtviggy.com/lists/the-10-biggest-music-festivals-in-the-world-2/|access-date=2026-06-10|website=MTV Iggy|language=en-US}}</ref> Di daa nyɛlavkpɛrikoɛritiba pihiwɔi (90) ni daa bi shɛli ni, yaɣa ayopoin ni, di nyɛla din mali salo pam ka bi kanina li yaɣa li kam ni.<ref>{{Cite web|date=2025-07-17|title=2025's biggest Music Festivals: Here’s where the world is gathering|url=https://worldvisualized.com/article/2025-s-biggest-music-festivals-heres-where-the-world-is-gathering|access-date=2026-06-10|website=World Visualized|language=en}}</ref> Mawazine nyɛla Afrika zaa chuɣu ti tali din kpɛ kani ka lahi nyɛ Yila chuɣu shɛli din mali anfaani pam.<ref>{{Cite web|last=Roiz|first=Jessica|date=2019-07-01|title=Maluma Makes History at Morocco’s Mawazine Festival: ‘Dreams Do Come True’|url=https://www.billboard.com/music/latin/maluma-morocco-mawazine-festival-performance-8518181/|access-date=2026-06-10|website=Billboard|language=en-US}}</ref>
== Notable performers ==
{| class="wikitable sortable"
!Artist
!Genre
!Yuuni shɛli bini niŋ li
|-
|Mariah Carey
|Pop/R&B
|2012
|-
|Whitney Houston
|Pop/R&B
|2008
|-
|Stevie Wonder
|Soul/Funk
|2009
|-
|Rihanna
|Pop/R&B
|2013
|-
|Shakira
|Pop/Latin
|2011
|-
|Justin Timberlake
|Pop/R&B
|2014
|-
|Jennifer Lopez
|Pop/Latin
|2015
|-
|Alicia Keys
|Pop/R&B
|2014
|-
|Bruno Mars
|Pop/Funk
|2018
|-
|The Weeknd
|R&B/Pop
|2018
|-
|Nicki Minaj
|Rap/Pop
|2024
|-
|Enrique Iglesias
|Pop/Latin
|2013
|-
|Chris Brown
|R&B/Pop
|2016
|-
|Elton John
|Pop/Rock
|2010
|-
|Christina Aguilera
|Pop
|2016
|-
|Kanye West
|Rap/Hip-Hop
|2011
|-
|Karol G
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Maluma
|Latin/Reggaeton
|2019
|-
|Travis Scott
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|Camila Cabello
|Pop
|2024
|-
|Ricky Martin
|Latin Pop
|2015
|-
|Wiz Khalifa
|Rap/Hip-Hop
|2017
|-
|Marshmello
|EDM
|2019
|-
|Rosalía
|Pop/Flamenco Fusion
|2019
|-
|Calvin Harris
|EDM/Pop
|2024
|-
|J Balvin
|Reggaeton/Latin
|2019
|-
|Pharrell Williams
|Pop/Funk
|2015
|-
|Rod Stewart
|Rock
|2017
|-
|Usher
|R&B/Pop
|2015
|-
|Demi Lovato
|Pop
|2017
|-
|French Montana
|Rap/Hip-Hop
|2018
|-
|Luis Fonsi
|Latin/Pop
|2018
|-
|Nick Jonas
|Pop
|2017
|-
|Iggy Azalea
|Pop/Rap
|2016
|-
|Ellie Goulding
|Pop
|2017
|-
|Kylie Minogue
|Pop
|2024
|-
|Scorpions
|Rock
|2012
|-
|Future
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|David Guetta
|EDM
|2019
|-
|DJ Snake
|EDM
|2017
|-
|Akon
|R&B/Pop
|2015
|-
|Pitbull
|Rap/Latin Pop
|2016
|-
|Avicii
|EDM
|2015
|-
|Central Cee
|Rap/Drill
|2024
|-
|Jason Derulo
|Pop/R&B
|2014
|-
|Migos
|Rap/Hip-Hop
|2019
|-
|The Chainsmokers
|EDM/Pop
|2018
|-
|Metro Boomin
|Rap/Hip-Hop
|2024
|-
|Jessie J
|Pop
|2013
|-
|Maroon 5
|Pop/Rock
|2015
|-
|Saad Lamjarred
|Moroccan Pop
|2015
|-
|The Jacksons
|Pop/Soul
|2013
|-
|ATEEZ
|K-Pop
|2024
|-
|aespa
|K-Pop
|2025
|-
|Will Smith
|Pop/Rap
|2025
|-
|50 Cent
|Rap/Hip-Hop
|2025
|-
|Kid Cudi
|Rap/Pop
|2025
|}
== Taarihi ==
Chuɣu ŋɔ nyɛla din niŋ ʒimana dibaa ayi.<ref name=":0">{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/425/couverture_425.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Tuuli zamani maa daa nyɛla din niŋ zaŋ gbaagi Yuuni 2001 hali ni 2007.<ref name=":0" /> Di daa nyɛla din mali laɣiri yɛli mɔɣisira ka daa niŋdi waɣala pam zaŋ jɛndi ban yɛn suŋ ba polo.<ref name=":0" /> Zamani din pahiri ayi maa daa piligiya yuuni 2008, bi daa nyɛla ban nyɛ Mounir Majidi Moroccan tiŋ naa gbaŋ sabira, ka bi daa lala chuɣu ŋɔ n niŋ bi nuni. Lala saha maa chuɣu ŋɔ daa pa nyɛla din niŋda ni yili yilindib a pam ka pa nyɛ yaa zaŋ kpa ariziki polo domishi bi daa nyɛla ban nyɛri suŋsim daabiligu tuma duri kari ni.<ref name=":0" /> Lahabali yina n wuhi ni ban yɛn dɛim lala ʒi maa ni nyɛ Mohammed IV ni yɛn validati shɛli poi.<ref name=":0" />
=== Funding Controversy ===
Morocco tiŋgbani bini yɛn nyɛ ariziki shɛli polo n puhi chuɣu ŋɔ n nyɛ bini yɛri shɛli. Lahabali yina ban galindili maa sanina n wuhiri ni lala chuɣu ŋɔ nyɛri ariziki suŋsim bi tiŋgbani maa mamaŋ tuma duri kamani CDG, OCP, ONCF, mini Royal Air Maroc ni ka bi nyɛri ariziki maa,<ref name=":1">{{Cite web|title=YONIBET - Casino en Ligne et Paris Sportifs|url=https://yonibet-officiel.com/|access-date=2026-06-10|website=yonibet-officiel.com|language=fr}}</ref> ni ariziki shɛŋa bini tooi zaŋ ni bin shɛŋa din mali anfaani kamani Alaafee polo/ Shikuru polo/ni ban ka tuma nim suŋsim ni. Yuuni 2011 puuni ŋun nu pa ʒi maa zuɣu maa daa nyɛla ŋun yina n ti yɛli ariziki shɛli bini di n niŋ chuɣu maa ni ka di yiŋsi 62 million Dirhams, din milliyon 27 daa nyɛla din yina baŋ suŋ ban la sani, ka milliyon 35 mi nyɛ nɔri din yina chuɣu maa puhibu ni.<ref name=":1" /> Bi daa lahi yɛli ni milliyon anahi (4) dirham n daa nyɛ din yi Rabat's City Council nim sani na.<ref name=":1" />
JLEC(Jorf LasfaEnergy Company) din bi Morocco amaa ka lɛ nyɛ Taqa nim ni su shɛli, daa nyɛla ban daa nyɛ ban yuli ni ni bi yɛn tabi mi suŋ lala chuɣu ŋɔ puhibu bi wɛbsiti maa puuni <ref name=":0" />. Silimi gɔli January biɛɣu pia ni yini dali yuuni 2011 puuni, Peter Barker-Homek ŋun daa nyɛ CEO n ti Taqa, daa yɛli gbaŋ shɛlio ni daa zaŋ ti Securities Exchange Commission ni zaŋ gbaagi yuuni 2006 hali ni October 2009 puuni ni o daa nyɛla bini puhi so ni o tiri Hassan Bouhemou, CEO nti SNI ( ŋun n daa gbebi company shɛli Nabihi ni su shɛli maa) $5 million-yuuni ka. Lala laɣiri ŋɔ daa nyɛla suŋsim n ti yila chuɣu maa.<ref name=":2">{{Cite web|title=Client Challenge|url=https://www.scribd.com/doc/117569309/Peter-Barker-Homek-a-la-SEC|access-date=2026-06-10|website=www.scribd.com}}</ref> Gbaŋ maa puuni Barker daa nyɛla ŋun bi sahi n ti lala laɣi dibo zaŋ chaŋ suŋsim maa polo ka daa paagi Taqa Chairmani al-Suwaidi ka di nyɛ lala yɛtɔlɣa maa zuɣu. Gbaŋ maa daa wuhiya ni yɛn yo Taqa nima ni di tu ni bi nyɛ green light din yɛn chɛ la bi tooi yɛligi the energy plant tiŋgbani maa ni.<ref name=":2" /> JLEC nim daa nyɛla ban lɔ yuuni pihi ta alikawuli ni Morrocco tuma du zuɣu, Electricity distributor ONE ka daa nyɛ ban tiriba, Ka daa nyɛ ban yɛn tiri tiŋgbani kɔbiga puuni vaabu 50% electricity ka di nyɛ tiŋgbani maa ni bori Shɛm, lahabali maa daa yila be managerment<ref>{{Cite news|title=Maghress :|work=Maghress|url=https://www.maghress.com/fr/leconomiste/87877|access-date=2026-06-10}}</ref>
Hassan Bouhemou daa yɛliya ni lala ni di pa yɛlimaŋli ni o daa ka be organization bɛ bi mmanagement maa ni. ka Aziz Daki chuɣu maa direcrta daa yɛliya ni laɣiri shɛli Barker ni daa yɛli nyɛla din pa yɛlimaŋli.<ref>{{Cite web|title=TelQuel : Le Maroc tel qu'il est|url=http://www.telquel-online.com/archives/468/mage_culture_468.shtml|access-date=2026-06-10|website=www.telquel-online.com}}</ref> Telquel JLEC yɛligu puuni bi daa suŋ la 10 milliyon Dirhams n ti Mawazine ka nyɛ ban zani Emirati firm Maabar ni zaani n daa lɛbi ban tim nu pam yuuni 1019 chuɣu maa ni.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2009 Stampede ===
Niriba pi a ni yini daa nyɛla bini ku shɛba ka niriba pihinahi nyɛ ban dɛigi dansi gamo shɛli din daa ni <nowiki>''</nowiki>Hay Nahda Stadium<nowiki>''</nowiki> chuɣu maa saha sahabihi sunsuni yuŋtisuɣu nyaaga silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali yuuni 2009.<ref name=":3">{{Cite news|date=2009-05-24|title=Deadly stampede at Rabat festival|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8065651.stm|access-date=2026-06-10}}</ref> Gamo ŋɔ daa nyɛla din niŋ saha shɛli niriba maa ni daa bori yom ni bi kpe<ref name=":4">{{Cite web|title=11 killed in stampede at Rabat world music festival|url=http://www.france24.com/en/20090525-11-killed-stampede-rabat-world-music-festival-morocco-stevie-wonder|access-date=2026-06-10|website=www.france24.com|language=en}}</ref> saha shɛli Abdelaziz Stati Morocco ban tuuli<ref name=":5">{{Cite web|title=The Irish Times - Mon, May 25, 2009 - In short|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0525/1224247325042.html|access-date=2026-06-10|website=www.irishtimes.com}}</ref> ni daa yɛn do akpaku saha shɛli maa ka di daa lahi nyɛ yoliyoli sokam ni tooi kpe. Kurigu gooni daa nyɛla din lu bini daa niŋdi girigir maa, ka niriba 70,000 nyɛviya daa nyɛla din ŋeri salim.<ref name=":3" /><ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite news|title=Stampede during Moroccan music festival kills 11 {{!}} CBC News|language=en-US|work=CBC|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/stampede-during-moroccan-music-festival-kills-11-1.851045|access-date=2026-06-10}}</ref> Di daa nyɛla din piligi 23:00, poi ka bi naa zaŋ yubu pahi di zuɣu ka di daa chɛ ka ban yɛn chaŋ dɛin shɛŋa ni, di shɛli n nyɛ ban daa yɛn chaŋ Stevie Wonder , daa nyɛ ban kana paaki maa ni saha shɛli bi dɛima maa ni daa naagi.<ref name=":4" />
Niriba anii daa nyɛla ban nyɛ daŋ tula.<ref name=":5" /> Ban daa kpi maa daa nyɛla paɣaba anu ni doba anahi, ka niriba ayi nyɛ bipola.<ref name=":5" /> Bi daa nyɛla bini nyɛ shɛli din daa niŋ ka dɛima maa naagi ka bi kalinsi maa daliri nyɛ bi daa nyɛla ban lɛɣi.<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite web|title=Latest news & breaking headlines|url=https://www.thetimes.com/|access-date=2026-06-10|website=www.thetimes.com|language=en}}</ref> Ban daa na vihira maa daa nyɛla bini yihi shɛba na salo maa ni.<ref name=":3" /> Ban daa kpi maa zaa daa yila Morocco na.<ref name=":7" /> Niriba ayopoin daa na nyɛla ban bɛ ashibiti ni din dali nɛi biɛɣu.
Hassan Amrani, governor n ti Rabat's daa nyɛla ŋun galim ka fɛigi salo maa domishi ni bi ni daa bori yom ni bi yi maa zuɣu ka bi chaŋ n ti bari kurigu gooni maa.<ref name=":3" /> Princi 3,000 n daa bɛ lala dɛima maa ni.<ref name=":4" /> Maroc Cultures daa sabi gbaŋ din wuhiri bini niŋ suhu saŋagu shɛm ni din paa lala daŋ shɛb maa zaa.<ref name=":4" /> King Mohammed IV gba daa nyɛla ŋun chɛ daŋ maa zaa baŋ ni o ni suhu saŋagu pam ka daa gbaaba alikawuli ni o dɛigi kuli maa binshɛwukam ni ban do ashibiti maa gba o dɛigi samili maa zaa.<ref name=":4" /> Morocco's interior minister daa yɛliya ni bini niŋ vihigu zaŋ jɛndi lala gamo maa polo.<ref name=":4" />
=== Bi ni daa labina yuuni 2024 maa ===
Chuɣu maa ni daa nyɛ bini na chɛ shɛli puhibu yuma ata ka di nyɛla dori shɛli bini daa boli COVID-19 la ni daa wulingi n gili duniya zaa maa zuɣu. Maroc Cultures Association ni daa yɛli ni Mawazine chuɣu nyɛla din labi na yuuni 2024 din 19th edition ni.<ref>{{Cite web|last=Kasraoui|first=Safaa|date=2023-02-02|title=Morocco’s Mawazine Festival to Make a Comeback in 2024|url=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/36723/moroccos-mawazine-festival-to-make-a-comeback-in-2024/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=MASAITI|first=Amira EL|date=2023-02-02|title=Festival Mawazine to come back in 2024 after a three year hiatus|url=https://en.hespress.com/57978-festival-mawazine-to-come-back-in-2024-after-three-year-hiatus.html|access-date=2026-06-10|website=HESPRESS English - Morocco News|language=en-US}}</ref>
== Editions ==
=== Yuuni 2008 ===
Mawazine daa nyɛla salo ban kalinli yiŋsi 1.2 milliyon ni daa kana shɛli ni ka daa nyɛ ban bɛ yaɣa dibaa awɔi ni Rabat tiŋgbani.<ref name=":4" /><ref name=":6" />
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din gahi nu n boli baansi pam anduniya nyaga zuɣu, kamani:Whitney Houston, Juanes, Goran Bregovic, George Benson, Hoba Hoba Spirit, Tony Allen mini Issac Delgado.
=== Yuuni 2009 ===
Yuuni 2009 chuɣu ŋɔ daa nyɛla dabisa dibaa awɔi ka bi piigi yuli n boli ni <nowiki>''</nowiki>Rhythms of the world<nowiki>''</nowiki> <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.magharebia.com/|access-date=2026-06-10|website=www.magharebia.com}}</ref>daa nyɛ 8th edition ka daa piligi silimi gɔli May biɛɣu pia ni anu dali,<ref name=":8" /> di daa nyɛla din nyɛ salo ban kalinli yiŋsi 1 milliyon ban yi tiŋsi kamani.<ref name=":8" /><ref name=":9" /> Bi daa yola 100 - 500 dirhas (15 to 70 USD. Baansi 1700<ref name=":8" /> n daa dɛim yuuni 2009 maa ni.
Tuulibdabaa ata maa daa nyɛla baansi kamani Kylie Minogue, Alicia Keys, Stevie Wonder, K'naan, Hoba Hoba Spirit, Cheb Khaled, Najwa Karam, Warda Al-Jazairia, Ali Campbell (formerly of UB40), mini Johnny Clegg n ti White Zulu.<ref name=":8" /> Baansi shɛba ban daa pahi ʒi maa n nyɛ Mali's Amadou & Mariam, <ref name=":9">{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com|archive-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708035623/http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|url-status=dead}}</ref>Cuba yili yilindiba Eliades Ochoa,<ref>{{Cite web|title=Just a Minute With: Cuban musician Eliades Ochoa {{!}} Lifestyle {{!}} Reuters|url=http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|access-date=2026-06-10|website=in.reuters.com|archive-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708035623/http://in.reuters.com/article/lifestyleMolt/idINTRE54J1ZF20090520|url-status=dead}}</ref> Joubran Trio, ma bihi ata ban yi Palestine, <ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>mini Iranian ensemble Eshtiaq.<ref>{{Cite web|title=Tehran Times|url=https://www.tehrantimes.com/|access-date=2026-06-10|website=Tehran Times|language=en}}</ref>
Bi daa zaŋ Ennio Mirricone n pili chuɣu maa, ka Morocco choir nima daa nyɛ ban dola ni niriba pihiwɔi (90) daa nyɛba, n tam Bouregreg akpaaku maa zuɣu.<ref name=":8" /> Kylie Minogue ŋun daa dɛim OLM Souissi akpaaku zuɣu maa n daa dola.<ref name=":8" /> Salo ban daa chaŋ Khaled's dɛima maa ni daa yuŋsili 50,000, ka 40,000 mini 30,000 mi chaŋ Kylie Minogue mini Warda dɛima maa ni.<ref name=":8" /> Stevie Wonder n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu chuɣu ŋɔ ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali.<ref name=":8" />
Najwa Karam dɛima maa m daa nyɛ tuuli Morocco. Di daa nyɛla din ʒi niriba ban kalinli yiŋsi 60,000 na.Warda Al-Jazairia daa nyɛla bini ti so Wissam Royal.<ref name=":8" /><ref name=":9" />
=== Yuuni 2010 ===
Mawazine 9th edition maa daa nyɛla din niŋ silimi gɔli May biɛɣu pishi ni yini dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi dali. Elton John mini B. B. King n daa nyɛ ban dɛim OLM Souissi akpaaku ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ayobu mini biɛɣu pishi ni ayopoin dali. Julio Iglesias daa dɛim silimi gɔli May biɛɣu pishi ni ata dali. Sting n daa nyɛ ŋun dɛim bahigu biɛɣu pia dali maa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni awɔi din daa lu Asibiri dali. Ban daa pahi n dɛim lala biɛɣu pia maa dali maa n nyɛ Mika, Harry Connick Jr., Thievery Corporation, Al Jarreau, Deolinda, Angélique Kidjo mini Carlos Santana.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr|archive-date=2010-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100517124955/http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|url-status=dead}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din daa ʒi laribawa baan tula na kamani Najwa Karam, Tamer Hosny, Elissa, Wael Jassar, Majida El Roumi, Myriam Fares, Rami Ayach.
=== Yuuni 2011 ===
10th edition maa daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pishi dali hali ni silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anii dali yuuni 2011 OLM Souissi. Bi daa pili la chuɣu ŋɔ Alizuma dali ni kali waa mini tiŋduya dɛima. Dɛin shɛli din daa doli n nyɛ Kenya West mini Spaniard Ivica Pica biɛɣu pishi ni yini dali maa ni laɣimgu shɛli bini boli English girls group Sugarbabes maa mi biɛɣu pishi ni ayi dali.dabisa shɛŋa din daa doli maa daa nyɛla baan tula kamani Yusuf Islam, Quincy Jones, Joe Cocker mini Lionel Richie daa nyɛla ban dɛigi akpaaku titali, ban n daa bɛ akpaaku titali maa zuɣu. Dɛima maa daa nyɛla din niŋ nyɛɣasim saha shɛli bini daa nyɛ Shakira mini Swiss D J n ti pahi Producer Yves Larock bahigu dabisa maa ni.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2010 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr|archive-date=2010-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100517124955/http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2010.html|url-status=dead}}</ref> Shakira dɛima maa daa nyɛla din nyɛ ninyuliba ban kalinli yiŋsi 200,000.<ref>{{Cite web|date=2016-08-02|title=Morocco's Mawazine festival stirs controversy|url=https://theworld.org/stories/2016/08/02/moroccos-mawazine-festival-stirs-controversy|access-date=2026-06-10|website=The World from PRX|language=en}}</ref>
=== Yuuni 2012 ===
11th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli silimi gɔli May biɛɣu pia ni anii hali ni May biɛɣu pishi ni ayobu yuuni 2012 OLM Souissi n ti pahi akpaaku shɛŋa zuɣu Rabat. Bi daa piligi dɛima Alizuma dali ni LMFAO bi salinli zaŋ jɛndi Party Rocking Tour. Diɛn shɛŋa din daa doli ka di nyɛla ban doya ŋɔ n daa dɛim li
Lenny Kravitz ŋun daa di o dɔɣim dabisili akpaaku zuɣu maa, ka bi tam the epic finale. American diva Mariah Carey ŋun dɛima daa zali yuli.<ref>{{Cite web|title=MAWAZINE 2012 - FESTIVAL DE MUSIQUES ET RYTHMES DU MONDE, A RABAT CAPITALE DU MAROC - Liste des artistes|url=http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|access-date=2026-06-10|website=www.festivalmawazine.ma|language=fr-fr|archive-date=2012-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305225619/http://www.festivalmawazine.ma/fr/artistes-2012.html|url-status=dead}}</ref>
House DJs n daa nyɛ Yolanda Be Cool and DJ Abdel.
=== Yuuni 2013 ===
Mawazine daa niŋ laa silimi gɔli May biɛɣu pishi ni anahi dali hali ni silimi gɔli June dahin yini dali.
Tiŋduya ban tula daa bɛla OLM Souissi akpaaku zuɣu. Rihanna n daa yoogi dɛima maa, din daa nyɛ din pahi o Diamond World Tour la ni, o dɛima ma daa zali taarihi domishi o daa nyɛlavŋun dɛim salo pam ni, o daa nyɛla ŋun dɛim salo ban kalinli daa yiŋsi 150,000. Di daa nyɛla din mi Shakira din maa kuli nyɛ yim di yi kana salo maa ni. Baan shɛba ban daa pahi n nyɛ Jessie J (Nice to Meet You Tour), MIKA, Sexion d'Assaut, Jacksons (Unity Tour), David Guetta, Deep Purple (Now What? World Tour), Enrique Iglesias o (Enrique Iglesias India Tour) saha maa o daa nyɛla ŋun tim nu ni Moroccan-Swedish pop star Loreen, R&B singer Cee-Lo Green mini Taio Cruz.
Laribawa baan tuli daa bɛla Nahda Akpaaku ni baan shɛba ban daa bɛni n nyɛ dahin yini dali 1) Walid Taoufic. Dabaa ayi dali 2) Mouhcine Salahdine, Sherine Abdel Wahab, Farid Ghennam. Dabaa ata dali 3) Bouchra Khalid, Mohamed Mounir. Dabaa anahi dali 4) Rabab, Cheb Mami. Dabaa anu dali 5) Abed, Najwa Karam. Dabaa ayobu dali 6) Zakaria Ghafouli, Assi El Hellani, Mourad Bouriki. Dabaa ayopoin dali 7) Shada Hassoun, Ahlam. Dabaa anii dali 8) Hatim Ammor, Houda Saad. Dabaa anii dali 8) Leila Al Maghribiya, Ahmed Chawki, Tamer Housni.
Morocco Scene daa bɛla Salè akpaaku ni ni baansi kamani Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
Baan tula ban da bɛ akpaaku shɛŋa din pahi maa zuɣu n nyɛ Siham, Jil Ghiwan Jalal, Ghiwane Salwan, LooNope, Jbara, Mjid Bekkas, Aouatif, Mohamed Anbari, Fatim Zahra Laaroussi, Atika Ammar, Numedia et Mallal, Izenzaren Abdelhadi, M.boy, Barry, Casa Crew, Hamid Kasri, Chaht Man, H-Kayne, Don Bigg, Ben Moussa, Hajib, Rachid Lamrini, Mohammed Iskandar, Najat Atabou, Tarik Laamirat, Said Mouskir, Hamid Hadri.
=== Yuuni 2014 ===
Mawazine daa nyɛla bini zali shɛli yuuni ŋɔ silimi gɔli May biɛɣu pihita dali hali ni silimi gɔli June dabaa ayopoin dali. Baansi pam daa nyɛla ban dɛim ka Justin Timberlake, ŋun n daa yoogi li ( 20/20 Experience World Tour) silimi gɔli May biɛɣu pihita dali din daa nyɛ o tuli dɛima ka o dɛim Morocco, Jason Derülo ŋun daa bɛ Tattos World Tour maa ni maa silimi gɔli May biɛɣu pihita ni yini dali , Mythic French nim hip-hop laɣimgu IAM silimi gɔli June dahin yini dali. Belgian house producer mini yili yilinda Stromae ŋun daa kuhiri o album palli maa Racine Carrèe silimi gɔli jun dabaa ayi dali, Kool mini o Gang silimi gɔli June dabaa ata dali R&B sensation Ne-yo June dabaa anahi dali. Robert Plant Led Zeppelin ni vocalist kuro ŋun pa su Sensational Space Shifter mi silimi gɔli June dabaa anu dali, Lotino icon Ricky Martin silimi gɔli June dabaa ayobu dali ni di daa kplami bahiguŋun luŋ daa mali yaa R&B diva Alicia keys silimi gɔli June dabaa ayopoin dali.
=== Yuuni 2015 ===
Lala yuuni ŋɔ Chuɣu maa daa nyɛla din ʒi ninvuɣu pala na. Niriba ban kalinli daa yiŋsi 160,000 n daa kana American yili yilinda Jennifer Lopez dɛima maa ni din daa nyɛ bini zaŋ yoogi ʒima, ka salo ban kalinli yiŋsi 180,000 ban kana Pharrell Williams dɛima maa ni din daa niŋ Asibiri dali silimi gɔli May biɛɣu pihita dali maa. DJ Avicil dɛima maa daa nyɛla din nyɛ niriba ban kalinli yiŋsi 200,000 Atandali silimi gɔli June dahin yini dali OLM Souissi akpaaku din bɛ Rabat, di daa pahi Mawazine chuɣu din daa nyɛ 14th Rhythms n ti duniya zaa , ban nu pa di zuɣu maa yɛligu ni.<ref>{{Cite web|last=mwn|date=2011-08-22|title=Advancing Regional and Local Governance Will Build Morocco’s Democracy Stresses Mohamed VI|url=https://www.moroccoworldnews.com/2011/08/159936/advancing-regional-and-local-governance-will-build-moroccos-democracy-stresses-king-mohamed-vi/|access-date=2026-06-10|website=Morocco World News|language=en-US}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
7nipoltywguivep5kq1c5d59assmdwe
Ariginya Festival
0
33356
140850
139898
2026-06-19T16:49:37Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140850
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Che ka sabbu maa di shim''''''Ariginya Festival''' nyɛla chuɣu shɛli din yɔli ka bɛ puhirili Ondo State yaɣ' shɛli bɛ ni boli Ikare Akoko. Kamani bɛ ni boli li shɛm, shɛba booni li la '''Aringinya.'''
Lala chuɣu ŋɔ maa nyɛla kali churi ni shɛli ka bɛ puhirili lala tiŋ' maa ni kurumbunani. Ikare-Akoko nyɛla tiŋ' shɛli din be southwest yaɣili [[Nigeria]] tingbanni, ni Yoriba nima yaɣili maa.<ref>{{Cite news|title=Ikare {{!}} Ikare Town, Ondo State, Yoruba People {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Ikare|access-date=2026-06-10}}</ref>
Lala chuɣu pahila [[chuɣu]] shɛŋa bɛ ni puhira ka di nyɛ bipɔla kasi ni bɛ maŋgbubbu zuɣu, ka di nyɛla yɔriba nima tingbanni mila lala bipuɣinga ŋɔ dariza ni o palibu ni nyɛ shɛli.<ref>{{Cite web|last=https://www.nigeriagalleria.com|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com|language=en-NG}}</ref>
Lala [[chuɣu]] ŋɔ maa puhibu nyɛla din kpaŋsiri bipɔla din yɛn che ka bɛ gbubi bɛ maŋsi ka che gabisibu hali ni bɛ amiliya niŋbu sahakam di yi kuli nyɛla o yidana ko n yɛn ti mi o paɣa tali. chuɣu ŋɔ maa sɔŋdi ti mi ni di kpaŋsi bipuɣinsi ni bɛ maŋsi gbunni, la wuhiri di anfaani ni nyɛ shɛli din yɛn gu ka che paɣ' ba zun goli tingbani maa puuni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ariginya Festival, Festivals And Carnivals In Ondo State :: Nigeria Information & Guide|url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Ondo/Ariginya-Festival-Ondo.html|access-date=2026-06-10|website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Taarihi ==
Taarihi nima, kundi nima, salima ni binyɛra pam wuhiya ni nabihi yirila tiŋduya ni gori n gindi n bori paɣ' ba ban gbibi bɛ maŋa shɛbi yiri ile-ife kanna ni zini lala tiŋ suma maa ni amaa Ikare-Akoko daa pahi la lala tiŋsi maa ni. Ikare-Akokowas gba daa nyɛla mabia so ni daa kana n ti nya ka bɛ boli o Owa Ale Agbaode. O daa nyɛla ŋun pahi Odudwa yaa di puuni.
