Wikipedija dsbwiki https://dsb.wikipedia.org/wiki/G%C5%82owny_bok MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Medija Specialne Diskusija Wužywaŕ Diskusija wužywarja Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija wó dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Pśedłoga Diskusija wó pśedłoze Pomoc Diskusija wó pomocy Kategorija Diskusija wó kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 84 147686 147145 2026-04-02T13:43:19Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147686 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Běły kukol |wobraz=(MHNT) Silene latifolia - flower.jpg |wjelikosć=250px |wopis wobraza=Běły kukol (''Silene latifolia'') |klasa= |pódklasa= |pórěd=(Caryophyllales) |swójźba=[[Nalchenkowe rostliny]] (Caryophyllaceae) |pódswójźba=Caryophylloideae |tribus=Sileneae |rod=[[Patawa]]<ref>{{dnw|titel=Leimkraut}}</ref> (Silene) |družyna=Běły kukol |wědomnostne mě=Silene latifolia |slěźaŕ=[[Ludwig Miller|Mill.]] |lěto= }} [[Image:White campion close 700.jpg|thumb|left|200px|běły kukol]] [[Image:Silene latifolia Sturm18.jpg|thumb|200px|ilustracija, Jacob Sturm (1796)]] [[File:Silene latifolia subsp. alba MHNT.BOT.2004.0.310.jpg|thumb|'' Silene latifolia'']] '''Běły kukol''' (''Silene latifolia'' Poir.) jo rostlina ze swójźby [[nalchenkowe rostliny|nalchenkowych rostlinow]] (''Caryophyllaceae''). == Wopis == Běły kukol jo jadnolětne abo dwójolětne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 30 až do 120 cm. Rostlina njaso pak muske pak žeńske kwiśonki. Běły kukol jo swětłowa rostlina. [[Korjeń]] jo rěpojty a wopśimjejo saponiny. [[Kijašk]] jo kósmaty. Pśeśiwo stojece [[łopjeno|łopjena]] su lancetojte. === Kwiśonki === Kwiśo wót maja až do awgusta (wót junija až do septembra). Jadnorodne [[Kwiśonka|kwiśonki]] dośěgnu wjelikosć wót 1,5 až 2 cm a stoje w [[kisć]]ach. Žeńske kwiśonki maju brjuchaty keluch, mjaztym až muske kwiśonki maju cylindriski keluch. [[Kronowe łopjeńko|Kronowe łopjeńka]] su dwójowogonkowe a njasu na póžerawje spjerchlinu. [[Keluškowe łopjeńko|Keluškowa rorka]] dośěgnu dłujkosć wót 18 až 25 mm. Wódnjo wupadaju kwiśonki sprěte, ale su wót póznego wótpołdnja až do rana wócynjone a intensiwnje wónjaju a se wót nocnych mjatelow wopytuju. === Płody === Zubki płodoweje kapsle zrownane stoje. == Městno == Jo běły kukol na wótsypkowych městnach, na kšomach drogow a pśi rolach. == Nožki == <references/> == Žrědła == * Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, [[Special:Booksources/978-3-8354-0354-3|ISBN 978-3-8354-0354-3]], 2. nakład, 2008, strona 46, z wědomnostnyma mjenjoma ''Silena alba'' a ''Melandrium album'' {{ref-de}} * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), [[Special:Booksources/978-3-440-11379-0|ISBN 978-3-440-11379-0]], strona 140, z wědomnostnymi mjenjami ''Silene latifolia'', ''Melandrium album'', ''Silene alba'' {{ref-de}} == Eksterne wótkaze == {{Commons|Silene latifolia}} {{wikispecies|Silene latifolia}} * {{FloraWeb|22546}} * [https://web.archive.org/web/20070505071750/http://botanika.wendys.cz/kytky/K88.php Botanický herbář] (češki) * [https://web.archive.org/web/20250516204413/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SILA21 USDA plants database] (jend.) * [http://www.gartendatenbank.de/species/silene-latifolia Gartendatenbank] (nim.) * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Silene+latifolia Plants for a Future] (jend.) * [https://web.archive.org/web/20160308193742/http://www.bgbm.org/IOPI/GPC/PTaxonDetail.asp?NameId=105071744&PTRefFk=128125 International Organization for Plant Information] (jend.) * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Silene-latifolia.htm Pśirodohistoriski muzeum Wien] (nim.) [[Kategorija:Rostliny]] n3le2mhw3c6liofw11vldko0pqern4y 0 91 147687 146788 2026-04-02T13:51:50Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147687 wikitext text/x-wiki {{Město DE |mě nimske=Cottbus |mě serbske=Chóśebuz |wopon=DEU Cottbus COA.svg |region-ISO=DE-BB |šyrina=51/46/ |dlinina=14/20/ |gmejnske cysło=12052000 |wusokosć=70 |postowa licba=03040–03050 |pśedwólenje=0355 |adresa=Nowe wiki 5<br />03046 Chóśebuz |webstrona=[http://www.cottbus.de cottbus.de] |wušy šołta=Tobias Schick |strona=SPD |wobraz=Cottbus Chóśebuz.JPG |wopis wobraza=Dwojorěcna měsćańska tofla w Chóśebuzu }} '''Chóśebuz''' ({{wrěcy|de}} ''Cottbus'', {{wrěcy|cs}} ''Chotěbuz'', {{wrěcy|pl}} ''Chociebuż'',<ref>{{SgKP|I|597|Chociebuż, właściwie po dolnołużycku ''Chosiebuz'', także ''Chosiobuz'', po górnołużycku ''Khociebuz''}}</ref> {{wrěcy|hsb}} ''Choćebuz'') jo nejwětše město [[Dolna Łužyca|Dolneje Łužyce]] a wažne město za wědomnosć, kulturu a słužby w [[zwězkowy kraj|zwězkowem kraju]] [[Bramborska|Bramborskej]]. To móžośo zgóniś nic jano pśi cytanju studijnych pórucenjow, pśi wuchójźowanju pó modelowem měsćańskem źělu abo pśi błyšćatych premjerach statnego źiwadła. Teke nowo wugótowane internetowe boki Łužyskego wušego [[centrum]]a gótuju zaśišć žywego duchno-kulturnego žywjenja, wobšyrnych turistiskich pórucenjow a słužbow zjawnego zastojnstwa. Wirtuelny měsćański běrow ma až do źinsajšnego dnja južo wěcej ako 150 słužbow a wušej 60 dokumentow za was pśigótowanych. Internet móžo derje póraźowaś a pomogaś, weto njamóžo wón Chóśebuzaŕkam a Chóśebuzarjam kuždy woglěd do zastojnstwa zežariś. == Geografija == Chóśebuz lažy něźi 125 km na krotke zajtšo wót [[Barliń|Barlinja]] pśi [[Sprjewja|Sprjewi]]. [[Serby]] su wobsednuli wokolinu wokoło źinsajšnego Chóśebuza w źasetem stolěśu, ako su natwarili [[grod]] na pěskatej kupje w Sprjewi. [[Nimc]]e bydle pódla Serbow w Chóśebuzu wót tśinastego stolěśa. Chóśebuz jo był prědny raz dokumentariski naspomnjony 30. nowembra 1156. [[Dataja:Universitaet Bibliothek.JPG|thumb|150px|left|Uniwersitna biblioteka]] [[Dataja:Cottbus 07-2017 img11 Staatstheater.jpg|thumb|150px|left|Měsćańske źiwadło]] Chóśebuz jo kulturny centrum [[Dolnoserb]]ow, sedło [[Dolnoserbski gymnazium|Dolnoserbskego gymnaziuma]] a [[Serbski muzej (Chóśebuz)|Serbskego muzeja]]. Wšykne nadrozne tofle a oficielne napise měsćańskich institucijow su mimo někotarych wuwześow dwójorěcne: w [[nimšćina|nimšćinje]] a [[dolnoserbšćina|dolnoserbšćinje]]. <br clear="left" /> == Měsćańske źěle == [[Dataja:Stadtteile von Cottbus.svg||right|300px|]] # [[Srjejź (Chóśebuz)|Srjejź]] • Mitte # [[Chmjelow]] • Schmellwitz # [[Žandow]] • Sandow # Grodkojske pśedměsto • Spremberger Vorstadt # [[Strobice]] • Ströbitz # [[Žylow]] • Sielow # [[Zaspy]] • Saspow # [[Žylowk]] • Merzdorf # [[Dešank]] • Dissenchen # [[Rogeńc]] • Branitz # [[Módłej]] • Madlow # [[Knorawa]] • Sachsendorf # [[Depsk]] • Döbbrick # [[Škódow]] • Skadow # [[Rogozno]] • Willmersdorf # [[Kórjeń (Chóśebuz)|Kórjeń]] • Kahren # [[Kibuš]] • Kiekebusch # [[Gołynk]] • Gallinchen # [[Gogolow]] • Groß Gaglow == Partnaŕske města == * [[Villingen-Schwenningen]] ([[Nimska]]) * [[Saarbrücken]] ([[Nimska]]) * [[Gelsenkirchen]] ([[Nimska]]) * [[Turgovište]] ([[Bulgaŕska]]) * [[Zielona Góra]] ([[Pólska]]) * [[Lipeck]] ([[Rusojska]]) * [[Grosseto]] ([[Italska]]) [[Dataja:Cottbus, Stadtmauer.jpg|thumb|right|150px|Měsćańska murja]] [[Dataja:Cottbus 07-2017 img23 Altmarkt.jpg|thumb|right|150px|Stare wiki]] [[Dataja:Cottbus, Gerberhäuser along Uferstraße.png|thumb|right|200px|Stare domy na<br />"Młyńskej grobli"]] ==Žrědła== <references /> == Wótkaze == {{Commonscat|Cottbus|Chóśebuz}} * [https://web.archive.org/web/20161207081109/http://www.cottbus.de/dsb/ Dolnoserbska wersija websedła města Chóśebuz] [[Kategorija:Město w Bramborskej]] [[Kategorija:Sedlišćo w Dolnej Łužycy]] [[Kategorija:Chóśebuz| ]] [[Kategorija:Sedlišćo w serbskem sedleńskem rumje]] mk7bqecwkvq3l6kavp5og91ac0kbum5 0 4141 147689 139103 