Wikipiideɛ
dgawiki
https://dga.wikipedia.org/wiki/A_Gamp%C9%9Bl%C9%9B_zu
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
Duoro bimbu zie
Be o yoŋ
Yeli
Toma daana
Toma daana yeli
Wikipedia
Wikipedia yeli
Duoro kɔre
Duoro kɔre yeli
MediaWiki
MediaWiki yeli
Tɛmpileti
Tɛmpileti yeli
Sombo
Sombo yeli
Gbuli
Gbuli yeli
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Bagaaba Bal Kyeerɛ Ane Ba Doma
0
233
63914
57888
2026-08-17T20:30:31Z
~2026-44089-40
1910
/* Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma */ add
63914
wikitext
text/x-wiki
'''Dagaaba Bal Kyeere Mine Ne Ba Doma'''
'''Dagaaba Doma'''
Doma e la [[Dagaaba]] lammogroŋ kanyɛfɛroŋ poɔ,teŋɛzu bonvore kaŋa naŋ daŋ faa bal kaŋa saakommine nyɔvɔɛ bee a maale ba,ka ba paa nyɔge a bonvore na tage bege ka o waa ŋa ba seɛ bee ba kaŋa . Kyiiruŋ la ka neɛ ko bee ɔɔ o doma. Doma zaa waa la kyiiruŋ kyɛ kyiiruŋ zaa ba wa Doma.
== Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma ==
Danteɛleɛ- paanaa
Manlɔɔrɛɛ- kɔntɔma
Gbeɛdomɛɛ- zigi
Donaaleɛ- zigi/bɔmbɔroŋ
Kowarɛɛ- Kpeɛrɛ
Kusielee- zigi
Paawelɛɛ- zigi
Banyenɛɛ- seɛne/zampoŋ
Eremɔɔlɛɛ - ŋmanzeɛ
Bimbiilee- gyuuni
Naayiree(kansaabɛɛ)- ɛbaa
Gbanɛɛ- walpieluu
Zagɛɛ- baabaa
Bɛkoɔnɛɛ- bulee zommo
Namanɛɛ- goŋgombaa
Dikpeɛlɛɛ/tielee- ŋmaaŋa
Ituolee- lɔŋ
Kyɛlarɛɛ- kperɛ.
== (1 ) i. DIKPIƐLƐ ==
(aseŋ; Dikpɛ in Lawra) Monkey (ŋmaaŋa)
● ba so bone kyɛ di gaŋ a soba!!
=== ii. BASIƐLƐ( Bagre Maaloŋ saŋa) ===
Monkey(originates from ancestor Basɛ)
●do teɛ leɛ sige tulmo!!
=== iii. TEƐDEME Monkey ===
●Zagre yiri kpɛ moᴐ!!; koŋ di buulu!!
=== iv.TEƐLƐ ===
●nyaa miime seɛ gbɛrkaba!!
=== v. NAAYIREE( di ŋaamkyolom) Crocodile(Ɛbaa),Lizard(bandaa),Woo, Uu ===
●zᴐ wɛr taŋ!!;Tampuor gaŋ lᴐg (sheath/poison?)!!
==== vi. '''MDILAMPOƆOLƐ''' ?? ====
Dannoo: Dikpɛma ;Basɛma
===== vii. ZAGGƐƐ =====
Koɔreba (FARMERS)
•Beyoŋ ni u wurpula
== 2 i. NABƐGLƐ iɛu(donkey-like animal), Lali dzoŋdzaŋ ==
• Beyoŋ zag vuo !! Minɛminɛ kyᴐŋ kone!!
=== ii.ZENDAALƐ nᴐ - nakyagre (fowl with 5 toes) ===
• Bɛ zᴐm wurpila ku kyen teng !!
=== iii. NAKYIƐLƐ Appellations: Zendaama ; Nakyagama ===
•Zɛndaa kyi kubɛr(na arr)ŋmamɛ
==== iv. DANTEƐLƐ(Dɛgabɛ) ====
Zɔɔ Zɔɔreba(WARRIORS)
== 3 i.BƐRKOƆNƐƐ( tiɛ) ==
● Walpieluu nᴐŋ gaanu!!
===== ii.GBAANƐ Walpieluu(Deer) =====
• Wala eelɛ gang daa!!
