Wikipiideɛ dgawiki https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Duoro bimbu zie Be o yoŋ Yeli Toma daana Toma daana yeli Wikipedia Wikipedia yeli Duoro kɔre Duoro kɔre yeli MediaWiki MediaWiki yeli Tɛmpileti Tɛmpileti yeli Sombo Sombo yeli Gbuli Gbuli yeli TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Bagaaba Bal Kyeerɛ Ane Ba Doma 0 233 63914 57888 2026-08-17T20:30:31Z ~2026-44089-40 1910 /* Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma */ add 63914 wikitext text/x-wiki '''Dagaaba Bal Kyeere Mine Ne Ba Doma''' '''Dagaaba Doma''' Doma e la [[Dagaaba]] lammogroŋ kanyɛfɛroŋ poɔ,teŋɛzu bonvore kaŋa naŋ daŋ faa bal kaŋa saakommine nyɔvɔɛ bee a maale ba,ka ba paa nyɔge a bonvore na tage bege ka o waa ŋa ba seɛ bee ba kaŋa . Kyiiruŋ la ka neɛ ko bee ɔɔ o doma. Doma zaa waa la kyiiruŋ kyɛ kyiiruŋ zaa ba wa Doma. == Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma == Danteɛleɛ- paanaa Manlɔɔrɛɛ- kɔntɔma Gbeɛdomɛɛ- zigi Donaaleɛ- zigi/bɔmbɔroŋ Kowarɛɛ- Kpeɛrɛ Kusielee- zigi Paawelɛɛ- zigi Banyenɛɛ- seɛne/zampoŋ Eremɔɔlɛɛ - ŋmanzeɛ Bimbiilee- gyuuni Naayiree(kansaabɛɛ)- ɛbaa Gbanɛɛ- walpieluu Zagɛɛ- baabaa Bɛkoɔnɛɛ- bulee zommo Namanɛɛ- goŋgombaa Dikpeɛlɛɛ/tielee- ŋmaaŋa Ituolee- lɔŋ Kyɛlarɛɛ- kperɛ. == (1 ) i. DIKPIƐLƐ == (aseŋ; Dikpɛ in Lawra) Monkey (ŋmaaŋa) ● ba so bone kyɛ di gaŋ a soba!! === ii. BASIƐLƐ( Bagre Maaloŋ saŋa) === Monkey(originates from ancestor Basɛ) ●do teɛ leɛ sige tulmo!! === iii. TEƐDEME Monkey === ●Zagre yiri kpɛ moᴐ!!; koŋ di buulu!! === iv.TEƐLƐ === ●nyaa miime seɛ gbɛrkaba!! === v. NAAYIREE( di ŋaamkyolom) Crocodile(Ɛbaa),Lizard(bandaa),Woo, Uu === ●zᴐ wɛr taŋ!!;Tampuor gaŋ lᴐg (sheath/poison?)!! ==== vi. '''MDILAMPOƆOLƐ''' ?? ==== Dannoo: Dikpɛma ;Basɛma ===== vii. ZAGGƐƐ ===== Koɔreba (FARMERS) •Beyoŋ ni u wurpula == 2 i. NABƐGLƐ iɛu(donkey-like animal), Lali dzoŋdzaŋ == • Beyoŋ zag vuo !! Minɛminɛ kyᴐŋ kone!! === ii.ZENDAALƐ nᴐ - nakyagre (fowl with 5 toes) === • Bɛ zᴐm wurpila ku kyen teng !! === iii. NAKYIƐLƐ Appellations: Zendaama ; Nakyagama === •Zɛndaa kyi kubɛr(na arr)ŋmamɛ ==== iv. DANTEƐLƐ(Dɛgabɛ) ==== Zɔɔ Zɔɔreba(WARRIORS) == 3 i.BƐRKOƆNƐƐ( tiɛ) == ● Walpieluu nᴐŋ gaanu!! ===== ii.GBAANƐ Walpieluu(Deer) ===== • Wala eelɛ gang daa!! ==== iii. GANƐ ==== •Zɛbri gole(they