Dagbani Wikipedia
dagwiki
https://dag.wikipedia.org/wiki/Sol%C9%94%C9%A3u
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
Miidiya
Diŋ'gahim
Yɛltɔɣa
Ŋun su
Ŋun su yɛltɔɣa
Wikipedia
Wikipedia yɛltɔɣa
Lahabali kɔligu
Lahabali kɔligu yɛltɔɣa
MiidiyaWiki
MiidiyaWiki yɛltɔɣa
Tɛmplet
Tɛmplet yɛltɔɣa
Sɔŋsim
Sɔŋsim yɛltɔɣa
Pubu
Pubu yɛltɔɣa
Salima
Salima yɛltɔɣa
MOS
MOS yɛltɔɣa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Abdulai Mahamadu
0
9737
146344
99123
2026-08-15T00:13:40Z
~2026-39956-62
9091
/* O Ba bihi */
146344
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Abdulai Mahamadu'''<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mion-Lana Abdulai Mahamadu outdoored|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Mion-Lana-Abdulai-Mahamadu-outdoored-727862|access-date=2022-07-17|website=GhanaWeb|language=en}}</ref> nyɛla [[Miɛŋ|Miɛŋ-]]<nowiki/>lana. O daa ʒinila o ba gbaŋ saha shɛli Naawuni ni daa bɔhi [[Yaa Naa Mahamudu Abdulai IV]]<ref>{{Cite web|last=Online|first=Peace FM|title=Yaa-Naa Mahamadu Abdulai Funeral Starts Today|url=https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/201812/370341.php|access-date=2022-08-20|website=Peacefmonline.com - Ghana news|archive-date=2022-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820094854/https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/201812/370341.php|url-status=dead}}</ref> zuɣu, ka daa lɛbi Boliŋ-lana. O yuum-piya ni anahi ni ka o daa ʒini gbaŋ maa. O nyɛla bidib' tuuli o ba bihi ni. Bɛ daa dihi o la lala nam ŋɔ Alahari dali silimin goli March dabaata dali, yuuni 2019 (Sunday March 3, 2019)<ref>{{Cite web|date=2019-03-04|title=Mion-Lana Abdulai Mahamadu outdoored|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Mion-Lana-Abdulai-Mahamadu-outdoored-727862|access-date=2022-07-17|website=GhanaWeb|language=en}}</ref>. Yaa Naa n-daa nyɛ ŋun daa yɛli o kparigu ŋɔ Gbewaa yili. O daa chani la [[SDA primary|SDA Primary]] shikuru din be [[Tamali|Tamale]] saha shɛli [[Nawuni|Naawuni]] ni daa bɔhi o ba zuɣu<ref>{{Cite web|date=2022-08-21|title=Meet the man who groomed and stood by the Mion Lana from his childhood until his death|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Meet-the-man-who-groomed-and-stood-by-the-Mion-Lana-from-his-childhood-until-his-death-1606982|access-date=2022-08-21|website=GhanaWeb|language=en|archive-date=2022-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821134526/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Meet-the-man-who-groomed-and-stood-by-the-Mion-Lana-from-his-childhood-until-his-death-1606982|url-status=dead}}</ref>.
Saha ŋɔ Miɛŋlana malila [[paɣaba]] anahi ni [[bihi]] pia ni ayi.
== O Piligu ==
O nyɛla Yaan-Naa Mahamadu IV bi'kpɛma. Yuuni 1974<ref>{{Cite web|date=2022-08-17|title=Heir apparent to Yaa Naa Mahama Abubakari Mahama II passes on - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/heir-apparent-to-yaa-naa-mahama-abubakari-mahama-ii-passes-on/|access-date=2022-08-20|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref> ka bɛ dɔɣi o, ka o daa chaŋ SDA primary school din be [[Tamali|Tamale]]. Yuun'pia ni anahi ni ka o lɛbi Boliŋ-lana bɛ ni daa zaŋ o ba sɔɣi katini duu.
== O Ba ==
O ba n-daa nyɛ Yaan-Naa Mahamadu Abdulai IV. Bɛ daa dɔɣi o la silimiin-goli March, 1949 yuuni n-ti Naa Abdulai III (ŋmarigɔŋ). Naa Mahamadu daa chaŋla [[Gbewaa Secondary school|Gbewaa Secondary School]] din pa nyɛ [[Tamale Senior High School]] saha ŋɔ, o daa bela kariŋ zɔŋ duri ayi (SSS 2) ka o ba kpi.
=== O Ba Nam dibu ===
Naa Abdulai Mahamadu ba daa lɛbila o ba [[Ndaan Yaan-Naa Abdulai lll|Naa Abdulai lll]] Gbaŋ-lana nti Dagbaŋ yuuni 1967. Yaan-Naa Mahamadu Abdulai IV daa ʒini la Yani gbana zuɣu silimiin-goli September biɛɣu pia ni ata, yuuni 1969. O nyɛla [[Ndan Yaa Naa]]
ŋun pahiri pihita ni anu Dagbaŋ bɛ ni daa zaŋ o kpehi Katini duu n yina. Taarihi wuhiya, ni o daa nyɛla Na so ŋun bɔri suhudoo, ka lahi nyɛ suɣulo-lana. O Nam salima n-nyɛ:
"kuli noli din vɛila, ni laɣim nyuriba"
"Daripaɣ'bi' mankaanu"
"ŋun yaaŋa yɛlimma ku kpabi Mankaanu"
"Chi ku bi ka lahi niŋ wurugu"
"Buɣim datei baɣa ni gɔyuunsilan' ni".
O Nam dibu saha, [[Dagbaŋ]] daa niŋ abaraka ni taɣiri suŋ o tuuli yuma anu nam ni. O daa nyɛla [[Council of State]] puuni yino silimiin-goli September yuuni 1969<ref>{{Cite web|title=‘This an extremely difficult situation’ – Akufo-Addo on death of Yaa Naa’s heir apparent|url=https://www.modernghana.com/news/1178255/this-an-extremely-difficult-situation-akufo.html|access-date=2022-08-20|website=Modern Ghana|language=en}}</ref> Ghana. Di nyaaŋa o daa lɛbi Nanima [[jinaduu]] zuɣulana Tudu yaɣili ( President of Northern Regional House of Chiefs) silimiin-goli May, yuuni 1970.<ref name=":0" />
Taarihi wuhiya, ni di daa ŋmanila din diɛma ka o dimnima yiɣisi zani ni bɛ yihi o Nam ni, n ŋmari gbana n-tiri Gɔbnanti ni o yihi o. Bɛla bɛla ka nyaan yibo mini noli naabu kpaŋsi. Silimiin-goli April biɛɣu pishi ni ata dali, yuuni 1974, ka lahabali wuligi gili Dagbaŋ zaa ni bi yihi Yaan-Naa Mahamadu Abdulai IV Nam ni ka di pala kali soli zuɣu, amaa Acheampong Gɔmnanti yaa.
==== O Ba kpibu ====
Silimiin-goli October biɛɣu pia ni anu dali, yuuni 1988, ka kom bori, Naa Mahamadu Abdulai IV daa zaŋ o nuu dihi buɣatiŋa. Silimiin-goli October biɛɣu pia ni ayopɔin dali yuuni 1988 ka bɛ daa simsi o [[Katini]].<ref name=":0" />
=== O Ba kuli maalibu ===
Bɛ daa maali la o ba kuli silimiin-goli December biɛɣu pia ni anahi hali ti gbaai Silimiin-goli December biɛɣu pihita ayi ka yuuni 2018<ref>{{Cite web|last=MyNewsGH|date=2018-12-12|title=Farouk Aliu Mahama makes huge donation towards funeral rites of Ya-Naa Mahamadu Abdulai|url=https://www.mynewsgh.com/farouk-aliu-mahama-makes-huge-donation-towards-funeral-rites-of-ya-naa-mahamadu-abdulai/|access-date=2022-08-20|website=MyNewsGh|language=en-US}}</ref>.
=== O paɣiba ===
Naa Mahamadu Abdulai IV daa mali la paɣiba pia ni anu. Bɛ yuya n-nyɛ;
# Gbanzaliŋ
# Galibaŋ
# Koyibiga<ref>{{Cite web|date=2018-12-28|title=Yaa-Naa Mahamadu Abdulai IV funeral rites climaxed|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Yaa-Naa-Mahamadu-Abdulai-IV-funeral-rites-climaxed-711694|access-date=2022-08-20|website=GhanaWeb|language=en}}</ref>
# Pariwaa
# Gasinaba
# Yibilana
# Batamgali
# Balchisu Limam
# Azara Sakpɛɣu
# Fati Sunsɔŋ
# Zuweira
# Aramatu
# Azara Bimbila
# Safiatu
# Rahinatu
=== O Ba bihi ===
Yaan-Naa Mahamadu Abdulai IV daa ŋmaligi mi ka che bihi pia ni anahi. Bɛ yuya n-doya ŋɔ;
# Abdulai Mahamadu
# Alhassan Mahamadu
# Alhassan Mahamadu
# Yakubu Mahamadu
# Abdulai Mahamadu
# Sulemana Mahamadu<ref name=":0">{{Cite web|last=Naatogmah|first=Abdul Karim|date=Friday 28th December, 2018|title=Yaan-Naa Mahamadu Abdulai IV funeral rites climaxed|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Yaa-Naa-Mahamadu-Abdulai-IV-funeral-rites-climaxed-711694|url-status=live|access-date=Saturday 20th August, 2022|website=GhanaWeb}}</ref>
# Suɣiri Mahamadu
# Samata Mahamadu
# Fati Mahamadu
# Zenabu Mahamadu
# Mariama Mahamadu
# muhib dahala mahamadu
# Awabu Mahamadu
== O Nam dibu ==
Bɛ daa dihi o mi Miɛŋlana silimin goli March dabaata yuuni 2019. Ka di nyɛla [[Gariba II|Naa Gariba II]] n-dihi o li.
== O HaƷi Niŋbu ==
Miɛŋlan' Mahamaru Abdulai daa niŋ la haʒi yuuni 2019. Bɛ daa kulimina ka Covid-19 doro maa yiɣisi.
== Nanima ban di miɛŋ==
# Miɛŋlan' Sayɔra
# Miɛŋlan' Mahamaru, Naa Guŋgɔbli bia.
# Miɛŋlan' Mahami, Miɛŋlan Mahamaru bia.
# Miɛŋlan' Imoro, Naa Saalan Ziblim bia.
# Miɛŋlan' Simani, Naa Andan Jangbariga bia.
# Miɛŋlan' Yiri, Naa Andan Jangbariga bia.
# Miɛŋlan' Yissa, Naa Andan Jangbariga bia.
# Miɛŋlan' Mahami, Naa Yakubu Nantoo bia.
# Miɛŋlan' Salifu, Naa Yakubu Nantoo bia.
# Miɛŋlan' Kalim, Naa Abla Naɣbiɛɣu bia.
# Miɛŋlan' Ablai I, Naa Andan Jirilɔŋ bia.
# Miɛŋlan' Alaasani, Naa Aburu Sataŋ bia.
# Miɛŋlan' Yakubu, Naa Aburu Sataŋ bia.
# Miɛŋlan' Ziblim, Naa Aburu Sataŋ bia.
# Miɛŋlan' Ablai II, Naa Mahamaru bia.
== Miɛŋ Nanima ban di Yɛni ==
Miɛŋ nanima ban di Yɛni zaŋ gbaai 1938 hali ni zuŋɔ n-nyɛ:
# Naa Mahamaŋ kpɛma, O daa dila Yɛni yuuni 1938.
# Naa Mahamaŋ bila, O daa dila Yɛni yuuni 1948.
# Naa Andan Zolikuɣuli, O daa dila Yɛni yuuni 1968.
== O daŋ ==
* Naa Yakubu Nantoo
" Nantoo che biɛm ka muha gari kɔbiga", "balim balim, kɔligu ku chei yom", "Ninvuɣ'yino ku bahi mɔni", "Ninvuɣ'yino mi ku pa tantani"
* Naa Yakubu Nantoo n-daa dɔɣi Naa Ablai Naɣibiɛɣu (Naa Abudu I)
"Kambɔŋ dapuli zaɣisi kambɔŋ ʒibu, ka dabala ʒiri kambɔŋ bɔbili", "Gbungburima laɣim kɔbiga ku luhi ŋandaa", "Tiyɔɣu galim ʒiɛrigu, ʒiɛrigu biɛm zuɣu"
* Naa Ablai Naɣbiɛɣu n-dɔɣi Naa Alaasan Tipariga.
"Pakurugu bia", "Tampima dundɔŋ ku zo saa", "Zahim taala kuliga, ka chinchɛnsi wolim je", "o daa zaŋla o mayili m-puhiri jiŋli, ka naanyi zaŋ o ba yili n-di Nam"
* Naa Alaasan Tipariga n-dɔɣi Naa Aburu Sataŋkuɣili:
"Zagbaŋ Sanatu bia", "Ʒiri doori baŋa, yɛlimaŋli lan' bini ", "Jɛrigu yɛli ni di yɛn niŋ, di yɛn niŋ ka nyin kpe ya?"
* Naa Alaasan Tipariga n-dɔɣi Naa Mahammaŋ bila.
"Zambalan' dim kurugu, ka o nyina kabi niŋ kurugu ni", "Suɣulo bin din gbamda ku kpalim soli", "Kom dirila Saalan bia", "Satim mi ku nyuui kuliga", "Piɛri kɔbiga siɣiri kuliga, ka yu'bil kari kari na n-ti deei nasara".
* Naa Mahanmaŋ bila n-dɔɣi Naa Abdulai ŋmarugɔŋ:
"Saa paɣa bia - Alizini", "Bɛ daa yi boli o tiŋa, o saɣirila saa zuɣu, ka bɛ ti boli o saa zuɣu ka o saɣi tiŋa"
"Ninsalinim di bɔri Naawuni nyabu, bɛ mi kutooi"
* Naa Ablai ŋmarugɔŋ n-dɔɣi o ba Naa Mahamadu:
"kuli noli din vɛila, ni laɣim nyuriba"
"Daripaɣ'bi' mankaanu"
"ŋun yaaŋa yɛlimma ku kpabi Mankaanu "
"Chi ku bi ka lahi niŋ wurugu "
" Buɣim datei baɣa ni goyuunsilan ni"
* Ka Naawuni yiko ka Naa Mahamadu dɔɣi, Miɔŋlan Ablai
" Binchɛra so gali".
Shɛli di kani n-diri Naa.
Amaa o saha n daa paai.
Naawuni malimi tiŋ' ka Naa dɔni.
== O kpibu ==
Naa Abdulai Mahamadu daa kpila<ref>{{Cite web|date=2022-08-17|title=Heir apparent to Yaa Naa Mahama Abubakari Mahama II passes on - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/heir-apparent-to-yaa-naa-mahama-abubakari-mahama-ii-passes-on/|access-date=2022-08-20|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref> Alaaba, Silimiin-goli August biɛɣu pia ni ayopɔin, yuuni 2022.
Korle-Bu Ashibiti din be Ankara din daa niŋ ka o nyɛ yuun pihinu ni ayi ka la<ref>{{Cite web|last=GNA|date=2022-08-18|title=Mion-Lana Abdulai Mahamadu passes on|url=https://gna.org.gh/2022/08/mion-lana-abdulai-mahamadu-passes-on/|access-date=2022-08-20|website=Ghana News Agency|language=en-US}}</ref>. Ka bɛ daa zaŋ o kuna n-ti sɔɣi Saambu dindali maa yuŋ<ref>{{Cite web|last=GNA|date=2022-08-18|title=Late Mion-Lana was a unifier - Tributes|url=https://gna.org.gh/2022/08/late-mion-lana-was-a-unifier-tributes/|access-date=2022-08-20|website=Ghana News Agency|language=en-US}}</ref>.
== O gbaŋ ʒilibu ==
Bɛ daa ʒilila Naa Abdulai Mahamadu gbaŋ Alizumma, silimiin-goli August biɛɣu pishi ni ayɔbu, yuuni 2022. O bi kpɛma n-nyɛ Alaasan Abdulai. ŊunI daa ʒini O ba gbaŋ Saambu tiŋgbanni<ref>{{Cite web|date=2022-08-27|title=Late Mion-Lana’s son installed as regent of Mion|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Late-Mion-Lana-s-son-installed-as-regent-of-Dagbon-1611329|access-date=2022-08-30|website=GhanaWeb|language=en|archive-date=2022-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220830174930/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Late-Mion-Lana-s-son-installed-as-regent-of-Dagbon-1611329|url-status=dead}}</ref>.
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Doo]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Nanima]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
al08i81409faj9bb6m6bbmn0a0qnflj
Thibaut Courtois
0
12507
146333
46842
2026-08-14T17:24:16Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146333
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Thibaut Courtois''' nyɛla bol' ŋmɛra so ŋun ŋmɛri tiri La Liga club [[Real Madrid]].
== Taarihi ==
Thibaut Nicolas Marc Courtois [French: [tibo kuʁtwa]] bɛ dɔɣi o 11 May 1992. O nyɛla Belgium bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri goalkeeper La Liga club Real Madrid ni Belgium tiŋgbani team. Niriba pam yɛli ni o nyɛla goalkeeper gahim shɛli din be o yuuni ni, ni Belgium nim ŋmɛra gahim.[4][5][6]
CLUB TUMA
Genk 2009-2011
Bɛ daa dɔɣi o Bree, Flanders. O daa piligi Bilzen V.V ni ka ŋmɛri left back, amaa 1999 o daa kpɛ Genk ka bɛ leei o goalkeeper.
17 April 2009 yuun 16 o daa piligi o tuuli bɔli ni Gent.
2010-11 o daa leei tuuli goalkeeper ka sɔŋ Genk di Belgian Pro League. O daa di Goalkeeper of the Year - bɔli 40 ni o daa kɔŋ gol 32 pɔi ka di clean sheet 14.[8][10][11]
Atlético Madrid 2011-2014 - yi Chelsea €9 million na
2011 o daa chaŋ Chelsea amaa bɛ daa wɔɣiri o Atlético Madrid.[Loan]
2011-12: O daa piligi ni Europa League ni Vitória. O daa sɔŋ Atlético di Europa League 2012 ni Athletic Bilbao 3-0.
2012-13: O daa di UEFA Super Cup 4-1 ni Chelsea. O daa lahi sɔŋ ba di Copa del Rey 2013 ni Real Madrid 2-1 - di daa nyɛla yuun 14 nyaaŋa bɛ ni di Madrid derby.
2013-14: O daa di Ricardo Zamora Trophy ka sɔŋ Atlético di La Liga tuuli saha 1996 nyaaŋa. Bɛ daa chaŋ Champions League final amaa Real Madrid daa di ba 4-1.
Chelsea 2014-2018
2014 o daa labi Chelsea ni namba 13.
2014-15: O daa di Premier League ni League Cup.
2016-17: O daa di Premier League pahi ka di Golden Glove ni clean sheet 16.
Real Madrid 2018 - saha ŋɔ - £35 million
8 August 2018 o daa chaŋ Real Madrid contract 6 yuun. Di daa chɛ ka o leei La Liga goalkeeper din kɔŋ liɣiri pam.
2019-20: O daa sɔŋ Real di La Liga ka di Zamora Trophy ayi - o daa kɔŋ gol 20 bɔli 34 ni. O daa lahi di Supercopa 2020 ni Atlético.
2021-22: O daa di La Liga pahi ni Champions League. 28 May 2022 final ni Liverpool o daa di Man of the Match ni saves 9 - Champions League final record.
2023-24: O daa kɔŋ ACL ni meniscus ka bi ŋmɛ yuuni pam. 4 May 2024 o daa labi ka ŋmɛ Cádiz. 1 June 2024 o daa di Champions League pahi ni Borussia Dortmund 2-0.
2025-26: O daa di La Liga win 150 ni Real Sociedad 4-1. 11 March 2026 o daa di assist ni Man City ka di leei record.
TIŊGBANI BƆLI - BELGIUM
2011 o daa piligi Belgium bɔli yuun 19 - goalkeeper bikpem din ŋmɛ.[91]
2014 World Cup: O daa ŋmɛ bɔli zaa. Belgium daa chaŋ quarter-final.
Euro 2016: Bɛ daa chaŋ quarter-final amaa Wales daa di ba.
2018 World Cup: O daa nyɛ tuuli goalkeeper. O daa di Golden Glove - goalkeeper din gahim. O daa sɔŋ Belgium di 3rd - di tuuli saha. O daa di saves 27.
2022 World Cup: 1 December o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Croatia.
Euro 2024: O ni coach Domenico Tedesco suhudoo zuɣu o daa bi chaŋ. 22 August 2024 o daa yɛli ni o bi labi.
2025: Coach Rudi Garcia saha o daa labi. 15 May 2026 bɛ daa piigi o World Cup 2026. O daa di record - World Cup bɔli 21 ni o leei goalkeeper 2nd din ŋmɛ pam Manuel Neuer nyaaŋa.
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla "complete goalkeeper" - o bi mali kpeɣu pam.
Waɣim ni nuu waɣila: O waɣim chɛ ka o tooi di bɔli din yina waɣila.
Position ni yɛm: O mi ni o zani shee, ka mali suhigu.
1v1: O mi ni o yɛn ti bɔra maa yɛm.
Nuuni tibu: O kɔra nyɛla din saɣa pam.
Bɔli yina waɣila: O mi ni o yɛn di o.[119]
Carlo Ancelotti yɛli: _"O gaŋda n-nyɛ, saha shɛŋa n yɛri o ni o chɛ ka bɔli shɛŋa kpɛ, domin ŋmɛriba maa suhuri yi pa."_[76]
---
PINIHIMA SHƐŊA O NI DI
Ricardo Zamora Trophy: 3 saha
Premier League Golden Glove: 1 saha
IFFHS: Goalkeeper 3rd din gahim 2011-2020
World Cup Golden Glove 2018
La Liga: 3 saha - Atlético 1, Real 2
Champions League: 2 saha - Real Madrid
Premier League: 2 saha - Chelsea
==O ni ŋmɛri shɛm==
==O maŋmaŋa biɛhigu==
== Kundivihira ==
[[Pubu: Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Real Madrid bol'ŋmɛriba]]
teaxm53ep71m4afp2qtk45fxlxb30ee
146334
146333
2026-08-14T17:26:47Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146334
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Lahabali kɔligu:Thibaut Courtois, August 2014.jpg|thumb|Thibaut Courtois, August 2014]]
'''Thibaut Courtois''' nyɛla bol' ŋmɛra so ŋun ŋmɛri tiri La Liga club [[Real Madrid]].
== Taarihi ==
Thibaut Nicolas Marc Courtois [French: [tibo kuʁtwa]] bɛ dɔɣi o 11 May 1992. O nyɛla Belgium bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri goalkeeper La Liga club Real Madrid ni Belgium tiŋgbani team. Niriba pam yɛli ni o nyɛla goalkeeper gahim shɛli din be o yuuni ni, ni Belgium nim ŋmɛra gahim.[4][5][6]
CLUB TUMA
Genk 2009-2011
Bɛ daa dɔɣi o Bree, Flanders. O daa piligi Bilzen V.V ni ka ŋmɛri left back, amaa 1999 o daa kpɛ Genk ka bɛ leei o goalkeeper.
17 April 2009 yuun 16 o daa piligi o tuuli bɔli ni Gent.
2010-11 o daa leei tuuli goalkeeper ka sɔŋ Genk di Belgian Pro League. O daa di Goalkeeper of the Year - bɔli 40 ni o daa kɔŋ gol 32 pɔi ka di clean sheet 14.[8][10][11]
Atlético Madrid 2011-2014 - yi Chelsea €9 million na
2011 o daa chaŋ Chelsea amaa bɛ daa wɔɣiri o Atlético Madrid.[Loan]
2011-12: O daa piligi ni Europa League ni Vitória. O daa sɔŋ Atlético di Europa League 2012 ni Athletic Bilbao 3-0.
2012-13: O daa di UEFA Super Cup 4-1 ni Chelsea. O daa lahi sɔŋ ba di Copa del Rey 2013 ni Real Madrid 2-1 - di daa nyɛla yuun 14 nyaaŋa bɛ ni di Madrid derby.
2013-14: O daa di Ricardo Zamora Trophy ka sɔŋ Atlético di La Liga tuuli saha 1996 nyaaŋa. Bɛ daa chaŋ Champions League final amaa Real Madrid daa di ba 4-1.
Chelsea 2014-2018
2014 o daa labi Chelsea ni namba 13.
2014-15: O daa di Premier League ni League Cup.
2016-17: O daa di Premier League pahi ka di Golden Glove ni clean sheet 16.
Real Madrid 2018 - saha ŋɔ - £35 million
8 August 2018 o daa chaŋ Real Madrid contract 6 yuun. Di daa chɛ ka o leei La Liga goalkeeper din kɔŋ liɣiri pam.
2019-20: O daa sɔŋ Real di La Liga ka di Zamora Trophy ayi - o daa kɔŋ gol 20 bɔli 34 ni. O daa lahi di Supercopa 2020 ni Atlético.
2021-22: O daa di La Liga pahi ni Champions League. 28 May 2022 final ni Liverpool o daa di Man of the Match ni saves 9 - Champions League final record.
2023-24: O daa kɔŋ ACL ni meniscus ka bi ŋmɛ yuuni pam. 4 May 2024 o daa labi ka ŋmɛ Cádiz. 1 June 2024 o daa di Champions League pahi ni Borussia Dortmund 2-0.
2025-26: O daa di La Liga win 150 ni Real Sociedad 4-1. 11 March 2026 o daa di assist ni Man City ka di leei record.
TIŊGBANI BƆLI - BELGIUM
2011 o daa piligi Belgium bɔli yuun 19 - goalkeeper bikpem din ŋmɛ.[91]
2014 World Cup: O daa ŋmɛ bɔli zaa. Belgium daa chaŋ quarter-final.
Euro 2016: Bɛ daa chaŋ quarter-final amaa Wales daa di ba.
2018 World Cup: O daa nyɛ tuuli goalkeeper. O daa di Golden Glove - goalkeeper din gahim. O daa sɔŋ Belgium di 3rd - di tuuli saha. O daa di saves 27.
2022 World Cup: 1 December o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Croatia.
Euro 2024: O ni coach Domenico Tedesco suhudoo zuɣu o daa bi chaŋ. 22 August 2024 o daa yɛli ni o bi labi.
2025: Coach Rudi Garcia saha o daa labi. 15 May 2026 bɛ daa piigi o World Cup 2026. O daa di record - World Cup bɔli 21 ni o leei goalkeeper 2nd din ŋmɛ pam Manuel Neuer nyaaŋa.
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla "complete goalkeeper" - o bi mali kpeɣu pam.
Waɣim ni nuu waɣila: O waɣim chɛ ka o tooi di bɔli din yina waɣila.
Position ni yɛm: O mi ni o zani shee, ka mali suhigu.
1v1: O mi ni o yɛn ti bɔra maa yɛm.
Nuuni tibu: O kɔra nyɛla din saɣa pam.
Bɔli yina waɣila: O mi ni o yɛn di o.[119]
Carlo Ancelotti yɛli: _"O gaŋda n-nyɛ, saha shɛŋa n yɛri o ni o chɛ ka bɔli shɛŋa kpɛ, domin ŋmɛriba maa suhuri yi pa."_[76]
---
PINIHIMA SHƐŊA O NI DI
Ricardo Zamora Trophy: 3 saha
Premier League Golden Glove: 1 saha
IFFHS: Goalkeeper 3rd din gahim 2011-2020
World Cup Golden Glove 2018
La Liga: 3 saha - Atlético 1, Real 2
Champions League: 2 saha - Real Madrid
Premier League: 2 saha - Chelsea
==O ni ŋmɛri shɛm==
==O maŋmaŋa biɛhigu==
== Kundivihira ==
[[Pubu: Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Real Madrid bol'ŋmɛriba]]
5u1zqk29bah9il5utrsvr69yu1uq840
Colombia
0
12643
146326
60124
2026-08-14T13:10:05Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146326
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Colombia''' nyɛla tiŋgban'shɛli din be [[Caribbean]] yaɣili polo. Di nyɛla gbanpiɛla tiŋa.
== Taarihi ==
Colombia [amiliya yuli: Republic of Colombia*] nyɛla tiŋgban shɛli din be *South America. Di mali kom niŋsi gba North America ni. Di tiŋgbani maa tarisi nyɛ: Caribbean Sea di tudu, Venezuela di tooni, Brazil di tooni gbansabila, Peru ni Ecuador di gbansabila ni gbansabila wulinpuhili, Pacific Ocean di wulinpuhili, ni Panama di wulinpuhili tudu.
Colombia waɣim nyɛ 1,141,748 square km ka niriba galisi 52 million kamani. Bɛ boli di yaɣa 32 departments. Di tiŋzuɣu n-nyɛ Bogotá - di nyɛ liɣiri ni kaya ni taɣada yaɣili din gahim. Tiŋsi kara din pahi: Medellín, Cali, Barranquilla, Cartagena, Bucaramanga ni din pahi.
Colombia kaya ni taɣada nyɛla din gahim - bala, adiini, bindira, ni sinii - di yi la o ni daa nyɛ colony zuɣu. Niriba yi Europe ni Middle East ni na, ni African niriba, ni Indigenous niriba daa bɛli to. Spanish n-nyɛ di amiliya boli, amaa Creole, English ni bala 64 gba nyɛ amiliya yaɣa shɛŋa ni.
Taarihi
12,000 BCE piligi Colombia daa nyɛla Indigenous niriba ni be shɛli.
1499 Spanish nima daa naai La Guajira. 16th century sunsuuni bɛ daa di di pam ka boli li New Kingdom of Granada.
1810 bɛ daa yɛli ni bɛ yi Spanish Empire ni na. 1819 ka Gran Colombia piligi.
1858 bɛ daa boli li Granadine Confederation, 1863 United States of Colombia, ka 1886 leei Republic of Colombia.
1903 Panama daa yi Colombia ni ka yi di tiŋgbani ŋɔ saha ŋɔ.[US ni France sɔŋbu zuɣu][40]
1960s piligi ni Colombia daa mali tobu ni kɔhim kɔhim low-intensity armed conflict. 1990s ni di daa gahim. Amma 2000 piligi security ni salima daa yi polo na.[24][25]
Saha ŋɔ
Colombia mali healthcare din gahim - World Health Organization yɛli ni di nyɛ America zaa din gahim, ka nyɛ dunia 22nd.
Di liɣiri tuma nyɛ South America ni din 3rd - di mali liɣiri yaɣa pam ni bɔhim yɛlibu din viɛla.
Colombia mi nyɛ tiŋa shɛli din ti LGBT rights, gender equality, animal rights, ni human rights pam - bɛ saɣiti same-sex marriage, abortion, euthanasia, ni binneenima taɣibu.
Colombia nyɛla megadiverse tiŋsi 17 puuni yini. Di nyɛla tiŋa din mali binkɔbiri ni binneenima pam square mile yini ni - dunia 1st, ka zaa 2nd. Di tiŋgbani ni mali Amazon rainforest, zuliya, grasslands ni desert.
O nyɛla yaɣa ŋɔ ni: UN, WTO, OECD, OAS, Pacific Alliance, Andean Community. O lahi nyɛ NATO Global Partner ni US taba.
Yuli maa gbunni
Colombia yuli yi la Christopher Columbus yuli ni. Di daa nyɛla yuli shɛli bɛ ni boli New World zaa. 1819 Republic of Colombia daa piigi li ka di daa mali Colombia, Panama, Venezuela, Ecuador, ni Brazil yaɣili.[39][40]
New Granada daa taɣi yuli 1858 n-leei Granadine Confederation, 1863 United States of Colombia, ka 1886 naai leei Republic of Colombia saha ŋɔ.
Taarihi waɣila
Pre-Columbian saha
Niriba daa be Colombia 12,500 BCE. Bɛ daa nyɛla ŋun wurim ka bɔra El Abra, Tibitó ni Tequendama yaɣa. 5000 BCE bɛ daa piligi fɔŋma ni kom pɔhim pɔhim. Muisca, Zenú, Quimbaya, ni Tairona daa nyɛla yaɣa din mali nam. Muisca daa be Boyacá ni Cundinamarca ka ŋmɛri maize, potato, ka wurim gold ni emeralds. Tairona daa be Sierra Nevada de Santa Marta. 1200s ni Malayo-Polynesians ni Amerindians daa taba pa, ka chɛ ka coconut yi Philippines na ti paai Colombia.
Colonial saha
1499 Alonso de Ojeda daa paai Guajira Peninsula. 1500 Rodrigo de Bastidas daa karim Caribbean coast. 1510 Vasco Núñez de Balboa daa piligi Santa María la Antigua del Darién - tiŋa tuuli shɛli din yɛri European ni. 1525 Santa Marta, 1533 Cartagena. 1536 Gonzalo Jiménez de Quesada daa chaŋ tiŋa ni ka boli li New Kingdom of Granada. 1538 o daa piligi Santa Fe de Bogotá.
Spanish nima daa na ni bɔrigu ni smallpox ni ninsalinima daa kpi pam. Bɛ daa lahi kana ni enslaved Africans 16th century. 1542 New Granada daa chaŋ Viceroyalty of Peru ni, 1547 leei o maŋmaŋa captaincy-general. 1717 Viceroyalty of New Granada daa piligi ka di tiŋzuɣu nyɛ Bogotá - di daa mali Venezuela, Ecuador, Panama.
1739 Britain ni Spain tobu ni Cartagena daa nyɛ tobu gahima amaa Spanish daa di li. 1783 José Celestino Mutis daa piligi Royal Botanical Expedition ka kali binneenima. 1801 Alexander von Humboldt daa naai tiŋa maa.
*
== Di Tiŋgbani biɛhigu ==
== Gɔmnanti mini siyaasa tali ==
== Kaya ni taɣada ==
== Di Shikuruti ==
== Bɛ ni mali aʒia shɛŋa duri tiŋduya (Exports) ==
== Passport ==
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
phqbabpjxsb9uuzr7mzn2yo7bzosrau
146328
146326
2026-08-14T14:28:51Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added informatiom
146328
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{E-Class}}
'''Colombia''' nyɛla tiŋgban'shɛli din be [[Caribbean]] yaɣili polo. Di nyɛla gbanpiɛla tiŋa.
== Taarihi ==
Colombia [amiliya yuli: Republic of Colombia*] nyɛla tiŋgban shɛli din be *South America. Di mali kom niŋsi gba North America ni. Di tiŋgbani maa tarisi nyɛ: Caribbean Sea di tudu, Venezuela di tooni, Brazil di tooni gbansabila, Peru ni Ecuador di gbansabila ni gbansabila wulinpuhili, Pacific Ocean di wulinpuhili, ni Panama di wulinpuhili tudu.
Colombia waɣim nyɛ 1,141,748 square km ka niriba galisi 52 million kamani. Bɛ boli di yaɣa 32 departments. Di tiŋzuɣu n-nyɛ Bogotá - di nyɛ liɣiri ni kaya ni taɣada yaɣili din gahim. Tiŋsi kara din pahi: Medellín, Cali, Barranquilla, Cartagena, Bucaramanga ni din pahi.
Colombia kaya ni taɣada nyɛla din gahim - bala, adiini, bindira, ni sinii - di yi la o ni daa nyɛ colony zuɣu. Niriba yi Europe ni Middle East ni na, ni African niriba, ni Indigenous niriba daa bɛli to. Spanish n-nyɛ di amiliya boli, amaa Creole, English ni bala 64 gba nyɛ amiliya yaɣa shɛŋa ni.
Taarihi
12,000 BCE piligi Colombia daa nyɛla Indigenous niriba ni be shɛli.
1499 Spanish nima daa naai La Guajira. 16th century sunsuuni bɛ daa di di pam ka boli li New Kingdom of Granada.
1810 bɛ daa yɛli ni bɛ yi Spanish Empire ni na. 1819 ka Gran Colombia piligi.
1858 bɛ daa boli li Granadine Confederation, 1863 United States of Colombia, ka 1886 leei Republic of Colombia.
1903 Panama daa yi Colombia ni ka yi di tiŋgbani ŋɔ saha ŋɔ.[US ni France sɔŋbu zuɣu][40]
1960s piligi ni Colombia daa mali tobu ni kɔhim kɔhim low-intensity armed conflict. 1990s ni di daa gahim. Amma 2000 piligi security ni salima daa yi polo na.[24][25]
Saha ŋɔ
Colombia mali healthcare din gahim - World Health Organization yɛli ni di nyɛ America zaa din gahim, ka nyɛ dunia 22nd.
Di liɣiri tuma nyɛ South America ni din 3rd - di mali liɣiri yaɣa pam ni bɔhim yɛlibu din viɛla.
Colombia mi nyɛ tiŋa shɛli din ti LGBT rights, gender equality, animal rights, ni human rights pam - bɛ saɣiti same-sex marriage, abortion, euthanasia, ni binneenima taɣibu.
Colombia nyɛla megadiverse tiŋsi 17 puuni yini. Di nyɛla tiŋa din mali binkɔbiri ni binneenima pam square mile yini ni - dunia 1st, ka zaa 2nd. Di tiŋgbani ni mali Amazon rainforest, zuliya, grasslands ni desert.
O nyɛla yaɣa ŋɔ ni: UN, WTO, OECD, OAS, Pacific Alliance, Andean Community. O lahi nyɛ NATO Global Partner ni US taba.
Yuli maa gbunni
Colombia yuli yi la Christopher Columbus yuli ni. Di daa nyɛla yuli shɛli bɛ ni boli New World zaa. 1819 Republic of Colombia daa piigi li ka di daa mali Colombia, Panama, Venezuela, Ecuador, ni Brazil yaɣili.[39][40]
New Granada daa taɣi yuli 1858 n-leei Granadine Confederation, 1863 United States of Colombia, ka 1886 naai leei Republic of Colombia saha ŋɔ.
Taarihi waɣila
Pre-Columbian saha
Niriba daa be Colombia 12,500 BCE. Bɛ daa nyɛla ŋun wurim ka bɔra El Abra, Tibitó ni Tequendama yaɣa. 5000 BCE bɛ daa piligi fɔŋma ni kom pɔhim pɔhim. Muisca, Zenú, Quimbaya, ni Tairona daa nyɛla yaɣa din mali nam. Muisca daa be Boyacá ni Cundinamarca ka ŋmɛri maize, potato, ka wurim gold ni emeralds. Tairona daa be Sierra Nevada de Santa Marta. 1200s ni Malayo-Polynesians ni Amerindians daa taba pa, ka chɛ ka coconut yi Philippines na ti paai Colombia.
Colonial saha
1499 Alonso de Ojeda daa paai Guajira Peninsula. 1500 Rodrigo de Bastidas daa karim Caribbean coast. 1510 Vasco Núñez de Balboa daa piligi Santa María la Antigua del Darién - tiŋa tuuli shɛli din yɛri European ni. 1525 Santa Marta, 1533 Cartagena. 1536 Gonzalo Jiménez de Quesada daa chaŋ tiŋa ni ka boli li New Kingdom of Granada. 1538 o daa piligi Santa Fe de Bogotá.
Spanish nima daa na ni bɔrigu ni smallpox ni ninsalinima daa kpi pam. Bɛ daa lahi kana ni enslaved Africans 16th century. 1542 New Granada daa chaŋ Viceroyalty of Peru ni, 1547 leei o maŋmaŋa captaincy-general. 1717 Viceroyalty of New Granada daa piligi ka di tiŋzuɣu nyɛ Bogotá - di daa mali Venezuela, Ecuador, Panama.
1739 Britain ni Spain tobu ni Cartagena daa nyɛ tobu gahima amaa Spanish daa di li. 1783 José Celestino Mutis daa piligi Royal Botanical Expedition ka kali binneenima. 1801 Alexander von Humboldt daa naai tiŋa maa.
*
== Maŋ sulinsi ==
Colombia nyɛla tiŋgban shɛli din be South America, ka di mali kom niŋsi gba North America ni.
Di tarisi: Caribbean Sea di tudu, Venezuela di tooni, Brazil di tooni gbansabila, Peru ni Ecuador di gbansabila ni gbansabila wulinpuhili, Pacific Ocean di wulinpuhili, ni Panama di wulinpuhili tudu.
Bɛ boli di yaɣa 32 departments. Tiŋsi din gahim: Bogotá, Medellín, Cali, Barranquilla, Cartagena ni din pahi.
Di tarisi waɣim: 1,141,748 km². Niriba galisi: 52,695,952.
Boli amiliya: Spanish. Bɛ lahi saɣiti Creole English ni bala 64 pahi.
Government: Unitary presidential republic - President saha ŋɔ nyɛ Abelardo de la Espriella, Vice President José Manuel Restrepo.[2024]
Liɣiri: Colombian peso [COP]
Saha: UTC−5
---
Niriba ni kaya
2018 census:
84.99% Mestizo-White
9.34% Black
4.31% Indigenous
1.35% bi yɛli
Colombia kaya nyɛla din mali Europe, Middle East, Africa, ni Indigenous kaya bɛlim. Di nyɛla tiŋa din mali binkɔbiri ni binneenima pam - dunia 17 megadiverse tiŋsi puuni yini. Di mali Amazon rainforest, zuliya, grasslands ni desert.
Taarihi
Tuuli saha [Pre-Columbian]
Niriba daa be Colombia 12,000 BCE. Muisca, Zenú, Quimbaya, Tairona daa nyɛla yaɣa din mali nam. Muisca daa be Boyacá ni Cundinamarca ka ŋmɛri maize, potato, ka wurim gold ni emeralds.
<nowiki>*</nowiki>Spanish naabu *
1499 Spanish daa naai La Guajira. 1510 bɛ daa piligi Santa María la Antigua del Darién - European tiŋa tuuli din yɛri America ni. 1538 Santa Fe de Bogotá daa piligi.
1542 di daa chaŋ Viceroyalty of Peru ni, 1717 Viceroyalty of New Granada daa piligi.
Spanish daa na ni enslaved Africans gba.[Colonial]
<nowiki>*</nowiki>Yinim yaa *
July 20, 1810 bɛ daa yɛli ni bɛ yi Spain ni na. August 7, 1819 bɛ daa di yaa ni Simón Bolívar ni Francisco de Paula Santander.
1819 Gran Colombia daa piligi [di daa mali Colombia, Panama, Venezuela, Ecuador].
1830 Gran Colombia daa kpe. 1858 bɛ daa boli li Granadine Confederation, 1863 United States of Colombia, 1886 ka leei Republic of Colombia hali ni saha ŋɔ.
1903 Panama daa yi Colombia ni.[Independence]
1960s piligi Colombia daa mali tobu ni kɔhim. 2000 piligi di salima ni liɣiri tuma daa yi polo na.
Saha ŋɔ yaɣa
Healthcare: America zaa din gahim, dunia 22nd [WHO]
Liɣiri tuma: South America 3rd din gahim. GDP $1.259 trillion
Rights: O mali LGBT rights, gender equality, same-sex marriage, abortion ni euthanasia saɣibu.
Yaɣa din o be ni: UN, WTO, OECD, OAS, Pacific Alliance, Andean Community. O lahi nyɛ NATO Global Partner ni US taba.[2026]
Yuli maa gbunni
Colombia yuli yi la Christopher Columbus yuli ni. Bɛ daa boli li n-zaŋ n-ti New World zaa. 1886 ka bɛ daa saɣiti yuli ŋɔ hali ni saha ŋɔ.[39][40][41]
---
== Gɔmnanti mini siyaasa tali ==
== Kaya ni taɣada ==
== Di Shikuruti ==
== Bɛ ni mali aʒia shɛŋa duri tiŋduya (Exports) ==
== Passport ==
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
sxn66fmtm70z5lx8dm1mdj5ntrr0551
Toni Doblas
0
13881
146347
137380
2026-08-15T07:30:50Z
Achiri Bitamsimli
23
Corrected grammatical errors
146347
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Toni Doblas''' nyɛla bol'ŋmɛri so ŋun ŋmɛri tiri [[Real Betis]]. Bɛ dɔɣi o la Silimin goli [[August]] dabaa anu dali yuuni 1980 ka o nyɛ Spanish bol'ŋmɛri kuro ŋun daa gbaari bolli.<ref>{{Cite web|title=El Betis saca los colores a un conservador Getafe-Fútbol - Liga|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2004/10/24/liga/1098639290.html|access-date=2026-04-30|website=www.elmundo.es}}</ref>
O nyɛla ŋun di o bolli ŋmɛbu saha pam Betis din niŋ ka o ŋme bu'pihiwɔi ni anu ka kpaɣi Copa del Rey zaɣ'yini. O nyɛla ŋun daa lahi ŋme bolli zaŋ n-ti [[Xerez CD|Xerez]] mini [[Real Zaragoza|Zaragoza]].
== Bolli ŋmɛriyili tuma ==
===Spain===
Bɛ daa dɔɣi o Bellavista, Seville, Doblas nyɛla ŋun niŋ yuma anahi [[Real Betis]]'s [[Real Betis B|B-team]], ni ka so daa bɛ kpantiri o piligibu pɔi ka bɛ daa zaŋ o n ti [[Andalusia]]n samli. O nyɛla ŋun daa ŋmɛ buyi koŋko yuuni din daa pahiri ayi ni ka daa labi Betis' yuuni shɛli din daa paya na maa ka bɛ daa zaŋ o niŋ di boliŋmɛri yili titali maa ni din daa niŋ ka [[Pedro Contreras]] mini [[Antonio Prats Cervera|Toni Prats]] daa nya daŋsi la.
Doblas nyɛla ŋun daa piligi o La Liga boliŋmɛbu bɛ mini [[Getafe CF|Getafe]] bolli din daa ŋmɛ silimiin goli October biɛɣ'pishi ni anahi dali yuuni 2004 ka bɛ daa nya 2–0 nasara.<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2004/10/24/liga/1098639290.html|title=El Betis saca los colores a un conservador Getafe|trans-title=Betis humble conservative Getafe|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=Spanish|date=24 October 2004|accessdate=5 March 2014}}</ref> Ŋun ninvuɣ so ŋun daa piligiri zaŋ n-ti boliŋmɛri yili ŋɔ ka nyɛ ŋun daa pahi yuuni 2005 [[Copa del Rey]] bolli bahigu bɛ mini Osasuna ka Betis daa nya nasara 2–1;<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/diario/2005/06/12/deportes/1118527216_850215.html|title=El Betis caza la Copa al contragolpe|trans-title=Betis hunt Cup through counter-attack|newspaper=[[El País]]|last=Segurola|first=Santiago|language=Spanish|date=12 June 2005|accessdate=7 April 2018}}</ref> pɔi ka bɛ daa paai lala bahigu bɛ bahigu bolli ŋɔ ni, bɛ bolli ŋmɛbu ni Athletic Bilbao o nyɛla ŋun daa gu ka taɣi pɔri ayi laŋ ŋɔ ni kpɛbu<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=301606.html|archive-url=https://archive.today/20130205123422/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=301606.html|url-status=dead|archive-date=5 February 2013|title=Fernández holds his nerve|publisher=UEFA|last=Hall|first=Andy|date=12 May 2005|accessdate=24 May 2010}}</ref> yaha, Silimiin goli August yuuni 2005, o daa dihi o nuu gbana zuɣu zaŋ n-ti lala boliŋmɛri yili o yuun pishi ni anu saha.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0257-0de68616e325-d04ca67309b1-1000--fair-reward-for-betis-no1/|title=Fair reward for Betis Nº1|publisher=UEFA|date=2 August 2005|access-date=30 April 2010}}</ref>
Doblas daa nyela ŋun kpa talahi pam zaŋ chaŋReal Bêtise tuuli nasara dibu UEFA Champions League la polo.Bɛ nasara dibu din daa pahi buta bɛ mini AS Monaco ni daa zaŋ bɛ nori n kpa taba, o daa nyala ŋun taɣi boli shɛli din miriti laŋ ka ŋmɛri la ka di daa bi tooi n kpe bɛ laŋ ni. Lala ŋɔ zuɣu daa che ka bɛ mali pora ata ka be nyintahi maa (Camel Meriem) mi daa mali pora ayi ka di daa wuhi ni bɛ nya nasara bolli maa ni.Bol'ŋmɛri gɔɣu maa saha, o daa miligiya ka di zuɣu daa che ka o daa kɔŋ o zaashee, Ka Contreras daa ti labisili n ti o. O lala miligibu ŋɔ daa nyala din nyoɣi Chelsea, Stamford Bridge di ni daa niŋ ka o miligi n ti Ricardo Carvalho pɔɣu ka di nyaangi daa ti luhi ba ka bɛ bi nya pɔ shali ka bi taba maa mi daa mali pɔri anahi.