2026-04-02T15:28:46Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147689 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Mandlowy bom |wobraz=Urueña almendro1 lou.jpg |wjelikosć=250px |wopis wobraza=Mandlowy bom (''Prunus dulcis'') |nadwótrěd=[[Semjenica|Semjenicy]] (Spermatophyta) |wótrěd=[[Pókšyty semjenjak]] (Magnoliophyta) |klasa=[[Rosopsida]] |pódklasa=(Rosidae) |pórěd=(Rosales) |swójźba=[[Róžowe rostliny]] (Rosaceae) |pódswójźba=(Amygdaloideae) |rod=[[Prunus]] |družyna=Mandlowy bom<ref name="dnw">[http://www.dolnoserbski.de/dnw/mandelbaum.html W internetowym słowniku: Mandelbaum]</ref> |wědomnostne mě=Prunus dulcis |slěźaŕ=([[Phillip Miller|Mill.]]) [[David Allardice Webb|D. A. Webb]] |lěto= }} '''Mandlowy bom'''<ref name="dnw"/> (''Prunus dulcis'') jo kerk abo bom ze swójźby [[Rožowe rostliny|rožowych rostlinow]]. Jogo [[płod]] jo [[mandel]]<ref>[http://www.dolnoserbski.de/dnw/mandel.html W internetowem słowniku: Mandel]</ref>. [[Dataja:Prunus dulcis flor.jpg|thumb|left|150px|[[Kwiśonka]]]] [[Dataja:Almond tree leaf.JPG|thumb|left|150px|[[Łopjeno]]]] [[Dataja:Almonds02.jpg|thumb|left|150px|[[Płód|Płody]]]] [[Dataja:Unripe almond on tree.jpg|thumb|left|150px|Płody]] [[Dataja:Illustration Prunus dulcis0.jpg|thumb|right|200px|Ilustracija, Otto Wilhelm Thomé (1885)]] == Wopis == Mandlowy bom dośěgnjo wusokosć wót 3 až do 10 m. Wótergi jo jano kerk. Krona jo kulojta až šyroko roznogata. === Łopjena === [[Łopjeno|Łopjena]] su owalne až dłujkojśe-lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót 5 až do 12 cm. Jich wogonki dośěgnu dłujkosć wokoło 2 cm a njasu na bazy někotare załzy. === Kwiśonka === Kwiśo wót měrca až do apryla. Swětłorožojte abo běłe [[Kwiśonka|kwiśonki]] se pśed łopjenjami jawje a dośěgnu pśeměr wót 3 až do 5 cm. Wóni stoje pó pěśoch až pó šesćoch w promjenjach. === Płody === Płone, jajojte, zelene, filcojśe kósmate [[płod]]y wopśimjeju słabje brozdźonu [[packa|packu]] ze śańkej škórpiznu. Wóni dośěgnu dłujkosć wót 3 až do 6 cm. Jich płodowe měso jo suche a packa jo wjelgin twarda. Eksistěruju górke a słodke mandle, pśi tom górke mandle wopśimjeju až do 8 % [[amygdalin]]a. Z amygdalina [[módrikowa kisalina]] nastanjo, tak až wjelika tšocha jo wjelgin gadojte. Z mandlow se [[mandlowy wólej]] a zgromadnu z [[cukor]]om a aromatiskimi maśiznami [[marcipan]] gótowujotej. Mimo togo wopśimjeju mineralne maśizny. == Stojnišćo == Rosćo na njesolonych, pśepušćatych zemjach. == Synonymy == * ''Amygdalus communis'' L. * ''Amygdalus dulcis'' Mill. * ''Prunus amygdalus'' (Linnaeus) Batsch. * ''Prunus communis'' L. * ''Prunus dulcis'' var. ''amara'' (DC.) Buchheim == Noty == <references/> == Žrědła == * Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, [[Special:Booksources/978-3-8331-4467-7|ISBN 978-3-8331-4467-7]], bok 682 {{ref-de}} * Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, [[Special:Booksources/978-3-440-10794-2|ISBN 978-3-440-10794-2]], bok 107 {{ref-de}} * Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, [[Special:Booksources/978-3-440-11273-1|ISBN 978-3-440-11273-1]], bok 176 {{ref-de}} == Eksterne wótkaze == {{commons|Prunus dulcis}} {{wikispecies|Prunus dulcis}} * [http://www.biolib.cz/cz/taxon/id39534 BioLib] {{ref-mix|cs|en}} * [https://web.archive.org/web/20110918062756/http://plants.usda.gov/java/nameSearch?keywordquery=Prunus+dulcis&mode=sciname USDA plants database] {{ref-en}} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Prunus+dulcis Plants for a Future] {{ref-en}} <br style="clear:both;" /> {{zarodk botaniki}} [[Kategorija:Prunus]] [[Kategorija:Bomy]] [[Kategorija:Kerki]] enodfh1c105phavkznvm3rzj87zk7pq 0 4285 147692 137022 2026-04-02T18:33:05Z Milenioscuro 6226 ([[c:GR|GR]]) [[File:Kzk-aty.png]] → [[File:Atyrau in Kazakhstan.svg]] svg 147692 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Atyrau in