==== iii. GANƐ ====
•Zɛbri gole(they do not engage in hand combat)
Dannoo :Bɛrwᴐma; Walpielma
== 4 i. KUSIELE (tiɛ) Lion(gbene) ==
•Kusiele gbene!!
==== ii. KPIƐLLƐ (playmate to rain god) ====
Python(zun) Zaza kyile /kure
•sabir beyen yᴐ waari!!
===== iii. KUSƐBLƐ Tiɛ poᴐ saab ; tiɛ bᴐg kõᴐ =====
•sabir beyen lo maali zie!!
=== iv. PURYIILE molu-springs when running(Mulu-donkey-like) ===
•zazakyile lo paali bᴐg
===== v).KUWƐRƐ Zipig(heavier than antelope) =====
* Kuwɛrɛ nᴐŋ naa !
===== (vi).YƆWAARƐ Appellations : Kurema =====
== 5. VURBAALƐ ==
•KYIKYƐU Bayɛlu(Ancestor) hence Bayɛlu ma
==== i.BEKOƆNƐ (Dakyari/Daɓolɛ) Pregnant he-goat;fruit of a dead tree ====
* Vurbaa!!; kyakyapila nyɛ saŋ kõɔ!!
==== ii. KANTIƐLƐ Burŋwãã(secretary bird), any empty container ====
* Tᴐmɛ gbongbor!!,
* Kpɛ la Tom!!
=== iii. KPOLAARƐ cattle egret(kyakyapila),duᴐlu,fish in a well, ===
* za ŋmɛr laar !!
* pɔge na maŋ gaŋ kyɛ leɛ o niŋe ko o serɛ. (Woman lying down face-to-face with a man)
* Saabo naŋ teɛ bogi poɔŋ(TZ located in a hole of a tree trunk)
* dannoo (Appellations: Bayɛluma
* Teenɛɛ HERBAL MEDICINES
== 6 i KPANYANGNƐ Red dove (ŋmam ziɛ) ==
* Bimbiile Kpanyaŋ!!,
* Dunyɛ nuᴐr gaŋ suᴐ!!
=== ii. BIMBIILE Vulture(sigdun) ===
* Ku gbil ku di zaan!!;zaan/zagri zᴐ mᴐ tii!!
=== iii. TAADIILE Fowl with no furthers on the neck(nᴐnyukpalɛ) ===
*wur nᴐ pila ku yaŋ piɛmɛ !!
Appellations:Zukpomar;Silama; Mᴐtiima
Siduŋma
TRADERS /Migrants (YƐRI)
== 7 ii. HAYORO Playmates = Mɛtuᴐlɛ ==
ii. BƐNYIINƐ Red dove
ARTISANS
== 8 i. BAAKAALƐ KYEƐ= squirrel,Dazugr daa, ==
* Sᴐvuu!!;
* baakaalɛ ni u saal bᴐg!!,
==== ii . BIRFOƆLƐ ====
===== iii. YƆYOƆLƐ =====
== iv. KYƐBƐRBƐ Dazugr ==
* *Bɛkyɛrɛ!! Appellations: Dazugrma
* BOATMEN /Swimmers
== 9 i.MƐTOƆLƐ ib zugr ŋmaa, Man garka ɛ garka (ANACONDA) ==
* * yir beyen mɛ tᴐ mann !! Any creature living in water
* * taŋzu gbeli(bells) ziir !! Appellations:Mɛtᴐma
* maŋ kur piɛl/pula!!(white rock in water)
== 10 i. KÜBÜÜLƐ ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:gampɛlɛ zaa]]
dommhbmhrkoe8g951n6zd1s99j6p9jx
63916
63914
2026-08-17T20:36:18Z
~2026-44089-40
1910
/* Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma */
63916
wikitext
text/x-wiki
'''Dagaaba Bal Kyeere Mine Ne Ba Doma'''
'''Dagaaba Doma'''
Doma e la [[Dagaaba]] lammogroŋ kanyɛfɛroŋ poɔ,teŋɛzu bonvore kaŋa naŋ daŋ faa bal kaŋa saakommine nyɔvɔɛ bee a maale ba,ka ba paa nyɔge a bonvore na tage bege ka o waa ŋa ba seɛ bee ba kaŋa . Kyiiruŋ la ka neɛ ko bee ɔɔ o doma. Doma zaa waa la kyiiruŋ kyɛ kyiiruŋ zaa ba wa Doma.
== Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma ==
Danteɛleɛ- paŋaa
Manlɔɔrɛɛ- kɔntɔma
Gbeɛdomɛɛ- zigi
Donaaleɛ- zigi/bɔmbɔroŋ
Kowarɛɛ- Kpeɛrɛ
Kusielee- zigi
Paawelɛɛ- zigi
Banyenɛɛ- seɛne/zampoŋ
Eremɔɔlɛɛ - ŋmanzeɛ
Bimbiilee- gyuuni
Naayiree(kansaabɛɛ)- ɛbaa
Gbanɛɛ- walpieluu
Zagɛɛ- baabaa
Bɛkoɔnɛɛ- bulee zommo
Namanɛɛ- goŋgombaa
Dikpeɛlɛɛ/tielee- ŋmaaŋa
Ituolee- lɔŋ
Kyɛlarɛɛ- kperɛ.
== (1 ) i. DIKPIƐLƐ ==
(aseŋ; Dikpɛ in Lawra) Monkey (ŋmaaŋa)
● ba so bone kyɛ di gaŋ a soba!!
=== ii. BASIƐLƐ( Bagre Maaloŋ saŋa) ===
Monkey(originates from ancestor Basɛ)
●do teɛ leɛ sige tulmo!!
=== iii. TEƐDEME Monkey ===
●Zagre yiri kpɛ moᴐ!!; koŋ di buulu!!
=== iv.TEƐLƐ ===
●nyaa miime seɛ gbɛrkaba!!
=== v. NAAYIREE( di ŋaamkyolom) Crocodile(Ɛbaa),Lizard(bandaa),Woo, Uu ===
●zᴐ wɛr taŋ!!;Tampuor gaŋ lᴐg (sheath/poison?)!!
==== vi. '''MDILAMPOƆOLƐ''' ?? ====
Dannoo: Dikpɛma ;Basɛma
===== vii. ZAGGƐƐ =====
Koɔreba (FARMERS)
•Beyoŋ ni u wurpula
== 2 i. NABƐGLƐ iɛu(donkey-like animal), Lali dzoŋdzaŋ ==
• Beyoŋ zag vuo !! Minɛminɛ kyᴐŋ kone!!
=== ii.ZENDAALƐ nᴐ - nakyagre (fowl with 5 toes) ===
• Bɛ zᴐm wurpila ku kyen teng !!
=== iii. NAKYIƐLƐ Appellations: Zendaama ; Nakyagama ===
•Zɛndaa kyi kubɛr(na arr)ŋmamɛ
==== iv. DANTEƐLƐ(Dɛgabɛ) ====
Zɔɔ Zɔɔreba(WARRIORS)
== 3 i.BƐRKOƆNƐƐ( tiɛ) ==
● Walpieluu nᴐŋ gaanu!!
===== ii.GBAANƐ Walpieluu(Deer) =====
• Wala eelɛ gang daa!!
==== iii. GANƐ ====
•Zɛbri gole(they do not engage in hand combat)
Dannoo :Bɛrwᴐma; Walpielma
== 4 i. KUSIELE (tiɛ) Lion(gbene) ==
•Kusiele gbene!!
==== ii. KPIƐLLƐ (playmate to rain god) ====
Python(zun) Zaza kyile /kure
•sabir beyen yᴐ waari!!
===== iii. KUSƐBLƐ Tiɛ poᴐ saab ; tiɛ bᴐg kõᴐ =====
•sabir beyen lo maali zie!!
=== iv. PURYIILE molu-springs when running(Mulu-donkey-like) ===
•zazakyile lo paali bᴐg
===== v).KUWƐRƐ Zipig(heavier than antelope) =====
* Kuwɛrɛ nᴐŋ naa !
===== (vi).YƆWAARƐ Appellations : Kurema =====
== 5. VURBAALƐ ==
•KYIKYƐU Bayɛlu(Ancestor) hence Bayɛlu ma
==== i.BEKOƆNƐ (Dakyari/Daɓolɛ) Pregnant he-goat;fruit of a dead tree ====
* Vurbaa!!; kyakyapila nyɛ saŋ kõɔ!!