Yuuni 2007 mini 2008 sunsuuni, Doblas daa nyɛla ŋun daa nye daŋ' tunli diɛma bɔl' ŋmɛri gɔɣu puuni din daa n mɔŋ ŋɔ bɔlli ŋmɛbu chira anu --O daa nyɛla ŋun yɛn kpaɣinti n di zaasa ni yuri so tuuli o mini bɛ ni daa yɔli kpuƔi bɔli Ŋmɛri so ŋun yuli daa booni Ricardo la <ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/1a_division/betis/es/desarrollo/1058310.html|title=El Betis vence al Alcalá en un partido amistoso|trans-title=Betis defeat Alcalá in friendly game|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|language=Spanish|date=15 November 2007|accessdate=5 March 2014}}</ref> O daa nyɛla ŋun labina bɔliŋɛbo ni silimiin gɔli April ni, ka daa deei gɔɣili din kalinli nye pishi ni anu (25), din daa niŋ ka o bɔliŋɛri kpeei ŋun yuli daa nye Rafael Sobis ni daa tahi o gɔɣili kalinli n kana pishi ni yini (21); yuuni 2008 pulini Betis daa nyƐla ban wɔɣiso ka slimiin gɔli september puuni dahin yini dali, o daa nyɛla ŋun kahi o ŋman' gura n kuli Real Zaragoza, ka di lahi paagi o maa daa lahi paagi o bɔliŊmɛri gɔɣu maa yuuni ni daa ti yen naai.
Slimiin gɔli september puuni dabsili din daa pahi anii dali yuuni 2009 pulini, Doblas daa nyɛla ŋun yen chaŋ Aris din be Greece tingbaŋ ni ka yen ŋme n tiba yuuni <ref>{{cite news|url=http://www.heraldo.es/noticias/deportes/toni_doblas_ficha_por_aris_salonica.html|title=Toni Doblas ficha por el Aris de Salónica|trans-title=Toni Doblas signs for Aris Salonica|newspaper=[[Heraldo de Aragón]]|language=Spanish|date=8 September 2009|accessdate=5 March 2014}}</ref> O daa nyɛla o ni kuli shɛli n ti pahi o mabihi ata zuɣu n ti pahi Donato ŋun ŋme bɔlli yuun pia nia anu Spain tingbaŋ ni n nye bɔli ŋmɛr' kpɛma paa (Assistant Coach), ka di daa ti niŋ ka saha maa paai ka o daa lahi labi Spain tingbaŋ ni, ka daa chaŋ n ti pahi Huesca nima zuɣu ni o ŋme n tiba Slimiin gɔli November piligu saha <ref>{{cite news|url=http://www.diariodelaltoaragon.es/Deportes/NoticiasDetalle.aspx?Id=598309|title=Toni Doblas anuncia su fichaje por el Huesca en su blog personal|trans-title=Toni Doblas announces signing for Huesca in his personal blog|newspaper=[[Diario del AltoAragón]]|language=Spanish|date=2 November 2009|accessdate=5 March 2014|access-date=12 May 2026|archive-date=5 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305043103/http://www.diariodelaltoaragon.es/Deportes/NoticiasDetalle.aspx?Id=598309|url-status=dead}}</ref>
Doblas daa nyɛla labi Real Zaragoza Slimiin gɔli July dabsili din daa pahi awei yuuni 2010 pulini, ka o mini ba daa gbaai alikauli ni o yen ŋmemi n tiba yuma ayi ka mali sɔli ni o pahi ata o suhu yi bɔra <ref>{{cite web|url=http://www.realzaragoza.com/noticias/11660|title=Segundo fichaje: Toni D.|trans-title=Second signing: Toni D.|publisher=Real Zaragoza|language=Spanish|date=9 July 2010|accessdate=10 July 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100712113854/http://www.realzaragoza.com/noticias/11660|archivedate=12 July 2010|df=dmy-all|access-date=12 May 2026|archive-date=12 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712113854/http://www.realzaragoza.com/noticias/11660}}</ref> Bɔli ŋmɛri yuuni shɛli din daa dɔli nyaaŋa, o mini o bɔliŋmɛri kpeei Leo Franco ni daa pirigi suhuyubu daraja ʒaashee naai, ka bɛ daa niŋ saha kaa bɛ chaŋ relegation la , o daa nyɛla bɛ ni zaŋ so m paŋ o ni daa pun n ŋme ti shɛba ka ŋa yuli nye, Xerez <ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2011/08/31/futbol/equipos/xerez/1314819902.html|title=Doblas llega al Xerez cedido por el Zaragoza|trans-title=Doblas arrives at Xerez loaned by Zaragoza|newspaper=Marca|language=Spanish|date=31 August 2011|accessdate=5 March 2014}}</ref>
=== O tiŋduya bɔli ŋmɛbo Ni yuma din baɣindi nyaaŋga ===
Silimiin gɔli January yuuni 2013 pulini, Doblas daa nyƐla ŋun dihi o nuu gbana zuƔu n sahi n ti ni o ŋme Azerbaijan Premier League tim yuli booni Khazar Lankaran. <ref>{{cite web|url=http://news.az/articles/sports/75918|title=Spanish goalkeeper transfers to Khazar Lankaran|publisher=News AZ|date=31 January 2013|accessdate=27 September 2013}}</ref> Chira ayƆbu nyaaŋga, piriŋla Maccabi Haifa nima daa di ba pɔri anii (0-8) bɛ yiŋ paaki ni la zuɣu bɛ ni daa ŋmɛri UEFA Europa League bɔli gƆ`Yu din daa pahi ayi ni bɛ nya nasara n pahi deein gɔɣu maa puuni, o daa pahila bɔli ŋmɛriba anahi zuɣu bɛ ni daa zali sɔli ka chɛbisi tim maa puuni ka o mini ba alikauli daa zani ni. <ref>{{cite web|url=http://www.azerisport.com/az/futbol/20130726122920121.html|title=Khazar Lankaran players in the management of large amounts cərimələyəcək|trans-title=|publisher=Azeri Sport|language=Azerbaijani|date=26 July 2013|accessdate=27 September 2013}}</ref>
Silimiin gɔli February yuuni 2014, Doblas daa nyɛla ŋun chaŋ Seria A ni o ti ŋme n ti Napoli chira anahi, din daa niŋ ka tim maa kpɛma ŋun yuli booni Rafael Benitez daa mali yɛliɣisira pam goolatali polo, din daa niŋ ka bɛ goola Rafael Cabrai daa nye ŋun deei daŋa bɔliŋm`eri yuuni maa ni daa ti yɛn naai. <ref>{{cite web|url=http://www.sscnapoli.it/static/news/Doblas-al-Napoli-2169.aspx|title=Doblas al Napoli|trans-title=Doblas to Napoli|publisher=S.S.C. Napoli|language=Italian|date=27 February 2014|accessdate=27 February 2014}}</ref> Silimiin gɔli August, o daa nyɛla ŋun tahi tim mini tingbani yaɣa, ka lahi chaŋ n ti dihi nuu n ti HJK ni o zani Michael Tornes zaani saha bela sunsuuni. <ref>{{cite web|url=http://www.hjk.fi/uutiset/Miehet-2226|title=Toni Doblas HJK:n maalille|trans-title=Toni Doblas to HJK|publisher=Helsingin Jalkapalloklubi|language=Finnish|date=12 August 2014|accessdate=12 August 2014|access-date=12 May 2026|archive-date=12 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812203923/http://www.hjk.fi/uutiset/Miehet-2226|url-status=dead}}</ref>
Silimiin gɔli November yuuni 2014, Doblas daa nyɛla bɛ ni zilisi so ni o kƆrinfɔɣili din daa jandi bƆli gɔɣu din daa lu Zaragoza mini Levante sunsuuni Silimiin gɔli May dabsili pishi ni yini dali yuuni 2011. <ref>{{cite news|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/manchester-united-star-ander-herrera-4715790|title=Manchester United star Ander Herrera to face match-fixing probe from Spanish officials|newspaper=[[Daily Mirror]]|last=Malyon|first=Ed|date=28 November 2014|accessdate=29 November 2014}}</ref> Silimiin gɔli August dabsili pishi ni awei dali, o ni daa labina n ti Ŋme bela n ti Cornella, din be o tingbani la, o daa nyɛla ŋun dihi nuu n chaŋ ni o ti ŋme Indian Super League n ti tim yuli booni Delhi Dynamos. <ref>{{cite web|url=http://www.todomercadoweb.es/primer-plano/exclusiva-tmw-toni-doblas-jugara-en-el-delhi-dynamos-139125|title=Exclusiva TMW – Toni Doblas jugará en el Delhi Dynamos|trans-title=TMW exclusive – Toni Doblas will play with Delhi Dynamos|publisher=Todo Mercado Web|last=Díaz|6=|first=José M.|language=Spanish|date=29 August 2015|accessdate=1 September 2015}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Hali ka o daa ti zaŋ o bɔl' ŋmƐri namda n yili, o daa nyɛla ŋun labina o ya n ti ŋme n ti Toledo, ka lahi labi India n ti ŋme n ti Delhi Dynamos yaɣa, ka lahi labina o ya n ti ŋme n ti Extremadura <ref>{{cite web|url=http://extraconfidencial.com/noticias/toni-doblas-el-portero-que-ama-al-futbol-por-encima-de-todas-las-cosas-ficha-por-el-extremadura/|title=Toni Doblas, el portero que ama al fútbol por encima de todas las cosas, ficha por el Extremadura|trans-title=Toni Doblas, the goalkeeper who loves football above all things, signs for Extremadura|publisher=Extra Confidencial|last=De Luis Manero|first=Felipe|language=Spanish|date=29 December 2016|accessdate=3 January 2017}}</ref> n ti lahi pahi San Fernando.<ref>{{cite web|url=http://sanfernandocd.com/2017/06/28/comunicado-oficial-situacion-actual-de-la-plantilla/|title=Comunicado oficial: situación actual de la plantilla|trans-title=Official announcement: current squad status|publisher=San Fernando CD|language=Spanish|date=28 June 2017|accessdate=24 July 2017}}</ref> Silimiin gɔli December yuuni 2017, saha shƐli o ni daa nye yuun pihita ni ayopɔin (37yrs), o daa nyɛla ŋun chaŋ ni o ti ŋme Philipines Football League, n ti tim yuli booni Ceres-Negros, ka o mini ba alikauli daa nye din daa yen pili yuuni 2018 bɔli ŋmɛri yuuni. <ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/futbol/mas-futbol/segunda-b-grupo-iiii/2017/12/28/5a45160b268e3eee2d8b45a0.html|title=Doblas se va al Ceres de Filipinas|trans-title=Doblas goes to Philippines' Ceres|newspaper=Marca|last=Piñero|first=Margota|language=Spanish|date=28 December 2017|accessdate=31 December 2017}}</ref>
==Club statistics==
==Maŋmaŋ biɛhigu ==
O bolli ŋmɛbu tuma saha, Doblas nyɛla ŋun daa mali zaɣa pam ni lahabali tibu tuma yaɣili.<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/papel/2005/05/13/deportes/1799726.html|title=Un periodista con guantes salvadores|trans-title=A journalist with rescuing gloves|newspaper=El Mundo|language=Spanish|date=13 May 2005|accessdate=7 December 2013}}</ref> {{updated|Bin din gbaai Silimiin goli April biɛɣ'pishi ni anu yuuni 2018}}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!rowspan="2"|Club
!rowspan="2"|Season
!colspan="3"|League
!colspan="2"|Cup
!colspan="2"|Continental
!colspan="2"|Total
|-
!Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="5"|[[Real Betis B|Betis B]]
|[[1998–99 Segunda División B|1998–98]]<ref name="BD">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/j/j211.html|title=Doblas: Antonio Doblas Santana|publisher=BDFutbol|accessdate=1 September 2015}}</ref>
|[[Segunda División B]]
|1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0
|-
|[[1999–2000 Segunda División B|1999–2000]]<ref name="BD"/>
|Segunda División B
|30||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||30||0
|-
|[[2000–01 Segunda División B|2000–01]]<ref name="BD"/>
|Segunda División B
|33||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||0
|-
|[[2001–02 Segunda División B|2001–02]]<ref name="BD"/>
|Segunda División B
|35||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||35||0
|-
!colspan="2"|Total
!99!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!99!!0
|-
|rowspan="5"|[[Real Betis|Betis]]
|[[2004–05 La Liga|2004–05]]<ref name="BD"/>
|[[La Liga]]
|29||0||5||0||colspan="2"|—||34||0
|-
|[[2005–06 La Liga|2005–06]]<ref name="BD"/>
|La Liga
|24||0||5{{efn|Includes 1 appearance in [[Supercopa de España]]|name=SSC}}||0||8{{efn|Appearances in [[UEFA Champions League]] and [[UEFA Europa League]]|name=UECL}}||0||37||0
|-
|[[2006–07 La Liga|2006–07]]<ref name="BD"/>
|La Liga
|22||0||1||0||colspan="2"|—||23||0
|-
|[[2007–08 La Liga|2007–08]]<ref name="BD"/>
|La Liga
|1||0||0||0||colspan="2"|—||1||0
|-
!colspan="2"|Total
!76!!0!!11!!0!!8!!0!!95!!0
|-
|[[Xerez CD|Xerez]] (loan)
|[[2003–04 Segunda División|2003–04]]<ref name="BD"/>
|[[Segunda División]]
|4||0||2||0||colspan="2"|—||6||0
|-
|[[Real Zaragoza|Zaragoza]]
|[[2008–09 Segunda División|2008–09]]<ref name="BD"/>
|Segunda División
|18||0||0||0||colspan="2"|—||18||0
|-
|[[SD Huesca|Huesca]]
|[[2009–10 Segunda División|2009–10]]<ref name="BD"/>
|Segunda División
|29||0||0||0||colspan="2"|—||29||0
|-
|rowspan="3"|[[Real Zaragoza|Zaragoza]]
|[[2010–11 La Liga|2010–11]]<ref name="BD"/>
|La Liga
|18||0||2||0||colspan="2"|—||20||0
|-
|[[2012–13 La Liga|2012–13]]<ref name="BD"/>
|La Liga
|0||0||0||0||colspan="2"|—||0||0
|-
!colspan="2"|Total
!18!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!20!!0
|-
|[[Xerez CD|Xerez]] (loan)
|[[2011–12 Segunda División|2011–12]]<ref name="BD"/>
|Segunda División
|36||0||1||0||colspan="2"|—||37||0
|-
|rowspan="3"|[[Khazar Lankaran FK|Khazar Lankaran]]
|[[2012–13 Azerbaijan Premier League|2012–13]]<ref name="SW">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/antonio-doblas-santana/4468/|title=Toni Doblas|publisher=Soccerway|accessdate=1 September 2015}}</ref>
|[[Azerbaijan Premier League]]
|7||0||3||0||colspan="2"|—||10||0
|-
|[[2013–14 Azerbaijan Premier League|2013–14]]<ref name="SW"/>
|Azerbaijan Premier League
|0||0||0||0||4{{efn|Appearances in UEFA Europa League|name=UEL}}||0||4||0
|-
!colspan="2"|Total
!7!!0!!3!!0!!4!!0!!14!!0
|-
|[[S.S.C. Napoli|Napoli]]
|[[2013–14 Serie A|2013–14]]<ref name="SW"/>
|[[Serie A]]
|2||0||0||0||colspan="2"|—||2||0
|-
|[[Helsingin Jalkapalloklubi|HJK]]
|[[2014 Veikkausliiga|2014]]<ref name="SW"/>
|[[Veikkausliiga]]
|5||0||1||0||8{{efn|name=UEL}}||0||14||0
|-
|[[UE Cornellà|Cornellà]]
|[[2014–15 Segunda División B|2014–15]]<ref name="SW"/>
|Segunda División B
|9||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||9||0
|-
|[[Delhi Dynamos FC|Delhi Dynamos]]
|[[2015 Indian Super League|2015]]<ref name="SW"/>
|[[Indian Super League]]
|12||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||12||0
|-
|[[Extremadura UD|Extremadura]]
|[[2016–17 Segunda División B|2016–17]]<ref name="BD"/>
|Segunda División B
|18||0||0||0||colspan="2"|—||18||0
|-
|[[San Fernando CD|San Fernando]]
|[[2017–18 Segunda División B|2017–18]]<ref name="BD"/>
|Segunda División B
|18||0||0||0||colspan="2"|—||18||0
|-
|[[Ceres–Negros F.C.|Ceres-Negros]]
|[[2018 Philippines Football League|2018]]<ref name="SW"/>
|[[Philippines Football League]]
|||||0||0||9{{efn|Appearances in [[AFC Cup]] and [[AFC Champions League]]|name=AFCL}}||0||9||0
|-
!colspan="3"|Career total
!351!!0!!19!!0!!29!!0!!399!!0
|}{{notelist}}
==Pina==
'''Betis'''
*[[Copa del Rey]]: [[2004–05 Copa del Rey|2004–05]]<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01aa-0ea7c2f1ec05-c09c10a9a459-1000--dani-delivers-for-betis/|title=Dani delivers for Betis|publisher=UEFA|date=12 June 2005|access-date=7 April 2018}}</ref>
'''Napoli'''
*[[Coppa Italia]]: [[2013–14 Coppa Italia|2013–14]]
'''HJK'''
*[[Veikkausliiga]]: [[2014 Veikkausliiga|2014]]
*[[Finnish Cup]]: [[2014 Finnish Cup|2014]]
==Kundivihira==
{{reflist}}
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
15q3y69ay5gqo46a2vspv8w6osxrxt3
Xabi Alonso
0
16991
146329
56558
2026-08-14T17:00:06Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146329
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Xabi Alonso'''
== Taarihi ==
Xabier Alonso Olano [Basque: [ˈʃaβi aˈlons̺o oˈlano]] nyɛla Spanish bɔli ŋmɛra mini bɔli wuhira. Bɛ dɔɣi o 25 November 1981. Saha ŋɔ o nyɛla Premier League club Chelsea wuhira. Niriba pam yɛli ni o nyɛla sunsuuni ŋmɛra gahim shɛli din be o yuuni ni. Bɛ mi o ka o mali pasi din waɣila ni o dii gol waɣila. Saha ŋɔ gba bɛ yɛli ni o nyɛla doo din gahim shɛli din wuhira kpɛma.[10][11]
CLUB TUMA
Real Sociedad 1999-2004
Alonso piligi o tuma Real Sociedad ni - di nyɛla club din be o tiŋa Gipuzkoa ni. O daa chaŋ Eibar ka wɔɣiri, nyaaŋa bɛ daa leei o captain. 2002-03 bɛ daa nyɛ 2nd La Liga ni.
Liverpool 2004-2009 - £10.5 million
2004 o daa chaŋ Liverpool. O tuuli yuuni maa o daa di UEFA Champions League ka di gol final ni - "Miracle of Istanbul". O daa lahi di UEFA Super Cup, FA Cup ni Community Shield.
Real Madrid 2009-2014 - £30 million
2009 o daa chaŋ Real Madrid. O daa di La Liga, Copa del Rey buyi, ni Champions League yini pahi.
Bayern Munich 2014-2017
2014 o daa chaŋ Germany ni Bayern Munich. O daa di Bundesliga ata, ni domestic double o yuuni ayi ni. 2017 o daa yi bɔli ŋmɛbu ni.[12]
TIŊGBANI BƆLI
O daa piligi Spain bɔli April 2003. O daa di European Championship buyi: 2008 ni 2012, ni 2010 World Cup. O daa lahi be Euro 2004 ni 2006 World Cup ni.
23 June 2012 o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni France Euro 2012 quarter-final ni ka di gol ayi 2-0.
2014 World Cup nyaaŋa o daa yi tiŋgbani bɔli ni. O ŋmɛ bɔli 114 - di leei Spain 8th doo din ŋmɛ bɔli pam.
WUHIRI TUMA
Piligu o daa wuhiri Real Madrid U14. 2019 bɛ daa piigi o Real Sociedad B wuhira ka o sɔŋ ba chaŋ Segunda División.
2022 bɛ daa piigi o Bayer Leverkusen wuhira. 2024 o daa di taarihi - o daa di Bundesliga tuuli saha ni club maa ni daa bi kɔŋ bɔli yini, ka lahi di DFB-Pokal yuuni 1993 nyaaŋa.
June 2025 o daa labi o tuuli club Real Madrid ni wuhira, amaa 7 goli nyaaŋa bɛ daa yɛla taba.
4 goli nyaaŋa, July 2026 piligu o daa saɣiti ni o lee Chelsea wuhira.
O BILIGINSI TAARIHI
Bɛ daa dɔɣi Alonso Tolosa, Gipuzkoa, Basque Country. O ba Periko Alonso daa lahi nyɛ bɔli ŋmɛra - o daa di La Liga buyi ni Real Sociedad ni yini ni Barcelona. O daa lahi ŋmɛ Spain bɔli 21 saha.
O daa be Barcelona yuun 6 piligu, nyaaŋa bɛ daa chaŋ San Sebastián. Di ni ka o ni o taba Mikel Arteta daa piligi bɔli ŋmɛbu Playa de la Concha ni. Bɛ ayi daa bɔri ni bɛ ŋmɛ Real Sociedad ni saha shɛli. Bɛ daa ŋmɛ Antiguoko youth club ni. Nyaaŋa Alonso daa chaŋ Real Sociedad, Arteta chaŋ Barcelona.
REAL SOCIEDAD YAƔILI
1999 o daa piligi o tuuli bɔli ni Logroñés Copa del Rey ni yuun 18.
2001 club maa ni daa be kpeɣu polo, John Toshack daa piigi o captain yuun 20. Bɛ daa yi kpeɣu ni na ka naai 14th.
2002-03 o daa sɔŋ club maa di 2nd La Liga ni - di daa nyɛ bɛ tuuli saha 1981-82 nyaaŋa. Bɛ daa lahi chaŋ Champions League. O daa di Don Balón Best Spanish Player pini. 12 gol o daa di yuuni maa.
2003-04 bɛ daa chaŋ Champions League round din na kuli ni amaa bɛ daa nyɛ 15th La Liga ni. £13 million zuɣu Madrid daa bi yɔli o. 20 August 2004 Liverpool daa yɔli o £10.7 million.
LIVERPOOL YAƔILI
2004-05: Champions League
O ni Luis García daa na. 29 August 2004 o daa piligi Premier League ni Bolton.
1 January 2005 Frank Lampard daa ti o kɔŋ ka o daa bi ŋmɛ goli 3.
O daa labi ka ŋmɛ Juventus ni. Semi-final ni o daa di yellow card ka bi ŋmɛ Chelsea bɔli ayi.
Final ni Milan bɛ daa kɔŋ gol 3 amaa bɛ daa labi na 3-3. Penalty ni Alonso daa di ka bɔli maa ti 3-3. Bɛ daa di penalties 3-2. Bɛ daa boli li "Miracle of Istanbul".
2005-06: FA Cup
7 January 2006 ni Luton Town o daa di gol 2 waɣila pam - yini 45 yards, ka yini 65 yards. O daa di FA Cup yuuni maa.
2006-2009
20 September 2006 o daa di gol o yiŋ ni Newcastle - 70 yards. O daa leei doo tuuli din di gol 2 yi o yiŋ ni saha ŋɔ.
8 June 2007 o daa di contract 5 yuun.
2008-09 Gareth Barry yɛltɔɣa daa chɛ ka o suhuri bi pa, amaa o daa lahi ŋmɛ viɛla. O daa di gol yini Chelsea ni ka chɛ ka Liverpool di bɛ yiŋ ni yuun 4 nyaaŋa.
O tuuli gol naayi ni Liverpool daa nyɛla 25 April 2009 ni Hull City.
REAL MADRID YAƔILI
5 August 2009 o daa chaŋ Real Madrid £30 million. Bɛ daa ti o namba 22.
21 February 2010 o daa di o tuuli gol - penalty ni Villarreal 6-2.
Manuel Pellegrini daa piligi o bɔli zaa o ni bi kɔŋ bee bɛ ti o card.
== O bɔliŋmɛbu piligu ==
== O dinduya bɔliŋmɛbu lahabaya ==
== O kpaŋmaŋ piina ==
== Career statistics ==
== Kundivihira ==
68bj3pdrugc5pbj1n5io535x82e7vt3
Bukunima duri din be Ghana yuya
0
18046
146339
146263
2026-08-14T20:02:52Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146339
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|none}}
{{Expand list|date=June 2013}}
Din doli ŋɔ na nyɛla bukunima duri yuya din be [[Ghana]].
== Tiɛbuli ==
{| class="wikitable sortable"
!Library
!Location
!Year Established
!Website
!Type
|-
|[[Street Library Ghana]]
|[[Accra]]
|2011 <ref name="saur2011" />
|<!--www.streetlibraryghana.org-->
|Public- Youth & Children
|-
|Accra Central Library <ref name="ghanaweb2007">{{cite web|date=29 May 2007|title=Library Board no longer dependant on donations|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=124811|work=[[GhanaWeb]]|accessdate=5 June 2013}}</ref>
|[[Accra]]
|1956 (approximate date) <ref>{{cite journal|author=E.J.A. Evans|year=1956|title=New Central Library Accra|journal=Library Association Record|volume=58}}</ref>
|<!--WEBSITE-->
|Public
|-
|Accra Technical University Library
|[[Accra]]
|1949 <ref name="saur2011" />
|http://atu.edu.gh/library/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126113656/https://atu.edu.gh/library/ |date=2022-11-26 }}
|Academic
|-
|Accra Technical Training Centre Library
|[[Accra]]
|1966 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|[[Achimota School]] Library
|[[Accra]]
|1927 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|Ashanti Regional Library <ref name="ghanaweb2007" />
|[[Kumasi]]
|1954 <ref name="saur2011">{{Citation|title=World Guide to Libraries|publication-date=2011|edition=25th|publisher=De Gruyter Saur|isbn=9783110230710}}</ref>
|<!--WEBSITE-->
|Public
|-
|[[The Balme Library|Balme Library, University of Ghana]]
|[[Legon]]
|1959 <ref>{{cite web|title=About Us|url=http://library.ug.edu.gh/screens/balme/about_us.html|publisher=University of Ghana, Balme Library|accessdate=5 June 2013}}</ref>
|[http://library.ug.edu.gh/screens/balme/index.html]
|Academic
|-
|Bolgatanga regional library <ref name="asamoah2012" />
|Bolgatanga<!--LOCATION-->
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Bolgatanga Technical Institute Library
|Bolgatanga
|
|
|Academic
|-
|Ghana Institute of Journalism Library
|[[Accra]]
|1958 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|Ghana Institute of Management and Public Administration Library
|[[Accra]]
|1961 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|Greater Accra Regional Library <ref name="ghanaweb2007" />
|Accra
|1949
|https://www.library.gov.gh/#/web-home/web-home
|Public
|-
|Ho regional library <ref name="asamoah2012" />
|<Ho>
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Kehillah Center and Public Library
|Accra
|2022
|https://goo.gl/maps/RbXrJxotK5gbDotb9
|Public
|-
|Koforidua regional library <ref name="asamoah2012" />
|<Koforidua>
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Kpandu Technical Institute Library
|[[Kpandu]]
|1972 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|[[Kwame Nkrumah University of Science and Technology]] Library
|[[Kumasi]]
|1952 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|Northern Regional Library <ref name="ghanaweb2007" />
|[[Tamale, Ghana|Tamale]]
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|George Padmore Research Library <ref>{{cite web|title=George Padmore Research Library|url=http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29|publisher=Ghana Library Board|accessdate=5 June 2013|access-date=4 January 2023|archive-date=1 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301125356/http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29|url-status=dead}}</ref>
|[[Accra]]
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|National
|-
|Sunyani Technical University Library
|[[Sunyani]]
|1997 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|Sunyani regional library <ref name="asamoah2012" />
|<!--LOCATION-->
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Supreme Court Library
|<!--LOCATION-->
|1909 <ref name="asamoah2012">{{cite book|author=Helena Asamoah-Hassan|title=Libraries in the early 21st century|publisher=Walter de Gruyter|year=2012|isbn=9783110292855|editor=Ravindra N. Sharma|chapter=Libraries in Ghana in the Technological Age|editor2=International Federation of Library Associations and Institutions|editor2-link=International Federation of Library Associations and Institutions}}</ref>
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Takoradi Polytechnic Library
|[[Takoradi]]
|1958 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|Todd and Ruth Warren Library, Ashesi University
|Berekuso
|2002
|http://www.ashesi.edu.gh/academics/library.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005121905/https://www.ashesi.edu.gh/academics/library.html |date=2022-10-05 }}
|Academic
|-
|Trinity College Library
|[[Accra]]
|1948 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|University for Development Studies Library
|[[Tamale, Ghana|Tamale]]
|1993 <ref name="saur2011" />
|https://uds.edu.gh/library/
|Academic
|-
|University of Cape Coast Library
|[[Cape Coast]]
|1962 <ref name="saur2011" />
|[https://www.ucc.edu.gh/useful-facilities/library]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<!--WEBSITE-->
|Academic
|-
|University of Education Library
|[[Winneba]]
|1992 <ref name="saur2011" />
|https://www.uew.edu.gh/main/library {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104001455/https://www.uew.edu.gh/main/library |date=2023-01-04 }}
|Academic
|-
|Upper East Regional Library <ref name="ghanaweb2007" />
|[Bolgatanga]
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Upper West Regional Library <ref name="asamoah2012" />
|<Wa>
|<!--YEAR ESTABLISHED-->
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|Western Regional Library <ref name="ghanaweb2007" />
|[[Sekondi]]
|1955 <ref name="saur2011" />
|<!--WEBSITE-->
|<!--TYPE-->
|-
|[[Wechiau Community Library]]
|[[Wechiau, Ghana|Wechiau]]
|2011
|www.wechiau.org
|General
|}
== Lihimi pahi ==
* [[List of universities in Ghana]]
* [[Ghana Library Authority]]
== Kundivihira ==
{{Reflist|2}}
== Karimi m-pahi ==
; Published in the 20th century
* {{cite journal|author=G.M. Pitcher|year=1970|title=Libraries and Librarianship in Ghana, 1944-1969|journal=Ghana Library Journal}}
* {{cite journal|author=A.A. Alemna|year=1983|title=Development of School Libraries in Ghana|journal=International Library Review|volume=15}}
== External links ==
* [http://www.carligh.org/ Consortium of Academic and Research Libraries in Ghana]
* [http://www.ghanalibraryboard.com/ Ghana Library Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230930052451/http://www.ghanalibraryboard.com/ |date=2023-09-30 }}
* [http://www.indiana.edu/~libsalc/african/ALN125/125DigLibsGhana.html Digital libraries in Ghana], 2008
{{Library nav}}
{{DEFAULTSORT:Libraries in Ghana}}
[[Pubu:Libraries in Ghana| ]]
[[Pubu:Lists of buildings and structures in Ghana|Libraries]]
[[Pubu:Lists of libraries by country|Ghana]]
[[Pubu:Ghana education-related lists|Libraries]]
7uaar33w7r0yi5q55rqub1n4yxu7k3q
Freda Akosua Prempeh
0
18208
146342
114720
2026-08-14T20:49:18Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146342
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{E-Class}}
'''Freda Akosua Prempeh''' nyela [[Ghana]] siyaasa nira ka lahi nyɛ jintori zaŋti [[Tano North]] yaɣili din be [[Ahafo Region]].<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=187|access-date=2023-03-18|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204134429/https://parliament.gh/mps?mp=187|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/constituency/59/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-21 |archive-date=2016-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413192901/http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/constituency/59/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-06-15|title=NPP Primaries: Hon. Freda Retains Tano North Constituency Seat|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/NPP-Primaries-Hon-Freda-Retains-Tano-North-Constituency-Seat-362556|access-date=2023-04-21|website=GhanaWeb|language=en}}</ref>Ŋuni n nyɛ [[Minister of State]] zaŋti Ministry of works and housing, [[Ghana]]. O daa na nyɛla Gender Ministry zuɣulaan paa ka daa lahi nyɛ assebly mani zaŋti Lakoo yaɣili, din be La- Dadekotopo, [[Greater Accra Region]] yuuni 2002 hali ni yuuni 2010.<ref>{{Cite web |url=https://mitsughana.com/profile-of-hon-freda-prempeh/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-21 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423132649/https://mitsughana.com/profile-of-hon-freda-prempeh/ |url-status=dead }}</ref>
Yuuni 2017, o daa nyɛla bini piigi so ka o lɛbi kuɣulana zaŋti committee din daa mali ninvuɣ'kalinli piniyini, ka bi tuma daa nyɛ ni bi lihi ka yuuni [[2018 African Women Cup of Nations]] chaŋ viɛn- yala.<ref>https://www.graphic.com.gh/sports/sports-news/tano-north-mp-freda-prempeh-sworn-in-as-awcon-loc-chair.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://sport.citifmonline.com/tag/hon-freda-prempeh/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-21 |archive-date=2019-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191006145342/https://sport.citifmonline.com/tag/hon-freda-prempeh/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|last=Larnyoh|first=Magdalene Teiko|date=2018-12-04|title=Ghana must bid to host AFCON 2019 – AWCON Chairperson says|url=https://www.pulse.com.gh/bi/sports/sports-ghana-must-bid-to-host-afcon-2019-awcon-chairperson-says/t4w9xby|access-date=2023-04-21|website=Pulse Ghana|language=en|archive-date=2022-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172046/https://www.pulse.com.gh/bi/sports/sports-ghana-must-bid-to-host-afcon-2019-awcon-chairperson-says/t4w9xby|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Starrfm.com.gh|title=We’re ready to host Women’s AFCON- Freda Prempeh {{!}} Starr Fm|url=https://starrfm.com.gh/2018/01/ready-host-womens-afcon-freda-prempeh/|access-date=2023-04-21|language=en-US}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Shikuru ==
Bi daa doɣi o la silimin goli 23, [[January]] yuuni 1996 [[Ankara]] ka yila nam yili ni na. O nyɛla [[Ohenenana Akwasi Agyeman Dua-Prempeh,]] [[Ashanti Region]] ni [[Nana Ama Serwaa]], Kotihemaa, Duayaw Nwanta, ( bini mi so Madam Georgina Ansah) bia ŋun pahi ata. Freda daa pilila o shikuru University Primary School, Kumasi, ka daa tuɣi o O level [[Technology Secondary School]] ( dini pa mi shɛli [[KNUST Senior High School]]) din be [[Kumahi|Kumasi]], [[Ghana]] ka lahi tuɣi o Advanced Level Certificate Accra Workers College din be [[Ankara|Accra]], [[Ghana]].O daa lahi tuɣi n chaŋ [[Ghana Institute of Journalism]], ni ka o daa niŋ Diploma in Public Relations and Advertising. O daa nyɛla [[Ghana Institute of Management and Public Administration]] ni ti so shɛhira gbaŋ ka dama o nyɛla Certified Public Accountant yuuni 1998. O nyɛla ŋun mali Marketing, DipM,MCIM ni, Chartered Marketer Professional Postgraduate Diploma in Marketing, ka di zaa yina [[Chartered Institute of Marketing]], di be [[United Kindom|United Kingdom]]. O daa nyɛla ŋun nya o degree in ( Business Administration), Human Resource Management yaɣili, [[University Of Ghana|University of Ghana]] yuuni 2006.<ref>{{Cite web |url=http://ghanamps.com/mps-by-year-group/details.php?id=2507 |title=Archive copy |access-date=2023-04-21 |archive-date=2024-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927062119/https://ghanamps.com/mps-by-year-group/details.php/?id=2507 |url-status=dead }}</ref> O daa lahi nyɛla ŋun karim MA Comms, Media and Public Relations, [[University of Leicester]], UK ka lahi niŋ o PhD in [[Business Administration]], [[Ghana Technology University College]].<ref>https://www.parliament.gh/mps?mp=240{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mitsughana.com/profile-of-hon-freda-prempeh/ |title=Archive copy |access-date=2023-04-21 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423132649/https://mitsughana.com/profile-of-hon-freda-prempeh/ |url-status=dead }}</ref>
== Biɛhigu ==
Freda Akosua Prempeh nyɛla ŋun yina tiŋ yuli booni [[Duayaw Nkwanta]], din nyɛ tiŋ zuɣu zaŋti o jintori yaɣili maa, [[Tano North,]] din be [[Ahafo Region]], [[Ghana]]. O nyɛla dolo dolo nira ka nyɛ dooyili lana ni bia.
Freda daa nyɛla ŋun daa yɛn koŋ o nyɛvuli silimjn goli June 3, yuuni 2015, dini daa niŋ ka ko kpɛli ni buɣim barina daa niŋ circle, [[Ankara|Accra]].<ref>http://www.ghananewsagency.org/social/parliament-sheds-tears-for-circle-disaster--90184</ref>
Poi ka bi daa naa yi piigi Freda ka o leegi jintora yuuni 2013, o daa nyɛla zuɣulana Point Four Hotel din be [[Sunyani]] ka lahi nyɛ ŋun na min pun tum ti Prison Service kamani yuun pia. O nyɛla ŋun yu diɛma ni yiɣijam pam ka lahi nyɛ ŋun mali nintiɣili ni paɣaba.
== Siyaasa Biɛhigu ==
Freda Prempeh ŋun be [[New Patriotic Party]] ( NPP). O siyaasa biɛhigu daa pilia yuuni 2002, dini daa niŋ ka o nyɛ assembly member zaŋti Lakoo Electoral Area, din be La- Dadekotopo yaɣili, [[Greater Accra Region]], yuma anii. Silimin goli February yuuni 2006, o daa nyɛla bini daa boli so ni o ti pahi National Reconcilliatiin Commisssion ka o tuma yɛn nyɛ Public Affairs Officer chira awoi. O pa nyɛla jintora zaŋti Tano North yaɣili, ka nyɛ ŋun pahi Mines and Energy, Government Assurance Committee shɛŋa din be [[Ghana]] jintoribi duu la ni. O nyɛla tingbani zuɣulana jilimalana [[Nana Addo Dankwa Akufo-Addo|Akufo-Addo]] ni daa piigi so ka o nyɛ [[Deputy Minister of Works and Housing]], yuuni 2017 .<ref>https://www.modernghana.com/news/749220/im-ready-to-serve-as-the-deputy-minister-of-sportshon-fre.html</ref>
O pa nyɛla Deputy Minister of Gender, Children and Social Protection.
O daa nyɛla ŋun daa zani yuuni 2020 [[Ghana]] piibu piibu la ni, ni o bo Tano Nortg jintori kuɣu zaŋti wabigu party, ka daa nyɛ ŋun di nasara ka o kalinli daa gari kobigi puuni vaabu pihinu ni yini. Ŋo lo ŋo pahi la o bita zuɣu o ni leegi jintora.
== Toondaantali ==
* 2004–2008 O daa pahi Governing Council, – Local Government Service Council
* 2005–2008 O daa pahi – [[National Media Commission]]
* 2005–2008 Board Member – [[National Health Insurance Scheme]], Kpeshie Sub- Metro, Accra
* 2002–2006 Kuɣulana, Development Sub-Committee (Accra Metropolitan Assembly)
* 2006–2008 Kuɣulana, Women & Children Sub-Committee (Accra Metropolitan Assembly)
* 2006/2007 O daa pahi ban kpa ka lahi Zuɣulaan paa, Tertiary Students Academic Year Confederacy (TESCON), University of Ghana, Accra City Campus
* 2008 O daa pahi , Communication Committee. New Patriotic Party, National Campaign Team
* Zuɣulana ni ŋun , Women Supporters Union of Ghana
== Membership of professional bodies ==
* 31 October 2003 to date Institute of Public Relations (IPR, Ghana) – Accredited Member.
* October 2000 – October 2003 Institute of Public Relations (IPR) Ghana – Associate Member
* [[Ghana Journalists Association]] (GJA) – Affiliate Member
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:Ghana siyaasanima]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Paɣa]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ghana siyaasanima]]
[[Pubu:Parliament of Ghana Contest]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Pubu:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
586vs75y3qzuwaz6dcpqssnsbtn7sdk
Yusif Sulemana
0
18495
146364
103856
2026-08-15T11:46:54Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146364
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Yusif Sulemana''' nyɛla [[Ghana]] [[siyaasa]] nira ka lahi nyɛ ŋun be jintoriba ban pahiri buyopɔin zaŋ ti Fourth Republic of Ghana, o zani mi ti [[Bole]] din be tuduu yaɣili (Northern Region), O nyɛla lɛm paati nira ([[National Democratic Congress]]). Bɛ dɔɣi o la Ghana. <ref>{{Cite web|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5287|title=Ghana MPs - List of MPs|website=www.ghanamps.com|access-date=2019-02-15|archive-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927060636/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5287|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Parliament of Ghana |url=https://www.parliament.gh/mps?mp=237 |access-date=2022-11-17 |website=www.parliament.gh |archive-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117155117/https://www.parliament.gh/mps?mp=237 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Odekro |url=http://www.odekro.org/Profile/Details/41 |access-date=2022-11-17 |website=www.odekro.org |archive-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117155114/http://www.odekro.org/Profile/Details/41 |url-status=dead }}</ref>
== O piligu mini o shikuru baŋsim bɔbu ==
Sulemana zooi la Bole. O mali la shɛhira gbaŋ din nyɛ "[[Monitoring and Evaluation]]" din nyɛ [[GIMPA]] mini [[B.S.C]] nima dini, ka lahi mali shɛhira gbaŋ din yuli booni [[E.M.B.A]], [[University of Ghana]] nima sani.<ref>{{Cite web |title=Sulemana,Yusif |url=https://ghanamps.com/mp/yusif-sulemana/ |access-date=2022-11-17 |website=Ghana MPS |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yusif Sulemana, Biography |url=https://www.ghanaweb.com/person/Yusif-Sulemana-3166 |access-date=2022-11-17 |website=www.ghanaweb.com}}</ref>
O daa lahi deei shɛhira gban din nyɛ "Public and Private Partnership" shikuru din yuli booni Institute of Public and Private Partnership, din nyɛ yuma dibaa ata "Cert A",shikuru yuli booni Tamale Training College ka o daa deei li, ka daa lahi deei "Corporate Governance" shɛhira gbaŋ shikuru din yuli booni "Institute of Directors."
Yusif Sulemana n daa nyɛ Relationship Manager n zaŋ ti Unibank bini din gbaai yuuni 2004 zaŋ chaŋ yuuni 2010 ka daa lahi nyɛ "Project Manager" n ti Exim Bank bini din gbaai yuuni 2010 zaŋ chaŋ yuuni 2016.<ref>{{Cite web|title=Yusif Sulemana, Biography|url=https://mobile.ghanaweb.com/person/Yusif-Sulemana-3166|access-date=2023-06-19|website=mobile.ghanaweb.com}}</ref>
== Siyaasa tali ==
Hon. Sulemana nyɛla ninvuɣ so ŋun be lɛm paati ([[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]) ka daa zani n-ti Bole Bamboi piibu- piibu yaɣili din be Savanna Region Seventh mini Eighth Parliament of the Fourth Republic of Ghana.<ref name=":0" />
=== Yuuni 2016 piibu- piibu ===
Hon. Sulemana nyɛla ninvuɣ so ŋun daa kpaɣiri m-bo Bole Bamboi jintɔri kuɣ zaŋ n-ti National Democratic Congress yuuni [[2016 Ghanaian general election|2016 Ghana nim piibu- piibu]] ka daa di ni kalinli din yiɣisi 17, 326 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 73.85% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ lala piibu- piibu ŋɔ puuni. Bɛ daa piigi o ka che Alele Veronica Heming zaŋ n-ti [[New Patriotic Party]] ŋun daa nya kalinli din yiɣisi 5, 711 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 24.34%, jintɔra zaŋ n-ti PPP Akwesi Osman Daniel daa nya kalinli din yiɣisi 284 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 1.21% n-ti pahi jintɔra zaŋ n-ti [[Convention People's Party]] Issahaku Siiba daa nya kalinli din yiɣisi 141 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 0.60% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ piibu- piibu ŋɔ ni.<ref>{{Cite web |last=FM |first=Peace |title=Bole Bamboi Constituency Results - Election 2016 |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/savannah/bole_bamboi/ |access-date=2023-11-01 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930155757/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/savannah/bole_bamboi/ |url-status=dead }}</ref>
==== Yuuni 2020 piibu- piibu ====
Hon. Sulemana nyɛla ninvuɣ so bɛn daa labi piigi so jintɔra zaŋ n-ti [[Bole (Ghana parliament constituency)]] din daa niŋ ka o zani n-ti National Democratic Congress yuuni [[2020 Ghanaian general election|2020 Ghana nim piibu- piibu]] ka daa nya kalinli din yiɣisi 26, 350 kalinli din yiɣisi 38, 935 puuni ka di zani kɔbigi puuni vaabu 67.68% ka che David Sei Damah zaŋ n-ti New Patriotic Party ŋun daa nya kalinli din yiɣisi 12, 585 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 32.32% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ piibu- piibu ŋɔ viɛnyɛla puuni.<ref>{{Cite web |title=Parliamentary Results for Bole Bamboi |url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?mode=parliamentary&ID=201 |access-date=2023-11-01 |website=mobile.ghanaweb.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=FM |first=Peace |title=Bole Bamboi Constituency Results - Election 2020 |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/savannah/bole_bamboi/ |access-date=2023-11-01 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005010401/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/savannah/bole_bamboi/ |url-status=dead }}</ref>
=== Komitii nima ===
Sulemana nyɛla ŋun be Trade Industry and Tourism komitii n-ti pahi Public Accounts komitii. <ref name=":0" />
== Soŋsim tuma ==
O niya zaŋ chaŋ o tooi ti niriba tuma din yan soŋsi ba ka bɛ tooi nyari liɣiri n kuri bukaata, jintɔri zaŋ ti Bole-Bamboi piibu piibu yaɣili, Hon. Yusif Sulemana daa zaŋ la teela nima dibaa anu n ti bipuɣinsi niriba anu ban dii ka yiko ka be tiŋa yuli booni Gbebiri din be Mankuma piibu piibu yaɣili zaŋ ti Bole District.<ref name=":0">{{Cite web|last=Kwaku|first=Chipo|date=2022-12-27|title=Hon. Yusif Sulemana Donates Sewing Machines To Seamstresses.|url=https://yagbonradioonline.com/hon-yusif-sulemana-donates-sewing-machines-to-seamstresses/|access-date=2023-06-19|website=Yagbon Radio Online|language=en-US}}</ref>
Jintɔri ŋɔ daa ti la lala soŋsim ŋɔ Atalaata dali, silimiin goli December 27 , o biɛhigu shee ka o daa yihi lala teela nima ŋɔ n zaŋ ti NDC kparibɔɣu paɣaba zonzongili ni o mi zaŋ nti Gbebiri bipuɣinsi.