Kazakhstan.svg|thumb|right|Oblast Atyrau, źož se powěda pódwjacornokazachski]] '''Pódwjacorna kazachšćina''' jo kupka dialektow [[kazachšćina|kazachšćiny]], wužywana w oblastach Atyrau, Mangghystau a Aqtöbe, tšošku teke w Qysylorda a Qostanai. Wóna rozeznawa se wót pisnej kazachšćiny na zakłaźe wědomnostneje, techniskeje a teke wšedneje leksiki. [[Kategorija:Rěcy]] l7e0i7k5fymiha0q55iw9fqni1h8ceq 0 6066 147691 135995 2026-04-02T16:07:41Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147691 wikitext text/x-wiki {{Pódobny lema |tema1=[[rod (biologija)|rod]] "Frangula" |lema2=[[psowic]] "Frangula alnus" |tema2=[[družyna]] |dalšne=[[psowic (wěcejwóznamowosć)]] }} {{Infokašćik rostlina |mě=Psowic |wobraz=Rhamnus_frangula.jpg |wjelikosć=250px |wopis wobraza=[[Psowic]] (''Frangula alnus'') |klasa0=[[Jědrowe eudikotyledony]] |pódklasa0=[[Rosidy]]<br />[[Eurosidy I]] |pórěd=(Rosales) |swójźba=[[Gokowcowe rostliny]] (Rhamnaceae) |rod=Psowic<ref name="starosta">{{starosta1999|bok=350}}</ref><ref name="dnw">{{dnw|titel=Faulbaum}}</ref> |wědomnostne mě=Frangula |slěźaŕ=[[Philip Miller|Mill.]] }} '''Psowic'''<ref name="starosta"/><ref name="dnw"/> (''Frangula'') jo [[rod (biologija)|rod]] ze swójźby [[Gokowcowe rostliny|gokowcowych rostlinow]] (''Rhamnaceae''). Dalšnej serbskej mjeni stej '''psowica'''<ref name="starosta"/><ref name="dnw"/> a '''psowina'''<ref name="starosta"/>. Wót někotarych awtorow se do roda [[gokowc]]ow (''Rhamnus'') zarědujo. == Systematika a rozšyrjenje == Rod, kótaryž jo daloko w [[pódpołnocna połkula|pódpołnocnej połkuli]] rozšyrjony, wopśimjejo pó Bartels 160 družynow<ref name="Bartels">Horst Bartels, 1993: ''Gehölzkunde: Einführung in die Dendrologie.'' UTB Eugen Ulmer, Stuttgart. ISBN 3-8252-1720-5</ref>. Tu jo wuběrk: * [[Psowic]]<ref name="starosta"/><ref name="dnw"/> (''Frangula alnus'' Mill., [[Takson#Synonymy|syn.]]: ''Rhamnus frangula'' L., ''Rhamnus frangula'' subsp. ''columnaris'' hort.) * ''Frangula azorica'' (Syn.: ''Rhamnus latifolia''): [[Endemiski (biologija)|Endemiski]] na [[Acory|Acorach]]. * ''[[Frangula betulifolia]]'' (Greene) Grubov (Syn.: ''Rhamnus betulifolia'' Greene) * ''[[Frangula californica]]'' (Eschsch.) A.Gray (Syn.: ''Rhamnus californica'' Eschsch.): ** ''Frangula californica'' subsp. ''tomentella'' * ''[[Frangula caroliniana]]'' (Walter) A.Gray (Syn.: ''Rhamnus caroliniana'' Walter) * ''[[Frangula crenata]]'' (Siebold & Zucc.) Miq. (Syn.: ''Rhamnus crenata'' Siebold & Zucc.) * [[Afrikański psowic]] (''Rhamnus prinoides'', Syn. ''Rhamnus pauciflora'' Eschsch.), w južnej Africe a wysočinje Etiopiskeje * [[Sagrada-psowic]] (''Frangula purshiana'') (DC.) J. G. Cooper (Syn.: ''Rhamnus purshiana'' DC.) * ''[[Frangula rupestris]]'' (Scop.) Schur (Syn.: ''Rhamnus rupestris'' Scop.) == Nožki == <references /> == Eksterne wótkaze == {{Commonscat|Rhamnaceae|{{PAGENAME}}}} * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?14588 Zapisk pśi ''GRIN Taxonomy for Plants''] {{ref-en}} * [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=500850 Zapisk pśi ''ITIS''] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110923044717/http://www.plants.usda.gov/java/imageGallery?category=sciname&txtparm=Frangula&familycategory=all&growthhabit=all&duration=all&origin=all&wetland=all&imagetype=all&artist=all&copyright=all&location=all&stateSelect=all&cite=all&viewsort=15&sort=sciname Wobrazy pśi ''plants.usda.gov''] {{ref-en}} [[Kategorija:Gokowcowe rostliny]] [[Kategorija:Bomy]] [[Kategorija:Kerki]] jru4h3hg6y81ktkgvkx2tvt9cfx109o 0 6231 147688 147147 2026-04-02T15:14:24Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147688 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Kulawata smalanka |wobraz=Filipendula vulgaris 'Dropwort' (Rosaceae) plant.JPG |wopis wobraza=Kulawata smalanka (''Filipendula vulgaris'') |wjelikosć=250px |klasa= |pódklasa0=[[Rosidy]]<br />[[Eurosidy I]] |pórěd=(Rosales) |swójźba=[[Rožowe rostliny]] (Rosaceae) |pódswójźba=Rosoideae |rod=[[Smalanka]]<ref>{{dnw|titel= Mädesüß}}</ref> (Filipendula) |družyna=Kulawata smalanka |wědomnostne mě=Filipendula vulgaris |slěźaŕ=Moench }} '''Kulawata smalanka''' (''Filipendula vulgaris'', syn. ''Filipendula hexapetala''<ref>Po ''Botanica'' (glědaj pśi žrědłach)</ref>) jo rostlina ze swójźby [[Rožowe rostliny|rožowych rostlinow]] (''Rosaceae''). {{Wertikalna lisćina wobrazow |šyrokosć= 250px |šyrokosćKašćika= |wobraz1=Filipendula hexapetala0.jpg |wopis1=Dulkata smalanka |wobraz2=(MHNT) Filipendula vulgaris - Inflorescence2.jpg |wopis2=Dulkata smalanka |wobraz3=Fivu 002 lhp.jpg |wopis3=[[Płód|Płody]] |wobraz4=Filipendula vulgaris Sturm134.jpg |wopis4=Ilustracija, Jacob Sturm (1796) |wobraz5=Filipendula vulgaris - angerpist.jpg |wopis5= }} == Wopis == Kulawata smalanka jo [[wěcejlětna rostlina]], kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 30 až 60 (90) cm. Čerstwe zelo jo [[glykosid]]ow dla słabje gadowate. Jadnotliwe [[Korjeń|korjenje]] su kulawaśe tłustnjone a słužy rostlinje ako składowański organ. === Łopjena === Paprośojte [[Łopjeno|łopjena]] su na wobyma bokoma zelene, pjerinate z 21-81 grupnje zubatymi łopjenkami. === Kwiśonki === Kwiśo wót junija až julija. Wona ma zwětšego 6 kwiśonkowe łopjeńka, kótarež dośěgnu dłujkosć wót 5 až 10 cm. Jeje [[kronowe łopjeńko|kronowe łopjeńka]] zwenka zwětšego su cerwjenojte. Běłe [[Kwiśonka|kwiśonki]] stoje w [[njepšawa wokołka|njepšawych wokołkach]]. Někotare zagrodne warjetety njasu rožojte kwiśonki. === Płody === [[Płod]]y su kósmate, rowne a wurownane. == Stojnišćo == Wóna rosćo na suchych łukach, w krickach, na lěsowych kšomach a swětłych lěsach. == Rozšyrjenje == Rostlina jo w [[Europa|Europje]] a w [[Azija|Aziji]] rozšyrjona. == Pódobna družyna == * [[Bagnowa smalanka]] (''Filipendula ulmaria'') == Nožki == <references/> == Žrědła == * {{Pśedłoga:Botanica|bok=355}} {{ref-de}} * GU Maxi-Kompaß Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-3852-9|ISBN 3-7742-3852-9]], bok 178 {{ref-de}} * Rothmaler, W. et al.: Exkursionsflora von Deutschland, Band 1-4, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002) {{ref-de}} * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), [[Special:Booksources/978-3-440-11379-0|ISBN 978-3-440-11379-0]], bok 172 {{ref-de}} * Strasburger, E. et al.: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. 35. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin (2002) {{ref-de}} == Eksterne wótkaze == {{commons|Filipendula vulgaris}} * [http://www.biolib.cz/cz/taxon/id39607/ BioLib] {{ref-mix|cs|en}} * [https://web.archive.org/web/20130204094536/http://botanika.wendys.cz/kytky/K576.php Botanický herbář] {{ref-cs}} * [http://www.crescentbloom.com/Plants/Specimen/FI/Filipendula%20vulgaris.htm crescent bloom] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20240615083043/https://plants.usda.gov/java/nameSearch?keywordquery=Filipendula%20vulgaris&mode=sciname USDA plants database] {{ref-en}} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Filipendula+vulgaris Plants for a Future] {{ref-en}} [[Kategorija:Rožowe rostliny]] ai1g3ez16k5acayk4woe74vnrecs449 0 6290 147685 147144 2026-04-02T13:36:12Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147685 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Běła źiśelina |wobraz=Trifolium_repens_IP.jpg |wjelikosć=250px |wopis wobraza=Běła źiśelina (''Trifolium repens'') |pórěd=(Fabales) |swójźba=[[Łušćinowe rostliny]] (Fabaceae) |pódswójźba=[[Mjatelojte kwitarje]]<br />(Faboideae) |rod=[[Źiśelina]]<ref>{{Starosta1999|bok=719}}</ref><ref>{{dnw|titel= Klee}}</ref> (Trifolium) |sekcija=Lotoidea |družyna=[[Běła źiśelina]] |wědomnostne mě=Trifolium repens |slěźaŕ=[[Carl von Linné|L.]] |lěto= }} '''Běła