विकिपिडिया dtywiki https://dty.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter मिडिया बिशेष कुरणि प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता कुरणि विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र कुरणि मिडियाविकि मिडियाविकि कुरणि ढाँचा ढाँचा कुरणि मद्दत मद्दत कुरणि श्रेणी श्रेणी कुरणि TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल कुरणि Event Event talk 0 267 267926 264373 2026-08-19T09:28:35Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267926 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = आङ सान सु की |image = Remise du Prix Sakharov à Aung San Suu Kyi Strasbourg 22 octobre 2013-18.jpg |office1 = अध्यक्ष - [[नेशनल लीग फोर डेमोक्रेसी]] |term_start1 = १८ नोबेम्बर २०११ |term_end1 = |predecessor1 = आंग श्वे |successor1 = |office2 = महासचिव- नेशनल लीग फोर डेमोक्रेसी |term_start2 = २७ डिसेम्बर १९८८ |term_end2 = १८ नोबेम्बर २०११ |office3 = नेता विपक्ष (म्यामारो लोक सभा) |president3 = थीन सीन |term_start3 = २ मई २०१२ |term_end3 = १६ नोबेम्बर २०१५ |predecessor3 = साई ऐ पाओ |successor3 = हटे ऊ |office4 = प्रतिनिधि सभा म्यामार (बर्मा) (कवहमु टाउनशिप) |term_start4 = २ मई २०१२ |birth_date = १९ जुन १९४५ |birth_place = [[यांगून]] (रंगून), बर्मा |death_date = |death_place = |party = नेशनल लीग फोर डेमोक्रेसी |spouse = माइकल ऐरिस (1971–1999) |children = अलेक्जेडर ऐरिस |alma_mater = [[लेडी श्री राम कलेज]] | [[दिल्ली विश्वविद्यालय]],</br> सेट ह्यूग कलेज, अक्सफोर्ड ([[लण्डन विश्वविद्यालय]]) |religion = [[थेरवाद]] (बौद्ध धर्म) |awards = [[नोबेल शान्ती पुरस्कार]], </br>[[जवाहर लाल नेहरू पुरस्कार]], </br>भगवान महावीर विश्व पुरस्कार |signature = Aung San Suu Kyi signature 2013.svg }} [[File:Aung San Suu Kyi.jpg|thumb|300px|(आङ सान सु कि)]] '''आङ सान सुकी''' (जन्म १९ जुन १९४५) एक बर्मेली राजनीतिज्ञ, कूटनीतिज्ञ, लेखक रे राजनीतिक कार्यकर्ता हन्। उनलाई सन् १९९१ को नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरियाः थ्याः। उनले सन् २०१६ बठे ४सन् २०२१ सम्म म्यानमारको स्टेट काउन्सिलर रे विदेश मन्त्रीको रूपमी काम अरेइ थिइन्। उनले सन् १९८८ मी पार्टीको स्थापना भयाबठे नै नेशनल लिग फर डेमोक्रेसी (एनएलडी) को महासचिवका रूपमी सेवा अरेइ छिन् रे २०११ बठे २०२३ सम्म कानुनी पार्टी भया येको अध्यक्षका रूपमी दर्ता भएकी थिइन्।<ref>{{cite news |title=Aung San Suu Kyi Fast Facts |url=https://www.cnn.com/2013/01/18/world/asia/aung-san-suu-kyi-fast-facts/index.html |access-date=29 May 2021 |work=[[CNN]] |date=25 April 2021}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |title=What happened when Aung San Suu Kyi's party last won an election in Burma |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/09/what-happened-when-aung-san-suu-kyis-party-last-won-an-election-in-burma/ |access-date=29 May 2021 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=9 November 2015}}</ref><ref>{{cite news |author1=Min Ye Kyaw |author2=Rebecca Ratcliffe |title=Aung San Suu Kyi's National League for Democracy party dissolved |url=https://www.theguardian.com/world/2023/mar/28/aung-san-suu-kyi-national-league-democracy-faces-dissolution-myanmar |access-date=30 April 2023 |work=[[The Guardian]] |date=28 March 2023 |location=[[Bangkok, Thailand]]}}</ref> उनले सन् २०१० को दशकमी म्यानमारको सैन्य जुन्ताबठे आंशिक लोकतन्त्रमी रूपान्तरण अद्दु महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेकी थिइन्। == व्यक्तिगत जीवन == आङ सान सुकीको जनम् १९ जुन १९४५ मी ब्रिटिश बर्माको रंगुन (हाल याङ्गुन) मी भयाः थ्योः। पिटर पोफमका अनसार, उनरो जनम् रंगुन भाईर एक नानो गाउँ ह्मवे साउङमी भयाः थ्योः।<ref name="Popham">{{cite book|last=Popham|first=Peter|date=April 2013|title=The Lady and the Peacock: The Life of Aung San Suu Kyi|url=https://books.google.com/books?id=yCL1drLmsmQC&q=%22hmway%20saung%22&pg=PA163|location=New York|publisher=The Experiment, LLC|page=163|isbn=978-1-61519-081-2}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनरा पिता आङ सानले दोस्रो विश्वयुद्धका समयमी जापानीअनसँग गठबन्धन गरेकि थिन्। आङ सानले आधुनिक बर्मेली सेनाको स्थापना अरिन रे सन् १९४७ मी संयुक्त अधिराज्यबठे बर्माको स्वतन्त्रताका लाइ वार्ता अरिन्। उन तसै वर्ष आफना प्रतिद्वन्द्वीअनदबठे मारिइया थ्याः। उन थाकिन थान तुनकी भतिजी हन्, जो उनरि आमा खिन कीकी जेठी बहिनी खिन खिन गीका पति थ्याः।<ref>{{cite news |title=Junta Watch: Coup Leader's Wife Draws Public Ire; Suu Kyi's New Charge and More |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-watch-coup-leaders-wife-draws-public-ire-suu-kyis-new-charge-and-more.html/ |work=The Irrawaddy |date=4 December 2021}}</ref> == राजनीतिक जीवन == === राजनीतिक सुरुवात === ‍‍‍‌संयोग नै सन् १९८८ मी आङ सान सुकी बर्मा फर्केपछा लामो समयबठे बर्मा मी रया सैनिक नेता तथा सत्तारुढ पार्टीका प्रमुख जनरल ने विनले राजीनामा दियाः।<ref>{{Cite news |last=Win |first=Sein |date=24 July 1988 |title=Burmese Leader Ne Win Resigns in Surprise Move |language=en |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1988/07/24/burmese-leader-ne-win-resigns-in-surprise-move/1b5896ff-3997-4472-8ffd-d49753838d39/ |access-date=26 August 2023}}</ref> लोकतन्त्रका लागि जन प्रदर्शनअन ८ अगस्ट १९८८ (८-८-८८, एक दिन निका रूपमी धेखा पड्यो) को घटना पछा भयो, जइ लाई ८८८८ विद्रोहको रूपमी चिनिन्छ रे हिंसात्मक रूपमी दबाइयो। २४ अगस्ट १९८८ मी, उनले पल्लो पटक याङ्गुन जनरल अस्पतालमी मञ्चबठे प्रदर्शनकारीअनलाई सम्बोधन अरिन्।<ref>{{ cite web |title=The day daw aung san suu kyi made first public appearance |work=The Irrawaddy |date=24 August 2020 |url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-daw-aung-san-suu-kyi-made-first-public-appearance-myanmar.html}}</ref> २६ अगस्टका दिन उनले राजधानीको श्वेडागोन प्यागोडा अगाडि एक विशाल र्यालीमी पाँच लाख मान्सुअन सम्बोधन गरेकी थिइन् रे लोकतान्त्रिक सरकारको आह्वान गरेकी थिइन्। तर सेप्टेम्बर १९८८ मी, एक नयाँ सैन्य जुन्ताले सत्ता लियो। [[महात्मा गान्धी]]को अहिंसाको<ref>{{cite journal |last1=Silverstein |first1=Josef |title=The Idea of Freedom in Burma and the Political Thought of Daw Aung San Suu Kyi |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_summer-1996_69_2/page/211 |journal=Pacific Affairs |date=1996 |volume=69 |issue=2 |pages=211–228 |id={{ProQuest|217675265}} |doi=10.2307/2760725 |jstor=2760725 | issn=0030-851X}}</ref> दर्शन रे बौद्ध अवधारणाअनबठे प्रभावित भएइ आङ सान सुकीले लोकतान्त्रिकरणकि लाइ काम गर्न राजनीतिमी प्रवेश अरिन् रे २७ सेप्टेम्बर १९८८ मी नेशनल लीग फर डेमोक्रेसी स्थापना अद्दु मद्दत अरिन्, तर २० जुलाई १९८९ मी नजरबन्दमI राखियो। यदि उनले देश छाड्या भण्याः उनलाई स्वतन्त्रताको प्रस्ताव गखियाः थ्योः, तर उनले अस्वीकार गरिन्।