Jintɔri ŋɔ yɛltɔɣa puuni, o ni daa chaŋ ti puhi tiŋa maa nima,o daa nya ka bipuɣinsi maa laɣimdi mi n bɔhindi ni teela yini ka di zuɣu daa che ka o kpuɣi niya ni lala soŋsim ŋɔ.<ref name=":0" />
O daa mali tahama ni lala teela nima ŋɔ sa ti soŋsi lala bipuɣinsi ŋɔ ka bɛ deei baŋsim viɛnyɛla ka sa di anfaani teela tuma puuni.
Jintɔri ŋɔ, nyɛla ŋun soŋsiri ni tuunbaŋsim nɛma, ni di le niriba baŋsim ka che ka bɛ nya tuma ka tooi yihiri liɣiri n tiriba.<ref name=":0" />
Di shɛŋa n nyɛ o tiri ban baŋ teela shɛbu ka paasi teela nima n ti pahi zab'kuurisi, ka lahi soŋdi ka bɛ lɛri niriba baŋsim zaŋ chaŋ teela shɛbu polo.
NDC kparibɔɣu paɣaba zonzongili, madam Mary Chiliitey daa zani ban daa deei pina ŋɔ zaani ka puhi ka paɣi jintɔri ŋɔ ni o kpaŋ maŋa pina ŋɔ.
Jintɔti ŋɔ daa lahi zaŋ bol'ŋmɛriba daliya nima n ti Gbebiri D/A din yan tooi soŋsi kpaŋsi bɛ bol'ŋmɛbɔ.<ref name=":0" />
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Pubu:1972 births]]
[[Pubu:Living people]]
[[Pubu:National Democratic Congress (Ghana) politicians]]
[[Pubu:Ghanaian MPs 2021–2025]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
d69wmdh5av2qfoifj57ltvk27dbe6jg
Andrew Asiamah Amoako
0
18509
146338
116073
2026-08-14T19:30:30Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146338
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{E-Class}}
'''Andrew Asiamah Amoako''' nyɛla [[Ghana]] looya, siyaayasa nira ni jintɔra be jinaduu din pahiri anii Fourth Republic, o kpela jinaduu yuuni 2020 n-nyɛ Independent candidate.<ref>{{Cite web |date=2022-02-23 |title=Fomena: We'll resist attempts to impose Amoako Asiamah on us – Aggrieved NPP members |url=https://citinewsroom.com/2022/02/fomena-well-resist-attempts-to-impose-amoako-asiamah-on-us-aggrieved-npp-members/ |access-date=2022-08-10 |website=Citinewsroom – Comprehensive News in Ghana |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fomena MP declares intention to join NPP Caucus in Parliament |url=https://www.modernghana.com/news/1055215/fomena-mp-declares-intention-to-join-npp-caucus.html |access-date=2022-08-10 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Brown |first=Nicholas |date=2022-02-25 |title=Boamah to NPP: Let Fomena MP run unopposed – Asaase Radio |url=https://asaaseradio.com/boamah-to-npp-let-fomena-mp-run-unopposed/ |access-date=2022-08-10 |language=en-US}}</ref> Saha ŋɔ o nyɛla jintɔra nti Fomena piibupiibu yaɣili din Kumahi [[Ashanti Region]]. O lahi nyɛla Second Deputy Speaker jinaduu.<ref>{{Cite web|url=https://www.myjoyonline.com/andrew-asiamah-declared-2nd-deputy-speaker-of-parliament/|title=Andrew Asiamah declared 2nd Deputy Speaker of Parliament - MyJoyOnline.com|date=7 January 2021|website=www.myjoyonline.com|accessdate=26 March 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dailyguidenetwork.com/fomena-mp-elected-second-deputy-speaker/|title = Fomena MP Elected Second Deputy Speaker|date = 7 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web |title=Constituency watch: Storm brews in Fomena NPP |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/constituency-watch-storm-brews-in-fomena-npp.html |access-date=2022-08-10 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>
== Piligu biɛhigu mini shikuru ==
Bɛ dɔɣi la Amoako silimiin goli 24 February 1966 tiŋa yuli booni Wioso-Adansi din be [[Ashanti Region]]. O daa chaŋ la [[Kwame Nkrumah University of Science and Technology]] nti karim deei MSc in Environmental Resources Management, Master of Arts in Conflict Resolution and an LLB (Law) shɛhira gbana n-ti pahi "professional law licence (BL)" [[Ghana School of Law]].<ref>{{Cite web|title=Ghana MPs – MP Details – Amoako Asiamah, Andrew|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5328|access-date=2021-01-26|website=www.ghanamps.com|archive-date=2021-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518230640/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5328|url-status=dead}}</ref>
== Tuma ==
Pɔi ka o kpe siyaasa tali ni, o daa nyɛla sariya diri m-be Minka Premo and Co. (Akosombo Chambers). Ŋuni n-daa nyɛ Estates Officer, Land Officer ni Valuer m-be Kumasi Metro Assembly.<ref name=":0" />
== Siyaayasa ==
O ni daa kpuɣi niya ni o ku zani nti o paati "primaries" pɔi ni yuuni 2020 Ghana piibu piibu ni pirim la o paati nima bi be o viɛyɛla zuɣu, o daa kpuɣi niya ni o zani o gama zuɣu. O nyɛla ninvuɣ so ŋun be Wɔbigu paati [[New Patriotic Party|(New Patriotic Party]]), zalikpani buku puuni ich, "Article 3(9)" daa wuhiya ni o Wɔbigu paati puuni yibu nyɛla din mɔŋni o jintɔri kuɣ ŋɔ ka dizuɣu daa che ka "Speaker of Parliament" daa yɛli ni o jintɔri kuɣ ŋɔ nyɛla din lu ka niriba ni tooi kpaɣiri m-bo silimin gɔli October biɛɣ'pinaata dali yuuni 2020 ka o daa ti lahabali ŋɔ ka di nyɛla o dumi tami Gaana zalikpani buku puuni "Article 97 (1)g". Amoako nyɛla ŋun daa bi saɣi n-ti lala yɛltɔɣa ŋɔ ka daa yɛli ni o paati ŋɔ yibu bi wuhiri ni o lahi pa jintɔra ni [[Parliament of Ghana|jinaduu (Parliament of Ghana)]] koŋ nyɛ din ni tooi yihi o jintɔri tali. Hon. Kwaku Asare nyɛla ŋun daa saɣi n-ti Amoako, ka daa yɛli ni lala lahabali nyɛla "High Court" nim ni mali shɛli yaa, ka di nyɛla lahabali din be zalikpani buku puuni "Article 99(1)".<ref>{{Cite web|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/fomena-sacked-npp-mp-asiamah-returns-as-independent-mp.html|title=Fomena: Sacked NPP MP Asiamah returns as independent MP|website=graphic.com.gh|date=8 December 2020|language=en|access-date=8 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Otchere |first=Gertrude Owireduwaah |date=2020-12-19 |title=Fomena MP lost his chance to be a Kingmaker – Franklin Cudjoe |url=https://www.adomonline.com/fomena-mp-lost-his-chance-to-be-a-kingmaker-in-parliament-franklin-cudjoe/ |access-date=2022-08-10 |website=Adomonline.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2020-10-15 |title=Fomena MP's fate hangs in the balance ...As Parliament deals with NPP's letter |url=https://www.ghanaiantimes.com.gh/fomena-mps-fate-hangs-in-the-balance-as-parliament-deals-with-npps-letter/ |access-date=2022-08-10 |website=Ghanaian Times |language=en-US}}</ref>
Amoako nyɛla ninvuɣ so ŋun daa di Fomena jintɔri kuɣ piibu- piibu shɛli din daa niŋ silimin gɔli December yuuni 2020 ni kalinli din yiɣisi 12,805, din daa niŋ ka o luhi o paati kuro jintɔra Philip Ofori-Asante, ŋun daa nya kalinli din yiɣisi 10,798. Amoako daa lɛbi jintɔra so ŋun koŋko zani o gama ka nya nasara yuuni [[2020 Ghanaian general election|2020 Ghana nim piibu- piibu]].<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Fomena Constituency Results - Election 2020|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/ashanti/fomena/|access-date=2023-11-07|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2023-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005061038/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/ashanti/fomena/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fomena – Election Data Center – The Ghana Report|url=https://electiondatacenter.theghanareport.com/election-results/2020-2/ashanti-region/fomena/|access-date=2023-11-07|language=en-US}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|title=Parliamentary Results for Fomena (adansi North)|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?mode=parliamentary&ID=282|access-date=2023-11-07|website=mobile.ghanaweb.com}}</ref>Din daa niŋ ka o nyɛ ŋun zaya o gama jinaduu daa mali o sɔŋsim din daa niŋ ka paati kpɛma ayi ŋɔ (NPP mini [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]]) daa kpari kalinli ka so bi gari o kpee. Pɔi ni piibu- piibu ŋɔ, bɛn daa niŋ Amoako vihigu, o daa yɛliya ni o ka suhuyiɣisili ni Wɔbigu paati (NPP). Gbaŋ ŋmaara(General Secretary) zaŋ n-ti NPP, John Boadu, nyɛla ninvuɣ so ŋun tooi labi kpɛ NPP. Silimin gɔli January yuuni 2021, bɛ daa piigi Asiamah "[[Speaker of the Parliament of Ghana#Deputy Speaker|Second Deputy Speaker of Parliament"]]. Gaana jinaduu taarihi puuni wuhiya ni o koŋko nyɛ jintɔri so ŋun na min zani o gama ka nya kpamli ŋɔ.<ref>{{cite web|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=119|website=Parliament of Ghana|title=Member of Parliament: HON. ANDREW ASIAMAH AMOAKO|access-date=16 February 2019|archive-date=25 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925090608/https://www.parliament.gh/mps?mp=119|url-status=dead}}</ref>
=== Commitiis ===
Amoako n-nyɛ daanbalo n-ti "Members Holding Offices of Profit Committee", ka be Standing Orders Committee, ka be Subsidiary Legislation Committee, a ka lahi be Education Committee n-ti pahi Mines and Energy Committee.<ref name=":0">{{Cite web |title=Parliament of Ghana |url=https://www.parliament.gh/mps?mp=128 |access-date=2022-08-10 |website=www.parliament.gh |archive-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424224201/https://www.parliament.gh/mps?mp=128 |url-status=dead }}</ref>
== Maŋ biɛhigu ==
Amoako nyɛla dolodolo nira.<ref name=":0" />
== Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Pubu:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
rv9i6j83793qah9xoh8xkmjvu6nrbeq
Charles Agbeve
0
18518
146340
103950
2026-08-14T20:09:24Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146340
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{E-Class}}
'''Charles Akwesi Agbeve''' (bɛ dɔɣi o la silimin gɔli 21 July 1970) ka o nyɛ Ghana siyaasa nira ŋun be Eighth Parliament of the [[Fourth Republic of Ghana]] ka zani n-ti [[Agotime-Ziope]] Constituency din be [[Volta Region]], o be la National Democratic Congress (NDC)|.<ref>{{Cite web|title=Charles Agbeve, Biography|url=https://www.ghanaweb.com/person/Charles-Agbeve-2401|access-date=2022-08-21|website=www.ghanaweb.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ghana MPs – List of MPs|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5380|access-date=2019-03-11|website=www.ghanamps.com|archive-date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225000449/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5380|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=85|access-date=2022-08-21|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424233432/https://www.parliament.gh/mps?mp=85|url-status=dead}}</ref>
== O piligu mini shikuru baŋsim bɔhimbu ==
Charles Agbeve nyɛla bɛ ni dɔɣi so Agotime-Ziope|Ziope Honugo din be [[Volta Region]],[[Ghana]]. Charles Agbeve daa la nasara o Common Entrance Examination sabbu ni yuuni 1982 ka di daa soŋ o a o nya GCE Ordinary Level|Ordinary Level yuuni 1987 n-ti pahi A-Level bee Advanced Level yuuni 1989. O daa chaŋ tooni ti deei "[[Bachelor of Science]](Bsc) mini [[Diploma|Maths Diploma In Education]] yuuni 1995 [[University of Cape Coast]]. Charles Agbeve da tuɣi ya ti deei "[[Master of Business Administration]] – [[Finance]] Option (Health insurance|Health Insurance)" yuuni 2002 [[University Of Ghana|University of Ghana]], Legon – [[Ghana]]. Charles Agbeve daa lahi deei Master of Arts ([[Economic Policy (journal)|Economic Policy Management]]) yuuni 2017–2018.<ref>{{Cite web|title=Charles Agbeve, Biography|url=https://www.ghanaweb.com/person/Charles-Agbeve-2401|access-date=2022-08-21|website=www.ghanaweb.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=85|access-date=2022-08-21|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424233432/https://www.parliament.gh/mps?mp=85|url-status=dead}}</ref>
== Tuma ==
Charles Agbeve daa nyɛla Maths mini Science karimba nti Ghanata Senior High School|Ghanatta Senior High School. Charles Agbeve daa lahi nyɛla [[Commercial management|Commercial Manager]] n-ti Ghana [[Aluminium Products [[Limited company|Limited]]. O daa lahi nyɛla [[District]] /[[Municipal manager|Municipal Manager]] nti [[National Health Insurance Authority]], [[Ho Municipal District|Ho Municipal Office]] bini din gbaai yuuni 2009 hali ni yuuni 2016. Charles Agbeve pa nyɛla [[Member of parliament (MP)|Jintɔra]] n-ti [[Agotime-Ziope]] Constituencybini din gbaai yuuni 2021 hali ni yuuni 2025.<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=85|access-date=2022-08-21|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424233432/https://www.parliament.gh/mps?mp=85|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charles Agbeve, Biography|url=https://www.ghanaweb.com/person/Charles-Agbeve-2401|access-date=2022-08-21|website=www.ghanaweb.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Agbeve, Akwasi Charles|url=https://ghanamps.com/mp/charles-akwesi-agbeve/|access-date=2022-08-21|website=Ghana MPS|language=en-US}}</ref>
== Siyaasa biɛhigu ==
Yuuni 2015, Charles Agbeve daa kpaɣiri m-bɔ "[[National Democratic Congress|NDC]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[primaries]]" ni o zani n-tir [[Agotime-Ziope]] Constituency din be [[Volta Region]], [[Ghana]]. Charles Agbeve daa di jintɔri tali kuɣu ŋɔ o yaɣili yuuni [[2016 Ghanaian general election|2016 Ghana piibu piibu]] ni n-ti [[National Democratic Congress]] ka daa pahi Seventh (7th) [[Parliament]] of the Fourth Republic of Ghana ni.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Agotime Ziope Constituency Results – Election 2016|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/volta/agotime_ziope/|access-date=2022-08-21|website=Ghana Elections – Peace FM}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=85|access-date=2022-08-21|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424233432/https://www.parliament.gh/mps?mp=85|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Charles Agbeve, Biography|url=https://www.ghanaweb.com/person/Charles-Agbeve-2401|access-date=2022-08-21|website=www.ghanaweb.com}}</ref> O Daa lahi di ni vooti kalinli tuhi pia ni awɔi, ni kɔbigu ni pihinahi ni anu (19143 vote) (87.80%) yuuni [[2020 Ghanaian general election|2020 Ghana piibu piibu]] ni nti [[National Democratic Congress]] ka daa kpe Eighth (8th) [[Parliament]] din nyɛ jintɔriba bɔŋ saha ŋɔ hali ni yuuni 2025.<ref>{{Cite web|title=Agbeve, Akwasi Charles|url=https://ghanamps.com/mp/charles-akwesi-agbeve/|access-date=2022-08-21|website=Ghana MPS|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Coverghana.com.gh|date=2020-12-17|title=Election 2020: Breakdown of parliamentary seats won by NDC|url=https://coverghana.com.gh/election-2020-breakdown-of-parliamentary-seats-won-by-ndc/|access-date=2022-08-21|website=Coverghana.com.gh|language=en-US}}</ref>
=== Komitii nima ===
Charles Agbeve be la Government [[Quality assurance|Assurance]] [[Committee]] ka lahi be [[Health]] [[Committee]] n-zaŋ ti Eighth (8th) [[Parliament]] of the [[Fourth Republic of Ghana]].<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=85|access-date=2022-08-21|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424233432/https://www.parliament.gh/mps?mp=85|url-status=dead}}</ref>
== Controversies and lawsuit ==
Jintɔri ŋɔ, Charles Agbeve daa kpaŋsi IGP George Dampare ni o yina ti niŋ vihigu zaŋ chaŋ pirinsi bub' bubu din daa che ka bidibiga ŋun na be o yuun' pihita ni ti kɔŋ o nyɛvuli.<ref>{{Cite web |date=2023-08-24 |title=Ho: Agotime-Ziope MP calls on IGP to probe suspected police murder of his constituent |url=https://citinewsroom.com/2023/08/ho-agotime-ziope-mp-calls-on-igp-to-probe-suspected-police-murder-of-his-constituent/ |access-date=2023-08-24 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US}}</ref> O lahibali ŋɔ daa yina mi saha shɛli din daa niŋ ka bidibiga ŋɔ, Felix azibodzi daŋ yɛli, ni bɛ daa gbaagi o mi n pahi nachin bihi shɛba zuɣu zilisiɣu ni daa wuhi ni bɛ zu loori Ho din daa niŋ ka bɛ yohim o kpɛhi vihigu ni.
== O biɛhigu ==
Charles Agbeve nyɛla Dolodolo nira.<ref>{{Cite web|title=Agbeve, Akwasi Charles|url=https://ghanamps.com/mp/charles-akwesi-agbeve/|access-date=2022-08-21|website=Ghana MPS|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=85|access-date=2022-08-21|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424233432/https://www.parliament.gh/mps?mp=85|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
2k4kdso3mh4vneovkbay66yyvfid684
Akuka Albert Alalzuuga
0
18528
146337
103883
2026-08-14T19:20:48Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146337
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{E-Class}}
'''Akuka Albert Alalzuuga''' nyɛla [[Ghana]] siyaasa nira ŋun be [[MPs elected in the Ghanaian parliamentary election, 2016|Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] ka zani n-ti Garu Constituency din be Upper East Region, [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]] (NDC) yaɣili ka o zani ti.<ref>{{Cite web|title=Ghana MPs - List of MPs|url=https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5498|access-date=2019-03-11|website=www.ghanamps.com|archive-date=2024-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925224435/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5498|url-status=dead}}</ref>
== O piligu mini shikuru baŋsim ==
Akuka Albert Alalzuuga nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so silimiin gɔli February biɛɣ'pihita ayi ka dali yuuni 1968.<ref name=":0">{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=273|access-date=2022-08-28|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426011349/https://www.parliament.gh/mps?mp=273|url-status=dead}}</ref> O mali la shɛhira gbaŋ din yuli booni "BSC in Commerce" , o ni daa deei shɛli [[University of Cape Coast]] n-ti pahi HND in Accounting, o ni daa deei shɛli [[Tamale Technical University|Tamale Polytechnic]].<ref>{{Cite web|title=Akuka Albert Alalzuuga, Biography|url=https://www.ghanaweb.com/person/Akuka-Albert-Alalzuuga-2470|access-date=2022-08-28|website=www.ghanaweb.com}}</ref>
== Siyaasa tali ==
Akuka Albert Alalzuuga daa di la [[Garden Grove|Garu]] jintɔri kuɣ maa yuuni 2020 Ghana nim piibu piibu ni kalinli din yiɣisi 12, 407 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 45.16% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ piibu piibu maa ni, ŋun daa nyɛ [[Wɔbigu|Wɔbigi]] [[Palatine|paati]] jintɔra Musah Osman daa nyɛla kalinli din yiɣisi 9,344 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 34.01% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ piibu piibu ŋɔ ni n-ti pahi ŋun daa nyɛ [[Indiana|IND]] jintɔra Dominic Azimbe Azumah gba daa nyɛla kalinli din yiɣisi 5,720 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 20.82% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ lala piibu piibu ŋɔ ni.<ref name=":0" />
== O Tuma ==
O daa nyɛla finance officer n ti Presbyterian Church of Ghana. O daa lan nyɛla finance / Administration officer n ti Planned Parenthood Association of Ghana. Ka daa lan lɛɛ District Chief Executive. Saha ŋɔ o nyɛla jintɔra<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=273|access-date=2023-06-20|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426011349/https://www.parliament.gh/mps?mp=273|url-status=dead}}</ref>
== O Komitee Nima ==
O nyɛla memba n ti Government Assurance Committee ni Local Government and Rural Development Committee<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=273|access-date=2023-06-20|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426011349/https://www.parliament.gh/mps?mp=273|url-status=dead}}</ref>
== Adiini ==
Akuka nyɛla Dolodolo nira.<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=273|access-date=2022-08-28|website=www.parliament.gh|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426011349/https://www.parliament.gh/mps?mp=273|url-status=dead}}</ref>
== Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
sa8hajxjbkfnfo0788ch31xxvlxqnah
Patrick Yaw Boamah
0
18532
146350
103771
2026-08-15T08:51:01Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146350
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{E-Class}}
'''Patrick Yaw Boamah''' (bɛ dɔɣi o la silimiin goli 1974) ka o nyɛ [[Ghana]] siyaasa nira ŋun be [[MPs elected in the Ghanaian parliamentary election, 2016|Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] ka zani n-ti Okaikwei Central Constituency din be [[Greater Accra Region]],New Patriotic Party ka o tumdi n-tira.<ref name="PATRICK" />
== O piligu mini shikuru baŋsim ==
Bɛ dɔɣi la Boamah silimiin goli 19 September 1974. Ka o zooi Mourso-Effiduase, [[Ashanti Region]], [[Ghana]]. O daa deei la [[bachelor of laws]] mini master's degree in International Affairs, [[University of Ghana]] ka o daa deei li yuuni 2004 mini 2005 . O daa lahi chaŋ [[Ghana School of Law]] n-ti deei [[barrister-at-law]] degree yuuni 2009.<ref name="PBOAMAH">{{Cite web|title=Ghana MPs – List of MPs|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5483|access-date=6 February 2020|website=www.ghanamps.com|archive-date=9 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109115608/http://ghanamps.com/mps/details.php?id=5483|url-status=dead}}</ref><ref name="BOAMAH">{{cite web|title=Member of Parliament Patrick Yaw Boamah|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=42|publisher=Ghana Web|accessdate=6 February 2020|access-date=25 April 2023|archive-date=5 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905020431/https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=42|url-status=dead}}</ref><ref name="PYB">{{cite web|title=HON. PATRICK YAW BOAMAH|url=https://ukgcc.com.gh/hon-patrick-yaw-boamah/|publisher=UKGCC|accessdate=5 February 2020|access-date=25 April 2023|archive-date=27 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427160254/https://ukgcc.com.gh/hon-patrick-yaw-boamah/|url-status=dead}}</ref><ref name="PATRICK">{{cite web|title=HON. PATRICK YAW BOAMAH|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=201|publisher=Parliament of Ghana|accessdate=6 February 2020|access-date=25 April 2023|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328063732/https://parliament.gh/mps?mp=201|url-status=dead}}</ref><ref name="PB">{{cite web|title=Hon. Patrick Yaw Boamah|url=http://www.onmaonline.com/hon-patrick-yaw-boamah/|publisher=Okaikwei North Municipal Assembly|accessdate=6 February 2020|access-date=25 April 2023|archive-date=6 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200206101540/http://www.onmaonline.com/hon-patrick-yaw-boamah/|url-status=dead}}</ref>
== Tuma ==
Boamah tuma nyɛla looya tali.Pɔi ka o kpe siyaasa tali ni, o daa nyɛla "Associate" m-be Sam Okudzeto n-ti pahi Associates law firm.<ref name="PBOAMAH" /><ref name="BOAMAH" /><ref name="PYB" /><ref name="PATRICK" /><ref name="PB" />
== Siyaasa ==
Boamah kpe la siyaasa tali ni silimiin goli 7 January 2013 n-ti zani ti [[New Patriotic Party]] ni o tum n-ti [[Okaikwei Central (Ghana parliament constituency)|Okaikwei Central Constituency]]. Bɛ daa lahi labi piigi o yuuni [[2016 Ghanaian general election|2016 Ghana piibu piibu]] ni ka o lahi zani n-ti lala yaɣili ŋɔ.<ref name="PBOAMAH" /><ref name="BOAMAH" /><ref name="PYB" /><ref name="PATRICK" /><ref name="PB" />
Jintɔri duu puuni, o be komitii nima ni pam, di shɛŋa n-nyɛ; Subsidiary Legislation Committee, the Judiciary Committee, nti pahi Foreign Affairs Committee.<ref name="BOAMAH" /><ref name="PATRICK" /><ref name="PB" />
O lahi zani ni kpaɣiri yuuni [[2020 Ghanaian general election|2020 piibu piibu]] ni n-ti New Patriotic Party.
== O biɛhigu ==
Boamah mali la paɣa ni bihi ayi. O nyɛla Dolodolo nira ŋun doli [[Methodist Church of Ghana]].<ref name="PBOAMAH" /><ref name="BOAMAH" /><ref name="PYB" /><ref name="PATRICK" /><ref name="PB" />
== Kundivihira ==
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ghana siyaasanima]]
[[Pubu:Parliament of Ghana Contest]]
[[Pubu:8th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Pubu:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
ft0lzfg8779uvu0zpm8yj97b98011ai
Kennedy Kwasi Kankam
0
25823
146343
132119
2026-08-14T21:25:57Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146343
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Kennedy Kwasi Kankam''' nyɛla Ghana siyaasa nira ka nye jintɔri ŋun daa be [[Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] ka za n-ti [[Nhyiaeso Constituency]] din be [[Ashanti Region]] ka daa zaya n-ti n [[New Patriotic Party]].<ref>{{Cite web|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=182|title=Parliament of Ghana}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=NPP retains Nhyiaeso seat – Today Newspaper|url=https://www.todaygh.com/npp-retains-nhyiaeso-seat/|access-date=2020-12-26|language=en-US}}{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Parliament – Nhyiaeso Constituency Election 2020 Results|url=http://www.thinkghana.com/pages/2020/parliament/ashanti/30/index.php|access-date=2020-12-26|website=Ghana Elections – Peace FM|archive-date=2023-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010170910/https://www.thinkghana.com/pages/2020/parliament/ashanti/30/index.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ghana MPs – MP Details – Kankam, Kennedy Kwasi|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5352|access-date=2020-12-26|website=www.ghanamps.com|archive-date=2021-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519003324/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5352|url-status=dead}}</ref> Ti ni ʒia saha shɛli ŋɔ, ŋuni n-nye municipal chief executive zaŋ n-ti Asokore Mampong Municipal Assembly.<ref>{{Cite web |date=2021-10-05 |title=Sam Pyne, Kennedy Kankam confirmed as MCEs – Asaase Radio |url=https://asaaseradio.com/sam-pyne-kennedy-kankam-confirmed-as-mces/ |access-date=2022-08-27 |language=en-US}}</ref>
== Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim bobu ==
Kankam nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so silimin goli January 22, 1978 ka o yina Adiebeba din be Ashanti Region, Ghana.<ref>{{Cite web |title=Kankam, Kennedy Kwasi |url=https://ghanamps.com/mp/kankam-kennedy-kwasi/ |access-date=2023-07-19 |website=Ghana MPS |language=en-US}}</ref> Din niŋ ka ŋuni n-nye kpɛm o bihi anahi ni ŋɔ, o daa zooi la na he grew up in a yili din dahama daa bi yaɣa lala. Kennedy daa nyɛla shikuru bil’ ŋun daa mali nyuli ka mali nimmohi ni o sa di nasara o shikuru ni. O chaŋla o bilim shikuru Nhyiaeso International School, Kumasi, silimin goli July 1982 hali ni July 1994. O daa lahi chaŋ [[Prempeh College]], silimin goli September 1995 hali ni November 1997. Nyaaŋa, o daa lahi chaŋ [[Christian Service University College]] ka daa dee shɛhirili gbaŋ din nya bachelor’s degree ka jɛndi Administration, yuuni 2009 hali ni 2013. O daa lahi chaŋ KNUST di niŋ o master’s degree din jɛndi laasabu malibu yuuni 2014 hali ni 2016. O daa lahi chaŋ Oxford University nti dee shɛhirili gbaŋ din nya diploma ka jɛndi sabbu polo, silimin goli September 2017.<ref name=”:0”>{{Cite web |title=Kankam, Kennedy Kwasi |url=https://ghanamps.com/mp/kankam-kennedy-kwasi/ |access-date=2022-08-27 |website=Ghana MPS |language=en-US}}</ref><ref name=”:1”>{{Cite web |title=Profile Of Asokore Mampong MCE Nominee Hon. Kennedy Kankam |url=https://kessbenonline.com/2021/09/19/profile-of-asokore-mampong-mce-nominee-hon-kennedy-kankam/ |access-date=2022-08-27 |website=Kessben Online |language=en-GB}}</ref>
== Tuma ==
Kankam n daa nya kpɛm’ zaŋ n-ti Kekka Company Limited tum yuuni 2005. Ŋuni n daa nya kpɛm paa zaŋ n-ti Metro Mass Transit Limited yuuni 2002 hali ni 2004. Ŋuni n daa nya daabiligu karachi zaŋ n-ti Nick and Cilogar Investment Limited.<ref name=”:1” /> Ŋuni n ma nya kaptin zaŋ n-ti Kumasi Royal Golf Club.<ref name=”:2”>{{Cite web |title=Kennedy Kankam makes history at Asokore Mampong |url=https://www.modernghana.com/news/1110076/kennedy-kankam-makes-history-at-asokore-mampong.html |access-date=2022-08-27 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref>
== Siyaasa ==
Kankam nyɛla ŋun be [[New Patriotic Party]] ka lahi nya jintɔri kuro zaŋ n-ti [[Nhyiaeso Constituency]].<ref>{{Cite web |date=2021-09-20 |title=Kennedy Kankam’s nomination as Asokore Mampong MCE dangerous for NDC – Alhaji Sani |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Kennedy-Kankam-s-nomination-as-Asokore-Mampong-MCE-dangerous-for-NDC-Alhaji-Sani-1361560 |access-date=2022-08-27 |website=GhanaWeb |language=en |archive-date=2022-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827224752/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Kennedy-Kankam-s-nomination-as-Asokore-Mampong-MCE-dangerous-for-NDC-Alhaji-Sani-1361560 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kennedy Kankam did no wrong with common fund; KMA answered audit queries |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/kankam-did-no-wrong-with-common-fund-kma-answered-audit-queries.html |access-date=2022-08-27 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-03-10 |title=NPP primaries: Deputy Speaker, Majority Leader, 12 others go unopposed – MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/npp-primaries-deputy-speaker-majority-leader-12-others-go-unopposed/ |access-date=2022-08-27 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref> Silimin goli June 2020, o daa kɔŋ nasara zaŋ chaŋ o jintɔri bɔri tali polo ka [[Stephen Amoah]] da dili.<ref>{{Cite web |title=Kankam, Obour lead movement for Nana Addo re-election |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-news-kankam-obour-lead-movement-for-nana-addo-re-election.html |access-date=2022-08-27 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref><ref name=”:3”>{{Cite web |date=2021-06-13 |title=Aspiring KMA Mayor, Kennedy Kankam indicted for dishing out Common Fund cash as loans |url=https://citinewsroom.com/2021/06/aspiring-kma-mayor-kennedy-kankam-indicted-for-dishing-out-common-fund-cash-as-loans/ |access-date=2022-08-27 |website=Citinewsroom – Comprehensive News in Ghana |language=en-US |archive-date=2023-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010170900/https://citinewsroom.com/2021/06/aspiring-kma-mayor-kennedy-kankam-indicted-for-dishing-out-common-fund-cash-as-loans/ |url-status=dead }}</ref> Jilimalana tiŋgbani zuɣulana Nana Akufo-Addo daa piigi o leee Municipal Chief Executive zaŋ n-ti Asokore Mampong Municipality din be Ashanti Region.<ref name=”:2” /><ref>{{Cite web |date=2021-09-20 |title=’He is not one of us’ – Kennedy Kankam’s nomination receives strong contention from residents – MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/he-is-not-one-of-us-kennedy-kankams-nomination-receives-strong-contention-from-residents/ |access-date=2022-08-27 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Amoh |first=Emmanuel Kwame |date=2021-09-20 |title=Kennedy Kankam’s nomination as Asokore Mampong MCE dangerous for NDC – Alhaji Sani |url=https://3news.com/kennedy-kankams-nomination-as-asokore-mampong-mce-dangerous-for-ndc-alhaji-sani/ |access-date=2022-08-27 |website=3News.com |language=en-US |archive-date=2022-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827224753/https://3news.com/kennedy-kankams-nomination-as-asokore-mampong-mce-dangerous-for-ndc-alhaji-sani/ |url-status=dead }}</ref>
=== Komitii-nima ===
Kankam daa nyɛla ŋun be Public Accounts Committee ni Environment, Science and Technology Committee.<ref name=”:1” />
== Maŋmaŋa biɛhigu ==
Kankam nyɛla dolodolo nira.<ref name=”:0” /> O nyɛla ŋun niŋ amiliya. O nyɛla ŋun yu bolli yɛltɔɣa.<ref name=”:1” />
== Nangbankpɛɛini ==
Silimin goli June 2021, Kankam daa nyɛla Auditor-General yɛli ni o bom arizichi din laasabu yiɣisi shiiri tuhi-kobisinu (GHC500,000.00) o ni daa zaŋ n-ti niriba kobisita shɛba Nhyiaeso piibupiibu yaɣali. Ŋuma daa wuhimi ni o daa zaŋli li paŋba amaa ka daa lee bi lahi doli ti bohi ni yala.<ref name=”:3” /><ref>{{Cite web |date=2021-06-14 |title=Auditor General indicts former Nhyieso MP over failure to recover ¢500k of Assembly’s Common Fund – MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/auditor-general-indicts-former-nhyieso-mp-over-failure-to-recover-500k-of-assemblys-common-fund/ |access-date=2022-08-27 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-06-15 |title=Kennedy Kankam indicted in AG’s report |url=https://www.ghanaiantimes.com.gh/kennedy-kankam-indicted-in-ags-report/ |access-date=2022-08-27 |website=Ghanaian Times |language=en-US}}</ref>
Vihigu yaɣali ŋɔ daa wuhimi ni kpaŋmaŋa shɛli daa kuli bi niŋ zaŋ chaŋ laɣiri ŋɔ deebu polo chira anu nyaaŋa bɛ ni daa tari li naai.
“Shiiri tuhi-pihinu (GH500,000.00) daa yila jintɔri ŋɔ Constituency Labour Project Fund and Social Investment Fund n kpe [banki din nye zangama akounti ni] ka nyɛla jintɔri zaŋ m-ti Nhyiaeso (Hon. Kennedy Kwasi Kankam) yuli, n-ti pahi a Erstwhile laɣiri ɔfisa (Mr Daniel Kofi Kankam) ni Coordinating Director (Mr Samuel Donkor), ni zaŋ paŋ niriba kobisinahi ni pihita, ka di yɛn yo zaŋ chaŋ silimin goli 2020”.<ref>{{Cite web |date=2021-06-13 |title=Aspiring KMA Mayor, Kennedy Kankam indicted for dishing out Common Fund cash as loans |url=https://citinewsroom.com/2021/06/aspiring-kma-mayor-kennedy-kankam-indicted-for-dishing-out-common-fund-cash-as-loans/ |access-date=2023-07-19 |website=Citinewsroom – Comprehensive News in Ghana |language=en-US |archive-date=2023-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010170900/https://citinewsroom.com/2021/06/aspiring-kma-mayor-kennedy-kankam-indicted-for-dishing-out-common-fund-cash-as-loans/ |url-status=dead }}</ref>
== Asanza tuma ==
Silimin goli August 2019, Kankam daa bo kuɣusi bihita loori ka lahi haayi ɔfis zaŋ n-ti [[New Patriotic Party|NPP]] din be o yaɣali maa.<ref>{{Cite web |title=Nhyiaeso MP donates bus to constituency |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-news-ghana-news-nhyiaeso-mp-donates-bus-to-constituency.html |access-date=2022-08-27 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |title=A/R: Nhyiaeso MP purchases bus, rents office for constituents |url=https://www.modernghana.com/news/949612/ar-nhyiaeso-mp-purchases-bus-rents-office-for-constituent.html |access-date=2022-08-27 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref>
==Kundivihira==
{{reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ghanaian MPs 2017–2021]]
[[Pubu:1978 births]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Ghanaian Pentecostals]]
[[Pubu:New Patriotic Party politicians]]
a6ufr4c3arztxyfxhpihtsnm6yau6b7
Felicia Adjei
0
25848
146341
104001
2026-08-14T20:44:25Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146341
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Felicia Adjei''' (bɛ dɔɣi o la Anashaara goli March dabaa ata dali yuuni 1974) ka o nyɛ Ghana siyaasa nira ŋun niŋ jintɔra n-ti [[Kintampo South (Ghana parliament constituency)|Kintampo South]] piibupiibu yaɣali din be [[Brong-Ahafo Region|Brong Ahafo Region]], [[Ghana]].<ref>{{Cite web|title=Asiedu Nketiah Joins Kintampo South MP Felicia Adjei For Mini Rally|url=https://www.modernghana.com/news/1040082/asiedu-nketiah-joins-kintampo-south-mp-felicia.html|access-date=2020-12-27|website=Modern Ghana|language=en}}</ref> O be la [[National Democratic Congress (Ghana)|National Democratic Congress]] .<ref>{{Cite news|date=2017-10-12|title=11 Young And Beautiful Ghanaian Female MPs Who Are Inspiring Girls To Dream Big|work=OMGVoice.com|url=https://omgvoice.com/lifestyle/gh-female-mps/|access-date=2018-10-25|archive-date=25 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025031231/https://omgvoice.com/lifestyle/gh-female-mps/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Adu-Gyamerah|first=Emmanuel|title=Profile of Kintampo South Constituency|language=en-gb|work=Graphic Online|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/profile-of-kintampo-south-constituency.html|access-date=2018-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=25 October 2018|title=Member of Parliament|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=142|website=Parliament of Ghana|access-date=10 October 2023|archive-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223044920/https://www.parliament.gh/mps?mp=142|url-status=dead}}</ref>
== O piligu mini shikuru karimbu ==
Bɛ dɔɣi la Adjei Anyima tiŋgbani, din n be [[Brong-Ahafo region|Brong Ahafo]] Region yaɣali. O pili la o shikuru Kintampo Methodist School.<ref>{{Cite web|last=Adu-Gyamerah|first=Emmanuel|date=20 December 2016|title=BA fails to increase number of women MPs|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/ba-fails-to-increase-number-of-women-mps.html|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-27|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref> O gbubi la "advanced diploma in Catering,Food and Nutrition" shɛhira gbɔŋ shɛli o ni deei "Adventist Vocational Institution" din pa nyɛ Techiman Campus of the Valley View University.<ref name="MPS">{{Cite web|title=Ghana MPs - MP Details - Adjei, Felicia|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5525|access-date=2018-10-25|website=www.ghanamps.com|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121160331/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5525|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Asiedu-Addo|first=Efia Akese, Emmanuel Adu-Gyamerah and Shirley|title=Know your female parliamentary candidates (5)|language=en-gb|work=Graphic Online|url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/know-your-female-parliamentary-candidates-5.html|access-date=2018-10-25}}</ref> O lahi mali "Cookery for Catering Industry diploma" shɛhira gbɔŋ shɛli o ni deei [[Sunyani Technical University|Sunyani Polytechnic]] din pa nyɛ Sunyani Technical University.<ref>{{Cite web|last=UKGCC|date=2018-07-05|title=HON. FELICIA ADJEI|url=https://ukgcc.com.gh/hon-felicia-adjei/|access-date=2020-12-27|website=UK-Ghana Chamber of Commerce|language=en-US}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Tuma ==
O daa chaŋ la United States of America o ni daa tum Catering Guest House din be Sunyani.<ref name=":0" /> O daa labi la Ghana n-ti niŋ "managing director" n zaŋ ti Addfal FA Limited.<ref name="MPS" /> Ŋuni n pili "Felicia Adjei foundation" ka o niya nyɛla o wuhi paɣaba nuuni baŋsim, shikuru mini dɛma ni yiɣijam zaŋ lɛbigi bipola, pukpariba, ka tabiri sɔŋdi ban ka alaafee ni ashibiti nima mɛbu mini lɛbiginsim din pahi pahi.
== Siyaasa ==
O be la "National Democratic Congress". O daa di yuuni 2016 jintɔri tali piibu piibu n-niŋ jintɔra n zaŋ ti Kintampo South Constituensi "7th parliament of the 4th Republic of Ghana".
O daa di mi ni vooti kalinli tuhi pia ni anu, ni kɔbishii ni pihiyɔbu ni ayɔbu (15,266 votes) ka zani n-ti vaabu 51.79%, ka o nyintaa, Gyan Alexander ŋun daa zani n-ti New Patriotic Party nya vooti kalinli tuhi pia ni anahi, ni kɔbishii ni pia 14,210 ka di zani vaabu 48.21% zaani.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Ghana Election 2016 Results - Kintampo South Constituency|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/brongahafo/kintampo_south/index.php|access-date=2020-12-27|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2022-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116234917/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/brongahafo/kintampo_south/index.php|url-status=dead}}</ref> "7th parliament" ni o daa be la "Gender and Children committee" mini "communications committee".