źiśelina''' (''Trifolium repens'') jo [[rostlina]] ze swójźby [[Łušćinowe rostliny|łušćinowych rostlinow]] (''Fabaceae''), z [[rod (biologija)|roda]] [[Źiśelina|źiśelinow]]. [[Dataja:Weiss-klee_trifolium_repens.jpg|thumb|left|150px|[[Kwiśonkowy stołk]] běłeje źiśeliny]] [[Dataja:Trifolium_repens_ssp_pratense_var_maritimum.jpeg|thumb|left|150px|[[Póddružyna (biologija)|Póddružyna]] ''pratense'']] [[Dataja:Bombus barbutellus - Trifolium repens - Keila.jpg|miniatur]] == Wopis == Běła źiśelina jo pśecej zelena, ako błomje rosćeca rostlina z nisko lažecym, na sukach kórjenjonym kijaškom. Dośěgnjo wusokosć wót 15 až 45cm. [[Kijašk]] jo łazecy a roznogaśowany. === Łopjena === Łopjeńkowe wogonki su dłujke, pó zdaśu na spódku stojece. [[Łopjeno|Łopjena]] su 3licbne. Łopjeńka su gołe, eliptiske abo wopacnje owalne a drobno zubate. Wóni njasu běły flak na bazy. === Kwiśonki === Rostlina kwiśo wót maja až do oktobra (septembra). [[Kwiśonka|Kwiśonki]] su běłe abo zelene ze słabym mjodowym wónjenim a stoje w cesto dłujkowogonatych, kulojtych, nakóńcnych głowkach, kótarež dośěgnu wjelikosć wót 1,5 až 2,5 cm. Keluškowa rorka jo 10-nerwna. [[Kronowe łopjeńko|Krona]] dośěgnjo dłujkosć mjazy 7 a 12 mm. === Płody === [[Płod]] jo wót kelucha a wusuchnjonu krony wobdany. == Stojnišćo == Wón rosćo na secołukach, pastwach a parkowym tšawniku. Rostlina ma lubjej wutkatu, lažku kalkatu zemju. == Rozšyrjenje == Běła źiśelina jo w cełej [[Europa|Europje]], w pódpołnocnej a pódwjacornej [[Azija|Aziji]] rozšyrjony. == W rolnikaŕstwje == Běła źiśelina jo gódnotna futrowańska rostlina. Rostlina bogaty nektar dodawa a jo togodla zajmna ako pcołkowa wunoskowa rostlina za pcołkarstwo. == Synonym == ''Amoria repens'' (L.) C. Presl [[Dataja:Illustration Trifolium repens0.jpg|thumb|300px|Ilustracija (Otto Wilhelm Thomé, 1885)]] == Pódobna družyna == Pódobna družyna jo [[šwedska źiśelina]] (''Trifolium hybridum''), kótarejež kijašk jo rowny. Ma 5nerwnu keluchowu rorku. Rostlina rosćo na tucnych łukach a drogowych kšomach. == Sorta == * Sorta 'Purpurascens Quadrifolium' ma młoholicbne, zelenobrune łopjena, kótarychž kšoma jo błyšćeca zelena. == Wěźenja gódne == Łopjena su na [[wopon]]ach a su narodny symbol [[Irska|Irskeje]]. == Nožki == <references/> == Žrědła == * {{Pśedłoga:Botanica|bok=874}} {{ref-de}} * GU Maxi-Kompaß Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-3852-9|ISBN 3-7742-3852-9]], bok 183 {{ref-de}} * GU Naturführer Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-1507-3|ISBN 3-7742-1507-3]], boka 184-185 {{ref-de}} * Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, [[Special:Booksources/3-405-13557-5|ISBN 3-405-13557-5]], boka 106-107 {{ref-de}} * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), [[Special:Booksources/978-3-440-11379-0|ISBN 978-3-440-11379-0]], bok 190 {{ref-de}} == Wótkaze == {{commons|Trifolium repens}} * {{FloraWeb|6063}} * [https://web.archive.org/web/20120323093237/http://botanika.wendys.cz/kytky/K68.php Botanický herbář] {{ref-cs}} * [https://web.archive.org/web/20070301183319/http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?Item=3247 Flora in Northern Ireland] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20080611194256/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=TRRE3 USDA plants database] {{ref-en}} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Trifolium+repens Plants for a Future] {{ref-en}} [[Kategorija:Źiśelina]] jd7j837qoog884bquyg2vye769bmgni 0 7839 147684 147143 2026-04-02T13:34:28Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147684 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mě=Běła tupa kopśiwa |wobraz=Lamium album 001.JPG |wjelikosć=250px |wopis wobraza=(''Lamium album'') |klasa= |pódklasa0=[[Asteridy]]<br />[[Euasteridy I]] |pórěd=(Lamiales) |swójźba=[[Gubkate kwitarje]] (Lamiaceae) |pódswójźba=(Lamioideae) |rod=Tupa