O Ikare beni daa nyɛla mara shɛli Ifa ni daa zaŋ zali maa zuɣu ( Yoriba buɣa maa shɛli ). O ni daa ti nya, kareo daa labi luɣ<nowiki>' shɛli bɛ ni boli ''</nowiki>'''Oke iba'''<nowiki>'' din bɛ bɔli nyaaŋa ka ka bɛ boli li ''</nowiki>'''omi Atan'''<nowiki>''</nowiki> di bɛ kuui ra hali daa yi ti ŋmaai minu.<ref>{{Cite web|last=TribuneWeb|date=2017-03-11|title=Why Ikare has two kings —Owa Ale|url=https://tribuneonlineng.com/ikare-two-kings-owa-ale/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
Lala kom ŋo maa [[Naawuni]] nama din mali ŋun gulli.ka ŋun guli ŋaa yuli nooni '''Ariginya''' ka o yirina n suhuri n yirina yuuni kam May goli ni.<ref>{{Cite web|last=Olagunju|first=David|date=2018-07-03|title=Aringinya festival: Celebrating Ikare-Akoko’s date with fertility, chastity|url=https://tribuneonlineng.com/aringinya-festival-celebrating-ikare-akokos-date-with-fertility-chastity/|access-date=2026-06-10|website=Tribune Online|language=en-GB}}</ref>
== Chuɣu maa ==
Vihigu wuhiya ni Ariginya chuɣu maa nyɛla bɛ ni puhiri shɛli bakɔi ni doli bɛ kɔbu saha din yɛn che ka kul' gula maa sɔŋ ka di niŋ viɛnyɛla, ka bɛ kpuɣi, chuɣu maa saha, paɣ' ba ban di dabba n chani dinni n ti too paai '''omi Atan.'''
Bipuɣinsi ban chani ni maa bɛ yɛri niɛma, bɛ chani la bɛ zaɣima, yɛri ko n yɛn be bɛ shahini .ka bɛ booni booi bɛ nina ni ni chɔɔki nima. ka bɛ doli taba hali ni nimaani, bɛ yɛn chani mi ka wari wahi ka binkumda ŋmɛra.
Din ti Maara, tiŋ maa zaa yɛn daami n chaŋ ni maani n ti wa wahi ka taɣi aduwa nima maa maa sani.<ref>{{Cite web|last=David|date=2018-12-06|title=Aringiya: Festival with uncommon features|url=https://thesun.ng/aringiya-festival-with-uncommon-features/|access-date=2026-06-10|website=The Sun Nigeria}}</ref>
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
eyczyctebjf7js7b2w7f9nt4tbemo3y
Marrakech International Film Festival
0
33363
140819
140577
2026-06-19T16:21:34Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140819
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Marrakech International Film Festival''' nyɛla siini chuɣu shɛli bini puhiri [[Marrakesh]], [[Morocco]] tiŋgbani. Di daa nyɛla bini kpa shɛli yuuni 2001ni di kpaŋsi Cinematic arts ka lahi nyɛ din kpaŋsi kali zaŋ wuhi taba. Chuɣu nyɛla Marrakech International Film Festival Foundation nim ni kpa shɛli.
== Taarihi ==
Marrakech International Film Festival nyɛla bini daa kpa shɛli yuuni 2001.<ref name=":0">{{Cite web|title=À quoi sert le Festival de Marrakech ?|url=https://www.jeuneafrique.com/207324/culture/quoi-sert-le-festival-de-marrakech/|access-date=2026-06-11|website=JeuneAfrique.com|language=fr-FR}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=Marrakech, un écran sur le monde|language=fr|work=Libération|url=https://www.liberation.fr/culture/2001/10/03/marrakech-un-ecran-sur-le-monde_379104/|access-date=2026-06-11}}</ref> Mohammed IV ŋun daa yi Morocco maa na n daa tahi laa hankali maa na ka di nyɛla French siini producer Daniel Toscan du Plantier n daa nyɛ ŋun ri o lala hankali maa.<ref name=":0" />
Piligu Marrakach International Film Festiva ni ŋɔ tum a daa nyɛmi yoogi soli n ti siini ta duri pam duniya zaa, ka kpaŋsiri kaya yɛtɔlɣa ka nyɛ ban niŋdi paati n tiri Cinema.<ref>{{Cite web|title=Le Festival International du Film de Marrakech: Un Dialogue Mondial au Cœur du Maroc|url=https://snrtnews.com/fr/article/le-festival-international-du-film-de-marrakech-un-dialogue-mondial-au-coeur-du-maroc-107272|access-date=2026-06-11|website=snrtnews.com|language=fr}}</ref><ref name=":1" /> Bi ni daa lahi niŋ bin shɛli n nyɛ bi daa nyɛla ban suŋdi n bori lɛbigimsi n tiri siini tuma duri din bɛ Morocco ka nyɛ ban kpaŋsiri n kohiri bi tiŋgbani maa yu suŋ n tiri tiŋdaya ni.<ref name=":0" />
Bi ni daa bori ni bi niŋli vɛnyɛliga maa zuɣu, Mohammed IV daa nyɛla ŋun zali Marrakech International Film Festival Foundation poi ka bi naa puhi chuɣu maa, din n daa pahiri buyi zuɣu yuuni 2022 maa ni, o daa nyɛla ŋun piigi Prince Moulay Rachid ka o nyɛ di zuɣulana.
Daniel Toscan du Plantier, ŋun na min pahi ban zalindi lala chuɣu maa daa nyɛla ŋun kɔŋ o nyɛvili yuuni 2003 puuni ka di nyɛ suhuni doro shɛli bini boli heart attack la saha shɛli o ni daa nyɛ yuun pihiyobu ni yini (61). O kalinsi maa nyaaga, o paɣa Mèlita Toscan du Plantier ŋun daa nyɛ directa n ti external relation mini protocol n ti tuuli buyi edition maa, daa nyɛla bini piigi so directa n ti lala chuɣu ŋɔ maa.<ref>{{Cite web|last=MAP|date=2007-12-09|title=S.A.R. le Prince Moulay Rachid préside un dîner|url=https://lematin.ma/journal/2006/Festival-du-film-de-Marrakech_S-A-R--le-Prince-Moulay-Rachid-preside-un-diner/76804.html|access-date=2026-06-11|website=Le Matin.ma|language=fr}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-12-17|title=VIDEO. "Il faut se battre pour être productrice" : Mélita Toscan du Plantier, l'une des rares femmes à avoir dirigé un festival de cinéma|url=https://www.franceinfo.fr/economie/emploi/metiers/art-culture-edition/video-il-faut-se-battre-pour-etre-productrice-melita-toscan-du-plantier-l-une-des-rares-femmes-a-avoir-dirige-un-festival-de-cinema_3105219.html|access-date=2026-06-11|website=franceinfo|language=fr-FR}}</ref>
Yuuni 2004 puuni,Marrakech International Film Festival Foundation ban labi yuli ka taɣi bini yɛra pam chuɣu maa puhibu ni. Bi daa nyɛla ban mɛ tuma duri Marrakesh din yɛn chɛ ka bi tooi mali shɛli vinyɛliga poi ka yuuni maa na giligi ka bi puhi bi chuɣu. Bi daa piigi zuɣulana pahi dibaa ayi, Nour-Eddine Sail,, Director General nti Centre Cinematographique Moracain Mini Faiçal Laraichi, zuɣulana mini CEO nti Sociètè nationale de radiodiffusion et de tèlèvision (SNRT).<ref>{{Cite web|last=MAP|date=2007-12-09|title=S.A.R. le Prince Moulay Rachid préside un dîner|url=https://lematin.ma/journal/2006/Festival-du-film-de-Marrakech_S-A-R--le-Prince-Moulay-Rachid-preside-un-diner/76804.html|access-date=2026-06-11|website=Le Matin.ma|language=fr}}</ref> Lala yuuni maa ni, ban daa pahi ka bi zali chuɣu ŋɔ daa nyɛla bini ti shɛba yɛda ka zali n niŋ bi nu ni n nyɛ event agency Le Public SystèmeCinema ( ban bɛ Hopsotch Groupe), ka di nyɛla bi zuɣulana Lionel Chouchan mini bi director general Bruno Barde n daa nyɛ ban zani bi zaani. Foundation nim ŋɔ mini Le Public Système Cinèma nim ŋɔ ni daa zaŋ bi kpalazuya n gbeni taba lala yuuni hali ni zuŋɔ bi na kuli nyɛla ban laɣimdi n kpari chuɣu ŋɔ yuuni ka pulini.
Yuuni 2018 puuni, Foundation nim ŋɔ daa nyɛla ban yihi Atlas Workshops na, ka di nyɛ di suŋdi bipola baŋsinima ban bɛ Morocco, Arab mini Afrikaans ban bi siini tuma ni.<ref name=":2">{{Cite web|title=Word of the president|url=https://marrakech-festival.com/en/a-message-from-his-royal-highness-prince/|access-date=2026-06-11|website=Marrakech International Film Festival|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2023 puuni, chuɣu ŋɔ daa nyɛla din kpaŋsi global divesity ka daa nyɛ din wuhi morocco ni yurilim ka di nyɛla gamo shɛli din daa niŋ maa zuɣu din n nyɛ tiŋgban dambu.
== Buɣisibu ==
Di nyɛla sokam ni mi shɛli ka di nyɛ din bɛ tooni di yi kana siini chuɣu nim ni Arab mini Afrika tiŋgbani,<ref>{{Cite web|last=Press|first=Associated|date=2023-11-26|title=Marrakech Festival Highlights American, Arab, African Cinema|url=https://www.voaafrica.com/a/marrakech-festival-highlights-american-arab-africa-cinema/7370783.html|access-date=2026-06-11|website=Voice of America|language=en}}</ref> Marrakech International siini chuɣu nyɛla din laɣimdi ban ŋaari siini nima, kpɛrikpɛritiba mini siini tuma duri baŋdiba an duniya zaa ni. Di taachi nyɛla din jɛndi tiŋduya mini rigional siini nimakamani siini shɛŋa bini gbeni kpalazuya n ŋaagi,siini ŋahi, ka tibigiri ka yilindi n nyɛri asanza nima ban bɛ kpɛrigu puuni. Chuɣu ŋɔ nyɛla sin mali bukaata domishi di nyɛla din suŋdi ban na yiɣisiri na ka bori zoobu kpɛrigu puuni ka kpaŋsiri nagbayini ni yurilim kaya balibu puuni ka di nyɛla siini ni puuni.<ref>{{Cite web|title=About the festival|url=https://marrakech-festival.com/en/the-festival/|access-date=2026-06-11|website=Marrakech International Film Festival|language=en-US}}</ref> FIFM nyɛla din pahi chuɣu kari Morocco tiŋgbani ni tiŋduya kpɛrigu puuni.
Yuuni 2025 puuni,FIFM nyɛla Prince Moulay Rachid ŋun yi Morocco na maa ni nyɛ shɛli chaamani.<ref name=":2" />
== Pini ==
Chuɣu maa puhibu din daa pahiri pishi ni yini maa (21st edition) yuuni 2024, Ètoile d' Or pini daa nyɛla Palestinian siini shɛli bini daa boli Happy Holidayni di shɛli, Scandar Copti ni daa lɛhi shɛli zuɣu ka bi ŋaali maa.<ref>{{Cite web|title=Palestinian film ‘Happy Holidays’ heads winners at Marrakech Film Festival|url=https://www.screendaily.com/news/palestinian-film-happy-holidays-heads-winners-at-marrakech-film-festival/5199918.article|access-date=2026-06-11|website=Screen|language=en}}</ref>
== Baŋdiba ==
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din laɣim baŋdiba kamani ban sabira Siini, kpɛrikpɛritiba mini kali asanzanima, bi tiri kpaŋ maŋ pini zaŋ jɛndi Moroccans nima mini tiŋduya siini shɛŋa bini gbeni kpalazuya n ŋaagi nti pahi siini ŋahi.
Yuuni 2013, Marrakech International Film Festival 13th edition baŋdiba n daa nyɛla din laɣim asanzanima kamani jury zuɣulana Martin Scorsese jury puuni niriba Fatih Akin, Patricia Clarkson, Marion Cotillard, Amat Escalante, Golshifteh Farahani, Anurag Kashyap, Narjiss Nejjar, Park Chan-wook and Paolo Sorrentino, ban daa nyɛ ban yɛn piigi tiŋduya siini pia ni anu shɛŋa bini gbeni kpalazuya n ŋaagi shɛŋa maa compatisa la puuni.<ref>{{Cite news|last=FIFM|first=F|title=The 2013 Palmares: The Prizes List|language=us|work=FIFM 2013 : The official website of the International Film Festival of Marrakech|url=http://en.festivalmarrakech.info/The-2013-Palmares-The-Prizes-List_a740.html|access-date=2026-06-11|archive-date=2013-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001633/http://en.festivalmarrakech.info/The-2013-Palmares-The-Prizes-List_a740.html|url-status=dead}}</ref>
Yuuni 2022 puuni, 19th edition maa baŋdiba n daa nyɛ Italian director Paolo Sorrentino ŋun daa nyɛ zuɣulani maa, Danish gbaŋ sabira/ŋun yilindi ka bi ŋaari siini Susanne Bier, American kpɛrikpɛrita mini ŋun yihiri siini na Oscar Isaac, British kpɛrikpɛrita Vanessa Kirby, German kpɛrikpɛrita Diane Kruger, Australian ŋun yilindi ka bi ŋaari siini Justin Kurzel, Lebanese ŋun yulindi ka bi ŋaari siini mini kpɛrikpɛrita Nadine Labaki, Moroccan ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Laïla Marrakchi n ti pahi French-Algerian kpɛrikpɛrita Tahar Rahim.<ref>{{Cite web|last=Keslassy|first=Elsa|date=2023-10-09|title=Jessica Chastain to Preside Over Marrakech Film Festival|url=https://variety.com/2023/film/global/jessica-chastain-jury-marrakech-film-festival-1235748970/|access-date=2026-06-11|website=Variety|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2023, din daa nyɛ 20th edition maa daa laɣim baŋdiba kamani American kpɛrikpɛrita mini ŋun yihiri siini na Jessica Chastain n daa nyɛ bi zuɣulana, Iranian kpɛrikpɛrita Zar Amir, French kpɛrikpɛrita Camille Cottin, Australian kpɛrikpɛrita mini ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Joel Edgerton, British ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Joanna Hogg, American ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Dee Rees, Swedish-Egyptian ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Tarek Saleh, Swedish koɛrikpɛrita Alexander Skarsgård n ti pahi French-Moroccan ŋun sabira siini Leïla Slimani<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=Joel Edgerton, Zar Amir, Camille Cottin, Joanna Hogg Set for Marrakech Festival Jury as Event Forges Ahead Despite Regional Tensions|url=https://variety.com/2023/film/festivals/marrakech-festival-jury-joel-edgerton-zar-amir-camille-cottin-1235770333/|access-date=2026-06-11|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Keslassy|first=Elsa|date=2023-10-09|title=Jessica Chastain to Preside Over Marrakech Film Festival|url=https://variety.com/2023/film/global/jessica-chastain-jury-marrakech-film-festival-1235748970/|access-date=2026-06-11|website=Variety|language=en-US}}</ref>.
Yuuni 2024, din daa nyɛ 21th edition maa daa laɣim baŋdiba kamani Italian ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Luca Guadagnino n daa nyɛ zuɣulana, Iranian-Danish ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Ali Abbasi, Indian ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Zoya Akhtar, American kpɛrikpɛrita mini ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Patricia Arquette, Belgian-French kpɛrikpɛrita Virginie Efira, Australian kpɛrikoɛrita Jacob Elordi, British-American kpɛrikpɛrita Andrew Garfield, Moroccan kpɛrikpɛrita Nadia Kounda n ti pahi Argentine ŋun yulindi ka bi ŋaari siini Santiago Mitre.<ref>{{Cite web|title=Festival jury|url=https://marrakech-festival.com/en/jury-en/|access-date=2026-06-11|website=Marrakech International Film Festival|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Festival jury|url=https://marrakech-festival.com/en/jury-en/|access-date=2026-06-11|website=Marrakech International Film Festival|language=en-US}}</ref>
Yuuni 2025, din n daa nyɛ 22nd edition maa chuɣu maa ʒi daabolo n daa nyɛ Korean siini ŋaara Bong Joon Ho. Ninvuɣu shɛba ban daa pahi jury maa ni n nyɛ Jenna Ortega, Anya Taylor-Joy, Julia Ducournau, Celine Song, Karim Aïnouz, Hakim Belabbes mini Payman Maadi.
{| class="wikitable sortable"
!Edition
!Yuuni
!Baŋdiba maa zuɣulana
!Siini shɛli din daa di
!Ŋun yuli ka bi ŋaa siini maa
!Sabbu
|-
|Tuuli
|2001
|Jean-Pierre Jeunet
|''Inch'Allah Dimanche''
|Yamina Benguigui
|Chuɣu maa tuuli puhibu ni.
|-
|Ayi
|2002
|Jeanne Moreau
|''Go''
|Isao Yukisada
|Di yaa daa jɛndila Asian kpɛrigu
|-
|Ata
|2003
|Roman Polanski
|''Gori vatra''
|Pjer Žalica
|Strong presence of Balkan films.
|-
|Anahi
|2004
|Alan Parker
|''Sideways''
|Alexander Payne
|Homage to American independent cinema.
|-
|Anu
|2005
|Jean-Jacques Annaud
|''Saratan''
|Ernest Abdyshaparov
|Central Asia spotlight.
|-
|Ayobu
|2006
|Miloš Forman
|''The Red Cockatoo''
|Dominik Graf
|Tribute to German cinema.
|-
|Apoin
|2007
|Michael Lonsdale
|''Autumn Ball''
|Veiko Õunpuu
|Focus on Eastern European filmmakers.
|-
|Anii
|2008
|Barry Levinson
|''Wild Field (Dikoe Pole)''
|Mikhail Kalatozov
|Strong Russian cinema representation.
|-
|Awɔi
|2009
|Abbas Kiarostami
|''Norteado''
|Rigoberto Pérezcano
|Tribute to Latin American cinema.
|-
|Pia
|2010
|Emir Kusturica
|''The Journals of Musan''
|Park Jung-bum
|Korean cinema recognized.
|-
|Pin yini
|2011
|Emir Kusturica
|''Out of Bounds''
|Frederikke Aspöck
|Scandinavian cinema award.
|-
|Pina ayi
|2012
|John Boorman
|''The Attack''
|Ziad Doueiri
|Strong Arab cinema selection.
|-
|Pna ata
|2013
|Martin Scorsese
|''Han Gong-ju''
|Lee Su-jin
|Homage to Asian emerging directors.
|-
|Pina anahi
|2014
|Isabelle Huppert
|''Corrections Class''
|Ivan I. Tverdovsky
|Focus on youth in cinema.
|-
|Pina anu
|2015
|Francis Ford Coppola
|''Very Big Shot''
|Mir-Jean Bou Chaaya
|Lebanese cinema honored.
|-
|Pina ayobu
|2016
|Béla Tarr
|''The Donor''
|Zang Qiwu
|China recognized for storytelling.
|-
|Pina apoin
|2018
|James Gray
|''Joy''
|Sudabeh Mortezai
|Austrian-Iranian filmmaker spotlight.
|-
|Pina anii
|2019
|Rebecca Zlotowski
|''Valley of Souls''
|Nicolás Rincón Gille
|Latin America again prominent.
|-
|Pina awɔi
|2022
|Paolo Sorrentino
|''A Tale of Shemroon''
|Emad Aleebrahim Dehkordi
|Iranian youth cinema focus.
|-
|Pishi
|2023
|Jessica Chastain
|''The Mother of All Lies''
|Asmae El Moudir
|Moroccan documentary awarded.
|-
|Pishi ni yini
|2024
|Luca Guadagnino
|''Happy Holidays''
|Scandar Copti
|Palestinian cinema recognition.
|-
|Pishi ni ayi
|2025
|Bong Joon-ho
|''Promised Sky''
|Erige Sehiri
|"A unique drama about marginalized African immigrant women fighting for their dignity and place not in Europe…but on their own continent"
|}
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
f9buvtible09b3s8q2ktra5pikrbuy3
Sham Ennessim
0
33375
140831
140053
2026-06-19T16:34:17Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140831
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sham Ennessim''' (Arabic: شم النسيم, ''Sham Ennesim'', IPA: [ˈʃæmm ennɪˈsiːm]) nyɛla chuɣu shɛli din piini yuun' palli shɛli mɔri ni ti pihita, ka [[Egypt]] nima adiini balibu kam puhirili. Lala dabisili maa nyɛla vuhim dabisili n ti [[Egypt]] tingbani maa zaa.<ref>{{Cite book|last=Asante|first=Molefi Kete|url=http://archive.org/details/culturecustomsof00mole|title=Culture and customs of Egypt [electronic resource]|date=2002|publisher=Westport, Conn. : Greenwood Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-313-05048-0}}</ref>
Sham Ennessim chuɣu ŋɔ nyɛla din kuri Easter Monday saha kam, din nyɛ dabsili din kanna Easter nyaaŋa, ka di mini Orthodox asɔri duu maa dɔli<ref>{{Cite book|last=Asante|first=Molefi Kete|url=http://archive.org/details/culturecustomsof00mole|title=Culture and customs of Egypt [electronic resource]|date=2002|publisher=Westport, Conn. : Greenwood Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-313-05048-0}}</ref>. Lala musulim yuli ŋo ''Sham Ennesim'' nyɛla din lebigi n-wuhi " Zephyrs puuni nyɔm".<ref>{{Cite journal|last=al-Nabarawi|first=Ruwaida|date=2019-12-15|title=A unique Seljuk dirham coined in Nishapur in "428 Hijri" in the name of the Majesty prince Tughril Beg|url=https://doi.org/10.36816/jince.002.04|journal=Journal of Islamic Numismatics Center - Egypt|issue=2|pages=67–78|doi=10.36816/jince.002.04|issn=2636-3798}}</ref>
[[Chuɣu]] maa nyɛla din ŋmahinli nyɛ kali yɛltɔɣa. Egypt nima nyɛla ban kuri bɛ saha dabisili muni maa zaa n puhiri li, diɛma,kɔduɣili,mɔri shɛhi, din be mɔɣuni,kali bindira shɛŋa bɛ ni dira lala chuɣu ŋɔ puhibu ni n nyɛ ''fesikh'', din miha, ka yɛlim beni, ni za kuma, di mini salaadi, alibalisa vagaha, ni tuya.
Chuɣu shɛli din kali go n gili luɣuli kam ŋo nyɛla din mini chuɣu shɛli din nyɛ gal' duɣira peenti ni la ni miri taba, din tooi nyɛ bɛ ni diri shɛli bee bɛ ni mali shɛli n tiri niriba [[Naawuni]] zuɣu.
== Taarihi ==
[[Chuɣu]] maa ni kuli n yina shɛli nyɛla din na bɛ tooi n be n ti niriba, dinzuɣu, bɛ puhirili mi Egypt n doli bɛ [[Egypt]] yɛl' kura.
Bɛ daa yɛliya ni di saha ŋɔ yuli maa nyɛla din yina bindira kpuɣibu saha, (Shemu)<ref>{{Cite journal|last=al-Nabarawi|first=Ruwaida|date=2019-12-15|title=A unique Seljuk dirham coined in Nishapur in "428 Hijri" in the name of the Majesty prince Tughril Beg|url=https://doi.org/10.36816/jince.002.04|journal=Journal of Islamic Numismatics Center - Egypt|issue=2|pages=67–78|doi=10.36816/jince.002.04|issn=2636-3798}}</ref>, ni di saha chuɣu maa maŋmaŋa din kanna yuuni kam mɔri yi ti puhirila bɛ wuhiri di dabisa nyaaŋa ha kamani yuun' tusaa anahi ni kɔbisinu 4,500 years.
Mɔri maa yi ti puhira, Egypt nima lihiri limi ni be yɛl' kura saha kanna. Di wuhiri la kɔbu piligu , binbira saha m bala, kɔbu, n ti pahi bindira kpuɣibu. lala saha maa wuhirila Egypt nima biɛhigu ni nyɛ shɛli.
=== Bɛ bindirigu ni wuhiri shɛm ===
Bindiri shɛli bɛ ni dira lala chuɣu maa puhibu saha maa wuhirila Egypt nima kali ni bɛ yɛl kura<ref>{{Cite web|last=غنيم|first=محمد|date=2023-04-17|title=أسرار القاهرة.. أثر الفراعنة لا يزول فى عيد شم النسيم.. الفاطميون والمماليك حافظوا على الطقوس.. الأكلات المقدسة عند المصريين دليل الفرحة.. وثورة 1952 فتحت حدائق القصور الملكية للشعب.. صور|url=https://www.youm7.com/story/2023/4/17/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D8%A3%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D9%86%D8%A9-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%B2%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%89-%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D9%8A%D9%85/6152676|access-date=2026-06-12|website=اليوم السابع|language=ar}}</ref>, kamanit, lettuce, din wuhiri dɔɣim yɛl' tɔɣa, ka wuhiri nira ni yɛn nira ni biri ka yɛn che shɛli.<ref>{{Cite web|last=غنيم|first=محمد|date=2023-04-17|title=أسرار القاهرة.. أثر الفراعنة لا يزول فى عيد شم النسيم.. الفاطميون والمماليك حافظوا على الطقوس.. الأكلات المقدسة عند المصريين دليل الفرحة.. وثورة 1952 فتحت حدائق القصور الملكية للشعب.. صور|url=https://www.youm7.com/story/2023/4/17/%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D8%A3%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D9%86%D8%A9-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%B2%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%89-%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D9%8A%D9%85/6152676|access-date=2026-06-12|website=اليوم السابع|language=ar}}</ref>
Pliny, Roman nima taarihi tira, <ref>{{Cite web|last=Smith|first=K. Annabelle|title=When Lettuce Was a Sacred Sex Symbol|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/when-lettuce-was-a-sacred-sex-symbol-12271795/|access-date=2026-06-12|website=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref>daa sabita n wuhi ni alibalisa daa nyɛla Egypt nima ni ti shɛli jilima. Di yi ti niŋ ka alibalisa yirina yuuni pulini di wuhiri la Egyptian nima ni jɛmdi bɛ suuna shɛm. alibalisa lahi nyɛla bɛ ni daa mali shɛli guri Bɛ kpiimba ka bɛ bɛ saɣindi, ka di lebi bɛ ni mali shɛli zali lala maa zuɣu.<ref>{{Cite journal|last=Warid|first=W.A.|date=1995-03|title=VEGETABLE SPECIES KNOWN TO THE ANCIENT EGYPTIANS|url=https://doi.org/10.17660/actahortic.1995.391.29|journal=Acta Horticulturae|issue=391|pages=283–290|doi=10.17660/actahortic.1995.391.29|issn=0567-7572}}</ref>
== Dabisa ==
Kpamba maa kaani la di dabisa maa n doli Pope Demetrius (189-231 AD) ni daa zali dabiEaster hɛli ni ti Water maa din kuli yɛn che ka di doli taba .
saha shɛli ,kpiim yirina ban be Giza puhila mawlid chuɣu n-ti Abu Huraira ka di mini Sham Ennissim puhi fahim yini.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
4oamefpuy0dskcwq1bxgw5n9vr4j3h9
Festival au Désert
0
33379
140820
140505
2026-06-19T16:22:03Z
Alhaj Darajaati
22
/* Kundivihira */
140820
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Festival au dèsert''' ( Festival in the desert) daa nyɛla chuɣu shɛli bini puhiri yuuni kam [[Mali]] tiŋgbani, [[chuɣu]] ŋɔ daa nyɛla din mali Tuareg kali yila n ti pahi anduniya zaa yila n wuhiri salo yuuni 2001 hali ni 2012 puuni. Di daa nyɛla Manny Ansar ni kpa ka yulindi shɛli zuɣu, di daa lahi nyɛla din ʒiri saanba ban kalinli yiŋsi thousands polo n kpɛrina tiŋgbani maa ni ka di daa nyɛ din chɛ ka tiŋgbani maa tooi nyɛri ariziki.
Tuuli chuɣu maa daa nyɛla din niŋ yuuni 2001 Tin Essako puuni, ka yuuni 2002 maa din maa daa niŋ Tessalit puuni, yuuni 2003 hali ni 2009 mi dina maa daa niŋla Essakane. Yuuni 2010 halini yuuni 2012 di daa nyɛla din niŋ Timbuktu tiŋ tariga. Islamist militants ni ni daa liri [[Timbuktu]] nim ŋɔ yuuni 2021 la puuni maa, chuɣu ŋɔ daa nyɛla bini tirisi shɛli ka di na bi lahi puhi lala saha maa halina ni zuŋɔ ka di nyɛla bi daa alaafee zuɣu.
Siini nim pam nyɛla bini ŋaagi shɛli ka di yɛri lala chuɣu ŋɔ yɛtɔlɣa: Le Festival au Dèsert (2004), Dambè: The Mali Project (2008), The Last Song Before the War (2013), mini Woodstock in Timbuktu (2013)
Yuuni 2013 hali na ni zuŋɔ, ninvuɣu shɛba daa gbeni kpalazuya ka boli bi maŋ <nowiki>''</nowiki>Caravane Culturellede la Piax<nowiki>''</nowiki> la daa nyɛla ban go n gili tiŋsi pam. Ansar n ti pahi directors n ti chuɣu dibaa ayi shɛŋa; Malian Festival Sur le [[Niger]], mini Moroccan Festival Taragalte n daa nyɛ ban koa lala laɣimgu ŋɔ maa.