== Maŋmaŋa biɛhigu ==
O mali la bipuɣinbili yino ka ka yidana. Felicia nyɛla Dolodolo nira.<ref name="MPS" />
== Kundivihira ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Adjei, Felicia}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ghana siyaasanima]]
[[Pubu:Parliament of Ghana Contest]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
b2fy755fe124di4chc0udq413vxgotr
Sualihu Dandaawa Alhassan
0
25874
146357
133934
2026-08-15T10:12:43Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146357
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Alhassan Sualihu Dandaawa''' (bɛ daa dɔɣi o la silimin gɔli [[February]] biɛɣ'pinaayopɔin dali yuuni 1983) o nyɛla Ghana nim siyaasa nira ŋun daa be [[MPs elected in the Ghanaian parliamentary election, 2016|Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] zaŋti [[Karaga]] piibu piibu yaɣili din be Northern Region. O nyɛla siyaasanira n-ti lɛm paati([[National Democratic Congress]]).<ref name="mps">{{Cite web|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5369|title=Ghana MPs - List of MPs|website=www.ghanamps.com|access-date=2019-02-15|archive-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927165141/https://ghanamps.com/mps/details.php/?id=5369|url-status=dead}}</ref>
== Maŋmaŋ biɛhigu ==
Dandaawa nyɛla musulimi ka mali paɣa ni bia.<ref name="mps"/>
== Piligu biɛhigu mini shikuru baŋsim ==
Dandaawa dɔɣim dabisili nyɛla silimin gɔli February biɛɣ'pinaayopɔin dali yuuni 1983. O ya n-nyɛ Karaga, tiŋ shɛli din be Northern Region, [[Ghana]].<ref name="mps"/> O chaŋ la [[Islamic University College]], Accra n-ti nya o Bachelor of Business Administration degree in Banking and Finance yuuni 2009.<ref name="mps"/> O daa lahi chaŋ Mouncrest University College, Kanda-[[Ankara|Accra]] n-daa ti deei bachelor of law degree.<ref name="mps"/>
== Siyaasa tali ==
Dandaawa nyɛla ŋun be National Democratic Congress (NDC). Yuuni 2012, o daa kpaɣiri m-bo Karaga jintɔri kuɣ zaŋti lɛm paati(NDC) [[List of MPs elected in the 2016 Ghanaian parliamentary election|sixth parliament of the fourth republic]] ka daa nya nasara won.<ref name="mps"/>
=== Yuuni 2012 piibu- piibu ===
Dandaawa nyɛla ŋun daa tuui kpaɣiri m-bo Karaga piibu- piibu yaɣili jintɔri kuɣ zaŋ n-ti National Democratic Congress yuuni [[2012 Ghanian general election|2012 Ghana nim piibu- piibu]] ka daa di jintɔri kuɣ ni kalinli din yiɣisi 15, 648 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 51.20% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ lala piibu ŋɔ ni. O daa di la jintɔri kuɣ ŋɔ ka che Baba Wahab zaŋ n-ti [[New Patriotic Party]], Abdulai Mohammed Sandow zaŋ n-ti IND, Fuseini Ziblim Yakubu (Agyekum) zaŋ n-ti [[Progressive People's Party]] n-ti pahi jintɔra zaŋ n-ti PNC Adam Yussif. Bɛ daa nya la kalinli din yiɣisi 13, 107, 1, 514, 177 n-ti pahi 119 gabaadaya. Ka din bɔŋɔ zabi kɔbigi puuni vaabu 42.88, 4.95%, 0.58% n-ti pahi 0.39% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ piibu- piibu ŋɔ puuni.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Karaga Constituency Results - Election 2012|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/northern/karaga/|access-date=2023-11-08|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206111508/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/northern/karaga/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliamentary Results - KaragaConstituency|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/election2012/parliament.constituency.php?ID=206&res=pm|access-date=2023-11-08|website=mobile.ghanaweb.com}}</ref>
==== Yuuni 2016 piibu- piibu ====
Hon. Dandaawa nyɛla ninvuɣ so bɛn daa labi piigi jintɔra zaŋ n-ti Karaga piibu- piibu yaɣili din daa niŋ ka o zani n-ti National Democratic Congress yuuni [[2016 Ghanian general election|2016 Ghana nim piibu- piibu]] ka daa di ni kalinli din yiɣisi 15, 820 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 48.97% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ lala piibu- piibu ŋɔ ni. O daa nya la nasara ka che Sulemana Ibn Sa-eed zaŋ n-ti New Patriotic Party ŋun daa nya kalinli din yiɣisi 10, 798 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 33.43%, jintɔra zaŋ n-ti Progressive People's Party Mohammed Alhassan daa nya kalinli din yiɣisi 5, 405 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 16.73%, Osman Adam Iddrisu zaŋ n-ti [[Convention People's Party]] daa nya kalinli din yiɣisi 160 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 0.50% n-ti pahi jintɔra zaŋ n-ti PNC Alhassan Abdul Ganiyu daa nya kalinli din yiɣisi 120 ka di zani kɔbigi puuni vaabu 0.37% ninvuɣ shɛba ban daa niŋ piibu- piibu ŋɔ puuni.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Karaga Constituency Results - Election 2016|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/northern/karaga/|access-date=2023-11-08|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2023-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231206004346/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/northern/karaga/|url-status=dead}}</ref>
===== Yuuni 2020 piibu- piibu =====
Hon. Dandaawa nyɛla ninvuɣ so ŋun daa lahi kpaɣiri m-bo [[Karaga (Ghana parliament constituency)]] jintɔri kuɣ zaŋ n-ti National Democratic Congress yuuni [[2020 Ghanaian general election|2020 Ghana nim piibu- piibu]] amaa ka daa lee koŋ nasara piibu- piibu ŋɔ ni n-ti [[Mohammed Amin Adam]] ŋun daa nyɛ Wɔbigu paati (New Patriotic Party) jintɔra.<ref>{{Cite web|title=Karaga – Election Data Center – The Ghana Report|url=https://electiondatacenter.theghanareport.com/election-results/2020-2/northern-region/karaga/|access-date=2023-11-08|language=en-US}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=2020 Election - Karaga Constituency Results|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/parliament/northern/karaga/|access-date=2023-11-08|website=Ghana Elections - Peace FM}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Parliamentary Results for Karaga|url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/ghanaelection2020/elections.constituency.results.php?ID=171&mode=parliamentary|access-date=2023-11-08|website=mobile.ghanaweb.com}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2020-11-19|title=MODELO PARA PREDIÇÃO DE RESULTADOS DE COLHEITAS COM BASE EM MODELOS OCULTOS DE MARKOV|url=http://dx.doi.org/10.33965/ciawi_ciaca2020_202015l019|journal=IADIS Ibero American Conferences: WWW/Internet and Applied Computing 2020|publisher=IADIS Press|doi=10.33965/ciawi_ciaca2020_202015l019}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-13|title=Dr Amin Adam makes history as first NPP parliamentary candidate to win Karaga seat - MyJoyOnline|url=https://www.myjoyonline.com/dr-amin-adam-makes-history-as-first-npp-parliamentary-candidate-to-win-karaga-seat/|access-date=2023-11-08|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref>
== Tuma ==
* Administrative Assistant, Ministry of Foreign Affairs and Regional Integration, Accra<ref name="mps"/>
* Jintɔra (bin gbaai silimin January dabaa ayopɔin dali yuuni 2013 hali ni silimin gɔli January yuuni 2021)<ref name="mps"/><ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=2020 Election - Karaga Constituency Results|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2020/parliament/northern/karaga/|access-date=2023-10-08|website=Ghana Elections - Peace FM}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Kundivihira ==
{{reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ghana siyaasanima]]
[[Pubu:Parliament of Ghana Contest]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
[[Category:National Democratic Congress (Ghana) politicians]]
{{Ghana-politician-stub}}
m4w6qo55r6ebfzbv3fbqki278aqaytf
Nana Amoakoh Gyampa
0
25880
146348
121611
2026-08-15T07:41:57Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146348
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Nana Amoakoh Gyampa''' <ref>{{Cite web |title=Emelia Ankomah leading to serve |url=https://www.graphic.com.gh/news/politics/emelia-ankomah-leading-to-serve.html |access-date=2022-12-13 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>(doɣim dabisili March 15, 1958) nyɛla Ghana siyaasa nira ni doɣite.<ref name=":0" /> O nyɛla jintora ŋun pahi [[Seventh Parliament of the Fourth Republic of Ghana]] zaŋti [[Denkyira East]] yaɣili din be [[Central Region]] ka nyɛla ŋun be [[New Patriotic Party]].<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=253}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Tuuli Biɛhigu ni Baŋsim Bobu ==
Amoako nyɛla bini daa doɣi so silimin goli 15 March 1958 ka nyɛ ŋun yina tiŋ yuli booni Denkyira- Akropong din be Central Region, <ref name=":2">{{Cite web|title=MP donates to alma matter[sic]|url=https://ghanaguardian.com/mp-donates-alma-matter|access-date=2022-12-12|website=The Ghana Guardian News|language=en}}</ref>Ghana tingbani ni.o nyɛla ŋun chaŋ [[Boa Amponsem Senior High School.]]<ref name=":1">{{Cite web|title=Odekro|url=http://www.odekro.org/Profile/Details/146|access-date=2020-07-09|website=www.odekro.org|archive-date=2020-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713004327/http://www.odekro.org/Profile/Details/146|url-status=dead}}</ref> O lahi nyɛla ŋun chaŋ [[York College]] ka daa ti naagi ni bachelor's degree zaŋ jɛndi psychology.<ref name=":02">{{Cite web|title=Ghana MPs - MP Details - Amoako, Nana|url=http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5421|access-date=2020-02-02|website=www.ghanamps.com|archive-date=2020-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107025458/http://www.ghanamps.com/mps/details.php?id=5421|url-status=dead}}</ref>
== Tuma ==
Amoakoh nyɛla Psyhologist ni daabia. O daa nyɛla jintora.<ref name=":03" /> O niŋ la jintɔri "[[Parliament of Ghana]]" yuuni 2005.<ref>{{Cite web|title=Parliament of Ghana|url=https://www.parliament.gh/mps?mp=253|access-date=2020-02-02|website=www.parliament.gh}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Siyaasa ==
O nyɛla ŋun be New Patriotic Party. <ref name=":12" />Yuuni 2005, o daa nyɛla ŋuun leegi Ghana jijtora. Yuuni 2020, NPP piibu piibu ni, o daa nyɛla ŋun daa lu ka di zuɣu moŋo ni o zanti [[Upper Denkyira East]], [[Festus Awuah Kwofie]] nyɛ ŋun daa di lala piibu piibu ŋɔ.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Central Region - 2020 NPP Paliamentary Primaries Results|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/npp_paliamentary_primaries_2020/central/81/index.php|access-date=2022-12-12|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2022-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212234535/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/npp_paliamentary_primaries_2020/central/81/index.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=emmakd|date=2020-06-21|title=Three incumbent MPs lose seats in NPP primaries in Central Region|url=https://www.ghanabusinessnews.com/2020/06/21/three-incumbent-mps-lose-seats-in-npp-primaries-in-central-region/|access-date=2022-12-13|website=Ghana Business News|language=en-US}}</ref>
=== Yuuni 2004 piibu piibu ===
Yuuni 2004 Ghana piibu piibu la ni, o daa myɛla ŋun di Upper Denkyira East yaɣili jintori kuɣa ka din nyɛla kalinli 21,440 ka o daa nya ka diyiɣisi kobigi puuni vaabu 68.20% ka ŋun daa zanti [[National Democratic Congress]] ( NDC) Kojo Adjepong Afrifah daa nya kalinli 6,433 ka di daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 20.40%, ŋun daa zanti [[Convention People's Party]] Beateice Buadu daa nyala kalinli 304 ka di daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 1%, ŋun daa zanti PNC Amaniampong Owusu Offin daa nyɛla kalinli 270 ka di gba yiɣisi konigi puuni vaabu 0.90% ka ŋun gba daa yina ti zani o gama zuɣu Cal Ebo Morgan daa nyɛ kalinli 3,047 ka di gba daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 9.70%.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Ghana Election 2004 Results - Upper Denkyira East Constituency|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/81/index.php|access-date=2022-12-13|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213001528/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/81/index.php|url-status=dead}}</ref>
=== Yuuni 2008 piibi piibu ===
Yuuni 2008 Ghana piibu piibu la ni, o daa lahi nyɛla ŋun labi di Upper Denkyira East yaɣili jintori kuɣu ni kalinli 17, 416 din daa yiɣiosi kobigi puuni vaabu 59.17% ka ŋun daa zanti NDC Peter Kofi Owusu-Ahia Jnr daa nyɛ kalinli 5,721 din daa yiɣsis kobigi puuni vaabu 19.44%, ŋun daa zanti CPP Yaw Asamoah daa nyɛla kalinli 5,994 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 20.36%, PNC nira Amaniampong Owusu Offin daa nyɛla kalinli 215 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 0.73%, ka DFP nira, Augustina Ampong daa nyɛ kalinli 89 din gba daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 0.30%.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Ghana Election 2008 Results - Upper Denkyira East Constituency|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/central/81/index.php|access-date=2022-12-13|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213002055/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/central/81/index.php|url-status=dead}}</ref>
===== Yuuni 2012 piibu piibu =====
Yuuni 2012 Ghana piibu piibu la ni yaha o daa lahi dila Upper Denkyira Easr yaɣili jintori kuɣu ni kalinli 21,020 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 53.98% ka ŋun daa zanti NDC Dr. Mark Kurt Nawaane daa nyɛ kalinli 17,319 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 44.7%, PPP nira Alex Nkansah daa nyɛla kalinloi 484 din daa yiɣisi kobogi puuni vaabu 1.24%, PNC nira Amaniampong Owusu Offin daa nyala kalinli 88 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 0.23% ka NDP nira Peter Oliver Seim daa nya kalinli 31 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 0.08%<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=2012 Election - Upper Denkyira East Constituency Results|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/parliament/central/upper_denkyira_east/|access-date=2022-12-13|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213002547/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/parliament/central/upper_denkyira_east/|url-status=dead}}</ref>
====== Yuuni 2016 piibu piibu ======
Yuuni 2016 Ghana piibu piibu la ni, o daa lahi labi di Upper Denkyira East yaɣili jintori kuɣu ni kinli 22, 212 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabi 55.69% ka NDC nira Emelia Ankomah daa nyɛ kalinli 16, 297 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabi 40.9%, CPP nira Yaw Asamoah daa nyala kalinli 810 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 2.0%, PNC nira Amaniampomg Owusu Offin daa nyala kalinli 61 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 0.2%, ŋun daa zaa o gama zuɣu Patrick Adu daa nyala kalinli 233 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 9.6% ka PPP nira Fredrick Enchil daa nyɛ kalinli 275 din daa yiɣisi kobigi puuni vaabu 0.7%.<ref>{{Cite web|last=FM|first=Peace|title=Ghana Election 2016 Results - Upper Denkyira East Constituency|url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/central/81/index.php|access-date=2020-02-02|website=Ghana Elections - Peace FM|archive-date=2020-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202204725/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2016/central/81/index.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Boateng|first=Kojo Akoto|date=2016-12-10|title=#GhElections: How Central Region voted on December 7|url=https://citifmonline.com/2016/12/ghelections-how-central-region-voted-on-december-7/|access-date=2022-12-13|website=Citi 97.3 FM - Relevant Radio. Always|language=en-US|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213000436/https://citifmonline.com/2016/12/ghelections-how-central-region-voted-on-december-7/|url-status=dead}}</ref>
== Committee ==
O daa nyɛla kuɣulaan kuro zaŋti Parlimentary Select Committeee on Works and Housing.<ref>{{Cite news|title=Protect Nawuni River - Parliamentary Committees on Works tells NRCC|language=en-GB|work=BusinessGhana|url=http://www.businessghana.com/site/news/general/164162/Protect-Nawuni-River-Parliamentary-Committees-on-Works-tells-NRCC|access-date=2022-12-12}}</ref><ref>{{Cite web|last=hammad|date=2018-12-12|title=Parliament approves budget for Sanitation Ministry -|url=https://ghanaonlinenews.com/parliament-approves-budget-for-sanitation-ministry/|access-date=2022-12-13|language=en-US|archive-date=2022-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213000931/https://ghanaonlinenews.com/parliament-approves-budget-for-sanitation-ministry/|url-status=dead}}</ref>
== Biɛhigu ==
Amoakoh nyɛla dolodolo nira. O malila paɣa ni bihi ata.<ref name=":04" />
== Naawuni zuɣu Tuma ==
Amoakoh daa nyɛla ŋun zaŋ kawana maeeka, zim gabrigu, ni din pahi nti Boa Amponsem Senior High School din be Central Region, Ghana.<ref name=":22" />
==Kundivihira==
{{Reflist}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ghana siyaasanima]]
[[Pubu:Parliament of Ghana Contest]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Siyaasa niriba]]
[[Pubu:Ninsala ŋun na be o nyɛvuli ni]]
[[Pubu:Jintɔra]]
[[Pubu:7th Parliament of the 4th Republic of Ghana]]
18s44s1rno1uq6cqqmujyqpx5ksmc09
Tumaini University Makumira
0
27797
146362
136671
2026-08-15T10:43:35Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146362
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|University in Meru District, Arusha Region, Tanzania}}
{{Databox}}
{{Infobox university
| name = Tumaini University Makumira
{{Coord|3|22|16|S|36|49|42|E|display=title}}
| native_name = {{native phrase|sw|Chuo Kikuu cha Tumaini Makumira}}
| image_name = Tumaini University Makumira Logo.png
| image_size = 150px
| image_alt =
| caption =
| latin_name =
| motto = Research. Teaching. Service.
| motto_lang =
| mottoeng =
| established = {{Start date|1997}}
| type = [[Private university|Private]]
| affiliation = [[Evangelical Lutheran Church in Tanzania]]
| endowment =
| budget =
| officer_in_charge =
| chairperson = {{small|Prof.}} [[Esther Mwaikambo]]
| chancellor = {{small|Rt. Rev. Dr.}} Frederick Shoo
| president =
| vice-president =
| superintendent =
| provost =
| vice_chancellor = {{small|Rev. Prof. Dr.}} Joseph Parsalaw
| rector =
| principal =
| dean =
| director =
| head_label =
| head =
| academic_staff =
| administrative_staff =
| students =
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral =
| other =
| city = [[Makumira]], [[Poli (Tanzanian ward)|Poli]]
| state =
| province = [[Meru District]], [[Arusha Region]]
| country = [[Tanzania]]
| coor =
| campus = [[Makumira]]
| former_names = Lutheran Theological College Makumira
| free_label =
| free =
| colors =
| colours =
| athletics =
| sports =
| nickname =
| mascot =
| affiliations =
| website = {{URL|http://www.makumira.ac.tz/|University Website}}
| logo =
| footnotes =
}}
'''Tumaini University Makumira''' ('''TUMA''') nyɛla [[private university]] din be tiŋ zaŋ n-ti [[Makumira]], [[Poli (Tanzanian ward)|Poli]] , [[Meru District]] zaŋ n-ti [[Arusha Region]], [[Tanzania]].<ref>{{cite web |url= http://www.tcu.go.tz/images/pdf/Recognised_Universities_Colleges_Centres.pdf |title= Register of Universities |format= PDF |publisher= [[Tanzania Commission for Universities]] |access-date= 15 July 2013 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924113511/http://www.tcu.go.tz/images/pdf/Recognised_Universities_Colleges_Centres.pdf |archive-date= 24 September 2015 |df= }}</ref> Yuuni 2017, [[Webometrics Ranking of World Universities|Webometrics]] Ranking nyɛla ban daa piigi university ŋɔ sɔŋ bupia university nima din be Tanzania puuni.<ref>{{cite web|url=http://www.webometrics.info/en/africa/tanzania,%20united%20republic%20of |title=Tanzania, United Republic of | Ranking Web of Universities |publisher=Webometrics.info |date=January 2017 |accessdate=2017-04-09}}</ref>
==Constituent colleges==
University maa nyɛla din mali [[constituent college]]s nima anu shɛŋa din doli na ŋɔ:<ref>{{cite web|url=http://www.elct.org/tumaini.html |title=Evangelical Luthern Church in Tanzania – Tumaini University |publisher=ELCT |accessdate=2017-04-09}}</ref>
# [http://www.kcmuco.ac.tz Kilimanjaro Christian Medical University College(KCMUCo)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
# [http://www.tudarco.ac.tz/index.php Tumaini University Dar es Salaam College (TUDARCo)]
# [http://www.smmuco.ac.tz Stephano Moshi Memorial University College (SMMUCo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909045559/http://www.smmuco.ac.tz/ |date=2012-09-09 }}
# [http://www.jokuco.ac.tz Josiah Kibira University College (JoKUCo)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507191154/http://www.jokuco.ac.tz/ |date=2021-05-07 }} was launched January 2013
# TUMA-Mbeya Centre
==Lihimi m-pahi==
*[[:Category:Tumaini University Makumira alumni]]
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
* {{Official website}}
{{Universities in Tanzania}}
{{Authority control}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Category:Private universities in Tanzania]]
[[Category:Universities in Arusha]]
[[Category:Educational institutions established in 1997]]
[[Category:1997 establishments in Tanzania]]
{{Tanzania-university-stub}}
n3r6scpu94867zjtkw00swnqx54n603
Nona Faustine
0
29830
146349
130765
2026-08-15T08:10:17Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146349
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Nona Faustine''' nyɛla Americanima anfooni yaara mini lihigu nuchee ni baŋda ka bɛ daa dɔɣi o [[Brooklyn]], New York.<ref>{{Cite web|url=https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-new-york-artist-nona-faustine-exposes-city-slaveholding-past|title=New York Artist Nona Faustine Exposes the City's Slaveholding Past|last=Kim|first=Demie|date=December 26, 2016|website=Artsy|language=en|access-date=March 2, 2019}}</ref>
O nyɛla ŋun naai [[School of Visual Arts]] din be New York, NY mini [https://www.icp.org/ The International Center of Photography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240719152653/https://www.icp.org/ |date=2024-07-19 }} din be [[Bard College]] MFA program.<ref>{{Cite web|url=https://theracialimaginary.org/issue/the-whiteness-issue/nona-faustine/|title=» "Nona Faustine," The Whiteness Issue.|access-date=March 2, 2019|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043729/https://theracialimaginary.org/issue/the-whiteness-issue/nona-faustine/|url-status=dead}}</ref> O tumanima nyɛla din tooi jɛndiri 21st century taarihi.<ref>{{Cite web|url=https://artspacenewhaven.org/exhibitions/nona-faustine/|title=Nona Faustine|website=artspacenewhaven.org|access-date=March 2, 2019|archive-date=March 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043355/https://artspacenewhaven.org/exhibitions/nona-faustine/|url-status=dead}}</ref> O tumanima nyɛla din be [[Brooklyn Museum]],<ref>{{Cite web|title=Brooklyn Museum|url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/224317|website=www.brooklynmuseum.org|access-date=May 4, 2020|archive-date=January 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124194731/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/224317|url-status=dead}}</ref> mini [[Carnegie Museum of Art|Carnegie Museum]].<ref>{{Cite web|title=CMOA Collection|url=https://collection.cmoa.org/?creator=Nona%20Faustine&page=1&perPage=10|website=collection.cmoa.org|language=en|access-date=May 4, 2020}}</ref>
== Publications ==
White Shoes, Nona Faustine et al., Mack - 2021
== Performances and exhibitions ==
*"The Outwin American Portraiture Today," 2019, National Portrait Gallery, Washington, DC
*"Perilous Bodies," [[Ford Foundation]], NY, 2019 Group Exhibition.<ref>{{Cite web|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/ford-foundation-announces-opening-of-its-art-gallery-focused-on-social-justice-offers-details-of-inaugural-exhibitions-300791358.html|title=Ford Foundation Announces Opening of Its Art Gallery Focused on Social Justice, Offers Details of Inaugural Exhibitions|last=Foundation|first=Ford|website=www.prnewswire.com|language=en|access-date=March 2, 2019}}</ref>
*"Slavery In The Hands Of Harvard," [[Harvard University]], 2019 Group Exhibition.<ref>{{Cite web|url=https://hyperallergic.com/485405/harvards-complicit-history-with-slavery/|title=Harvard's Complicit History with Slavery|date=February 26, 2019|website=Hyperallergic|language=en-US|access-date=March 2, 2019}}</ref>
*"Refraction: New Photography of Africa and its Diaspora", Steven Kasher Gallery, 2018, Group exhibition<ref>{{Cite news|url=http://museemagazine.com/culture/2018/4/27/exhibition-review-refraction-new-photography-of-africa-and-its-diaspora-april-19-june-2|title=Exhibition Review: Refraction: New Photography of Africa and its Diaspora |date=April 27, 2018|work=Musee|access-date=June 7, 2018|language=en-US}}</ref>
*"Making Them Known: Nona Faustine", [[Artspace, New Haven]], CT, 2017, solo exhibition<ref>{{Cite web|url=https://artspacenewhaven.org/exhibitions/nona-faustine/curator/|title=Making Them Known Artspace}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* "My Country", Baxter Street Camera Club, New York, NY, December 8, 2016 – January 14, 2017, Solo Show<ref>{{Cite news|url=http://www.baxterst.org/exhibitions-3/nona-faustine-exhibition/|title=Nona Faustine Exhibition|date=November 7, 2016|work=Baxter St|access-date=March 12, 2017|language=en-US}}</ref>
* "MAMI", Knockdown Center, Maspeth, NY 2016 Group Exhibition<ref>{{Cite news|url=http://knockdown.center/event/mami/|title=MAMI|work=The Knockdown Center|access-date=March 12, 2017|language=en-US|archive-date=March 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313043300/http://knockdown.center/event/mami/|url-status=dead}}</ref>
* "Race&Revolution", [[Governors Island]], NY 2016 Group Exhibition<ref>{{Cite web|url=https://govisland.com/exhibitions/race-revolution-exploring-racial-injustices-through-art|title=Race & Revolution: Exploring Racial Injustices Through Art {{!}} Governors Island|website=Governors Island|language=en|access-date=March 12, 2017}}</ref>
* "The Future Is Forever", [[International Center of Photography]], [[Mana Contemporary|Mana Contemporary Art Center]] Jersey City, NJ 2015 Group Exhibition<ref>{{Cite news|url=https://www.icp.org/exhibitions/the-future-is-forever|title=The Future is Forever: Ten Years of the ICP-Bard MFA Program|date=February 23, 2016|work=International Center of Photography|access-date=March 12, 2017|language=en}}</ref>
== Pina ==
* 2024 Rome Prize in Visual Art at The American Academy in Rome<ref>{{cite web |last1=Nietzel |first1=Michael T. |title=American Academy in Rome Announces Winners of the 2024-25 Rome Prize |url=https://www.forbes.com/sites/michaeltnietzel/2024/04/25/american-academy-in-rome-announces-winners-of-the-2024-25-rome-prize/ |website=forbes.com |publisher=Forbes}}</ref>
* 2019 Anonymous Was A Woman
* 2019 Colene Brown Art Prize
* 2019 Finalist in the Smithsonian National Portrait Gallery Outwin Boochever Competition
== Collections ==
* [[National Gallery of Art]], Washington, D.C., United States<ref>{{Cite web |title=Audio Stop 956 |url=https://www.nga.gov/visit/tours-and-guides/self-guided-tours/en/stops/stop-956.html |access-date=2023-05-20 |website=www.nga.gov |archive-date=2023-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520183840/https://www.nga.gov/visit/tours-and-guides/self-guided-tours/en/stops/stop-956.html |url-status=dead }}</ref>
* [[Brooklyn Museum]], Brooklyn, New York, United States<ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/224269 |access-date=2023-05-20 |website=www.brooklynmuseum.org |archive-date=2023-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520183836/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/224269 |url-status=dead }}</ref>
== Kundivihira ==
{{Reflist}}
== External links ==
* http://nonafaustine.virb.com/home{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Faustine, Nona}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Category:Living people]]
[[Category:American photographers]]
[[Category:School of Visual Arts alumni]]
[[Category:1977 births]]
11yxcxel65tvdtfborup7h54hlrt2rm
Simon Norfolk
0
29947
146355
133930
2026-08-15T10:01:42Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146355
wikitext
text/x-wiki
'''Simon Norfolk''' (bɛ dɔɣi o la yuuni 1963 ni) o nyɛla is a Nigerian-born British ŋun tumdi nucheeni tuma silimiingi ni boli ni architectural mini landscape photographer.<ref name="simonnorfolk">{{cite web|url=http://www.simonnorfolk.com/text/cv.html|title=Simon Norfolk|accessdate=October 12, 2013|website=simonnorfolk.com|access-date=December 25, 2024|archive-date=October 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014051123/http://www.simonnorfolk.com/text/cv.html|url-status=dead}}</ref><ref name="norfolk-guardian">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/oct/23/photography-iraq | date = 23 October 2008 | accessdate = 5 October 2015 | first = Simon | last = Norfolk | work = [[The Guardian]] | location = London | title = Simon Norfolk's best shot}}</ref> O nyɛla ŋun kpaŋmaŋ puuni ŋun mali anfooni nim buku bee kundi nim din kalinli paai di baa nahi . O nyɛla ŋun tumdi ka be tiŋyuli booni [[Brighton and Hove|Brighton & Hove]]. O daa na min lahi tiŋyuli booni [[Kabul]]. O tuma nim pam nyɛla din be ''[[National Geographic]]'', ni ''[[New York Times Magazine]]'' nti pahi ''[[The Guardian|The Guardian Weekend]]''.<ref>{{Cite news|url=http://bleek-magazine.com/interviews/simon-norfolk/|title=Simon Norfolk: "Photography Has to Turn into a Moral Imperative" {{!}} Bleek Magazine|date=2016-07-14|work=Bleek Magazine|access-date=2018-01-25|language=en-US|archive-date=2016-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160719230859/http://bleek-magazine.com/interviews/simon-norfolk/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.icp.org/browse/archive/constituents/simon-norfolk?all/all/all/all/0|title=Simon Norfolk|work=International Center of Photography|access-date=2024-06-16}}</ref>
Norfolk nyɛla ŋun daa di kpaŋmaŋ pini din yuli booni Prix Dialogue de l'Humanite la yaɣali yuli booni [[Rencontres d'Arles]] puuni , yuuni 2005, dini n daa jendi [[World Press Photo]] n ti pahi [[World Photography Organisation|Sony World Photography Awards]],<ref name="bjp">{{cite web|url=http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/2145402/simon-norfolk-wins-portrait-prize-world-press-photo|title=Simon Norfolk wins a portrait prize in World Press Photo|publisher=[[British Journal of Photography]]|accessdate=October 12, 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014131634/http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/2145402/simon-norfolk-wins-portrait-prize-world-press-photo|archivedate=October 14, 2013|access-date=December 25, 2024|archive-date=October 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014131634/http://www.bjp-online.com/british-journal-of-photography/news/2145402/simon-norfolk-wins-portrait-prize-world-press-photo}}</ref> ni Foreign Press Club of America Award, [[European Publishers Award for Photography]]<ref name="europhotobookaward">"[http://www.europhotobookaward.eu/previous-winners Previous winners] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215142755/http://www.europhotobookaward.eu/previous-winners |date=2015-02-15 }}", European Publishers Award for Photography. Accessed 8 May 2014.</ref> n ti pahi Infinity Prize din daa yina [[International Center of Photography]], yuuni 2004.<ref>{{Cite web|url=https://www.icp.org/browse/archive/constituents/simon-norfolk?all/all/all/all/0|title=Simon Norfolk|work=International Center of Photography|access-date=2024-06-16}}</ref>
==O pilli mini shikuru chandi ==
Norfolk nyɛla bɛ ni daa dɔɣi so [[Lagos]], din be Nigeria amaa ka o daa lee nyɛ ŋun zoogi England. Norfolk nyɛla ŋun bɔhim anfooni nim tuma shikuru yuli booni [[University of Wales, Newport|Newport College of Art]]. O daa lahi nyɛla ŋun chaŋ shikuru yuli booni[[University of Bristol]] n ti pahi [[Hertford College, Oxford|Hertord College]], din be Oxford, n daa deegi shɛhira gbaŋ din jendi Philosophy and Sociology.<ref name="norfolk-guardian" />
==O kpaŋmaŋ pina nima==
*2001: [[World Press Photo]]<ref name="bjp" />
*2002: [[European Publishers Award for Photography]]<ref name="europhotobookaward" />
*2003: Citibank Prize, shortlisted<ref name="citibank">{{cite web|title=London Photography Exhibitions|url=https://www.jffrank.com/home/latest/london-photography-exhibitions-28-april-2016/|website=jfFrank|date=28 April 2016|accessdate= 3 November 2017}}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/04/photography.artsfeatures | date = 4 February 2003 | access-date = 29 April 2016 | first = Adrian | last = Searle | authorlink = Adrian Searle | work = [[The Guardian]] | location = London | title = Love and rockets}}</ref>
*2003: Overseas Press Club of America, Olivier Rebbot Award<ref>{{cite magazine |last1=Holstein |first1=William J. |last2=Corporon |first2=John |last3=Murphy |first3=Cait |editor1-last=Serrill |editor1-first=Michael S. |title=The Overseas Press Club of America Annual Awards |magazine=Dateline |date=1 April 2003 |issue=2003 Special Issue |pages=40-42 |url=https://archive.org/details/OPC_of_America-Dateline_20030401.pdf/page/42/ |access-date=18 June 2024 |publisher=Overseas Press Club of America |language=en}}</ref>
*2004: Infinity Prize, [[International Center of Photography]]<ref>{{Cite news|url=https://www.icp.org/infinity-awards/past-recipients|title=Past Recipients|date=2016-05-16|work=International Center of Photography|access-date=2017-12-14|language=en|archive-date=2015-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331061355/https://www.icp.org/infinity-awards/past-recipients|url-status=dead}}</ref>
*2005: Prix Dialogue de l'Humanite award, [[Rencontres d'Arles]]<ref>{{cite book |last1=Philips |first1=Jocelyn |title=Collect Contemporary Photography |date=2012 |publisher=Thames & Hudson |location=London |isbn=978-0-500-28854-2 |page=145 |url=https://archive.org/details/collectcontempor0000phil/page/145/ |access-date=18 June 2024}}</ref>
*2012: [[World Press Photo]], Portraits, 3rd prize<ref>{{cite web |title=Burke + Norfolk |url=https://www.worldpressphoto.org/collection/photo-contest/2012/simon-norfolk/1 |website=World Press Photo |access-date=18 June 2024}}</ref>
*2012: [[World Photography Organisation|Sony World Photography Awards]], Professional Competition, People, 1st place<ref>{{Cite web|url=https://www.worldphoto.org/it/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2012/professional/winners/people/1st-place-simon|title=1st place, Simon Norfolk, UK {{!}} World Photography Organisation|website=www.worldphoto.org|language=it|access-date=2018-01-10|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110234232/https://www.worldphoto.org/it/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2012/professional/winners/people/1st-place-simon|url-status=dead}}</ref>
*2012: [[Association of Photographers]], Gold Award, Non-commissioned Project<ref>{{Cite web|url=https://www.the-aop.org/awards/awards-archive/the-photographers-awards/the-photographers-awards-2012|title=The Photographers Awards 2012|website=www.the-aop.org|language=en|access-date=2018-01-10}}</ref>
*2013: [[Prix Pictet]] Commission<ref>{{cite web|url= http://www.prixpictet.com/portfolios/power-shortlist/simon-norfolk/ | title= Simon Norfolk: Body of Work | accessdate= 5 October 2015 | publisher = [[Prix Pictet]]}}</ref><ref name="norfolk-ft">{{cite news | url = http://www.ft.com/cms/s/2/2e874f0e-ddf8-11e2-892b-00144feab7de.html | date = 28 June 2013 | accessdate = 5 October 2015 | first = Simon | last = Norfolk | publisher = [[Financial Times]] | location = London | title = Prix Pictet: Simon Norfolk in Afghanistan}}</ref>
*2015: [[Sony World Photography Awards]], Professional Competition, Landscape, 1st place<ref>{{Cite web|url=https://www.worldphoto.org/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2015/professional/winners/landscape/simon-norfolk-uk|title=Simon Norfolk, UK, 1st Place {{!}} World Photography Organisation|website=www.worldphoto.org|language=en|access-date=2018-01-10|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110175334/https://www.worldphoto.org/sony-world-photography-awards/winners-galleries/2015/professional/winners/landscape/simon-norfolk-uk|url-status=dead}}</ref>
*2015: [[LensCulture]] Earth Awards, Series Winner, Fine Art / Conceptual<ref>{{Cite news|url=https://www.lensculture.com/articles/simon-norfolk-when-i-am-laid-in-earth-mapping-with-a-pyrograph|title=When I Am Laid In Earth: Mapping with a Pyrograph - Interview with Simon Norfolk {{!}} LensCulture|last=Norfolk |first=Simon {{!}}|work=LensCulture|access-date=2018-01-10}}</ref>
*2016: [[British Archaeological Awards]], Best Public Presentation (for "Under London," ''[[National Geographic|National Geographic Magazine]]'')<ref>{{Cite web|url=http://www.archaeologicalawards.com/2016-winners/|title=2016 Winners {{!}} British Archaeological Awards|website=www.archaeologicalawards.com|language=en-US|access-date=2018-01-10|archive-date=2018-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209053950/http://www.archaeologicalawards.com/2016-winners/|url-status=dead}}</ref>
*2020 Shifting Foundation Grant{{cn|date=June 2024}}
==Exhibitions==
===Solo exhibitions===
*''For most of it I have no words,'' [[Side Gallery]], Newcastle, June–August 1999<ref>"[https://web.archive.org/web/20160307164401/http://www.amber-online.com/exhibitions/for-most-of-it-i-have-no-words-by-simon-norfolk For most of it I have no words]", Amber Online. Archived by the Wayback Machine on 7 March 2016.</ref>
===Group exhibitions===
*''Afghanistan: Chronotopia,'' part of The Citibank Prize, [[The Photographers' Gallery]], London, 2003.<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/feb/04/photography.artsfeatures | date = 4 February 2003 | accessdate = 5 October 2017 | first = Adrian | last = Searle | newspaper = [[The Guardian]] | location = London | title = Love and rockets}}</ref>
*[[Prix Pictet]] Commission photographs, [[Somerset House]], London, 10–27 October 2013.<ref name="norfolk-ft" /> With [[Munem Wasif]], [[Ed Kashi]], and [[Chris Jordan (artist)|Chris Jordan]].
*AOP50: Images that Defined the Age.<ref>[https://home.the-aop.org/information/about-us/aop50 Celebrating 50 Years of the Association of Photographers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808214638/https://home.the-aop.org/information/about-us/aop50 |date=2022-08-08 }},' London, UK.</ref>
==Publications==
*''[[For Most of It I Have No Words|For Most of It I Have No Words: Genocide, Landscape, Memory]].'' Stockport: [[Dewi Lewis Publishing|Dewi Lewis]], 1998. {{ISBN|978-1899235667}}.
*''Afghanistan.'' Stockport: Dewi Lewis, 2002. {{ISBN|978-1899235544}}.
*''Afghanistan: Chronotopia.''
**Stockport: Dewi Lewis, 2002. {{ISBN|978-2742740512}}.
**Stockport: Dewi Lewis, 2005.
*''Bleed.'' Stockport: Dewi Lewis, 2005. {{ISBN|978-1904587194}}.
*''Full Spectrum Dominance.'' Self-published, 2009. Edition of 95 copies.
*''Burke + Norfolk: Photographs from the War in Afghanistan by John Burke and Simon Norfolk.'' Stockport: Dewi Lewis, 2011. {{ISBN|978-1907893117}}. Photographs by Norfolk and [[John Burke (photographer)|John Burke]].
==Public collections==
Norfolk's work is held in the following public collections:
*[[Amon Carter Museum of American Art]], [[Fort Worth]], Texas<ref>{{Cite web|url=http://www.cartermuseum.org/imu/acm/#details=ecatalogue.166989|title=ACM|website=www.cartermuseum.org|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[Cleveland Museum of Art]]<ref>{{Cite web|url=http://www.clevelandart.org/art/2008.162?collection_search_query=simon+norfolk&op=search&form_build_id=form-deeNwgMus2HjrpIDGTENLr846hdNrFaR5GPKfNPouP0&form_id=clevelandart_collection_search_form|title=Date Grove, Haifa Street, Baghdad {{!}} Cleveland Museum of Art|website=www.clevelandart.org|language=en|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[George Eastman Museum]], [[Rochester, New York|Rochester]]<ref>{{Cite web|url=http://collections.eastman.org/search/simon%20norfolk|title=Results {{!}} Search Objects {{!}} George Eastman Museum|website=collections.eastman.org|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[Henry Art Gallery]], [[University of Washington]], [[Seattle]]<ref>{{Cite web|url=https://collections.henryart.org/detail.php?term=2007.31&module=objects&type=keyword&sortby=maker&sortdir=asc&x=0&y=0&kv=24537&record=0&module=objects|title=Henry Art Gallery|access-date=2024-12-25|archive-date=2023-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011041726/https://collections.henryart.org/detail.php?term=2007.31&module=objects&type=keyword&sortby=maker&sortdir=asc&x=0&y=0&kv=24537&record=0&module=objects|url-status=dead}}</ref>
*Hyman Collection, [[London]]<ref>{{Cite web|url=http://www.britishphotography.org/search?q=simon+norfolk&x=0&y=0|title=Search - Hyman Collection - British Photography|website=www.britishphotography.org|language=en|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[International Center of Photography]] (ICP)<ref>{{Cite news|url=https://www.icp.org/browse/archive/objects/the-north-gate-of-baghdad-after-corot|title=The North Gate of Baghdad (After Corot)|date=2016-03-03|work=International Center of Photography|access-date=2017-12-14|language=en}}</ref>
*[[Los Angeles County Museum of Art]]<ref>{{Cite web|url=http://www.lacma.org/search/site/simon%20norfolk|title=Search {{!}} LACMA|website=www.lacma.org|access-date=2017-12-28}}{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*[[Metropolitan Museum of Art]], New York<ref>{{Citation|last=Norfolk|first=Simon|title=The North Gate of Baghdad|date=2003|url=https://metmuseum.org/art/collection/search/292084|accessdate=2017-12-27}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation|last=Norfolk|first=Simon|title=King Amanullah's 1919 Victory Arch at Paghman|date=2003|url=https://metmuseum.org/art/collection/search/292085|accessdate=2017-12-27}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*[[Milwaukee Art Museum]]<ref>{{Cite web|url=http://collection.mam.org/details.php?id=25974|title=The Bombed, Burned, and Looted Ministry of Planning, Baghdad {{!}} Milwaukee Art Museum|website=collection.mam.org|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[Museum of Fine Arts, Houston|Museum of Fine Arts]], [[Houston]]<ref name="mfa">{{cite web | url = https://www.mfah.org/art/search?q=Simon+Norfolk | access-date = 5 October 2017 | publisher = [[Museum of Fine Arts, Houston]] | title = Search the Collection | archive-date = 6 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171006012135/https://www.mfah.org/art/search?q=Simon+Norfolk | url-status = dead }}</ref>
*[[National Science and Media Museum|National Media Museum]], [[Bradford]]<ref>{{Cite web|url=https://collection.sciencemuseum.org.uk/objects/co8094213/thirty-large-format-c-type-colour-prints-by-simon-norfolk|title=Thirty large format c-type colour prints by Simon Norfolk|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref>
*[[Nelson-Atkins Museum of Art]], [[Kansas City]]<ref>{{Cite web|url=http://art.nelson-atkins.org/objects/54464/large-hadron-collider-no-6-cern-labs-switzerland;jsessionid=2441FC28FA9A950400121A3D0CEA2480?ctx=022d0cc7-fc42-441a-83ca-260df8ee2357&idx=0|title=Large Hadron Collider No. 6, CERN Labs, Switzerland – Results – Search Objects – The Nelson-Atkins Museum of Art|website=art.nelson-atkins.org|language=en|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[Portland Art Museum]]<ref>{{Cite web|url=http://www.portlandartmuseum.us/mwebcgi/mweb.exe?request=keyword;keyword=simon%20norfolk|title=Portland Art Museum {{!}} Online Collections|website=www.portlandartmuseum.us|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[San Francisco Museum of Modern Art]]<ref>{{Cite web|url=https://www.sfmoma.org/search/?q=simon+norfolk|title=Search|website=SFMOMA|access-date=2017-12-28}}</ref>
*[[Saint Louis Art Museum]], [[Missouri]]<ref>{{Cite web|url=http://emuseum.slam.org:8080/emuseum/view/objects/asitem/search@/0?t:state:flow=eb5755ab-59d0-4e2f-82ca-88d35e3f1bac|title=Afghan refugees at Jalozai camp, Peshawar, Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229231625/http://emuseum.slam.org:8080/emuseum/view/objects/asitem/search%40/0?t%3Astate%3Aflow%3Deb5755ab%2D59d0%2D4e2f%2D82ca%2D88d35e3f1bac|archive-date=2017-12-29|url-status=dead}}</ref>
*[[Tate Modern]], [[London]]<ref name="tatemodern">{{cite web | url = http://www.tate.org.uk/art/artists/simon-norfolk-10482 | access-date = 5 October 2017 | publisher = [[Tate Modern]] | title = Simon Norfolk: born 1963}}</ref>
*[[Wolverhampton Art Gallery]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wolverhamptonart.org.uk/collections/getrecord/WAGMU_W1406|title=You searched for - Wolverhampton Arts & Culture|website=www.wolverhamptonart.org.uk|language=en-US|access-date=2017-12-28}}</ref>
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
*{{Official|www.simonnorfolk.com}}
{{DEFAULTSORT:Norfolk, Simon}}
[[Category:Living people]]
[[Category:Nigerian photographers]]
[[Category:1963 births]]
[[Category:Artists from Lagos]]
[[Category:Alumni of the University of Wales, Newport]]
[[Category:20th-century Nigerian photographers]]
[[Category:20th-century British photographers]]
[[Category:21st-century British photographers]]
[[Category:21st-century Nigerian artists]]
[[Category:Photographers from Sussex]]
[[Category:20th-century Nigerian male artists]]
bdf1wzghhe3fx807jy7rts1ujm9pnhc
Malick Sidibé
0
29962
146346
142145
2026-08-15T05:26:25Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146346
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
{{Short description|Malian photographer (1935–2016)}}
{{Use dmy dates|date=December 2024}}
'''Malick Sidibé''' (1935 – 14 April 2016)<ref name="groves-guardian" /><ref>{{Cite web|url=http://www.lequotidiendelart.com/quotidien_articles_detail.php?idarticle=8967|title=Disparition du photographe malien Malick Sidibé par Le Quotidien de l'Art|website=Le Quotidien de l'Art|date= 15 April 2016|access-date=2016-04-14}}</ref> o daa nyɛla [[Mali|Malia]] anfooni yaara ŋun yina fulaanima tiŋa yuli booni [[Soloba]],<ref>{{cite web |title=Malick Sidibe {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Malick-Sidibe |website=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Malick Sidibé |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/malick-sidibe |publisher=The Guggenheim Museums and Foundation}}</ref> ka o daa bɔhindi gbanpiɛla ni gbansabila kaya ni taɣada 1960s, [[Bamako]], Mali.<ref name="groves-guardian">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/apr/15/malick-sidibe-dies-aged-80-malian-photographer-eye-of-bamako | date = 15 April 2016 | access-date = 16 April 2016 | first = Nancy | last = Groves | work = The Guardian | location = London | title = Malian photographer Malick Sidibé dies aged 80}}</ref><ref name="shakur-nyt">{{cite news | url = http://lens.blogs.nytimes.com/2016/04/11/malick-sidib-creative-force-of-african-culture/?_r=0 | date = 11 April 2016 | access-date = 16 April 2016 | first = Fayemi | last = Shakur | newspaper = The New York Times | title = Malick Sidibé: Creative Force of African Culture}}</ref><ref name="laurent-time">{{cite news | url = https://time.com/4295775/in-memoriam-malick-sidibe-1936-2016/ | date = 15 April 2016 | access-date = 16 April 2016 | first = Olivier | last = Laurent | work = [[Time (magazine)|Time]] | title = In Memoriam: Malick Sidibé (1936 – 2016) | archive-date = 7 October 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171007184424/http://time.com/4295775/in-memoriam-malick-sidibe-1936-2016/ | url-status = dead }}</ref> Sidibé tum anfooninima yaabu tuma yuui Bamako, ka niriba pam daa mi o. Yuuni 1994 o tuma tuuli daa yi Mali ka niriba pam daa ti li zaɣa. Sidibé's tuma nyɛla din gili dunia yaɣa din nyaaŋa.<ref name="Midnight in Bamako">Touré, A. Chab (26 August 2016), [https://aperture.org/blog/midnight-bamako/ "Midnight in Bamako: In search of the late Malick Sidibé and the rhythmic roots of his legendary photographs"], ''Aperture'', Issue 224.</ref>
O tumanima shɛŋa kpe United States. Yuuni 2007, o daa deei [[Golden Lion for Lifetime Achievement]], [[Venice Biennale]],<ref name="gelder-nytimes">Van Gelder, Lawrence (11 June 2007), [https://www.nytimes.com/2007/06/11/arts/11arts.html "Malian Photographer Honored at Biennale"], ''The New York Times''.</ref> ka daa nyɛ tuuli anfooni yaara ni gbansabinli<ref name="laurent-time" /> ŋun nyɛ lala yuli.<ref name="BBC-obit">BBC Staff (15 April 2016). {{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-36055060|title=Mali's pioneering photographer Malick Sidibe dies|publisher=BBC News}}</ref> O ni lahi di pini shɛŋa n-nyɛ [[Hasselblad Award]] zaŋ chaŋ o anfooninima yaabu polo yuuni 2003,<ref name="hasselblad-foundation">{{cite web | url = http://www.hasselbladfoundation.org/wp/hasselblad-priset-2/previous-award-winners/ | access-date = 15 April 2016 | publisher = [[Hasselblad Foundation]] | title = Previous Award Winners | archive-date = 2 September 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160902061553/http://www.hasselbladfoundation.org/wp/hasselblad-priset-2/previous-award-winners/ | url-status = dead }}</ref> [[International Center of Photography]] Infinity Award for Lifetime Achievement (2008),<ref name="lensculture">{{cite web|url=https://www.lensculture.com/articles/malick-sidibe-interview-with-malick-sidibe|title=Interview with Malick Sidibé |work=LensCulture|date=2008}}</ref> n-ti pahi [[World Press Photo]] award (2010).<ref name="world-press-photo-2010">{{cite web| url = http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2010/arts-and-entertainment/malick-sidib%C3%A9| access-date = 16 April 2016| publisher = [[World Press Photo]]| title = Arts and Entertainment, first prize singles| archive-date = 19 April 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160419192901/http://www.worldpressphoto.org/collection/photo/2010/arts-and-entertainment/malick-sidib%C3%A9| url-status = dead}}</ref>
Sidibé's tumanima lahi be [[The Contemporary African Art Collection]] (CAAC),<ref name="caac">{{cite web | url = http://www.caacart.com/pigozzi-artist.php?i=Sidibe-Malick&m=48 | access-date = 16 April 2016 | publisher = [[The Contemporary African Art Collection]] | title = Malick Sidibé | archive-date = 6 May 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210506072116/http://caacart.com/pigozzi-artist.php?i=Sidibe-Malick&m=48 | url-status = dead }}</ref> [[J. Paul Getty Museum]] in [[Los Angeles]],<ref name="getty">{{cite web|url=http://www.getty.edu/art/collection/objects/248996/malick-sidibe-femme-peul-du-niger-malian-print-1970-frame-2004/|access-date=16 April 2016|publisher=[[J. Paul Getty Museum]]|title=Femme Peul du Niger}}</ref> ni [[Museum of Modern Art]] in [[New York City]].<ref name="moma">{{cite web|url=http://www.moma.org/collection/artists/26555?locale=en|access-date=16 April 2016|publisher=[[Museum of Modern Art]]|title=Malick Sidibé: Malian, 1936–2016}}</ref>
[[File:Malick Sidibe's studio 2.jpg|thumbnail|right|Sidibé's studio in [[Bamako]], showing his cameras and equipment]]
{| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 2em; margin-right: 1em; font-size: 90%; background:beige; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5"
| style="text-align: left;" |
: "Throughout the 1960s and '70s, in graphic, vigorous, black-and-white pictures, Sidibé captured the dynamism and joy of a rapidly changing West Africa. In particular, he honed in on the vernaculars of style: the brash suits, the purposefully clashing prints, the girls pairing their headdresses with their cat-eye shades, the little kids in full tribal costume and face paint, the dancers kicking off their shoes. The party, the club, the dance floor—these were his settings, the places where people came to be seen and dressed the part. From midnight till dawn, Sidibé roamed the city, party-hopping, shooting hundreds of frames every weekend."<ref>{{cite web|url=http://www.vogue.com/13426666/malick-sidibe-obituary-mali-photographer-global-style/|title=Remembering Malick Sidibé, Who Photographed the Look of a Changing West Africa|first=Rebecca|last=Bengal|work=Vogue|date=15 April 2016|access-date=25 December 2024|archive-date=20 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620193339/http://www.vogue.com/13426666/malick-sidibe-obituary-mali-photographer-global-style/|url-status=dead}}</ref>
|-
| style="text-align: right;" |
|}
==Publications==
===Publications by Sidibé===
*''Malick Sidibé''. Zurich; New York: Scalo, 1998. {{ISBN|9783931141936}}. Edited by André Magnin. With an introduction by Magnin, and essays by Sibidé ("Studio Malick"), Youssouf Doumbia, ("Ambiance totale avec Garrincha!"), Panka Dembelé ("Twist again!"), and [[Boubacar Traoré (musician)|Boubacar "Kar Kar" Traoré]] ("Elvis est vivant!"). Included a four-song music CD by Kar Kar.
*''Malick Sidibé, Photographe: "vues de dos" photographies''. Carnets de la création, Mali. Montreal: Editions de l'oeil, 2001. {{ISBN|9782912415189}}. With a text by Amadou Chab Touré. 24 pages.