kopśiwa |družyna=Běła tupa kopśiwa |wědomnostne mě=Lamium album |slěźaŕ=[[Carl von Linné|L.]] |lěto= }} '''Běła tupa kopśiwa''' (''Lamium album'') jo [[rostlina]] z roda [[tupa kopśiwa|tupych kopśiwow]] a swójźby [[Gubkate kwitarje|gubkatowych kwitarjow]]. Dalšne serbske mjenja su '''běła kopśiwa'''<ref>(Błota - Muka 1926/28)</ref>, '''mlokowe kopśiwy'''<ref>(Miłoraz)</ref>, '''słotke kopśiwy'''<ref>(Dešno)</ref>, '''źiwa kopśiwa'''<ref>(Bórkowy, Móst)</ref>, '''kopśiwka'''<ref>(Błota - Muka 1926/28, Starosta 1999)</ref>, '''źiwe linjace'''<ref>(Hochoza)</ref>, '''hoblincy'''<ref>(Drjenow)</ref> a '''tumpachowe'''<ref>(Strjažow)</ref>. {{Wertikalna lisćina wobrazow |šyrokosć= 250px |šyrokosćKašćika= |wobraz1=Lamium_album.jpg |wopis1=Běła tupa kopśiwa |wobraz2=Witte_dovenetel_closeup.jpg |wopis2=Kwiśonki |wobraz3=Lamium album Sturm39.jpg |wopis3=Ilustracija (Jacob Sturm, 1796) }} == Wopis == Běła tupa kopśiwa jo wěcejlětna, zelišćowa, zymje pśetrajuca rostlina. Wóna dośěgnjo wusokosć wot 20 hač do 50 cm. Rostlina ma pódzemske wuběžki. [Kijašk]]i su nejcesćej jadnore a styrikšomate. === Łopjena === [[Łopjeno|Łopjena]] su napśeśiwo stojece, kijaškate, tśirogate-owalne, na spódku słabje wutšobojte, na kšomje gropnje rězate, dłujko cypliškate a dośěgnu dłujkosć mjazy 3 a 7 cm. === Kwiśonki === Rostlina kwiśo wót apryla až do awgusta (oktobra). [[Kwiśonka|Kwiśonki]] su běłe, sejźece w mutwjetych, 6- až do 16-kćenjowych źělowych kwiśonkowych stołkach w rozporach górnych kijaškate łopjenow a dośěgnu dłujkosć mjazy 20 a 25 mm (2-3cm). [[Keluškowe łopjeńko|Keluch]] jo lejkaty z njerownymi wótšymi zubkami. [[Kronowe łopjeńko|Krona]] dośěgnjo dłujkosć mjazy 2 a 2,5 cm a ma górjej zgibowanu rorku, je 2-hubowa z wjelbowanej górnej gubu a 3-lapatej dołoj złožonej dolnej gubu a jo dlejša až keluch. Górna guba ma dłujke kósmy. Bocne wótrězki dolneje guby maju pó 1 wuskolancetojtem zubje. Srjejźne lapy su nutś rězane a 2-cypliškate. 4 stameny maju brune, běłogriwaśe brodate, gusto pód górnej gubu lažece prošniki. === Dalše informacije === Kwiśonki ze wjelgin cukorowym nektarom buchu wósebnje wót tśmjelow woprošone. Tśmjele z dłujkim cycakom nektar wótprědka dośěgnu, mjaztym až tśmjele z krotkim cycakom kwiśonki dołojce nakusaju. Běła tupa kopśiwa jo picowańska rostlina za pcołki a za tśmjele. == Stojnišćo == Běła tupa kopśiwa rosćo pód krickami, (žywymi) płotami, na puśowych kšomach, na wótsypkowych městnach, kšomach gólow, w groblach, na murjach, gnojowych kopicach, w juchowych jamach. Ma lubjej fryšne, wutkate zemje. == Rozšyrjenje == Běła tupa kopśiwa jo we wjelikich źělach [[Europa|Europy]], pódpołnocnej a pódzajtšnej [[Azija|Aziji]] rozšyrjony. == Wužywanje == Kwiśonki južo za cas srjejźowěka bu k gójeńskim zaměram wužywane, kaž na pśi. pśeśiwo tuberkulozy, infekcijam dychańskich puśow atd. == Nožki == <references/> == Žrědła == * GU Maxi-Kompaß Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-3852-9|ISBN 3-7742-3852-9]], bok 201 {{ref-de}} * GU Naturführer Blumen, [[Special:Booksources/3-7742-1507-3|ISBN 3-7742-1507-3]], boka 202-203 {{ref-de}} * Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, [[Special:Booksources/978-3-8354-0354-3|ISBN 978-3-8354-0354-3]], 2. nakład, 2008, bok 74 {{ref-de}} * Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, [[Special:Booksources/3-405-13557-5|ISBN 3-405-13557-5]], boka 104-105 {{ref-de}} * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), [[Special:Booksources/978-3-440-11379-0|ISBN 978-3-440-11379-0]], bok 192 {{ref-de}} * Jens Martin,Heinz Dieter Krausch: Słownik dolnoserbskich zelowych, gribowych a lišawowych mjenow. Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V., Regional Verband Niederlausitz sowie die Ursula-Merz-Stiftung Berlin 2012 == Eksterne wotkazy == {{projekty|commons=Lamium album|wikispecies=Lamium album}} * [https://web.archive.org/web/20130627222146/http://botanika.wendys.cz/kytky/K41.php Botanický herbář] {{ref-cs}} * [https://web.archive.org/web/20080620204005/http://212.185.118.226/publlehrbuch/xml/17051710.xml G. Madaus: Lehrbuch der biologischen Heilmittel] {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20070217145704/http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?Item=4244 Flora of Northern Ireland] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20220706094206/https://plants.usda.gov/java/nameSearch?keywordquery=Lamium%20album&mode=sciname USDA plants database] {{ref-en}} * [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Lamium+album Plants for a Future] {{ref-en}} [[Kategorija:Rostliny]] dtnznhi9t5zqv9uv5uczgv2vx0rl3rf 0 11969 147690 143607 2026-04-02T15:32:45Z InternetArchiveBot 16004 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 147690 wikitext text/x-wiki '''Marja Elikowska-Winklerowa''', teke: Marija Elikowska-Winklerowa<ref>*[https://www.domowina.de/dsb/clonkojstwo/sobustawske-towaristwa/masica-serbska/sekcije-komisije-wuberki/dolnoserbska-recna-komisija-dsrk/psedsedarstwo-a-clonki/ Pśedsedarstwo a cłonki Dolnoserbskeje rěcneje komisije]</ref>, Maria Elikowska-Winklerowa<ref>[https://web.archive.org/web/20250222031808/https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/k2/item/3283-lu-e-p-iwze-ako-w-ni-su Gregor Wieczorek, ''„Luźe pśiwześ, ako wóni su“'', ''Nowy Casnik'', 22.03.2017]</ref>, Maria Elikowski-Winklerowa<ref>[https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/k2/item/4763-terminy-02-05-18 Terminy (02.05.18), ''Nowy Casnik'', 02.05.2018]</ref> (roź. 12. maja [[1951]] w [[Poznań|Poznanju]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190121064330/http://www.owen-berlin.de/archiv/popup1.html Žywjenjoběg knjeni Elikowskeje-Winkleroweje]</ref>) jo wucabnica, kulturna procowaŕka, dłujkolětna wjednica w lěśe 1992 załožoneje [[Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu|Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu]] a cłonk [[Dolnoserbska rěcna komisija|Dolnoserbskeje rěcneje komisije]]. W lětach 1994-2009 jo wóna była cłonk [[Rada za nastupnosći Serbow|Rady za nastupnosći Serbow]]<ref>Harald Kóńcak, '' 26 lět jo Serbska rada w Bramborskem parlamenśe'', ''Nowy Casnik'', 17.12.2020.</ref>. Wóna jo roźona Pólka. Wót februara 2017 jo wóna na wuměńku. W 2019 wóna jo dostała myto Ćišinskego ''za jeje dłujkolětne a njewomucne statkowanje za zdźaržanje a dalejdawanje dolnoserbskeje rěcy we wšyknych generacijach a za jeje wobstawne pódpěrowanje serbskich kulturnych a trajnych projektow w Dolnej Łužycy''<ref name="myto">[https://web.archive.org/web/20190703054514/https://stiftung.sorben.com/dolnoserbski/archiw/medijowe-wozjawjenja/d-einzelansicht/cisinski-preis-2019-geht-in-die-niederlausitz/ ''Myto Ćišinskego 2019 źo do Dolneje Łužyce'']</ref>. W 2021 jo wóna teke dostała myto Domowiny za ''cesnoamtske statkowanje ze wšoserbskim wuznamom''<ref>[https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/k2/item/10140-marija-elikowska-winklerowa-jo-dosta-a-myto-domowiny-za-sw-jo-serbske-statkowanje Maks Bagańc, '' Marija Elikowska-Winklerowa jo dostała Myto Domowiny za swójo serbske statkowanje'', ''Nowy Casnik'', 14.10.2021]</ref> == Nóžki== <references/> ==Wótkaze== *[https://web.archive.org/web/20190121064330/http://www.owen-berlin.de/archiv/popup1.html Žywjenjoběg] *[https://www.youtube.com/watch?v=hySd-CkDMVg Nagrono knjeni Elikowskeje-Winkleroweje na 14. głownej zgromaźinje župy Dolna Łužyca, 2009] {{DEFAULTSORT:Elikowska-Winklerowa, Maria}} [[Kategorija:Cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije]] [[Kategorija:Pólak]] [[Kategorija:Germanist]] [[Kategorija:Roź. 1951]] [[Kategorija:Nosaŕ Myta Ćišinskego]] [[Kategorija:Nosaŕ Myta Domowiny]] tneczjrdiqryu0v1dj5bpecb574uo84