<ref>{{cite news|title=Profile: Aung San Suu Kyi|work=BBC News|date=25 May 2006|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11685977|access-date=26 May 2007|location=London|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612103651/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1950505.stm|archive-date=12 June 2007}}</ref><ref>{{cite web|title=The Nobel Peace Prize 1991 Presentation Speech|publisher=Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/presentation-speech.html|access-date=26 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519130729/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1991/presentation-speech.html|archive-date=19 May 2007|url-status=live}}</ref> and Buddhist concepts,<ref>Houtman, Gustaaf, [https://books.google.com/books?id=bV3shLzx0B4C Mental culture in Burmese crisis politics: Aung San Suu Kyi and the National League for Democracy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150406131642/http://books.google.com/books?id=bV3shLzx0B4C&printsec=frontcover|date=6 April 2015}} (ILCAA Study of Languages and Cultures of Asia and Africa Monograph Series), 1999, {{ISBN|978-4-87297-748-6}} Retrieved 1 December 2012 See also [[Buddhism in Burma]]</ref> उनको अहिंसाको दर्शनको बाबजुद, संकटका समयमी एनएलडीमी सामेल भयाः पूर्व सैन्य कमान्डरअन रिे वरिष्ठ राजनीतिज्ञअनको एक समूहले विश्वास गर्या कि उनी भौत टकरावपूर्ण छिन् रे एनएलडी छोडेन्। तर उनले एनएलडी युवाअन बीच ठूलो लोकप्रियता रे समर्थन कायम राखिन् जइसित उनले आफनो भौत समय बिताइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.nldburma.org/|title=National League for Democracy|publisher=National League for Democracy|access-date=26 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618045918/http://www.nldburma.org/|archive-date=18 June 2013}} (Note: The date is in the "description" [[meta element]] of the web page and can be verified by viewing the page HTML code)</ref> == कृतिअन == * Freedom from Fear (1991) (ISBN 0-14-025317-3) * Letters from Burma (1991) (ISBN 0141041447) * Let's Visit Nepal (1985) (ISBN 978-0222009814) == सन्दर्भअन == {{reflist}} ==भाइरा कड़ियन== {{sister project links|c=Category:Aung San Suu Kyi|d=Q36740|b=no|s=no|v=no|voy=no|species=no|wikt=no|n=Category:Aung San Suu Kyi}} * [https://web.archive.org/web/20110125034340/http://www.dassk.org/ Aung San Suu Kyi's website] (Site appears to be inactive. Last posting was in July 2014) * {{Nobelprize}} * {{OL author}} * {{Guardian topic}} * {{New York Times topic}} * {{C-SPAN}} [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:नोबेल पुरस्कार विजेता महिलाअन]] [[श्रेणी:राजनीति मी महिला]] [[श्रेणी:महात्मा गान्धी एडिटाथन २०२५ मी सुधार अरियाः लेखअन]] [[श्रेणी:महात्मा गान्धी एडिटाथन २०२५]] 5eo1lcua0hrk3fqokfuzoikgwwzdq8f 0 361 267927 257416 2026-08-19T09:29:24Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267927 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = उज्बेकिस्तान गणराज्य |native_name = {{native name|uz|Oʻzbekiston Respublikasi}} |common_name = उज्वेकिस्तान |image_flag = Flag of Uzbekistan.svg |image_coat = Coat of Arms of Uzbekistan.svg |symbol_type = निसाना छाप<ref>{{cite web |url=http://www.ksu.uz/en/page/index/id/7 |title=Constitution of the Republic of Uzbekistan |publisher=ksu.uz |accessdate=1 January 2015 |archive-date=27 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160627070709/http://www.ksu.uz/en/page/index/id/7 |url-status=dead }}</ref> |image_map = Узбекистан на глобусе.svg |map_caption = {{map caption |location_color= green}} |national_anthem = <br/>[[:en:State Anthem of Uzbekistan|Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi]]<br />{{small|''उज्बेकिस्तानको राष्ट्रिय गान''}}<br /><center>[[File:Anthem-of-uzbekistan-1992.ogg]]</center> |official_languages = [[:en:Uzbek language|उज्बेक]] |regional_languages = [[:en:Karakalpak language|काराकल्पक]] |languages_type = Inter-ethnic<br />language |languages = [[:en:Russian language|रसियन]] |capital = [[:en:Tashkent|ताशकेन्ट]] |latd=41 |latm=16 |latNS=N |longd=69 |longm=13 |longEW=E |largest_city = ताशकेन्ट |ethnic_groups = {{unbulleted list | 81.1% [[:en:Uzbeks|उज्बेक]] | 5.4% [[:en:Russians|रसियन]] | 4.0% [[:en:Tajik people|ताजिक]] <br>oअन्य, आधिकारिकता नभएको,10%<ref name=Foltz>{{cite journal|authorlink=Richard Foltz|author=Foltz, Richard |title=The Tajiks of Uzbekistan|url=https://archive.org/details/sim_central-asian-survey_1996-06_15_2/page/213|journal=Central Asian Survey|volume= 15|issue=2|pages= 213–216 |year=1996|doi=10.1080/02634939608400946}}</ref><ref name="Karl Cordell 1999. pg 201"/><ref name="Lena Jonson 2006. pg 108">Jonson, Lena (1976) ''Tajikistan in the New Central Asia'', I.B.Tauris, ISBN 085771726X, p. 108: "According to official Uzbek statistics there are slightly over 1 million Tajiks in Uzbekistan or about 3% of the population. The unofficial figure is over 6 million Tajiks. They are concentrated in the Sukhandarya, Samarqand and Bukhara regions."</ref><ref>{{cite journal|author=Cornell, Svante E.|url=http://www.cornellcaspian.com/pub/0010uzbekistan.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505153156/http://www.cornellcaspian.com/pub/0010uzbekistan.htm |archivedate=5 May 2009 |title=Uzbekistan: A Regional Player in Eurasian Geopolitics?|journal=European Security|volume= 20|issue= 2|year=2000}}</ref> | 3.0% [[:en:Kazakhs|काजख]] | 2.5% [[:en:Karakalpaks|काराकलप]] | 1.5% [[:en:Tatars|टाटर]] | 2.5% अन्य<ref name=cia1>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html |title=CIA&nbsp;– The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=28 January 2011 |archive-date=5 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201620/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html |url-status=dead }}</ref> }} |ethnic_groups_year = 1996 |demonym = उज्बेक |government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Presidential Republic|Presidential]] [[Constitutional Republic]] |leader_title1 = [[President of Uzbekistan|राष्ट्रपति]] |leader_name1 = [[Shavkat Mirziyayev]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Uzbekistan|Prime Minister]] |leader_name2 = |legislature = [[Supreme Assembly (Uzbekistan)|Supreme Assembly]] |upper_house = [[Senate of Uzbekistan|Senate]] |lower_house = [[Legislative Chamber of Uzbekistan|Legislative Chamber]] |sovereignty_type = [[History of Uzbekistan|Formation]] |established_event1 = [[Emirate of Bukhara]] |established_date1 = 1785 |established_event2 = [[Bukharan People's Soviet Republic]] |established_date2 = 2 September 1920 |established_event3 = [[Uzbek SSR]] |established_date3 = 27 October 1924 |established_event4 = Declared independence from the [[Soviet Union]] |established_date4 = 31 August 1991 (Independence Day on 1 September) |established_event5 = Recognized |established_date5 = 8 December 1991 |established_event6 = Completed |established_date6 = 25 December 1991 |area_rank = 56th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 448,978 |area_sq_mi = 172,742 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.9 |population_estimate = 31,576,400<ref name="Stat2015">{{cite web|url=http://www.gazeta.uz/2015/03/16/statistics/|title=Official population 1 January 2016|publisher=Stat.uz|language= Russian|accessdate=|date=16 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.uzreport.uz/news_4_r_140161.html|script-title=ru:Численность населения Узбекистана превысила 31,57 млн. человек|publisher=Uzreport.com|language= Russian|accessdate=2016-03-23|date=2016-03-23}}</ref> |population_estimate_rank = 41st |population_estimate_year = 2016 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 61.4 |population_density_sq_mi = 159.1 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 136th |GDP_PPP = $183.933 billion<ref name="IMF"/> |GDP_PPP_rank =62 |GDP_PPP_year = 2015 |GDP_PPP_per_capita = $5,939<ref name="IMF"/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 125th |GDP_nominal = $68.190 billion<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=55&pr.y=16&sy=2014&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=927&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= Uzbekistan reports]. International Monetary Fund</ref> |GDP_nominal_rank = 70th |GDP_nominal_year = 2015 |GDP_nominal_per_capita = $2,202<ref name="IMF"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 130th |Gini_year = 2003 |Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |Gini = 36.8 <!