== Taarihi ==
Tuuli chuɣu ŋɔ daa nyɛla din niŋ Tin Essako silimi gɔli January yuuni 2001 ni, ka di nyɛ Manny Ansar ni kpa kpa shɛli, o daa nyɛla ŋun su Tuareg ban Tinariwen, ban daa nyɛ ban dɛim lala chuɣu maa ni,<ref name=":3">{{Cite web|title=About — Tinariwen|url=https://www.tinariwen.com/About|access-date=2026-06-15|website=www.tinariwen.com|language=en}}</ref> n ti pahi band Lo'Jo ban pahi mali chuɣu ŋɔ shili.<ref>{{Cite web|last=sarah|date=2012-02-29|title=Change to Tinariwen line-up for next week's WOMADelaide festival due to conflict in Mali|url=https://bbmlive.com/change-to-tinariwen-line-up-for-next-weeks-womadelaide-festival-due-to-conflict-in-mali/|access-date=2026-06-15|website=Australia Work & Travel Magazine - What's On Aus, Cheap Tours & Accommodation|language=en-AU}}</ref> Salo ban kalinli daa yiŋsi 500 n chani 600 n daa nyɛ ban kana tuuli chuɣu maa ni.<ref name=":0">{{Cite web|title=Manny Ansar Reflects on the Festival au Desert in Timbuktu|url=https://www.afropop.org/articles/36707|access-date=2026-06-15|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref> Festival au Dèsert daa nyɛla lala Churi maa tuuli din niŋ North Africa. Di wuhiya ni ( ni ethnomusicologist puuni Martha Amico yɛligu daa nyɛla paternalistic terms ka kpaŋsiri ninyula yulibu shɛi region shɛŋa bini kpa ni) din gbebi saha waɣala kali din nyɛ Tuareg kali din kpaŋsiri yili mini biɛhigu maligu. Kali ŋɔ,<ref>{{Cite journal|last=Amico|first=Marta|date=2014|title=Labelliser le désert, recomposer le Mali, mixer les diversités du monde: Un festival à l'épreuve de la réconciliation|url=https://www.jstor.org/stable/43558546|journal=Cahiers d'ethnomusicologie|volume=27|pages=189–202|issn=1662-372X}}</ref> nyɛla bini mi shɛli Takoubelt Kida puuni mini Temakannit Timbuktu tiŋgbani, daa nyɛla yuuni ka laɣimgu shɛli Tuareg zuliya nim ni laɣimdi shɛli lala region maa ni, luɣu syɛli bini dɛimda ka mali yila n wuhiri taba n ti pahi biɛhigu yɛtɔlɣa yɛlibu ka lahi bori nangba yini n tiri ban zabi. Festival au Desert nyɛla din bori ni di ŋari buɣu shɛli din bɛ kali mini biɛhigu taɣabu ni, ka nyɛ din yɛligiri baŋsim zaŋ jɛndi kali ŋɔ lɛbigimsi tiŋgbana ni.<ref name=":1">{{Cite web|title=Manny Ansar|url=https://www.peaceprints.ch/mannyansar-en|access-date=2026-06-15|website=peaceprints|language=fr}}</ref>
Yuuni 2022 puuni chuɣu maa daa nyɛla din niŋ Tessalit, Kidal region , North-Eastern Mali tiŋgbani. Yuuni 2003 hali na ni 2009 puuni chuɣu ŋɔ daa nyɛla din niŋ Essakane 65km (40 mi) zaŋ labi Timbuktu yaɣali amaa bi maŋ bɛri suŋ la zuɣu yuuni 2010 chuɣu ŋɔ daa nyɛla din niŋ Timbuktu tiŋ tariga.<ref>{{Cite web|title=TOMBOUCTOU : LE FESTIVAL DU DESERT AURA BIEN LIEU|url=http://www.primature.gov.ml/index.php?option=com_content&view=article&id=5562:tombouctou-le-festival-du-desert-aura-bien-lieu&catid=12|access-date=2026-06-15|website=www.primature.gov.ml|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082337/http://www.primature.gov.ml/index.php?option=com_content&view=article&id=5562%3Atombouctou-le-festival-du-desert-aura-bien-lieu&catid=12|url-status=dead}}</ref>
Bini daa niŋ li Kidal yuma ayi nyaaŋa, Ansar daa nyɛla chaŋ Ali Farka Tourè, ŋun daa kpaŋsi o maŋ n tabiri n suŋdi lala chuɣu saha shɛli bini daa niŋdi li Kidal din yɛn chɛ ka bi niŋdili Timbuktu. O daa yɛli yu ni o mali nin ni o ʒiri o niriba n kana tiŋgbani maa ni, amaa ka bi mi bi ni yɛn niŋli shɛm, ni amaa saha ŋɔ ni lala chuɣu ŋɔ ni nyɛ bini koa shɛli maa, o o ni tabi n suŋ li ka lɛi lɛbi bi yabdoo. O daa nyɛla ŋun piligi n dɛimada chuɣu ŋɔ ni, din daa nyɛ din ʒiri o nyaa doliba pam na, saanba ni ninyuli yilindiba n ti pahi lahabali sabiriba. Ŋun n nyɛ ŋun dɛimdi bahigu yuuni kam puuni zaŋ gbaagi yuuni 2003 hali ni yuuni 2006 ( O daa nyɛla ŋun kpi lala yuuni maa bahigu).<ref name=":0" />
Yuma ata nyaaga chuɣu ŋɔ nyɛla din zoogi ka di ʒiri ninyulindiba ban kalinli yiŋsi 5,000 na ni lahabali sabiriba ban kalinli yaɣa pihinu (50) na. Chuɣu ŋɔ nyɛla bini tiri shɛli lahabali ko duli tiŋsi ni lahabaya puuni, ka yili yilindiba binsi kamani Robert Plant mini Bono ( n ti U2 fame) daa nyɛ ban mali korɛ ni bi pahi di puhibu ni. Bi daa ti niriba pam soli ka bi dɛim yoli.<ref name=":0" />
Yuuni 2012 maa chuɣu maa puhibu maa ni ban daa yɛn dɛim maa n daa nyɛ Bono, Bassekou Kouyate, mini Tinariwen ban daa laɣim n dɛim akpaaku zuɣu n ri pahi Khaira Arby.<ref>{{Cite web|title=Tinariwen, Bono, and Bassekou Kouyaté on Stage at the Festival au Désert - Festival au Désert|url=https://artsandculture.google.com/asset/tinariwen-bono-and-bassekou-kouyat%C3%A9-on-stage-at-the-festival-au-d%C3%A9sert-festival-au-d%C3%A9sert/4wFhXzeu3DZPlw|access-date=2026-06-15|website=Google Arts & Culture|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=-:: THE FESTIVAL IN THE DESERT ::-|url=https://www.thefestivalinthedesert.com/|access-date=2026-06-15|website=www.thefestivalinthedesert.com}}</ref> Bi daa nyɛla ban laɣim n yili <nowiki>''Vive le Mali, vive la paix, vive la musique''</nowiki>. Ban daa pahi n dɛim n nyɛ Tartit, Ali Farka Tourè Allstars, Samba Tourè Tamnana, Baba Djire mini Douma Maïga.<ref>{{Citation|title=Various - Live From Festival Au Desert, Timbuktu|date=2013-04-30|url=https://www.discogs.com/release/9296793-Various-Live-From-Festival-Au-Desert-Timbuktu|language=en|access-date=2026-06-15}}</ref> Ansar n daa kuli nyɛ ŋun yulindi ka chuɣu ŋɔ puhira.<ref name=":4">{{Cite web|title=Festival in the Desert Wins Freemuse Award|url=https://www.afropop.org/articles/festival-in-the-desert-wins-freemuse-award|access-date=2026-06-15|website=Afropop Worldwide|language=en}}</ref>
Chuɣu ŋɔ daa nyɛla din zoogi ka daa nyɛ din ʒiri saanba pam na, ka daa nyɛ din tiri tiŋbihi maa ariziki pam.<ref name=":1" />
Saha bihi n ŋɔ sunsuni silimi gɔli January yuuni 2012 maa chuɣu ŋɔ nyaaga, MNLA daa nyɛla ban kpa azawadi rebellion, din n daa nyɛ Northern Mali tɔbu la piligu, din daa chɛ ka bɛ tirisi yuuni 2013 la chuɣu maa puhibu tooni.<ref>{{Cite web|last=world music, world music promotion, world music promo, global music, international music, ethnic music, music publicity, world music publicity, ethnic music publicity, international music publicity, independent publicist, world music public relations, international music public relations, ethnic music public relations, jazz, blues, African, Gypsy, French, Serbian, Irish, Romanian, Afrobeat, field recordings, Tuvan throatsinging, Persian, Turkish, Dmitri Vietze, Dimitri Vietze, Vietze, Rock Paper Scissors, WOMEX, music promotion|title=Rock Paper Scissors - Caravan for Peace: Tartit and Mamadou Kelly, 2013 North American Tour - Press Release|url=http://www.rockpaperscissors.biz/index.cfm/fuseaction/current.press_release/project_id/721.cfm|access-date=2026-06-15|website=www.rockpaperscissors.biz|archive-date=2013-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702054408/http://www.rockpaperscissors.biz/index.cfm/fuseaction/current.press_release/project_id/721.cfm|url-status=dead}}</ref> Islamist rwbels daa nyɛla ban zaŋsi ni yili yilindi ba maa niŋ Dɛima polo ni n ti pahi lala chuɣu ŋɔ maa zuɣu.<ref name=":1" />
Dinzuɣu bi nyɛla ban na kuli tirisir chuɣu ŋɔ tooni bini bori suhudoo tiŋgbani maa ni maa zuɣu. Bi daa nyɛla ban lahi bori ni bi yooli yuuni 2015 amaa bi daa bi nyɛ Nasara.<ref>{{Cite web|title=Festival au Désert|url=http://www.festival-au-desert.org/|access-date=2026-06-15|website=www.festival-au-desert.org}}</ref>
== Films mini Recording ==
Yuuni 2012 edition n ti Festival au Dèsert maa daa nyɛla bini recording shɛli kukoli Timbuktu tiŋgbani n so ka daa nyɛ ban yihili na yuuni 2013 ka di naa nyɛ baansi pia ni anii n daa nyɛ ban dɛim.<ref>{{Cite web|last=Marcus|first=Richard|date=2013-04-28|title=Music Review: Various Artists – Live from Festival au Desert, Timbuktu|url=https://blogcritics.org/music-review-various-artists-live-from/|access-date=2026-06-15|website=Blogcritics|language=en-US}}</ref>
Bi daa nyɛla ban sabili n suŋ French balli puuni ka boli ni Le Festival au Dèsert (2004)daa nyɛla bini niŋ shɛli yuuni 2003 chuɣu maa ni.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0457896/|access-date=2026-06-15|website=www.imdb.com}}</ref> Ban daa dɛim n nyɛ Tartit, Oumou Sangaré, Lo'Jo, Tinariwen, Robert Plant mini Justin Adams, Blackfire, Khaira Arby mini o band, Django, ni Ali Farka Tourè.<ref name=":2" /> DVD maa daa nyɛla din mali silimisili subtitles mini kukoli CD n ti lala dɛima maa, Festival in the Desert, gba daa nyɛla bini yihi shɛli na.<ref>{{Cite web|title=BBC - Music - Review of Various Artists - Le Festival au Desert|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/rb3n/|access-date=2026-06-15|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB}}</ref>
Dambè documentary: bini boli shɛli The Mali Project (2008) maa daa nyɛla din salima nyɛ crossed-culture yila din chaŋ kamani 300 miles ka di Irish yili yilindiba niriba ayi, n daa nyɛ ban gbeni kpalazuya ni Festival au Desert dɛim dɛimdiba.<ref>{{Cite news|title=Dambe: The Mali Project ****|language=en|work=independent|url=https://www.independent.ie/entertainment/movies/dambe-the-mali-project--26464412.html|access-date=2026-06-15}}</ref>
Bi ni daa lahi sabi shɛli zali ka di nyɛ chuɣu ŋɔ yɛtɔlɣa n nyɛ The Last Song Before the War (2013)<ref>{{Cite news|last=Tsioulcas|first=Anastasia|date=2015-03-04|title=Stream The Film 'The Last Song Before The War'|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2015/03/04/389309535/latitudes-the-film-the-last-song-before-the-war|access-date=2026-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-08-28|title=Film Review: THE LAST SONG BEFORE THE WAR, 2013.|url=https://museemagazine.com/culture/culture/reviews/film-review-the-last-song-before-the-war-2013|access-date=2026-06-15|website=Musée Magazine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Tsioulcas|first=Anastasia|date=2015-03-04|title=Stream The Film 'The Last Song Before The War'|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2015/03/04/389309535/latitudes-the-film-the-last-song-before-the-war|access-date=2026-06-15}}</ref> mini Woodstock Timbuktu puuni (2013).<ref>{{Cite web|title=Woodstock in Timbuktu: The Art of Resistance|url=https://www.filmlinc.org/films/woodstock-in-timbuktu-the-art-of-resistance/|access-date=2026-06-15|website=Film at Lincoln Center|language=en}}</ref>
== Pina ==
Yuuni 2013 Festival of the Desert da nyɛla din di Freemuse Award,<ref name=":5">{{Cite web|title=Woodstock in Timbuktu: The Art of Resistance|url=https://www.filmlinc.org/films/woodstock-in-timbuktu-the-art-of-resistance/|access-date=2026-06-15|website=Film at Lincoln Center|language=en}}</ref> ka di nyɛ Ansar n daa dɛili.<ref name=":4" /> Pin maa, Freemuse nim ni daa ti shɛli maa daa nyɛla ban nyɛ ŋun daa bɛ ban daa kpaŋ bi maŋ ka baansi ni too zaŋ bi maŋ wuhi salo ni suhudoo maa.
== Manny Ansar ==
Ŋun daa kpa chuɣu ŋɔ Mohammed Aly <nowiki>''Manny Ansar''</nowiki> nyɛla Tuareg doo ŋun daŋ daa nyɛ nomads. I daa niŋla oastwr degree International Public Laws puuni ka daa nyɛ ŋun tum humanitarian project yuun gbaliŋ poi ka na yi doli o suhu yubu din n nyɛ yila.<ref name=":5" /> Yuuni 1993, o daa nyɛla ŋun dɛigi Tuareg band bini daa mi shɛba Tinariwen maa n yulindi bi zuɣu, saha bihi sunsuni o daa nyɛla ŋun bori soya ka bi tooi recording bi kukoya maa ORTM puuni, din daa nyɛ Malian national broadcast ban daa yihi Tinariwen nim album din pahiri ayi na.<ref name=":3" />
Silimi gɔli July yuuni 2013 ni, o daa nyɛla ŋun di fila World Justice Forum IV puuni, World Justice Project nim ni daa niŋ shɛli Hague, Netherlands tiŋgbani.<ref name=":5" />
== Caravanne Culturalle de la Paix ==
Chuɣu bahigu puhibu din nyɛ yuuni 2012, Ansar n ti pahi o zonima ayi ban daa bɛ Mali, amaa ka mɛ nyɛ Burkina Faso mini silimin tiŋ nirba daa nyɛla ban piligi <nowiki>''Caravane Culturalle de la Paix''</nowiki> ( Cultural Caravan for peace) niŋbu, din daa yɛn nyɛ zuliya pam gulibu chuɣu shɛli din yɛn kpaŋsi suhudoo ni nagban yinika di nyɛla yila mini yɛtɔlɣa puuni.<ref name=":1" /> Di daa mali niya ni di tuɣu suhudoo shɛli din bɛ Sahel mini Saharan region nim maa ni, din daa kpaŋsi hankaya kuɣ'hi n ti taba,Solidarity mini Suhudoo.<ref>{{Cite web|last=Days|first=Morocco Shiny|date=2022-09-08|title=Taragalte Festival 2025 – Dates, Program & How To Go|url=https://moroccoshinydays.com/taragalte-festival/|access-date=2026-06-15|language=en-US}}</ref> Ansar daa nyɛ ka chuɣu ŋɔ nyɛla analogue nti Griot Tuareg tiŋgbani. Bi nyɛla zuliya balli shɛli, ban tuma daa nyɛ bi gbebi zuliyanim pam yɛtɔlɣa ni daŋ shɛba ban na bɛni bi nolini baŋsim, ka yɛtɔlɣa ŋɔ nyɛ din chani ni binkumda. Di daa lahi nyɛla bi tuma ka bi bori nangba yini n niŋdi bam zabi ni ka nyɛ ban bɛ sunsuni m bori maligu diyi ti niŋ ka tɔbu lu. Bi daa nyɛla ban mali jilima din zuɣu bi daa naa yi tooi chaŋ yaɣa dibaa ayi maa zaa ka zabili bi niŋ ka bi bo nangbani yini n niŋ yaɣa ayi maa ni.<ref name=":1" />
Ŋun daa yuli Malian Festival Sur me Niger maa zuɣu maa( Mamou Daffe, Bambara doo ŋun daa yi Segou) mini Moroccan Festival Taragalte ( Halim Sbaï, ŋun daa nyɛ Laribaawa) daa nyɛla ban ban nini kuli kpa ni bi gbeni kpalazuya ni Ansar ( ŋun daa nyɛ Tuareg). Yuuni 2013 puuni, tuuli Caravane dɛima daa niŋla refugee Camp din bɛ Burkina Faso<ref name=":1" /> ka July mini august yuuni 2013 puuni Tartit, Imharham, mini mamadou Kelly daa nyɛla ban gili North American zaa. Caravan tuli kpabu daa nyɛla din niŋ silimi gɔli November ni yuuni 2013 puuni. Yuun shɛŋa din daa paya maa ni Caravane Culturalle de la Paix daa nyɛla bini niŋ shɛli Sègou mini Mopti din bɛ Mali maa, Festival Taragalte puuni din bɛ Moroccalo ( bi daa niŋli la dune din miri M'Hamid ElGhizlane), refugee camp din bɛ Burkina Faso, Niger mini Mauritania, yaɣa shɛŋa Malians nim maa ni tooi bɛni ni tiŋduyani.
Sahel Saharan Band nim ŋɔ daa nyɛla ban dɛim Caravane, ka di nyɛla suhudoo yɛtɔlɣa ka dɛima maa daa yɛra.
Yuuni 2017 puuni, bini daa niŋ niya ni bi puhi lala chuɣu maa Timbuktu nyɛla bini daa bi lahi niŋ shɛli ka di barina zuɣu. Din nyaaŋa bi daa nyɛla ban dɛim yuŋ dabaa anihi ka daa zali laɣim gu dibaa ayi Malian tiŋgbani, piligu daa niŋla Festival Sur le Niger din daa niŋ Sègou poi ka bi naayi chaŋ Sikasso ni bi ti dɛim paaki ni, din nyaaŋa ka bi daa chaŋ institut Français din bɛ Bamako, poi ni bichuɣu titali maa River Niger kuligi duli din bɛ Bamako. Di daa nyɛla bini zaŋ shɛli n yi Mali tiŋgbani n ti dɛim tiŋsi kamani Europe ka din daa nyɛ.bahigu maa daa nyɛ autumn Festival Taragalte Morocco tiŋgbani . Silimi gɔlivMaybdabaa ayobu dali yuuni 2017 puuni,Terakaft band ( ban n daa nyɛ <nowiki>''Diarra''</nowiki> aka Liya Ag Ablil, guatarist mini ŋun daa kpa Tinariwen), mini Ali Farka Tourè Band ban daa dɛim Grace Rainey Roger Auditorium Metropolitan Museum of Art din bɛ New Year City tiŋgbani. Poi ni dɛima maa, bi daa nyɛla ba ʒini laɣimgu ni Cynthia Schneider, Ansar ni Tourè band niriba ayi.
Yuuni 2022, Caravane Culturalle de la Paix 9th edition daa nyɛla bini niŋ shɛli Festival Taragalte, din daa niŋ Sougèmini desert festival Ag'naMali tiŋgbani.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
dsk54i79uc1czhjcwkn6tjxiiwucewn
Incwala
0
33381
140800
140785
2026-06-19T16:06:49Z
Alhaj Darajaati
22
140800
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Incwala''' (Swazi: [iᵑǀwala]) nyɛla [[kali]] kpani shɛli bɛ ni niŋda ka di kuli bindiri Eswatini tingbani maa nama yɛltɔɣa.<ref>{{Cite web|title=Incwala Festival {{!}} The Kingdom of Eswatini (Swaziland)|url=https://www.thekingdomofeswatini.com/eswatini-experiences/events/incwala-festival/|access-date=2026-06-13|website=The Kingdom of Eswatini|language=en-US}}</ref> Di nyɛla tingbani maa zaa chuɣu ka di kanna yuuni kam.
Deen diɛmdiba ban yina incwala ni nyɛ Eswatini naa maa; Naa yi kani dinŋuna incwala gba kani. Incwala niŋdila saha gbaliŋ kamani goli laasabu, n piini ni incwala bila, ''incwala lencane'', ''incwala lenkhulu''.
deen shɛŋa bɛ ni diɛmda - kamani lusekwane, kuhlamahlama, mini umdvutjulwa - nyɛla din kuli n nyɛ deen' kpami nti lala [[chuɣu]] kurili ŋo kamani Ummemo din niŋdi ni nanima, Incwala mini Umhlanga nyɛla [[Tiŋgbani|tingbani]] maa zaa diɛma ka di zaa nyɛ tiŋ' naa maa mini Naama ni zali shɛli.<ref>{{Cite news|last=Rubicon|date=2025-10-27|title=National events attendance increases immensely -|language=en-US|work=-|url=https://swazidailynews.com/archives/4862|access-date=2026-06-13}}</ref>
== Ban tooi chanili ==
incwala kali maa nyɛla tingbani buɣilaan so bɛ ni mi ''Bemanti'' la ni gbubi di sulinsi (bam bɛ kom ni), bee ''Belwandle'' (ban be mɔɣili ni), dɔmini bɛ toori la [[kom]] mɔɣa maa ni din yɛn kpaŋsi naa maa nam.<ref>{{Cite news|last=Tsabedze|first=Lungile|date=2022-12-26|title=The Eswatini Incwala Annual Festival Explained|language=en-US|work=Swaziland News|url=https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/|access-date=2026-06-13|archive-date=2023-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113112637/https://swazilandnewsonline.co.za/the-eswatini-incwala-annual-festival-explained/|url-status=dead}}</ref>
Lala niriba maa toondana n nyɛ Ndwandwe yaɣili naa maa ŋun nyari sɔŋsim bidibsi bam be yaɣ'shɛli sani. toondana so gba bela Ndwandwe yaɣili din yina Elwandle nama tiŋa.lala [[dabba]] mo chanimi n ti yoori kom ka bɔri tilahi mɔɣu maani ni kulisi maa ni.
ninvuɣ'timsa ban lahi pahi n nyɛ '''tinsila''' (ŋun kuli tabi naa maa amaa ka pa o zim), ni banlee ŋun za o nuzaa ''insila'', ŋun kuli guri naa maa hali ka diɛma maa ti naai.ni yaha, nabi puɣinga maa ni na shɛba kpa talahi nima ka lee pa nayoli maa polo nima (Dlamini) kuli bi yɛn miri naa maa.
== Binshɛŋa ŋan niŋda ==
'''Bemanti'''
Di piligu, '''Bemanti''' piini ni binbɔri shɛŋa bɛ ni bɔri kuliga maa ni, tiŋbil shɛli bɛ Maputo tooni ka baɣi Mozambique, ni shɛba gba, be Lusutfu kuliga maa polo, Komanzi, ni Mbuluzi. Di maalibu nyɛla laɣingu din nyɛ zaɣ' timsili.
Bemanti nima maa yi ti chana n ti nya Swazi nima maa shɛba bɛ soli maa zuɣu bɛ bɛ duri ba mi(kuhlamahlama) bɛ tin' kpaŋsi maa ni bɛ fari la bɛ dama, binshɛɣu kam bɛ yi nya bɛ dukpula maa ni. bɛ binbɔra bigslisi: pini nima, nuche baŋsi, laɣ' bila, bee binshɛɣu din kuli tu ni bɛ ti bɛ ni fa so maa.
=== Incwala bila ===
Diɛma ŋo puuni, Bemanti yɛn kamina Ludzidzini, Nayili maa. Naa maa mini Bemanti yɛn zinila niɣi zɔŋ ni. Ka bɛ zaŋ dama n ti tiba dama shɛli napaɣa maa ni duɣi (sigodlo), ka bɛ zaŋli yi n ti ti kpamba maa.
Ban beni maa yɛrila Incwala niɛma, ka di nyɛ naɣ' zuuan yɛn pa pa bɛ bɔɣisapima zuɣu hali ni bɛ shɛhi ni, yuya din yirigira yɛn kuli bɛ nudirigu, ka gbaŋpiɛla kuli nyaɣisiri bɛ duɣiri ni, gbuɣin gbana shɛŋa bɛ ni zaŋ pɔbi bɛ maŋsila mi.lala niɛma maa ŋmanila tɔbu niɛma, amaa Incwala [[dabba]] maa ban kuli gbubila dari (''imizaca'', ''umzaca'' singular).
=== Lusekwane ===
''lusekwane'' nyɛla din piini incwala titali maa. Nimaani ka nachimpɔla chani ti toori ''lusekwane'', lala tia timsili maa.lusekwane nyɛla binshɛli din zooiri yaɣ' shɛŋa Eswatini din miri coast maa. Dizooibu ni di yihibu yaha (Egundvwini nama din miri Bulunga zoya maa) ka di pam nyɛ bɛ ni diri shɛli chuɣu maa puhibu ni. nachinpɔla ban be kashi n ni tooi yihi lusekwane maa.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
6ap01lhvc8ontcmhp47h594ye1mwbgw
Meskel
0
33382
140805
140321
2026-06-19T16:13:42Z
Alhaj Darajaati
22
140805
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Meskel''' (Ge'ez: መስቀል, <small>romanized:</small> ''Mesk’el'') nyɛla Ethiopia ni Eritrean Orthodox Tewahedo asɔri nima vuhim dabisili din wuhiri krɔɔs shɛli Roman Empress Saint Helena ŋun daa be Constantinople ka nyɛ kurumbuna ni ha nira maa.
Meskel nyɛla asɔri nima shɛba ban be bɛ ko ka ni puhiri chuɣu shɛli, lala niriba maa nyɛla ban be Ethiopian Orthodox Tewahedo asɔri duu, lala Eritrean Orthodox Tewahedo asɔri duu ŋo maa nti pahi Roman Catholic nima shɛba pahila Ethiopian Catholic asɔri nima maa ni, Eritrean Catholic asɔri, nti pahi P'ent'ay - Ethiopian-Eritrean Evangelicalism niriba (including Pentecostal, Lutheran, Baptist, Mennonite, ni other Evangelical churches).<ref>{{Cite book|last=Guides|first=Rough|url=https://books.google.com.gh/books?id=-XqKBgAAQBAJ&redir_esc=y|title=The Rough Guide to Ethiopia|date=2015-03-02|publisher=Rough Guides UK|isbn=978-0-241-18185-0|language=en}}</ref>
== ƔlŋmnnDi jia ==
Meskel maa puhibu kuli nyɛla Buɣim karili sabbu nee malibu, ka di nyɛla bɛ dihili tabili ni napaɣa Eleni daa nyɛla ŋun zahin' li n nya. Ka di yɛli' o ni o mali ni buɣim ni din saha ni di nyɔhi maa ni wuhi o krɔɔsi maa bɛ ni daa mɔɣili shɛli.
Dinzuɣu ka o daa che ka Jerusalem niriba daa zaŋ dari na nti pili n sɔŋ. After adding frankincense, ka bɛ niŋ buɣim n kuhi li ka nyɔhi maa vhaŋ zuɣ' saa ka labina tingbanni, ni ti ku shɛli polo bɛ ni daa shiri sɔɣi krɔɔsi maa.
Kali yɛl' kura wuhiya, ni Demera-procession maa labimi na zaawuni yuŋ dabisili shɛli din kanna pɔi ni Meskel bee lala dabisili maa dali. bɛ yɛn piɛla dari ŋo zaa. sala shɛli din yirina dari maa dibu nyaaŋa nyɛla bɛ ni yɛn va shɛli n zaŋli n booi booi bɛ gberi zuɣu krɔɔsi (n ŋmahindi Ash Wednesday).
Ethiopia Orthodox asɔri wuhiya, ni bɛ daa nya krɔɔsi maa nyabu yɛl' maŋli daa nyɛla din daa niŋ March goli ni, amaa Meskel ŋuna bɛ zaŋli mi hali ni September ni bɛ gu binyɛri shɛŋa,
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
5cbnjybmgw1yipuseif9yawd4fy3ay9
Harare International Festival of the Arts
0
33425
140877
140741
2026-06-19T22:58:30Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
140877
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Harare International Festival of the Arts''' ('''HIFA''') nyɛla [[Afrika|Africa]] nima tiŋduya polo chuɣu titali.<ref>{{Cite web|title=HIFA 2013 {{!}} WHAT'S NEXT…|url=http://www.hifa.co.zw/|access-date=2026-06-18|website=www.hifa.co.zw|language=en-US|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626031219/http://www.hifa.co.zw/|url-status=dead}}</ref>ka bɛ daa kpali yuuni 1999 Manuel Bagorro ni daa kpali ka di daa niŋdili yuuni kam April goli bahigu bee May goli piligu Harare puuni, [[Zimbabwe]] tiŋzuɣu. lala bakɔi chuɣu ŋo maa nyɛla din chani ni yela dibaa anu: theatre, yila, waa, fine art, salima.
== diniŋbi tɔm ti zileli ni ==
[[Chuɣu]] shɛli din kpa talahi HIFA ni tɔm ka wuhiribiɛhigu shɛli [[Zimbabwe]] ni be zuɣu pala zaɣ' bila. yuuni 2008 daa nyɛla yuuni shɛli din daa niŋ li tɔm chuɣu maa puhibu ni,<ref>{{Cite news|date=2008-04-24|title=Zimbabwe festival diary|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7339509.stm|access-date=2026-06-18}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2008-04-30|title=Seven days of fantasy in a city of crushing reality|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/30/zimbabwe.theatre|access-date=2026-06-18|issn=0261-3077}}</ref>ka bɛ piibupiibu ni daa mali yɛltɔɣ' bibihi.<ref>{{Cite news|date=2008-04-03|title=Mugabe's Zanu-PF loses majority|language=en-GB|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7326968.stm|access-date=2026-06-18}}</ref>dina ni daa che ka Zimbabwean Dollar daa dɔni tiŋa.
== Sɔŋsim ==
pirinla maŋ sulinsi zuɣu, HIFA daa bɔrila sɔŋsim la maŋsɔŋsim tuma duu nima sani, n-ti pahi local businesses mini tiŋduya laɣ' paŋbo kpalanzuya nima. Sɔŋsim shɛŋa daa kamina niriba pam sani ni laɣinsi shɛba ban be Harare.