do not engage in hand combat) Dannoo :Bɛrwᴐma; Walpielma == 4 i. KUSIELE (tiɛ) Lion(gbene) == •Kusiele gbene!! ==== ii. KPIƐLLƐ (playmate to rain god) ==== Python(zun) Zaza kyile /kure •sabir beyen yᴐ waari!! ===== iii. KUSƐBLƐ Tiɛ poᴐ saab ; tiɛ bᴐg kõᴐ ===== •sabir beyen lo maali zie!! === iv. PURYIILE molu-springs when running(Mulu-donkey-like) === •zazakyile lo paali bᴐg ===== v).KUWƐRƐ Zipig(heavier than antelope) ===== * Kuwɛrɛ nᴐŋ naa ! ===== (vi).YƆWAARƐ Appellations : Kurema ===== == 5. VURBAALƐ == •KYIKYƐU Bayɛlu(Ancestor) hence Bayɛlu ma ==== i.BEKOƆNƐ (Dakyari/Daɓolɛ) Pregnant he-goat;fruit of a dead tree ==== * Vurbaa!!; kyakyapila nyɛ saŋ kõɔ!! ==== ii. KANTIƐLƐ Burŋwãã(secretary bird), any empty container ==== * Tᴐmɛ gbongbor!!, * Kpɛ la Tom!! === iii. KPOLAARƐ cattle egret(kyakyapila),duᴐlu,fish in a well, === * za ŋmɛr laar !! * pɔge na maŋ gaŋ kyɛ leɛ o niŋe ko o serɛ. (Woman lying down face-to-face with a man) * Saabo naŋ teɛ bogi poɔŋ(TZ located in a hole of a tree trunk) * dannoo (Appellations: Bayɛluma * Teenɛɛ HERBAL MEDICINES == 6 i KPANYANGNƐ Red dove (ŋmam ziɛ) == * Bimbiile Kpanyaŋ!!, * Dunyɛ nuᴐr gaŋ suᴐ!! === ii. BIMBIILE Vulture(sigdun) === * Ku gbil ku di zaan!!;zaan/zagri zᴐ mᴐ tii!! === iii. TAADIILE Fowl with no furthers on the neck(nᴐnyukpalɛ) === *wur nᴐ pila ku yaŋ piɛmɛ !! Appellations:Zukpomar;Silama; Mᴐtiima Siduŋma TRADERS /Migrants (YƐRI) == 7 ii. HAYORO Playmates = Mɛtuᴐlɛ == ii. BƐNYIINƐ Red dove ARTISANS == 8 i. BAAKAALƐ KYEƐ= squirrel,Dazugr daa, == * Sᴐvuu!!; * baakaalɛ ni u saal bᴐg!!, ==== ii . BIRFOƆLƐ ==== ===== iii. YƆYOƆLƐ ===== == iv. KYƐBƐRBƐ Dazugr == * *Bɛkyɛrɛ!! Appellations: Dazugrma * BOATMEN /Swimmers == 9 i.MƐTOƆLƐ ib zugr ŋmaa, Man garka ɛ garka (ANACONDA) == * * yir beyen mɛ tᴐ mann !! Any creature living in water * * taŋzu gbeli(bells) ziir !! Appellations:Mɛtᴐma * maŋ kur piɛl/pula!!(white rock in water) == 10 i. KÜBÜÜLƐ == [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:gampɛlɛ zaa]] dommhbmhrkoe8g951n6zd1s99j6p9jx 63916 63914 2026-08-17T20:36:18Z ~2026-44089-40 1910 /* Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma */ 63916 wikitext text/x-wiki '''Dagaaba Bal Kyeere Mine Ne Ba Doma''' '''Dagaaba Doma''' Doma e la [[Dagaaba]] lammogroŋ kanyɛfɛroŋ poɔ,teŋɛzu bonvore kaŋa naŋ daŋ faa bal kaŋa saakommine nyɔvɔɛ bee a maale ba,ka ba paa nyɔge a bonvore na tage bege ka o waa ŋa ba seɛ bee ba kaŋa . Kyiiruŋ la ka neɛ ko bee ɔɔ o doma. Doma zaa waa la kyiiruŋ kyɛ kyiiruŋ zaa ba wa Doma. == Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma == Danteɛleɛ- paŋaa Manlɔɔrɛɛ- kɔntɔma Gbeɛdomɛɛ- zigi Donaaleɛ- zigi/bɔmbɔroŋ Kowarɛɛ- Kpeɛrɛ Kusielee- zigi Paawelɛɛ- zigi Banyenɛɛ- seɛne/zampoŋ Eremɔɔlɛɛ - ŋmanzeɛ Bimbiilee- gyuuni Naayiree(kansaabɛɛ)- ɛbaa Gbanɛɛ- walpieluu Zagɛɛ- baabaa Bɛkoɔnɛɛ- bulee zommo Namanɛɛ- goŋgombaa Dikpeɛlɛɛ/tielee- ŋmaaŋa Ituolee- lɔŋ Kyɛlarɛɛ- kperɛ. == (1 ) i. DIKPIƐLƐ == (aseŋ; Dikpɛ in Lawra) Monkey (ŋmaaŋa) ● ba so bone kyɛ di gaŋ a soba!! === ii. BASIƐLƐ( Bagre Maaloŋ saŋa) === Monkey(originates from ancestor Basɛ) ●do teɛ leɛ sige tulmo!! === iii. TEƐDEME Monkey === ●Zagre yiri kpɛ moᴐ!!; koŋ di buulu!! === iv.TEƐLƐ === ●nyaa miime seɛ gbɛrkaba!! === v. NAAYIREE( di ŋaamkyolom) Crocodile(Ɛbaa),Lizard(bandaa),Woo, Uu === ●zᴐ wɛr taŋ!!;Tampuor gaŋ lᴐg (sheath/poison?)!! ==== vi. '''MDILAMPOƆOLƐ''' ?? ==== Dannoo: Dikpɛma ;Basɛma ===== vii. ZAGGƐƐ ===== Koɔreba (FARMERS) •Beyoŋ ni u wurpula == 2 i. NABƐGLƐ iɛu(donkey-like animal), Lali dzoŋdzaŋ == • Beyoŋ zag vuo !! Minɛminɛ kyᴐŋ kone!! === ii.ZENDAALƐ nᴐ - nakyagre (fowl with 5 toes) === • Bɛ zᴐm wurpila ku kyen teng !! === iii. NAKYIƐLƐ Appellations: Zendaama ; Nakyagama === •Zɛndaa kyi kubɛr(na arr)ŋmamɛ ==== iv. DANTEƐLƐ(Dɛgabɛ) ==== Zɔɔ Zɔɔreba(WARRIORS) == 3 i.BƐRKOƆNƐƐ( tiɛ) == ● Walpieluu nᴐŋ gaanu!! ===== ii.GBAANƐ Walpieluu(Deer) ===== • Wala eelɛ gang daa!! ==== iii. GANƐ ==== •Zɛbri gole(they do not engage in hand combat) Dannoo :Bɛrwᴐma; Walpielma == 4 i. KUSIELE (tiɛ) Lion(gbene) == •Kusiele gbene!! ==== ii. KPIƐLLƐ (playmate to rain god) ==== Python(zun) Zaza kyile /kure •sabir beyen yᴐ waari!! ===== iii. KUSƐBLƐ Tiɛ poᴐ saab ; tiɛ bᴐg kõᴐ ===== •sabir beyen lo maali zie!! === iv. PURYIILE molu-springs when running(Mulu-donkey-like) === •zazakyile lo paali bᴐg ===== v).KUWƐRƐ Zipig(heavier than antelope) ===== * Kuwɛrɛ nᴐŋ naa ! ===== (vi).YƆWAARƐ Appellations : Kurema ===== == 5. VURBAALƐ == •KYIKYƐU Bayɛlu(Ancestor) hence Bayɛlu ma ==== i.BEKOƆNƐ (Dakyari/Daɓolɛ) Pregnant he-goat;fruit