--number only--> |Gini_ref = |Gini_rank = 95th |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.675 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report |year=2015 |accessdate=15 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |HDI_rank = 114th |FSI = {{nowrap|93.5 {{decrease}} 0.9}} |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 22nd |FSI_category = <span style="color:#f00;white-space:nowrap;">Alert</span> |Gene = {{nowrap|10.2 {{increase}} 0.02}} |Gene_year = 2004 |Gene_rank = 101st |currency = [[Uzbekistan som|Uzbekistan som {{small|(''Oʻzbekiston soʻmi'')}}]] |currency_code = UZS |country_code = UZB |time_zone = [[Uzbekistan Time|UZT]] |utc_offset = +5 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +5 |drives_on = right |calling_code = [[Telephone numbers in Uzbekistan|+998]] |cctld = [[.uz]] |footnote_a = Official Uzbek statistics.{{citation needed|date=October 2012}} |footnote_b = As the [[Emirate of Bukhara]], [[Khanate of Kokand|Kokand Khanate]], and [[Khwarezm]]. }} [[File:Узбекистан на глобусе.svg|thumb|300px|(उज्बेकिस्तान)]] '''उज्बेकिस्तान''' [[एसिया|एसिया]] मी रयाको एक देश हो। ==सन्दर्भ== {{reflist}} ==भाइरका कडि== {{एसिया महादेशका राष्ट्रहरू}} {{Stub}} [[श्रेणी:एसियाका देशअन]] 0yovr5skfv8tat4megzg0faycpnmzk5 0 1080 267921 148827 2026-08-19T09:21:09Z InternetArchiveBot 4668 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267921 wikitext text/x-wiki [[File:Sir Tim Berners-Lee.jpg|thumb|right|220px|सन् २०१४ मी टिम बर्नर्स ली]] प्राध्यापक '''सर टिमोथी जोन बर्नर्स ली''', (जन्म ८ जुन १९५५), '''टिमबिएल'''को नामले समेत जानिन्छन । वहाँ एक अङ्ग्रेजी [[कम्प्युटर विज्ञान|कम्प्युटर वैज्ञानिक]] रे [[वर्ल्ड वाइड वेब|वर्ल्ड वाइड वेब]]को जनकको रूपमी चिनिन्या गरिन्छन । वहाँले मार्च १९८९ मी जानकारी प्रबन्धन प्रणालीको बारेमी एक प्रस्ताव बनायाका थ्या रे <ref>{{cite web|url=http://info.cern.ch/Proposal.html |title=info.cern.ch – Tim Berners-Lee's proposal |publisher=Info.cern.ch |accessdate=21 December 2011}}</ref> वहाँले त्यसै वर्षको मध्य नोभेम्बरमी पहिलो पटक [[हाइपरटेक्स्ट ट्रान्समिसन प्रोटोकल|एचटिटिपी]] क्लाइन्ट रे सर्भरको बीच इन्टरनेट चलाउन सफलता प्राप्त गर्‍याका थ्या ।<ref name="weavingtheweb">{{cite book | title = [[Weaving the Web: The Original Design and Ultimate Destiny of the World Wide Web by its inventor]] | first = Tim | last = Berners-Lee | author2 = Mark Fischetti | location = Britain | publisher=Orion Business | year = 1999 | isbn = 0-7528-2090-7}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1038/scientificamerican1210-80 | last1 = Berners-Lee | first1 = T. | title = Long Live the Web | url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_2010-12_303_6/page/80 | journal = Scientific American | volume = 303 | issue = 6 | pages = 80–85 | year = 2010 | pmid = 21141362}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1038/scientificamerican1008-76 | last1 = Shadbolt | first1 = N.| authorlink1 = Nigel Shadbolt | last2 = Berners-Lee | first2 = T.| authorlink2 = Tim Berners-Lee | title = Web science emerges | url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_2008-10_299_4/page/76 | journal = Scientific American | volume = 299 | issue = 4 | pages = 76–81 | year = 2008 | pmid = 18847088}}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Berners-Lee | first1 = T.| authorlink1 = Tim Berners-Lee | last2 = Hall | first2 = W.|authorlink2 = Wendy Hall | last3 = Hendler | first3 = J.| authorlink3 = James Hendler | last4 = Shadbolt | first4 = N.|authorlink4 = Nigel Shadbolt | last5 = Weitzner | first5 = D. | title = Computer Science: Enhanced: Creating a Science of the Web | url = http://eprints.soton.ac.uk/262615/ | doi = 10.1126/science.1126902 | journal = Science | volume = 313 | issue = 5788 | pages = 769–771 | year = 2006 | pmid = 16902115}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== {{Stub}} ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[Category:जीवनी]] [[Category:अङ्ग्रेजी कम्प्युटर वैज्ञानिकहरू]] lnq6fldkh2xltb4bit0otgqiaotllst 0 1604 267924 265592 2026-08-19T09:26:25Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267924 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name= इस्लामिक गणतन्त्र पाकिस्तान |native_name={{lang|ur|{{line-height|2|{{Nastaliq|اسلامی جمہوریۂ پاکستان}}}}}} <br />''इस्लामी जम्हूरि-ए पाकिस्तान'' |common_name= पाकिस्तान |image_flag=Flag of Pakistan.svg |image_coat=Coat of arms of Pakistan.svg |symbol_type=State Emblem |image_map=Pakistan (orthographic projection).svg |map_caption= गाढा हरियो रंगमा पाकिस्तानको गठन क्षेत्र, हलुका हरियो रंगमा दावा गरिएको, तर अनियन्त्रित क्षेत्र |map_width=220px |national_motto= बिश्वास,एकता र अनुसाशन<ref name="The State Emblem">{{cite web|title=The State Emblem|url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of Pakistan.|access-date=2017-07-07|archive-date=2007-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx|url-status=dead}}</ref> <br /> (Urdu: {{lang|ur|{{line-height|2|{{Nastaliq|ایمان، اتحاد، تنظیم}}}}}}) <br /> ''Iman, Ittehad, Tanzeem'' |national_anthem=''[[:en:Qaumī Tarāna|कौमे तराना]]'' |official_languages=[[उर्दू]]<br /> [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] |regional_languages=[[:en:Balochi language|बलोची]], [[:en:Pashto language|पाष्तो]], [[:en:Punjabi language|पंजाबी]], [[:en:Saraiki language|सरेकी]], [[:en:Sindhi language|सिन्धी]]<ref>{{cite web|title=Population by Mother Tongue|url=http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm|publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan|accessdate=28 December 2011|archive-date=12 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110912021653/http://www.census.gov.pk/MotherTongue.htm|url-status=dead}}</ref> |demonym=पाकिस्तानी |capital=[[इस्लामाबाद]] |latd=33|latm=40|latNS=N|longd=73|longm=10|longEW=E |largest_city=[[कराची]] |government_type= संघीय संसदीय गणतंत्र |leader_title1=[[राष्ट्रपति]] |leader_name1=[[ममनुन हुसैन]] |leader_title2=[[प्रधानमन्त्री]] |leader_name2=[[मियाँ नवाज शरिफ]] |leader_title3=[[प्रधान न्यायाधीश]] |leader_name3=[[तसादक हुसैन]] |leader_title4=सिनेटको अध्यक्ष |leader_name4= नयर हुसैन बुखारी |leader_title5= राष्ट्रिय संसदको सभामुख |leader_name5= आयाज सदिक |legislature=मजलिस-ए-शूरा |upper_house=सिनेट |lower_house=राष्ट्रिय संसद |sovereignty_type=[[:en:History of Pakistan|स्थापना]] |established_event1=पाकिस्तानको अवधारणा |established_date1= २९ डिसेम्बर १९३० |established_event2=पाकिस्तान घोषित |established_date2= २८ जनवरी १९३३ |established_event3=पाकिस्तान बिद्रोह |established_date3=२३ मार्च १९४० |established_event4=स्वतन्त्र |established_date4= [[बेलायत]] बाट |established_event5= स्वतन्त्र घोषित |established_date5= १४ अगस्त १९४७ |established_event6=इस्लामिक गणतन्त्र |established_date6= २३ मार्च १९५६ |area_km2=796,095 |area_sq_mi=307,374 |area_rank=36th |area_magnitude= |percent_water=3.1 |population_estimate=177,100,000<ref>{{cite web|title=Population (In Millions) By Province, 2011|url=http://www.mopw.gov.pk/PopulationDynamicsByProvince.aspx|publisher=Ministry