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
67rrbfp7zzlp99hmwukxgz6dj12qtsa
Lake Tanganyika
0
33441
140801
140774
2026-06-19T16:07:26Z
Alhaj Darajaati
22
140801
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:View of Kagongo Ward.jpg|thumb|Lake Tanganyika eastern shore in Kagongo Ward, [[Kigoma Region]], Tanzania]]'''Lake Tanganyika''' ({{IPAc-en|ˌ|t|æ|ŋ|ɡ|ə|n|ˈ|j|iː|k|ə|,_|-|ɡ|æ|n|-}} {{respell|TANG|gən|YEE|kə|,_-|gan|-}};<ref>{{cite LPD|3}}</ref> {{langx|rn|Ikiyaga ca Tanganyika}}) nyɛla gbaŋsabila mɔɣ'titali.<ref>{{Cite book |last=Burton |first=Richard Francis |editor-first=Charles |editor-last=Richards |title=Burton and Lake Tanganyika |date=1965 |publisher=East African Literature Bureau |location=Dar Es Salaam |oclc=180480726}}</ref> Di ni nyɛ dunia zaa lake din pahiri ayi mɔɣa din mali kom pam ka nyɛ din lahi pahiri ayi di yi ka mɔɣa din ʒilimi puuni, di nyɛla din doli Lake Baikal din be Siberia nyaaŋa.<ref name=zambiatour>{{cite web |url=http://www.zambiatourism.com/destinations/lakes/lake-tanganyika |title=Lake Tanganyika |work=www.zambiatourism.com |access-date=2008-03-14 |archive-date=22 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150422001337/http://www.zambiatourism.com/destinations/lakes/lake-tanganyika |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Lewis |first=R. |url=https://news.brown.edu/articles/2010/05/tanganyika |title=Brown Geologists Show Unprecedented Warming in Lake Tanganyika |publisher=Brown University |date=16 May 2010 |access-date=25 March 2017 |archive-date=26 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326051107/https://news.brown.edu/articles/2010/05/tanganyika |url-status=live }}</ref> Di ni nyɛ dunia zaa lakenima din waɣa gari di taba maa zaa.<ref name=zambiatour/> Di lahi nyɛla din do buyobu zuɣu dunia Lakenima puuni di yi kana galisim polo.<ref>{{Cite web |title=World’s largest lakes {{!}} Description, Area, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/worlds-largest-lakes-2228655 |access-date=2025-10-18 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Lake ŋɔ nyɛla din kpɛ tiŋgbana anahi ni [[Tanzania]], [[Democratic Republic of the Congo]] ( DRC), [[Burundi]], n-ti pahi [[Zambia]]—ka Tanzania nyɛ din mali li kamani kɔbigi puuni vaabu pihinahi ni ayobu ka DRC mali kɔbigi puuni vaabu pihinahi. Di nyɛla din ʒiri [[Lukuga River|Lukuga Mɔɣili]] chani nti luri [[Congo River|Congo Mɔɣili]] ka di nyɛ din laɣim taba chaŋ nti lu Banana, [[Democratic Republic of the Congo]], Atlantic Ocean.<ref name=asdf />
==Kom nahingbana ==
[[File:Clear lake Kagongo Ward.jpg|thumb|Clear water lake of Lake Tanganyika in Kagongo Ward, Kigoma Region, Tanzania]]
Lake ŋɔ kom nyɛla "alkaline" ni pH kamani dibaa awɔi ʒiliŋ kamani {{cvt|0-100|m|ft|-1}}.<ref name=Wever2005>{{cite journal |last1=De |first1=Wever |last2=Muylaert |last3=der Gucht |first3=Van |last4=Pirlot |last5=Cocquyt |last6=Descy |last7=Plisnier |last8=Vyverman |year=2005 |title=Bacterial Community Composition in Lake Tanganyika: Vertical and Horizontal Heterogeneity |journal=Appl Environ Microbiol |volume=71 |issue=9 |pages=5029–5037 |doi=10.1128/AEM.71.9.5029-5037.2005 |pmid=16151083 |pmc=1214687 |bibcode=2005ApEnM..71.5029D}}</ref> Din bɔŋɔ gbunni zaŋ chaŋ nyɛla 8.7, ka nyɛ din tooi boori labirina kamani 8.3–8.5 kom maa ni yaɣa pam zaŋ n-ti Tanganyika.<ref name=Wever2005/> Lala niŋsim ŋɔ ŋmahinli nyɛla din be niɣilim buɣim yaɣili maa bin din gbaai kamani 670 μS/cm mɔɣili maa zuɣusaa zaŋ chaŋ 690 μS/cm mɔɣili ŋɔ gbunni.<ref name=Wever2005/>
Di zuɣusaa tulim nyɛla kamani {{cvt|24|C|F}} mɔɣili maa wulinluhili polo Silimiin goli August piligu ka nyɛ {{cvt|28|-|29|C|F}} saa mibu saha bin din gbaai Silimin goli March zaŋ chaŋ Silimiin goli April.<ref name=Edmond1993>{{cite journal |last1=Edmond |last2=Stallard |last3=Craigh |last4=Weiss |last5=Coulter |year=1993 |title=Nutrient chemistry of the water column of Lake Tanganyika |journal=Limnol. Oceanogr. |volume=38 |issue=4 |pages=725–738 |doi=10.4319/lo.1993.38.4.0725 |bibcode=1993LimOc..38..725E |doi-access=free}}</ref> Mɔɣili maa ʒiliŋ din gari {{cvt|400|m|ft}}, tulim maa nyɛla din zaya {{cvt|23.1|-|23.4|C|F}}.<ref name=Reilly2003>{{Cite journal |last1=O'Reilly |first1=Catherine M. |last2=Alin |first2=Simone R. |last3=Plisnier |first3=Pierre-Denis |last4=Cohen |first4=Andrew S. |last5=Mckee |first5=Brent A. |date=August 14, 2003 |title=Climate change decreases aquatic ecosystem productivity of Lake Tanganyika, Africa |doi=10.1038/nature01833 |pmid=12917682 |journal=Nature |volume=424 |issue=6950 |pages=766–768 |bibcode=2003Natur.424..766O |s2cid=1637315}}</ref> Kom maa nyɛla din tula tum 19th century ka din bɔŋɔ daliri nyɛ dunia zaa tulim tum yuuni 1950s.<ref name=Jensen2016>{{cite web |author=Jensen, M.R. |title=Lake Tanganyika Fisheries Declining From Global Warming |url=https://uanews.arizona.edu/story/lake-tanganyika-fisheries-declining-global-warming |publisher=University of Arizona |date=8 August 2016 |access-date=5 March 2018 |archive-date=6 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306085806/https://uanews.arizona.edu/story/lake-tanganyika-fisheries-declining-global-warming |url-status=live }}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din tooi kpɛri kom pam shiɣuni amaa ka di ʒiliŋ nyɛ din bi boori paari {{cvt|150|m|ft}}.<ref name=Edmond1993/><ref name=Lowe2003>{{cite journal |last1=Lowe-McConnell |first1=R.H. |year=2003 |title=Recent research in the African Great Lakes: Fisheries, biodiversity and cichlid evolution |journal=Freshwater Forum |volume=20 |issue=1 |pages=4–64}}</ref><ref>Hutter; Yongqi; and Chubarenko (2011). Physics of Lakes, volume 1: Foundation of the Mathematical and Physical Background. P. 11. {{ISBN|978-3-642-15178-1}}.</ref> Din bɔŋɔ nyɛla din wuhiri ni di ka pɔhim di gbuuni pam yaɣa ni ka di nyɛ din ka anfaani zaŋ n-ti zahim mini binshɛŋa din bori pohim ka be kom maa puuni ni. Di wulinpuhili polo ʒiliŋ nyɛla {{cvt|240-250|m|ft}}.<ref name="Wright2006">Wright, J.J.; and L.M. Page (2006). Taxonomic revision of Lake Tanganyikan Synodontis (Siluriformes: Mochokidae). Florida Mus. Nat. Hist. Bull. 46(4): 99–154.</ref><ref name="McConnell1987">Lowe-McConnell, R.H. (1987). Ecological Studies in Tropical Fish Communities. {{ISBN|0-521-28064-8}}.</ref> <ref>{{Cite journal |last1=Ryan |first1=Emily |last2=Todd |first2=Jonathan A. |last3=McGlue |first3=Michael |last4=Kimirei |first4=Ismael |last5=Soreghan |first5=Michael |title=Variation in Taphonomic Character of Shell Beds in Lake Tanganyika, Africa: Paleoenvironmental and Stratigraphic Implications of Shell Beds in Lakes |series=Geological Society of America Abstracts with Programs |date=2017 |article-number=304608 |publisher=Geological Society of America |doi=10.1130/abs/2017am-304608}}</ref>
<gallery mode="packed" perrow="5" caption="Cichlid tribes in Lake Tanganyika (E = tribe endemic or near-endemic)">
File:Bathybates ferox.jpg|[[Bathybatini]] (E): ''[[Bathybates ferox]]'' is [[benthic]] and [[piscivorous]], but the genus also includes pelagic species.<ref name="Kirchberger2012">{{cite journal |last1=Kirchberger |last2=Sefc |last3=Sturmbauer |last4=Koblmuller |year=2012 |title=Evolutionary History of Lake Tanganyika's Predatory Deepwater Cichlids |journal=International Journal of Evolutionary Biology |volume=2012 |article-number=716209 |doi=10.1155/2012/716209 |pmid=22675652 |pmc=3362839 |doi-access=free}}</ref> The tribe is sometimes split in three, others being [[Hemibatini]] and [[Trematocarini]]<ref>{{Cite journal |last1=Meyer |last2=Matchiner |last3=Salburger |year=2015 |title=Lake Tanganyika—A 'Melting Pot' of Ancient and Young Cichlid Lineages (Teleostei: Cichlidae)? |journal=PLOS ONE |volume=10 |issue=7 |doi=10.1371/journal.pone.0125043 |pmid=25928886 |article-number=e0125043 |pmc=4415804 |bibcode=2015PLoSO..1025043W |doi-access=free}}</ref><ref name=Weiss2015>{{Cite journal |last1=Weiss |last2=Cotterill |last3=Schliewen |year=2015 |title=A tribal level phylogeny of Lake Tanganyika cichlid fishes based on a genomic multi-marker approach |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=83 |pages=56–71 |doi=10.1016/j.ympev.2014.10.009 |pmid=25433288 |pmc=4334724}}</ref>
File:Benthochromis tricoti.jpg|[[Benthochromini]] (E): ''[[Benthochromis horii]]'' was scientifically described in 2008, but has often been misidentifed as ''[[Benthochromis tricoti|B. tricoti]]''<ref>{{cite journal |title=Description of a new cichlid fish species of the genus Benthochromis (Perciformes: Cichlidae) from Lake Tanganyika |last1=Takahashi |journal=Journal of Fish Biology |volume=72 |issue=3 |pages=603–613 |year=2008 |doi=10.1111/j.1095-8649.2007.01727.x |first1=T.|bibcode=2008JFBio..72..603T }}</ref>
File:DKoehl Boulengerochromis microlepis.jpg|[[Boulengerochromini]] (E): ''[[Boulengerochromis microlepis]]'' is one of the world's largest cichlids<ref name="PracFishKeepLarge">{{cite web |url=http://www.practicalfishkeeping.co.uk/features/articles/the-10-biggest-cichlids |title=The 10 biggest cichlids |publisher=Practical Fishkeeping |date=13 June 2016 |access-date=17 March 2017 |archive-date=20 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052647/http://www.practicalfishkeeping.co.uk/features/articles/the-10-biggest-cichlids |url-status=live }}</ref> and only member of its tribe<ref name=Weiss2015/>
File:Cyphotilapia frontosa2.jpg|[[Cyphotilapiini]] (E): ''[[Cyphotilapia frontosa]]'', one of only two similar species in the [[Tribe (biology)|tribe]]<ref>{{cite journal |last1=Takahashi |first1=T. |last2=Nakaya |first2=K. |year=2003 |title=New species of Cyphotilapia (Perciformes: Cichlidae) from Lake Tanganyika, Africa |journal=Copeia |volume=2003 |issue=4 |pages=824–832 |doi=10.1643/ia03-148.1 |s2cid=83854866}}</ref>
File:Kleinschuppiger Kaerpflingsbuntbarsch Cyprichromis microlepidotus Tierpark Hellabrunn-1.jpg|[[Cyprichromini]] (E): ''[[Cyprichromis microlepidotus]]'' and other members of this tribe are open-water [[planktivore]]s<ref>{{cite iucn |author=Bigirimana, C. |date=2006 |title=''Cyprichromis microlepidotus'' |volume=2006 |article-number=e.T60487A12363286 |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60487A12363286.en |access-date=13 November 2021}}</ref><ref name=Smith1998>Smith, M.P. (1998). Lake Tanganyikan Cichlids, pp. 9–10. {{ISBN|0-7641-0615-5}}</ref>
File:Ophthalmotilapia nasuta Kipili.jpg|[[Ectodini]] (E): ''[[Ophthalmotilapia nasuta]]'' (male) is [[sexually dimorphic]], males being more colorful with longer fins and nose<ref>{{Cite web |title=Ophthalmotilapia nasuta |website=Seriously Fish |url=https://www.seriouslyfish.com/species/ophthalmotilapia-nasuta/ |access-date=2023-03-11 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311162708/https://www.seriouslyfish.com/species/ophthalmotilapia-nasuta/ |url-status=live }}</ref>
File:Eretmodus-sp-kavala1.jpg|[[Eretmodini]] (E): ''[[Eretmodus cyanostictus]]'' lives near the bottom in the turbulent, coastal [[surf zone]],<ref>{{FishBase | genus = Eretmodus | species = cyanostictus | month = April| year = 2017}}</ref> like other members of its tribe<ref name=Smith1998/>
File:Astatotilapia burtoni.png|[[Haplochromini]]: ''[[Astatotilapia burtoni]]'' is one of the few Tanganyika species,<ref name="FishbaseList">{{Cite web |title=Species in the Tanganyika |url=https://www.fishbase.se/TrophicEco/FishEcoList.php?ve_code=4 |access-date=2023-03-11 |type=table |website=www.fishbase.se |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311162720/https://www.fishbase.se/TrophicEco/FishEcoList.php?ve_code=4 |url-status=live }}</ref> unlike other [[African Great Lakes]] where most belong to this tribe<ref name=Lowe2009>{{cite journal |last1=Lowe-McConnell |first1=R |year=2009 |title=Fisheries and cichlid evolution in the African Great Lakes: progress and problems |journal=Freshwater Reviews |volume=2 |issue=2 |pages=131–151 |doi=10.1608/frj-2.2.2 |s2cid=54011001}}</ref>
File:Schachbrett-Schlankcichlide.jpg|[[Lamprologini]] (E): ''[[Julidochromis marlieri]]'' is popular in the [[aquarium]] trade where members of the genus are known as "Julies"<ref>{{Cite web |title=Julidochromis marlieri (Marlier's Julie) |website=Seriously Fish |url=https://www.seriouslyfish.com/species/julidochromis-marlieri/ |access-date=2023-03-11 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311162711/https://www.seriouslyfish.com/species/julidochromis-marlieri/ |url-status=live }}</ref>
File:Gnathochromis premaxillaris.jpg|[[Limnochromini]] (E): ''[[Gnathochromis permaxillaris]]'' is a [[Planktivore|zooplanktivore]] with an unusual protractile mouth<ref>{{cite iucn |author=Bigirimana, C. |date=2006 |title=''Gnathochromis permaxillaris'' |volume=2006 |article-number=e.T60493A12364587 |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60493A12364587.en |access-date=13 November 2021}}</ref>
File:Perissodus microlepis juvenile in aquarium.jpg|[[Perissodini]] (E): ''[[Perissodus microlepis]]'', a specialized [[scale-eating]] species<ref>{{cite journal |last1=Stewart |first1=T.A. |last2=Albertson |first2=R.C. |year=2010 |title=Evolution of a unique predatory feeding apparatus: functional anatomy, development and a genetic locus for jaw laterality in Lake Tanganyika scale-eating cichlids |journal=BMC Biology |volume=8 |issue=1 |page=8 |doi=10.1186/1741-7007-8-8 |pmid=20102595 |pmc=2828976 |doi-access=free}}</ref>
File:Oreochromis tanganicae (Günther).jpg|[[Tilapiini]]: ''[[Oreochromis tanganicae]]'' is one of the most common coastal species found in local [[fish market]]s<ref>{{cite iucn |author=Ntakimazi, G. |date=2006 |title=''Oreochromis tanganicae'' |volume=2006 |article-number=e.T60625A12387918 |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60625A12387918.en |access-date=13 November 2021}}</ref>
File:TropheusspRed200.jpg|[[Tropheini]] (E): ''[[Tropheus moorii]]'' ("red" Chimba [[Polymorphism (biology)|morph]]) is highly variable and the [[Taxonomy (biology)|taxonomy]] of some of the morphs is questionable<ref>Begon, M.; and A.H. Fitter (1995). Advances in Ecological Research, vol. 26, p. 203. {{ISBN|0-12-013926-X}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Salzburger |last2=Niederstätter |last3=Brandstätter |last4=Berger |last5=Parson |last6=Snoeks |last7=Sturmbauer |year=2006 |title=Colour-assortative mating among populations of Tropheus moorii, a cichlid fish from Lake Tanganyika, East Africa |journal=Proc Biol Sci |volume=273 |issue=1584 |pages=257–266 |doi=10.1098/rspb.2005.3321 |pmid=16543167 |pmc=1560039}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tropheus Genus Evolution |url=http://www.cichlidworld.eu/clanky/evolucia_tropheus_e.htm |access-date=2023-03-11 |website=Cichlid World |author1=Robert Toman |date=2017 |archive-date=19 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919232102/http://www.cichlidworld.eu/clanky/evolucia_tropheus_e.htm }}</ref>
</gallery>
===Zahim din pahi ===
[[File:Lamprichthys tanganicanus.JPG|thumb|The [[Tanganyika killifish]] (''Lamprichthys tanganicanus'') is the only member of its genus<ref>{{FishBase genus | genus = Lamprichthys | month = March| year = 2017}}</ref>]]
Lake Tanganyika nyɛla yiŋa zaŋ n-ti zahim balibu din gari pihinii zaŋ n-ti "non-cichlid" zahim ka mali kamani kɔbigi puuni vaabu pihiyobu zahim zaŋ n-ti cichlid .<ref name=Wright2006/><ref name="LTBP">{{Cite web |website=IW:LEARN {{pipe}} Documents |author1=Kelly West |title=Results and Experiences of the UNDP/GEF Conservation Initiative (RAF/92/G32) in Burundi, D.R. Congo, Tanzania, and Zambia |url=https://iwlearn.net/documents/6644 |access-date=2023-03-11 |date=28 February 2001 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311162707/https://iwlearn.net/documents/6644 |url-status=live }}</ref><ref name=Brown2011>{{cite journal |last1=Brown |last2=Britz |last3=Bills |last4=Rüber |last5=Day |year=2011 |title=Pectoral fin loss in the Mastacembelidae: a new species from Lake Tanganyika |journal=Journal of Zoology |volume=284 |issue=4 |pages=286–293 |doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00804.x}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wright |first1=J.J. |last2=Bailey |first2=R.M. |year=2012 |title=Systematic revision of the formerly monotypic genus Tanganikallabes (Siluriformes: Clariidae) |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/2027.42/91200/1/j.1096-3642.2011.00789.x.pdf |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |volume=165 |issue=1 |pages=121–142 |doi=10.1111/j.1096-3642.2011.00789.x |doi-access=free}}</ref>[[File:Fishing boat in Kagongo Ward.jpg|thumb|Fishing Boat in Kagongo Ward, Kigoma District]]
[[File:Fisherman on Lake Tanganyika.jpg|thumb|200px|right|Fishermen on Lake Tanganyika]]
==Lihimi m pahi ==
* [[Cryptodepression]]
==Kundivihra ==
{{Reflist}}
==External links==
{{sister project links||d=Q5511|c=Category:Lake Tanganyika|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=Lake Tanganyika|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Lake Tanganyika}}
[[Category:Lake Tanganyika| ]]
[[Category:Ancient lakes|Tanganyika]]
<!--cat sort position-->
[[Category:African Great Lakes|Tangyanyika]]<!--cat sort position-->
[[Category:Lakes of the Great Rift Valley|Tanganyika]]<!--cat sort position-->
[[Category:Lakes of Burundi|Tanganyika]]
[[Category:Lakes of the Democratic Republic of the Congo|Tanganyika]]
[[Category:Lakes of Tanzania|Tanganyika]]
[[Category:Lakes of Zambia|Tanganyika]]
[[Category:International lakes of Africa|Tanganyika]]
[[Category:Freshwater ecoregions of Africa]]
[[Category:Ecoregions of Burundi]]
[[Category:Ecoregions of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Ecoregions of Tanzania]]
[[Category:Ecoregions of Zambia]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Burundi–Democratic Republic of the Congo border]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Tanzania border]]
[[Category:Burundi–Tanzania border]]
[[Category:Tanzania–Zambia border]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Zambia border]]
[[Category:Border tripoints]]
[[Category:Ramsar sites in Zambia]]
[[Category:Meromictic lakes]]
[[Category:Lowest points of countries]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
i0apqkrh469bvhi9i2dty5bix8wdwk7
Mulobozi River
0
33442
140811
2026-06-19T16:17:08Z
Kalakpagh
2501
created article
140811
wikitext
text/x-wiki
'''Mulobozi Mɔɣili''' nyɛla mɔɣili din be Tanganyika yaɣili bɛ ni pa mi shɛli Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] wulinluhili polo.
Di nyɛla din zɔri kpari nudirigu chani nti gariti Marungu n chaŋ nti kpɛ [[Lake Tanganyika]] zaŋ labi Moba port. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali kulibɔna ka di be di ti'bɔŋ maa yaɣili .<ref name=Birdlife>{{cite web
|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6072
|title=Marungu highlands
|work=Birdlife
|access-date=2011-11-02}}</ref> [[Mollusk]] [[Tomichia guillemei]] nyɛ luɣ'shɛli iMulobozi ni be zaŋ labi Muddt mɔɣili din be Lake Tanganyika.<ref>{{cite iucn |author=Ngereza, C. |date=2010 |title=''Tomichia guillemei'' |volume=2010 |article-number=e.T184560A8292798 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T184560A8292798.en |access-date=11 November 2021}}</ref>
==References==
{{reflist}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Tributaries of Lake Tanganyika]]
95j5l6zggf75420i30064uawhds8e2j
140814
140811
2026-06-19T16:18:35Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140814
wikitext
text/x-wiki
'''Mulobozi Mɔɣili''' nyɛla mɔɣili din be Tanganyika yaɣili bɛ ni pa mi shɛli Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] wulinluhili polo.
Di nyɛla din zɔri kpari nudirigu chani nti gariti Marungu n chaŋ nti kpɛ [[Lake Tanganyika]] zaŋ labi Moba port. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali kulibɔna ka di be di ti'bɔŋ maa yaɣili .<ref name=Birdlife>{{cite web
|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6072
|title=Marungu highlands
|work=Birdlife
|access-date=2011-11-02}}</ref> [[Mollusk]] [[Tomichia guillemei]] nyɛ luɣ'shɛli Mulobozi ni be zaŋ labi Muddt mɔɣili din be Lake Tanganyika.<ref>{{cite iucn |author=Ngereza, C. |date=2010 |title=''Tomichia guillemei'' |volume=2010 |article-number=e.T184560A8292798 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T184560A8292798.en |access-date=11 November 2021}}</ref>
==References==
{{reflist}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Tributaries of Lake Tanganyika]]
h8amsatuiiy55p5lzy5afr748iclbjb
140815
140814
2026-06-19T16:19:02Z
Kalakpagh
2501
added databox
140815
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mulobozi Mɔɣili''' nyɛla mɔɣili din be Tanganyika yaɣili bɛ ni pa mi shɛli Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] wulinluhili polo.
Di nyɛla din zɔri kpari nudirigu chani nti gariti Marungu n chaŋ nti kpɛ [[Lake Tanganyika]] zaŋ labi Moba port. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali kulibɔna ka di be di ti'bɔŋ maa yaɣili .<ref name=Birdlife>{{cite web
|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6072
|title=Marungu highlands
|work=Birdlife
|access-date=2011-11-02}}</ref> [[Mollusk]] [[Tomichia guillemei]] nyɛ luɣ'shɛli Mulobozi ni be zaŋ labi Muddt mɔɣili din be Lake Tanganyika.<ref>{{cite iucn |author=Ngereza, C. |date=2010 |title=''Tomichia guillemei'' |volume=2010 |article-number=e.T184560A8292798 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T184560A8292798.en |access-date=11 November 2021}}</ref>
==References==
{{reflist}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Tributaries of Lake Tanganyika]]
qwfpeyz232zv3m0ktg7exa8p6fni0hi
140816
140815
2026-06-19T16:19:43Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140816
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mulobozi Mɔɣili''' nyɛla mɔɣili din be Tanganyika yaɣili bɛ ni pa mi shɛli Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] wulinluhili polo.
Di nyɛla din zɔri kpari nudirigu chani nti gariti Marungu n chaŋ nti kpɛ [[Lake Tanganyika]] zaŋ labi Moba port. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali kulibɔna ka di be di ti'bɔŋ maa yaɣili .<ref name=Birdlife>{{cite web
|url=http://www.birdlife.org/datazone/sitefactsheet.php?id=6072
|title=Marungu highlands
|work=Birdlife
|access-date=2011-11-02}}</ref> [[Mollusk]] [[Tomichia guillemei]] nyɛ luɣ'shɛli Mulobozi ni be zaŋ labi Muddt mɔɣili din be Lake Tanganyika.<ref>{{cite iucn |author=Ngereza, C. |date=2010 |title=''Tomichia guillemei'' |volume=2010 |article-number=e.T184560A8292798 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T184560A8292798.en |access-date=11 November 2021}}</ref>
==Kundivihira==
{{reflist}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Tanganyika Province]]
[[Category:Tributaries of Lake Tanganyika]]
1t3cxdnl3sgl1hct9r81z00qmjjt1qy
Luvua River
0
33443
140823
2026-06-19T16:26:35Z
Kalakpagh
2501
Created article
140823
wikitext
text/x-wiki
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River]] zaŋ labi Boyoma Falls.
fepdnqtctt9v76cuqrmc3jzzdqdwidx
140824
140823
2026-06-19T16:27:21Z
Kalakpagh
2501
added databox
140824
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River]] zaŋ labi Boyoma Falls.
li0nrqayufa1rv7hcs0td3cqi06z0du
140826
140824
2026-06-19T16:28:11Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140826
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
ilfbijocvv90lvm2xefy3sy8wa43qmj
140828
140826
2026-06-19T16:28:45Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140828
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
c4uwizlgmjutjjzy0n334fw7kwnaa0c
140829
140828
2026-06-19T16:33:17Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140829
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==History==
pq0mkfqt5jperbtfoz1xvzywna4x39i
140830
140829
2026-06-19T16:34:03Z
Kalakpagh
2501
/* History */ Updated Content
140830
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==Taarihi ==
lvqgkfws9o197h7o1bu0u2iarz0qvwk
140832
140830
2026-06-19T16:34:29Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140832
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==Taarihi ==
Luvua Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa daa nyɛla yiŋ zaŋ n-ti Bwile niriba. Saha shɛli ha yuuni 1810 nyaaŋa Kumwimbe Ngombe, Naa zaŋ n-ti Luba Kingdom nyɛ ŋun daa su lala yaɣili maa zaa.{{sfn|Macola|2002|p=108}} European dolodolo nira David Livingstone nyɛla ŋun daa chaŋ nti tuui nya Lake Mweru yuuni 1867 ka daa yɛlli ni Luvua mɔɣili nyɛla din zɔri chani nti kpɛri Upper Nile. Din daa niŋ ka Livingstone's kpi naayi nyaaŋa ka Henry Morton Stanley daa chaŋ gili yuuni 1874 zaŋ chaŋ yuuni 1877 ka daa nya ka mɔɣili ŋɔ nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n-ti Congo Mɔɣili.{{sfn|Fitzgerald|1948|p=92}}
lwzj6c7mvp4xv2e3iymgqovk52467gy
140833
140832
2026-06-19T16:35:07Z
Kalakpagh
2501
/* Taarihi */ Updated Content
140833
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==Taarihi ==
Luvua Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa daa nyɛla yiŋ zaŋ n-ti Bwile niriba. Saha shɛli ha yuuni 1810 nyaaŋa Kumwimbe Ngombe, Naa zaŋ n-ti Luba Kingdom nyɛ ŋun daa su lala yaɣili maa zaa.{{sfn|Macola|2002|p=108}} European dolodolo nira David Livingstone nyɛla ŋun daa chaŋ nti tuui nya Lake Mweru yuuni 1867 ka daa yɛlli ni Luvua mɔɣili nyɛla din zɔri chani nti kpɛri Upper Nile. Din daa niŋ ka Livingstone's kpi naayi nyaaŋa ka Henry Morton Stanley daa chaŋ gili yuuni 1874 zaŋ chaŋ yuuni 1877 ka daa nya ka mɔɣili ŋɔ nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n-ti Congo Mɔɣili.{{sfn|Fitzgerald|1948|p=92}}
==References==
{{reflist |colwidth=20em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{cite web
|url=http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|title=Crossing Africa by Motorboat
|first=Roger
|last=Daniel
|year=2011
|access-date=2011-10-31
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009081615/http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|archive-date=2008-10-09
|url-status=dead
}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA201
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986
|isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IUwrHulGQmYC&pg=PA61
|chapter=Congo (Zaire) River
|title=Lakes and rivers
|first1=Trevor |last1=Day |first2=Richard |last2=Garratt
|publisher=Infobase Publishing |year=2006
|isbn=0-8160-5328-6}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hx8OAAAAQAAJ&pg=PA92
|title=Africa: a social, economic and political geography of its major regions
|first=Walter |last=Fitzgerald
|publisher=Methuen |year=1948}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA303
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008
|isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA771
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992
|isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA326
|chapter=Luvua River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010
|isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ta65FvaCA9kC&pg=PA108
|title=The kingdom of Kazembe: history and politics in North-Eastern Zambia and Katanga to 1950
|first=Giacomo |last=Macola
|publisher=LIT Verlag Münster |year=2002
|isbn=3-8258-5997-5}}
*{{cite book
|title=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|title-link=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|first=Jason |last=Stearns
|publisher=PublicAffairs |year=2011
|isbn=978-1-58648-929-8}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3nkL9NqqlscC&pg=PA185
|title=Freshwater ecoregions of Africa and Madagascar: a conservation assessment
|first=Michele L. |last=Thieme
|publisher=Island Press |year=2005
|isbn=1-55963-365-4}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ji1cApN3NogC&pg=PA248
|title=A World of Rivers: Environmental Change on Ten of the World's Great Rivers
|first=Ellen |last=Wohl
|publisher=University of Chicago Press |year=2010
|isbn=978-0-226-90478-8}}
{{refend}}
== External links==
* [https://www.maritime-executive.com/editorials/a-trans-africa-inland-waterway-system A Trans-Africa Inland Waterway System?]
* [https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.5+Democratic+Republic+of+Congo+Waterways+Assessment Democratic Republic of Congo Waterways Assessment]
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{coord|6|45|41|S|26|57|26|E|region:CD_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Mweru]]
[[Category:Lualaba River]]
[[Category:Miombo]]
[[Category:Haut-Katanga Province]]
[[Category:Tanganyika Province]]
1h94bg9h3wts08ya7fuwq3zcgymwk0e
140834
140833
2026-06-19T16:35:47Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
140834
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==Taarihi ==
Luvua Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa daa nyɛla yiŋ zaŋ n-ti Bwile niriba. Saha shɛli ha yuuni 1810 nyaaŋa Kumwimbe Ngombe, Naa zaŋ n-ti Luba Kingdom nyɛ ŋun daa su lala yaɣili maa zaa.{{sfn|Macola|2002|p=108}} European dolodolo nira David Livingstone nyɛla ŋun daa chaŋ nti tuui nya Lake Mweru yuuni 1867 ka daa yɛlli ni Luvua mɔɣili nyɛla din zɔri chani nti kpɛri Upper Nile. Din daa niŋ ka Livingstone's kpi naayi nyaaŋa ka Henry Morton Stanley daa chaŋ gili yuuni 1874 zaŋ chaŋ yuuni 1877 ka daa nya ka mɔɣili ŋɔ nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n-ti Congo Mɔɣili.{{sfn|Fitzgerald|1948|p=92}}
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=20em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{cite web
|url=http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|title=Crossing Africa by Motorboat
|first=Roger
|last=Daniel
|year=2011
|access-date=2011-10-31
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009081615/http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|archive-date=2008-10-09
|url-status=dead
}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA201
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986
|isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IUwrHulGQmYC&pg=PA61
|chapter=Congo (Zaire) River
|title=Lakes and rivers
|first1=Trevor |last1=Day |first2=Richard |last2=Garratt
|publisher=Infobase Publishing |year=2006
|isbn=0-8160-5328-6}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hx8OAAAAQAAJ&pg=PA92
|title=Africa: a social, economic and political geography of its major regions
|first=Walter |last=Fitzgerald
|publisher=Methuen |year=1948}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA303
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008
|isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA771
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992
|isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA326
|chapter=Luvua River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010
|isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ta65FvaCA9kC&pg=PA108
|title=The kingdom of Kazembe: history and politics in North-Eastern Zambia and Katanga to 1950
|first=Giacomo |last=Macola
|publisher=LIT Verlag Münster |year=2002
|isbn=3-8258-5997-5}}
*{{cite book
|title=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|title-link=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|first=Jason |last=Stearns
|publisher=PublicAffairs |year=2011
|isbn=978-1-58648-929-8}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3nkL9NqqlscC&pg=PA185
|title=Freshwater ecoregions of Africa and Madagascar: a conservation assessment
|first=Michele L. |last=Thieme
|publisher=Island Press |year=2005
|isbn=1-55963-365-4}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ji1cApN3NogC&pg=PA248
|title=A World of Rivers: Environmental Change on Ten of the World's Great Rivers
|first=Ellen |last=Wohl
|publisher=University of Chicago Press |year=2010
|isbn=978-0-226-90478-8}}
{{refend}}
== External links==
* [https://www.maritime-executive.com/editorials/a-trans-africa-inland-waterway-system A Trans-Africa Inland Waterway System?]