*''Malick Sidibe: Photographs: the Hasselblad Award 2003''. Göteborg, Sweden: Hasselblad Center; Göttingen: [[Steidl]], 2003. {{ISBN|9783882439731}}. With a foreword by Gunilla Knape, an essay by [[Manthia Diawara]], "The 1960s in Bamako: Malick Sidibé and James Brown", and a transcript of an interview with Sidibé by André Magnin. Published on the occasion of the exhibition ''Malick Sidibé: 2003 Hasselblad Award Winner'' held at the Hasselblad Center, Göteborg, Sweden, 2003.<ref>{{cite book|title=Malick Sidibé : photographs.|oclc = 55012477}}</ref>
*''Malick Sidibé: Chemises''. Göttingen: Steidl, 2007. {{ISBN|9783865215239}}. Catalog of an exhibition presented at [[Foam Fotografiemuseum Amsterdam]] and at Musée Nicệphore Niépce, Chalon-sur-Saône.<ref>{{cite book|title=Chemises|oclc = 229995192}}</ref>
*''Malick Sidibe''. Wilsele, Belgium: Exhibitions International, 2008. By Foundation Zinsou. {{ISBN|978-9057791048}}.
*''Bagadadji''. Saint-Brieuc, France: GwinZegal, 2008. {{ISBN|9782952809924}}. With an essay by Florian Ebner, "La scène de Bagadadji". Portraits of the inhabitants of Bagadadji, Bamako, taken between 1964 and 1976.
** English-language version.
** French-language version.
** German-language version.
*''Perception''. Saint-Brieuc, France: GwinZegal, 2008. {{ISBN|9782952809955}}. In French. Studio portraits made in Brittany, France, over the course of three weeks in July 2006.
*''Malick Sidibé: La Vie en Rose''. Milan: Silvana, 2010. Edited and with text by Laura Incardona and Laura Serani. {{ISBN|978-8836617166}}.
*''Malick Sidibé: The Portrait of Mali (Sinetica Landscape)''. Milan: Skira, 2011. Edited by Laura Incardona, Laura Serani, and Sabrina Zannier. {{ISBN|978-8857211251}}. Text in English, French and Italian.
*''Malick Sidibé: Au village''. Montreuil, France: Éditions de L'Œil, 2011. {{ISBN|978-2351371329}}. Text by Brigitte Ollier. Studio portraits taken in Sidibé's native village of Soloba over the course of 50 years. In French.
*''Malick Sidibé''. [[:fr:Photo Poche]] No. 145. Arles, France: [[:fr:Actes Sud]], 2013. {{ISBN|978-2-330-01229-8}}. With an introduction by Laura Serani.
===Publications with contributions by Sidibé===
*''Photographes de Bamako: de 1935 à nos jours''. Collection Soleil. Paris: Revue Noire, 1989. {{ISBN|978-2909571218}}. Photographs by Sidibé, Mountaga Dembélé, [[Seydou Keïta (photographer)|Seydou Keïta]], Félix Diallo, Sakaly, AMAP, [[Alioune Bâ]], Emmanuel Daou, Abdourahmane Sakaly, and others. With a text by Érika Nimis. In French and English.
*''In/sight: African Photographers, 1940 to the Present''. New York: [[Solomon R. Guggenheim Museum]], 1996. {{ISBN|9780810968950}}. With an introduction by Clare Bell and essays by [[Okwui Enwezor]], [[Olu Oguibe]], and [[Octavio Zaya]]. Photographs by Sidibé, Cornélius Yao Azaglo Augustt, Oladélé Ajiboyé Bamgboyé, [[Zarina Bhimji]], Gordon Bleach, Nabil Boutros, Cloete Breytenbach, Salla Casset, Mody Sory Diallo, [[Mohammed Dib]], Kamel Dridi, Touhami Ennadre, Mathew Faji, [[Rotimi Fani-Kayode]], [[Samuel Fosso]], [[Jellel Gasteli]], Meïssa Gaye, Christian Gbagbo, [[David Goldblatt]], [[Bob Gosani]], Ranjith Kally, [[Seydou Keita]], [[Peter Magubane]], [[Santu Mofokeng]], G. R. Naidoo, Lamia Naji, Gopal Naransamy, Lionel Oostendorp, [[Ricardo Rangel]], and [[Iké Udé]]. Catalogue of an exhibition held at the Solomon R. Guggenheim Museum, May–September 1996.
*''Clubs of Bamako: 9 March-16 April 2000''. Houston, TX: Rice University Art Gallery, 2000. {{OCLC|45496053}}. Photographs by Sidibé, Emile Guebehi, Koffi Kouakou, and Coulibaly Siaka Paul. Catalogue of an exhibition.
*''You Look Beautiful Like That: The Portrait – Photographs of Seydou Keita and Malick Sidibe''. New Haven, CT: [[Yale University Press]], 2001. {{ISBN|978-0300091885}}. Edited by Michelle Lamuniere.
*''Samuel Fosso, Seydou Keïta, Malick Sidibé: Portraits of Pride: West African Portrait Photography''. Katalog / Moderna Museet 318. Stockholm: [[Moderna Museet]]; Raster-Förl, 2002. {{ISBN|978-9171006776}}. Photographs by Sibidé, Samuel Fosso, and Seydou Keïta. Catalogue of an exhibition held at Moderna Museet, Stockholm, September–October 2002; Norskt Fotomuseum, March–April 2003. In Swedish and English.
*''African Art Now: Masterpieces From the Jean Pigozzi Collection''. London; New York: Merrell, 2005. {{ISBN|978-0890902950}}. By André Magnin, Alison de Lima Greene, Alvia J. Wardlaw, and [[Thomas McEvilley]]. Paintings, photographs, sculpture and installation art by 33 artists. Catalogue of an exhibition of work from [[The Contemporary African Art Collection]] held at [[Museum of Fine Arts, Houston]].
*''The Poetics of Cloth: African Textiles, Recent Art''. New York: [[Grey Art Gallery]], New York University, 2008. {{ISBN|9780615220833}}. Edited by Lynn Gumpert. With essays by [[Kofi Anyidoho]], Lynn Gumpert, and John Picton, and contributions by Jennifer S. Brown, Lydie Diakhaté, Janet Goldner, Lynn Gumpert, John Picton, and [[Doran H. Ross]]. Reproductions of paintings, sculptures, videos and photographs by Sidibé, [[El Anatsui]], Samuel Cophis, Viye Diba, [[Sokari Douglas Camp]], Groupe Bogolan Kasobane, [[Abdoulaye Konaté]], [[Rachid Koraïchi]], [[Atta Kwami]], Grace Ndiritu, Nike Okundaye, [[Owusu-Ankomah]], [[Yinka Shonibare]], Nontsikelelo "Lolo" Veleko, Rikki Wemega-Kwawu, and Sue Williamson. "Published on the occasion of an exhibition held at Grey Art Gallery, Sept. 16–Dec. 6, 2008."<ref>{{cite book| title=The poetics of cloth : African textiles, recent art | publisher= [[WorldCat]]|oclc = 271451627}}</ref>
*''Events of the Self: Portraiture and Social Identity: Contemporary African Photography from the Walther Collection''. Burlafingen, Germany: [[The Walther Collection]]; Göttingen, Germany: Steidl, 2010. {{ISBN|9783869301570}}. Edited by Okwui Enwezor. With texts by Willis E. Hartshorn and [[Artur Walther]], [[Okwui Enwezor]], Gabriele Conrath-Scholl, Virginia Heckert, [[Chika Okeke-Agulu]], [[Deborah Willis (artist)|Deborah Willis]] ("Malick Sidibé': the front of the back view"), [[Santu Mofokeng]], and [[Kobena Mercer]]. Photographs by Sibidé, [[Sammy Baloji]], Oladélé Ajiboyé Bamgboyé, [[Yto Barrada]], [[Bernd and Hilla Becher]], [[Candice Breitz]], [[Allan deSouza]], Theo Eshetu, [[Rotimi Fani-Kayode]], Samuel Fosso, David Goldblatt, Kay Hassan, [[Romuald Hazoumè]], [[Pieter Hugo]], Seydou Keïta, [[Maha Maamoun]], Boubacar Touré Mandémory, [[Salem Mekuria]], [[Santu Mofokeng]], [[Zwelethu Mthethwa]], [[Zanele Muholi]], James Muriuku, [[Ingrid Mwangi]], Grace Ndiritu, [[J.D. 'Okhai Ojeikere]], Jo Ractliffe, [[August Sander]], [[Berni Searle]], [[Mikhael Subotzky]], [[Guy Tillim]], Hentie van der Merwe, and [[Nontsikelelo Veleko]]. In English with German translation. Published to accompany an exhibition in Burlafingen, Germany, June 2010.
*''Everything was Moving: Photography from the 60s and 70s''. London: [[Barbican Centre|Barbican Art Gallery]], 2012. {{ISBN|9780946372393}}. Edited by Kate Bush and [[Gerry Badger]]. With texts by Bush ("Everything was moving"), Badger ("Spirit of the times, spirit of place: a view of photography in the 1960s and 1970s"), [[Gavin Jantjes]] ("Ernest Cole"), [[Sean O'Hagan (journalist)|Sean O'Hagan]] ("The unreal everyday: William Eggleston's America" and "Against detachment: Bruce Davidson's photographs of America during the Civil Rights Era"), Tanya Barson ("Graciela Iturbide: a matter of complicity"), [[T. J. Demos]] ("On Sigmar Polke's Der Bärenkampf"), Helen Petrovsky ("Boris Mikhailov: towards a new universality"), [[Boris Mikhailov (photographer)|Boris Mikhailov]] ("Yesterday's sandwich"), [[Ian Jeffrey]] ("Shomei Tomatsu"), [[Julian Stallabrass]] ("Rather a hawk?: the photography of Larry Burrows"), Robert Pledge ("Li Zhensheng: the cinematographer behind the photographer"), Manthia Diawara ("The sixties in Bamako: Malick Sidibé and James Brown"), Shanay Jhaveri ("Raghubir Singh and the geographical culture of India"), and [[Raghubir Singh (photographer)|Raghubir Singh]] ("River of colour: an Indian view"). Photographs by Sidibé, [[David Goldblatt]], [[Ernest Cole (photographer)|Ernest Cole]], [[William Eggleston]], [[Bruce Davidson (photographer)|Bruce Davidson]], [[Graciela Iturbide]], [[Sigmar Polke]], Boris Mikhailov, [[Shomei Tomatsu]], [[Larry Burrows]], [[Li Zhensheng (photojournalist)|Li Zhensheng]], and Raghubir Singh. Published on the occasion of the exhibition ''Everything was Moving: Photography from the 60s and 70s'', curated by Kate Bush, September 2012–January 2013 at Barbican Art Gallery, Barbican Centre, London.
*''Malian Portrait Photography''. New Platz, New York: [[Samuel Dorsky Museum of Art]], 2013. {{ISBN|9780615510941}}. Photographs by Sidibé and Seydou Keïta, El Hadj Hamidou Maïga, Abdourahmane Sakaly, and El Hadj Tijani Àdìgún Sitou. With text by Daniel Leers. "Published on the occasion of the exhibition Malian Portrait Photography on display from January 23–April 14, 2013, in the North Gallery of the Samuel Dorsky Museum of Art at the State University of New York at New Paltz."<ref>{{cite book| title=Malian portrait photography | publisher= [[WorldCat]]|oclc = 840267063}}</ref>
*''Afriphoto II''. Collection Afriphoto, Vols 5–8. Trézélan: Filigranes, 2005. {{ISBN|9782350460079}}. Vol. 5 is by Sidibé, vol. 6 is by Bill Akwa Bétotè, vol. 7 is by Omar D, and vol. 8 is by Fouad Hamza Tibin and Mohamed Yahia Issa. Edited by Corinne Julien. With texts by Guy Hersant, Jacques Matinet, and Claude Iverné. In French.
===Publications about Sidibé===
*''Retrats de l'Anima: Fotografia Africana''. Barcelona: [[La Caixa]] Foundation, 1997. {{OCLC|50666491}}. By Sélim Benattiam, Cristina de Borbón, and Rosa Casamada. In Catalan and English. An exhibition catalogue. With a contribution by Mounira Khemir, "De una Punta a otra de Africa. Impresionas Fotograficas".
*''The 1960s in Bamako: Malick Sidibé and James Brown''. Paper Series on the Arts, Culture, and Society, Paper No. 11. By Manthia Diawara. New York: [[Andy Warhol Foundation for the Visual Arts]], 2001. {{OCLC|47999579}}. About Sidibé and [[James Brown]].<ref group="n">The text can be read [http://warholfoundation.org/grant/paper11/paper.html here within the Andy Warhol Foundation for the Visual Arts website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210201202243/http://warholfoundation.org/grant/paper11/paper.html |date=1 February 2021 }}.</ref>
*''Black Renaissance/Renaissance Noire'', Vol. 4, No. 2/3. New York: [[New York University]], 2002. Included an essay by Manthia Diawara, ''The 1960s in Bamako: Malick Sidibé and James Brown''.
*''Black Cultural Traffic: Crossroads in Global Performance and Popular Culture''. Ann Arbor: [[University of Michigan Press|University of Michigan]], 2005. Edited by Harry J. Elam Jr., and [[Kennell Jackson Jr.]] {{ISBN|9780472025459}}. Includes a chapter by Manthia Diawara, "The 1960s in Bamako: Malick Sidibé and James Brown".
==Awards==
*2003: [[Hasselblad Award]] for photography<ref name="hasselblad-foundation" />
*2007: [[Golden Lion for Lifetime Achievement]], [[Venice Biennale]]<ref name="gelder-nytimes" />
*2008: Infinity Award for Lifetime Achievement, [[International Center of Photography]] (ICP), New York<ref name="lensculture" />
*2010: [[World Press Photo]] award – first prize singles, Arts and Entertainment<ref name="world-press-photo-2010" />
==Collections==
[[File:Malick Sidibe's studio.jpg|thumbnail|Sidibé's [[Negative (photography)|negative]] collection, in his studio in Bamako]]
Sidibé's work is held in the following public collections:
*[[Art Institute of Chicago|The Art Institute of Chicago]], Chicago, Illinois<ref>{{Cite web|title=Malick Sidibé|url=https://www.artic.edu/artists/111968/malick-sidibe|access-date=6 June 2020|website=The Art Institute of Chicago|language=en}}</ref>
*[[The Contemporary African Art Collection]] (CAAC) of Jean Pigozzi, Geneva<ref name="caac" />
*[[J. Paul Getty Museum]], Los Angeles, CA<ref name="getty" />
*[[Museum of Modern Art]], New York<ref name="moma" />
*[[Metropolitan Museum of Art]], New York<ref>[http://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2015/in-and-out-of-the-studio In and Out of the Studio: Photographic Portraits from West Africa] ''The Metropolitan Museum of Art''</ref>
*[[San Francisco Museum of Modern Art]], San Francisco<ref>{{cite web|url=https://www.sfmoma.org/artist/Malick_Sidib%C3%A9#works|title=Malick Sidibé|work=SFMOMA}}</ref>
*[[Baltimore Museum of Art]], Baltimore, MD<ref>{{cite web|url=http://blog.artbma.org/2014/10/bma-voices-the-boxer/|title=BMA Voices: The Boxer.|access-date=25 December 2024|archive-date=11 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311173950/http://blog.artbma.org/2014/10/bma-voices-the-boxer/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jackshainman.com/artists/malick-sidibe/|title=Malick Sidibe – Jack Shainman Gallery}}</ref>
*[[Birmingham Museum of Art]], Birmingham, AL<ref name="mbphoto.com">{{cite web|title=Malick Sidibé|url=https://www.mbphoto.com/artists/58-malick-sidib/biography/|website=M+B Photo}}</ref>
*[[Studio Museum in Harlem]] (New York)<ref name="mbphoto.com"/><ref>{{Cite web |url=http://studiomuseum.org/exhibition/permanent-collection/malick-sidib-untitled |title=Permanent Collection: ''Untitled, c. 1974''{{!}} The Studio Museum in Harlem |access-date=25 December 2024 |archive-date=9 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609202827/http://studiomuseum.org/exhibition/permanent-collection/malick-sidib-untitled |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://studiomuseum.org/exhibition/permanent-collection/malick-sidibe-groupe-de-barbus |title=Permanent Collection: ''Groupe de Barbus''{{!}} The Studio Museum in Harlem |access-date=25 December 2024 |archive-date=9 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609222018/http://studiomuseum.org/exhibition/permanent-collection/malick-sidibe-groupe-de-barbus |url-status=dead }}</ref>
*[[High Museum of Art]], Atlanta, GA<ref name="mbphoto.com"/>
*[[International Center of Photography]], New York<ref name="mbphoto.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.icp.org/browse/archive/objects/nuit-de-no%C3%ABl|title=Nuit de Noël|work=International Center of Photography|access-date=25 December 2024|archive-date=25 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425095856/https://www.icp.org/browse/archive/objects/nuit-de-no%C3%ABl|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icp.org/browse/archive/constituents/malick-sidib%C3%A9?all/all/all/all/0|title=Malick Sidibé|work=International Center of Photography|access-date=25 December 2024|archive-date=15 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250315165709/https://www.icp.org/browse/archive/constituents/malick-sidib%C3%A9?all/all/all/all/0|url-status=dead}}</ref>
*[[Moderna Museet]], Stockholm<ref name="mbphoto.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.modernamuseet.se/stockholm/en/2011/02/15/fantastiska-donationer-av-fotokonst/|title=Fantastic donations of photographic art|work=Moderna Museet i Stockholm|date=15 February 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.modernamuseet.se/stockholm/en/exhibitions/moderna-museet-co-enkehuset/information-about-keita-sidibe-and-fosso/|title=Keita, Sidibé and Fosso|work=Moderna Museet i Stockholm}}</ref>
*The [[Museum of Fine Arts, Houston]], Houston, Texas<ref>{{Cite web|title=The Museum of Fine Arts Houston Collections|url=https://emuseum.mfah.org/people/14274/malick-sidibe/objects|access-date=13 June 2020}}</ref>
==Exhibitions==
===Solo exhibitions===
* 1995: ''Malick Sidibé: Bamako 1962–1976'', [[Fondation Cartier pour l'Art Contemporain]], Paris<ref name="galeriedujour.com">{{cite web |url=http://www.galeriedujour.com/artistes/malicksidibe/BIO-MALICK-SIDIBE_2016.pdf |title=Galerie du jour agnès b.: Les artistes: Malick Sidibé |website=Galerie du jour agnès |access-date=5 October 2017 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603081525/http://www.galeriedujour.com/artistes/malicksidibe/BIO-MALICK-SIDIBE_2016.pdf |url-status=dead }}</ref>
* 1999: [[Museum of Contemporary Art, Chicago]], IL<ref name="galeriedujour.com"/>
* 1999: ''Malick Sidibé. Photographie'', [[Dany Keller Galerie]], Munich<ref>{{cite web|url=http://danykellergalerie.de/archiv/archiv_index.htm|title=Dany Keller Galerie – Archiv|website=danykellergalerie.de|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 1999: ''Cool Cats and Twist Club'', [[Australian Centre for Photography]], Sydney, Australia
* 2000: [[Centre d’Art Contemporain Genève]], Geneva, Switzerland<ref name="galeriedujour.com"/>
* 2001: [[Galleria Nazionale d'Arte Moderna]], Rome, Italy<ref name="afronova.com">{{cite web|url=http://www.afronova.com/artists/malick-sidibe-2/|title=Malick Sidibé|website=Afronova Gallery}}</ref>
* 2001: [[Stedelijk Museum Amsterdam]], Netherlands<ref name="afronova.com"/>
* 2002: HackelBury Fine Art Limited, London{{citation needed|date=August 2017}}
* 2003: Hasselblad Center, [[Gothenburg Museum of Art]], Gothenburg, Sweden<ref name="galeriedujour.com"/>
* 2004: CAV [[Coimbra Visual Arts Centre]], Coimbra, Portugal<ref name="galeriedujour.com"/>
* 2004: [[Brandts Museum of Photographic Art|Museet for Fotokunst]], Brandts Klaedefabrik, Odense, Denmark<ref name="afronova.com"/>
* 2005: ''Photographs: 1960–2004'', [[Jack Shainman Gallery]], New York, USA<ref>{{cite web|url=http://www.jackshainman.com/exhibition103.html|title=Malick Sidibe / Photographs: 1960–2004 :: JACK SHAINMAN GALLERY|first=Jack Shainman gallery. Designed by StudioRadia. Web-development by Unlabeled|last=studio.|website=jackshainman.com|access-date=5 October 2017|archive-date=16 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916205616/http://www.jackshainman.com/exhibition103.html|url-status=dead}}</ref>
* 2007: ''Malick Sidibé. C'est Pas Ma Faute'', [[Musee des arts derniers]], Paris
* 2007: ''Malick Sidibé. Los Sabena Club'', Fifty One Fine Art Photography, Antwerp, Belgium<ref>{{cite web|url=http://www.gallery51.com/index.php?navigatieid=236&exhibitionid=42|title=FIFTY ONE Fine Art Photography Gallery – Exhib. Fifty One – past|website=gallery51.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2008: ''Malick Sidibé. Chemises'', [[Foam Fotografiemuseum Amsterdam]], Amsterdam, Netherlands<ref name="galeriedujour.com"/>
* 2009: ''Malick Sidibé. Bamako Nights'', [[Musée Nicéphore Niépce]], Chalon sur Saône, France<ref>{{cite web|url=http://www.museeniepce.com/index.php?/exposition/exposition-passee/Malick-Sidibe|title=musée Nicéphore Niépce – Malick Sidibé|website=museeniepce.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2010: "Studio Malick", [[Tristan Hoare]], London<ref>{{cite web |author= Hoare, Tristan |url= http://tristanhoaregallery.co.uk/app/uploads/2016/10/1814-Malick-Sidibe%CC%81.pdf |title= L'oeil de Bamako |publisher= 1841 Magazine |access-date= 22 June 2017 |archive-date= 4 August 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170804221410/http://tristanhoaregallery.co.uk/app/uploads/2016/10/1814-Malick-Sidibe%CC%81.pdf |url-status= dead }}</ref>
* 2011: ''Malick Sidibé. The Eye of Bamako'', M+B Gallery, Los Angeles, CA<ref name="galeriedujour.com"/>
* 2015: ''Studio Malick. Gares de Bretagne et Montparnasse'', Frac Bretagne, Conseil régional and SNCF<ref name="galeriedujour.com"/>
* 2014: ''Malick Sidibé'', [[Jack Shainman Gallery]], New York, USA<ref>{{cite web|url=http://www.jackshainman.com/exhibitions/past/2014/malick-sidibe/|title=MALICK SIDIBE, MARCH 28 – APRIL 26, 2014|website=jackshainman.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2016: ''It's Too Funky in Here! By Malick Sidibé'', FIFTY ONE TOO, Antwerp, Belgium<ref>{{cite web|url=http://www.gallery51.com/index.php?navigatieid=248&exhibitionid=129|title=FIFTY ONE Fine Art Photography Gallery – Exhib. Fifty One Too – past|website=gallery51.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2017: ''Malick Sidibé. The Eye of Modern Mali'', [[Somerset House]], London<ref name="somerset-house">{{cite web|url=https://www.somersethouse.org.uk/whats-on/malick-sidibe | title = Malick Sidibé: The Eye of Modern Mali | publisher=[[Somerset House]] | access-date = 21 October 2016}}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/jul/27/exhibition-of-malick-sidibe-photography-to-open-in-london | date = 27 July 2016 | access-date = 21 October 2016 | first = Mark | last = Brown | newspaper = The Guardian| location = London | title = Exhibition of Malick Sidibé photography to open in London}}</ref> His first solo exhibition in the UK.<ref name="somerset-house" />
===Group exhibitions and festivals===
* 1995: ''Seydou Keita & Malick Sidibe: Photographs From Mali'', [[Fruitmarket Gallery]], Edinburgh, Scotland
* 1996: ''Double vie, Double vue'', [[Fondation Cartier pour l'art contemporain]], Paris, France
* 1996: ''By Night'', [[Fondation Cartier pour l'art contemporain]], Paris, France
* 1999: 6th International İstanbul Biennial 1999, [[International Istanbul Biennial]], Istanbul, Turkey
* 2000: ''Africa: Past-Present'', Fifty One Fine Art Photography, Antwerp<ref>{{cite web|url=http://www.gallery51.com/index.php?navigatieid=236&exhibitionid=10|title=FIFTY ONE Fine Art Photography Gallery – Exhib. Fifty One – past|website=gallery51.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2001–2003: ''You look beautiful like that: The Portrait of Photographs of Seydou Keïta and Malick Sidibé'', [[Fogg Museum]], [[Harvard Art Museums]], Cambridge, MA; UCLA Hammer Museum, University of California, Los Angeles, USA; Norton Museum of Art, West Palm Beach FL; National Portrait Gallery, London; Williams College Museum of Art, Williamstown, Massachusetts, USA<ref name="afronova.com"/>
* 2004: ''Photography: Inaugural Installation'', [[Museum of Modern Art]] (MoMA), New York, USA<ref>{{cite web|url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3100|title=Photography: Inaugural Installation – MoMA|website=The Museum of Modern Art|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2004: ''Seeds and Roots'', [[The Studio Museum in Harlem]], New York, USA<ref>{{Cite web|url=https://www.studiomuseum.org/exhibition/seeds-and-roots-selections-the-permanent-collection|title=The Studio Museum in Harlem|website=studiomuseum.org|access-date=2018-10-30}}</ref>
* 2005: ''African Art Now – Masterpieces from the Jean Pigozzi Collection'', [[National Museum of African Art]], Washington, USA<ref>{{cite web|url=https://africa.si.edu/exhibits/pigozzi/intro1.html|title=National Museum of African Art – African Art Now: Masterpieces from the Jean Pigozzi Collection – Introduction|website=africa.si.edu|access-date=5 October 2017|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028064155/https://africa.si.edu/exhibits/pigozzi/intro1.html|url-status=dead}}</ref>
* 2007: ''Why Africa? The work of 13 photographers including Sidibé, Frédéric Bruly Bouabré, Bodys Isek Kingelez, Chéri Samba, Makonde Lilanga, and Keita Seydou'', Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli, Turin, Italy.<ref name="afronova.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.pinacoteca-agnelli.it/visit/1218/why-africa-la-collezione-pigozzi/|title=Pinacoteca Giovanni e Marella Agnelli Why Africa? La collezione Pigozzi}}</ref>
* 2009: ''Masters of Photography'', Fifty One Fine Art Photography, Antwerp, Belgium<ref>{{cite web|url=http://www.gallery51.com/index.php?navigatieid=236&exhibitionid=67|title=FIFTY ONE Fine Art Photography Gallery – Exhib. Fifty One – past|website=gallery51.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2009: ''Some Tribes'', [[Christophe Guye Galerie]], Zurich, Switzerland<ref>{{cite web|url=https://christopheguye.com/exhibitions/some-tribes/introduction|title=Some Tribes|publisher=Christophe Guye Galerie|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2010: ''Posing Beauty in African American Culture'', [[Art Gallery of Hamilton]], Hamilton, USA<ref>{{cite web|url=http://www.artgalleryofhamilton.com/ex_archive10.php|title=Exhibition Archive – Art Gallery of Hamilton|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2010: ''Un Rêve Utile: Photographie Africaine 1960–2010'', BOZAR – [[Palais des Beaux-Arts]], Brussels<ref>{{cite web|url=http://www.bozar.be/fr/activities/2566-un-reve-utile|title=Un rêve utile|website=BOZAR|access-date=5 October 2017|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924063026/https://www.bozar.be/fr/activities/2566-un-reve-utile|url-status=dead}}</ref>
*2010: ''Represent: Imaging African American Culture in Contemporary Art'', [[Hagedorn Foundation Gallery]], Atlanta, USA
* 2010: ''African Stories'', Marrakech Art Fair, Marrakech<ref name="afronova.com"/>
* 2011: [[Paris Photo]], Grand Palais, [[The Walther Collection]]<ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/nov/13/paris-photo-review-eggleston-arbus | title=Paris Photo 2011 – review: Grand Palais, Paris | newspaper=The Guardian| date=12 November 2011 | access-date=18 April 2016 | first = Sean | last = O'Hagan }}</ref>
* 2012: ''Afrika, hin und zurück'', [[Museum Folkwang]], Essen<ref>{{cite web|url=https://www.museum-folkwang.de/nl/aktuelles/ausstellungen/archiv/afrika-hin-und-zurueck.html|title=Afrika, hin und zurück – Museum Folkwang|first=BOROS.INTERAKTIV|last=GmbH|website=Museum Folkwang|access-date=5 October 2017|archive-date=5 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005101220/https://www.museum-folkwang.de/nl/aktuelles/ausstellungen/archiv/afrika-hin-und-zurueck.html|url-status=dead}}</ref>
* 2012: ''Gaze – The Changing Face of Portrait Photography'', [[Istanbul Modern]], Istanbul, Turkey<ref>{{cite web|url=http://www.istanbulmodern.org/en/exhibitions/past-exhibitions/gaze-changing-face-of-portrait-photography_948.html|title=Gaze – Changing Face of Portrait Photography – İstanbul Modern|first=ISTANBUL MODERN, ISTANBUL MUSEUM OF MODERN|last=ART|website=istanbulmodern.org|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2012: ''Everything Was Moving: Photography from the 60s and 70s'', [[Barbican Centre]],<ref name="afronova.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.barbican.org.uk/artgallery/event-detail.asp?ID=13613|title=Barbican – Everything Was Moving: Photography from the 60s and 70s|work=barbican.org.uk}}</ref>
* 2014: ''Back to Front'', Mariane Ibrahim Gallery, Seattle, USA<ref>{{cite web|url=http://marianeibrahim.com/back-to-front-j-d-okhai-ojeikere-and-malick-sidibe|title=Mariane Ibrahim Gallery – Back to Front, J.D. 'Okhai Ojeikere and Malick Sidibe|website=marianeibrahim.com|access-date=5 October 2017|archive-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707115102/http://marianeibrahim.com/back-to-front-j-d-okhai-ojeikere-and-malick-sidibe|url-status=dead}}</ref>
* 2014: Ici l'Afrique, Château de Penthes, Pregny-Chambésy, France<ref>{{cite web|url=http://www.penthes.ch/portfolio/lafrique-contemporaine-vue-dans-le-regard-de-ses-artistes/|title=Ici l'Afrique|website=penthes.ch|access-date=5 October 2017|archive-date=21 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121202332/http://www.penthes.ch/portfolio/lafrique-contemporaine-vue-dans-le-regard-de-ses-artistes/|url-status=dead}}</ref>
* 2015: ''The Pistil's waitz'', Gallery Fifty One, Antwerp, Belgium<ref>{{cite web|url=http://gallery51.com/index.php?navigatieid=236&exhibitionid=116|title=FIFTY ONE Fine Art Photography Gallery – Exhib. Fifty One – past|website=gallery51.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2015: ''Making Africa. Un Continente De Diseño Contemporáneo'', [[Guggenheim Museum Bilbao]], Bilbao, Spain<ref>{{cite web|url=http://makingafrica.guggenheim-bilbao.eus/exposicion/#la-exposicion-02|title=Making Africa – Museo Guggenheim Bilbao|website=Making Africa – Museo Guggenheim Bilbao|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2016: ''VIVRE !!'', [[Cité nationale de l'histoire de l'immigration]], Paris, France<ref>{{cite web|url=http://www.histoire-immigration.fr/agenda/2016-07/vivre|title=VIVRE !! – Musée national de l'histoire de l'immigration|website=histoire-immigration.fr|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2016: ''Regarding Africa: Contemporary Art and Afro-Futurism'', [[Tel Aviv Museum of Art]], Tel Aviv, Israel<ref>{{cite web|url=http://www.africa-tamuseum.org.il/|title=Regarding Africa: Contemporary Art and Afro-Futurism, Tel Aviv Museum of Art|website=Regarding Africa: Contemporary Art and Afro-Futurism|access-date=5 October 2017|archive-date=12 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112164322/http://www.africa-tamuseum.org.il/|url-status=dead}}</ref>
* 2017: ''Back Stories'', Mariane Ibrahim Gallery, Seattle, USA<ref>{{cite web|url=http://marianeibrahim.com/artists/back-stories|title=Mariane Ibrahim Gallery – BACK STORIES|website=marianeibrahim.com|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2017: ''Il Cacciatore Bianco / The White Hunter'', FM Centro per l'Arte Contemporanea, Milan, Italy<ref>{{cite web|url=http://www.fmcca.it/it/scheda-mostra/eve/26-il-cacciatore-bianco-the-white-hunter/|title=Scheda mostra|website=fmcca.it|access-date=5 October 2017}}</ref>
* 2017: ''Rhona Hoffman. 40 Years: Part 3. Political'', Rhona Hoffman Gallery, Chicago, USA<ref>{{cite web|url=http://siebrenv.easycgi.com/rhoffmangallery.com/exhibition.asp?exid=624|title=Rhona Hoffman Gallery|website=siebrenv.easycgi.com|access-date=5 October 2017|archive-date=5 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005151552/http://siebrenv.easycgi.com/rhoffmangallery.com/exhibition.asp?exid=624|url-status=dead}}</ref>
*2020: ''Through an African Lens: Sub-Saharan Photography from the Museum's Collections'', The [[Museum of Fine Arts, Houston]], Houston, Texas<ref>{{Cite web|title=Through an African Lens: Sub-Saharan Photography from the Museum’s Collection|url=https://www.mfah.org/exhibitions/through-african-lens-sub-saharan-photography-mfah-collection|access-date=14 June 2020|website=The Museum of Fine Arts, Houston|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609030155/https://www.mfah.org/exhibitions/through-african-lens-sub-saharan-photography-mfah-collection|url-status=dead}}</ref>
==Filim ni mini telivisa ni yibu na==
*''Malick Sidibé: portrait of the artist as a portraitist'' (2006). {{OCLC|68907552}}. Directed by Susan Vogel for the National Museum of Mali / Prince Street Pictures. Produced by Vogel, Samuel Sidbe, and Catherine de Clippel. Interview with Sidibé by Jean-Paul Colleyn. In French with English subtitles.
*''[[Dolce Vita Africana]]'' (2008, [[Tigerlily Films]]). 62 mins. Directed by [[Cosima Spender]]. Produced by Natasha Dack, Nikki Parrott, and Spender. A documentary about Sidibé, and about Malian history as told through people he photographed. In [[Bambara language|Bamanankan]] and French. The film was shown as part of [[BBC4]]'s ''[[Storyville (TV series)|Storyville]]'' series in March 2008.
*''Malick Sidibé, le Partage'' (2013, P.O.M. Films; Éditions de L'Œil, ADAV). 52 mins. DVD and brochure. Film by Thomas Glaser, text by Gaël Teicher. {{ISBN|9782351371558}}. The film is in French with French and English subtitles, and the text is in French.
==Notes==
<references group="n" />
==Kundivihira==
{{Reflist}}
<references group="image" responsive="0" />
== Further reading ==
{{refbegin}}
* {{Cite news |last1=Dickson |first1=Andrew |title=Malick Sidibé's Mali: Scenes of a Rollicking Night Life |work=The New York Times |date=2017-11-10 |url=https://www.nytimes.com/2017/11/10/arts/design/malick-sidibes-work-reveals-a-hidden-africa-it-loves-to-party.html |issn=0362-4331 }}
{{refend}}
==External links==
{{Commons category}}
* {{YouTube|id=GHi4TG1SwFU|title=Malick Sidibé, Icontent, Douglas Sloan Director}} Video duration 6m:09s. Uploader Icontenttv, 2009. By [[Douglas Sloan (filmmaker)|Douglas Sloan]].
* {{Cite web |url=http://www.artnet.com/artist/15531/malick-sidibe.html |title=Malick Sidibé (Malian, born circa 1936–2016) |website=artnet.com |publisher=Artnet |quote=Malick Sidibé was a celebrated Malian photographer. Working primarily in black and white, his photographs captured lively portraits and scenes of celebration. His best-known works depict the burgeoning pop culture and nightlife of the Malian capital, prolifically documenting young people and their dress in elegantly posed studio portraits with patterned backdrops, which either match or deliberately clash with the sitters' outfits and poses. |access-date=2023-10-05}}
* {{Cite web |url=http://www.culturebase.net/artist.php?1259|archive-url=https://web.archive.org/web/20070627033416/http://www.culturebase.net/artist.php?1259 |archive-date=2007-06-27 |last=Clewing |first=Ulrich |title=Malick Sidibé: Pictures full of music |quote=Malick Sidibé got off to a late but flying start in the international art-scene with an exhibition in Paris in 1995. Since then curators and gallery owners all round the world have been vying to show his photos. |access-date=2023-10-05}}
* {{Cite web |url=http://www.caacart.com/pigozzi-artist.php?i=Sidibe-Malick&m=48 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127013246/http://www.caacart.com/pigozzi-artist.php?i=Sidibe-Malick&m=48 |archive-date=2022-01-27 |title=Malick Sidibé |website=caacart.com |publisher=Contemporary African Art Collection (C.A.A.C.) / The Jean Pigozzi Collection of African Art |location=Geneva}}
* {{Cite web |url=http://www.jackshainman.com/artists/malick-sidibe/ |website=jackshainman.com |title=Jack Shainman Gallery, Sidibé |access-date=2023-10-05 |quote=Malick Sidibé (b. 1935, Soloba, Mali; d. 2016, Bamako, Mali) was a photographer known for his black and white images chronicling the exuberant lives and culture—often of youth—in his native Bamako, Mali.}}
{{Hasselblad Award}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Sidibe, Malick}}
[[Category:1935 births]]
[[Category:2016 deaths]]
[[Category:Malian photographers]]
[[Category:Year of birth unknown]]
[[Category:People from Sikasso Region]]
[[Category:People from Bamako]]
[[Category:20th-century photographers]]
[[Category:21st-century photographers]]
[[Category:21st-century Malian people]]
[[Category:Fula people|Fulani People]]
[[Category:Fula people|Fula People]]
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Pubu:Ninsala]]
7ev1bnknb7hum6uvxofmet3m8r20dr9
Rekiya Yusuf
0
31362
146351
109185
2026-08-15T09:23:59Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146351
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Rekiya Yusuf''' nyɛla Nigeria kpɛrikpɛrita ŋun nyɛ paɣa. O nyɛla ŋun daa be African Movie Channel Original Productions (AMCOP) piligibu ni, African Movie Channel (AMC) yaɣ'shɛli.<ref>{{Cite web |url=https://encomium.ng/amc-raves-up-african-movie-production-with-launch-of-amcop/ |title=AMC Raves up African Movie Production with Launch of AMCOP |date=November 21, 2018 |publisher=Encomium |access-date=November 30, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-03 |title=Before stardom with...Rekiya Yusuf |url=https://punchng.com/before-stardom-with-rekiya-yusuf/ |access-date=2022-08-03 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref>
==Tuma==
O daa nyɛla "Valerie" sinii yuli booni Sunkanmi Adebayo's 2015 drama film, ''Spotlight'', ka daa lahi be [[Segun Arinze]], [[Desmond Elliott]], [[Omoni Oboli]] ni din kam pahi.<ref>{{Cite web |url=https://www.nollywoodreinvented.com/2016/03/spotlight1.html |title=Spotlight |publisher=Nollywood REinvented |access-date=November 30, 2020}}</ref>
Yuuni 2017, Nigeria's ''Guardian Newspapers'' nyɛla ban daa zaŋ Nigeria sinii yaara [[John Njamah|John Njama]] wuhi salo ŋun nyɛ darata zaŋ n-ti [[television drama series]] entitled, ''My Flatmates'', ka ban daa be lala sinii ŋɔ ni nyɛ Rekiya Yusuf, Bright Okpocha (Basket Mouth), Steve Onu (Yaw), [[Okey Bakassi]], Buchi the comedian, Emmanuel Ikubese, Scarlet Sotade.<ref>{{Cite web |url=https://m.guardian.ng/features/my-flatmates-is-john-njamahs-project/amp/ |title=John Njamah set to direct My Flatmates |last=Akutu |first=Geraldine |date=January 8, 2017 |publisher=Guardian Newspapers |access-date=November 30, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://theeagleonline.com.ng/comedian-basketmouth-takes-directorial-role/ |title=Comedian Basketmouth takes directorial role |date=January 30, 2019 |publisher=The Eagle Online |access-date=November 30, 2020}}</ref>
O daa nya piibu zaŋ n-ti ''Best Actress (TV series)'' pini din pahiri anahi Ghana-Naija Showbiz Awards (GNSA) ka di daa niŋ [[Lagos]], [[Nigeria]] Silimiin goli October biɛɣ;pinaanahi dali yuuni 2018.<ref>{{Cite web |url=https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201809/363410.php |title=Wizkid, Kuami Eugene, Joe Mettle, Nana Ama McBrown, Bisa Kdei, Others Nominated For Ghana-Naija Showbiz Awards 2018 |date=September 19, 2018 |publisher=peacefmonline.com |access-date=November 30, 2020 |archive-date=October 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008201110/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201809/363410.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Organizers-unveil-nominations-for-2018-Ghana-Naija-Awards-685699 |title=Organizers unveil nominations for 2018 Ghana-Naija Awards |date=September 17, 2018 |publisher=GhanaWeb |access-date=November 30, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Ghana-Naija-Showbiz-Awards-Peter-Ritchie-wins-Best-Actor-699047 |title=2018 Ghana-Naija Showbiz Awards: Peter Ritchie wins Best Actor |date=November 8, 2018 |publisher=GhanaWeb |access-date=November 30, 2020}}</ref>
==Filmography==
{| class="wikitable"
! style="background:#B0C4DE;" | Year
! style="background:#B0C4DE;" | Film
! style="background:#B0C4DE;" | Role
! style="background:#B0C4DE;" | Notes
! style="background:#B0C4DE;" | Ref.
|-
|2021
|The Governor's Daughter
|Actress
|Drama, Romance
|
|-
|2021
|To love, To forget
|Actress
|Drama, Romance
|
|-
|2021
|The Perfect Time
|Actress
|Romance
|
|-
|rowspan=2|[[2019 in film|2019]]
| ''Girlfriends''
| Actress
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/kabat-esosa-egbon-cast-bimbo-ademoye-rekiya-yusuf-for-girlfriends/t1q7pse |title=Kabat Esosa Egbon cast Bimbo Ademoye, Rekiya Yusuf, for a new movie, ‘Girlfriends’ |last=Bada |first=Gbenga |date=January 11, 2019 |publisher=Pulse Nigeria |access-date=November 30, 2020 |archive-date=February 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203203401/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/kabat-esosa-egbon-cast-bimbo-ademoye-rekiya-yusuf-for-girlfriends/t1q7pse |url-status=dead }}</ref>
|-
| ''Exorcism of Alu''
| Actress
| Horror, Thriller
| <ref name="Alu">{{Cite web|last=Augoye|first=Jayne|date=January 9, 2019|title=Basketmouth to release Nollywood horror film|url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/nollywood/305006-basketmouth-to-release-nollywood-horror-film.html|access-date=November 30, 2020|publisher=Premium Times}}</ref>
|-
|2019
|Sabotage
|Cast
|Crime
|<ref>{{Cite book |author=Shakespeare, William |url=http://worldcat.org/oclc/1139709122 |title=King Henry V |date=2019 |publisher=Thomson Learning |isbn=1-904271-08-1 |oclc=1139709122}}</ref>
|-
|[[2015 in film|2015]]
| ''Full Cast & Crew: Spotlight (III)'''
| Actress (''Valerie'')
| Drama
|
|-
|2015
|A soldier story
|Nurse
|
|<ref>{{Citation |title=A Soldier's Story (2015) {{!}} Casts, Crew, Photos, Video, and Company Credits {{!}} INSIDENOLLY |url=https://www.insidenolly.ng/a-soldiers-story/ |language=en |access-date=2022-07-22 |archive-date=2020-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124120750/https://www.insidenolly.ng/a-soldiers-story/ |url-status=dead }}</ref>
|-
|
|TV series (My flatemates)
|Mimi
|Comedy
|<ref>{{Cite web |date=2020-10-31 |title=Rekiya Yusuf: People think I'm as feisty as Mimi The Nation Newspaper |url=https://thenationonlineng.net/rekiya-yusuf-people-think-im-as-feisty-as-mimi/ |access-date=2022-07-22 |language=en-US}}</ref>
|}
==Accolades==
{|class="wikitable"
!Year
!Event
!Prize
!Recipient
!Result
|-
| 2018
| GNSA
| ''Best Actress (TV series)''
| Herself
| {{Nom}}
|-
|2017
|Ghana Showbiz
|Best Actress in Comedy series
|
|Won
|-
|2017
|Maya Awards Africa
|Best New Act
|
|Nomination
|}
==Kundivihira==
{{Reflist}}
==External links==
* [https://m.imdb.com/name/nm9508167/?ref_=m_nmbio_bio_nm Rekiya Yusuf] on [[IMDb]]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Yusuf, Rekiya}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Year of birth missing (living people)]]
[[Category:21st-century Nigerian actresses]]
[[Category:Nigerian television actresses]]
[[Category:Nigerian film actresses]]
7c106991cuz14ds19ge6emm5ljo63mk
List of national archives
0
32545
146345
145409
2026-08-15T02:51:38Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146345
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''National archives''' nyɛla binkura biɛhisi shee ka tiŋgbana yuuni di zuɣu. Lahabali ŋɔ kalila binkura biɛhisi shee di be tiŋgbana balibu ni. Tiŋgbani shɛŋa ni, tiŋgbana bukunima duri n za binkura biɛhisi shee zaani.