of Population Welfare, Government of Pakistan|accessdate=28 December 2011|archive-date=29 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111229021304/http://www.mopw.gov.pk/PopulationDynamicsByProvince.aspx|url-status=dead}}</ref> |population_estimate_year=2011 |population_estimate_rank=6th |population_census=132,352,279<ref name="1998census">{{cite web|url=http://www.census.gov.pk/AreaDensity.htm|title=Area, Population, Density and Urban/Rural Proportion by Administrative Units|publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan|accessdate=28 December 2011|archive-date=28 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228133126/http://www.census.gov.pk/AreaDensity.htm|url-status=dead}}</ref> |population_census_year=1998 |population_density_km2=214.3 |population_density_sq_mi=555 |population_density_rank=55th |GDP_PPP_year=2011 |GDP_PPP=$482.913&nbsp;billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=564&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=52&pr.y=8|title=Pakistan|publisher=International Monetary Fund|accessdate=21 April 2011}}</ref> |GDP_PPP_rank= |GDP_PPP_per_capita=$2,851<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank= |GDP_nominal=$202.831&nbsp;billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank= |GDP_nominal_year=2011 |GDP_nominal_per_capita=$1,197<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank= |HDI_year=2011 |HDI={{increase}} 0.504<ref name="HDI">{{cite web | url = http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Complete.pdf | format = PDF | title = Human Development Report 2011. Human development index trends: Table 1 | publisher = [[United Nations Development Programme]] |page=219| accessdate = 12 November 2011}}</ref> |HDI_rank=१४५औ |HDI_category=<span style="color:#e0584e;">थोरै</span> |Gini=31.2 |Gini_year=2005 |Gini_category=<span style="color:#fc0;">मध्यम</span> |currency=[[पाकिस्तानी रुपी]] (Rs.) |currency_code= पिकेआर |time_zone=[[पाकिस्तान प्रमाणिक समय|पिएसटि]] |utc_offset=+५ |time_zone_DST= [[पाकिस्तान प्रमाणिक समय|पिएसटि]] |utc_offset_DST=+६ |drives_on= बायाँ <ref>{{Cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5|title=Driving—the good, the bad and the ugly|last=Loureiro|first=Miguel|date=28 July 2005|work=Daily Times|accessdate=10 January 2010|location=Pakistan|archiveurl=https://archive.ph/20120530043812/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_28-7-2005_pg3_5|archivedate=30 May 2012}}</ref> |cctld=[[.pk]] |calling_code= +९२ }} '''इस्लामी जम्हूरिया पाकिस्तान''' ({{Nastaliq|اسلامی جمہوریۂ پاکستان}}) या '''पाकिस्तान इस्लामी गणतंत्र''' या सिर्फ़ '''पाकिस्तान''' [[भारत|भारताः]] [[पश्चिम]] मी रयाऽ यक [[इस्लामी गणराज्य]] हो। २० करोड़ैः आबादी का सङ्ङै यो दुनिया को छयाउँ बर्ती जनसङ्ख्या वालो देश हो। याँ कि मुख्य भाषाअन [[उर्दू]], [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]], [[सिंधी]], [[बलूची]] रे [[पश्तो]] लै हुन। पाकिस्तानैः राजधानी [[इस्लामाबाद]] रे और महत्वपूर्ण नगर [[कराची]] लै [[लाहौर]] लै हुन। पाकिस्तानाः चार सूबाअन छन: [[पाकिस्तानी पंजाब|पंजाब]], [[सिंध]], [[बलोचिस्तान]] रे [[ख़ैबर​-पख़्तूनख़्वा]]। [[पाकिस्तानाः कबाइली इलाकाअन|कबाइली इलाकाअन]] रे इस्लामाबाद लै पाकिस्तान मी शामिल छन। इनरा अलावा [[आजाद कश्मीर]] लै [[गिलगित-बल्तिस्तान]] लै पाकिस्तानमी पड्डान हालाँकि भारत इन क्षेत्रअनलाई आफुनो माणन्छ। पाकिस्तानोः जनम सन् १९४७ मी [[भारताः विभाजनाः]] फलस्वरूप भयाऽ थ्यो। सबहै पैल्ली सन् १९३० मी कवि (शायर) [[मुहम्मद इकबाल]] ले द्विराष्ट्र सिद्धान्तोः जिक्र अरिराइथ्यो। उनले भारताः उत्तर-पश्चिम मी सिंध, बलूचिस्तान, पंजाब तथा अफ़गान (सूबा-ए-सरहद) लाई मिलाइबर यक नया राष्ट्र बनौनेइ कुरड़ि अरिराइथ्यो। सन् १९३० मी [[क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय|क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयाः]] छात्र [[चौधरी रहमत अली]]ले पंजाब, सिन्ध, कश्मीर तथा बलोचिस्तानाः मान्सुअन कि लेखा ''पाक्स्तान'' (जो पछा पाकिस्तान बन्यो) शब्दोः सृजना अर्यो। सन् १९४७ बठेइ १९७० सम्म पाकिस्तान दुइ हिस्सा मी बाणियाऽ थ्यो - पूर्वी पाकिस्तान लै पश्चिमी पाकिस्तान लै। डिसेम्बर, सन् १९७१ मी भारत सित लणै भयाऽ पछा पूर्वी पाकिस्तान [[बङ्ग्लादेश]] बन्यो रे पश्चिमी पाकिस्तान पाकिस्तान रयो। ==नामोद्भव==<!--linked--> '''[[:wikt:पाकिस्तान|पाकिस्तान]]''' नाउँको शाब्दिक अर्थ [[उर्दु]] रे [[पर्सियन]] भाषामी पवित्र मान्सुअनैः भूमि भँण्ण्या हुन्छ। यो नाउँ ''[[:wikt:پاک|पाक]]'' आँखर बठेइ बन्या हो जै को माने [[पर्सियन]] रे [[पस्तो]] भाषामी ''पवित्र'' भँण्ण्या हुन्छ;<ref>{{cite book|title=A Dictionary of Pashto|last=Raverty|first=Henry George|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty|access-date=2017-07-08|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307070438/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty|url-status=dead}}</ref> [[-स्तान|''-स्तान'']] प्रत्यय पर्सियन आँखर हो जै को माने ''ठउर'' हुन्छ, [[संस्कृत]] आँखर ''[[:wikt:स्थान|स्थान]]'' ([[देवनागरी]]: {{lang|sa|स्थान}} {{IPA-sa|st̪ʰaːnə|}}) समान।<ref>{{cite web|url=http://www.sanskritdictionary.com/sth%C4%81na/274192/1l|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary|date=1872|access-date=28 April 2015}}</ref> “पाक्स्तान” भँणिबर देशोः नाउँ सन् १९३३ मी [[चौधरी रहमत अलि]], [[पाकिस्तान आन्दोलन]] कार्यकर्ता, जै ले येइलाई ब्रिटिस राजका पाँच उत्तरी क्षेत्रअनः [[पञ्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]], [[खैबर पख्तूनख्वा|अफगानिया]], [[कश्मीर|कश्मीर]],[[सिन्ध|सिन्ध]], रे [[बलोचिस्तान, पाकिस्तान|बलोचिस्तान]] लाई उल्लेख अरिबर यक संक्षिप्त आँखराः रूपमी प्रयोग अरिबर आफुना पर्चा ''[[पाकिस्तान घोषणा|ऐलै या कभैनाइँ]]''<ref name="nowornever">{{cite web|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|access-date=4 December 2007|date=28 January 1933|publisher=Columbia University}}</ref>मी प्रकाशित अरिराइथ्यो।<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever%3F}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177 |title=Indian Muslims and partition of India |publisher=Atlantic Publishers & Dist |access-date=23 December 2011 |author=[[S. M. Ikram]] |date=1 January 1995|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm|title=Rahmat Ali ::Now or Never|publisher=The Pakistan National Movement|access-date=14 April 2011|author=Rahmat Ali|page=2|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |archivedate=19 April 2011}}</ref> उच्चारणाः सजि खिलाइ तथा भाषिक रूपमी सही रे अर्थपूर्ण नाउँ बनौनाइ “पाक्स्तान” शब्दमी स्वरवर्ण “इ” शामिल अरियाऽ हो।<ref name="davison">{{cite journal |author=Roderic H. Davidson|title=Where is the Middle East?