* [https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.5+Democratic+Republic+of+Congo+Waterways+Assessment Democratic Republic of Congo Waterways Assessment]
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{coord|6|45|41|S|26|57|26|E|region:CD_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Mweru]]
[[Category:Lualaba River]]
[[Category:Miombo]]
[[Category:Haut-Katanga Province]]
[[Category:Tanganyika Province]]
ampgaovdzaprax24ybpl0d4hh383qps
140835
140834
2026-06-19T16:36:19Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140835
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==Taarihi ==
Luvua Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa daa nyɛla yiŋ zaŋ n-ti Bwile niriba. Saha shɛli ha yuuni 1810 nyaaŋa Kumwimbe Ngombe, Naa zaŋ n-ti Luba Kingdom nyɛ ŋun daa su lala yaɣili maa zaa.{{sfn|Macola|2002|p=108}} European dolodolo nira David Livingstone nyɛla ŋun daa chaŋ nti tuui nya Lake Mweru yuuni 1867 ka daa yɛlli ni Luvua mɔɣili nyɛla din zɔri chani nti kpɛri Upper Nile. Din daa niŋ ka Livingstone's kpi naayi nyaaŋa ka Henry Morton Stanley daa chaŋ gili yuuni 1874 zaŋ chaŋ yuuni 1877 ka daa nya ka mɔɣili ŋɔ nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n-ti Congo Mɔɣili.{{sfn|Fitzgerald|1948|p=92}}
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=20em}}
==Sources==
{{refbegin}}
*{{cite web
|url=http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|title=Crossing Africa by Motorboat
|first=Roger
|last=Daniel
|year=2011
|access-date=2011-10-31
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009081615/http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|archive-date=2008-10-09
|url-status=dead
}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA201
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986
|isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IUwrHulGQmYC&pg=PA61
|chapter=Congo (Zaire) River
|title=Lakes and rivers
|first1=Trevor |last1=Day |first2=Richard |last2=Garratt
|publisher=Infobase Publishing |year=2006
|isbn=0-8160-5328-6}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hx8OAAAAQAAJ&pg=PA92
|title=Africa: a social, economic and political geography of its major regions
|first=Walter |last=Fitzgerald
|publisher=Methuen |year=1948}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA303
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008
|isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA771
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992
|isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA326
|chapter=Luvua River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010
|isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ta65FvaCA9kC&pg=PA108
|title=The kingdom of Kazembe: history and politics in North-Eastern Zambia and Katanga to 1950
|first=Giacomo |last=Macola
|publisher=LIT Verlag Münster |year=2002
|isbn=3-8258-5997-5}}
*{{cite book
|title=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|title-link=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|first=Jason |last=Stearns
|publisher=PublicAffairs |year=2011
|isbn=978-1-58648-929-8}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3nkL9NqqlscC&pg=PA185
|title=Freshwater ecoregions of Africa and Madagascar: a conservation assessment
|first=Michele L. |last=Thieme
|publisher=Island Press |year=2005
|isbn=1-55963-365-4}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ji1cApN3NogC&pg=PA248
|title=A World of Rivers: Environmental Change on Ten of the World's Great Rivers
|first=Ellen |last=Wohl
|publisher=University of Chicago Press |year=2010
|isbn=978-0-226-90478-8}}
{{refend}}
== External links==
* [https://www.maritime-executive.com/editorials/a-trans-africa-inland-waterway-system A Trans-Africa Inland Waterway System?]
* [https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.5+Democratic+Republic+of+Congo+Waterways+Assessment Democratic Republic of Congo Waterways Assessment]
{{coord|6|45|41|S|26|57|26|E|region:CD_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Mweru]]
[[Category:Lualaba River]]
[[Category:Miombo]]
[[Category:Haut-Katanga Province]]
[[Category:Tanganyika Province]]
pam1m8moqyyrgyx8y2s80gjihcgrmo2
140836
140835
2026-06-19T16:36:50Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140836
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Luvua Mɔɣili''' (bee ''Lowa River'') ({{langx|sw|Mto Luvua}}) ŋɔ nyɛla mɔɣili din be Katanga yaɣili zaŋ n-ti [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC). Di nyɛla din zɔri kpari wulinpuhili polo n chani nti luri Lake Mweru din be [[Zambia]]-Congo tarisi wulinpuhili kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ labi Lualaba mɔɣili. Lualaba Mɔɣili ŋɔ nyɛla din be [[Congo River|Congo Mɔɣili]] zaŋ labi Boyoma Falls.
==Course==
Lake Mweru, nyɛla {{convert|1000|m|ft}} zaŋ chaŋ Floodplain Lake din nyɛ din piligi ka di daliri nyela sa'kara ni miri ka buɣa gbiri zuɣu.{{sfn|Thieme|2005|p=185}} Luvua Mɔɣili nyɛla din ŋmaligi Lake maa wulinpuhili zaŋ chaŋ Pweto din be DRC.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=771}} Mɔɣili maa nyɛla din zɔri kamani kilomitanima kɔbisita ni pihinu zaŋ kpa Ankoro, wulinpuhili pɔi ka naayi chaŋ nti chirigi Lualaba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}}{{sfn|Daniel|2011}} [[Piana Mwanga]] nyɛla bɛ ni zaŋ shɛli niŋ niɣilim buɣim zaŋ n-ti Manono mini Kitotolo salin'gbiriba.{{sfn|Kisangani|Bobb|2010|p=326}} Luvua Mɔɣili ŋɔ nyɛla din mali saha shɛli kom ni tooi yiri di ni pampam kamani bin din gbaai Silimiin goli March mini Silimiin goli May sunsuuni kanyɛ din lahi yihiri kom bela bin din gbaai Silimiin goli September mini Silimiin goli November sunsuuni.{{sfn|Gupta|2008|p=303}}
==Watershed==
[[File:Luvua - Luapula - Chambeshi River DRC.svg|thumb|300px|The Luvua River is the northernmost stream in red.]]
Congo Mɔɣili nyɛla di miri mɔɣili ŋɔ ka Luvua nyɛla din pirigi li gari wulinluhili polo ka dizuɣu chɛ kom zɔri kpari Mweru-Bangweulu watershed.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=201}} Luvua nyɛla din kpɛri kom ka di deeri polo din gari {{convert|218000|km2|sqmi}}, di yaɣ'shɛli nyɛla din daa na be Zambezi kulibɔŋ ni.{{sfn|Davies|Walker|1986|p=206}}{{sfn|Davies|Walker|1986|p=221}}
==Taarihi ==
Luvua Mɔɣili ŋɔ zuɣusaa daa nyɛla yiŋ zaŋ n-ti Bwile niriba. Saha shɛli ha yuuni 1810 nyaaŋa Kumwimbe Ngombe, Naa zaŋ n-ti Luba Kingdom nyɛ ŋun daa su lala yaɣili maa zaa.{{sfn|Macola|2002|p=108}} European dolodolo nira David Livingstone nyɛla ŋun daa chaŋ nti tuui nya Lake Mweru yuuni 1867 ka daa yɛlli ni Luvua mɔɣili nyɛla din zɔri chani nti kpɛri Upper Nile. Din daa niŋ ka Livingstone's kpi naayi nyaaŋa ka Henry Morton Stanley daa chaŋ gili yuuni 1874 zaŋ chaŋ yuuni 1877 ka daa nya ka mɔɣili ŋɔ nyɛ mɔɣ'bila zaŋ n-ti Congo Mɔɣili.{{sfn|Fitzgerald|1948|p=92}}
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=20em}}
==Din yi shɛli na ==
{{refbegin}}
*{{cite web
|url=http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|title=Crossing Africa by Motorboat
|first=Roger
|last=Daniel
|year=2011
|access-date=2011-10-31
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009081615/http://www.greatnorthroad.org/boma/Crossing_Africa_by_Motorboat
|archive-date=2008-10-09
|url-status=dead
}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zDjMyk4oDBkC&pg=PA201
|title=The Ecology of river systems
|first1=Bryan Robert |last1=Davies |first2=Keith F. |last2=Walker
|publisher=Springer |year=1986
|isbn=90-6193-540-7}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=IUwrHulGQmYC&pg=PA61
|chapter=Congo (Zaire) River
|title=Lakes and rivers
|first1=Trevor |last1=Day |first2=Richard |last2=Garratt
|publisher=Infobase Publishing |year=2006
|isbn=0-8160-5328-6}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hx8OAAAAQAAJ&pg=PA92
|title=Africa: a social, economic and political geography of its major regions
|first=Walter |last=Fitzgerald
|publisher=Methuen |year=1948}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bx7uuYmAkaMC&pg=PA303
|title=Large Rivers: Geomorphology and Management
|first=Avijit |last=Gupta
|publisher=John Wiley & Sons |year=2008
|isbn=978-0-470-72371-5}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA771
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992
|isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=FvAWPTaRvFYC&pg=PA326
|chapter=Luvua River
|title=Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo
|first1=Emizet F. |last1=Kisangani |first2=F. Scott |last2=Bobb
|publisher=Scarecrow Press |year=2010
|isbn=978-0-8108-5761-2}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ta65FvaCA9kC&pg=PA108
|title=The kingdom of Kazembe: history and politics in North-Eastern Zambia and Katanga to 1950
|first=Giacomo |last=Macola
|publisher=LIT Verlag Münster |year=2002
|isbn=3-8258-5997-5}}
*{{cite book
|title=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|title-link=Dancing in the Glory of Monsters: The Collapse of the Congo and the Great War of Africa
|first=Jason |last=Stearns
|publisher=PublicAffairs |year=2011
|isbn=978-1-58648-929-8}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3nkL9NqqlscC&pg=PA185
|title=Freshwater ecoregions of Africa and Madagascar: a conservation assessment
|first=Michele L. |last=Thieme
|publisher=Island Press |year=2005
|isbn=1-55963-365-4}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Ji1cApN3NogC&pg=PA248
|title=A World of Rivers: Environmental Change on Ten of the World's Great Rivers
|first=Ellen |last=Wohl
|publisher=University of Chicago Press |year=2010
|isbn=978-0-226-90478-8}}
{{refend}}
== External links==
* [https://www.maritime-executive.com/editorials/a-trans-africa-inland-waterway-system A Trans-Africa Inland Waterway System?]
* [https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.5+Democratic+Republic+of+Congo+Waterways+Assessment Democratic Republic of Congo Waterways Assessment]
{{coord|6|45|41|S|26|57|26|E|region:CD_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Mweru]]
[[Category:Lualaba River]]
[[Category:Miombo]]
[[Category:Haut-Katanga Province]]
[[Category:Tanganyika Province]]
dwaseimfrr578773dvv5r1dx3hrgush
Semliki River
0
33444
140837
2026-06-19T16:39:13Z
Kalakpagh
2501
Created article
140837
wikitext
text/x-wiki
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
qmg23mwkrdnlf6xo55byg3zqgr5ra13
140838
140837
2026-06-19T16:39:44Z
Kalakpagh
2501
added databox
140838
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
2l3j84agods9uc6tdrijtit5loo3ewy
140839
140838
2026-06-19T16:40:24Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140839
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
[[File:View of Semliki River in DRC from Uganda - 1 Feb 2020.jpg|thumb|View of Semiliki River in DRC ]]Mɔɣili ŋɔ shee zaŋ labi Rwenzoris nyɛla din mali mɔhimɔhi ka nyɛ lahi nyɛ luɣ'shɛli binkɔbiri ni ŋubi yaɣiyi.<ref name="GRID-Arendal"/> Yaɣ'shɛŋa, Uganda nyɛla din koŋdi di tiŋgbani kamani mitanima pia zuɣu yuuni kam zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ ka di nyɛla buɣa gbibu pirinla sa'kara mibu mini mɔɣili ŋɔ zɔbu zaŋ chaŋ Lake Albert.<ref name="GRID-Arendal">{{cite book|title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda|url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|publisher=GRID-Arendal|pages=138–40|accessdate=17 January 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|url-status=dead}}</ref> Yaɣ'shɛŋa, DRC di nyɛla din koŋdi tiŋgbani yaɣa pirinla mɔɣili maa nyɛla din tooi taɣiri dooshee di gbaai bahindi tiŋgbani maa tarisi polo.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |date=11 November 2009 |accessdate=11 November 2009 |work=The Independent|location=London }}</ref>
owkv7o3ofifdcy415m2vajybwmhczc9
140840
140839
2026-06-19T16:40:59Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140840
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
[[File:View of Semliki River in DRC from Uganda - 1 Feb 2020.jpg|thumb|View of Semiliki River in DRC ]]Mɔɣili ŋɔ shee zaŋ labi Rwenzoris nyɛla din mali mɔhimɔhi ka nyɛ lahi nyɛ luɣ'shɛli binkɔbiri ni ŋubi yaɣiyi.<ref name="GRID-Arendal"/> Yaɣ'shɛŋa, Uganda nyɛla din koŋdi di tiŋgbani kamani mitanima pia zuɣu yuuni kam zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ ka di nyɛla buɣa gbibu pirinla sa'kara mibu mini mɔɣili ŋɔ zɔbu zaŋ chaŋ Lake Albert.<ref name="GRID-Arendal">{{cite book|title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda|url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|publisher=GRID-Arendal|pages=138–40|accessdate=17 January 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|url-status=dead}}</ref> Yaɣ'shɛŋa, DRC di nyɛla din koŋdi tiŋgbani yaɣa pirinla mɔɣili maa nyɛla din tooi taɣiri dooshee di gbaai bahindi tiŋgbani maa tarisi polo.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |date=11 November 2009 |accessdate=11 November 2009 |work=The Independent|location=London }}</ref>
==People==
Bala ayi nyɛ din be lala yaɣili maa nyɛ Amba niriba (Baamba, Bwamba) mini Bakonjo niriba (Konjo).<ref name="Chege">{{cite web|last=Chege|first=Florence|title=Kibale and Semuliki Conservation and Development Project|year=2002|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/kscdp_final.pdf|pages=21–22|accessdate=18 January 2013|display-authors=etal}}</ref> Ninvuɣ shɛba ban be Semliki Valley nyɛ Batuku, binkɔbi guliba ban be mɔɣili maa shee.<ref name="GRID-Arendal"/><ref name="WWF">{{cite web|title=Semuliki River Catchment and Water Resources Management|url=http://wwf.panda.org/who_we_are/wwf_offices/kenya/solutions/index.cfm?uProjectID=9F0822|publisher=WWF|accessdate=18 January 2013}}</ref> Batwa salo bela gba nyɛla ban gba be ni.<ref name="Chege"/>
== References ==
{{reflist|30em}}
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Lake Albert (Africa)]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
[[Category:Nile basin]]
sqfil0edn8kooc4ob9ikvipzlajakei
140841
140840
2026-06-19T16:41:28Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140841
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
[[File:View of Semliki River in DRC from Uganda - 1 Feb 2020.jpg|thumb|View of Semiliki River in DRC ]]Mɔɣili ŋɔ shee zaŋ labi Rwenzoris nyɛla din mali mɔhimɔhi ka nyɛ lahi nyɛ luɣ'shɛli binkɔbiri ni ŋubi yaɣiyi.<ref name="GRID-Arendal"/> Yaɣ'shɛŋa, Uganda nyɛla din koŋdi di tiŋgbani kamani mitanima pia zuɣu yuuni kam zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ ka di nyɛla buɣa gbibu pirinla sa'kara mibu mini mɔɣili ŋɔ zɔbu zaŋ chaŋ Lake Albert.<ref name="GRID-Arendal">{{cite book|title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda|url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|publisher=GRID-Arendal|pages=138–40|accessdate=17 January 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|url-status=dead}}</ref> Yaɣ'shɛŋa, DRC di nyɛla din koŋdi tiŋgbani yaɣa pirinla mɔɣili maa nyɛla din tooi taɣiri dooshee di gbaai bahindi tiŋgbani maa tarisi polo.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |date=11 November 2009 |accessdate=11 November 2009 |work=The Independent|location=London }}</ref>
==Niriba ==
Bala ayi nyɛ din be lala yaɣili maa nyɛ Amba niriba (Baamba, Bwamba) mini Bakonjo niriba (Konjo).<ref name="Chege">{{cite web|last=Chege|first=Florence|title=Kibale and Semuliki Conservation and Development Project|year=2002|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/kscdp_final.pdf|pages=21–22|accessdate=18 January 2013|display-authors=etal}}</ref> Ninvuɣ shɛba ban be Semliki Valley nyɛ Batuku, binkɔbi guliba ban be mɔɣili maa shee.<ref name="GRID-Arendal"/><ref name="WWF">{{cite web|title=Semuliki River Catchment and Water Resources Management|url=http://wwf.panda.org/who_we_are/wwf_offices/kenya/solutions/index.cfm?uProjectID=9F0822|publisher=WWF|accessdate=18 January 2013}}</ref> Batwa salo bela gba nyɛla ban gba be ni.<ref name="Chege"/>
== References ==
{{reflist|30em}}
{{Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Lake Albert (Africa)]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
[[Category:Nile basin]]
qjdr58m8dhkhnmfm7f1hj6pd9s9qtzu
140843
140841
2026-06-19T16:41:49Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140843
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
[[File:View of Semliki River in DRC from Uganda - 1 Feb 2020.jpg|thumb|View of Semiliki River in DRC ]]Mɔɣili ŋɔ shee zaŋ labi Rwenzoris nyɛla din mali mɔhimɔhi ka nyɛ lahi nyɛ luɣ'shɛli binkɔbiri ni ŋubi yaɣiyi.<ref name="GRID-Arendal"/> Yaɣ'shɛŋa, Uganda nyɛla din koŋdi di tiŋgbani kamani mitanima pia zuɣu yuuni kam zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ ka di nyɛla buɣa gbibu pirinla sa'kara mibu mini mɔɣili ŋɔ zɔbu zaŋ chaŋ Lake Albert.<ref name="GRID-Arendal">{{cite book|title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda|url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|publisher=GRID-Arendal|pages=138–40|accessdate=17 January 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|url-status=dead}}</ref> Yaɣ'shɛŋa, DRC di nyɛla din koŋdi tiŋgbani yaɣa pirinla mɔɣili maa nyɛla din tooi taɣiri dooshee di gbaai bahindi tiŋgbani maa tarisi polo.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |date=11 November 2009 |accessdate=11 November 2009 |work=The Independent|location=London }}</ref>
==Niriba ==
Bala ayi nyɛ din be lala yaɣili maa nyɛ Amba niriba (Baamba, Bwamba) mini Bakonjo niriba (Konjo).<ref name="Chege">{{cite web|last=Chege|first=Florence|title=Kibale and Semuliki Conservation and Development Project|year=2002|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/kscdp_final.pdf|pages=21–22|accessdate=18 January 2013|display-authors=etal}}</ref> Ninvuɣ shɛba ban be Semliki Valley nyɛ Batuku, binkɔbi guliba ban be mɔɣili maa shee.<ref name="GRID-Arendal"/><ref name="WWF">{{cite web|title=Semuliki River Catchment and Water Resources Management|url=http://wwf.panda.org/who_we_are/wwf_offices/kenya/solutions/index.cfm?uProjectID=9F0822|publisher=WWF|accessdate=18 January 2013}}</ref> Batwa salo bela gba nyɛla ban gba be ni.<ref name="Chege"/>
== References ==
{{reflist|30em}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Lake Albert (Africa)]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
[[Category:Nile basin]]
avkb3fzeqo7cjsn281r1qxiq6ttp57d
140845
140843
2026-06-19T16:42:16Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140845
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
[[File:View of Semliki River in DRC from Uganda - 1 Feb 2020.jpg|thumb|View of Semiliki River in DRC ]]Mɔɣili ŋɔ shee zaŋ labi Rwenzoris nyɛla din mali mɔhimɔhi ka nyɛ lahi nyɛ luɣ'shɛli binkɔbiri ni ŋubi yaɣiyi.<ref name="GRID-Arendal"/> Yaɣ'shɛŋa, Uganda nyɛla din koŋdi di tiŋgbani kamani mitanima pia zuɣu yuuni kam zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ ka di nyɛla buɣa gbibu pirinla sa'kara mibu mini mɔɣili ŋɔ zɔbu zaŋ chaŋ Lake Albert.<ref name="GRID-Arendal">{{cite book|title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda|url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|publisher=GRID-Arendal|pages=138–40|accessdate=17 January 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|url-status=dead}}</ref> Yaɣ'shɛŋa, DRC di nyɛla din koŋdi tiŋgbani yaɣa pirinla mɔɣili maa nyɛla din tooi taɣiri dooshee di gbaai bahindi tiŋgbani maa tarisi polo.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |date=11 November 2009 |accessdate=11 November 2009 |work=The Independent|location=London }}</ref>
==Niriba ==
Bala ayi nyɛ din be lala yaɣili maa nyɛ Amba niriba (Baamba, Bwamba) mini Bakonjo niriba (Konjo).<ref name="Chege">{{cite web|last=Chege|first=Florence|title=Kibale and Semuliki Conservation and Development Project|year=2002|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/kscdp_final.pdf|pages=21–22|accessdate=18 January 2013|display-authors=etal}}</ref> Ninvuɣ shɛba ban be Semliki Valley nyɛ Batuku, binkɔbi guliba ban be mɔɣili maa shee.<ref name="GRID-Arendal"/><ref name="WWF">{{cite web|title=Semuliki River Catchment and Water Resources Management|url=http://wwf.panda.org/who_we_are/wwf_offices/kenya/solutions/index.cfm?uProjectID=9F0822|publisher=WWF|accessdate=18 January 2013}}</ref> Batwa salo bela gba nyɛla ban gba be ni.<ref name="Chege"/>
== Kundivihira ==
{{reflist|30em}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Lake Albert (Africa)]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
[[Category:Nile basin]]
ihmncqp3ajydlcm0xq7211gykzqzu50
140856
140845
2026-06-19T16:55:43Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140856
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
{{short description|River in Democratic Republic of the Congo}}
{{Infobox river
| name = Semliki River
| name_native =
| name_native_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Semliki River.jpg
| image_size =
| image_caption =
| map = Rivers of South West Uganda.png
| map_size = 250
| map_caption = Rivers of south west Uganda with the Semliki (center left).
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = Countries
| subdivision_name1 = [[Democratic Republic of the Congo|DR Congo]] (DRC)<br/>[[Uganda]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length = {{cvt|313|km|mi|abbr=on}}<ref name="Waterway">{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/region|title=Waterway}}</ref>
{{cvt|140|km|mi|abbr=on}}<ref name="highlights">{{cite web|title=Highlights of the Uganda Atlas of Our Changing Environment, River Semliki – Lake Albert|url=http://nema-ug.org/atlas/atlas_pollution.pdf|publisher=National Environment Management Authority (NEMA) Uganda|accessdate=16 January 2013}}</ref>
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location= Near mouth
| discharge1_min =
| discharge1_avg = (Period: 1971–2000){{cvt|238.8|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Nile River">{{cite web|url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/article/nile?catid=186&Itemid=496|title=Nile River|last=Eric|first=Tilman}}</ref>
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = [[Lake Edward]]
| source1_location = [[Ishango]], DRC, [[North Kivu Province]]
| source1_coordinates= {{coord|00|08|25|S|29|36|04|E|display=inline}}<ref name="coords">Geolocation with Google Earth</ref>
| source1_elevation = {{cvt|997|m|abbr=on}}<ref name="derived">Derived from geolocation with [[Google Earth]].</ref>
| mouth = [[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
| mouth_location = southeast of [[Bunia]], DRC, [[Ituri Province]]
| mouth_coordinates = {{coord|01|15|45|N|30|27|46|E|display=inline,title}}<ref name="coords"/>
| mouth_elevation = {{cvt|619|m|abbr=on}}<ref name="derived"/>
| progression =
| river_system = [[Nile River]]
| basin_size = {{cvt|35,087.6|km2|mi2|abbr=on}}<ref name="Nile River"/>
| tributaries_left = Taiya
| tributaries_right = Lamia, Ndugutu, Nyahuka, Kirumia
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
[[File:River semliki.png|thumb|The Aerial view of River semliki]]
'''Semliki Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Semliki'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din waɣilim nyɛ kilomitanima kɔbigi ni pihinahi,<ref name="highlights"/> ka nyɛ din be [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC) mini [[Uganda]] zaŋ n-ti gbaŋsabila tiŋgbani. Di nyɛla din zɔri doli wulinpuhili bin din gbaai Lake Edward din be Beni yaɣili, Nord-Kivu, DRC ka chɛ Rwenzori zoya bagi nudirigu ka zo chaŋ nti lu Lake Albert din be Irumu yaɣili, DRC. Di kolinoli nyɛla din miri tiŋkpaŋ yuli booni Katolingo ka di nyɛ din be Kanara, Ntoroko yaɣili, [[Uganda]].<ref name="Google Maps"/> Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din chaŋ nti yɛligi ka nyɛ din pahi di tarisi ni DRC mini Ugandan sunsuuni di gbaai bahindi Bundibugyo mini Ntoroko yaɣia din miri Semuliki National Paaki.<ref name="Google Maps">{{cite web|title=Google Maps|url=https://maps.google.com/maps?ll=-0.140278,29.601111&spn=0.1,0.1&t=m&q=-0.140278,29.601111|year=2013|accessdate=17 January 2013}}</ref>
[[File:View of Semliki River in DRC from Uganda - 1 Feb 2020.jpg|thumb|View of Semiliki River in DRC ]]Mɔɣili ŋɔ shee zaŋ labi Rwenzoris nyɛla din mali mɔhimɔhi ka nyɛ lahi nyɛ luɣ'shɛli binkɔbiri ni ŋubi yaɣiyi.<ref name="GRID-Arendal"/> Yaɣ'shɛŋa, Uganda nyɛla din koŋdi di tiŋgbani kamani mitanima pia zuɣu yuuni kam zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ ka di nyɛla buɣa gbibu pirinla sa'kara mibu mini mɔɣili ŋɔ zɔbu zaŋ chaŋ Lake Albert.<ref name="GRID-Arendal">{{cite book|title=Transboundary and Cross-Border Environmental Issues: Uganda|url=http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|publisher=GRID-Arendal|pages=138–40|accessdate=17 January 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203943/http://www.grida.no/_res/site/file/publications/uganda-atlas/UGatlas_scr_ch3.pdf|url-status=dead}}</ref> Yaɣ'shɛŋa, DRC di nyɛla din koŋdi tiŋgbani yaɣa pirinla mɔɣili maa nyɛla din tooi taɣiri dooshee di gbaai bahindi tiŋgbani maa tarisi polo.<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/environment/changing-river-course-alters-ugandadr-congo-border-1818532.html |title=Changing River Course Alters Uganda-DR Congo Border |date=11 November 2009 |accessdate=11 November 2009 |work=The Independent|location=London }}</ref>
==Niriba ==
Bala ayi nyɛ din be lala yaɣili maa nyɛ Amba niriba (Baamba, Bwamba) mini Bakonjo niriba (Konjo).<ref name="Chege">{{cite web|last=Chege|first=Florence|title=Kibale and Semuliki Conservation and Development Project|year=2002|publisher=International Union for Conservation of Nature (IUCN)|url=http://cmsdata.iucn.org/downloads/kscdp_final.pdf|pages=21–22|accessdate=18 January 2013|display-authors=etal}}</ref> Ninvuɣ shɛba ban be Semliki Valley nyɛ Batuku, binkɔbi guliba ban be mɔɣili maa shee.<ref name="GRID-Arendal"/><ref name="WWF">{{cite web|title=Semuliki River Catchment and Water Resources Management|url=http://wwf.panda.org/who_we_are/wwf_offices/kenya/solutions/index.cfm?uProjectID=9F0822|publisher=WWF|accessdate=18 January 2013}}</ref> Batwa salo bela gba nyɛla ban gba be ni.<ref name="Chege"/>
== Kundivihira ==
{{reflist|30em}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Lake Albert (Africa)]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
[[Category:Nile basin]]
7gmik61ybexy1cm17ra5yx6wlky0d5t
Eyo Festival
0
33445
140862
2026-06-19T19:28:08Z
K.D.Nburidiba
4111
Created a new article
140862
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima chuɣu n zaya n-ti Lagos yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
2vrsf2r82ixnfuyrz6gsvz1auzrxmec
140863
140862
2026-06-19T19:35:30Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
140863
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima chuɣu n zaya n-ti Lagos yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, Lagos high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
r9xlqe7z2a2qz1t18l07ylviyeouu2r
140864
140863
2026-06-19T19:45:18Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
140864
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima chuɣu n zaya n-ti Lagos yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, Lagos high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
== Eyo ==
Lala bachi ŋo "Eyo" maa gbunni nyɛla ban yɛri neen' shɛŋa nnwara, ka bɛ lahi bolili ''masquerades,'' ''din yirina chuɣu maa saha.'' Lala bɛni mi maa ni yi shɛli na din sɔɣi Lagos tingbani maa ni.
b2fc14dnegv7701m5pr0653nccmji4f
140865
140864
2026-06-19T19:54:58Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a content
140865
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima chuɣu n zaya n-ti Lagos yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, Lagos high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
== Eyo ==
Lala bachi ŋo "Eyo" maa gbunni nyɛla ban yɛri neen' shɛŋa nnwara, ka bɛ lahi bolili ''masquerades,'' ''din yirina chuɣu maa saha.'' Lala bɛni mi maa ni yi shɛli na din sɔɣi Lagos tingbani maa ni.