of a dead tree ==== * Vurbaa!!; kyakyapila nyɛ saŋ kõɔ!! ==== ii. KANTIƐLƐ Burŋwãã(secretary bird), any empty container ==== * Tᴐmɛ gbongbor!!, * Kpɛ la Tom!! === iii. KPOLAARƐ cattle egret(kyakyapila),duᴐlu,fish in a well, === * za ŋmɛr laar !! * pɔge na maŋ gaŋ kyɛ leɛ o niŋe ko o serɛ. (Woman lying down face-to-face with a man) * Saabo naŋ teɛ bogi poɔŋ(TZ located in a hole of a tree trunk) * dannoo (Appellations: Bayɛluma * Teenɛɛ HERBAL MEDICINES == 6 i KPANYANGNƐ Red dove (ŋmam ziɛ) == * Bimbiile Kpanyaŋ!!, * Dunyɛ nuᴐr gaŋ suᴐ!! === ii. BIMBIILE Vulture(sigdun) === * Ku gbil ku di zaan!!;zaan/zagri zᴐ mᴐ tii!! === iii. TAADIILE Fowl with no furthers on the neck(nᴐnyukpalɛ) === *wur nᴐ pila ku yaŋ piɛmɛ !! Appellations:Zukpomar;Silama; Mᴐtiima Siduŋma TRADERS /Migrants (YƐRI) == 7 ii. HAYORO Playmates = Mɛtuᴐlɛ == ii. BƐNYIINƐ Red dove ARTISANS == 8 i. BAAKAALƐ KYEƐ= squirrel,Dazugr daa, == * Sᴐvuu!!; * baakaalɛ ni u saal bᴐg!!, ==== ii . BIRFOƆLƐ ==== ===== iii. YƆYOƆLƐ ===== == iv. KYƐBƐRBƐ Dazugr == * *Bɛkyɛrɛ!! Appellations: Dazugrma * BOATMEN /Swimmers == 9 i.MƐTOƆLƐ ib zugr ŋmaa, Man garka ɛ garka (ANACONDA) == * * yir beyen mɛ tᴐ mann !! Any creature living in water * * taŋzu gbeli(bells) ziir !! Appellations:Mɛtᴐma * maŋ kur piɛl/pula!!(white rock in water) == 10 i. KÜBÜÜLƐ == [[Gbuli:Dagaare]] [[Gbuli:gampɛlɛ zaa]] t054tq54trqr18quxpu4mghyss1tbwu Dagaaba Doma 0 389 63915 29572 2026-08-17T20:34:49Z ~2026-44089-40 1910 /* Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma */ 63915 wikitext text/x-wiki '''Dagaaba Doma''' Doma e la Dagaaba lammogroŋ kanyɛfɛroŋ poɔ,teŋzu bonvore kaŋa naŋ daŋ faa bal kaŋa saakommine nyɔvɔɛ bee a maale ba,ka ba paa nyɔge a bonvore na tage bege ka o waa ŋa ba seɛ bee ba kaŋa . Kyiiruŋ la ka neɛ ko bee ɔɔ o doma. Doma zaa waa la kyiiruŋ kyɛ kyiiruŋ zaa ba wa Doma. === Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma === Danteɛleɛ- paŋaa Manlɔɔrɛɛ- kɔntɔma Gbeɛdomɛɛ- zib Donaaleɛ- zib/bɔmbɔroŋ Kowarɛɛ- Kiprɛɛ Kusielee- zib Paawelɛɛ- zib Banyenɛɛ- seɛne/zampoŋ Emoɔlee- ŋmanzeɛ Bimbiilee- gyuuni Naayiree(kansaabɛɛ)- ɛbaa Gbanɛɛ- walpieluu Zagɛɛ- baabaa Bɛkoɔnɛɛ- bulee zommo Namanɛɛ- goŋgombaa Dikpeɛlɛɛ/tielee- ŋmaaŋa Ituolee- lɔŋ Kyɛlarɛɛ- kperɛ. 8flqcf1knlq4rx34vcrec3140z3dwuf