|url=https://archive.org/details/sim_foreign-affairs_1960-07_38_4/page/665|journal=Foreign Affairs|volume=38|pages=665–675|year=1960|doi=10.2307/20029452|issue=4}}</ref> ==प्रान्त == पाकिस्तान ८ हिस्साअनमी बाणीरैछ: <font size="+1"> {{Image label begin|width={{{width|600}}}|image=Districts and tehsils of Pakistan.png|float={{{float|none}}}}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.760|y=0.1500|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=स्करदू]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.700|y=0.1300|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=गिलगित]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.650|y=0.1050|text=[[गिलगित-बल्तिस्तान]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.670|y=0.202|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=मुज़फ़रआबाद]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.660|y=0.2120|text=[[आज़ाद कश्मीर]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.500|y=0.2850|text=[[संघ-शासित जनजातीय क्षेत्र]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.410|y=0.380|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=कोईटा]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.310|y=0.4900|text=[[बलूचिस्तान (पाकिस्तान)|बलूचिस्तान]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.695|y=0.325|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=लाहोर]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.610|y=0.3500|text=[[पंजाब (पाकिस्तान)|पंजाब]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.418|y=0.620|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=कराची]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.450|y=0.5870|text=[[सिंध]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.59|y=0.210|text=[[File:Red pog.svg|7px|link=पेशावर]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.600|y=0.1700|text=[[ख़ैबर-पख़्तूनख़्वा]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.645|y=0.215|text=[[File:Red pog.svg|9px|link=इस्लामाबाद]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.610|y=0.2480|text=[[इस्लामाबाद]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.240|y=0.2900|text=[[अफ़ग़ानिस्तान]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.100|y=0.4900|text=[[ईरान]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.650|y=0.0600|text=[[चीनियाँ जनवादी गणराज्य]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.750|y=0.5900|text=[[भारत]]}} {{Image label|scale={{{width|600}}}|x=0.250|y=0.6900|text=[[अरब सागर]]}} {{Image label end}} </font> == खेल == हकी याँ को राष्ट्रीय खेल हो। ट्वेन्टी-ट्वेन्टी विश्व कप २००८ मी जित्याऽ थ्यो तबै क्रिकेटैः लोकप्रियता भउतै जेदा छ। देशैः [[पाकिस्तानी क्रिकेट|क्रिकेट टीम]] ले एक बर [[क्रिकेट विश्व कप|विश्व कप]] (सन् १९९२ मी) जितिराइछ। ==सन्दर्भअन== {{reflist}} [[श्रेणी:एसियाका देशअन]] [[श्रेणी:सार्क देशअन]] ==भाइरका कडि== {{एसिया महादेशका राष्ट्रहरू}} neykix1lmrced5wbrdbacdgkbgebxr7 0 1733 267930 251958 2026-08-19T09:34:24Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267930 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Republic of Finland | common_name = Finland | native_name = {{ubl|{{native name|fi|Suomen tasavalta}}|{{native name|sv|Republiken Finland}}}} | image_flag = Flag of Finland.svg | image_coat = Coat of arms of Finland.svg | national_anthem = <br />{{native name|fi|[[Maamme]]|nolink=yes}}<br />{{native name|sv|[[Maamme|Vårt land]]|nolink=yes}}<br />({{Lang-en|"Our Land"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - Maamme.ogg|center]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:EU-Finland (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:EU-Finland.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe|default=1}} | map_caption = {{map caption|location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[European Union]] |subregion_color=green |legend=EU-Finland.svg}} | capital = [[Helsinki]] | coordinates = {{Coord|60|10|N|24|56|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Finnish language|Finnish]] • [[Swedish language|Swedish]] | regional_languages = [[Sami languages|Sámi]] | religion = {{unbulleted list|[[Evangelical Lutheran Church of Finland|Evangelical&nbsp;Lutheran Church]] |[[Finnish Orthodox Church|Orthodox Church]]}} | demonym = {{hlist|[[Demographics of Finland|Finnish]]|[[Finns|Finn]]}} | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[republic]]<ref name="Parliamentary">Formerly a semi-presidential republic, it is now a parliamentary republic according to David Arter, First Chair of Politics at Aberdeen University. In his "Scandinavian Politics Today" (Manchester University Press, revised 2008 {{ISBN|9780719078538}}), he quotes {{Cite journal |last=Nousiainen |first=Jaakko |date=June 2001 |title=From semi-presidentialism to parliamentary government: political and constitutional developments in Finland |url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-political-studies_2001-06_24_2/page/95 |journal=[[Scandinavian Political Studies]] |volume=24 |issue=2 |pages=95–109 |doi=10.1111/1467-9477.00048 |ref=harv}} as follows: "There are hardly any grounds for the epithet 'semi-presidential'." Arter's own conclusions are only slightly more nuanced: "The adoption of a new constitution on 1 March 2000 meant that Finland was no longer a case of semi-presidential government other than in the minimalist sense of a situation where a popularly elected fixed-term president exists alongside a prime minister and cabinet who are responsible to parliament (Elgie 2004: 317)". According to the Finnish Constitution, the president has no possibility to rule the government without the ministerial approval, and does not have the power to dissolve the parliament under his or her own desire. Finland is actually represented by its prime minister, and not by its president, in the Council of the Heads of State and Government of the European Union. The 2012 constitutional amendments reduced the powers of the president even further.</ref> | leader_title1 = [[President of Finland|President]] | leader_name1 = [[Sauli Niinistö]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Finland|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Sanna Marin]] | legislature = [[Parliament of Finland|''Eduskunta''/''Riksdagen'']] | sovereignty_type = [[History of Finland|Formation]] | established_event1 = [[Grand Duchy of Finland|Autonomy]]<br />{{small|within [[Russian Empire]]}} | established_date1 = 29 March 1809 | established_event2 = [[Finnish Declaration of Independence|Independence]]<br />{{nowrap|{{small|from [[Russian Republic]]}}}} | established_date2 = 6 December 1917 | established_event3 = [[Finnish Civil War|Civil War]]<br />{{nowrap|{{small|against [[Finnish Socialist Workers' Republic|Red Finland]]}}}} | established_date3 = Jan – May 1918 | established_event4 = [[1995 enlargement of the European Union|Joined]]<br>{{nowrap|{{small|the [[European Union]]}}}} | established_date4 = 1 January 1995 | area_km2 = 338,424 | area_rank = 64th | area_sq_mi = 130,596 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 10 | population_estimate = {{increase}} 5,528,737<ref>{{cite web|title=Finland's preliminary population figure 5,528,737 at the end of April|url=https://www.stat.fi/til/vamuu/2020/04/vamuu_2020_04_2020-05-26_tie_001_en.html|publisher=Statistics Finland|accessdate=1 June 2020}}</ref> | population_estimate_year = May 2020 | population_estimate_rank = 116th | population_label2 = | population_data2 = | population_density_km2 = 16 | population_density_sq_mi = 41 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 213th | GDP_PPP = $257 billion<ref name=imf3>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=59&pr1.y=9&c=172&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |date=17 October 2018|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=IMF}}</ref> | GDP_PPP_year = 2018 | GDP_PPP_rank = 60th | GDP_PPP_per_capita = $46,559<ref name=imf3 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 24th | GDP_nominal = $277 billion<ref name=imf3 /> | GDP_nominal_year = 2018 | GDP_nominal_rank = 43rd | GDP_nominal_per_capita = $50,068<ref name=imf3 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 14th | Gini = 26.2 <!