Saha shɛli ha, Eyo chuɣu mo maa daa puhirimi n bee di Lagos naa ŋun kani ni zali shɛli ka tuhi ŋun na yɛn di nam maa mi sɔli, din saha na palo m bala. Eyo maa dali, tiŋ maa pal' daa (din yi Carter Briiji maa hali ni Tinubu Square) nyɛla bɛ ni yɛn kpari shɛli ka che ka Idumota mi niŋdi li pamIdunganran puuni.
cvo19wp871apkfhnyeiqa1uoo6vpog7
140866
140865
2026-06-19T20:20:52Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a link
140866
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima [[chuɣu]] n zaya n-ti [[Lagos]] yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, Lagos high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
== Eyo ==
Lala bachi ŋo "Eyo" maa gbunni nyɛla ban yɛri neen' shɛŋa nnwara, ka bɛ lahi bolili ''masquerades,'' ''din yirina chuɣu maa saha.'' Lala bɛni mi maa ni yi shɛli na din sɔɣi Lagos tingbani maa ni.
Saha shɛli ha, Eyo chuɣu mo maa daa puhirimi n bee di Lagos naa ŋun kani ni zali shɛli ka tuhi ŋun na yɛn di nam maa mi sɔli, din saha na palo m bala. Eyo maa dali, tiŋ maa pal' daa (din yi Carter Briiji maa hali ni Tinubu Square) nyɛla bɛ ni yɛn kpari shɛli ka che ka Idumota mi niŋdi li pamIdunganran puuni.
ib296et4d9ke0vus6n96bhhb6ovy0pr
140867
140866
2026-06-19T20:22:10Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a link
140867
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima [[chuɣu]] n zaya n-ti [[Lagos]] yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, [[Lagos]] high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
== Eyo ==
Lala bachi ŋo "Eyo" maa gbunni nyɛla ban yɛri neen' shɛŋa nnwara, ka bɛ lahi bolili ''masquerades,'' ''din yirina chuɣu maa saha.'' Lala bɛni mi maa ni yi shɛli na din sɔɣi Lagos tingbani maa ni.
Saha shɛli ha, Eyo [[chuɣu]] mo maa daa puhirimi n bee di Lagos naa ŋun kani ni zali shɛli ka tuhi ŋun na yɛn di nam maa mi sɔli, din saha na palo m bala. Eyo maa dali, tiŋ maa pal' daa (din yi Carter Briiji maa hali ni Tinubu Square) nyɛla bɛ ni yɛn kpari shɛli ka che ka Idumota mi niŋdi li pamIdunganran puuni.
ed4t9gholjp71e0ecesam2vpn4k8yql
140868
140867
2026-06-19T20:22:53Z
K.D.Nburidiba
4111
Added a reference
140868
wikitext
text/x-wiki
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima [[chuɣu]] n zaya n-ti [[Lagos]] yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, [[Lagos]] high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
== Eyo ==
Lala bachi ŋo "Eyo" maa gbunni nyɛla ban yɛri neen' shɛŋa nnwara, ka bɛ lahi bolili ''masquerades,'' ''din yirina chuɣu maa saha.'' Lala bɛni mi maa ni yi shɛli na din sɔɣi Lagos tingbani maa ni.
Saha shɛli ha, Eyo [[chuɣu]] mo maa daa puhirimi n bee di Lagos naa ŋun kani ni zali shɛli ka tuhi ŋun na yɛn di nam maa mi sɔli, din saha na palo m bala. Eyo maa dali, tiŋ maa pal' daa (din yi Carter Briiji maa hali ni Tinubu Square) nyɛla bɛ ni yɛn kpari shɛli ka che ka Idumota mi niŋdi li pamIdunganran puuni.
== Kundivihira ==
5p3djsq9eq7j1ugrl7k2gzjsbnjlnlj
140869
140868
2026-06-19T20:24:32Z
K.D.Nburidiba
4111
140869
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Eyo Festival''', bɛ ni lahi mi shɛli '''Adamu Orisha Play''', nyɛla Yɔriba nima [[chuɣu]] n zaya n-ti [[Lagos]] yaɣili, Nigeria tingbanni ka mali taarihi kpeeni din yina Iperu-Remo, tiŋ din be Ikenne Local Government ni, Ogun State yaɣili ŋo.
Ti ni di sahashɛli ŋo, Lagos nima zaŋli mi n lebi diɛma shɛli tiŋsi ni niriba ni chani n ti yuunda. Pirinla di lebiginsim taarihi zuɣu, Lagos Island nima ni puhiri li. Dabisili shɛli bɛ ni daa zaŋ zali di puhibu n nyɛ yuuni 2000 din daa bo yɛl' maŋli nti G.B.A. Coker, [[Lagos]] high chief, Olori Adimu mini Olori Eyo ban daa nyɛ Adimu Eyo kali ninsɔɣira maa.
== Eyo ==
Lala bachi ŋo "Eyo" maa gbunni nyɛla ban yɛri neen' shɛŋa nnwara, ka bɛ lahi bolili ''masquerades,'' ''din yirina chuɣu maa saha.'' Lala bɛni mi maa ni yi shɛli na din sɔɣi Lagos tingbani maa ni.
Saha shɛli ha, Eyo [[chuɣu]] mo maa daa puhirimi n bee di Lagos naa ŋun kani ni zali shɛli ka tuhi ŋun na yɛn di nam maa mi sɔli, din saha na palo m bala. Eyo maa dali, tiŋ maa pal' daa (din yi Carter Briiji maa hali ni Tinubu Square) nyɛla bɛ ni yɛn kpari shɛli ka che ka Idumota mi niŋdi li pamIdunganran puuni.
== Kundivihira ==
1ifdfvecwns34espowikie28awl6rnc
Rutshuru River
0
33446
140890
2026-06-20T08:31:09Z
Kalakpagh
2501
Created article
140890
wikitext
text/x-wiki
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be[[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
12i5vmhymw3za311rxjteunxy86dsaz
140891
140890
2026-06-20T08:32:07Z
Kalakpagh
2501
added databox
140891
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be[[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
suq81fjndmmlv370xuy8ecm0x5wxud1
140892
140891
2026-06-20T08:32:30Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140892
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be[[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
=Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
si919grkcxj9cgkzraedo32fzyneokn
140893
140892
2026-06-20T08:33:12Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140893
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be[[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
=Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
chww5w0ddr8z2f8q3pukfbmbl7v4ooc
140894
140893
2026-06-20T08:33:34Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140894
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be [[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
=Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
c9lkr0n6x01c6gmuuhinnvt601vy77h
140895
140894
2026-06-20T08:36:03Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140895
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be [[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
=Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
Mɔɣili ŋɔ nyɛla yiŋ zaŋ n-ti ŋamli.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=43}} Bin din gbaai yuuni 2007, ŋamli ban kalinli yiɣisi kɔbigi ni pinaanu nyɛla ban daa be tihi din be Rutshuru Mɔɣili ŋɔ shee.{{sfn|Howell|Bourlière|2007|p=573}}
Gbaabu nyɛla din chani zaŋ jandi mɔɣili ŋɔ labi gbibu ka yɛlli ni di nyɛla din mali anfaani pam zaŋ n-ti lala yaɣili ŋɔ.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=275}}
t76nuaot0ucseq2pr1hcwqvtkmqt3zt
140896
140895
2026-06-20T08:37:00Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140896
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be [[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
==Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
Mɔɣili ŋɔ nyɛla yiŋ zaŋ n-ti ŋamli.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=43}} Bin din gbaai yuuni 2007, ŋamli ban kalinli yiɣisi kɔbigi ni pinaanu nyɛla ban daa be tihi din be Rutshuru Mɔɣili ŋɔ shee.{{sfn|Howell|Bourlière|2007|p=573}}
Gbaabu nyɛla din chani zaŋ jandi mɔɣili ŋɔ labi gbibu ka yɛlli ni di nyɛla din mali anfaani pam zaŋ n-ti lala yaɣili ŋɔ.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=275}}
== See also ==
* [[Lake Bunyonyi]]
* [[Lake Edward]]
* [[Virunga National Park]]
==References==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Sources==
{{refbegin|24em}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |url-status=dead|archive-date=2010-04-01 |title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RjWPbnRuWk8C&pg=PA35
|title=Volcano and Geothermal Tourism: Sustainable Geo-Resources for Leisure and Recreation
|first1=Patricia |last1=Erfurt-Cooper |first2=Malcolm |last2=Cooper
|publisher=Earthscan |year=2010 |isbn=978-1-84407-870-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-kOvkb-xbU8C&pg=PA573
|title=African Ecology and Human Evolution
|first1=F. |last1=Howell |first2=François |last2=Bourlière
|publisher=Transaction Publishers |year=2007 |isbn=978-0-202-36136-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA275
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_TWftBeiEFEC&pg=PA157
|title=In the shade of an acacia tree: memoirs of a health officer in Africa, 1945-1959
|first=Frank L. |last=Lambrecht
|publisher=American Philosophical Society |year=1991 |isbn=0-87169-194-9}}
*{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Virunga_National_Park,_Democratic_Republic_of_Congo
|title=Virunga National Park, Democratic Republic of Congo
|date=July 4, 2009
|last=UN Environment Programme
|access-date=2011-12-22}}
{{refend}}
== External links ==
* {{Commons category-inline}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Virunga Mountains]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
3r2oj5362a22ryo63anv7eagg1flw4v
140897
140896
2026-06-20T08:37:28Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
140897
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be [[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
==Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
Mɔɣili ŋɔ nyɛla yiŋ zaŋ n-ti ŋamli.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=43}} Bin din gbaai yuuni 2007, ŋamli ban kalinli yiɣisi kɔbigi ni pinaanu nyɛla ban daa be tihi din be Rutshuru Mɔɣili ŋɔ shee.{{sfn|Howell|Bourlière|2007|p=573}}
Gbaabu nyɛla din chani zaŋ jandi mɔɣili ŋɔ labi gbibu ka yɛlli ni di nyɛla din mali anfaani pam zaŋ n-ti lala yaɣili ŋɔ.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=275}}
== Lihimi m pahi ==
* [[Lake Bunyonyi]]
* [[Lake Edward]]
* [[Virunga National Park]]
==References==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Sources==
{{refbegin|24em}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |url-status=dead|archive-date=2010-04-01 |title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RjWPbnRuWk8C&pg=PA35
|title=Volcano and Geothermal Tourism: Sustainable Geo-Resources for Leisure and Recreation
|first1=Patricia |last1=Erfurt-Cooper |first2=Malcolm |last2=Cooper
|publisher=Earthscan |year=2010 |isbn=978-1-84407-870-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-kOvkb-xbU8C&pg=PA573
|title=African Ecology and Human Evolution
|first1=F. |last1=Howell |first2=François |last2=Bourlière
|publisher=Transaction Publishers |year=2007 |isbn=978-0-202-36136-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA275
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_TWftBeiEFEC&pg=PA157
|title=In the shade of an acacia tree: memoirs of a health officer in Africa, 1945-1959
|first=Frank L. |last=Lambrecht
|publisher=American Philosophical Society |year=1991 |isbn=0-87169-194-9}}
*{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Virunga_National_Park,_Democratic_Republic_of_Congo
|title=Virunga National Park, Democratic Republic of Congo
|date=July 4, 2009
|last=UN Environment Programme
|access-date=2011-12-22}}
{{refend}}
== External links ==
* {{Commons category-inline}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Virunga Mountains]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
61xjpf2adnou5wawzdsssx4hf9gnhwx
140898
140897
2026-06-20T08:37:49Z
Kalakpagh
2501
/* References */ Updated Content
140898
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be [[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
==Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
Mɔɣili ŋɔ nyɛla yiŋ zaŋ n-ti ŋamli.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=43}} Bin din gbaai yuuni 2007, ŋamli ban kalinli yiɣisi kɔbigi ni pinaanu nyɛla ban daa be tihi din be Rutshuru Mɔɣili ŋɔ shee.{{sfn|Howell|Bourlière|2007|p=573}}
Gbaabu nyɛla din chani zaŋ jandi mɔɣili ŋɔ labi gbibu ka yɛlli ni di nyɛla din mali anfaani pam zaŋ n-ti lala yaɣili ŋɔ.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=275}}
== Lihimi m pahi ==
* [[Lake Bunyonyi]]
* [[Lake Edward]]
* [[Virunga National Park]]
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Sources==
{{refbegin|24em}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |url-status=dead|archive-date=2010-04-01 |title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RjWPbnRuWk8C&pg=PA35
|title=Volcano and Geothermal Tourism: Sustainable Geo-Resources for Leisure and Recreation
|first1=Patricia |last1=Erfurt-Cooper |first2=Malcolm |last2=Cooper
|publisher=Earthscan |year=2010 |isbn=978-1-84407-870-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-kOvkb-xbU8C&pg=PA573
|title=African Ecology and Human Evolution
|first1=F. |last1=Howell |first2=François |last2=Bourlière
|publisher=Transaction Publishers |year=2007 |isbn=978-0-202-36136-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA275
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_TWftBeiEFEC&pg=PA157
|title=In the shade of an acacia tree: memoirs of a health officer in Africa, 1945-1959
|first=Frank L. |last=Lambrecht
|publisher=American Philosophical Society |year=1991 |isbn=0-87169-194-9}}
*{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Virunga_National_Park,_Democratic_Republic_of_Congo
|title=Virunga National Park, Democratic Republic of Congo
|date=July 4, 2009
|last=UN Environment Programme
|access-date=2011-12-22}}
{{refend}}
== External links ==
* {{Commons category-inline}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Virunga Mountains]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
dtaw3ourdpxeksfublmo49b7pwoqrdo
140899
140898
2026-06-20T08:38:16Z
Kalakpagh
2501
/* Sources */ Updated Content
140899
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rutshuru Mɔɣili''' ([[French language|French]]: ''Rivière Rutshuru'') ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Democratic Republic of the Congo]] tnuzaa zuɣu ka nyɛ din zɔri chani nti luri Lake Mutanda din be [[Uganda]], di nyɛla in lahi zɔri kpari wulinpuhili polo chani nti chirigiri Lake Rutanzige (bɛ ni daa na mi shɛli Lake Edward). Mɔɣili maa waɣilim nyɛla din be Rutshuru din be North Kivu yaɣili.{{sfn|Blaes|2008}}
==Course==
Rutshuru nyɛla mɔɣ'shɛli din tiri Nile kom pam gari mɔɣ'shɛŋa din pahi maa.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=35}} Lake Bunyonyi din galisim nyɛ mitanima {{convert|1962|m|ft}} nyɛla din nyari kom Kabirita Mɔɣili din be [[Rwanda]] mini kulibɔŋ shɛŋa zaa din be lala yaɣili ŋɔ ka dizuɣu chɛ ka di kom tooi pahiri paari {{convert|2200|to|2478|m|ft}}.
Lake Bunyoni nyɛla din zɔri chani nti luri Ruhuhuma bahi ni din be mɔɣili maa wulinpuhili. Lala bahi Ŋɔ nuzaa zuɣu ka Ishasha mɔɣili be ka di nudirigu polo mi nyɛ Lake Mutanda din galisim nyɛ mitanima {{convert|1,800|m|ft}}.
Lake Mutanda kom nyɛla din zɔri chani nti gariti Kako mɔɣili wulinluhili n chaŋ nti lu Rutshuru.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=277}}
Saha shɛli ha, bɛ ni pa mi shɛli Lake Kivu ŋɔ daa na nyɛla kulibɔŋ zaŋ n-ti Rutshuru Mɔɣili. Mɔɣili maa kom nyɛ din pirigi leei Lake Kivu ŋɔ ka nyɛ din zɔri chani nti luri [[Lake Tanganyika]].{{sfn|Lambrecht|1991|p=157}}
Mɔɣili maa gbunni polo, di nyɛla din zɔri gariti [[Virunga National Park]].{{sfn|UN Environment Programme|2009}}
Rutshuru, Rwindi n-ti pahi Ishasha mɔɣa nyɛla din laɣim taba leei mɔɣili zaŋ labi Lake Rutanzige wulinluhili polo.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=36}}
Mɔɣili ŋɔ nyɛla yiŋ zaŋ n-ti ŋamli.{{sfn|Erfurt-Cooper|Cooper|2010|p=43}} Bin din gbaai yuuni 2007, ŋamli ban kalinli yiɣisi kɔbigi ni pinaanu nyɛla ban daa be tihi din be Rutshuru Mɔɣili ŋɔ shee.{{sfn|Howell|Bourlière|2007|p=573}}
Gbaabu nyɛla din chani zaŋ jandi mɔɣili ŋɔ labi gbibu ka yɛlli ni di nyɛla din mali anfaani pam zaŋ n-ti lala yaɣili ŋɔ.{{sfn|Hughes|Hughes|1992|p=275}}
== Lihimi m pahi ==
* [[Lake Bunyonyi]]
* [[Lake Edward]]
* [[Virunga National Park]]
==Kundivihira ==
{{reflist |colwidth=30em}}
==Din yi shɛli na==
{{refbegin|24em}}
*{{cite web |url=http://www.rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100401040116/http://rgc.cd/doctech/UNDP-GIS-25_RDC_administratif.pdf |url-status=dead|archive-date=2010-04-01 |title=Découpage administratif de la République Démocratique du Congo
|first=X. |last=Blaes |publisher=PNUD-SIG |date=October 2008
|access-date=2011-12-09}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=RjWPbnRuWk8C&pg=PA35
|title=Volcano and Geothermal Tourism: Sustainable Geo-Resources for Leisure and Recreation
|first1=Patricia |last1=Erfurt-Cooper |first2=Malcolm |last2=Cooper
|publisher=Earthscan |year=2010 |isbn=978-1-84407-870-7}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-kOvkb-xbU8C&pg=PA573
|title=African Ecology and Human Evolution
|first1=F. |last1=Howell |first2=François |last2=Bourlière
|publisher=Transaction Publishers |year=2007 |isbn=978-0-202-36136-9}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=VLjafeXa3gMC&pg=PA275
|title=A directory of African wetlands
|first1=R. H. |last1=Hughes |first2=J. S. |last2=Hughes
|publisher=IUCN |year=1992 |isbn=2-88032-949-3}}
*{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_TWftBeiEFEC&pg=PA157
|title=In the shade of an acacia tree: memoirs of a health officer in Africa, 1945-1959
|first=Frank L. |last=Lambrecht
|publisher=American Philosophical Society |year=1991 |isbn=0-87169-194-9}}
*{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Virunga_National_Park,_Democratic_Republic_of_Congo
|title=Virunga National Park, Democratic Republic of Congo
|date=July 4, 2009
|last=UN Environment Programme
|access-date=2011-12-22}}
{{refend}}
== External links ==
* {{Commons category-inline}}
{{-}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:Lake Edward]]
[[Category:Virunga Mountains]]
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Nile basin]]
2epnyyfmkwyb454n77jrz2yhsu5ikx4
Ishasha River
0
33447
140900
2026-06-20T08:40:26Z
Kalakpagh
2501
Created article
140900
wikitext
text/x-wiki
Ishasha Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
gzww1plat2hcrc0g92lq5kenljedjq9
140901
140900
2026-06-20T08:41:11Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140901
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Ishasha Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
d16k2jem6s0k9jom5kae8njbsswh8ab
140902
140901
2026-06-20T08:41:32Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140902
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
rq94gi7uspqmjxrhaaky4onsb2ikye2
140903
140902
2026-06-20T08:41:53Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140903
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Description==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
ejxmhcov1tpaknaz1t8ys5dqbyntr1r
140904
140903
2026-06-20T08:42:20Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140904
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
9w9gx6vmivo4txggn1uuy5b8m8uao8a
140906
140904
2026-06-20T08:44:38Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140906
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
Bin din gbaai niɣilim buɣim ŋɔ maʒina maa shee, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni Uganda-Democratic Republic of the Congo (DRC) tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din kpɛ DRC tiŋgbani ni zo chaŋ nti gari Ishasha din be [[Queen Elizabeth National Park]] (QENP) wulinluhili polo. Di nyɛla din ŋmaligi zɔri kpari nudirigu zuɣu bin din gbaai QENP chaŋ hali nti chirigi Lake Edward.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-07 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-03-22 |title=Explore the Ishasha wilderness of Queen Elizabeth National Park |url=https://www.gorillatrekafrica.com/explore-the-ishasha-wilderness-of-queen-elizabeth-national-park/ |access-date=2024-06-19 |language=en-US}}</ref>
d1fzna0d02bzesxwdhik97m1a07m1vq
140907
140906
2026-06-20T08:45:20Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140907
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
Bin din gbaai niɣilim buɣim ŋɔ maʒina maa shee, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni Uganda-Democratic Republic of the Congo (DRC) tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din kpɛ DRC tiŋgbani ni zo chaŋ nti gari Ishasha din be [[Queen Elizabeth National Park]] (QENP) wulinluhili polo. Di nyɛla din ŋmaligi zɔri kpari nudirigu zuɣu bin din gbaai QENP chaŋ hali nti chirigi Lake Edward.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-07 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-03-22 |title=Explore the Ishasha wilderness of Queen Elizabeth National Park |url=https://www.gorillatrekafrica.com/explore-the-ishasha-wilderness-of-queen-elizabeth-national-park/ |access-date=2024-06-19 |language=en-US}}</ref>
== Location ==
{{PoI start}}
{{PoI|Kabale District source|-1.09|29.89|UGA|Elevation: 6020 ft}}
{{PoI|Entering Bwindi Impenetrable Forest|-0.956|29.778|UGA|Elev: 4987 ft}}
{{PoI|Kanungu power station|-0.872|29.665|UGA|Elev: 3554 ft}}
{{PoI|Uganda-DRC border|-0.834|29.639|UGA|Elev: 3432 ft}}
{{PoI|Ishasha town|-0.735|29.630|COD|Elev: 3285 ft}}
{{PoI|Lake Edward mouth|-0.445|29.686|UGA|Elev: 2995 ft}}
{{PoI end}}
pb8wmg3bro665xe4jdvuylqap9styku
140908
140907
2026-06-20T08:45:50Z
Kalakpagh
2501
/* Location */ Updated Content
140908
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
Bin din gbaai niɣilim buɣim ŋɔ maʒina maa shee, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni Uganda-Democratic Republic of the Congo (DRC) tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din kpɛ DRC tiŋgbani ni zo chaŋ nti gari Ishasha din be [[Queen Elizabeth National Park]] (QENP) wulinluhili polo. Di nyɛla din ŋmaligi zɔri kpari nudirigu zuɣu bin din gbaai QENP chaŋ hali nti chirigi Lake Edward.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-07 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-03-22 |title=Explore the Ishasha wilderness of Queen Elizabeth National Park |url=https://www.gorillatrekafrica.com/explore-the-ishasha-wilderness-of-queen-elizabeth-national-park/ |access-date=2024-06-19 |language=en-US}}</ref>
== Dooshee ==
{{PoI start}}
{{PoI|Kabale District source|-1.09|29.89|UGA|Elevation: 6020 ft}}
{{PoI|Entering Bwindi Impenetrable Forest|-0.956|29.778|UGA|Elev: 4987 ft}}
{{PoI|Kanungu power station|-0.872|29.665|UGA|Elev: 3554 ft}}
{{PoI|Uganda-DRC border|-0.834|29.639|UGA|Elev: 3432 ft}}
{{PoI|Ishasha town|-0.735|29.630|COD|Elev: 3285 ft}}
{{PoI|Lake Edward mouth|-0.445|29.686|UGA|Elev: 2995 ft}}
{{PoI end}}
stwygkvwt5jwfdwiyt8ffphwxlbiv5x
140909
140908
2026-06-20T08:46:27Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140909
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
Bin din gbaai niɣilim buɣim ŋɔ maʒina maa shee, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni Uganda-Democratic Republic of the Congo (DRC) tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din kpɛ DRC tiŋgbani ni zo chaŋ nti gari Ishasha din be [[Queen Elizabeth National Park]] (QENP) wulinluhili polo. Di nyɛla din ŋmaligi zɔri kpari nudirigu zuɣu bin din gbaai QENP chaŋ hali nti chirigi Lake Edward.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-07 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-03-22 |title=Explore the Ishasha wilderness of Queen Elizabeth National Park |url=https://www.gorillatrekafrica.com/explore-the-ishasha-wilderness-of-queen-elizabeth-national-park/ |access-date=2024-06-19 |language=en-US}}</ref>
== Dooshee ==
{{PoI start}}
{{PoI|Kabale District source|-1.09|29.89|UGA|Elevation: 6020 ft}}
{{PoI|Entering Bwindi Impenetrable Forest|-0.956|29.778|UGA|Elev: 4987 ft}}
{{PoI|Kanungu power station|-0.872|29.665|UGA|Elev: 3554 ft}}
{{PoI|Uganda-DRC border|-0.834|29.639|UGA|Elev: 3432 ft}}
{{PoI|Ishasha town|-0.735|29.630|COD|Elev: 3285 ft}}
{{PoI|Lake Edward mouth|-0.445|29.686|UGA|Elev: 2995 ft}}
{{PoI end}}
==See also==
*[[List of rivers of Uganda]]
*[[List of rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
==References==
{{reflist}}
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
1oom4kx4ylctm9hnsk6363t5cd1v60e
140910
140909
2026-06-20T08:46:59Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140910
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
Bin din gbaai niɣilim buɣim ŋɔ maʒina maa shee, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni Uganda-Democratic Republic of the Congo (DRC) tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din kpɛ DRC tiŋgbani ni zo chaŋ nti gari Ishasha din be [[Queen Elizabeth National Park]] (QENP) wulinluhili polo. Di nyɛla din ŋmaligi zɔri kpari nudirigu zuɣu bin din gbaai QENP chaŋ hali nti chirigi Lake Edward.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-07 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-03-22 |title=Explore the Ishasha wilderness of Queen Elizabeth National Park |url=https://www.gorillatrekafrica.com/explore-the-ishasha-wilderness-of-queen-elizabeth-national-park/ |access-date=2024-06-19 |language=en-US}}</ref>
== Dooshee ==
{{PoI start}}
{{PoI|Kabale District source|-1.09|29.89|UGA|Elevation: 6020 ft}}
{{PoI|Entering Bwindi Impenetrable Forest|-0.956|29.778|UGA|Elev: 4987 ft}}
{{PoI|Kanungu power station|-0.872|29.665|UGA|Elev: 3554 ft}}
{{PoI|Uganda-DRC border|-0.834|29.639|UGA|Elev: 3432 ft}}
{{PoI|Ishasha town|-0.735|29.630|COD|Elev: 3285 ft}}
{{PoI|Lake Edward mouth|-0.445|29.686|UGA|Elev: 2995 ft}}
{{PoI end}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Uganda]]
*[[List of rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
==References==
{{reflist}}
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
ene32ptg0ott63akdiw220nd6fogb4q
140911
140910
2026-06-20T08:47:24Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140911
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ishasha Mɔɣili''' ŋɔ nyɛla mɔɣili din be [[Uganda]] wulinluhili ka nyɛ din pahi di tarisi ni [[Democratic Republic of the Congo]].Di nyɛla din zɔri chani nti gariti Kabale chaŋ nti kpɛ Lake Edward .<ref>{{cite web |title=Southwestern Uganda |url=https://www.google.com/maps/@-0.8569821,29.8096055,103541m/data=!3m1!1e3 |website=Google Maps |publisher=Google |accessdate=10 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ishasha River course |url=https://www.openstreetmap.org/#map=10/-0.9585/29.7764 |website=OpenStreetMap |accessdate=10 June 2018}}</ref> Mɔɣili maa waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbigi bin din gbaai di kolinoli.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-19 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref>
==Buɣisibu ==
Mɔɣili maa nyɛla din daa piligi ni kulibɔŋ ni kilomitanima pishi zaŋ chaŋ Kabale. Di nyɛla din zɔri kpari wullinpuhili doli zoya maa chaŋ nti kpɛ [[Bwindi Impenetrable National Park]]. Bin din gbaai ni, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili zaŋ nti lu Kanungu kulibɔŋ ni, di yaɣ'shɛli nyɛ [[Kanungu Hydroelectric Power Station]] ka shɛba booni li Ishasha Power Station.