{{Compact TOC|side=yes|top=yes|num=yes}}
==A==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Afghanistan}}
|[[National Archives of Afghanistan]]
|[[Kabul]]
|1890
|
|
|[[File:National Archives, Afghanistan.jpg|100px]]
|
|-
|{{flag|Albania}}
|[[General Directorate of Archives (Albania)|General Directorate of Archives]]
|[[Tirana]]
|1949
|
|
*[[Codex Beratinus]]
*[[Codex Beratinus II]]
*[[Elbasan Gospel Manuscript]]
|
|[http://www.arkiva.gov.al/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250908234823/https://arkiva.gov.al/ |date=2025-09-08 }}
|-
|{{flag|Algeria}}
|[[Centre Nationale des Archives (Algeria)|Centre Nationale des Archives]]
|[[Birkhadem|Birkhadem, Algiers]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20081210080433/http://www.archives-dgan.gov.dz/]
|-
|{{flag|American Samoa}}
|American Samoa's Office of Archives and Records Management
|[[Tutuila]]
|1978
|
|
|
|[http://www.dasoarmasg.net/archives-and-records-center]
|-
|{{flag|Andorra}}
|[[National Archives of Andorra]]
|[[Andorra la Vella]]
|1975
|
|
|[[File:Arxiu Nacional d'Andorra.JPG|100px]]
|[http://www.cultura.ad/arxiu-nacional-d-andorra]
|-
|{{flag|Angola}}
|[[Arquivo Histórico Nacional (Angola)|Arquivo Histórico Nacional]]
|[[Luanda]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Antigua and Barbuda}}
|Antigua and Barbuda National Archives
|[[St. John's, Antigua and Barbuda]]
|1982
|
|
|
|[http://www.antiguanationalarchives.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250724150515/https://www.antiguanationalarchives.org/ |date=2025-07-24 }}
|-
|{{flag|Argentina}}
|[[General Archive of the Nation (Argentina)|General Archive of the Nation]]
|[[Buenos Aires]]
|1821
|
*800,000 photographs
*100,000 volumes
*3,000 films
|
|[[File:Archivo General de la Nación (Calle 25 de Mayo).JPG|100px]]
|[http://www.argentina.gob.ar/interior/archivo-general-de-la-nacion]
|-
|{{flag|Armenia}}
|[[National Archives of Armenia]]
|[[Yerevan]]
|1923
|
|
|[[File:Հայաստանի ազգային արխիվ.jpg|100px]]
|[https://web.archive.org/web/20230201091847/http://armarchives.am/]
|-
|{{flag|Aruba}}
|[[National Archives of Aruba]]
|[[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]]
|1994
|
|
|[[File:National Archive of Aruba, Jun 03, 2021 03-17-31 PM.jpeg|100px]]
|[http://ana.aw/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250212181459/https://ana.aw/ |date=2025-02-12 }}
|-
|rowspan="2" |{{flag|Australia}}
|[[National Archives of Australia]]
|rowspan="2" |[[Canberra]]
|1961
|
*40,000,000 items
|
*[[Marion Mahony Griffin|Griffin drawings]]
*[[William James Mildenhall|Mildenhall photographic collection]]
|[[File:National Archives of Australia-East Block.jpg|100px]]
|[http://www.naa.gov.au/]
|-
|[[National Film and Sound Archive]]
|1984
|
*2,800,000 items
|
|[[File:National Film and Sound Archive, Canberra, 2022, 03 (2).jpg |100px]]
|[http://www.nfsa.gov.au/]
|-
|{{flag|Austria}}
|[[National Archives of Austria|Austrian State Archives]]
|[[Vienna]]
|1749
|
|
|[[File:Staatsarchiv Erdberg Sep 2006 001.jpg|100px]]
|[http://www.oesta.gv.at/]
|-
|{{flag|Azerbaijan}}
|[[National Archive Department of Azerbaijan]]
|[[Baku]]
|2002
|
|
|
|[http://www.milliarxiv.gov.az/]
|}
==B==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Bahamas}}
|[[National Archives of the Bahamas]]
|[[Nassau, Bahamas|Nassau]]
|1971
|
|
|
|[http://www.bahamasnationalarchives.bs/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814091700/http://www.bahamasnationalarchives.bs/ |date=2019-08-14 }}
|-
|{{flag|Bahrain}}
|[[National Library of Bahrain at Isa Cultural Centre]]
|[[Manama]]
|2008
|
|
|[[File:National Library at ICC.jpg|100px]]
|[http://www.icc.gov.bh/EN/Our%20Cultural%20Spaces/NationalLibrary/About/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|{{flag|Bangladesh}}
|[[National Archives of Bangladesh]]
|[[Dhaka]]
|1973
|
*225,000 volumes
|
|[[File:National Archives Bhaban, Agargaon.jpg|100px]]
|[http://www.nanl.gov.bd/site/page/be11f240-2893-46e0-a8db-18f76a6dc02b/-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214054726/https://nanl.gov.bd/site/page/be11f240-2893-46e0-a8db-18f76a6dc02b/- |date=2024-12-14 }}
|-
|rowspan="2" |{{flag|Barbados}}
|[[National Archives of Barbados]]
|[[Bridgetown]]
|
|
|
|
|
|-
|[[West Indies Federal Archives Centre]]
|[[Cave Hill, Saint Michael, Barbados]]
|2004
|
|
|
|[http://www.wifac.org/]
|-
|{{flag|Belarus}}
|[[National Archives of Belarus]]
|[[Minsk]]
|1927
|
|
|[[File:National archives of Belarus — main entrance.jpg|100px]]
|[https://web.archive.org/web/20180225011835/http://www.narb.by/]
|-
|{{flag|Belgium}}
|[[National Archives of Belgium]]
|[[Brussels]]
|
|
|
|[[File:Archives générales du Royaume.jpg|100px]]
|[http://www.arch.be/]
|-
|{{flag|Belize}}
|[[National Archives of Belize]]
|[[Belmopan]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Benin}}
|[[National Archives of Benin]]
|[[Porto-Novo]]
|1914
|
|
|
|[http://www.dan.ilemi.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190720075528/http://www.dan.ilemi.net/ |date=2019-07-20 }}
|-
|{{flag|Bermuda}}
|[[Bermuda National Library]]
|[[Hamilton, Bermuda]]
|1839
|
|
|[[File:Bermuda (UK) photos number 52 sign above Bermuda National Library.jpg|100px]]
|[http://www.bnl.bm/]
|-
|{{flag|Bhutan}}
|[[National Library of Bhutan|National Library & Archives of Bhutan]]
|[[Thimphu]]
|1967
|
|
|[[File:National Library and Archives, Bhutan, 2014-05-14.jpg|100px]]
|[http://www.library.gov.bt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604072544/http://www.library.gov.bt/ |date=2002-06-04 }}
|-
|{{flag|Bolivia}}
|[[National Archive and Library of Bolivia]]
|[[Sucre]]
|1836
|
*114,000 volumes
|
|[[File:Archivo y Biblioteca Nacionales de Bolivia 1.jpg|100px]]
|[https://web.archive.org/web/20210619052127/http://www.nationallibraryofbolivia.org/]
|-
|{{flag|Bosnia and Herzegovina}}
|[[Archives of Bosnia and Herzegovina]]
|[[Sarajevo]]
|
|
|
|[[File:Predsjedništvo BiH.JPG|100px]]
|[http://www.arhivbih.gov.ba/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904223539/http://www.arhivbih.gov.ba/ |date=2019-09-04 }}
|-
|{{flag|Botswana}}
|[[National Archives of Botswana]]
|[[Gaborone]]
|1967
|
*20,000 items
|
|[[File:Archives and Records management center Botswana 5.jpg|100px]]
|
|-
|{{flag|Brazil}}
|[[Brazilian National Archives|Arquivo Nacional]]
|[[Rio de Janeiro]]
|1838
|
*1,740,000 photographs
*124,000 films
*44,000 maps
*20,000 illustrations
*4,000 videotapes
|
|[[File:Arquivo Nacional (exterior).jpg|100px]]
|[http://www.gov.br/arquivonacional/pt-br]
|-
|{{flag|British Virgin Islands}}
|Archives and Records Management Unit, Governor's Office
|[[Road Town]]
|
|
|
|
|[http://www.bvi.gov.vg/content/national-archives-and-records-management-unit?width=600px&height=400px&inline=true] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250618000558/http://www.bvi.gov.vg/content/national-archives-and-records-management-unit?width=600px&height=400px&inline=true |date=2025-06-18 }}
|-
|{{flag|Brunei}}
|[[Brunei National Archives]]
|[[Bandar Seri Begawan]]
|1983
|
|
|
|
|-
|{{flag|Bulgaria}}
|[[:bg:Държавна_агенция_„Архиви“|Bulgarian Archives State Agency]]
|[[Sofia]]
|
|
|
|[[File:Bulgarian-Central-State-Archive.jpg|100px]]
|[http://www.archives.government.bg/]
|-
|{{flag|Burkina Faso}}
|[[National Archives Centre]]
|[[Ouagadougou]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20190701113547/http://archives.gov.bf/]
|-
|{{flag|Burundi}}
|DMS Burundi
|[[Bujumbura]]
|
|
|
|
|
|}
==C==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Cambodia}}
|[[National Archives of Cambodia]]
|[[Phnom Penh]]
|
|
|
|[[File:National Archives of Cambodia.jpg|100px]]
|[http://nac.gov.kh]
|-
|{{flag|Cameroon}}
|[[National Archives of Cameroon]]
|[[Yaoundé]]
|1966
|
*64,000 volumes
|
|
|
|-
|{{flag|Canada}}
|[[Library and Archives Canada]]
|[[Ottawa]]
|2004
|
*30,000,000 photographs
*20,000,000 books
*3,000,000 architectural drawings, plans and maps
*425,000 works of art
*550,000 music items
*90,000 films
|
|[[File:Library and Archives Canada.JPG|100px]]
|[http://www.bac-lac.gc.ca/eng]
|-
|{{flag|Cape Verde}}
|[[Arquivo Histórico Nacional (Cape Verde)|Arquivo Histórico Nacional]]
|[[Praia]]
|1988
|
|
|[[File:Arquivo Histórico Nacional, Praia, Cape Verde.jpg|100px]]
|
|-
|{{flag|Catalonia}}
|[[National Archive of Catalonia]]
|[[Sant Cugat del Vallès]]
|1980
|
|
|[[File:Arxiu Nacional de Catalunya.jpg|100px]]
|[https://anc.gencat.cat/ca/inici/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260115120706/https://anc.gencat.cat/ca/inici/index.html |date=2026-01-15 }}
|-
|{{flag|Cayman Islands}}
|Cayman Islands National Archive
|[[George Town, Cayman Islands]]
|1991
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20210126142514/http://www.cina.gov.ky/portal/page/portal/cnahome]
|-
|{{flag|Chad}}
|Archives Nationales du Tchad
|
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Chile}}
|[[National Archives of Chile]]
|[[Santiago]]
|1927
|
|
|[[File:ArchivoNacionalChile1.JPG|100px]]
|[http://www.archivonacional.gob.cl/]
|-
|{{flag|China}}
|[[National Archives Administration of China]] ({{aka}} the Central Archives)
|[[Beijing]]
|1954
|
*80,000,000 items
|
|
|[http://www.saac.gov.cn/]
|-
|{{flag|Colombia}}
|[[General Archive of the Nation (Colombia)|General Archive of the Nation]]
|[[Bogotá]]
|1989
|
|
|[[File:BOG AGN.jpg|100px]]
|[http://www.archivogeneral.gov.co/]
|-
|{{flag|Comoros}}
|[[Comoros National Library]]
|[[Moroni, Comoros]]
|1979
|
|
|
|
|-
|{{flag|Republic of the Congo}}
|[[Archives Nationales du Congo]]
|[[Brazzaville]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Cook Islands}}
|[[National Archives of the Cook Islands]]
|
|1974
|
*4,000 photographs
|
|
|[http://www.culture.gov.ck/category/national-archives/]
|-
|{{flag|Costa Rica}}
|[[National Archives of Costa Rica]]
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|1881
|
|
|
|[http://www.archivonacional.go.cr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025002549/http://www.archivonacional.go.cr/ |date=2014-10-25 }}
|-
|{{flag|Croatia}}
|[[Croatian State Archives]]
|[[Zagreb]]
|1763
|
|
|[[File:Zagreb - Hrvatski državni arhiv (44791668054).jpg|100px]]
|[http://www.arhiv.hr/]
|-
|{{flag|Cuba}}
|[[Archivo Nacional de la República de Cuba]]
|[[Havana]]
|1840
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20161012043226/http://www.arnac.cu/]
|-
|{{flag|Curacao}}
|Nationaal Archief Curacao
|[[Willemstad]]
|
|
|
|
|[http://www.nationaalarchief.cw/]
|-
|{{flag|Cyprus}}
|[[Cyprus State Archives]]
|[[Nicosia]]
|1972
|
|
|
|[http://www.mjpo.gov.cy/mjpo/statearchive.nsf/index_en/index_en?OpenDocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251114050928/http://www.mjpo.gov.cy/mjpo/statearchive.nsf/index_en/index_en?OpenDocument |date=2025-11-14 }}
|-
|{{flag|Czech Republic}}
|[[National Archives (Czech Republic)|National Archives]]
|[[Prague]]
|
|
|
*[[Golden Bull of Sicily]]
*[[Zemské desky]]
|[[File:National Archive, Prague Chodov.jpg|100px]]
|[http://www.nacr.cz/]
|}
==D==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Democratic Republic of the Congo}}
|[[Institut National des Archives du Congo]]
|[[Kinshasa]]
|1989
|
*3,000 volumes
|
|
|
|-
|{{flag|Denmark}}
|[[Danish National Archives]]
|[[Copenhagen]]
|1889
|
|
|
|[http://en.rigsarkivet.dk/]
|-
|{{flag|Djibouti}}
|Archives Nationales et Bibliotheque de Djibouti
|[[Balbala]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Dominica}}
|Dominica Library & Information Service
|[[Roseau]]
|1843
|
|
|
|[http://dlis.gov.dm/national-archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250912225818/http://www.dlis.gov.dm/national-archives |date=2025-09-12 }}
|-
|{{flag|Dominican Republic}}
|[[Archivo General de la Nación de República Dominicana]]
|[[Santo Domingo]]
|1935
|
|
|
|[http://agn.gob.do/index.php]
|}
==E==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|rowspan="2" |{{flag|East Timor}}
|[[National Archives of East Timor]]
|rowspan="2" |[[Dili]]
|1999
|
|
|[[File:Direção Geral do Arquivo Nacional Timor-Leste, 2023 (02).jpg|100px]]
|
|-
|[[Timorese Resistance Archive and Museum]]
|2005
|
|
|[[File:Rampa entrada AMRT1.jpg|100px]]
|[http://amrt-ip.tl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231029165011/https://amrt-ip.tl/ |date=2023-10-29 }}
|-
|{{flag|Ecuador}}
|[[National Archives of Ecuador]]
|[[Quito]]
|1884
|
|
|
|
|-
|{{flag|Egypt}}
|[[Egyptian National Library and Archives]]
|[[Cairo]]
|1870
|
|
|
|[http://www.darelkotob.gov.eg/]
|-
|{{flag|El Salvador}}
|[[National Library of El Salvador]]
|[[San Salvador]]
|2023
|
|
|[[File:Vista aérea de Biblioteca Nacional de El Salvador.jpg|100px]]
|
|-
|{{flag|Eritrea}}
|[[National Archives of Eritrea]]
|[[Asmara]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Estonia}}
|[[National Archives of Estonia]]
|[[Tartu]]
|1999
|
|
|[[File:Noora.tartu.jpg|100px]]
|[http://www.ra.ee/en/]
|-
|{{flag|Eswatini}}
|[[Eswatini National Archives]]
|[[Lobamba]]
|1971
|
|
|
|[http://www.gov.sz/index.php/ministries-departments/ministry-of-ict/national-archives]
|-
|{{flag|Ethiopia}}
|[[National Archives and Library of Ethiopia]]
|[[Addis Ababa]]
|1944
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20230310150155/https://www.nala.gov.et/]
|}
==F==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Falkland Islands}}
|[[Jane Cameron National Archives]]
|[[Stanley, Falkland Islands|Stanley]]
|1841
|
|
|
|[http://www.nationalarchives.gov.fk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806085718/https://nationalarchives.gov.fk/ |date=2025-08-06 }}
|-
|{{flag|Faroe Islands}}
|[[National Archives of the Faroe Islands]]
|[[Tórshavn]]
|1932
|
|
|
|[http://www.tjodsavnid.fo/eng] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240531061159/https://www.tjodsavnid.fo/eng |date=2024-05-31 }}
|-
|{{flag|Fiji}}
|[[National Archives of Fiji]]
|[[Suva]]
|1954
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20230418171423/https://www.archives.gov.fj/]
|-
|{{flag|Finland}}
|[[National Archives of Finland]]
|[[Helsinki]]
|1816
|
*726,000 maps
*334,000 volumes
|
|[[File:Helsinki July 2013-19.jpg|100px]]
|[http://kansallisarkisto.fi/etusivu]
|-
|{{flag|France}}
|[[Archives Nationales (France)|Archives Nationales]]
|[[Paris]] and [[Pierrefitte-sur-Seine]]
|1790
|
|
|[[File:Site-de-Pierrefitte-sur-Seine (Architecte Massimiliano Fuksas). Archives nationales (France).jpg|100px]]
|[http://www.archives-nationales.culture.gouv.fr/]
|}
==G==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Gabon}}
|[[National Archives of Gabon]]
|[[Libreville]]
|1969
|
|
|
|
|-
|{{flag|Gambia}}
|The Gambia National Records Service
|[[Banjul]]
|1966
|
|
*Audio recordings and oral histories in various [[Mande languages|Mande]], [[Niger–Congo languages|Niger–Congo]] and [[Atlantic–Congo languages]] - including [[Mandinka language|Mandinka]], [[Fula language|Fula]], [[Wolof language|Wolof]], [[Jola languages|Jola]], [[Krio language|Krio]], [[Soninke language|Soninke]], [[Manjak language|Manjak]], [[Serer language|Serer]] and [[Karoninka people|Karoninka.]]<ref>{{Cite journal|last=Ceesay|first=Hassoum|date=2018|title=Doing Archival Research in The Gambia: Locating and Appraising the Sources|url=https://www.redalyc.org/journal/5940/594066298008/html/|journal=Esboços: histórias em contextos globais|language=en|volume=25|issue=39|pages=49–67}}</ref>
*Pre-colonial and rare colonial texts containing documentation, data, social histories, women's histories and plant knowledge
|
|
|-
|{{flag|Georgia}}
|[[National Archives of Georgia]]
|[[Tbilisi]]
|1920
|
*274,625 photographs
|
|[[File:National Archives of Georgia Building.jpg|100px]]
|[http://archive.gov.ge/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910110827/https://archive.gov.ge/en |date=2025-09-10 }}
|-
|{{flag|Germany}}
|[[German Federal Archives]]
|[[Koblenz]]
|1952
|
|
|[[File:Bundesarchiv Koblenz.jpg|100px]]
|[http://www.bundesarchiv.de/EN/Navigation/Home/home.html]
|-
|rowspan="2" |{{flag|Ghana}}
|[[National Archives of Ghana]] (until 1997)
|[[Accra]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Public Records and Archives Administration Department]]
|
|1997
|
|
|
|[http://praad.gov.gh/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250914174831/http://praad.gov.gh/ |date=2025-09-14 }}
|-
|{{flag|Gibraltar}}
|[[Gibraltar Archives]]
|[[Gibraltar]]
|1969
|
|
|[[File:Gibraltar Archives entrance.jpg|100px]]
|[http://www.nationalarchives.gi/Default.aspx]
|-
|{{flag|Greece}}
|[[General State Archives (Greece)|General State Archives]]
|[[Psychiko]]
|1914
|
|
|
|[http://www.gak.gr/index.php/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250517215717/http://www.gak.gr/index.php/en/ |date=2025-05-17 }}
|-
|{{flag|Greenland}}
|[[Greenland National Museum]]
|[[Nuuk]]
|1982
|
|
*[[Ammassalik wooden maps]]
*15th-century mummies and clothing of the [[Thule people|Thule]] / [[Greenlandic Inuit]] culture at the [[Qilakitsoq]] archaeological site
*Pearyland Umiaq, the oldest intact skin boat in the world
*Over 35,000 [[Repatriation (cultural property)|repatriated]] cultural objects, originally held in the collections of the [[National Museum of Denmark]]
|[[File:Greenland National Museum.jpg|100px]]
|[http://en.nka.gl/]
|-
|{{flag|Grenada}}
|[[Grenada National Museum]]
|[[St. George's, Grenada|St. George's]]
|1959
|
|
*Grenada Plantation Records, 1737-1845
|[[File:Grenada National Museum C IMG 0488.JPG|100px]]
|[http://museum.gd/]
|-
|{{flag|Guam}}
|[[Guam Museum]]
|[[Hagåtña, Guam|Hagåtña]]
|1980
|
|
|[[File:Another shot of the Guam Museum (49332191502).jpg|100px]]
|[http://www.guammuseumfoundation.org/]
|-
|rowspan="2" |{{flag|Guatemala}}
|[[:es:Archivo_General_de_Centro_América|Archivo General de Centro América]]
|rowspan="2" |[[Guatemala City]]
|1846
|
*Documents dating from 1537 onwards - relating to government, commerce, colonialism, revolutions, religion and more
|
|[[File:Archivo General de Centro América.jpg|100px]]
|[http://ahgua.ufm.edu/]
|-
|[[Guatemala National Police Archives]]
|Discovered in 2005
|
*80 million pages of documents from, dating from the late 19th-century through the [[Guatemalan Civil War]]
|
*Largest recovered collection of state secrets in Latin America
*Documents detailing kidnappings, torture, murders, and [[Enforced disappearance|disappearances]] of the estimated 200,000 civilians who perished during the [[Guatemalan Civil War]]
|
|
|-
|{{flag|Guinea}}
|[[National Archives of Guinea]]
|[[Conakry]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Guinea-Bissau}}
|[[Arquivos Históricos Nacionais da República da Guiné-Bissau]]
|[[Bissau]]
|1984
|
|
|
|[http://www.inep.gw/arquivos/]
|-
|{{flag|Guyana}}
|[[National Archives of Guyana]] ({{aka}} the Walter Rodney Archives)
|[[Georgetown, Guyana]]
|1958
|
|
|[[File:National archives of guyana.jpg|100px]]
|
|}
==H==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Haiti}}
|[[National Archives of Haiti|Archives Nationales d'Haïti]]
|[[Port-au-Prince]]
|1860
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20200422113609/http://www.archivesnationales.gouv.ht/fr/index.php]
|-
|{{flag|Honduras}}
|[[:es:Archivo_Nacional_de_Honduras|Archivo Nacional de Honduras]]
|[[Tegucigalpa]]
|1880
|
|
|[[File:Tegucigalpa Presidential Palace.jpg|100px]]
|[http://cdihh.ihah.hn/archivo-nacional-de-honduras/]
|-
|{{flag|Hong Kong}}
|[[Government Records Service]]
|[[Kwun Tong]], [[Kowloon]]
|1989
|
|
|[[File:HK HongKongPublicRecordsBuilding.JPG|100px]]
|[http://www.grs.gov.hk/en/index.html]
|-
|{{flag|Hungary}}
|[[National Archives of Hungary]]
|[[Budapest]]
|1756
|
|
|[[File:National Archives of Hungary, Budapest.jpg|100px]]
|[http://mnl.gov.hu/angol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251008035510/https://mnl.gov.hu/angol |date=2025-10-08 }}
|}
==I==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Iceland}}
|[[National Archives of Iceland]]
|[[Reykjavík]]
|1882
|
|
|
|[http://skjalasafn.is/]
|-
|{{flag|India}}
|[[National Archives of India]]
|[[New Delhi]]
|1891
|
|
|[[File:National Archives of India Interiors.jpg|100px]]
|[https://web.archive.org/web/20231127152001/http://nationalarchives.nic.in/]
|-
|{{flag|Indonesia}}
|[[National Archives of Indonesia]]
|[[Jakarta]]
|1819
|
|
*Largest global archival collection related to the [[Dutch East India Company]]
|[[File:National Archives of Indonesia (new location).jpg|100px]]
|[http://www.anri.go.id/]
|-
|{{flag|Iran}}
|[[National Library and Archive of Iran]]
|[[Tehran]]
|1899
|
*55,000 old books, including 28,158 manuscripts and more than 26,000 lithographs featuring old lead printing
*An Iranian Studies collection that includes 80,410 books, 2,300 dissertations and 6000 journals
*An Islam Studies collection with 8,203,238 books, magazines and tapes
*The library has 14 halls with 15 million library items
|
*Smallest known octagonal Quran (3 x 3.3 cm), قرآن هشت ضلعی
|[[File:Archive of national library of iran.jpg|100px]]
|[http://www.nlai.ir/]
|-
|{{flag|Iraq}}
|[[Iraq National Library and Archive]]
|[[Baghdad]]
|1920
|
|
*One of the oldest copies of the [[Quran]] (which was destroyed during the [[2003 invasion of Iraq]] by the United States)
|
|[http://www.iraqnla.gov.iq/]
|-
|{{flag|Ireland}}
|[[National Archives of Ireland]]
|[[Dublin]]
|1867
|
|
*''Primary'' (Griffith) ''Valuation,'' 1847-1864 land and buildings value directory
|[[File:National archives ireland (doyler79).jpg|100px]]
|[http://www.nationalarchives.ie/]
|-
|{{flag|Isle of Man}}
|[[Manx Museum]]
|[[Douglas, Isle of Man]]
|1922
|
|
|[[File:Douglas - Manx Museum (cropped).jpg|100px]]
|[http://manxnationalheritage.im/our-sites/manx-museum/]
|-
|rowspan="2" |{{flag|Israel}}
|[[Israel State Archives]]
|[[Jerusalem]]
|1949
|
*400 million documents, maps, stamps, audio tapes, video clips, photographs and special publications
|
|
|[http://catalog.archives.gov.il/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250917003434/https://catalog.archives.gov.il/ |date=2025-09-17 }}
|-
|[[Central Zionist Archives]]
|[[West Jerusalem]]
|1919
|
|
*Personal papers of [[Theodor Herzl]], [[Nahum Sokolow]], [[David Wolffsohn]], [[Max Bodenheimer]], [[Henrietta Szold]], [[Eliezer Ben Yehuda]], [[Haim Arlosoroff]] and other functionaries of the Zionist movement
*Files of the General Council ([[Va'ad Leumi]])
|[[File:Central Zionist Archives Building in Jerusalem.JPG|100px]]
|[http://www.zionistarchives.org.il/en/Pages/Default.aspx]
|-
|{{flag|Italy}}
|[[Central Archives of the State (Italy)|Central Archives of the State]]
|[[Rome]]
|1875
|
|
|[[File:Piazzale degli archivi.jpg|100px]]
|[http://acs.cultura.gov.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915095501/https://acs.cultura.gov.it/ |date=2025-09-15 }}
|-
|{{flag|Ivory Coast}}
|Archives Nationales du Côte d´Ivoire
|[[Abidjan]]
|
|
|
|
|
|}
==J==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Jamaica}}
|[[Jamaica Archives and Records Department]]
|[[Kingston, Jamaica]]
|1955
|
|
|
|[http://www.jard.gov.jm/]
|-
|{{flag|Japan}}
|[[National Archives of Japan]]
|[[Chiyoda, Tokyo]]
|1959
|
|
|[[File:Kobunsyokan.jpg|100px]]
|[http://www.archives.go.jp/]
|-
|{{flag|Jordan}}
|[[National Library of Jordan]]
|[[Amman]]
|1977
|
|
|
|[http://www.nl.gov.jo/Default/Ar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910170620/https://nl.gov.jo/Default/Ar |date=2025-09-10 }}
|}
==K==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|rowspan="3" |{{flag|Kazakhstan}}
|National Archives of Kazakhstan
|[[Astana]]
|2002
|
|
|
|[http://www.ulttykarhiv.kz/en/]
|-
|Central State Archive of the Republic of Kazakhstan
|rowspan="2" |[[Almaty]]
|
|
|
|
|
|-
|Republic of Kazakhstan Presidential Archive
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Kenya}}
|[[Kenya National Archives]]
|[[Nairobi]]
|1965
|
*40,000 volumes
|
|[[File:Lascar Kenya National Archives building (4540823420).jpg|100px]]
|[http://www.archives.go.ke/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826195624/http://www.archives.go.ke/ |date=2019-08-26 }}
|-
|{{flag|Kiribati}}
|Kiribati National Library and Archives
|[[Bairiki]]
|
|
|
|
|
|-
|rowspan="2" |{{flag|Kosovo}}
|[[National Library of Kosovo]]
|rowspan="2" |[[Pristina]]
|1944
|
*382,806 books
|
|[[File:National Public Library Pristina Qiv Owned Image 30 August 2008.jpg|100px]]
|[http://biblioteka-ks.org/]
|-
|State Agency of Archives of Kosovo.|State Agency of Archives of Kosovo<ref>{{Cite web|date=2023-10-12|title=Kosovo's forgotten archive - K2.0|url=https://kosovotwopointzero.com/en/kosovos-forgotten-archive/|access-date=2023-12-22|website=Kosovo 2.0}}</ref>
|1977
|
|
|
|
|-
|{{flag|Kuwait}}
|[[National Library of Kuwait]]
|[[Kuwait City]]
|1923
|
*465,000 books
|
|
|[http://www.nlk.gov.kw/]
|-
|rowspan="2" |{{flag|Kyrgyzstan}}
|[[National Library of the Kyrgyz Republic]]
|rowspan="2" |[[Bishkek]]
|1934
|
|
|[[File:Nationallibrary.jpg|100px]]
|[http://nlkr.gov.kg/]
|-
|Central State Archives of the Republic of Kyrgyzstan
|
|
|
|
|
|}
==L==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Lebanon}}
|[[Centre des Archives Nationales (Lebanon)|Centre des Archives Nationales]]
|[[Beirut]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20190402205324/http://www.can.gov.lb/]
|-
|{{flag|Liberia}}
|[[Center for National Documents and Records (Liberia)|Center for National Documents and Records]]
|[[Monrovia]]
|1977
|
|
|
|
|-
|{{flag|Libya}}
|[[National Archives of Libya]]
|[[Tripoli, Libya]]
|
|
|
|[[File:Al-Saraya al-Hamra Fortress, Tripoli (5282695461).jpg|100px]]
|
|-
|{{flag|Liechtenstein}}
|[[Liechtenstein National Archives]]
|[[Vaduz]]
|1961
|
|
|[[File:Liechtensteinisches Landesarchiv, Vaduz.jpg|frameless|100x100px]]
|[https://www.llv.li/de/landesverwaltung/amt-fuer-kultur/landesarchiv]
|-
|{{flag|Lithuania}}
|[[Office of the Chief Archivist of Lithuania]]
|[[Vilnius]]
|
|
|
|[[File:Archyvai by Augustas Didzgalvis.jpg|100px]]
|[http://archyvai.lrv.lt/lt/]
|-
|{{flag|Luxembourg}}
|Archives nationales de Luxembourg (ANLux)
|
|
|
|
|
|[http://www.anlux.lu/multi/]
|}
==M==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Madagascar}}
|[[National Archives of Madagascar]]
|
|
|
*30,000 volumes
|
|
|
|-
|{{flag|Malawi}}
|[[National Archives of Malawi]]
|
|
|
|
|
|[http://www.sdnp.org.mw/ruleoflaw/archives/index.html]
|-
|{{flag|Malaysia}}
|[[National Archives of Malaysia]]
|[[Kuala Lumpur]]
|1957
|
|
|
|
|-
|{{flag|Mali}}
|[[Direction Nationale des Archives du Mali]]
|[[Bamako]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Malta}}
|[[National Archives of Malta]]
|[[Rabat, Malta]]
|
|
|
|[[File:'Rabat' 26.jpg|100px]]
|[http://nationalarchives.gov.mt/en/]
|-
|{{flag|Marshall Islands}}
|[[Alele Museum & Public Library]]
|
|
|
|
|[[File:Alele Museum Aussenansicht.JPG|100px]]
|[https://web.archive.org/web/20230111012736/https://www.alele.org/]
|-
|{{flag|Mauritania}}
|[[National Archives of Mauritania]]
|
|1955
|
*3,000 volumes
|
|
|
|-
|{{flag|Mauritius}}
|[[National Archives of Mauritius]]
|[[Coromandel, Mauritius]]
|1815
|
|
|
|[http://nationalarchives.govmu.org/nationalarchives/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250716100316/https://nationalarchives.govmu.org/nationalarchives/ |date=2025-07-16 }}
|-
|{{flag|Mexico}}
|[[Archivo General de la Nación (Mexico)|Archivo General de la Nación]]
|[[Mexico City]]
|
|
|
|[[File:Archivo General de la Nación (6541430793) (2).jpg|100px]]
|[http://www.gob.mx/agn]
|-
|{{flag|Mongolia}}
|[[National Archives of Mongolia]]
|[[Ulaanbaatar]]
|1927
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20191101213240/http://www.archives.gov.mn/]
|-
|{{flag|Montenegro}}
|[[State Archives of Montenegro]]
|[[Cetinje]]
|1951
|
|
|
|[http://dacg.me/]
|-
|{{flag|Morocco}}
|[[National Library of the Kingdom of Morocco]]
|[[Rabat]]
|1924
|
|
|[[File:Bibliothèque Nationale du Royaume du Maroc.jpg|100px]]
|[http://bnrm.ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221231140017/http://www.bnrm.ma/ |date=2022-12-31 }}
|-
|{{flag|Mozambique}}
|[[Arquivo Histórico de Moçambique]]
|
|1934
|
|
|
|
|-
|{{flag|Myanmar}}
|[[National Archives of Myanmar]]
|[[Naypyidaw]]
|1973
|
|
|
|[http://www.nam.gov.mm/]
|}
==N==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Namibia}}
|[[National Archives of Namibia]]
|[[Windhoek]]
|1939
|
*6,000 maps
*40,000 photographs
*30,000 audiovisual items
|
|
|[http://nan.gov.na/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250814183809/https://nan.gov.na/ |date=2025-08-14 }}
|-
|{{flag|Netherlands}}
|[[Nationaal Archief]]
|[[The Hague]]
|1802
|
|
|[[File:200218 3291 HZF0299 lowres.jpg|100px]]
|[http://www.nationaalarchief.nl/]
|-
|{{flag|New Zealand}}
|[[Archives New Zealand]]
|[[Wellington]]
|
|
|
|[[File:Archives New Zealand building in Wellington.JPG|100px]]
|[http://www.archives.govt.nz/]
|-
|{{flag|Nicaragua}}
|[[General National Archive (Nicaragua)|General National Archive]]
|[[Managua]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Niger}}
|Archives nationales du Niger<ref name=BANQ>{{cite book|editor=Marcel Lajeunesse|title=Les Bibliothèques nationales de la francophonie|publisher=[[Bibliothèque et Archives nationales du Québec]]|url=https://www.banq.qc.ca/documents/a_propos_banq/nos_publications/nos_publications_a_z/Bibliotheques_nationales_Francophonie.pdf|language=fr|oclc=401164333|edition=3rd|year=2008|access-date=2025-09-11|archive-date=2022-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004200154/https://www.banq.qc.ca/documents/a_propos_banq/nos_publications/nos_publications_a_z/Bibliotheques_nationales_Francophonie.pdf|url-status=bot: unknown}} {{free access}}</ref>
|
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Nigeria}}
|[[National Archives of Nigeria]]
|[[Abuja]]
|
|
|
|[[File:National Archives of Nigeria, University of Ibadan.jpg|100px]]
|[http://nationalarchivesofnigeria.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251218040114/https://nationalarchivesofnigeria.org/ |date=2025-12-18 }}
|-
|{{flag|Norway}}
|[[National Archival Services of Norway]]
|[[Oslo]]
|1817
|
|
|[[File:Norways national archive.jpg|100px]]
|[http://www.arkivverket.no/]
|}
==O==
==P==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Pakistan}}
|[[National Archives of Pakistan]]
|[[Islamabad]]
|
|
*19,000 books
|
|
|[http://archives.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250911211547/https://archives.gov.pk/ |date=2025-09-11 }}
|-
|rowspan="4" |{{flag|Palestine}}
|[[Palestine National Archives]]
|[[Ramallah]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20191205022135/http://www.pnac.pna.ps/ar_new/index.php?p=home]
|-
|[[Central Archives of Gaza City]]
|[[Gaza City]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Al-Budeiri Library]]
|rowspan="2" |[[Old City of Jerusalem]]
|
|
*900 manuscripts
|
|[[File:Muslim IMG 1618.jpg|100px]]
|
|-
|[[Khalidi Library]]
|1900
|
|
*One of [[Ottoman Palestine|Ottoman Palestine's]] first public libraries and historical document collections
|[[File:Jerusalem KhalidiLibrary JA0r.jpg|100px]]
|[http://www.khalidilibrary.org/en]
|-
|{{flag|Panama}}
|[[National Archives of Panama]]
|[[Panama City]]
|1912
|
|
|[[File:Archivos de Panamá 03.jpg|100px]]
|[http://www.archivonacional.gob.pa/]
|-
|{{flag|Paraguay}}
|Archivo Nacional de Asunción
|
|
|
|
|
|[http://archivonacional.gov.py/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915191148/https://archivonacional.gov.py/ |date=2025-09-15 }}
|-
|{{flag|Peru}}
|[[General Archive of the Nation (Peru)|General Archive of the Nation]]
|[[Lima]]
|1872
|
|
|
|[http://www.gob.pe/agn]
|-
|{{flag|Philippines}}
|[[National Archives of the Philippines]]
|[[Manila]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20231226065433/http://www.nationalarchives.gov.ph/]
|-
|rowspan="2"|{{flag|Poland}}
|[[Central Archives of Historical Records]]
|rowspan="2"|[[Warsaw]]
|1808
|
|
|[[File:Pałac Raczyńskich w Warszawie 2023.jpg|100px]]
|[http://agad.gov.pl/]
|-
|[[National Digital Archives]]
|style="text-align: center;"|2008<br/>(1955)
|
*over 15,000,000 photographs
*over 40,000 sound recordings
*about 2,400 motion pictures
|
|
|[https://www.nac.gov.pl/]
|-
|{{flag|Portugal}}
|[[Torre do Tombo National Archive]]
|[[Lisbon]]
|1378
|
|
|[[File:Torre do tombo 2.JPG|100px]]
|[http://antt.dglab.gov.pt/]
|-
|{{flag|Puerto Rico}}
|[[Archivo General de Puerto Rico]]
|[[San Juan, Puerto Rico]]
|1955
|
|
|[[File:Biblioteca Nacional de Puerto Rico entrance - San Juan Puerto Rico.jpg|100px]]
|[http://www.icp.pr.gov/archivo-general/]
|}
==Q==
==R==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Romania}}
|[[National Archives of Romania]]
|[[Bucharest]]
|
|
*70,000 books
|
|[[File:NatlArchivesBucharest2.JPG|100px]]
|[http://arhivelenationale.ro/site/]
|-
|rowspan="4" |{{flag|Russia}}
|[[Russian State Archive of Contemporary History]]
|rowspan="4" |[[Moscow]]
|
|
|
|
|rowspan="2" |[https://web.archive.org/web/20230927051203/https://rusarchives.ru/federal/rgani/]
|-
|[[Russian State Archive of Socio-Political History]]
|
|
|
|[[File:Bolshaya Dmitrovka 15 (RGASPI).JPG|100px]]
|-
|[[Russian State Archive of Literature and Art]]
|1941
|
|
|[[File:RGALI.jpg|100px]]
|[http://www.rgali.ru/]
|-
|[[State Archive of the Russian Federation]]
|1992
|
|
|[[File:GARF 1.jpg|100px]]
|[http://statearchive.ru/]
|-
|{{flag|Rwanda}}
|[[National Archives of Rwanda]]
|[[Kigali]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20230208212133/https://ralsa.myculture.gov.rw/]
|}
==S==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}}
|[[Saharawi National Archive]]
|
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|San Marino}}
|[[State Archives of San Marino]]
|
|
|
|
|
|[http://antichidocumenti.sm/archivio/servlet/archivio.hic.admin.HLogon?MTipo=G&MPasso=3]
|-
|{{flag|Scotland}}
|[[National Archives of Scotland]]
|[[Edinburgh]]
|
|
|
|
|[http://www.nrscotland.gov.uk/]
|-
|{{flag|Senegal}}
|[[National Archives of Senegal]]
|[[Dakar]]
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20120619192557/http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html]
|-
|{{flag|Serbia}}
|[[Archive of Serbia|State Archives of Serbia]]
|[[Belgrade]]
|1900
|
|
|[[File:Building of the Serbian Archives.jpg|100px]]
|[http://arhivsrbije.rs/en]
|-
|{{flag|Seychelles}}
|[[Seychelles National Archives]]
|[[Mahé, Seychelles]]
|1964
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20220126004258/http://www.sna.gov.sc/]
|-
|{{flag|Singapore}}
|[[National Archives of Singapore]]
|
|
|
|
|[[File:National Archives of Singapore (2).jpg|100px]]
|[http://www.nas.gov.sg/archivesonline/]
|-
|{{flag|Slovakia}}
|[[Slovak National Archives]]
|[[Bratislava]]
|1928
|
|
|[[File:Slovenský národný archív 06.jpg|100px]]
|[http://www.minv.sk/?sna]
|-
|{{flag|Slovenia}}
|[[Archives of the Republic of Slovenia]]
|[[Ljubljana]]
|
|
|
|
|[http://www.gov.si/en/state-authorities/bodies-within-ministries/archives-of-the-republic-of-slovenia/]
|-
|{{flag|South Africa}}
|[[National Archives and Records Service of South Africa]]
|[[Arcadia, Pretoria]]
|
|
|
|
|[http://www.nationalarchives.gov.za/]
|-
|{{flag|South Korea}}
|[[National Archives of Korea]]
|[[Daejeon]]
|
|
|
|[[File:Administrative repository of National Archives of Korea.jpg|100px]]
|[http://www.archives.go.kr/next/viewMainNew.do]
|-
|{{flag|South Sudan}}
|[[National Archives of South Sudan]]
|[[Juba]]
|
|
|
|
|
|-
|rowspan="3" |{{flag|Spain}}
|{{Interlanguage link multi|Archivo Histórico Nacional|es}}
|[[Madrid]]
|1866
|
|
|[[File:Archivo Histórico Nacional de España (Madrid) 01.jpg|100px]]
|[http://www.cultura.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/ahn/portada.html]
|-
|[[General Archive of the Indies]]
|[[Seville]]
|
|
*43,000 volumes
*80,000,000 pages
|
|[[File:Archivo de Indias 002.jpg|100px]]
|[http://www.cultura.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/agi/portada.html]
|-
|[[Archivo General de Simancas]]
|[[Simancas]]
|[[1540]]
|
|
|[[File:Castillo de Simancas.jpg|100px]]
|[http://www.cultura.gob.es/cultura/areas/archivos/mc/archivos/ags/portada.html]
|-
|{{flag|Sri Lanka}}
|[[Department of National Archives]]
|[[Colombo]]
|
|
|
|[[File:DKoehl colombo department of national archives.JPG|100px]]
|[http://archives.gov.lk/web/index.php?lang=en]
|-
|{{flag|Sudan}}
|[[National Records Office of Sudan]]
|[[Khartoum]]
|
|
*13,000 volumes
*20,000,000 documents
|
|
|[http://www.sudanmemory.org/collections/national-record-office/]
|-
|{{flag|Suriname}}
|[[National Archives of Suriname]]
|[[Paramaribo]]
|
|
|
|[[File:Gebouw nationaal archief suriname.jpg|100px]]
|[http://nationaalarchief.sr/]
|-
|{{flag|Sweden}}
|[[National Archives of Sweden]]
|[[Stockholm]]
|
|
|
|[[File:Riksarkivet 2011b.jpg|100px]]
|[http://riksarkivet.se/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106031932/http://riksarkivet.se/ |date=2013-11-06 }}
|-
|rowspan="4" |{{flag|Switzerland}}
|[[Swiss Federal Archives]]
|rowspan="2" |[[Bern]]
|1798
|
|
|[[File:Swiss Federal Archives building.JPG|100px]]
|[http://www.bar.admin.ch/bar/de/home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910235437/https://www.bar.admin.ch/bar/de/home.html |date=2025-09-10 }}
|-
|[[Swiss Literary Archives]]
|1991
|
|
|[[File:Bern Nationalbibliothek Sammlung-9.jpg|100px]]
|[http://www.nb.admin.ch/snl/fr/home/portrait/als.html]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|[[Swiss Film Archive]]
|[[Lausanne]]
|
|
*85,000 films
*26,000 books
*3,000,000 photographs
|
|[[File:Casino Montbenon.jpg|100px]]
|[http://www.cinematheque.ch/en]
|-
|[[Swiss National Sound Archives]]
|[[Lugano]]
|1984
|
|
|[[File:Centro San Carlo entrata.JPG|100px]]
|[http://www.fonoteca.ch/index_en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250910234342/https://www.fonoteca.ch/index_en.htm |date=2025-09-10 }}
|}
==T==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Taiwan}}
|[[國家發展委員會檔案管理局|National Archives Administration, National Development Council]]
|[[Linkou District|Linkou, New Taipei City]]
|2014
|
*31,098.61 meters of paper documents
|
|
|[http://www.archives.gov.tw/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917052616/http://www.archives.gov.tw/english/ |date=2008-09-17 }}
|-
|{{flag|Tanzania}}
|[[Tanzania National Archives]]
|[[Dar es Salaam]]
|1962
|
|
|
|
|-
|rowspan="2" |{{flag|Thailand}}
|[[National Archives of Thailand]]
|[[Bangkok]]
|
|
*444,009 photographs
*808,693 films
*20,062 maps and plans
|
|[[File:หอจดหมายเหตุ..หออัครศิลปิน (นึกว่าอยู่ไม่ไกลธรรมศาสตร์) - panoramio.jpg|100px]]
|[http://www.nat.go.th/]
|-
|[[Thai Film Archive]]
|[[Nakhon Pathom province]]
|
|
|
|[[File:National Film Archive of Thailand.jpg|100px]]
|[http://www.fapot.or.th/]
|-
|{{flag|Togo}}
|[[National Archives of Togo]]
|[[Lomé]]
|
|
|
|
|
|-
|{{flag|Trinidad and Tobago}}
|[[National Archives of Trinidad and Tobago]]
|[[Port of Spain]]
|
|
|
|
|[http://www.natt.gov.tt/]
|-
|{{flag|Tunisia}}
|[[National Archives of Tunisia]]
|[[Tunis]]
|
|
|
|[[File:ArchNat.JPG|100px]]
|[http://www.archives.nat.tn/ar/]
|-
|{{flag|Turkey}}
|[[Ottoman archives]]
|[[Istanbul]]
|
|
|
|
|[http://www.devletarsivleri.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720183902/http://www.devletarsivleri.gov.tr/ |date=2008-07-20 }}
|}
==U==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Ukraine}}
|[[State Archival Service of Ukraine]]
|
|
|
|
|[[File:Будинок архівних установ Солом'янська 25 Київ 2016 01.jpg|100px]]
|[http://archives.gov.ua/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250902170802/https://archives.gov.ua/en/ |date=2025-09-02 }}
|-
|{{flag|United Arab Emirates}}
|[[National Library and Archives (UAE)|National Library and Archives]]
|[[Abu Dhabi]]
|1968
|
|
|[[File:UAE National Archives, Abu Dhabi, UAE.jpg|100px]]
|[http://www.nla.ae/]
|-
|rowspan="2" |{{flag|United Kingdom}}
|[[The National Archives (United Kingdom)|The National Archives]]
|[[Greater London]]
|
|
|
|[[File:National Archives 2007 02 03.JPG|100px]]
|[http://www.nationalarchives.gov.uk/]
|-
|[[Public Record Office of Northern Ireland]]
|[[Belfast]]
|1923
|
|
*[[Papal bull|Bull]] of Pope [[Honorius III]], dated 1219
|[[File:Nidirect PRONI.png|100px]]
|[http://www.nidirect.gov.uk/campaigns/public-record-office-northern-ireland-proni]
|-
|{{flag|United States}}
|[[National Archives and Records Administration]]
|[[Washington, D.C.]]