--number only--> | Gini_year = 2019 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=27 March 2020}}</ref> | Gini_rank = 6th | HDI = 0.925<!--number only--> | HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = 12th | currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | date_format = d.m.yyyy<ref>[http://www.kielikello.fi/index.php?mid=2&pid=11&aid=1709 Ajanilmaukset] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020033758/http://www.kielikello.fi/index.php?mid=2&pid=11&aid=1709 |date=2017-10-20 }} Kielikello 2/2006. Institute for the Languages of Finland. Retrieved 2017-10-20</ref> | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Finland|+358]] | cctld = [[.fi]]^a | footnote_a = The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. | today = }} '''फिनल्याण्ड''' [[युरोप|युरोप]] महादेशमी रयाको एक देश हो। ==यिन लै हेरऽ== {{युरोपेली देशअन}} ==सन्दर्भअन== {{reflist}} [[Category:युरोपेली देशअन]] [[Category:युरोप महाद्वीप]] [[श्रेणी:फिनल्याण्ड]] s0zjh2bclpryvj7i17ye5r86ks4v0hl 0 17738 267923 210269 2026-08-19T09:25:21Z InternetArchiveBot 4668 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267923 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = छोटो ठुँडे कालो सुवा | image = Calyptorhynchus latirostris -Taronga Zoo (female)-8a.jpg | image_caption = यक वयस्क पोथी | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=redlist>{{cite journal|author=BirdLife International|author-link=BirdLife International|title=Zanda latirostris|journal=[[IUCN Red List of Threatened Species]]|volume=2016|page=e.T22684733A93044196|year=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22684733A93044196.en}}</ref> | genus = Calyptorhynchus | parent = Calyptorhynchus (Zanda) | species = latirostris | authority = इभान कार्नबी, सन् १९४८ | range_map = Bird range for Calyptorhynchus latirostris-8.png | range_map_caption = रातो रङले अङ्कित गरियाः सुवाको बासस्थान क्षेत्र | range_map_upright = 1.2 | synonyms = * ''Calyptorhynchus funereus latirostris'' <small>Carnaby</small> * ''Calyptorhynchus baudinii latirostris'' <small>Carnaby</small>}} '''छोटो ठुँडे कालो सुवा''' [[अस्ट्रेलिया]]को दक्षिण-पूर्वी क्षेत् माइ पाइन्या यक ठूलो प्रजातिको [[सुवा]] हो। सै [[चरा|पन्छी]] लाइ पैल्लो फेर सन् १९४८ माइ प्रकृतिविद् [[इभान कार्नबी]]ले वर्णन गर्‍या थ्याः। यै चणोको औसत लम्बाई ५३-५८ सेन्टिमिटर (२१-२३ इञ्च) हुनान्। सै चणोको टाउकोको माथिल्लो भाग माइ छोटो शिखा रयाः हुन्छ। यै प्रजातिकको सुवाको मुख्यतया प्वाँख तथा भुत्लाअन खैरो रे कालो हुन्छ भणे यैको ठुँड (चुच्चे) मधुरो खैरो रे छोटो हुन्छ। यै चणोको टाउकोको तल्तिर ठूलो सेतो धब्बा हुन्छ भणे यैको पुच्छरको माथिल्लो भाग सेतो रे अन्तिम भाग कालो हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड मधुरो खैरो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका [[कालो]] रे [[खैरो]] आँखा हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाले पैल्लो फेर यक बठेइ दुई अण्डा पार्ने गर्दछ। पोथी ओथारो बसेको २८ बठेइ २९ दिन पछा अण्डा बठेइ चल्ला निस्किन्छन्। भर्खरै अण्डा बठेइ निस्कियाः चल्लाअन पहेँलो रङ्ङो हुनान्। चल्लाअन जन्मियाः १० बठेइ ११ हप्ता पछा गुँडा बठेइ उड्न थाल्दछन् भणे अर्को प्रजनन महिनाको शुरूवात नहुँदा सम्म यै गुँडमै अर्थात वयस्क भाले पेथीसँगै बस्छन्। यै पन्छीअनको यक प्रजनन महिनामी चल्ला हुर्काइसके पछा गुँड रे त्यै वरपरको क्षेत्र बठेइ बसाइँसराइ अद्दान। यै प्रजातिका पन्छीअन प्रजनन मौसम सकिए लगत्तै यक समूहमी बसाइँसराइ अर्ने अद्दान। उड्दा खेरी यैले पुरै पखेटा फिजाएर सुस्त चालमी सामान्यतया रुख भन्दा माथि उड्ने अद्दान। यी पन्छीअनको मुख्य आहारा [[वनस्पति]]को बिउ रे साना किरा हुन्। यै पन्छीले आफुनो गुँड मसलाको रुखमी (यक अग्लो र हलक्क बढ्ने रुख) बनाउने अद्दान। अन्य प्रजातिका सुवाअन जस्तै [[पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा]] लाइ लै [[अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ]]ले सुरक्षा दियाः छ भणे यै पन्छीको बासस्थान दायरा तथा जङ्गल विनास, चोरी शिकारी रे बासस्थान दायरामा मानव जातिको आवतजावतका कारण यै लाइ अस्ट्रेलियाका केही स्थानअनमी सङ्कटमी पर्‍या कारण यै लाइ लोपोन्मुख चणोको सूचीमी वर्गीकरण गरियाः छ। यै पन्छी लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घद्वारा लोपोन्मुख पन्छीको सूची माइ वर्गीकरण गरियाः छ। == नामाङ्कन == छोटो ठुँडे रे लामो ठुँडे सुवा लाइ फरकफरक प्रजाति माइ विभाजन अर्नु भन्दा पैला लामो ठुँडे कालो सुवा रे छोटो ठुँडे कालो सुवा लाइ एकै परिवार माइ वर्गीकरण गरियाः थ्यो भणे यै पन्छीअन लाइ सेतो पुच्छ्रे कालो सुवाको नाउँ दिइयाः थ्यो।<ref>{{cite journal|last1=Carnaby|first1=Ivan C.|title=The Birds of the Lake Grace District, W.A.|journal=Emu|date=1933|volume=33|issue=2|pages=103–09|doi=10.1071/MU933103}}</ref> सन् १९३३ माइ अस्ट्रेलियाका प्रकृतिविद् इभान कार्नबीको यक प्रतिवेदनका अनुसार उनले सोतो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ वर्णन गर्‍या थ्याः।<ref>{{cite journal|title=Variation in the White-tailed Black Cockatoo|last1=Carnaby|first1=Ivan C.|year=1948|journal=Western Australian Naturalist|volume=1|pages=136–38}}</ref> उनले सन् १०४८ माइ सेतो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ दुई उपप्रजातिमी विभाजन अरिराइथ्यो। <ref>{{cite web |last1=Rowley |first1=I. |last-author-amp=yes |last2=Kirwan |first2=G. M. |year=2018 |title=Short-billed Black-cockatoo (''Zanda latirostris'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. |editor2-last=Elliott |editor2-first=A. |editor3-last=Sargatal |editor3-first=J. |editor4-last=Christie |editor4-first=D. A. |editor5-last=de Juana |editor5-first=E. |website=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |url=https://www.hbw.com/node/54411 |access-date=28 August 2018}}</ref> पश्चिम अस्ट्रेलियामी पाइन्या सेतो पुच्छ्रे कालो सुवा (छोटो ठुँडे कालो सुवा रे लामो ठुँडे कालो सुवा) रे पूर्वी अस्ट्रेलिया माइ पाइन्या पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाका जाति लाइ पछा उपजाति जेण्डा माइ वर्गीकरण गरियाः थ्यो भणे रातो पुच्छ्रे र कालो सुवा लाइ भणे अर्को उपप्रजाति माइ वर्गीकरण गरियाः थ्यो।<ref name="Saunders74">{{cite journal|last1=Saunders|first1=Denis A.|title=Subspeciation in the White-tailed Black Cockatoo, Calyptorhynchus baudinii, in Western Australia|journal=Wildlife Research|date=1974|volume=1|issue=1|pages=55–69|doi=10.1071/WR9740055}}</ref> यै दुई उपप्रजाति लाइ भणे प्वाँखको रङ बठेइ छुट्याउन सकिन्छ। पछा छोटो ठुँडे कालो सुगाको भाले रे पोथी जाति लाइ लै शारीरिक बनावटका रे उचाईका कारण छुट्ट्याइएको थ्योः। जेण्डा उपप्रजाति माइ पड्ड्या यै पन्छीअन लाइ थुप्रै वर्ष सम्म पैला दुई रे पछा उक उपप्रजाति माइ विभाजन गरियाः थ्यो। सन् १९७० मी अस्ट्रेलियाली प्रकृतिविद् डेनिस सुण्डर्सले उनको यक प्रतिवेदन माइ दुई सेता पुच्छ्रे काला सुवाअन मध्ये यकको लामो ठुँड रे लामो पुच्छर हुने भयाः जानकारी गराएका थ्याः। सन् १९७९ माइ सुण्डर्सले छोटो ठुँडे कालो सुवा रे दक्षिणी भूभाग माइ पाइन्या पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ एकै उपप्रजाति माइ विभाजन अर्‍या थ्याः भणे उनले लामो ठुँडे कालो सुवा लाइ आर्को उपप्रजाति माइ विभाजन अर्‍या थ्याः।<ref name="Saunders79">{{cite journal|last1=Saunders|first1=Denis A.|title=Distribution and taxonomy of the White-tailed and Yellow-tailed Black-Cockatoos ''Calyptorhynchus'' spp.|url=https://archive.org/details/sim_emu_1979-10_79_4/page/215|journal=Emu|date=1979|volume=79|issue=4|pages=215–27|doi=10.1071/MU9790215}}</ref> उनले पश्चिम अस्ट्रेलिया पन्छीअन एकै ठौर माइ एकत्रित हुनान भणे पछा लामो ठुँडे कालो सुवा रे पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ छोटो ठुँडे कालो सुवाको उत्पत्ति भयाः उल्लेख गर्‍या थ्याः।