Bin din gbaai niɣilim buɣim ŋɔ maʒina maa shee, di nyɛla din tuɣi zɔri kpari wulinpuhili polo chaŋ hali ni Uganda-Democratic Republic of the Congo (DRC) tiŋgbana tarisi. Di nyɛla din kpɛ DRC tiŋgbani ni zo chaŋ nti gari Ishasha din be [[Queen Elizabeth National Park]] (QENP) wulinluhili polo. Di nyɛla din ŋmaligi zɔri kpari nudirigu zuɣu bin din gbaai QENP chaŋ hali nti chirigi Lake Edward.<ref>{{Cite web |last=Makanga |first=Samuel |date=2022-11-09 |title=At The River Ishasha |url=https://www.primeugandasafaris.com/at-the-river-ishasha/ |access-date=2024-06-07 |website=Prime Uganda Safaris |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-03-22 |title=Explore the Ishasha wilderness of Queen Elizabeth National Park |url=https://www.gorillatrekafrica.com/explore-the-ishasha-wilderness-of-queen-elizabeth-national-park/ |access-date=2024-06-19 |language=en-US}}</ref>
== Dooshee ==
{{PoI start}}
{{PoI|Kabale District source|-1.09|29.89|UGA|Elevation: 6020 ft}}
{{PoI|Entering Bwindi Impenetrable Forest|-0.956|29.778|UGA|Elev: 4987 ft}}
{{PoI|Kanungu power station|-0.872|29.665|UGA|Elev: 3554 ft}}
{{PoI|Uganda-DRC border|-0.834|29.639|UGA|Elev: 3432 ft}}
{{PoI|Ishasha town|-0.735|29.630|COD|Elev: 3285 ft}}
{{PoI|Lake Edward mouth|-0.445|29.686|UGA|Elev: 2995 ft}}
{{PoI end}}
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers of Uganda]]
*[[List of rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
==Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Category:Rivers of Uganda]]
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo]]
[[Category:International rivers of Africa]]
[[Category:Border rivers]]
[[Category:Democratic Republic of the Congo–Uganda border]]
3uqetflxi7xkb270ugyea2tocgw1ad1
Mɔɣa din be Democratic Republic of the Congo yuya
0
33448
140913
2026-06-20T08:49:31Z
Kalakpagh
2501
Created article
140913
wikitext
text/x-wiki
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River]]
*[[Congo River]]
**[[M'pozo River]]
**[[Inkisi River]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
5wdb0r7mdljspvy4mgztniizwktn70s
140914
140913
2026-06-20T08:50:09Z
Kalakpagh
2501
added databox
140914
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River]]
*[[Congo River]]
**[[M'pozo River]]
**[[Inkisi River]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
jss50ctvf6hdg4fke9jd6kia4l42s83
140915
140914
2026-06-20T08:50:57Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140915
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo]] [[Chiloango River|Mɔɣili]]
**[[M'pozo River]]
**[[Inkisi River]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
pzxzzhwp5atrpx71ilyvq0gzm9ikedv
140917
140915
2026-06-20T08:52:07Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140917
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo]] [[Chiloango River|Mɔɣili]]
**[[M'pozo River]]
**[[Inkisi River]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
**[[Ubangi River]]
***[[Ngiri River]]
***[[Lua River]]
***[[Mbomou River]]
****[[Bili River]]
***[[Uele River]]
****[[Bima River]]
****[[Uere River]]
****[[Bomokandi River]]
****[[Duru River]]
****[[Dungu River, Democratic Republic of the Congo|Dungu River]]
*****[[Garamba River]]
****[[Kibali River]]
*****[[Nzoro River]]
**[[Ruki River]]
***[[Momboyo River]]
****[[Lokolo River]]
****[[Luilaka River]]
****[[Loile River]]
***[[Busira River]]
****[[Salonga River]]
*****[[Yenge River]]
****[[Lomela River]]
*****[[Tshuapa River]]
**[[Ikelemba River]]
**[[Lulonga River]]
***[[Lopori River]]
****[[Bolombo River]]
***[[Maringa River]]
****[[Lomako River]]
**[[Mongala River]]
***[[Ebola River]]
**[[Itimbiri River]]
***[[Tele River]]
***[[Likati River]]
***[[Rubi River]]
**[[Aruwimi River]]
***[[Lulu River]]
***[[Nepoko River]]
***[[Ituri River]]
****[[Lenda River]]
**[[Lomami River]]
**[[Lindi River]]
***[[Tshopo River]]
**[[Maiko River]]
**[[Lualaba River]] (upper Congo River)
***[[Lowa (Kivu/Maniema)|Lowa River]]
****[[Oso River]]
***[[Ulindi River]]
****[[Lugulu River]]
***[[Elila River]]
***[[Luama River]]
***[[Lukuga River]]
****[[Luizi River]]
****[[Lake Tanganyika]]
*****[[Ruzizi River]]
*****[[Mulobozi River]]
***[[Luvidjo River]]
***[[Luvua River]]
****[[Lukushi River]]
****[[Luapula River]]
***[[Lufira River]]
***[[Lubudi River (Lualaba tributary)|Lubudi River]]
64i9weewcijm258cbsqqwgr4yo82yqq
140918
140917
2026-06-20T08:53:06Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140918
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo]] [[Chiloango River|Mɔɣili]]
**[[M'pozo River]]
**[[Inkisi River]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
**[[Ubangi River]]
***[[Ngiri River]]
***[[Lua River]]
***[[Mbomou River]]
****[[Bili River]]
***[[Uele River]]
****[[Bima River]]
****[[Uere River]]
****[[Bomokandi River]]
****[[Duru River]]
****[[Dungu River, Democratic Republic of the Congo|Dungu River]]
*****[[Garamba River]]
****[[Kibali River]]
*****[[Nzoro River]]
**[[Ruki River]]
***[[Momboyo River]]
****[[Lokolo River]]
****[[Luilaka River]]
****[[Loile River]]
***[[Busira River]]
****[[Salonga River]]
*****[[Yenge River]]
****[[Lomela River]]
*****[[Tshuapa River]]
**[[Ikelemba River]]
**[[Lulonga River]]
***[[Lopori River]]
****[[Bolombo River]]
***[[Maringa River]]
****[[Lomako River]]
**[[Mongala River]]
***[[Ebola River]]
**[[Itimbiri River]]
***[[Tele River]]
***[[Likati River]]
***[[Rubi River]]
**[[Aruwimi River]]
***[[Lulu River]]
***[[Nepoko River]]
***[[Ituri River]]
****[[Lenda River]]
**[[Lomami River]]
**[[Lindi River]]
***[[Tshopo River]]
**[[Maiko River]]
**[[Lualaba River]] (upper Congo River)
***[[Lowa (Kivu/Maniema)|Lowa River]]
****[[Oso River]]
***[[Ulindi River]]
****[[Lugulu River]]
***[[Elila River]]
***[[Luama River]]
***[[Lukuga River]]
****[[Luizi River]]
****[[Lake Tanganyika]]
*****[[Ruzizi River]]
*****[[Mulobozi River]]
***[[Luvidjo River]]
***[[Luvua River]]
****[[Lukushi River]]
****[[Luapula River]]
***[[Lufira River]]
***[[Lubudi River (Lualaba tributary)|Lubudi River]]
==Mediterranean Sea==
*''Nile''
**''White Nile''
***[[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
****[[Semliki River]]
*****[[Rutshuru River]]
*****[[Ishasha River]] (via [[Lake Edward]])
==References==
*Prentice-Hall, Inc., ''American World Atlas'' 1985
*National Geographic, ''Atlas of the World'' Revised 6th Edition 1992
*[https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/drcongo.pdf United Nations 2011]
*[http://earth-info.nga.mil/gns/html/index.html GEOnet Names Server]
{{Commons category|Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{Democratic Republic of the Congo topics}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Congo, Democratic Republic of the]]
[[Category:Lists of landforms of the Democratic Republic of the Congo|Rivers]]
qn20bqs493yepgmsaqpyd8pkccjuyw8
140919
140918
2026-06-20T08:54:40Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140919
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo Mɔɣili]]
**[[M'pozo River|M'pozo Mɔɣili]]
**[[Inkisi River|Inkisi Mɔɣili]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
**[[Ubangi River]]
***[[Ngiri River]]
***[[Lua River]]
***[[Mbomou River]]
****[[Bili River]]
***[[Uele River]]
****[[Bima River]]
****[[Uere River]]
****[[Bomokandi River]]
****[[Duru River]]
****[[Dungu River, Democratic Republic of the Congo|Dungu River]]
*****[[Garamba River]]
****[[Kibali River]]
*****[[Nzoro River]]
**[[Ruki River]]
***[[Momboyo River]]
****[[Lokolo River]]
****[[Luilaka River]]
****[[Loile River]]
***[[Busira River]]
****[[Salonga River]]
*****[[Yenge River]]
****[[Lomela River]]
*****[[Tshuapa River]]
**[[Ikelemba River]]
**[[Lulonga River]]
***[[Lopori River]]
****[[Bolombo River]]
***[[Maringa River]]
****[[Lomako River]]
**[[Mongala River]]
***[[Ebola River]]
**[[Itimbiri River]]
***[[Tele River]]
***[[Likati River]]
***[[Rubi River]]
**[[Aruwimi River]]
***[[Lulu River]]
***[[Nepoko River]]
***[[Ituri River]]
****[[Lenda River]]
**[[Lomami River]]
**[[Lindi River]]
***[[Tshopo River]]
**[[Maiko River]]
**[[Lualaba River]] (upper Congo River)
***[[Lowa (Kivu/Maniema)|Lowa River]]
****[[Oso River]]
***[[Ulindi River]]
****[[Lugulu River]]
***[[Elila River]]
***[[Luama River]]
***[[Lukuga River]]
****[[Luizi River]]
****[[Lake Tanganyika]]
*****[[Ruzizi River]]
*****[[Mulobozi River]]
***[[Luvidjo River]]
***[[Luvua River]]
****[[Lukushi River]]
****[[Luapula River]]
***[[Lufira River]]
***[[Lubudi River (Lualaba tributary)|Lubudi River]]
==Mediterranean Sea==
*''Nile''
**''White Nile''
***[[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
****[[Semliki River]]
*****[[Rutshuru River]]
*****[[Ishasha River]] (via [[Lake Edward]])
==References==
*Prentice-Hall, Inc., ''American World Atlas'' 1985
*National Geographic, ''Atlas of the World'' Revised 6th Edition 1992
*[https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/drcongo.pdf United Nations 2011]
*[http://earth-info.nga.mil/gns/html/index.html GEOnet Names Server]
{{Commons category|Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{Democratic Republic of the Congo topics}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Congo, Democratic Republic of the]]
[[Category:Lists of landforms of the Democratic Republic of the Congo|Rivers]]
186pwxqt4sygm1740ca0h8he5ckk24q
140920
140919
2026-06-20T08:55:48Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140920
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo Mɔɣili]]
**[[M'pozo River|M'pozo Mɔɣili]]
**[[Inkisi River|Inkisi Mɔɣili]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
**[[Ubangi River]]
***[[Ngiri River]]
***[[Lua River]]
***[[Mbomou River]]
****[[Bili River]]
***[[Uele River]]
****[[Bima River]]
****[[Uere River]]
****[[Bomokandi River]]
****[[Duru River]]
****[[Dungu River, Democratic Republic of the Congo|Dungu River]]
*****[[Garamba River]]
****[[Kibali River]]
*****[[Nzoro River]]
**[[Ruki River]]
***[[Momboyo River]]
****[[Lokolo River]]
****[[Luilaka River]]
****[[Loile River]]
***[[Busira River]]
****[[Salonga River]]
*****[[Yenge River]]
****[[Lomela River]]
*****[[Tshuapa River]]
**[[Ikelemba River]]
**[[Lulonga River]]
***[[Lopori River]]
****[[Bolombo River]]
***[[Maringa River]]
****[[Lomako River]]
**[[Mongala River]]
***[[Ebola River]]
**[[Itimbiri River]]
***[[Tele River]]
***[[Likati River]]
***[[Rubi River]]
**[[Aruwimi River]]
***[[Lulu River]]
***[[Nepoko River]]
***[[Ituri River]]
****[[Lenda River]]
**[[Lomami River]]
**[[Lindi River]]
***[[Tshopo River]]
**[[Maiko River]]
**[[Lualaba River]] (upper Congo River)
***[[Lowa (Kivu/Maniema)|Lowa River]]
****[[Oso River]]
***[[Ulindi River]]
****[[Lugulu River]]
***[[Elila River]]
***[[Luama River]]
***[[Lukuga River]]
****[[Luizi River]]
****[[Lake Tanganyika]]
*****[[Ruzizi River]]
*****[[Mulobozi River]]
***[[Luvidjo River]]
***[[Luvua River]]
****[[Lukushi River]]
****[[Luapula River]]
***[[Lufira River]]
***[[Lubudi River (Lualaba tributary)|Lubudi River]]
==Mediterranean Sea==
*''Nile''
**''White Nile''
***[[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
****[[Semliki River]]
*****[[Rutshuru River]]
*****[[Ishasha River]] (via [[Lake Edward]])
==References==
*Prentice-Hall, Inc., ''American World Atlas'' 1985
*National Geographic, ''Atlas of the World'' Revised 6th Edition 1992
*[https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/drcongo.pdf United Nations 2011]
*[http://earth-info.nga.mil/gns/html/index.html GEOnet Names Server]
{{Commons category|Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Congo, Democratic Republic of the]]
[[Category:Lists of landforms of the Democratic Republic of the Congo|Rivers]]
961ih4veqcmu0lao1zl9ttynykfr9dn
140921
140920
2026-06-20T08:56:15Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140921
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo Mɔɣili]]
**[[M'pozo River|M'pozo Mɔɣili]]
**[[Inkisi River|Inkisi Mɔɣili]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
**[[Ubangi River]]
***[[Ngiri River]]
***[[Lua River]]
***[[Mbomou River]]
****[[Bili River]]
***[[Uele River]]
****[[Bima River]]
****[[Uere River]]
****[[Bomokandi River]]
****[[Duru River]]
****[[Dungu River, Democratic Republic of the Congo|Dungu River]]
*****[[Garamba River]]
****[[Kibali River]]
*****[[Nzoro River]]
**[[Ruki River]]
***[[Momboyo River]]
****[[Lokolo River]]
****[[Luilaka River]]
****[[Loile River]]
***[[Busira River]]
****[[Salonga River]]
*****[[Yenge River]]
****[[Lomela River]]
*****[[Tshuapa River]]
**[[Ikelemba River]]
**[[Lulonga River]]
***[[Lopori River]]
****[[Bolombo River]]
***[[Maringa River]]
****[[Lomako River]]
**[[Mongala River]]
***[[Ebola River]]
**[[Itimbiri River]]
***[[Tele River]]
***[[Likati River]]
***[[Rubi River]]
**[[Aruwimi River]]
***[[Lulu River]]
***[[Nepoko River]]
***[[Ituri River]]
****[[Lenda River]]
**[[Lomami River]]
**[[Lindi River]]
***[[Tshopo River]]
**[[Maiko River]]
**[[Lualaba River]] (upper Congo River)
***[[Lowa (Kivu/Maniema)|Lowa River]]
****[[Oso River]]
***[[Ulindi River]]
****[[Lugulu River]]
***[[Elila River]]
***[[Luama River]]
***[[Lukuga River]]
****[[Luizi River]]
****[[Lake Tanganyika]]
*****[[Ruzizi River]]
*****[[Mulobozi River]]
***[[Luvidjo River]]
***[[Luvua River]]
****[[Lukushi River]]
****[[Luapula River]]
***[[Lufira River]]
***[[Lubudi River (Lualaba tributary)|Lubudi River]]
==Mediterranean Sea==
*''Nile''
**''White Nile''
***[[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
****[[Semliki River]]
*****[[Rutshuru River]]
*****[[Ishasha River]] (via [[Lake Edward]])
==Kundivihira ==
*Prentice-Hall, Inc., ''American World Atlas'' 1985
*National Geographic, ''Atlas of the World'' Revised 6th Edition 1992
*[https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/drcongo.pdf United Nations 2011]
*[http://earth-info.nga.mil/gns/html/index.html GEOnet Names Server]
{{Commons category|Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Congo, Democratic Republic of the]]
[[Category:Lists of landforms of the Democratic Republic of the Congo|Rivers]]
oqfjw8n9qeeayrkikfd33a4sjzyaw12
140922
140921
2026-06-20T08:58:49Z
Kalakpagh
2501
Kalakpagh chama yaɣili [[List of rivers of the Democratic Republic of the Congo]] to [[Mɔɣa din be Democratic Republic of the Congo yuya]]
140921
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Din bɔŋɔ nyɛla mɔɣa shɛŋa din be '''Democratic Republic of the Congo yuya'''. Lala yuya ŋɔ nyɛla din pi doli taba mini di mɔɣ'bihi yuya.
==Atlantic Ocean==
[[File:DRC rivers.svg|thumb|550px|A map of the principal rivers and lakes of the [[Democratic Republic of Congo]].]]
*[[Chiloango River|Chiloango Mɔɣili]]
*[[Congo River|Congo Mɔɣili]]
**[[M'pozo River|M'pozo Mɔɣili]]
**[[Inkisi River|Inkisi Mɔɣili]] (Zadi River)
**[[Ndjili River]]
***[[Lukaya River]]
**[[Lukunga River]]
**[[Kasai River]] (Kwa River)
***[[Fimi River]]
****[[Lukenie River]]
****[[Lokoro River]]
****[[Lotoi River]]
***[[Kwango River]]
****[[Kwilu River]]
*****[[Inzia River]]
*****[[Kwenge River]]
*****[[Lutshima River]]
****[[Wamba River]]
*****[[Bakali River]]
***[[Kamtsha River]]
***[[Luele River]]
***[[Lubue River]]
***[[Loange River]]
****[[Lushiko River]]
***[[Sankuru River]]
****[[Lubudi River (Sankuru tributary)|Lubudi River]]
****[[Lubefu River]]
****[[Lubi River]]
*****[[Fwa River]]
****[[Mbuji-Mayi River]] (Bushimaie River)
****[[Luilu River]]
****[[Lubilash River]]
****[[Luenbe River]]
***[[Lutshuadi River]]
***[[Lulua River]]
****[[Loebo River]]
***[[Lovua River]]
***[[Chicapa River]]
***[[Luachimo River]]
***[[Chiumbe River]]
****[[Luia River]]
***[[Lueta River]] (Kaongeshi River)
**[[Ubangi River]]
***[[Ngiri River]]
***[[Lua River]]
***[[Mbomou River]]
****[[Bili River]]
***[[Uele River]]
****[[Bima River]]
****[[Uere River]]
****[[Bomokandi River]]
****[[Duru River]]
****[[Dungu River, Democratic Republic of the Congo|Dungu River]]
*****[[Garamba River]]
****[[Kibali River]]
*****[[Nzoro River]]
**[[Ruki River]]
***[[Momboyo River]]
****[[Lokolo River]]
****[[Luilaka River]]
****[[Loile River]]
***[[Busira River]]
****[[Salonga River]]
*****[[Yenge River]]
****[[Lomela River]]
*****[[Tshuapa River]]
**[[Ikelemba River]]
**[[Lulonga River]]
***[[Lopori River]]
****[[Bolombo River]]
***[[Maringa River]]
****[[Lomako River]]
**[[Mongala River]]
***[[Ebola River]]
**[[Itimbiri River]]
***[[Tele River]]
***[[Likati River]]
***[[Rubi River]]
**[[Aruwimi River]]
***[[Lulu River]]
***[[Nepoko River]]
***[[Ituri River]]
****[[Lenda River]]
**[[Lomami River]]
**[[Lindi River]]
***[[Tshopo River]]
**[[Maiko River]]
**[[Lualaba River]] (upper Congo River)
***[[Lowa (Kivu/Maniema)|Lowa River]]
****[[Oso River]]
***[[Ulindi River]]
****[[Lugulu River]]
***[[Elila River]]
***[[Luama River]]
***[[Lukuga River]]
****[[Luizi River]]
****[[Lake Tanganyika]]
*****[[Ruzizi River]]
*****[[Mulobozi River]]
***[[Luvidjo River]]
***[[Luvua River]]
****[[Lukushi River]]
****[[Luapula River]]
***[[Lufira River]]
***[[Lubudi River (Lualaba tributary)|Lubudi River]]
==Mediterranean Sea==
*''Nile''
**''White Nile''
***[[Lake Albert (Africa)|Lake Albert]]
****[[Semliki River]]
*****[[Rutshuru River]]
*****[[Ishasha River]] (via [[Lake Edward]])
==Kundivihira ==
*Prentice-Hall, Inc., ''American World Atlas'' 1985
*National Geographic, ''Atlas of the World'' Revised 6th Edition 1992
*[https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/drcongo.pdf United Nations 2011]
*[http://earth-info.nga.mil/gns/html/index.html GEOnet Names Server]
{{Commons category|Rivers of the Democratic Republic of the Congo}}
{{Africa topic|List of rivers of}}
[[Category:Rivers of the Democratic Republic of the Congo|*]]
[[Category:Lists of rivers by country|Congo, Democratic Republic of the]]
[[Category:Lists of landforms of the Democratic Republic of the Congo|Rivers]]
oqfjw8n9qeeayrkikfd33a4sjzyaw12
List of rivers of the Democratic Republic of the Congo
0
33449
140923
2026-06-20T08:58:49Z
Kalakpagh
2501
Kalakpagh chama yaɣili [[List of rivers of the Democratic Republic of the Congo]] to [[Mɔɣa din be Democratic Republic of the Congo yuya]]
140923
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Mɔɣa din be Democratic Republic of the Congo yuya]]
h2d0cssr9sp2m8yvu2ohnp000nyu0v6
2016–2017 Zimbabwe flood
0
33450
140926
2026-06-20T11:24:37Z
Kalakpagh
2501
Created article
140926
wikitext
text/x-wiki
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
47h9b48nlnmkesb9p2nj2zk2n8j9uw4
140927
140926
2026-06-20T11:25:43Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140927
wikitext
text/x-wiki
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
ptxf9b0c465df62kggrazrsaa7gdeoq
140928
140927
2026-06-20T11:26:44Z
Kalakpagh
2501
added databox
140928
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
ry4klcrk1uai5lvjzhmh98as69v6co8
140929
140928
2026-06-20T11:27:17Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140929
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
11ik3dufwf3m35arqoljfzof50fw7gy
140930
140929
2026-06-20T11:28:18Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140930
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
[[Politics of Zimbabwe|Zimbabwean Government]] nyɛla ŋun daa boli dabisili ŋɔ vuhim dabsili Silimiin goli March yuuni 2017 ka daa suhi ʒingama tuma duri ni bɛ niŋmi suɣilo.<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Liɣiri pam kamani US$189 miliyɔŋ nyɛla laɣa shɛli bɛ ni to ni bɛ di niŋ binshɛŋa din daa saɣim maa.<ref name=":46" /><ref>{{Cite web |last=Marima |first=Tendai |title=Zimbabwe floods leave villagers stranded |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/3/25/zimbabwe-floods-leave-villagers-stranded |access-date=2024-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
9zrxdt5ob6dj18ogu77j224ulexzcg3
140931
140930
2026-06-20T11:29:18Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140931
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
[[Politics of Zimbabwe|Zimbabwean Government]] nyɛla ŋun daa boli dabisili ŋɔ vuhim dabsili Silimiin goli March yuuni 2017 ka daa suhi ʒingama tuma duri ni bɛ niŋmi suɣilo.<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Liɣiri pam kamani US$189 miliyɔŋ nyɛla laɣa shɛli bɛ ni to ni bɛ di niŋ binshɛŋa din daa saɣim maa.<ref name=":46" /><ref>{{Cite web |last=Marima |first=Tendai |title=Zimbabwe floods leave villagers stranded |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/3/25/zimbabwe-floods-leave-villagers-stranded |access-date=2024-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
== Contributing factors ==
[[File:Dineo_2017-02-15_1115Z.jpg|alt=Satellite image of Cyclone Dineo over the Indian Ocean on 15 February 2017|thumb|Cyclone Dineo on 15 February 2017, before making landfall in Mozambique]]
awn8etyow53dogb423p8reeygn9dydl
140932
140931
2026-06-20T11:30:27Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140932
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
[[Politics of Zimbabwe|Zimbabwean Government]] nyɛla ŋun daa boli dabisili ŋɔ vuhim dabsili Silimiin goli March yuuni 2017 ka daa suhi ʒingama tuma duri ni bɛ niŋmi suɣilo.<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Liɣiri pam kamani US$189 miliyɔŋ nyɛla laɣa shɛli bɛ ni to ni bɛ di niŋ binshɛŋa din daa saɣim maa.<ref name=":46" /><ref>{{Cite web |last=Marima |first=Tendai |title=Zimbabwe floods leave villagers stranded |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/3/25/zimbabwe-floods-leave-villagers-stranded |access-date=2024-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
== Contributing factors ==
[[File:Dineo_2017-02-15_1115Z.jpg|alt=Satellite image of Cyclone Dineo over the Indian Ocean on 15 February 2017|thumb|Cyclone Dineo on 15 February 2017, before making landfall in Mozambique]]
=== Meteorological factors ===
==== El Niño and La Niña cycles ====
Yuuni 2016-2017 ko'kpɛɣu ŋɔ daliri shɛli nyɛ [[El Niño–Southern Oscillation|La Niña]] aloma din daa tahi sa'kara mibu na.<ref name=":122">{{Cite journal |last1=Mavhura |first1=Emmanuel |last2=Collins |first2=Andrew |last3=Bongo |first3=Pathias Paradzayi |date=2017-02-06 |title=Flood vulnerability and relocation readiness in Zimbabwe |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/DPM-05-2016-0101/full/html |journal=Disaster Prevention and Management|language=en |volume=26 |issue=1 |pages=41–54 |doi=10.1108/DPM-05-2016-0101 |bibcode=2017DisPM..26...41M |issn=0965-3562|url-access=subscription }}</ref><ref name=":22">{{Cite journal |last1=Tirivangasi |first1=Happy Mathew |last2=Nyahunda |first2=Louis |last3=Mabila |first3=Thembinkosi |date=2021-12-26 |title=Review of disaster response strategies for sustainable development in the wake of flood risks in Zimbabwe's rural-urban settlements |journal=Technium Social Sciences Journal |volume=26 |pages=968–983 |doi=10.47577/tssj.v26i1.5001 |issn=2668-7798|doi-access=free }}</ref> Di nyɛla din daa doli na ni yuuni 2014-2016 Nino ka di nyɛ din daa booi saa mibu mini sanzali.<ref name=":4" /><ref name=":52" />
23v7piv0213eqs489baog0cffu8u82y
140933
140932
2026-06-20T11:31:06Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140933
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
[[Politics of Zimbabwe|Zimbabwean Government]] nyɛla ŋun daa boli dabisili ŋɔ vuhim dabsili Silimiin goli March yuuni 2017 ka daa suhi ʒingama tuma duri ni bɛ niŋmi suɣilo.<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Liɣiri pam kamani US$189 miliyɔŋ nyɛla laɣa shɛli bɛ ni to ni bɛ di niŋ binshɛŋa din daa saɣim maa.<ref name=":46" /><ref>{{Cite web |last=Marima |first=Tendai |title=Zimbabwe floods leave villagers stranded |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/3/25/zimbabwe-floods-leave-villagers-stranded |access-date=2024-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
== Yɛllishɛŋa din tahi li na ==
[[File:Dineo_2017-02-15_1115Z.jpg|alt=Satellite image of Cyclone Dineo over the Indian Ocean on 15 February 2017|thumb|Cyclone Dineo on 15 February 2017, before making landfall in Mozambique]]
=== Meteorological factors ===
==== El Niño and La Niña cycles ====
Yuuni 2016-2017 ko'kpɛɣu ŋɔ daliri shɛli nyɛ [[El Niño–Southern Oscillation|La Niña]] aloma din daa tahi sa'kara mibu na.<ref name=":122">{{Cite journal |last1=Mavhura |first1=Emmanuel |last2=Collins |first2=Andrew |last3=Bongo |first3=Pathias Paradzayi |date=2017-02-06 |title=Flood vulnerability and relocation readiness in Zimbabwe |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/DPM-05-2016-0101/full/html |journal=Disaster Prevention and Management|language=en |volume=26 |issue=1 |pages=41–54 |doi=10.1108/DPM-05-2016-0101 |bibcode=2017DisPM..26...41M |issn=0965-3562|url-access=subscription }}</ref><ref name=":22">{{Cite journal |last1=Tirivangasi |first1=Happy Mathew |last2=Nyahunda |first2=Louis |last3=Mabila |first3=Thembinkosi |date=2021-12-26 |title=Review of disaster response strategies for sustainable development in the wake of flood risks in Zimbabwe's rural-urban settlements |journal=Technium Social Sciences Journal |volume=26 |pages=968–983 |doi=10.47577/tssj.v26i1.5001 |issn=2668-7798|doi-access=free }}</ref> Di nyɛla din daa doli na ni yuuni 2014-2016 Nino ka di nyɛ din daa booi saa mibu mini sanzali.<ref name=":4" /><ref name=":52" />
671jpw270xdqo6wjj7ptm6p4ngymioa
140934
140933
2026-06-20T11:32:01Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140934
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
[[Politics of Zimbabwe|Zimbabwean Government]] nyɛla ŋun daa boli dabisili ŋɔ vuhim dabsili Silimiin goli March yuuni 2017 ka daa suhi ʒingama tuma duri ni bɛ niŋmi suɣilo.<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Liɣiri pam kamani US$189 miliyɔŋ nyɛla laɣa shɛli bɛ ni to ni bɛ di niŋ binshɛŋa din daa saɣim maa.<ref name=":46" /><ref>{{Cite web |last=Marima |first=Tendai |title=Zimbabwe floods leave villagers stranded |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/3/25/zimbabwe-floods-leave-villagers-stranded |access-date=2024-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
== Yɛllishɛŋa din tahi li na ==
[[File:Dineo_2017-02-15_1115Z.jpg|alt=Satellite image of Cyclone Dineo over the Indian Ocean on 15 February 2017|thumb|Cyclone Dineo on 15 February 2017, before making landfall in Mozambique]]
=== Meteorological factors ===
==== El Niño and La Niña cycles ====
Yuuni 2016-2017 ko'kpɛɣu ŋɔ daliri shɛli nyɛ [[El Niño–Southern Oscillation|La Niña]] aloma din daa tahi sa'kara mibu na.<ref name=":122">{{Cite journal |last1=Mavhura |first1=Emmanuel |last2=Collins |first2=Andrew |last3=Bongo |first3=Pathias Paradzayi |date=2017-02-06 |title=Flood vulnerability and relocation readiness in Zimbabwe |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/DPM-05-2016-0101/full/html |journal=Disaster Prevention and Management|language=en |volume=26 |issue=1 |pages=41–54 |doi=10.1108/DPM-05-2016-0101 |bibcode=2017DisPM..26...41M |issn=0965-3562|url-access=subscription }}</ref><ref name=":22">{{Cite journal |last1=Tirivangasi |first1=Happy Mathew |last2=Nyahunda |first2=Louis |last3=Mabila |first3=Thembinkosi |date=2021-12-26 |title=Review of disaster response strategies for sustainable development in the wake of flood risks in Zimbabwe's rural-urban settlements |journal=Technium Social Sciences Journal |volume=26 |pages=968–983 |doi=10.47577/tssj.v26i1.5001 |issn=2668-7798|doi-access=free }}</ref> Di nyɛla din daa doli na ni yuuni 2014-2016 Nino ka di nyɛ din daa booi saa mibu mini sanzali.<ref name=":4" /><ref name=":52" />
==== Tropical cyclone ====
Silimiin goli February yuuni 2017, Cyclone Dineo nyɛla din piligi Mozambique Channel din be Indian Ocean.<ref name=":16">{{Cite journal |last1=Moses |first1=Oliver |last2=Ramotonto |first2=Samuel |date=2018-09-01 |title=Assessing forecasting models on prediction of the tropical cyclone Dineo and the associated rainfall over Botswana |journal=Weather and Climate Extremes |volume=21 |pages=102–109 |doi=10.1016/j.wace.2018.07.004 |issn=2212-0947|doi-access=free |bibcode=2018WCE....21..102M }}</ref>
[[File:Zimbabwe_Topography.png|thumb|Topography of Zimbabwe]]
==References==
{{reflist}}
{{Floods in Africa}}
{{DEFAULTSORT:2016-2017 Zimbabwe floods}}
[[Category:2016 floods in Africa|Zimbabwe floods]]
[[Category:2010s floods in Africa]]
[[Category:2017 floods]]
[[Category:2016 in Zimbabwe]]
[[Category:2017 in Zimbabwe]]
[[Category:Natural disasters in Zimbabwe]]
[[Category:2016 disasters in Africa]]
[[Category:21st-century disasters in Zimbabwe]]
[[Category:2017 disasters in Africa]]
qrl7efgs7v5m1j7ekcqb9k5uvw3exc3
140935
140934
2026-06-20T11:33:26Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140935