|1934
|
|
|[[File:National Archives DC 2007s.jpg|100px]]
|[http://www.archives.gov/]
|-
|{{flag|Uruguay}}
|[[:es:Archivo General de la Nación (Uruguay)|General Archive of the Nation]]
|[[Montevideo]]
|
|
|
|
|
|}
==V==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Vanuatu}}
|National Archives of Vanuatu
|
|
|
|
|
|[https://web.archive.org/web/20160418020854/http://vanuatuculturalcentre.vu/national-archives/]
|-
|{{flag|Vatican City}}
|[[Vatican Apostolic Archive]]
|[[Cortile del Belvedere]]
|1612
|
|
|
|[http://www.archivioapostolicovaticano.va]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|{{flag|Venezuela}}
|[[National Archives of Venezuela]]
|[[Caracas]]
|
|
|
|[[File:Idaphot 02.jpg|100px]]
|[https://web.archive.org/web/20230128040442/http://www.agn.gob.ve/]
|}
==W==
==X==
==Y==
==Z==
{| class="wikitable"
!Country
!Archive
!Location
!Year
!Collection size
!Notable artifacts
!Image
!Website
|-
|{{flag|Zambia}}
|[[National Archives of Zambia]]
|[[Lusaka]]
|
|
*70,000 volumes
|
|
|
|-
|{{flag|Zimbabwe}}
|[[National Archives of Zimbabwe]]
|[[Harare]]
|1935
|
|
|[[File:Entrance to the National Gallery of Zimbabwe.jpg|100px]]
|[http://www.archives.gov.zw]
|}
==Lihi pahi==
* [[:Category:Archives by country|Archives by country]]
* [[List of archives]]
* [[List of archivists]]
* [[Lists of film archives]]
* [[List of national libraries]]
* [[National library]]
* [[List of oldest institutions in continuous operation]]
==Kundivihira==
{{reflist}}
==External links==
*{{Cite web|url=http://arkisto.fi/en/records-3/records-2|title=Databases and registers - National Archives of Finland|website=arkisto.fi|access-date=2019-12-17|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217180103/https://arkisto.fi/en/records-3/records-2|url-status=dead}}
*[https://web.archive.org/web/20160404122219/http://www.penrose-press.com/library.idd penrose-press.com] - Directory of Libraries by subject and region, 2016 {{in lang|en}}
[[Pubu:Lahabaya zaa]]
bke32c9zop29ruoby82ns2w6a9nl72i
Rosemary Zimu
0
32608
146352
122287
2026-08-15T09:30:24Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146352
wikitext
text/x-wiki
{{Bio}}
'''Rosemary Zimu-Mnguni''' (née '''Zimu;''' bɛ ni daa n dɔɣi so silimin gɔli April biɛɣu pia ni anu dali, yuuni 1993 puuni la) nyɛla South African kperikperita ŋun nyɛ paɣa, yil'yiina ni yil'sabira. Niriba pam tooi zooi ka bɛ mi o pirimila o zaashɛhi ''motion pictures'' kamani ''[[Isidingo]]'', ''[[Savage Beauty (South African TV series)|Savage Beauty]]'',<ref>{{Cite web |last=Vargas |first=Chanel |date=2022-04-13 |title=Netflix's "Savage Beauty" Is a Chilling Picture of Deceit and Betrayal |url=https://www.popsugar.com/entertainment/netflix-savage-beauty-48789205 |access-date=2023-09-08 |website=Popsugar |language=en}}</ref> ''[[Shadow (TV series)|Shadow]]'' (2017), ''Champagne'' (2015), nti pahi ''[[Scandal!]]'' nima puuni<ref>{{Cite news |last=Alyssia |first=Birjalal |date=May 16, 2022 |title=Rosemary Zimu returns to e.tv's 'Scandal!' |work=[[Independent Online]] |url=https://www.iol.co.za/entertainment/tv/local/rosemary-zimu-returns-to-etvs-scandal-9c7eab7e-b474-4858-babf-cae2d3722106 |access-date=September 8, 2023}}</ref>
Silimin gɔli May yuuni 2022 puuni, '''Zimu''' daa nyɛla ŋun yihi o maŋa na [[Netflix]] siniinima ŋɔ ''[[Savage Beauty (TV series)|Savage Beauty]]'',<ref>{{Cite web |title='Savage Beauty' Trailer: Rosemary Zimu and Dumisani Mbebe starrer 'Savage Beauty' Official Trailer {{!}} Entertainment - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/web-series/mx-play/english/savage-beauty-trailer-rosemary-zimu-and-dumisani-mbebe-starrer-savage-beauty-official-trailer/videoshow/91477039.cms |access-date=2023-09-08 |website=The Times of India |language=en}}</ref> nti tabili [[Nthati Moshesh]] mini [[Jesse Suntele]] nima puuni na.<ref>{{Cite web |last=Parihar |first=Bhavi |date=2023-09-07 |title=Savage Beauty Season 2 Renewal Status and More. |url=https://dailyresearchplot.com/2023/09/07/savage-beauty-season-2-renewal-status-and-more/ |access-date=2023-09-08 |website=Daily Research Plot |language=en-US |archive-date=2025-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502102913/https://dailyresearchplot.com/2023/09/07/savage-beauty-season-2-renewal-status-and-more/ |url-status=dead }}</ref>
== Tuma ==
Tum Rosemary bilim ni zaa ka o mali kɔrisi ni yila yilibu, kperigu kperibu, ni theater puuni.<ref>{{Cite news |last=Magagula |first=Nompumelelo |title=Rosemary and BU to star on Ayeye: Stripped {{!}} City Press |language=en-US |work=City Press |url=https://www.news24.com/citypress/trending/rosemary-and-bu-to-star-on-ayeye-stripped-20220801 |access-date=2023-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912205552/https://www.news24.com/citypress/trending/rosemary-and-bu-to-star-on-ayeye-stripped-20220801 |archive-date=2023-09-12}}</ref>. Yuuni 2014 la saha shɛli Rosemary ni n nya yuun'pishi ni yini la ni ka o daa m pili o tuma South African nima sani ([[Nollywood]]) ni filim ŋɔ ''[[Champagne (2014 film)|Champagne]]''. Yuuni 2017 la puuni ka o daa n chaŋ nti kpe [[Mzansi Magic]]'s ''Wena Wena,'' lala yuuni maa ni yaha ka o daa n yina South African tuuli Netflix filim shɛli bɛ ni m boli ''[[Shadow (TV series)|Shadow]]'' la puuni na.<ref>{{Cite web |title=Rosemary Zimu's acting range on Netflix's 'Savage Beauty' is unmatched |url=https://www.gq.co.za/culture/entertainment/rosemary-zimus-acting-range-on-netflixs-savage-beauty-is-unmatched-c97fc45b-f2d4-4821-b123-a137f6223f91 |access-date=2023-09-08 |website=www.gq.co.za |language=en}}</ref>
Dinyaaŋa, o nyɛla bɛ ni daa lahi n yihi so na South African [[soap opera]]s kamani ''Ilangatje'' (2018), ''[[Isidingo|Insidingo]]'' (2018–2019), ''[[Generations (South African TV series)|Generations]]'' (2019–2020), nti pahi ''[[Scandal!]]'' nima puuni na<ref name=":0">{{Cite web |last=Seleme |first=Rae |date=2022-05-17 |title='Generations: The Legacy's' Rosemary Zimu returns to 'Scandal!' |url=https://www.thesouthafrican.com/culture/soapies/generations-the-legacy-thembeka-rosemary-zimu-scandal-lilly-juice-savage-beauty-netflix-zinhle/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912202503/https://www.thesouthafrican.com/culture/soapies/generations-the-legacy-thembeka-rosemary-zimu-scandal-lilly-juice-savage-beauty-netflix-zinhle/ |archive-date=2023-09-12 |access-date=2023-09-12 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref> Yuuni 2022 la puuni ka bɛ daa n-ti o zaashee kpeeni [[Netflix]] ''[[Savage Beauty (South African TV series)|Savage Beauty]]'' puuni<ref>{{Cite web |title='Savage Beauty': 5 things you need to know about Netflix African drama |url=https://meaww.com/savage-beauty-netflix-release-date-plot-cast-trailer-rosemary-zimu |access-date=2023-09-08 |website=MEAWW |date=2 May 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |title=SNAPS {{!}} Inside Rosemary Zimu's 30th birthday photo shoot |url=https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2023-04-17-snaps--inside-rosemary-zimus-30th-birthday-photo-shoot/ |access-date=2023-09-12 |website=TimesLIVE |language=en-ZA}}</ref> ka che ka o kperi ka n-nyɛ Zinhle.<ref name=":0" /> Yuuni 2023 la puuni, o daa nyɛla ŋun n yina filim shɛli din yuli boli Nine la puuni na. O nyɛla bɛ ni lahi n yulindi so zuɣu ni o yina ''Savage Beauty'' yaɣ'shɛŋa din na yɛn n yina la puuni.<ref>{{Cite web |last=Moore |first=Kasey |date=2023-09-04 |title=Savage Beauty Renewed for Season 2 at Netflix |url=https://www.whats-on-netflix.com/news/savage-beauty-renewed-for-season-2-at-netflix/ |access-date=2023-09-08 |website=What's on Netflix |language=en}}</ref>
== ''Filmography'' ==
=== Filim ===
* ''[[Champagne (2014 film)|Champagne]]''
=== Television ===
* ''[[Savage Beauty (South African TV series)|Savage Beauty]]''<ref name=":0" />
* ''[[Shadow (TV series)|Shadow]]''
* ''[[Isidingo]]''
* ''[[Generations (South African TV series)|Generations]]''
* ''[[Scandal!]]''
* ''[[Ayeye: Stripped]]''
* '' [[My Brother's Keeper (South African TV series)|My Brother's keeper]]''
== Maŋmaŋa biɛhigu ==
Bɛ daa n dɔɣila Rosemary [[Johannesburg]], [[South Africa]]<ref>{{Cite web |last=Radana |first=Zimvo |date=2023-04-18 |title=Rosemary Zimu reflects on her journey in TV industry as she turns 30 |url=https://briefly.co.za/entertainment/celebrities/157647-actress-rosemary-zimu-celebrates-30th-birthday-style-gratitude/ |access-date=2023-09-08 |website=Briefly |language=en}}</ref> ka o lahi n zooi nimaani ni bɛ daŋ maa ni bihi ayopɔin.<ref name=":1">{{Cite web |last= |title=Rosemary Zimu credits grandmom for sparking her acting flame |url=https://www.sowetanlive.co.za/s-mag/fashion-beauty/2022-05-19-rosemary-zimu-credits-grandmom-for-sparking-her-acting-flame/ |access-date=2023-09-08 |website=SowetanLIVE |language=en-ZA}}</ref> O ma, Blessings Zimu n daa n wumsi o mini bihi ayobu shɛba ka bɛ yuya boli Dj Themba (tuzodoo), nti pahi Zanele Zimu (tuzopaɣa) la zaa.<ref>{{Cite web |last=Kay |first=Cynthia |date=2022-10-15 |title=Rosemary Zimu 'Zoleka' from Ayeye Stripped shows off look alike sister |url=https://savannanews.com/rosemary-zimu-zoleka-from-ayeye-stripped-shows-off-look-alike-sister/ |access-date=2023-09-12 |website=Savanna News |language=en-US |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015135651/https://savannanews.com/rosemary-zimu-zoleka-from-ayeye-stripped-shows-off-look-alike-sister/ |url-status=dead }}</ref> O ni daa n naai o Haai Shikuru, o daa n tuɣila o bɔhimbu n nya ''Certification in labor law'' ka di sɔŋ o ka o lɛbi sariya dira bee alikaali nira.<ref name=":1" />
== Pin'gahinada mini piibu piibu shɛŋa o ni nya ==
{| class="wikitable plainrowheaders"
|- style="text-align:center;"
! colspan="7" style="background:#B0C4DE;" | List of Accolades
|- style="text-align:center;"
! style="background:#ccc; width:40%;"| Award / Film Festival
! style="background:#ccc; width:5%;"| Year
! style="background:#ccc; width:25%;"| Recipient
! style="background:#ccc; width:25%;"| Project
! style="background:#ccc; width:25%;"| Nomination
! style="background:#ccc; width:10%;"| Result
! style="background:#ccc; width:5%;"| Ref.
|-
| [[South African Film and Television Awards]]
| 2023
| {{center|Herself}}
| ''[[Savage Beauty]]''<br/>([[Quizzical Pictures]] and [[Netflix]])
| Golden Horn for Best Actress in a TV Drama
| {{nom}}
|<ref>{{Cite web |last=Zuko |date=2023-08-08 |title=FULL LIST: 17th Annual South African Film and Television Awards (Safta) nominees revealed |url=https://www.kaya959.co.za/entertainment/full-list-17th-annual-south-african-film-and-television-awards-safta-nominees-revealed/ |access-date=2023-09-12 |website=KAYA 959 |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Ferreira |first=Thinus |title=Skeem Saam, Muvhango or The Wife? See which of your favourites made the 2023 SAFTAs nominations list |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/tv/skeem-saam-muvhango-or-the-wife-see-which-of-your-favourites-made-the-2023-saftas-nominations-list-20230808 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912204556/https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/tv/skeem-saam-muvhango-or-the-wife-see-which-of-your-favourites-made-the-2023-saftas-nominations-list-20230808 |archive-date=2023-09-12 |access-date=2023-09-12 |magazine=Life |language=en-US}}</ref>
|-
|}
== Kundivihira ==
<references />
[[Pubu:Living people]]
[[Pubu:1993 births]]
[[Pubu:South African film actresses]]
[[Pubu:South African television actresses]]
[[Pubu:South African soap opera actresses]]
[[Pubu:21st-century South African actresses]]
dp9kaztcbyq2ywdbdncgrhqczldr0cf
Weija Dam
0
33149
146363
140424
2026-08-15T11:19:26Z
InternetArchiveBot
118
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
146363
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox dam
| name = Weija Dam
| name_official =
| image =
| image_size =
| image_caption =
| image_alt =
| location_map = Ghana
| location_map_size =
| location_map_caption =
| location_map_alt =
| coordinates = {{coord|5|34|11|N|0|20|39|W|type:landmark_region:GH|display=inline,title}}
| country = Ghana
| location = Weija, [[Accra]], [[Greater Accra Region]]
| purpose = [[Municipal water supply]]
| status = O
| construction_began =
| opening =
| demolished =
| cost =
| owner =
| operator = [[Ghana Water Company]]
| dam_type =
| dam_crosses = [[Densu River]]
| dam_height =
| dam_height_foundation =
| dam_height_thalweg =
| dam_length =
| dam_elevation_crest =
| dam_width_crest =
| dam_width_base =
| dam_volume =
| spillway_count =
| spillway_type =
| spillway_capacity =
| res_name =
| res_capacity_total =
| res_capacity_active =
| res_capacity_inactive =
| res_catchment =
| res_surface =
| res_max_length =
| res_max_width =
| res_max_depth =
| res_elevation =
| res_tidal_range =
| plant_name =
| plant_coordinates =
| plant_operator =
| plant_commission =
| plant_decommission =
| plant_type =
| plant_hydraulic_head =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_capacity_factor =
| plant_annual_gen =
| website =
| extra =
}}
'''Weija Dam''' nyɛla [[dam|mɔɣili]] din be [[Densu River]] ka nyɛ din sɔŋdi ko'nyuri sɔŋ nyabu zaŋ n-ti [[Accra]]. [[Ghana Water Limited]] nyɛ ban su di fukumsi . Lala mɔɣili ŋɔ nyɛla din tiri salo kamani kɔbigi puuni vaabu pihinii ko'viɛlli Accra mini tiŋ'shɛŋa din miri li.<ref>{{Cite web|title = NADMO - Weija Dam Spillage Ongoing ... Nadmo Success Story|url = http://www.nadmo.gov.gh/index.php/archives/5-main-article/main-article/124-weija-dam-spillage-is-ongoing-nadmo-success-story|website = www.nadmo.gov.gh|accessdate = 2015-05-25|first = Amoani|last = Ofori|archive-date = 2015-05-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20150525182751/http://www.nadmo.gov.gh/index.php/archives/5-main-article/main-article/124-weija-dam-spillage-is-ongoing-nadmo-success-story|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|title = Ghana News - Spillage of Weija dam causes 'severe' flooding at Glefe, Opetekwei|url = http://www.myjoyonline.com/news/2014/June-10th/spillage-of-weija-dam-causes-severe-flooding-at-glefe-opetekwei.php|website = www.myjoyonline.com|accessdate = 2015-05-25|first = |access-date = 2026-05-29|archive-date = 2015-05-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20150525182517/http://www.myjoyonline.com/news/2014/June-10th/spillage-of-weija-dam-causes-severe-flooding-at-glefe-opetekwei.php|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.graphic.com.gh/news/general-news/weija-dam-spillage-floods-communities.html|location=Accra, Ghana|title=Ghana news: Weija Dam spillage floods communities - Graphic Online|last=Boateng|first=Caroline|access-date=2017-08-03|language=en-GB|newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]}}</ref> Di mɛbu nyɛla din daa piligi yuuni 1974 ka bɛ nyɛ bɛ ni daa naai shɛli yuuni 1978, Messrs Tahi, Italianima kompani nyɛ ban daa gbi mɔɣili ŋɔ.<ref>{{Cite web |last=Awuku-Apaw |first=Joshua |date=2011-12-15 |title=THE WEIJA DAM OBITUARY |url=https://www.modernghana.com/news/367257/the-weija-dam-obituary.html |access-date=2023-05-03 |website=www.modernghana.com}}</ref>
== Spillage ==
Silimiin goli June yuuni 2014, mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii ka dizuɣu daa tahi ko'kpɛɣu na Glefe. Di ni daa dam ninvuɣ shɛba ŋɔ nyɛla ban daa yina n-ti yɛlli ni lala ko'kpɛɣu ŋɔ daliri nyɛla din niŋ ka Bortianor Traditional Council zaɣisi ni bɛ di gbi mɔɣili ŋɔ ka di zo hali ka Homowo chuɣu daa ti naai.<ref>{{Cite web |last=Nyabor |first=Jonas |date=2014-06-10 |title=Weija dam spillage floods Glefe |url=https://citifmonline.com/2014/06/weija-dam-spillage-floods-glefe/ |access-date=2023-05-03 |website=Citi 97.3 FM - Relevant Radio. Always |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Silimiin goli March yuuni 2017, Ghana Water Company nyɛla ban daa piligi kom yihibu mɔɣili ŋɔ ni din yɛn chɛ ka di bi kpɛ yaɣiyi di kpɛbu zuɣu. Di nyɛla din daa kpa talahi dama saa nyɛla ŋun daa piligi mibu. Din bɔŋɔ nyɛla din daa tahi ko'kpɛɣu na [[Tetegu]] mini Oblogo.<ref>{{Cite web |title=Weija Dam spillage floods communities |url=https://www.businessghana.com/site/news/general/147937/%20Weija%20Dam%20spillage%20floods%20communities%20%20%20%20%20 |access-date=2023-05-03 |website=BusinessGhana}}</ref>
Silimiin goli March yuuni 2021, bɛ nyɛla ban daa yooi mɔɣili ŋɔ bahi pirinla mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa zani awa pishi ni anahi sunsuun kpɛ yaɣiyi zuɣu. Di nyɛla din daa chi ka ko'shɛli din be mɔɣili ŋɔ daa pahi 46.2 feet zaŋ chaŋ 48.1 feet ka di wuhi ni di nyɛla din kpɛ yaɣiyi 1.1 feet dama di kpɛbu zaa nyɛla 47 feet.<ref>{{Cite web |last=Nti |first=Kwaku |date=2021-03-30 |title=GWCL opens three gates of Weija-Dam to allow spillage |url=https://angelonline.com.gh/2021/03/30/gwcl-opens-three-gates-of-weija-dam-to-allow-spillage/ |access-date=2023-05-03 |website=Angel Online |language=en-US |archive-date=2023-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505061124/https://angelonline.com.gh/2021/03/30/gwcl-opens-three-gates-of-weija-dam-to-allow-spillage/ |url-status=dead }}</ref>
Silimiin goli October yuuni 2022, mɔɣili ŋɔ nyɛla din daa chii buyi. Di bɔŋɔ daliri daa nyɛla saa miri biɛɣu. Ko'shɛli din daa be mɔɣili ŋɔ ni saha shɛli bɛ ni daa yooi mɔɣili ŋɔ daa nyɛla 49.5 feet mini 47.9 feet.<ref>{{Cite web |last=Boakye |first=Edna Agnes |date=2022-10-27 |title=GWCL spills excess water from Weija Dam; residents asked to relocate |url=https://citinewsroom.com/2022/10/gwcl-spills-excess-water-from-weija-dam-residents-asked-to-relocate/ |access-date=2023-05-03 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=Weija dam spillage causes flooding downstream |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/weija-dam-spillage-causes-flooding-downstream.html |location=Accra, Ghana|access-date=2023-05-03 |newspaper=[[Daily Graphic (Ghana)|Daily Graphic]]|language=en-gb}}</ref>
==Kundivihira ==
{{reflist}}{{Commons}}
[[Category:Dams in Ghana]]
[[Category:Embankment dams]]
[[Category:Water supply and sanitation in Ghana]]
[[Category:Greater Accra Region]]
a54p3igoozwn6o04eva6991izwjmuj5
Yɛltɔɣi taɣimalisi
0
33590
146327
143579
2026-08-14T13:20:03Z
~2026-44718-11
9090
Bachinima mali niŋ
146327
wikitext
text/x-wiki
'''DAGBAŊ'''
Dagbaŋ Dagbaŋ Dagbaŋ
Dagbaŋ nyela tingbani shɛli ni bɛ ni dɔɣi ma
N zami ti Dagbaŋ
Niriba ban biɛhigu gahim
Tiŋgbani shɛli din mali tarihi ka di mali yaa
Niriba ban mali jilima mini kaya din timsa
N yi ti gbaai malifa
N teeri la Tɔhiʒee yɛla
O daa nyɛla tɔhi so ŋun yaa daa ka ŋmali
32fc4l8xjayzpfnenxo8ntv2q573jeo
Pep Guardiola
0
33702
146330
2026-08-14T17:11:39Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Created an article
146330
wikitext
text/x-wiki
== Pep Guardiola ==
Josep "Pep" Guardiola Sala [Catalan: [ˈpɛb‿ɡwəɾðiˈɔlə]] bɛ dɔɣi o 18 January 1971. O nyɛla Spanish bɔli wuhira mini ŋmɛra kura Catalonia. O nyɛla City Football Group niŋgbansariba gbaŋsabila ka o tuuli tuma nyɛ Premier League club Manchester City wuhira. Niriba pam yɛli ni o nyɛla wuhira gahim shɛli din be dunia taarihi ni. O nyɛla wuhira 2 puuni yini din di continental treble buyi. O lahi mali record La Liga, Bundesliga, ni Premier League ni bɔli din gari taba ka bi kɔŋ.[6][7][8][9][10][11][a]
O ŊMƐBU SAAHA
Guardiola daa nyɛla defensive midfielder ka ŋmɛri deep-lying playmaker sɔŋ. O yuun pam daa be Barcelona ni. O daa be Johan Cruyff "Dream Team" ni ka bɛ daa di club maa tuuli European Cup 1992, ni La Liga nyaɣisim 4 1991-1994. 1997 piligi hali 2001 o daa nyɛ club maa captain.
2001 nyaaŋa o daa chaŋ Brescia ni Roma Italy, Al-Ahli Qatar, ni Dorados Mexico.
O daa ŋmɛ Spain bɔli 47 saha. O daa be 1994 World Cup ni Euro 2000 ni. O daa lahi ŋmɛ Catalonia bɔli saɣiri.[14]
CLUB TUMA: BARCELONA 1988-2001
Bɛ daa dɔɣi o Santpedor, Barcelona. Yuun 13 o daa kpɛ La Masia ka yi Gimnàstic Manresa na. 1990 o daa piligi o tuuli bɔli ni Cádiz.
1991-92 yuun 20 o daa nyɛ team maa niŋgbuna - bɛ daa di La Liga ni European Cup.
Cruyff "Dream Team" daa lahi di La Liga 1992-93 ni 1993-94. 1994 Champions League final ni AC Milan daa di ba 4-0.
1996-97 Bobby Robson saha ni bɛ daa di Copa del Rey, Supercopa, ni Cup Winners' Cup.
1997 Louis van Gaal daa leei o captain amaa kɔŋ daa chɛ ka o bi ŋmɛ yuuni pam.
2001 o daa yɛli ni o yi club maa ni nyaaŋa yuun 17. O daa ŋmɛ bɔli 479 ka di trophy 16.[18][19]
2001-2006: O ŊMƐBU NAANIBU
Brescia ni Roma Italy, Al-Ahli Qatar 2003, ni Dorados Mexico 2006. O daa yi bɔli ŋmɛbu ni 2006.[20][23][24]
TIŊGBANI BƆLI
14 October 1992 o daa piligi Spain ni Northern Ireland. 1992 Olympics Barcelona ni o daa di gold medal. O daa be 1994 World Cup ni Euro 2000 ni. O daa tuuli ŋmɛ o bɔli naayi 14 November 2001 ni Mexico.[25][28]
O daa lahi ŋmɛ Catalonia bɔli 7 saha 1995-2005.[29]
WUHIRI TUMA
Barcelona B 2007-2008
21 June 2007 o daa piligi wuhiri Barcelona B ni Tito Vilanova. O daa sɔŋ ba di Tercera División ka chaŋ Segunda B.
Barcelona First Team 2008-2012
2008 Joan Laporta daa piigi o ni o leei Frank Rijkaard zaani.
2008-09: Treble Yuuni
O daa yina ka yɛli ni Ronaldinho, Deco ni Eto'o bi be o niŋgbuna ni. O daa na ni Dani Alves, Keita, Piqué, Busquets, Pedro.
2 May 2009 bɛ daa di Real Madrid 6-2 Bernabéu ni.
O daa di La Liga, Copa del Rey, ni Champions League - treble. Di chɛ ka o leei doo din di Champions League din nyɛ bikpem 37. Di daa nyɛla Spanish club tuuli din di treble.[62][64][65]
2009-10: Trophy 6 yuun yini ni
O daa di Spanish League, Copa del Rey, Champions League, Spanish Super Cup, European Super Cup, ni Club World Cup. Di chɛ ka o leei doo tuuli din di trophy 6 yuun yini ni. O daa di La Liga ni points 99.[66][69]
2010-11: Champions League ayi
29 November 2010 bɛ daa di Real Madrid 5-0.
28 May 2011 bɛ daa di Manchester United 3-1 Wembley Champions League final ni.[74]
2011-12: O Naayi
O daa di Supercopa, UEFA Super Cup, ni Club World Cup Santos 4-0.
9 January 2012 bɛ daa ti o FIFA World Coach of the Year.
27 April 2012 o daa yɛli ni o yi Barcelona ni yuuni 4 nyaaŋa. O daa di trophy 14 yuun 4 ni - club taarihi ni din gahim.[77][79][82]
BAYERN MUNICH 2013-2016
O daa di Bundesliga yuun 3 zaa, ni domestic double buyi.
MANCHESTER CITY 2016-2026
2016 o daa chaŋ Manchester City.
O daa di Premier League 6 saha, ni 4 nyaɣisim 2021-2024 - English bɔli taarihi ni tuuli club din niŋ di. 2017-18 o team maa daa nyɛ points 100 - tuuli.
2018-19 o daa di domestic treble.
2020-21 o daa chaŋ Champions League final.
2022-23 o daa di Champions League ka di leei o continental treble ayi. O saha maa ni o daa di trophy 20.
O daa yi Manchester City ni 2025-26 season naayi.[13]
O ŊMƐBU YAƔA
O daa nyɛla doo din mali yɛm, ka baŋdi bɔli, ka mali pasi din pa. Bɛ daa zaŋdi o defensive midfielder amaa o tuma daa nyɛla deep-lying playmaker - doo din zaŋdi bɔli maa yɛli sunsuuni. Bɛ daa lahi mi o ka o tooi yɛn switch play ni long pass.
Bɛ yɛli ni o daa nyɛla Xavi, Iniesta, ni Cesc Fàbregas nuu niŋgbuna.[49][50][51][52]
Joan Laporta yɛli ni o nyɛla "best central midfielder in our history". Johan Cruyff mi yɛli ni o nyɛla o yuuni ni sunsuuni ŋmɛra gahim.[53][54]
9g5v57eoarsxtcaa7sp9o6ev2vnzxt1
146331
146330
2026-08-14T17:13:38Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146331
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Pep Guardiola 2015.jpg|thumb|Pep Guardiola 2015]]
== Pep Guardiola ==
Josep "Pep" Guardiola Sala [Catalan: [ˈpɛb‿ɡwəɾðiˈɔlə]] bɛ dɔɣi o 18 January 1971. O nyɛla Spanish bɔli wuhira mini ŋmɛra kura Catalonia. O nyɛla City Football Group niŋgbansariba gbaŋsabila ka o tuuli tuma nyɛ Premier League club Manchester City wuhira. Niriba pam yɛli ni o nyɛla wuhira gahim shɛli din be dunia taarihi ni. O nyɛla wuhira 2 puuni yini din di continental treble buyi. O lahi mali record La Liga, Bundesliga, ni Premier League ni bɔli din gari taba ka bi kɔŋ.[6][7][8][9][10][11][a]
O ŊMƐBU SAAHA
Guardiola daa nyɛla defensive midfielder ka ŋmɛri deep-lying playmaker sɔŋ. O yuun pam daa be Barcelona ni. O daa be Johan Cruyff "Dream Team" ni ka bɛ daa di club maa tuuli European Cup 1992, ni La Liga nyaɣisim 4 1991-1994. 1997 piligi hali 2001 o daa nyɛ club maa captain.
2001 nyaaŋa o daa chaŋ Brescia ni Roma Italy, Al-Ahli Qatar, ni Dorados Mexico.
O daa ŋmɛ Spain bɔli 47 saha. O daa be 1994 World Cup ni Euro 2000 ni. O daa lahi ŋmɛ Catalonia bɔli saɣiri.[14]
CLUB TUMA: BARCELONA 1988-2001
Bɛ daa dɔɣi o Santpedor, Barcelona. Yuun 13 o daa kpɛ La Masia ka yi Gimnàstic Manresa na. 1990 o daa piligi o tuuli bɔli ni Cádiz.
1991-92 yuun 20 o daa nyɛ team maa niŋgbuna - bɛ daa di La Liga ni European Cup.
Cruyff "Dream Team" daa lahi di La Liga 1992-93 ni 1993-94. 1994 Champions League final ni AC Milan daa di ba 4-0.
1996-97 Bobby Robson saha ni bɛ daa di Copa del Rey, Supercopa, ni Cup Winners' Cup.
1997 Louis van Gaal daa leei o captain amaa kɔŋ daa chɛ ka o bi ŋmɛ yuuni pam.
2001 o daa yɛli ni o yi club maa ni nyaaŋa yuun 17. O daa ŋmɛ bɔli 479 ka di trophy 16.[18][19]
2001-2006: O ŊMƐBU NAANIBU
Brescia ni Roma Italy, Al-Ahli Qatar 2003, ni Dorados Mexico 2006. O daa yi bɔli ŋmɛbu ni 2006.[20][23][24]
TIŊGBANI BƆLI
14 October 1992 o daa piligi Spain ni Northern Ireland. 1992 Olympics Barcelona ni o daa di gold medal. O daa be 1994 World Cup ni Euro 2000 ni. O daa tuuli ŋmɛ o bɔli naayi 14 November 2001 ni Mexico.[25][28]
O daa lahi ŋmɛ Catalonia bɔli 7 saha 1995-2005.[29]
WUHIRI TUMA
Barcelona B 2007-2008
21 June 2007 o daa piligi wuhiri Barcelona B ni Tito Vilanova. O daa sɔŋ ba di Tercera División ka chaŋ Segunda B.
Barcelona First Team 2008-2012
2008 Joan Laporta daa piigi o ni o leei Frank Rijkaard zaani.
2008-09: Treble Yuuni
O daa yina ka yɛli ni Ronaldinho, Deco ni Eto'o bi be o niŋgbuna ni. O daa na ni Dani Alves, Keita, Piqué, Busquets, Pedro.
2 May 2009 bɛ daa di Real Madrid 6-2 Bernabéu ni.
O daa di La Liga, Copa del Rey, ni Champions League - treble. Di chɛ ka o leei doo din di Champions League din nyɛ bikpem 37. Di daa nyɛla Spanish club tuuli din di treble.[62][64][65]
2009-10: Trophy 6 yuun yini ni
O daa di Spanish League, Copa del Rey, Champions League, Spanish Super Cup, European Super Cup, ni Club World Cup. Di chɛ ka o leei doo tuuli din di trophy 6 yuun yini ni. O daa di La Liga ni points 99.[66][69]
2010-11: Champions League ayi
29 November 2010 bɛ daa di Real Madrid 5-0.
28 May 2011 bɛ daa di Manchester United 3-1 Wembley Champions League final ni.[74]
2011-12: O Naayi
O daa di Supercopa, UEFA Super Cup, ni Club World Cup Santos 4-0.
9 January 2012 bɛ daa ti o FIFA World Coach of the Year.
27 April 2012 o daa yɛli ni o yi Barcelona ni yuuni 4 nyaaŋa. O daa di trophy 14 yuun 4 ni - club taarihi ni din gahim.[77][79][82]
BAYERN MUNICH 2013-2016
O daa di Bundesliga yuun 3 zaa, ni domestic double buyi.
MANCHESTER CITY 2016-2026
2016 o daa chaŋ Manchester City.
O daa di Premier League 6 saha, ni 4 nyaɣisim 2021-2024 - English bɔli taarihi ni tuuli club din niŋ di. 2017-18 o team maa daa nyɛ points 100 - tuuli.
2018-19 o daa di domestic treble.
2020-21 o daa chaŋ Champions League final.
2022-23 o daa di Champions League ka di leei o continental treble ayi. O saha maa ni o daa di trophy 20.
O daa yi Manchester City ni 2025-26 season naayi.[13]
O ŊMƐBU YAƔA
O daa nyɛla doo din mali yɛm, ka baŋdi bɔli, ka mali pasi din pa. Bɛ daa zaŋdi o defensive midfielder amaa o tuma daa nyɛla deep-lying playmaker - doo din zaŋdi bɔli maa yɛli sunsuuni. Bɛ daa lahi mi o ka o tooi yɛn switch play ni long pass.
Bɛ yɛli ni o daa nyɛla Xavi, Iniesta, ni Cesc Fàbregas nuu niŋgbuna.[49][50][51][52]
Joan Laporta yɛli ni o nyɛla "best central midfielder in our history". Johan Cruyff mi yɛli ni o nyɛla o yuuni ni sunsuuni ŋmɛra gahim.[53][54]
8foornvdfz8k8hzr244bmxdxc9fcing
146332
146331
2026-08-14T17:15:22Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146332
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Pep Guardiola 2015.jpg|thumb|Pep Guardiola 2015]]
[[Lahabali kɔligu:Pep Guardiola Training FC Bayern München-5.jpg|thumb|Pep Guardiola Training FC Bayern Munich ]]
== Pep Guardiola ==
Josep "Pep" Guardiola Sala [Catalan: [ˈpɛb‿ɡwəɾðiˈɔlə]] bɛ dɔɣi o 18 January 1971. O nyɛla Spanish bɔli wuhira mini ŋmɛra kura Catalonia. O nyɛla City Football Group niŋgbansariba gbaŋsabila ka o tuuli tuma nyɛ Premier League club Manchester City wuhira. Niriba pam yɛli ni o nyɛla wuhira gahim shɛli din be dunia taarihi ni. O nyɛla wuhira 2 puuni yini din di continental treble buyi. O lahi mali record La Liga, Bundesliga, ni Premier League ni bɔli din gari taba ka bi kɔŋ.[6][7][8][9][10][11][a]
O ŊMƐBU SAAHA
Guardiola daa nyɛla defensive midfielder ka ŋmɛri deep-lying playmaker sɔŋ. O yuun pam daa be Barcelona ni. O daa be Johan Cruyff "Dream Team" ni ka bɛ daa di club maa tuuli European Cup 1992, ni La Liga nyaɣisim 4 1991-1994. 1997 piligi hali 2001 o daa nyɛ club maa captain.
2001 nyaaŋa o daa chaŋ Brescia ni Roma Italy, Al-Ahli Qatar, ni Dorados Mexico.
O daa ŋmɛ Spain bɔli 47 saha. O daa be 1994 World Cup ni Euro 2000 ni. O daa lahi ŋmɛ Catalonia bɔli saɣiri.[14]
CLUB TUMA: BARCELONA 1988-2001
Bɛ daa dɔɣi o Santpedor, Barcelona. Yuun 13 o daa kpɛ La Masia ka yi Gimnàstic Manresa na. 1990 o daa piligi o tuuli bɔli ni Cádiz.
1991-92 yuun 20 o daa nyɛ team maa niŋgbuna - bɛ daa di La Liga ni European Cup.
Cruyff "Dream Team" daa lahi di La Liga 1992-93 ni 1993-94. 1994 Champions League final ni AC Milan daa di ba 4-0.
1996-97 Bobby Robson saha ni bɛ daa di Copa del Rey, Supercopa, ni Cup Winners' Cup.
1997 Louis van Gaal daa leei o captain amaa kɔŋ daa chɛ ka o bi ŋmɛ yuuni pam.
2001 o daa yɛli ni o yi club maa ni nyaaŋa yuun 17. O daa ŋmɛ bɔli 479 ka di trophy 16.[18][19]
2001-2006: O ŊMƐBU NAANIBU
Brescia ni Roma Italy, Al-Ahli Qatar 2003, ni Dorados Mexico 2006. O daa yi bɔli ŋmɛbu ni 2006.[20][23][24]
TIŊGBANI BƆLI
14 October 1992 o daa piligi Spain ni Northern Ireland. 1992 Olympics Barcelona ni o daa di gold medal. O daa be 1994 World Cup ni Euro 2000 ni. O daa tuuli ŋmɛ o bɔli naayi 14 November 2001 ni Mexico.[25][28]
O daa lahi ŋmɛ Catalonia bɔli 7 saha 1995-2005.[29]
WUHIRI TUMA
Barcelona B 2007-2008
21 June 2007 o daa piligi wuhiri Barcelona B ni Tito Vilanova. O daa sɔŋ ba di Tercera División ka chaŋ Segunda B.
Barcelona First Team 2008-2012
2008 Joan Laporta daa piigi o ni o leei Frank Rijkaard zaani.
2008-09: Treble Yuuni
O daa yina ka yɛli ni Ronaldinho, Deco ni Eto'o bi be o niŋgbuna ni. O daa na ni Dani Alves, Keita, Piqué, Busquets, Pedro.
2 May 2009 bɛ daa di Real Madrid 6-2 Bernabéu ni.
O daa di La Liga, Copa del Rey, ni Champions League - treble. Di chɛ ka o leei doo din di Champions League din nyɛ bikpem 37. Di daa nyɛla Spanish club tuuli din di treble.[62][64][65]
2009-10: Trophy 6 yuun yini ni
O daa di Spanish League, Copa del Rey, Champions League, Spanish Super Cup, European Super Cup, ni Club World Cup. Di chɛ ka o leei doo tuuli din di trophy 6 yuun yini ni. O daa di La Liga ni points 99.[66][69]
2010-11: Champions League ayi
29 November 2010 bɛ daa di Real Madrid 5-0.
28 May 2011 bɛ daa di Manchester United 3-1 Wembley Champions League final ni.[74]
2011-12: O Naayi
O daa di Supercopa, UEFA Super Cup, ni Club World Cup Santos 4-0.
9 January 2012 bɛ daa ti o FIFA World Coach of the Year.
27 April 2012 o daa yɛli ni o yi Barcelona ni yuuni 4 nyaaŋa. O daa di trophy 14 yuun 4 ni - club taarihi ni din gahim.[77][79][82]
BAYERN MUNICH 2013-2016
O daa di Bundesliga yuun 3 zaa, ni domestic double buyi.
MANCHESTER CITY 2016-2026
2016 o daa chaŋ Manchester City.
O daa di Premier League 6 saha, ni 4 nyaɣisim 2021-2024 - English bɔli taarihi ni tuuli club din niŋ di. 2017-18 o team maa daa nyɛ points 100 - tuuli.
2018-19 o daa di domestic treble.
2020-21 o daa chaŋ Champions League final.
2022-23 o daa di Champions League ka di leei o continental treble ayi. O saha maa ni o daa di trophy 20.
O daa yi Manchester City ni 2025-26 season naayi.[13]
O ŊMƐBU YAƔA
O daa nyɛla doo din mali yɛm, ka baŋdi bɔli, ka mali pasi din pa. Bɛ daa zaŋdi o defensive midfielder amaa o tuma daa nyɛla deep-lying playmaker - doo din zaŋdi bɔli maa yɛli sunsuuni. Bɛ daa lahi mi o ka o tooi yɛn switch play ni long pass.
Bɛ yɛli ni o daa nyɛla Xavi, Iniesta, ni Cesc Fàbregas nuu niŋgbuna.[49][50][51][52]
Joan Laporta yɛli ni o nyɛla "best central midfielder in our history". Johan Cruyff mi yɛli ni o nyɛla o yuuni ni sunsuuni ŋmɛra gahim.[53][54]
42lo9udnl3wzhs7f0gr6qsjpgsa9ozg
Enzo Fernandez
0
33703
146335
2026-08-14T17:41:56Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Created an article
146335
wikitext
text/x-wiki
== Enzo Fernandez ==
Enzo Jeremías Fernández bɛ dɔɣi o 17 January 2001. O nyɛla Argentina bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri sunsuuni Premier League club Chelsea ni Argentina tiŋgbani team.[4]
CLUB TUMA
River Plate 2019-2022
Bɛ daa dɔɣi o San Martín, Buenos Aires. O ba yuli nyɛ Raúl, o ma Marta. O mali taba 4.
O daa piligi bɔli Club La Recova ni, nyaaŋa o daa kpɛ River Plate academy yuun 6 kamani.
4 March 2020 o daa ŋmɛ o tuuli bɔli ni LDU Quito Copa Libertadores ni.
Defensa y Justicia 2020-2021 - wɔɣirigu
O daa chaŋ loan ni. O daa sɔŋ ba di 2020 Copa Sudamericana ni Recopa Sudamericana. Bɛ daa di Lanús 3-0 final ni. Di daa nyɛla o tuuli pini.[9][11]
2021-22: River Plate labi
O daa labi July 2021. 14 August o daa di o tuuli gol ni Vélez 2-0. 2022 o daa di gol 8 ka di assist 6 bɔli 19 ni. Bɛ daa yɛli ni o nyɛ Argentina ŋmɛra din gahim saha ŋɔ.[12][13]
Benfica 2022
23 June 2022 Benfica daa yɔli o €10 million ni add-ons €8 million.
2 August o daa di o tuuli gol ni Midtjylland 4-1 Champions League ni. O daa lahi di Arouca ni. O daa di Primeira Liga Midfielder of the Month goli 3 nyaɣisim.[19][20][21]
Chelsea 2023 - saha ŋɔ
31 January 2023 o daa chaŋ Chelsea £106.8 million - di daa nyɛ Britain taarihi ni liɣiri din galisi saha maa. Contract 8 yuun kɔbisɔɣu hali 2031.[26]
2023: 3 February o daa piligi Premier League ni Fulham. 30 August o daa di o tuuli gol ni AFC Wimbledon. 3 December o daa di gol 2 ni Brighton 3-2.
28 May 2025: O daa di gol tuuli ni Real Betis 4-1 Conference League final ni. Di chɛ ka Chelsea leei club tuuli din di European pini 4 zaa.
2025 FIFA Club World Cup: O daa piligi final ni PSG 3-0.
31 January 2026: O bɔli 150 ni o daa di gol injury time ni West Ham 3-2 - bɛ daa kɔŋ 0-2 piligu.
26 April 2026: O daa di gol yini ni Leeds 1-0 ka chɛ ka Chelsea chaŋ FA Cup final.[28][30][31][32][33][34][36]
TIŊGBANI BƆLI - ARGENTINA
2019 o daa ŋmɛ Argentina U18. 24 September 2022 o daa piligi tiŋgbani bɔli ni Honduras.[37][38]
2022 World Cup - Qatar
Bɛ daa piigi o 26 ni. 26 November o daa di o tuuli gol ni Mexico 2-0. O daa leei Argentina doo 2nd din di World Cup gol din nyɛ bikpem - 21 yuun 313 dabsili. Final ni France Argentina daa di penalties 4-2 nyaaŋa 3-3. Bɛ daa ti o Young Player Award - doo bikpem din ŋmɛ viɛla.[39][40][42][43]
2024 Copa América
O daa be team maa ni ka bɛ daa di Colombia 1-0 final ni. Di daa nyɛla o pini ayi ni tiŋgbani bɔli.[44][46]
July 2024 yɛltɔɣa
Bɔli nyaaŋa video daa yi na ka o mini Argentina ŋmɛraba shɛba yɛri yɛltɔɣa shɛŋa bɛ ni yɛli ni di nyɛla racism ni France ŋmɛriba polo. FFF ni French minisita daa boli li. Chelsea ŋmɛriba French nim daa bi lahi doo o Instagram ni. O daa yɛli sorry ka ti liɣiri anti-discrimination. Chelsea daa bi di o daŋ.[47][48][50][52]
2026 World Cup
May 2026 bɛ daa lahi piigi o.
Round of 16 ni Egypt o daa di gol injury time ni 3-2 - di daa nyɛ World Cup gol 3000.
Semi-final ni England o daa di gol waɣila ka bɛ daa di 2-1.
Final ni Spain o daa di yellow card ayi ka bɛ yɛli o na red card o ni ti Pau Cubarsí kɔŋ. Di daa nyɛla World Cup final ni doo tuuli bɛ ni yɛli na 2010 nyaaŋa. Argentina daa kɔŋ 1-0 extra time ni.[53][54][55][57][58][59]
O ŊMƐBU YAƔA
O nyɛla versatile midfielder. O galisi ŋmɛri deep-lying playmaker - doo din dii bɔli, ka yɛri bɔli, ka dii bɔli labi. Amma o mi tooi ŋmɛri attacking midfielder gba.
O mali pasi din saɣa - short, long, ni lob. O tooi dii bɔli, ka dii bɔli yi sunsuuni. O mi ni o yɛn pa bɔra, ka tiri through ball. O ni bi di bɔli o yɛri bɔli n-zaŋ kpe.[61][62][63][64]
O BILIGINSI NIMA
Bɛ boli o Enzo domin o ba Raúl ni daa bɔri Enzo Francescoli - Uruguay ŋmɛra. O yɛli ni o bɔri Lionel Messi.
O daa niŋ Valentina Cervantes amiliya. Bɛ mali bia 2: bipuɣinga 2020, bidibiga 2023. October 2024 bɛ daa wali taba amaa 2025 bɛ daa labi taba.
O nyɛla Christian. O yɛli: _"N nyɛla nina. Naawuni taɣimi niŋma."_[65][66][68][69]
Driving wahala
September 2024 police daa chɛ ka o bi wurim o koligu 6 goli ka ti o fine £3,020. Di daa nyɛla o Porsche ni daa yi red light ni speeding Wales 2023.[70][71]
6f2yhlj5u0jjtkd3548s50h3keai1h1
146336
146335
2026-08-14T17:43:30Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146336
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Enzo Fernandez Argentina v Egypt 7 July 2026-276.jpg|thumb|Enzo Fernandez Argentina vs Egypt 7 July 2026-2027]]
== Enzo Fernandez ==
Enzo Jeremías Fernández bɛ dɔɣi o 17 January 2001. O nyɛla Argentina bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri sunsuuni Premier League club Chelsea ni Argentina tiŋgbani team.[4]
CLUB TUMA
River Plate 2019-2022
Bɛ daa dɔɣi o San Martín, Buenos Aires. O ba yuli nyɛ Raúl, o ma Marta. O mali taba 4.
O daa piligi bɔli Club La Recova ni, nyaaŋa o daa kpɛ River Plate academy yuun 6 kamani.
4 March 2020 o daa ŋmɛ o tuuli bɔli ni LDU Quito Copa Libertadores ni.
Defensa y Justicia 2020-2021 - wɔɣirigu
O daa chaŋ loan ni. O daa sɔŋ ba di 2020 Copa Sudamericana ni Recopa Sudamericana. Bɛ daa di Lanús 3-0 final ni. Di daa nyɛla o tuuli pini.[9][11]
2021-22: River Plate labi
O daa labi July 2021. 14 August o daa di o tuuli gol ni Vélez 2-0. 2022 o daa di gol 8 ka di assist 6 bɔli 19 ni. Bɛ daa yɛli ni o nyɛ Argentina ŋmɛra din gahim saha ŋɔ.[12][13]
Benfica 2022
23 June 2022 Benfica daa yɔli o €10 million ni add-ons €8 million.
2 August o daa di o tuuli gol ni Midtjylland 4-1 Champions League ni. O daa lahi di Arouca ni. O daa di Primeira Liga Midfielder of the Month goli 3 nyaɣisim.[19][20][21]
Chelsea 2023 - saha ŋɔ
31 January 2023 o daa chaŋ Chelsea £106.8 million - di daa nyɛ Britain taarihi ni liɣiri din galisi saha maa. Contract 8 yuun kɔbisɔɣu hali 2031.[26]
2023: 3 February o daa piligi Premier League ni Fulham. 30 August o daa di o tuuli gol ni AFC Wimbledon. 3 December o daa di gol 2 ni Brighton 3-2.