<ref name="adams1984">{{cite journal|last1=Adams|first1=M|last2=Baverstock|first2=P.R.|last3=Saunders|first3=D.A.|last4=Schodde|first4=R|last5=Smith|first5=G.T.|title=Biochemical Systematics of the Australian Cockatoos (Psittaciformes: Cacatuinae)|url=https://archive.org/details/sim_australian-journal-of-zoology_1984_32_3/page/363|journal=Australian Journal of Zoology|date=1984|volume=32|issue=3|pages=363–377|doi=10.1071/ZO9840363}}</ref> पछा सेतो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ छोटो ठुँडे रे लामो ठुँडे काल सुवा भनिन थालियाः थ्यो।<ref>{{cite journal|last1=Gill|first1=Frank|last2=Donsker|first2=David|title=Parrots & cockatoos|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/|website=IOC World Bird List|accessdate=19 May 2017|doi=10.14344/IOC.ML.7.2|date=20 April 2017}}</ref><ref>{{cite journal|last=Abbott|first=Ian|title=Aboriginal names of bird species in south-west Western Australia, with suggestions for their adoption into common usage|year=2009|journal=Conservation Science Western Australia Journal|volume=7|issue=2|pages=213–78 [251]|url=http://www.dpaw.wa.gov.au/images/documents/about/science/cswa/articles/14.pdf}}</ref> == शारीरिक विवरण == [[File:Calyptorhynchus latirostris Carnaby gnangarra.jpg|thumb|left|यक वयस्क कालो सु्ुवा]] छोटो ठुँडे कालो सुवाको औसत लम्बाई ५३–५८ सेन्टिमिटर (२१–२३ इञ्च) हुन्छ भणे यसको तौल ५२०–७९० ग्राम हुन्छ। यै पन्छीको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटाको कुल लम्बाई ११० सेन्टिमिटर (४३ इञ्च) हुन्छ।{{sfn|Higgins|1999|p=87}} यो पन्छीको टाउकोको माथिल्लो भाग माइ छोटो चलायमान शिखा रयाः हुन्छ। यै प्रजातिकको सुवाको मुख्यतया प्वाँख तथा रौँअन खैरो तथा कालो हुन्छ भणे यैको ठुँड (चुच्चे) मधुरो खैरो हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड कालो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ।{{sfn|Higgins|1999|p=79}} यै पन्छीको टाउकोको तल्लो भाग माइ ठूलो सेतो धब्बा हुन्छ भणे यैकन्ह पुच्छरको माथिल्लो भाग सेतो रे अन्तिम भाग कालो हुन्छ। यै पन्छीको खुट्टा खैरो हुन्छ। यै पन्छीको चुच्चो छोटो हुने भएकाले यै लाइ छोटो ठुँडे कालो सुवा भनियाः हो।{{sfn|Forshaw|2006|loc=plate 1}} यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड कालो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ भणे पोथीको ठुँड मधुरो सेतो रङको रे खैरो आँखा हुन्छ। यै प्रजातिको वयस्क पन्छीको शरिरिक रङ कालो तथा छिर्केमिर्के सेतो हुन्छ भणे यै पन्छीको पखेटा भित्रको भाग सेतो रे छिर्केमिर्के कालो हुन्छ। पोथी प्रजातिको खुट्टाको रङ हल्का खैरो हुन्छ। यै प्रजातिको पन्छीको बचेरा तथा चल्लाको ठुँडको रङ मधुरो सेतो हुन्छ, खैरो आँखा रे हल्का खैरो पुच्छर हुन्छ। यी पन्छीअन लाइ सानो उमेरमानै लिङ्ग पहिचान गर्न गाह्राे हुन्छ भणे जब उमेर अनुसार ठुँडको रङ परिवर्तन हुन्छ लिङ्ग सहजै छुट्टिन्छ।{{sfn|Higgins|1999|p=88–89}} भाले जाति यक वर्षको पुगे पछा यैको ठुँडको रङ खैरो हुन जान्छ। छोटो ठुँडे कालो सुवा मुख्यतया अस्ट्रेलियाको दक्षिण पश्चिम भूभाग माइ वर्सिक ३०० मिलिमिटर (१२ इञ्च) पानी पड्ड्या वर्षा वन माइ पाइन्छन्। यै पन्छीको बासस्थान दायरा पूर्वमी केप एरिड, कोरिनन तालर हेटर्स पाहाण रे मोर ताल रे दक्षिणमी कलबारी सम्म भेटिन्छन्। यै पन्छीले प्रजनन वार्सिक ३५० बठेइ ७०० मिलिमिटर (१४ देखि २८ इञ्च) पानी पड्ड्या वर्षा वन माइ गर्ने गर्छ। यै प्रजातिको सुवाले प्रजनन मैसम पछा यक बगाल माइ बसाइँसराइ अर्ने अद्दान भणे यिनअन गुँड बनाउन्या क्षेत्र भन्दा टाढा बसाइँसराइ अद्दान। यै पन्छीअन मुख्यतया मसलाको (ठूलो रे अग्लो खालको हलक्क बढ्ने रुख) रुख माइ बस्नान भणे यै पन्छी अशोक रुख खेती गरेको क्षेत्र माइ लै पाइनान। == व्यवहार == [[File:Calyptorhynchus latirostris -Albany, Western Australia, Australia-8.jpg|thumb|right|प्रजनन क्षेत्र माऊ छोटो छुँडे कालो सुवा]] छोटो ठुँडे कालो सुवाले दिन रे रात दुवइ समय माइ निक्कोरी धेक्न सक्छ भणे यै पन्छीले चर्को रे रुखो आवाज निकाल्ने अद्दान जसले गर्दा यै पन्छी देखिनु भन्दा अगाडि यसको आवाज सुणिन्छ। यै पन्छीले आहारा खिलाइ लामो यात्रा तय अर्ने अद्दान रे यैले आफुनो जोडा लाइ आवाज दिन्छ।{{sfn|Higgins|1999|p=79}} सामान्यतया यै पन्छी बगान माइ जोडा भइबर अथवा बचेरा सङ्ङ उडेको धेकिन्छ। यै पन्छीले यक फेर आवाज निकाली सके पछा अर्को आवाज त्यसको ०.४ सेकेण्ड पछा निकाल्ने गर्दछ भणे यै पन्छीले सामान्यतया उडिरयाः बेला अन्य पन्छी लाइ डाक्नका लागि आवाज निकाल्ने गर्दछ।{{sfn|Higgins|1999|p=80}} यै पन्छीले बास बसिरहेका बेला वा नउडिहेका बेला लै अर्को पन्छीले आवाज दियो भणे सञ्चार खिलाइ आवाज निकाल्ने अद्दान। यै पन्छीको बचेरा रे वयस्कको आवार फरकफरक हुनान। सुण्डर्सले यै पन्छीले निकाल्ने आवारको फरक प्रष्ट पार्‍या थ्याः। यै पन्छीले एक्लै हुँदा मधुरो रे नानो आवार निकाल्ने गर्दछ। यै पन्छीले लामो सुसेली लै हाल्ने गर्दछ जुन ०.६ सेकेण्ड लामो हुन्छ। यै पन्छीले खतराको आभास पाउने बित्तिकै बडो रे चर्को आवार निकाल्ने गर्दछ। यै पन्छी माथी कुनै शिकारी पन्छी अथवा जनावरले हमाल गर्ने बेला यैले तिखो रे चर्को आवाज निकाल्ने गर्दछ भणे कुनै पन्छी प्रजनन क्षेत्र माइ प्रवेश गर्‍यो भणे लै यैले यस्तो अर्ने गर्छ। प्रजनन मौसमा भाले जातिले अर्को भालेसङ्ङ तिखो रे भयानक आवाज निकाल्छ। भालेले पोथी आउनु भन्दा अघा प्रजनन मौसम माइ दुई प्रकारको आवाज निकाल्छ भणे यैले कहिलेकाँही छोटो आवार रे कहिलेकाँही लामो आवाज लै दिन्छ। पोथी लाइ डाक्ने आवाज निरन्तर जारी रहन्छ। भोकाएका बचेरा तथा साना चल्लाले भणे तिखो आवाज निकाल्छन्।{{sfn|Higgins|1999|p=79}} यक वयस्क पोथीले अोथारो बस्दा खेरी लै आवाज निकाल्ने गर्दछ भणे गुँड छाडेका रे उड्न नसक्उ पन्छीअनले भणे मधुरो आवाज निकाल्छ। प्रजनन महिना भन्दा पैला शरद ऋतु रे हिउँद ऋतु माइ यै पन्छी एकै ठौर माइ लगभग सय भन्दा बढी छोटो ठुँडे कालो सुवा जम्मा हुनान। उड्दा खेरी यैले पुरै पखेटा फिजाएर सुस्त चाल माइ उड्ने गर्दछ भणे यै पन्छीले पखेटा नफट्फटाईकिन लै लामो यात्रा तय गर्न सक्छ। यै पन्छीको बगाा रुख रे ठूलो भवन भन्दा धेरै माथी उड्ने अद्दान। यी प्रजातिको पन्छीको आयु २५ वर्ष १०.८ महिना हुनान। === प्रजनन === छोटो ठुँडे कालो सुवा ४ वर्षको उमेर माइ प्रजनन अर्न परिपक्व बन्छ।<ref name=saunders83>{{cite journal|author=Saunders, Denis A.|title=Vocal repertoire and individual vocal recognition in the short‐billed form of the White‐tailed Black Cockatoo ''Calyptorhynchus funereus''|journal=Wildlife Research|year=1983|volume=10|issue=3|pages=527–36|doi=10.1071/WR9830527}}</ref> यै पन्छीले आफुनो गुँड यक अग्लो रे हलक्क बढ्ने रुख माइ बनाउने अद्दान।<ref name=saunders79thesis>{{cite thesis|title=The Biology of the Short-billed form of the White-tailed Black Cockatoo, ''Calyptorhynchus funereus latirostris'' Carnaby|author=Almendro, Juan A.|type=Ph.D.|date=1979|publisher=University of Western Australia}}</ref> यै पन्छीअन लाइ अन्य शिकारी पन्छीले आक्रमण गरि अण्डा खुइदिने हुँदा यैले गुँड बनाउँदा यक मात्तरी रुख भयाः ठौर छनोट गर्छन्। प्रजनन मैसमा एकै रुख पटकपटक प्रयोग हुन्।<ref name = ATS>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/black-cockatoo.html|accessdate=19 May 2009|title=Australian Threatened Species: Carnaby's Black-Cockatoo|publisher=Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts}}</ref> यै पन्छीले आफुनो गुँड जमिन सतहबाट ५.६ मिटर (१९ फिट) माथि बनाउने गर्दछ भणे यैले यक गुँड बठेइ अर्को गुँडको दुरी १७४ मिटर (५७१ फिट) हुने गर्दछ। यै पन्छीको गुँड १ बठेइ ३ मिटर (३.३ बठेइ ६.६ फिट) गहिरो रे ०.२५ बठेइ ०.५ मिटर (९.८ बठेइ १९.७ इञ्च) चौडा हुन्छ भणे यैले गुँड बनाउँदा सुकेका झार, रुखका मसिना हाँगाअनको प्रयोग अद्दान।<ref name=saunders82>{{cite journal|author=Saunders, Denis A.