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Zimbabwe nyɛla din daa nya ko'kpɛɣu bin din gbaai Silimiin goli December yuuni 2016 zaŋ chaŋ Silimiin goli March yuuni 2017 pirinla sa'kara mibu zuɣu din daa niŋ ka sanzali zani yuma ayi nyaaŋa.<ref name=":46">{{cite report |url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Zimbabwe%20Floods%20Situation%20Report%20No.%2001%20-%20April%202017.pdf |title=ZIMBABWE: Floods Office of the Resident Coordinator Situation Report No. 01 |author=United Nations Office of the Resident Coordinator |date=6 April 2017 |publisher=[[United Nations]]}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe says nearly 250 killed in flooding since December |url=https://apnews.com/general-news-24c3d5700370433288521c9d620030d9 |access-date=2024-11-06 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2017-03-03 |title=From El Nino Drought to Floods, Zimbabwe's Double Trouble |url=https://www.globalissues.org/news/2017/03/03/22924#:~:text=Zimbabwe%20has%20not%20been%20spared,to%20diseases,%20including%20the%20Zika |access-date=2024-11-06 |website=www.globalissues.org |language=en-gb}}</ref>
[[Zimbabwe|Zimbabwe's]] tiŋgbani saa nyɛla din piligiri mibu Silimiin goli October yuuni 2016 ka nyɛ din tuɣiri mibu hali ni Silimiin goli December.<ref name=":3" /><ref name=":52">{{Cite web |last=Government of Zimbabwe |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe Government Press Statement on Flood Affected Rural and Urban Areas of the Country: 2016/2017 Rainfall Season |url=https://reliefweb.int/report/zimbabwe/zimbabwe-government-press-statement-flood-affected-rural-and-urban-areas-country |access-date=2024-11-06 |website=reliefweb.int |language=en}}</ref><ref name=":5">{{cite report |url=https://reliefweb.int/attachments/2fe4ac6f-467d-3c6b-be73-7f2d9e7947b3/zimbabwe_floods_tsholotsho_district_23-24feb2017.pdf |title=Inter-Agency Flooding Rapid Assessment Report Tsholotsho District |author=Zimbabwe Civil Protection Committee |date=24 February 2017 |publisher=Government of Zimbabwe}}</ref> Lala niŋsim ŋɔ nyɛla Cyclone Dineo ni daa chɛ ka shɛli kpɛ yoɣu ka dizuɣu daa chɛ ka "landfall" daa niŋ [[Mozambique]] Silimiin goli February biɛɣ'pinaanu dali yuuni 2017.<ref name=":1">{{cite report |url=https://adore.ifrc.org/Download.aspx?FileId=171940 |title=Emergency Plan of Action Final Report - Zimbabwe: Floods |last=IFRC |date=2017-10-02<!--date from page source--> |publisher=International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies |page= |docket= |quote= |author-link=International Red Cross and Red Crescent Movement }}</ref> Di nyɛla binshɛli din daa chaŋ kpɛ Zimbabwe dabisili shɛli din daa paya na maa.<ref name=":5" /> Sa'kom kamani 100 mm nyɛla din daa mi dabisi mɔni (awanima pishi ni anahi) ka dizuɣu daa chɛ ka Gwayi mɔɣili daa chii,<ref name=":5" /><ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavhura |first=Emmanuel |date=2020-12-01 |title=Learning from the tropical cyclones that ravaged Zimbabwe: policy implications for effective disaster preparedness |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11069-020-04271-7 |journal=Natural Hazards |language=en |volume=104 |issue=3 |pages=2261–2275 |doi=10.1007/s11069-020-04271-7 |bibcode=2020NatHa.104.2261M |issn=1573-0840|url-access=subscription }}</ref> di chiibu ŋɔ nyɛla din daa chɛ ka ko'kpɛɣu daa niŋ tiŋ'shɛŋa din miri lala mɔɣili ŋɔ ka daa di yanima mini tuma duri .<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" />
Tiŋgbani maa yaɣa pihinahi ni anu nyɛla ko'kpɛɣu maa ni daa dam shɛli, di shɛŋa nyɛ Metabeleland, Midlands, Mashonaland West, Masivingo, Manicaland n-ti pahi Metropolitan yaɣa nyɛ din luɣ'shɛŋa din daa dam pam.<ref name=":46" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite web |last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs |author-link=United Nations |title=Zimbabwe Flood Snapshot (as of 09 March 2017) |url=https://www.unocha.org/publications/report/zimbabwe/zimbabwe-flood-snapshot-09-march-2017 |access-date=2024-11-06 |website=www.unocha.org|date=9 March 2017 }}</ref> Gomnanti maa nyɛla ban daa yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ nyɛla din di niriba ban kalinli yiɣisi kɔbishii ni pihinu ni yini nyɛvuya,<ref name=":46" /> ka daa ti niriba kamani kɔbigi ni pihita ayi ka daŋsi.<ref name=":46" /> Ʒingama mini gomnanti tuma duri nyɛla saa maa ni daa saɣim shɛli nti pahi kɔdɔrokonima dibaa anu,<ref name=":62">{{Cite news |date=2017-03-03 |title=Zimbabwe hit by deadly floods after drought |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-39152025 |access-date=2024-11-06 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> mɔɣ'bihi din kalinli gari kɔbigi ni pihinahi,<ref name=":62" /> shikuruti din kalinli yiɣisi kɔbisita ni pihiwɔi ayi ka n ti pahi yanima din kalinli yiɣisi 2,579 ka dizuɣu chɛ ka niriba pam daa koŋ biɛhisi shɛhi.<ref name=":46" /><ref name=":1" /> Salo ban kalinli yiɣisi kamani 2,000 nyɛla ban daa taɣi biɛhisi shɛhi bee yanima di gbaai bahindi yaɣ'shɛŋa din daa dam pam ŋɔ Tsholotsho yaɣili,<ref name=":52" /> lala niriba ŋɔ puuni kamani niriba kɔbisinii ni pihiyobu yini ka nyɛla daa nyɛla bihi ka bɛ daa na bo yanima zaŋ ba niŋ.<ref name=":46" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Kom malibu shee duu nyɛla di ni daa dam shɛli gba ka dizuɣu daa chɛ ka lala yaɣili ŋɔ daa ka salo ban gari kamani 100,000 daa ka ko'nyuri suŋ, lala niŋsim ŋɔ nyɛla din daa kpaŋsi duroti pam kamani niŋgbaŋ duɣili, tiɛri ka nyara n-ti pahi kpaɣiʒiɛɣu duro.<ref name=":52" /><ref name=":1" /><ref name=":13">{{Cite web |last=UNICEF |date=2024-11-07 |title=Emergencies Zimbabwe - Supporting children and families affected by emergencies |url=https://www.unicef.org/zimbabwe/emergencies |website=Emergencies}}</ref><ref name=":42">{{cite report |url=https://www.cadri.net/system/files/2021-06/Zimbabwe-Report-May-2017.pdf |title=Capacity Assessment of the Disaster Risk Management System in Zimbabwe |author=CADRI |date=May 2017 |publisher=Capacity for Disaster Reduction Initiative}}</ref>
[[Politics of Zimbabwe|Zimbabwean Government]] nyɛla ŋun daa boli dabisili ŋɔ vuhim dabsili Silimiin goli March yuuni 2017 ka daa suhi ʒingama tuma duri ni bɛ niŋmi suɣilo.<ref name=":46" /><ref name=":52" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /> Liɣiri pam kamani US$189 miliyɔŋ nyɛla laɣa shɛli bɛ ni to ni bɛ di niŋ binshɛŋa din daa saɣim maa.<ref name=":46" /><ref>{{Cite web |last=Marima |first=Tendai |title=Zimbabwe floods leave villagers stranded |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/3/25/zimbabwe-floods-leave-villagers-stranded |access-date=2024-11-06 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>
== Yɛllishɛŋa din tahi li na ==
[[File:Dineo_2017-02-15_1115Z.jpg|alt=Satellite image of Cyclone Dineo over the Indian Ocean on 15 February 2017|thumb|Cyclone Dineo on 15 February 2017, before making landfall in Mozambique]]
=== Meteorological factors ===
==== El Niño and La Niña cycles ====
Yuuni 2016-2017 ko'kpɛɣu ŋɔ daliri shɛli nyɛ [[El Niño–Southern Oscillation|La Niña]] aloma din daa tahi sa'kara mibu na.<ref name=":122">{{Cite journal |last1=Mavhura |first1=Emmanuel |last2=Collins |first2=Andrew |last3=Bongo |first3=Pathias Paradzayi |date=2017-02-06 |title=Flood vulnerability and relocation readiness in Zimbabwe |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/DPM-05-2016-0101/full/html |journal=Disaster Prevention and Management|language=en |volume=26 |issue=1 |pages=41–54 |doi=10.1108/DPM-05-2016-0101 |bibcode=2017DisPM..26...41M |issn=0965-3562|url-access=subscription }}</ref><ref name=":22">{{Cite journal |last1=Tirivangasi |first1=Happy Mathew |last2=Nyahunda |first2=Louis |last3=Mabila |first3=Thembinkosi |date=2021-12-26 |title=Review of disaster response strategies for sustainable development in the wake of flood risks in Zimbabwe's rural-urban settlements |journal=Technium Social Sciences Journal |volume=26 |pages=968–983 |doi=10.47577/tssj.v26i1.5001 |issn=2668-7798|doi-access=free }}</ref> Di nyɛla din daa doli na ni yuuni 2014-2016 Nino ka di nyɛ din daa booi saa mibu mini sanzali.<ref name=":4" /><ref name=":52" />
==== Tropical cyclone ====
Silimiin goli February yuuni 2017, Cyclone Dineo nyɛla din piligi Mozambique Channel din be Indian Ocean.<ref name=":16">{{Cite journal |last1=Moses |first1=Oliver |last2=Ramotonto |first2=Samuel |date=2018-09-01 |title=Assessing forecasting models on prediction of the tropical cyclone Dineo and the associated rainfall over Botswana |journal=Weather and Climate Extremes |volume=21 |pages=102–109 |doi=10.1016/j.wace.2018.07.004 |issn=2212-0947|doi-access=free |bibcode=2018WCE....21..102M }}</ref>
[[File:Zimbabwe_Topography.png|thumb|Topography of Zimbabwe]]
==Kundivihira ==
{{reflist}}
{{Floods in Africa}}
{{DEFAULTSORT:2016-2017 Zimbabwe floods}}
[[Category:2016 floods in Africa|Zimbabwe floods]]
[[Category:2010s floods in Africa]]
[[Category:2017 floods]]
[[Category:2016 in Zimbabwe]]
[[Category:2017 in Zimbabwe]]
[[Category:Natural disasters in Zimbabwe]]
[[Category:2016 disasters in Africa]]
[[Category:21st-century disasters in Zimbabwe]]
[[Category:2017 disasters in Africa]]
s0oynp06egj7niak0wgbzgz1o65235f
Tugela River
0
33451
140937
2026-06-20T11:36:39Z
Kalakpagh
2501
Created article
140937
wikitext
text/x-wiki
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
ajrrh8t9mx0fjobkr7mmqknaz5sn8od
140938
140937
2026-06-20T11:37:13Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140938
wikitext
text/x-wiki
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
8xtgs443walt91ulsbf0cpdepmt2mc4
140939
140938
2026-06-20T11:37:45Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140939
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
5h9tl8v9vkl9z6a5ss3gx8e2ksmsl9c
140940
140939
2026-06-20T11:38:28Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140940
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Tributaries==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
23rao5ye7t47c7yfza3a6x4colwf4n9
140941
140940
2026-06-20T11:38:57Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140941
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
9ck47cueat02wl34stokbxj88davwe4
140942
140941
2026-06-20T11:39:35Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140942
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
crksvnodur0bnqdt3qz0viddypwc0my
140943
140942
2026-06-20T11:40:15Z
Kalakpagh
2501
/* Mɔɣ'bihi */ Updated Content
140943
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
dqhcam53piyliy645robs9k2ulxkgq2
140944
140943
2026-06-20T11:41:11Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140944
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Spelling==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
1zhwjinwa8qkkhcbiy8nkotp8vfqp8k
140945
140944
2026-06-20T11:41:42Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140945
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
tvelgpiah34du2xhdc629v6qrxi6f9j
140946
140945
2026-06-20T11:42:22Z
Kalakpagh
2501
/* Sabbu */ Updated Content
140946
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
*[[Charles Rawden Maclean|C.R. Maclean]] (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi N''autical Magazine yuuni'' 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli ''Zootagoola''<ref>{{cite magazine |magazine=[[The Nautical Magazine]] |author=C.R. Maclean |title=Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two |date=February 1853 |pages=74–80}} Reproduced in {{cite book |title=The Natal Papers of John Ross |year=1992 |publisher=Killie Campbell Africana Library |editor=Stephen Gray |isbn=978-0-869-80851-1}}</ref>
1yuno1umy3398ih7fh8u8tyoic2optt
140947
140946
2026-06-20T11:43:10Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140947
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
*[[Charles Rawden Maclean|C.R. Maclean]] (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi N''autical Magazine yuuni'' 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli ''Zootagoola''<ref>{{cite magazine |magazine=[[The Nautical Magazine]] |author=C.R. Maclean |title=Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two |date=February 1853 |pages=74–80}} Reproduced in {{cite book |title=The Natal Papers of John Ross |year=1992 |publisher=Killie Campbell Africana Library |editor=Stephen Gray |isbn=978-0-869-80851-1}}</ref>
*[[George French Angas]], 19th century yili yiina nyɛla ŋun daa yuusi yuli ''Tugala'' o yila ni ka di nyɛ mɔɣili ŋɔ yuli.<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Record/2356800 "Making outchoualla or native beer, at Gudu's kraal, Tugala River, Zulu country"], a sketch by G F Angas; National Library of Australia.</ref>
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|right|Tugela river mouth]]
==See also==
*[[List of rivers in South Africa]]
;Dams on the Tugela
*[[Driel Barrage Dam]]
*[[Spioenkop Dam]]
*[[Woodstock Dam]]
==Notes==
{{Reflist}}
==External links==
{{commons category-inline}}
{{Rivers of South Africa}}
{{Authority control}}
[[Category:Tugela River|Tugela River]]
[[Category:Rivers of KwaZulu-Natal]]
o3szh4hk3uxnpwyr6d41mbwe3ec7fl2
140948
140947
2026-06-20T11:43:41Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140948
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
*[[Charles Rawden Maclean|C.R. Maclean]] (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi N''autical Magazine yuuni'' 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli ''Zootagoola''<ref>{{cite magazine |magazine=[[The Nautical Magazine]] |author=C.R. Maclean |title=Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two |date=February 1853 |pages=74–80}} Reproduced in {{cite book |title=The Natal Papers of John Ross |year=1992 |publisher=Killie Campbell Africana Library |editor=Stephen Gray |isbn=978-0-869-80851-1}}</ref>
*[[George French Angas]], 19th century yili yiina nyɛla ŋun daa yuusi yuli ''Tugala'' o yila ni ka di nyɛ mɔɣili ŋɔ yuli.<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Record/2356800 "Making outchoualla or native beer, at Gudu's kraal, Tugala River, Zulu country"], a sketch by G F Angas; National Library of Australia.</ref>
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|right|Tugela river mouth]]
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers in South Africa]]
;Dams on the Tugela
*[[Driel Barrage Dam]]
*[[Spioenkop Dam]]
*[[Woodstock Dam]]
==Notes==
{{Reflist}}
==External links==
{{commons category-inline}}
{{Rivers of South Africa}}
{{Authority control}}
[[Category:Tugela River|Tugela River]]
[[Category:Rivers of KwaZulu-Natal]]
0ofu9j017wxw213mavwwtbwq5sfaov4
140949
140948
2026-06-20T11:44:11Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140949
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
*[[Charles Rawden Maclean|C.R. Maclean]] (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi N''autical Magazine yuuni'' 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli ''Zootagoola''<ref>{{cite magazine |magazine=[[The Nautical Magazine]] |author=C.R. Maclean |title=Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two |date=February 1853 |pages=74–80}} Reproduced in {{cite book |title=The Natal Papers of John Ross |year=1992 |publisher=Killie Campbell Africana Library |editor=Stephen Gray |isbn=978-0-869-80851-1}}</ref>
*[[George French Angas]], 19th century yili yiina nyɛla ŋun daa yuusi yuli ''Tugala'' o yila ni ka di nyɛ mɔɣili ŋɔ yuli.<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Record/2356800 "Making outchoualla or native beer, at Gudu's kraal, Tugala River, Zulu country"], a sketch by G F Angas; National Library of Australia.</ref>
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|right|Tugela river mouth]]
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers in South Africa]]
;Mɔɣ'bihi din be Tugela
*[[Driel Barrage Dam]]
*[[Spioenkop Dam]]
*[[Woodstock Dam]]
==Notes==
{{Reflist}}
==External links==
{{commons category-inline}}
{{Rivers of South Africa}}
{{Authority control}}
[[Category:Tugela River|Tugela River]]
[[Category:Rivers of KwaZulu-Natal]]
339lizhragx8j8i339ldwsl97wd2uap
140950
140949
2026-06-20T11:44:32Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140950
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
*[[Charles Rawden Maclean|C.R. Maclean]] (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi N''autical Magazine yuuni'' 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli ''Zootagoola''<ref>{{cite magazine |magazine=[[The Nautical Magazine]] |author=C.R. Maclean |title=Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two |date=February 1853 |pages=74–80}} Reproduced in {{cite book |title=The Natal Papers of John Ross |year=1992 |publisher=Killie Campbell Africana Library |editor=Stephen Gray |isbn=978-0-869-80851-1}}</ref>
*[[George French Angas]], 19th century yili yiina nyɛla ŋun daa yuusi yuli ''Tugala'' o yila ni ka di nyɛ mɔɣili ŋɔ yuli.<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Record/2356800 "Making outchoualla or native beer, at Gudu's kraal, Tugala River, Zulu country"], a sketch by G F Angas; National Library of Australia.</ref>
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|right|Tugela river mouth]]
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers in South Africa]]
;Mɔɣ'bihi din be Tugela
*[[Driel Barrage Dam]]
*[[Spioenkop Dam]]
*[[Woodstock Dam]]
==Notes==
{{Reflist}}
==External links==
{{commons category-inline}}
{{Authority control}}
[[Category:Tugela River|Tugela River]]
[[Category:Rivers of KwaZulu-Natal]]
22bfvcczfdwdz3znhh78x4nx4j0a2am
140951
140950
2026-06-20T11:45:00Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140951
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tugela Mɔɣili River''' ({{langx|zu|Thukela}}; {{langx|af|Tugelarivier}}) nyɛla mɔɣ'karili din be Kwa Zulu South Africa. Mɔɣili ŋɔ waɣilim nyɛla kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu ka di yaɣ'shɛli din be ʒilima zaa nyɛ mitanima kɔbisita ni pisopɔin{{thinsp}},<ref>{{cite web | url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | title=Key rivers of South Africa - MyFundi | access-date=2024-05-15 | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa | url-status=bot: unknown }}</ref> Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛŋa din mali anfaani pam zaŋ n-ti tiŋgbani maa puuni yini.<ref>{{cite web |publisher=MyFundi |url=http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |title=Key rivers of South Africa |archive-url=https://archive.today/20120710162812/http://myfundi.co.za/e/Key_rivers_of_South_Africa |archive-date=2012-07-10}}</ref>
Mɔɣili maa nyɛla din piligi Mont-aux-Sources zaŋ n-ti South African mɔɣa ayi, Orange mɔɣili mini Caledon Mɔɣili. Bin din gbaai Drakensberg, Tugela mɔɣili ŋɔ nyɛla din zɔri doli KwaZulu-Natal kamani kilomitanima kɔbisinu ni pihiyobu pɔi ka naayi chaŋ nti lu Indian Ocean.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A">{{cite web |url=http://www.dwaf.gov.za/Documents/Other/CMA/Thukela/ThukelaAppendixA2.pdf |title=Proposal to establishment a Catchment Management Agency for the Thukela Water Management Area - Appendix A |date=July 2004 |publisher=Department of Water Affairs and Forestry |access-date=2008-10-21}}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyabu tarigi nyɛla kamani {{cvt|29100|km2|mi2}}.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A" /> Di shee tiŋgbani maa nyɛla bɛ ni mali shɛli kɔri ka sari tihi.
==Mɔɣ'bihi ==
[[File:Crossing the Tugela River - 1898-9.jpg|thumb|left|British troops crossing the river during the Second Boer War]]
Tugela Mɔɣili maa nyɛla din nyari kom di mɔɣ'bihi din yirina Drakensberg, mɔɣ'titali din be Mzinyathi Mɔɣili (di nyɛla din piligi Majuba Hill). Di shɛŋa nyɛ Little Tugela Mɔɣili, Klip Mɔɣili (di nyɛla din piligi [[Van Reenen Pass]]), Mooi Mɔɣili, Blood Mɔɣili, Sundays mɔɣili (di nyɛla din piligi Biggarsberg) Ingagani mɔɣili n-ti pahi Bushman Mɔɣili.<ref name="DWAF-ThukelaWMA-A"/><ref>[http://www.dwaf.gov.za/iwqs/rhp/eco/FROC/WMA7Thukela.jpg Thukela WMA 7]</ref> Buffalo Mɔɣili nyɛla din chaŋ nti chirigi River Tugela mɔɣili waɣilim kamani kilomitanima pihita ni yika zaŋ chaŋ Tugela Ferry nuzaa zuɣu <small>{{coord|28|43|04|S|30|38|41|E|}}</small>.
Blood Mɔɣili ŋɔ nyɛla mɔɣ'shɛli [[Boers]] ni daa boli shɛli ŋun daa be di tooni nyɛ Andries Pretorius din daa niŋ ka bɛ nya nasara ka chɛ Zulu King Dingane Silimiin goli December biɛɣ'pinaayobu dali yuuni 1838. Bɛ nyɛla ban yɛlli ni mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zɔri ni Zulu tɔbu tɔhiriba ʒim. Blood Mɔɣili ŋɔ gbunni nyɛ Rorke's Drift, luɣ'shɛli ni bɛ ni daa ŋmɛ [[Anglo-Zulu War]] tɔbu.<ref name="EB1911">{{Cite EB1911 |wstitle=Tugela |volume=27 |page=364}} This has a very detailed description of the river's course.</ref>
==Ecology==
Zahim yuli boonni [[Scaly Yellowfish|scaly yellowfish]] ''(Labeobarbus natalensis)'' nyɛla din be Tugela Mɔɣili ŋɔ ni. Lala zahim ŋɔ nyɛ din niŋ bayana KwaZulu-Natal yaɣili ka nyɛ din lahi be tiŋgbani maa mɔɣa shɛŋa ni kamani Umkomazi.<ref>{{Cite web |url=http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |title=Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007 |access-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629065416/http://www.wrc.org.za/Knowledge%20Hub%20Documents/Research%20Reports/KV212-web-conservation.pdf |archive-date=2017-06-29 |url-status=dead}}</ref>
==Sabbu ==
Sabbu zaŋ n-ti ''Tugela'' nyɛla yuli shɛli sokam ni daa mi 20th century; di Anglicised zaŋ n-ti Zulu yuli nyɛ ''Thukela''. 19th century bɛ nyɛla ban sabbiri mɔɣili ŋɔ yuli koŋkoba kamani din doli na ŋɔ:
*[[Nathaniel Isaacs|Isaacs]] (1836) nyɛla ŋun daa yuusi sabbiri koŋkoba zaŋ n-ti mɔɣili ŋɔ o buku ni, "''Travels and Adventures in Eastern Africa",''<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=M8VjAAAAMAAJ&q=nathaniel+isaacs |author=Nathaniel Isaacs |publisher=Edward Churton |year=1836 |title=Travels and Adventures in Eastern Africa - Vol I |access-date=2010-08-08}}</ref> lala yuya maa shɛŋa nyɛ ''Ootergale'' mini ''Ootoogale''.
*[[Charles Rawden Maclean|C.R. Maclean]] (John Ross), nyɛla ŋun daa sabbi N''autical Magazine yuuni'' 1853, ka daa sabbi mɔɣili ŋɔ yuli ''Zootagoola''<ref>{{cite magazine |magazine=[[The Nautical Magazine]] |author=C.R. Maclean |title=Loss of the Brig Mary at Natal with Early Recollections of that Settlement - Two |date=February 1853 |pages=74–80}} Reproduced in {{cite book |title=The Natal Papers of John Ross |year=1992 |publisher=Killie Campbell Africana Library |editor=Stephen Gray |isbn=978-0-869-80851-1}}</ref>
*[[George French Angas]], 19th century yili yiina nyɛla ŋun daa yuusi yuli ''Tugala'' o yila ni ka di nyɛ mɔɣili ŋɔ yuli.<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Record/2356800 "Making outchoualla or native beer, at Gudu's kraal, Tugala River, Zulu country"], a sketch by G F Angas; National Library of Australia.</ref>
[[File:Tugela river mouth.jpg|thumb|right|Tugela river mouth]]
==Lihimi m pahi ==
*[[List of rivers in South Africa]]
;Mɔɣ'bihi din be Tugela
*[[Driel Barrage Dam]]
*[[Spioenkop Dam]]
*[[Woodstock Dam]]
==Kundivihira ==
{{Reflist}}
==External links==
{{commons category-inline}}
{{Authority control}}
[[Category:Tugela River|Tugela River]]
[[Category:Rivers of KwaZulu-Natal]]
3dxnjsu1vsigmq6wwozmx15gey4hv2n
Woodstock Dam
0
33452
140953
2026-06-20T11:56:46Z
Kalakpagh
2501
Created article
140953
wikitext
text/x-wiki
'''Woodstock Mɔɣ'bila''' nyɛla din be Tugela, KwaZulu- Natal yaɣili zaŋ n-ti [[South Africa]] ka di ni nyari kom luɣ'shɛli nyɛ [[Thukela-Vaal Transfer Scheme]].<ref name="ewisa">{{Cite web |url=http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |title=Woodstock Dam |access-date=2009-12-18 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114155658/http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |url-status=live }}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa yooi shɛli yuuni 1982, di nyɛla di ni tooi deegi kom kamani {{convert|373.26|e6m3}},<ref name="ewisa"/> ka di galisim nyɛ {{convert|29.129|km2}},<ref>{{Cite web|title=Top 10 Biggest Dams In South Africa 2020 – Information|url=https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|access-date=2021-01-21|language=en-US|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116060516/https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|url-status=live}}</ref> mɔɣ'bila ʒiliŋ nyɛla mitanima pihinu ni anahi. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din sɔŋdi ninvuɣ shɛba ban be lala yaɣili ŋɔ bɛ yiŋ tumanima ni mini bɛ tuma duri ni ka nyɛ do buta zuɣu.
[[File:Drakensberg Hydropower.png|thumb|250px|none|Woodstock dam's position in the Drakensberg Pumped Storage Scheme]]
== See also ==
* [[List of reservoirs and dams in South Africa]]
==References==
{{reflist}}
[[Category:Dams in KwaZulu-Natal]]
[[Category:Dams completed in 1983]]
70zum91hm4c6mbjbwo0mm11awfh9hif
140954
140953
2026-06-20T11:57:24Z
Kalakpagh
2501
/* See also */ Updated Content
140954
wikitext
text/x-wiki
'''Woodstock Mɔɣ'bila''' nyɛla din be Tugela, KwaZulu- Natal yaɣili zaŋ n-ti [[South Africa]] ka di ni nyari kom luɣ'shɛli nyɛ [[Thukela-Vaal Transfer Scheme]].<ref name="ewisa">{{Cite web |url=http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |title=Woodstock Dam |access-date=2009-12-18 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114155658/http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |url-status=live }}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa yooi shɛli yuuni 1982, di nyɛla di ni tooi deegi kom kamani {{convert|373.26|e6m3}},<ref name="ewisa"/> ka di galisim nyɛ {{convert|29.129|km2}},<ref>{{Cite web|title=Top 10 Biggest Dams In South Africa 2020 – Information|url=https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|access-date=2021-01-21|language=en-US|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116060516/https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|url-status=live}}</ref> mɔɣ'bila ʒiliŋ nyɛla mitanima pihinu ni anahi. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din sɔŋdi ninvuɣ shɛba ban be lala yaɣili ŋɔ bɛ yiŋ tumanima ni mini bɛ tuma duri ni ka nyɛ do buta zuɣu.
[[File:Drakensberg Hydropower.png|thumb|250px|none|Woodstock dam's position in the Drakensberg Pumped Storage Scheme]]
== Lihimi m pahi ==
* [[List of reservoirs and dams in South Africa]]
==References==
{{reflist}}
[[Category:Dams in KwaZulu-Natal]]
[[Category:Dams completed in 1983]]
c2c0atnpm61bs34bpswhq2at7986hgf
140955
140954
2026-06-20T11:57:51Z
Kalakpagh
2501
Updated Content
140955
wikitext
text/x-wiki
'''Woodstock Mɔɣ'bila''' nyɛla din be Tugela, KwaZulu- Natal yaɣili zaŋ n-ti [[South Africa]] ka di ni nyari kom luɣ'shɛli nyɛ [[Thukela-Vaal Transfer Scheme]].<ref name="ewisa">{{Cite web |url=http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |title=Woodstock Dam |access-date=2009-12-18 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114155658/http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |url-status=live }}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa yooi shɛli yuuni 1982, di nyɛla di ni tooi deegi kom kamani {{convert|373.26|e6m3}},<ref name="ewisa"/> ka di galisim nyɛ {{convert|29.129|km2}},<ref>{{Cite web|title=Top 10 Biggest Dams In South Africa 2020 – Information|url=https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|access-date=2021-01-21|language=en-US|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116060516/https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|url-status=live}}</ref> mɔɣ'bila ʒiliŋ nyɛla mitanima pihinu ni anahi. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din sɔŋdi ninvuɣ shɛba ban be lala yaɣili ŋɔ bɛ yiŋ tumanima ni mini bɛ tuma duri ni ka nyɛ do buta zuɣu.
[[File:Drakensberg Hydropower.png|thumb|250px|none|Woodstock dam's position in the Drakensberg Pumped Storage Scheme]]
== Lihimi m pahi ==
* [[List of reservoirs and dams in South Africa]]
==Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Category:Dams in KwaZulu-Natal]]
[[Category:Dams completed in 1983]]
svkv5khdry5p8q1cbs45g8ztz10ydhw
140956
140955
2026-06-20T11:58:36Z
Kalakpagh
2501
added databox
140956
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Woodstock Mɔɣ'bila''' nyɛla din be Tugela, KwaZulu- Natal yaɣili zaŋ n-ti [[South Africa]] ka di ni nyari kom luɣ'shɛli nyɛ [[Thukela-Vaal Transfer Scheme]].<ref name="ewisa">{{Cite web |url=http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |title=Woodstock Dam |access-date=2009-12-18 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114155658/http://www.ewisa.co.za/misc/DamKZNWoodstock/default.htm |url-status=live }}</ref> Mɔɣili ŋɔ nyɛla bɛ ni daa yooi shɛli yuuni 1982, di nyɛla di ni tooi deegi kom kamani {{convert|373.26|e6m3}},<ref name="ewisa"/> ka di galisim nyɛ {{convert|29.129|km2}},<ref>{{Cite web|title=Top 10 Biggest Dams In South Africa 2020 – Information|url=https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|access-date=2021-01-21|language=en-US|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116060516/https://naijaquest.com/biggest-dams-in-south-africa/|url-status=live}}</ref> mɔɣ'bila ʒiliŋ nyɛla mitanima pihinu ni anahi. Mɔɣili ŋɔ nyɛla din sɔŋdi ninvuɣ shɛba ban be lala yaɣili ŋɔ bɛ yiŋ tumanima ni mini bɛ tuma duri ni ka nyɛ do buta zuɣu.
[[File:Drakensberg Hydropower.png|thumb|250px|none|Woodstock dam's position in the Drakensberg Pumped Storage Scheme]]
== Lihimi m pahi ==
* [[List of reservoirs and dams in South Africa]]
==Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Category:Dams in KwaZulu-Natal]]
[[Category:Dams completed in 1983]]
di6m9hrsgktm8y3le31xyeoxe1htsjo