28 May 2025: O daa di gol tuuli ni Real Betis 4-1 Conference League final ni. Di chɛ ka Chelsea leei club tuuli din di European pini 4 zaa.
2025 FIFA Club World Cup: O daa piligi final ni PSG 3-0.
31 January 2026: O bɔli 150 ni o daa di gol injury time ni West Ham 3-2 - bɛ daa kɔŋ 0-2 piligu.
26 April 2026: O daa di gol yini ni Leeds 1-0 ka chɛ ka Chelsea chaŋ FA Cup final.[28][30][31][32][33][34][36]
TIŊGBANI BƆLI - ARGENTINA
2019 o daa ŋmɛ Argentina U18. 24 September 2022 o daa piligi tiŋgbani bɔli ni Honduras.[37][38]
2022 World Cup - Qatar
Bɛ daa piigi o 26 ni. 26 November o daa di o tuuli gol ni Mexico 2-0. O daa leei Argentina doo 2nd din di World Cup gol din nyɛ bikpem - 21 yuun 313 dabsili. Final ni France Argentina daa di penalties 4-2 nyaaŋa 3-3. Bɛ daa ti o Young Player Award - doo bikpem din ŋmɛ viɛla.[39][40][42][43]
2024 Copa América
O daa be team maa ni ka bɛ daa di Colombia 1-0 final ni. Di daa nyɛla o pini ayi ni tiŋgbani bɔli.[44][46]
July 2024 yɛltɔɣa
Bɔli nyaaŋa video daa yi na ka o mini Argentina ŋmɛraba shɛba yɛri yɛltɔɣa shɛŋa bɛ ni yɛli ni di nyɛla racism ni France ŋmɛriba polo. FFF ni French minisita daa boli li. Chelsea ŋmɛriba French nim daa bi lahi doo o Instagram ni. O daa yɛli sorry ka ti liɣiri anti-discrimination. Chelsea daa bi di o daŋ.[47][48][50][52]
2026 World Cup
May 2026 bɛ daa lahi piigi o.
Round of 16 ni Egypt o daa di gol injury time ni 3-2 - di daa nyɛ World Cup gol 3000.
Semi-final ni England o daa di gol waɣila ka bɛ daa di 2-1.
Final ni Spain o daa di yellow card ayi ka bɛ yɛli o na red card o ni ti Pau Cubarsí kɔŋ. Di daa nyɛla World Cup final ni doo tuuli bɛ ni yɛli na 2010 nyaaŋa. Argentina daa kɔŋ 1-0 extra time ni.[53][54][55][57][58][59]
O ŊMƐBU YAƔA
O nyɛla versatile midfielder. O galisi ŋmɛri deep-lying playmaker - doo din dii bɔli, ka yɛri bɔli, ka dii bɔli labi. Amma o mi tooi ŋmɛri attacking midfielder gba.
O mali pasi din saɣa - short, long, ni lob. O tooi dii bɔli, ka dii bɔli yi sunsuuni. O mi ni o yɛn pa bɔra, ka tiri through ball. O ni bi di bɔli o yɛri bɔli n-zaŋ kpe.[61][62][63][64]
O BILIGINSI NIMA
Bɛ boli o Enzo domin o ba Raúl ni daa bɔri Enzo Francescoli - Uruguay ŋmɛra. O yɛli ni o bɔri Lionel Messi.
O daa niŋ Valentina Cervantes amiliya. Bɛ mali bia 2: bipuɣinga 2020, bidibiga 2023. October 2024 bɛ daa wali taba amaa 2025 bɛ daa labi taba.
O nyɛla Christian. O yɛli: _"N nyɛla nina. Naawuni taɣimi niŋma."_[65][66][68][69]
Driving wahala
September 2024 police daa chɛ ka o bi wurim o koligu 6 goli ka ti o fine £3,020. Di daa nyɛla o Porsche ni daa yi red light ni speeding Wales 2023.[70][71]
boihtt5cvowjlodk0c082vwfrv5k07h
Trent Alexander - Arnold
0
33704
146353
2026-08-15T09:55:41Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Created an article
146353
wikitext
text/x-wiki
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
mp9wez3i1q9rphaq0x3w4uzrqd2gvbj
146354
146353
2026-08-15T09:57:05Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146354
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Trent Alexander-Arnold 2018.jpg|thumb|Trent Alexander Arnold 2018]]
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
c6stz2vrpy8mdgsxu7hg9k8mz3p2fo4
146356
146354
2026-08-15T10:09:38Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146356
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Trent Alexander-Arnold 2018.jpg|thumb|Trent Alexander Arnold 2018]]
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
2019–20: Ballon d'Or bɔbu ni Premier League diibu
O daa piligi yuuni maa ka o nyɛ Liverpool right-back tuuli. O daa di assist ni Origi gol Norwich 4-1. Di chɛ ka o leei doo 8th Premier League taarihi ni din di assist bɔli 5 nyaɣisim. O daa lahi ŋmɛ Southampton, Arsenal, ni UEFA Super Cup ni Chelsea ka di penalty.
O daa di o tuuli gol yuuni maa ni Chelsea 2-1 - set-piece ni. Bɛ daa piigi li Goal of the Month.[78]
October: Bɛ daa piigi o 2019 Ballon d'Or ni Liverpool ŋmɛriba 6.
2 November: Yuun 21 dabsili 26 o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Liverpool - doo 4th bikpem. O daa di assist ni Mané Aston Villa 2-1.
December: Bɛ daa piigi o Ballon d'Or 19th dunia ni - full-back din yina zaa.
Club World Cup Qatar: O daa di assist injury time ni Firmino Monterrey 2-1. Final ni Flamengo 1-0 o daa ŋmɛ 120 minutes ka Liverpool di li tuuli saha.[83][84]
Leicester 4-0 ni o daa be gol 4 maa zaa ni - o di yini, di assist 2, ka di penalty. Bɛ daa ti o Premier League Player of the Month - full-back tuuli saha 2007 nyaaŋa. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi UEFA Team of the Year 2019.
Wolves 2-1 ni o daa di assist ni Henderson ka leei defender tuuli din di assist 10+ yuun 2.
West Ham 3-2 nyaaŋa o daa di assist 25 Premier League ni - doo 3rd bikpem diɛma maa ni.[89]
COVID zuɣu bɛ daa chɛ bɔli March-June. Nyaaŋa o daa sɔŋ Liverpool di Premier League - yuun 30 nyaaŋa. Chelsea 5-3 ni o daa lahi pa o record - assist ni Firmino.[90]
Yuuni naayi bɛ daa ti o: Premier League Young Player of the Season tuuli, PFA Young Player of the Year, ni PFA Team of the Year.
2020–21: O diɛbu na
9 December: O daa nyɛ Liverpool captain bikpem Champions League ni Midtjylland 1-1.
December: Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPro World 11 ni Alisson, Van Dijk, Thiago.
Amma yuuni 2nd half o ni club maa daa na. Southgate daa bi piigi o England March 2022 qualifiers ni. Bɛ daa kpiŋ o ka o daa di kɔŋ ni Real Madrid 3-1.
Amma o daa labi na: O daa di gol 90th minute ni Aston Villa, ka di assist buyi ni Man United ni West Brom - Becker daa di o corner 94th minute.
2021–22: Pini 6 ni domestic double
30 July: O daa di contract waɣila ni Liverpool.
16 December: O daa di gol waɣila Newcastle 3-1 - Liverpool bɔli 2000 top-flight ni.
May 2022 FA Cup di nyaaŋa o daa leei England doo bikpem din di trophy 6: Club World Cup, Champions League, Super Cup, Premier League, FA Cup, League Cup - yuun 23 dabsili 219.
Ballon d'Or 2022: O daa nyɛ 22nd. Liverpool daa kɔŋ Premier League ni Champions League final ni Real Madrid.[107][108][109][110][111]
===== 2022–23: O zaani taɣibu =====
Klopp daa leei o inverted full-back - o yɛn chaŋ sunsuuni ka di bɔli pam. Di daa sɔŋ o ni club maa.
17 April 2023: O daa di assist 50 Premier League ni Leeds.
30 April: O daa leei doo tuuli din di assist bɔli 5 nyaɣisim buyi. Amma Liverpool daa bi chaŋ Champions League.[2][115][116][117]
2023–24: Vice-Captain
31 July 2023: James Milner yi nyaaŋa bɛ daa leei o vice-captain ni Van Dijk.
25 November: O daa di gol Man City 1-1.
7 January 2024: O kɔŋ knee ligament - bɛ daa chɛ o 3 weeks.
10 February: O daa di assist ni Jota Burnley ka pa record - defender din di assist pam Premier League taarihi ni, ka gari Robertson.
2024–25: Premier League ayi ni O yibu
Arne Slot saha Ipswich 2-0 o daa piligi. Newcastle 3-3 ni o daa yi bench na ka di assist 2 - defender tuuli din di assist 60 Premier League ni.
29 December: O daa di gol West Ham 5-0.[122][123][124]
11 January 2025: O daa nyɛ captain ka di gol Accrington 4-0 FA Cup.
11 March: O daa kɔŋ ankle ni PSG - o daa bi ŋmɛ EFL Cup final.
20 April: O daa labi Leicester ni ka ŋmɛ o bɔli 350 ka di gol yini - di daa che ka Liverpool nyɛ title 1.
5 May 2025: O daa di Premier League nyaaŋa dabsili 8 o daa yɛli ni o yi Liverpool - o ni be ni yuun 20 nyaaŋa.
==== REAL MADRID 2025 - saha ŋɔ ====
30 May 2025: Real Madrid daa yɛli ni bɛ di o contract 6 yuun. Bɛ daa ti Liverpool liɣiri €6.2m - €10m domin o ŋmɛ Club World Cup. O daa leei England doo 7th din chaŋ Real Madrid.
11 June: Bɛ daa wuhi o Real Madrid City ni. Florentino Pérez daa ti o shirt namba 12 - ka bi nyɛ 66 o ni ŋmɛ Liverpool. O daa taɣi o yuli "Alexander-Arnold" ka leei "Trent".
18 June 2025: O daa piligi Club World Cup ni Al-Hilal 1-1.
19 August: O daa piligi La Liga ni Osasuna 1-0.[139][140][141]
gck4m4hp9p2abo0rp29euhfn7h6gx2e
146358
146356
2026-08-15T10:14:41Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146358
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Trent Alexander-Arnold 2018.jpg|thumb|Trent Alexander Arnold 2018]]
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
2019–20: Ballon d'Or bɔbu ni Premier League diibu
O daa piligi yuuni maa ka o nyɛ Liverpool right-back tuuli. O daa di assist ni Origi gol Norwich 4-1. Di chɛ ka o leei doo 8th Premier League taarihi ni din di assist bɔli 5 nyaɣisim. O daa lahi ŋmɛ Southampton, Arsenal, ni UEFA Super Cup ni Chelsea ka di penalty.
O daa di o tuuli gol yuuni maa ni Chelsea 2-1 - set-piece ni. Bɛ daa piigi li Goal of the Month.[78]
October: Bɛ daa piigi o 2019 Ballon d'Or ni Liverpool ŋmɛriba 6.
2 November: Yuun 21 dabsili 26 o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Liverpool - doo 4th bikpem. O daa di assist ni Mané Aston Villa 2-1.
December: Bɛ daa piigi o Ballon d'Or 19th dunia ni - full-back din yina zaa.
Club World Cup Qatar: O daa di assist injury time ni Firmino Monterrey 2-1. Final ni Flamengo 1-0 o daa ŋmɛ 120 minutes ka Liverpool di li tuuli saha.[83][84]
Leicester 4-0 ni o daa be gol 4 maa zaa ni - o di yini, di assist 2, ka di penalty. Bɛ daa ti o Premier League Player of the Month - full-back tuuli saha 2007 nyaaŋa. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi UEFA Team of the Year 2019.
Wolves 2-1 ni o daa di assist ni Henderson ka leei defender tuuli din di assist 10+ yuun 2.
West Ham 3-2 nyaaŋa o daa di assist 25 Premier League ni - doo 3rd bikpem diɛma maa ni.[89]
COVID zuɣu bɛ daa chɛ bɔli March-June. Nyaaŋa o daa sɔŋ Liverpool di Premier League - yuun 30 nyaaŋa. Chelsea 5-3 ni o daa lahi pa o record - assist ni Firmino.[90]
Yuuni naayi bɛ daa ti o: Premier League Young Player of the Season tuuli, PFA Young Player of the Year, ni PFA Team of the Year.
2020–21: O diɛbu na
9 December: O daa nyɛ Liverpool captain bikpem Champions League ni Midtjylland 1-1.
December: Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPro World 11 ni Alisson, Van Dijk, Thiago.
Amma yuuni 2nd half o ni club maa daa na. Southgate daa bi piigi o England March 2022 qualifiers ni. Bɛ daa kpiŋ o ka o daa di kɔŋ ni Real Madrid 3-1.
Amma o daa labi na: O daa di gol 90th minute ni Aston Villa, ka di assist buyi ni Man United ni West Brom - Becker daa di o corner 94th minute.
2021–22: Pini 6 ni domestic double
30 July: O daa di contract waɣila ni Liverpool.
16 December: O daa di gol waɣila Newcastle 3-1 - Liverpool bɔli 2000 top-flight ni.
May 2022 FA Cup di nyaaŋa o daa leei England doo bikpem din di trophy 6: Club World Cup, Champions League, Super Cup, Premier League, FA Cup, League Cup - yuun 23 dabsili 219.
Ballon d'Or 2022: O daa nyɛ 22nd. Liverpool daa kɔŋ Premier League ni Champions League final ni Real Madrid.[107][108][109][110][111]
===== 2022–23: O zaani taɣibu =====
Klopp daa leei o inverted full-back - o yɛn chaŋ sunsuuni ka di bɔli pam. Di daa sɔŋ o ni club maa.
17 April 2023: O daa di assist 50 Premier League ni Leeds.
30 April: O daa leei doo tuuli din di assist bɔli 5 nyaɣisim buyi. Amma Liverpool daa bi chaŋ Champions League.[2][115][116][117]
2023–24: Vice-Captain
31 July 2023: James Milner yi nyaaŋa bɛ daa leei o vice-captain ni Van Dijk.
25 November: O daa di gol Man City 1-1.
7 January 2024: O kɔŋ knee ligament - bɛ daa chɛ o 3 weeks.
10 February: O daa di assist ni Jota Burnley ka pa record - defender din di assist pam Premier League taarihi ni, ka gari Robertson.
2024–25: Premier League ayi ni O yibu
Arne Slot saha Ipswich 2-0 o daa piligi. Newcastle 3-3 ni o daa yi bench na ka di assist 2 - defender tuuli din di assist 60 Premier League ni.
29 December: O daa di gol West Ham 5-0.[122][123][124]
11 January 2025: O daa nyɛ captain ka di gol Accrington 4-0 FA Cup.
11 March: O daa kɔŋ ankle ni PSG - o daa bi ŋmɛ EFL Cup final.
20 April: O daa labi Leicester ni ka ŋmɛ o bɔli 350 ka di gol yini - di daa che ka Liverpool nyɛ title 1.
5 May 2025: O daa di Premier League nyaaŋa dabsili 8 o daa yɛli ni o yi Liverpool - o ni be ni yuun 20 nyaaŋa.
==== REAL MADRID 2025 - saha ŋɔ ====
30 May 2025: Real Madrid daa yɛli ni bɛ di o contract 6 yuun. Bɛ daa ti Liverpool liɣiri €6.2m - €10m domin o ŋmɛ Club World Cup. O daa leei England doo 7th din chaŋ Real Madrid.
11 June: Bɛ daa wuhi o Real Madrid City ni. Florentino Pérez daa ti o shirt namba 12 - ka bi nyɛ 66 o ni ŋmɛ Liverpool. O daa taɣi o yuli "Alexander-Arnold" ka leei "Trent".
18 June 2025: O daa piligi Club World Cup ni Al-Hilal 1-1.
19 August: O daa piligi La Liga ni Osasuna 1-0.
pes6bropkc7na5xxz7wa8dbtf68v572
146359
146358
2026-08-15T10:16:02Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146359
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Trent Alexander-Arnold 2018.jpg|thumb|Trent Alexander Arnold 2018]]
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
2019–20: Ballon d'Or bɔbu ni Premier League diibu
O daa piligi yuuni maa ka o nyɛ Liverpool right-back tuuli. O daa di assist ni Origi gol Norwich 4-1. Di chɛ ka o leei doo 8th Premier League taarihi ni din di assist bɔli 5 nyaɣisim. O daa lahi ŋmɛ Southampton, Arsenal, ni UEFA Super Cup ni Chelsea ka di penalty.
O daa di o tuuli gol yuuni maa ni Chelsea 2-1 - set-piece ni. Bɛ daa piigi li Goal of the Month.[78]
October: Bɛ daa piigi o 2019 Ballon d'Or ni Liverpool ŋmɛriba 6.
2 November: Yuun 21 dabsili 26 o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Liverpool - doo 4th bikpem. O daa di assist ni Mané Aston Villa 2-1.
December: Bɛ daa piigi o Ballon d'Or 19th dunia ni - full-back din yina zaa.
Club World Cup Qatar: O daa di assist injury time ni Firmino Monterrey 2-1. Final ni Flamengo 1-0 o daa ŋmɛ 120 minutes ka Liverpool di li tuuli saha.[83][84]
Leicester 4-0 ni o daa be gol 4 maa zaa ni - o di yini, di assist 2, ka di penalty. Bɛ daa ti o Premier League Player of the Month - full-back tuuli saha 2007 nyaaŋa. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi UEFA Team of the Year 2019.
Wolves 2-1 ni o daa di assist ni Henderson ka leei defender tuuli din di assist 10+ yuun 2.
West Ham 3-2 nyaaŋa o daa di assist 25 Premier League ni - doo 3rd bikpem diɛma maa ni.[89]
COVID zuɣu bɛ daa chɛ bɔli March-June. Nyaaŋa o daa sɔŋ Liverpool di Premier League - yuun 30 nyaaŋa. Chelsea 5-3 ni o daa lahi pa o record - assist ni Firmino.[90]
Yuuni naayi bɛ daa ti o: Premier League Young Player of the Season tuuli, PFA Young Player of the Year, ni PFA Team of the Year.
2020–21: O diɛbu na
9 December: O daa nyɛ Liverpool captain bikpem Champions League ni Midtjylland 1-1.
December: Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPro World 11 ni Alisson, Van Dijk, Thiago.
Amma yuuni 2nd half o ni club maa daa na. Southgate daa bi piigi o England March 2022 qualifiers ni. Bɛ daa kpiŋ o ka o daa di kɔŋ ni Real Madrid 3-1.
Amma o daa labi na: O daa di gol 90th minute ni Aston Villa, ka di assist buyi ni Man United ni West Brom - Becker daa di o corner 94th minute.
2021–22: Pini 6 ni domestic double
30 July: O daa di contract waɣila ni Liverpool.
16 December: O daa di gol waɣila Newcastle 3-1 - Liverpool bɔli 2000 top-flight ni.
May 2022 FA Cup di nyaaŋa o daa leei England doo bikpem din di trophy 6: Club World Cup, Champions League, Super Cup, Premier League, FA Cup, League Cup - yuun 23 dabsili 219.
Ballon d'Or 2022: O daa nyɛ 22nd. Liverpool daa kɔŋ Premier League ni Champions League final ni Real Madrid.[107][108][109][110][111]
===== 2022–23: O zaani taɣibu =====
Klopp daa leei o inverted full-back - o yɛn chaŋ sunsuuni ka di bɔli pam. Di daa sɔŋ o ni club maa.
17 April 2023: O daa di assist 50 Premier League ni Leeds.
30 April: O daa leei doo tuuli din di assist bɔli 5 nyaɣisim buyi. Amma Liverpool daa bi chaŋ Champions League.[2][115][116][117]
2023–24: Vice-Captain
31 July 2023: James Milner yi nyaaŋa bɛ daa leei o vice-captain ni Van Dijk.
25 November: O daa di gol Man City 1-1.
7 January 2024: O kɔŋ knee ligament - bɛ daa chɛ o 3 weeks.
10 February: O daa di assist ni Jota Burnley ka pa record - defender din di assist pam Premier League taarihi ni, ka gari Robertson.
2024–25: Premier League ayi ni O yibu
Arne Slot saha Ipswich 2-0 o daa piligi. Newcastle 3-3 ni o daa yi bench na ka di assist 2 - defender tuuli din di assist 60 Premier League ni.
29 December: O daa di gol West Ham 5-0.[122][123][124]
11 January 2025: O daa nyɛ captain ka di gol Accrington 4-0 FA Cup.
11 March: O daa kɔŋ ankle ni PSG - o daa bi ŋmɛ EFL Cup final.
20 April: O daa labi Leicester ni ka ŋmɛ o bɔli 350 ka di gol yini - di daa che ka Liverpool nyɛ title 1.
5 May 2025: O daa di Premier League nyaaŋa dabsili 8 o daa yɛli ni o yi Liverpool - o ni be ni yuun 20 nyaaŋa.
==== REAL MADRID 2025 - saha ŋɔ ====
30 May 2025: Real Madrid daa yɛli ni bɛ di o contract 6 yuun. Bɛ daa ti Liverpool liɣiri €6.2m - €10m domin o ŋmɛ Club World Cup. O daa leei England doo 7th din chaŋ Real Madrid.
11 June: Bɛ daa wuhi o Real Madrid City ni. Florentino Pérez daa ti o shirt namba 12 - ka bi nyɛ 66 o ni ŋmɛ Liverpool. O daa taɣi o yuli "Alexander-Arnold" ka leei "Trent".
18 June 2025: O daa piligi Club World Cup ni Al-Hilal 1-1.
19 August: O daa piligi La Liga ni Osasuna 1-0.
==== PHILANTHROPY - O SƆŊSIM NIRIBA ====
Bɔli nyaaŋa Trent nyɛla ŋun sɔŋdi niriba pam.
An Hour for Others
O nyɛla ambassador ni Liverpool sɔŋsim yaɣa shɛli bɛ ni boli "An Hour for Others". Bɛ tiri ninkura ni bipɔriba binshɛŋa kamani: bindira, toyz, ka lahi wuhiri ba duu ŋmɛbu ni science. O ba o ma n-daa wuhi o li yuun teens ni. O ni o taba Kris Owens daa yɛli ni bɛ ni yi leei ŋmɛriba bɛ ni sɔŋ li. O daa naai ka sɔŋ li.[195]
Under Armour ni COVID-19 2020
March 2019 o ni Under Armour niŋ contract - di daa nyɛ England ni liɣiri 2nd galisi boot contract. O daa yɛli ni o ni yɛli liɣiri maa niŋ bɔli yaɣa Liverpool ni domin bipɔriba.[196]
April 2020 o ni Under Armour daa ti doctor, nurse, ni tuma dɔŋba Royal Liverpool University Hospital binshɛŋa 2000+ bɛ ni kpaŋ COVID ni.[197]
Black Lives Matter
O nyɛla Black Lives Matter doo. O daa ŋmɛ boot shɛli bɛ ni sabi "Black Lives Matter" zuɣu ka deei li raffle ni Nelson Mandela Foundation. Di daa chɛ ka bɛ di liɣiri £27,000. Saha ŋɔ bɛ zaŋ di boots maa pahi National Football Museum Manchester ni FIFA Museum Zurich.[198][199]
The After Academy 2023
April 2023 o daa piligi "The After Academy" - o liɣiri ni. Di niŋdi yuun 5. Di sɔŋdi bipɔriba shɛba bɛ ni wuhi bɔli academy ni amaa bɛ bi chaŋ tuuli team. Bɛ wuhiri ba tuma bɔli ni bɔli nyaaŋa. PFA, Red Bull, Under Armour, ni Therabody sɔŋdi li.[200]
O BILICHINSI
John Alexander - o ma kpamba, tuuli ŋmɛra Reading ni Millwall, ni Man United Secretary.
O ma Doreen Carling daa na mini Alex Ferguson be taba piligu, nyaaŋa o daa chaŋ New York ka pahi doo. Di zuɣu Trent daa tooi ŋmɛ USA pɔi ka o piigi England.[33][195]
O mali taba 2:
Tyler - o nyɛla yuun 4 ka gari o ka nyɛ o agent
Marcel - yuun 3 ka kpiɛri o.
O yili daa yi Scotland ni America na.[201][202][203]
CHESS ŊMƐBU
O nyɛla ŋun bɔri chess pam. O ba n-daa wuhi o bikpem ni. 2018 bɛ daa zaŋ o ŋmɛ Magnus Carlsen - dunia chess champion. Bɛ daa ŋmɛ li domin bɛ wuhi niriba chess. Moves 17 nyaaŋa bɛ daa di o.
kq1aemtbb1gcqdkpq7elu958oz21szl
146360
146359
2026-08-15T10:17:22Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146360
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Trent Alexander-Arnold 2018.jpg|thumb|Trent Alexander Arnold 2018]]
[[Lahabali kɔligu:LFC Parade 2019 01 (TAA).jpg|thumb|LFC parade 2019]]
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
2019–20: Ballon d'Or bɔbu ni Premier League diibu
O daa piligi yuuni maa ka o nyɛ Liverpool right-back tuuli. O daa di assist ni Origi gol Norwich 4-1. Di chɛ ka o leei doo 8th Premier League taarihi ni din di assist bɔli 5 nyaɣisim. O daa lahi ŋmɛ Southampton, Arsenal, ni UEFA Super Cup ni Chelsea ka di penalty.
O daa di o tuuli gol yuuni maa ni Chelsea 2-1 - set-piece ni. Bɛ daa piigi li Goal of the Month.[78]
October: Bɛ daa piigi o 2019 Ballon d'Or ni Liverpool ŋmɛriba 6.
2 November: Yuun 21 dabsili 26 o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Liverpool - doo 4th bikpem. O daa di assist ni Mané Aston Villa 2-1.
December: Bɛ daa piigi o Ballon d'Or 19th dunia ni - full-back din yina zaa.
Club World Cup Qatar: O daa di assist injury time ni Firmino Monterrey 2-1. Final ni Flamengo 1-0 o daa ŋmɛ 120 minutes ka Liverpool di li tuuli saha.[83][84]
Leicester 4-0 ni o daa be gol 4 maa zaa ni - o di yini, di assist 2, ka di penalty. Bɛ daa ti o Premier League Player of the Month - full-back tuuli saha 2007 nyaaŋa. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi UEFA Team of the Year 2019.
Wolves 2-1 ni o daa di assist ni Henderson ka leei defender tuuli din di assist 10+ yuun 2.
West Ham 3-2 nyaaŋa o daa di assist 25 Premier League ni - doo 3rd bikpem diɛma maa ni.[89]
COVID zuɣu bɛ daa chɛ bɔli March-June. Nyaaŋa o daa sɔŋ Liverpool di Premier League - yuun 30 nyaaŋa. Chelsea 5-3 ni o daa lahi pa o record - assist ni Firmino.[90]
Yuuni naayi bɛ daa ti o: Premier League Young Player of the Season tuuli, PFA Young Player of the Year, ni PFA Team of the Year.
2020–21: O diɛbu na
9 December: O daa nyɛ Liverpool captain bikpem Champions League ni Midtjylland 1-1.
December: Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPro World 11 ni Alisson, Van Dijk, Thiago.
Amma yuuni 2nd half o ni club maa daa na. Southgate daa bi piigi o England March 2022 qualifiers ni. Bɛ daa kpiŋ o ka o daa di kɔŋ ni Real Madrid 3-1.
Amma o daa labi na: O daa di gol 90th minute ni Aston Villa, ka di assist buyi ni Man United ni West Brom - Becker daa di o corner 94th minute.
2021–22: Pini 6 ni domestic double
30 July: O daa di contract waɣila ni Liverpool.
16 December: O daa di gol waɣila Newcastle 3-1 - Liverpool bɔli 2000 top-flight ni.
May 2022 FA Cup di nyaaŋa o daa leei England doo bikpem din di trophy 6: Club World Cup, Champions League, Super Cup, Premier League, FA Cup, League Cup - yuun 23 dabsili 219.
Ballon d'Or 2022: O daa nyɛ 22nd. Liverpool daa kɔŋ Premier League ni Champions League final ni Real Madrid.[107][108][109][110][111]
===== 2022–23: O zaani taɣibu =====
Klopp daa leei o inverted full-back - o yɛn chaŋ sunsuuni ka di bɔli pam. Di daa sɔŋ o ni club maa.
17 April 2023: O daa di assist 50 Premier League ni Leeds.
30 April: O daa leei doo tuuli din di assist bɔli 5 nyaɣisim buyi. Amma Liverpool daa bi chaŋ Champions League.[2][115][116][117]
2023–24: Vice-Captain
31 July 2023: James Milner yi nyaaŋa bɛ daa leei o vice-captain ni Van Dijk.
25 November: O daa di gol Man City 1-1.
7 January 2024: O kɔŋ knee ligament - bɛ daa chɛ o 3 weeks.
10 February: O daa di assist ni Jota Burnley ka pa record - defender din di assist pam Premier League taarihi ni, ka gari Robertson.
2024–25: Premier League ayi ni O yibu
Arne Slot saha Ipswich 2-0 o daa piligi. Newcastle 3-3 ni o daa yi bench na ka di assist 2 - defender tuuli din di assist 60 Premier League ni.
29 December: O daa di gol West Ham 5-0.[122][123][124]
11 January 2025: O daa nyɛ captain ka di gol Accrington 4-0 FA Cup.
11 March: O daa kɔŋ ankle ni PSG - o daa bi ŋmɛ EFL Cup final.
20 April: O daa labi Leicester ni ka ŋmɛ o bɔli 350 ka di gol yini - di daa che ka Liverpool nyɛ title 1.
5 May 2025: O daa di Premier League nyaaŋa dabsili 8 o daa yɛli ni o yi Liverpool - o ni be ni yuun 20 nyaaŋa.
==== REAL MADRID 2025 - saha ŋɔ ====
30 May 2025: Real Madrid daa yɛli ni bɛ di o contract 6 yuun. Bɛ daa ti Liverpool liɣiri €6.2m - €10m domin o ŋmɛ Club World Cup. O daa leei England doo 7th din chaŋ Real Madrid.
11 June: Bɛ daa wuhi o Real Madrid City ni. Florentino Pérez daa ti o shirt namba 12 - ka bi nyɛ 66 o ni ŋmɛ Liverpool. O daa taɣi o yuli "Alexander-Arnold" ka leei "Trent".
18 June 2025: O daa piligi Club World Cup ni Al-Hilal 1-1.
19 August: O daa piligi La Liga ni Osasuna 1-0.
==== PHILANTHROPY - O SƆŊSIM NIRIBA ====
Bɔli nyaaŋa Trent nyɛla ŋun sɔŋdi niriba pam.
An Hour for Others
O nyɛla ambassador ni Liverpool sɔŋsim yaɣa shɛli bɛ ni boli "An Hour for Others". Bɛ tiri ninkura ni bipɔriba binshɛŋa kamani: bindira, toyz, ka lahi wuhiri ba duu ŋmɛbu ni science. O ba o ma n-daa wuhi o li yuun teens ni. O ni o taba Kris Owens daa yɛli ni bɛ ni yi leei ŋmɛriba bɛ ni sɔŋ li. O daa naai ka sɔŋ li.[195]
Under Armour ni COVID-19 2020
March 2019 o ni Under Armour niŋ contract - di daa nyɛ England ni liɣiri 2nd galisi boot contract. O daa yɛli ni o ni yɛli liɣiri maa niŋ bɔli yaɣa Liverpool ni domin bipɔriba.[196]
April 2020 o ni Under Armour daa ti doctor, nurse, ni tuma dɔŋba Royal Liverpool University Hospital binshɛŋa 2000+ bɛ ni kpaŋ COVID ni.[197]
Black Lives Matter
O nyɛla Black Lives Matter doo. O daa ŋmɛ boot shɛli bɛ ni sabi "Black Lives Matter" zuɣu ka deei li raffle ni Nelson Mandela Foundation. Di daa chɛ ka bɛ di liɣiri £27,000. Saha ŋɔ bɛ zaŋ di boots maa pahi National Football Museum Manchester ni FIFA Museum Zurich.[198][199]
The After Academy 2023
April 2023 o daa piligi "The After Academy" - o liɣiri ni. Di niŋdi yuun 5. Di sɔŋdi bipɔriba shɛba bɛ ni wuhi bɔli academy ni amaa bɛ bi chaŋ tuuli team. Bɛ wuhiri ba tuma bɔli ni bɔli nyaaŋa. PFA, Red Bull, Under Armour, ni Therabody sɔŋdi li.[200]
O BILICHINSI
John Alexander - o ma kpamba, tuuli ŋmɛra Reading ni Millwall, ni Man United Secretary.
O ma Doreen Carling daa na mini Alex Ferguson be taba piligu, nyaaŋa o daa chaŋ New York ka pahi doo. Di zuɣu Trent daa tooi ŋmɛ USA pɔi ka o piigi England.[33][195]
O mali taba 2:
Tyler - o nyɛla yuun 4 ka gari o ka nyɛ o agent
Marcel - yuun 3 ka kpiɛri o.
O yili daa yi Scotland ni America na.[201][202][203]
CHESS ŊMƐBU
O nyɛla ŋun bɔri chess pam. O ba n-daa wuhi o bikpem ni. 2018 bɛ daa zaŋ o ŋmɛ Magnus Carlsen - dunia chess champion. Bɛ daa ŋmɛ li domin bɛ wuhi niriba chess. Moves 17 nyaaŋa bɛ daa di o.
o3dd7ocx1dx21nzutr7icp66sfnzh8c
146361
146360
2026-08-15T10:20:11Z
Abdul Gafaru 100%
6794
Added information
146361
wikitext
text/x-wiki
[[Lahabali kɔligu:Trent Alexander-Arnold 2018.jpg|thumb|Trent Alexander Arnold 2018]]
[[Lahabali kɔligu:LFC Parade 2019 01 (TAA).jpg|thumb|LFC parade 2019]]
[[Lahabali kɔligu:FC Salzburg gegen Liverpool FC (UEFA Champions League 10.Dezember 2019) 36.jpg|thumb|FC Salzburg gegen Liverpool FC (UEFA CHAMPIONS LEAGUE 10.DECEMBER 2019)]]
== Trent Alexander-Arnold. ==
Trent John Alexander-Arnold bɛ lahi boli o "Trent". Bɛ dɔɣi o 7 October 1998. O nyɛla England bɔli ŋmɛra ka ŋmɛri right-back bee sunsuuni La Liga club Real Madrid ni England tiŋgbani team. Niriba yɛli ni o nyɛla right-back gahim shɛli din be dunia. Bɛ mi o ka o mali pasi waɣila, cross viɛla, ni assist pam, ka lahi nyɛ set-piece ŋmɛra.. O yaɣa maa zuɣu saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni club ni tiŋgbani team.
O BILIGINSI MINI O PILIGU
Bɛ daa dɔɣi Trent West Derby, Liverpool, Merseyside. O daa chaŋ St Matthew's Catholic Primary School, nyaaŋa St Mary's College Crosby.
Yuun 6 o daa chaŋ Liverpool bɔli saɣiri. Bɛ daa di o yuli lottery ni ka academy coach Ian Barrigan nya o ka boli o ba ni o kpɛ academy. O daa piligi wɔhiri 2-3 saha dapɔŋ ni. Piligu o daa ŋmɛri winger amaa nyaaŋa o daa taɣi right-back domin di daa nyɛla soɣu din yɛn che ka o kpe tuuli team.[20][26]
Yuun 14 o daa yi St Mary's ka chaŋ Rainhill High School - shikuru shɛli din mini Liverpool bɔli club mali taba.[25]
Steven Gerrard daa yɛli o taarihi ni o ni tooi diɛmdi viɛla. 2015-16 o daa piligi tuuli team ni Brendan Rodgers saha Swindon Town ni.
CLUB TUMA - LIVERPOOL
2016-17: O Piligu
25 October 2016 o daa piligi o tuuli bɔli EFL Cup ni Tottenham 2-1. November bɛ daa ti o contract waɣila. O daa di assist o tuuli ni Leeds United 2-0. 14 December o daa piligi Premier League ni Middlesbrough. May bɛ daa ti o Liverpool Young Player of the Season.
2017-18: Champions League Final Tuuli
Nathaniel Clyne ni kɔŋ daa chɛ ka o diɛmdi pam. 15 August 2017 o daa di o tuuli gol - free kick ni Hoffenheim 2-1 Champions League ni. O daa leei Liverpool doo 3rd din di gol o tuuli European bɔli ni.[45][46]
March 2018 o daa pa Wilfried Zaha ni Marcus Rashford nuu ni. Amma April o daa ŋmɛ viɛla ni Man City Champions League quarter-final ni ka bɛ ti o Man of the Match.
10 May 2018 bɛ daa lahi ti o Young Player of the Season. Final ni Real Madrid o daa piligi ka di chɛ ka o leei Liverpool doo bikpem din piligi Champions League final.
2018-19: Champions League diibu
O daa ŋmɛ o bɔli 50 ni Tottenham. October bɛ daa piigi o Kopa Trophy ni - o daa nyɛ 6th.[57][58][59]
27 February 2019 yuun 20 ni dabsili 143 o daa di assist 3 bɔli yini ni Watford 5-0 - Premier League taarihi.[62]
May 2019: O ni Andy Robertson daa nyɛla defenders tuuli shɛba din di assist 10+ yuun yini ni - Trent 11.
Barcelona ni bɛ daa kɔŋ 3-0 piligu, second leg ni o daa di corner din yɛm ka Origi di 4-0 - bɛ daa chaŋ final.
Last day ni Wolves o daa di assist ka di leei record - 12 assists yuun yini ni defender.
Final ni Tottenham 2-0 o daa piligi. Di chɛ ka o leei doo bikpem din piligi Champions League final buyi nyaɣisim. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi Champions League Team of the Season.
2019-2025: Liverpool ni O ni di shɛŋa
2019: UEFA Super Cup, FIFA Club World Cup, Champions League
2019-20: Premier League - chɛ ka Liverpool di liɣu yuun 30 nyaaŋa. Bɛ daa ti o PFA Young Player of the Year ni Premier League Young Player of the Season. Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPRO World 11.
2021-22: EFL Cup ni FA Cup - domestic double
2025: O daa sɔŋ Liverpool di Premier League ayi, nyaaŋa o daa yi chaŋ Real Madrid.[10]
TIŊGBANI BƆLI - ENGLAND
O daa ŋmɛ England youth teams zaa. 2018 o daa piligi tiŋgbani bɔli. O daa be:
2018 World Cup - o daa leei England doo 4th bikpem din piligi World Cup bɔli
2018-19 UEFA Nations League - England daa nyɛ 3rd
2022 World Cup[10]
O ŊMƐBU YAƔA
Bɛ yɛli ni o nyɛla right-back gahim. O kpaŋmaŋa nyɛ:
Pasi din waɣila ni din pa
Crossing ni assist pam
Free-kick ni corner ŋmɛbu
Di zuɣu ka saha shɛŋa bɛ zaŋdi o ŋmɛri sunsuuni.[10][13]
2019–20: Ballon d'Or bɔbu ni Premier League diibu
O daa piligi yuuni maa ka o nyɛ Liverpool right-back tuuli. O daa di assist ni Origi gol Norwich 4-1. Di chɛ ka o leei doo 8th Premier League taarihi ni din di assist bɔli 5 nyaɣisim. O daa lahi ŋmɛ Southampton, Arsenal, ni UEFA Super Cup ni Chelsea ka di penalty.
O daa di o tuuli gol yuuni maa ni Chelsea 2-1 - set-piece ni. Bɛ daa piigi li Goal of the Month.[78]
October: Bɛ daa piigi o 2019 Ballon d'Or ni Liverpool ŋmɛriba 6.
2 November: Yuun 21 dabsili 26 o daa ŋmɛ o bɔli 100 ni Liverpool - doo 4th bikpem. O daa di assist ni Mané Aston Villa 2-1.
December: Bɛ daa piigi o Ballon d'Or 19th dunia ni - full-back din yina zaa.
Club World Cup Qatar: O daa di assist injury time ni Firmino Monterrey 2-1. Final ni Flamengo 1-0 o daa ŋmɛ 120 minutes ka Liverpool di li tuuli saha.[83][84]
Leicester 4-0 ni o daa be gol 4 maa zaa ni - o di yini, di assist 2, ka di penalty. Bɛ daa ti o Premier League Player of the Month - full-back tuuli saha 2007 nyaaŋa. Bɛ daa lahi zaŋ o pahi UEFA Team of the Year 2019.
Wolves 2-1 ni o daa di assist ni Henderson ka leei defender tuuli din di assist 10+ yuun 2.
West Ham 3-2 nyaaŋa o daa di assist 25 Premier League ni - doo 3rd bikpem diɛma maa ni.[89]
COVID zuɣu bɛ daa chɛ bɔli March-June. Nyaaŋa o daa sɔŋ Liverpool di Premier League - yuun 30 nyaaŋa. Chelsea 5-3 ni o daa lahi pa o record - assist ni Firmino.[90]
Yuuni naayi bɛ daa ti o: Premier League Young Player of the Season tuuli, PFA Young Player of the Year, ni PFA Team of the Year.
2020–21: O diɛbu na
9 December: O daa nyɛ Liverpool captain bikpem Champions League ni Midtjylland 1-1.
December: Bɛ daa zaŋ o pahi FIFA FIFPro World 11 ni Alisson, Van Dijk, Thiago.
Amma yuuni 2nd half o ni club maa daa na. Southgate daa bi piigi o England March 2022 qualifiers ni. Bɛ daa kpiŋ o ka o daa di kɔŋ ni Real Madrid 3-1.
Amma o daa labi na: O daa di gol 90th minute ni Aston Villa, ka di assist buyi ni Man United ni West Brom - Becker daa di o corner 94th minute.
2021–22: Pini 6 ni domestic double
30 July: O daa di contract waɣila ni Liverpool.
16 December: O daa di gol waɣila Newcastle 3-1 - Liverpool bɔli 2000 top-flight ni.
May 2022 FA Cup di nyaaŋa o daa leei England doo bikpem din di trophy 6: Club World Cup, Champions League, Super Cup, Premier League, FA Cup, League Cup - yuun 23 dabsili 219.
Ballon d'Or 2022: O daa nyɛ 22nd. Liverpool daa kɔŋ Premier League ni Champions League final ni Real Madrid.[107][108][109][110][111]
===== 2022–23: O zaani taɣibu =====
Klopp daa leei o inverted full-back - o yɛn chaŋ sunsuuni ka di bɔli pam. Di daa sɔŋ o ni club maa.
17 April 2023: O daa di assist 50 Premier League ni Leeds.
30 April: O daa leei doo tuuli din di assist bɔli 5 nyaɣisim buyi. Amma Liverpool daa bi chaŋ Champions League.[2][115][116][117]
2023–24: Vice-Captain
31 July 2023: James Milner yi nyaaŋa bɛ daa leei o vice-captain ni Van Dijk.
25 November: O daa di gol Man City 1-1.
7 January 2024: O kɔŋ knee ligament - bɛ daa chɛ o 3 weeks.
10 February: O daa di assist ni Jota Burnley ka pa record - defender din di assist pam Premier League taarihi ni, ka gari Robertson.
2024–25: Premier League ayi ni O yibu
Arne Slot saha Ipswich 2-0 o daa piligi. Newcastle 3-3 ni o daa yi bench na ka di assist 2 - defender tuuli din di assist 60 Premier League ni.
29 December: O daa di gol West Ham 5-0.[122][123][124]
11 January 2025: O daa nyɛ captain ka di gol Accrington 4-0 FA Cup.
11 March: O daa kɔŋ ankle ni PSG - o daa bi ŋmɛ EFL Cup final.
20 April: O daa labi Leicester ni ka ŋmɛ o bɔli 350 ka di gol yini - di daa che ka Liverpool nyɛ title 1.
5 May 2025: O daa di Premier League nyaaŋa dabsili 8 o daa yɛli ni o yi Liverpool - o ni be ni yuun 20 nyaaŋa.
==== REAL MADRID 2025 - saha ŋɔ ====
30 May 2025: Real Madrid daa yɛli ni bɛ di o contract 6 yuun. Bɛ daa ti Liverpool liɣiri €6.2m - €10m domin o ŋmɛ Club World Cup. O daa leei England doo 7th din chaŋ Real Madrid.
11 June: Bɛ daa wuhi o Real Madrid City ni. Florentino Pérez daa ti o shirt namba 12 - ka bi nyɛ 66 o ni ŋmɛ Liverpool. O daa taɣi o yuli "Alexander-Arnold" ka leei "Trent".
18 June 2025: O daa piligi Club World Cup ni Al-Hilal 1-1.
19 August: O daa piligi La Liga ni Osasuna 1-0.
==== PHILANTHROPY - O SƆŊSIM NIRIBA ====
Bɔli nyaaŋa Trent nyɛla ŋun sɔŋdi niriba pam.
An Hour for Others
O nyɛla ambassador ni Liverpool sɔŋsim yaɣa shɛli bɛ ni boli "An Hour for Others". Bɛ tiri ninkura ni bipɔriba binshɛŋa kamani: bindira, toyz, ka lahi wuhiri ba duu ŋmɛbu ni science. O ba o ma n-daa wuhi o li yuun teens ni. O ni o taba Kris Owens daa yɛli ni bɛ ni yi leei ŋmɛriba bɛ ni sɔŋ li. O daa naai ka sɔŋ li.[195]
Under Armour ni COVID-19 2020
March 2019 o ni Under Armour niŋ contract - di daa nyɛ England ni liɣiri 2nd galisi boot contract. O daa yɛli ni o ni yɛli liɣiri maa niŋ bɔli yaɣa Liverpool ni domin bipɔriba.[196]
April 2020 o ni Under Armour daa ti doctor, nurse, ni tuma dɔŋba Royal Liverpool University Hospital binshɛŋa 2000+ bɛ ni kpaŋ COVID ni.[197]
Black Lives Matter
O nyɛla Black Lives Matter doo. O daa ŋmɛ boot shɛli bɛ ni sabi "Black Lives Matter" zuɣu ka deei li raffle ni Nelson Mandela Foundation. Di daa chɛ ka bɛ di liɣiri £27,000. Saha ŋɔ bɛ zaŋ di boots maa pahi National Football Museum Manchester ni FIFA Museum Zurich.[198][199]
The After Academy 2023
April 2023 o daa piligi "The After Academy" - o liɣiri ni. Di niŋdi yuun 5. Di sɔŋdi bipɔriba shɛba bɛ ni wuhi bɔli academy ni amaa bɛ bi chaŋ tuuli team. Bɛ wuhiri ba tuma bɔli ni bɔli nyaaŋa. PFA, Red Bull, Under Armour, ni Therabody sɔŋdi li.[200]
O BILICHINSI
John Alexander - o ma kpamba, tuuli ŋmɛra Reading ni Millwall, ni Man United Secretary.
O ma Doreen Carling daa na mini Alex Ferguson be taba piligu, nyaaŋa o daa chaŋ New York ka pahi doo. Di zuɣu Trent daa tooi ŋmɛ USA pɔi ka o piigi England.[33][195]
O mali taba 2:
Tyler - o nyɛla yuun 4 ka gari o ka nyɛ o agent
Marcel - yuun 3 ka kpiɛri o.
O yili daa yi Scotland ni America na.[201][202][203]
CHESS ŊMƐBU
O nyɛla ŋun bɔri chess pam. O ba n-daa wuhi o bikpem ni. 2018 bɛ daa zaŋ o ŋmɛ Magnus Carlsen - dunia chess champion. Bɛ daa ŋmɛ li domin bɛ wuhi niriba chess. Moves 17 nyaaŋa bɛ daa di o.
5r4opy12087v21b3axy9tzstfkc3uek