==== ii. KANTIƐLƐ Burŋwãã(secretary bird), any empty container ====
* Tᴐmɛ gbongbor!!,
* Kpɛ la Tom!!
=== iii. KPOLAARƐ cattle egret(kyakyapila),duᴐlu,fish in a well, ===
* za ŋmɛr laar !!
* pɔge na maŋ gaŋ kyɛ leɛ o niŋe ko o serɛ. (Woman lying down face-to-face with a man)
* Saabo naŋ teɛ bogi poɔŋ(TZ located in a hole of a tree trunk)
* dannoo (Appellations: Bayɛluma
* Teenɛɛ HERBAL MEDICINES
== 6 i KPANYANGNƐ Red dove (ŋmam ziɛ) ==
* Bimbiile Kpanyaŋ!!,
* Dunyɛ nuᴐr gaŋ suᴐ!!
=== ii. BIMBIILE Vulture(sigdun) ===
* Ku gbil ku di zaan!!;zaan/zagri zᴐ mᴐ tii!!
=== iii. TAADIILE Fowl with no furthers on the neck(nᴐnyukpalɛ) ===
*wur nᴐ pila ku yaŋ piɛmɛ !!
Appellations:Zukpomar;Silama; Mᴐtiima
Siduŋma
TRADERS /Migrants (YƐRI)
== 7 ii. HAYORO Playmates = Mɛtuᴐlɛ ==
ii. BƐNYIINƐ Red dove
ARTISANS
== 8 i. BAAKAALƐ KYEƐ= squirrel,Dazugr daa, ==
* Sᴐvuu!!;
* baakaalɛ ni u saal bᴐg!!,
==== ii . BIRFOƆLƐ ====
===== iii. YƆYOƆLƐ =====
== iv. KYƐBƐRBƐ Dazugr ==
* *Bɛkyɛrɛ!! Appellations: Dazugrma
* BOATMEN /Swimmers
== 9 i.MƐTOƆLƐ ib zugr ŋmaa, Man garka ɛ garka (ANACONDA) ==
* * yir beyen mɛ tᴐ mann !! Any creature living in water
* * taŋzu gbeli(bells) ziir !! Appellations:Mɛtᴐma
* maŋ kur piɛl/pula!!(white rock in water)
== 10 i. KÜBÜÜLƐ ==
[[Gbuli:Dagaare]]
[[Gbuli:gampɛlɛ zaa]]
t054tq54trqr18quxpu4mghyss1tbwu
Dagaaba Doma
0
389
63915
29572
2026-08-17T20:34:49Z
~2026-44089-40
1910
/* Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma */
63915
wikitext
text/x-wiki
'''Dagaaba Doma'''
Doma e la Dagaaba lammogroŋ kanyɛfɛroŋ poɔ,teŋzu bonvore kaŋa naŋ daŋ faa bal kaŋa saakommine nyɔvɔɛ bee a maale ba,ka ba paa nyɔge a bonvore na tage bege ka o waa ŋa ba seɛ bee ba kaŋa . Kyiiruŋ la ka neɛ ko bee ɔɔ o doma. Doma zaa waa la kyiiruŋ kyɛ kyiiruŋ zaa ba wa Doma.
=== Dagaaba Balbal Mine ane ba Doma ===
Danteɛleɛ- paŋaa
Manlɔɔrɛɛ- kɔntɔma
Gbeɛdomɛɛ- zib
Donaaleɛ- zib/bɔmbɔroŋ
Kowarɛɛ- Kiprɛɛ
Kusielee- zib
Paawelɛɛ- zib
Banyenɛɛ- seɛne/zampoŋ
Emoɔlee- ŋmanzeɛ
Bimbiilee- gyuuni
Naayiree(kansaabɛɛ)- ɛbaa
Gbanɛɛ- walpieluu
Zagɛɛ- baabaa
Bɛkoɔnɛɛ- bulee zommo
Namanɛɛ- goŋgombaa
Dikpeɛlɛɛ/tielee- ŋmaaŋa
Ituolee- lɔŋ
Kyɛlarɛɛ- kperɛ.
8flqcf1knlq4rx34vcrec3140z3dwuf