|title=The breeding behaviour and biology of the short‐billed form of the White‐tailed Black Cockatoo ''Calyptorhynchus funereus''|journal=Ibis|year=1982|volume=124|issue=4|pages=422–55|doi=10.1111/j.1474-919X.1982.tb03790.x}}</ref> यै पन्छीले गुँड बनाउने क्रम माइ दुवै भाले रे पोथी सामेल हुन्छ भणे यी पन्छीले सुकेका झार पात, रुखका मसिना हाँगाअन बटुल्ने गर्दछन्।<ref name="SaundersMawson2014">{{cite journal|last1=Saunders|first1=D. A.|last2=Mawson|first2=P. R.|last3=Dawson|first3=R.|title=One fledgling or two in the endangered Carnaby's Cockatoo (Calyptorhynchus latirostris): a strategy for survival or legacy from a bygone era?|journal=Conservation Physiology|volume=2|issue=1|year=2014|pages=cou001|issn=2051-1434|doi=10.1093/conphys/cou001|pmid=27293622|pmc=4732493}}</ref> यै पन्छीको पोथी जातिले यक अथवा दुई अण्डा पार्ने गर्दछ जुन चम्किलो हुनान।<ref>{{cite journal|last1=Saunders|first1=Denis A.|last2=Dawson|first2=Rick David|last3=Nicholls|first3=Nick|title=Aging nestling Carnaby's cockatoo, Calyptorhynchus latirostris, and estimating the timing and length of the breeding season|journal=Nature Conservation|date=24 August 2015|volume=12|issue=52|pages=27–42|doi=10.3897/natureconservation.12.4863}}</ref> यै पोथीको पैल्लो अण्डा ४४ देखि ५४ मिलिमिटर लामो रे व्यास ३५ मिलिमिटर हुन्छ। पोथीले पहिलो अण्डा पारे पछा अर्को अण्डा ८ दिनको अन्तरालमा पार्ने गर्दछ जसको लम्बाई रे व्यास पैलो अण्डा भन्दा ३ मिलिमिटर नानो हुन्छ। अण्डा पारिसके पछा पोथीले अण्डा कोरल्न शुरू गर्छ।<ref name="Ausgov">{{cite web|publisher=Australian Government: Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts|url=http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=59523|title=Calyptorhynchus latirostris|access-date=6 March 2017}}</ref> पोथी अोथारो बस्छा खेरी आहाराको व्यवस्थापन भालेले गर्दै दिनको २ बठेइ ४ पटक सम्म आहारा ल्याउने गर्दछ भणे अण्डा बठेइ चल्ला निस्किसके पछम दुवै भाले रे पोथीले बचेरा लाइ आहारा ख्वाउने अद्दान। यै प्रजातिको पन्छीले दोस्रो चल्ल लाइ आहार नदिने रे व्यवास्था गरेका कारण दोस्रो चल्लाको भयानक रुप माइ मृत्यु हुन्छ। पोथी अोथारो बसेको २८ बठेइ २९ दिन पछा अण्डा बठेइ चल्ला निस्किन्छन्। पैला पारेको अण्ड बठेइ चल्ला निस्किसकेको ८ दिन पश्चात् अर्को चल्ला निस्किन्छ। भर्खरै अण्डा बठेइ निस्किएका चल्लाअन पहेँलो रङ्ङो हुनान। चल्लाअन जन्मिएको ३ मैना पछा गुँडा बठेइ उड्न थाल्दछन् भणे अर्को प्रजनन मैनाको शुरूवात नहुँदा सम्म यिनअन गुँडमै अर्थात वयस्क भाले पेथीसङ्ङै बस्सान। {{sfn|Higgins|1999|p=87}} == आहार == [[File:Short Billed Black Cockatoo Feeding.jpg|thumb|left|upright|आहारा खाँदै यक सुवा]] छोटो ठुँडे कालो सुवाको आहारा बासस्थान दायरा, मौसम रे वातावरण माइ भर पर्छ। यै प्रजातिको पन्छीले मुख्यतया फलफूलका बीउ तथा फलअन खाने अद्दान। यै पन्छीले लगभग ५० वनस्पति तथा रुखअनकध बीउअन आहारा बनाउने गर्छन्। यै पन्छीअन फल फल्ने रुखको हाँगा माई बसी फलफूल तथा बीउहरू खाने गर्छन्।<ref name=V&S>{{cite web|last1=Valentine|first1=Leonie E.|last2=Stock|first2=William|title=Food resources of Carnaby's Black Cockatoo (''Calyptorhynchus latirostris'') in the Gnangara Sustainability Strategy Study Area|url=http://ro.ecu.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=7147&context=ecuworks|publisher=Edith Cowan University & Department of Environment and Conservation|date=December 2008|accessdate=19 May 2009}}</ref> यै पन्छीले बडो फललाई खुट्टाले समातेर ठुँडले सानो सानो बनाएर खाने गर्छ। यै पन्छीअनले रुख बठेइ पाकेर खसेका फलअन खान जमिना माइ लै आउन्या गर्दछ। यै पन्छीअनको मरेको रुख भित्र रहेका लामा किराअन लै प्रमुख आहारा हो भणे यैले गोब्रेकिराको लै सिकार गर्दछ।<ref name="saunders80">{{cite journal|last1=Saunders|first1=Denis A.|title=Food and Movements of the Short-Billed Form of the White-Tailed Black Cockatoo|journal=Wildlife Research|date=1980|volume=7|issue=2|pages=257–69|doi=10.1071/WR9800257}}</ref>{{sfn|Lamont|1994|pp=83–89}} यै प्रजातिको पन्छीले किराअनको खोज लाइ वर्षको जुन र जुलाई मैना तीव्र बनाउँछ जैबेला यी किराअन प्रशस्त मात्रा माइ भेटिन्छन्। यै पन्छीअन तटिय क्षेत्र माइ लै आहारा खोज्न जान्छन्। सिकार गरेका किराअन यी पन्छीले बचेरा तथा साना चराअन लाइ लै ख्वाउने गर्दछ। यै पन्छीले रुख तथा जमिना भयाः नानो खाल्डोअन खन्छ रे त्यै बठेइ किरा निकाल्छ। प्रजनन मौसम सकिए पछा यी पन्छीअन आहारा खिलाइ बासस्थान दायरा भन्दा टाढा जाने गर्दछ भणे यी पन्छीअन १६ किलोमिटर सम्म आहारा खिलाइ जाने गर्दछ तर यी पन्छीअन सामान्यतया आहारा खोज्न नजिक यात्रा गर्छन्। यै प्रजातिको पन्छीअन परभात माइ यात्रा गर्छन् भणे यिनअन ५.४ किलोमिटर (३.४ माइल) दुरीको यात्रा तय गर्छन् भणे साँझ परे पछा यिन पन्छीअन बासस्थान क्षेत्र तिर आउँछन्।<ref>{{cite journal |author1=Groom, C. |author2=White, N. E. | author3=Mitchell, N. |author4=Roberts, J. D. |author5=Mawson, P. | year=2017| title=Assessing the spatial ecology and resource use of a mobile and endangered species in an urbanized landscape using satellite telemetry and DNA faecal metabarcoding| journal=Ibis| volume=159| pages=55–65 | url = | doi=10.1111/ibi.12420 | issue=2|hdl=10261/141899|hdl-access=free }}</ref> == ऐलको स्थिति रे संरक्षण == छोटो ठुँडे कालो सुवा लाइ सन् १९९९ मी संयुक्त वातावरणमा संरक्षणको अनुसार यै लाइ सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ वर्गीकृत गरियाः छ भणे यै लाइ सन् २००८ का अनुसार अस्ट्रेलियाको पश्चिमी भूभाग बठेइ लोप हुन लागेका तथा सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ सूचीकृत गरियाः छ।<ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/pubs/tsday08-cockatoo.pdf|title=National Threatened Species Day 2008: Carnaby's black-cockatoo ''Calyptorhynchus latirostris''|author=((Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts))|authorlink=Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts|accessdate=19 May 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111114171203/http://environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/pubs/tsday08-cockatoo.pdf|archivedate=14 November 2011}}</ref> पछिल्लो ४५ वर्ष माइ यै पन्छीको सङ्ख्या ५०% ले घटेको छ। सन् २००९ बठेइ यै प्रजातिको पन्छी लाइ गणना गर्न शुरू गरियाः थ्यो भणे कालो सुवा प्रजातिका पन्छीअन लाइ लै गणना माइ समावेश गराइयाः थ्यो। सन् २०१६ माऊ गणना गरिए अनुसार यै पन्छीको सङ्ख्या १०,९१९ गणना गरियाः थ्यो जसले पछिल्लो ४५ वर्ष माइ यै पन्छीको सङ्ख्या माइ भारि मात्रामी गिरावट आएको धेकिन्छ।<ref name=ABC>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2014-04-02/record-number-of-volunteers-sign-up-for-great/5362128|title=Record number of volunteers sign up for Great Cocky Count|date=2 April 2014|accessdate=15 September 2016|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref> ऐल यै पन्छीको सङ्ख्या ४०,००० रयाः अनुमान लगाइयाः छ। <ref name=redlist/><ref name=GCC2016>{{cite web|title=New report reveals black future for endangered cockatoos|url=https://www.medianet.com.au/releases/115794/|publisher=medianet|author=Birdlife Australia|year=2016|accessdate=2 November 2016}}</ref> यी पन्छीअन सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ पर्नका कारण; दाउरा सङ्कलन गर्ने क्रम माइ गरियाः बासस्थान दायरा वरपरको क्षेत्र माइ सरसफाई, गुँड बनाउने उपयुक्त स्थान खिलाइ अन्य पन्छी सङ्ङको मुक्काबिला रे गैरकानुनी ढङ्ग बठेइ गरियाः चोरी शिकार हुन्।<ref name="recoveryplan">{{cite web|last1=Goldberg|first1=J.|last2=Bleby|first2=K.|last3=Mawson|first3=P.|title=Carnaby's cockatoo (''Calyptorhynchus latirostris'') Recovery Plan|url=https://www.environment.gov.au/system/files/resources/94138936-bd46-490e-821d-b71d3ee6dd04/files/carnabys-cockatoo-recovery-plan.docx|publisher=[[Department of Parks and Wildlife (Western Australia)]]|accessdate=26 February 2017|date=October 2013}}</ref> यै पन्छीको बासस्थान दायराका लगभग ५६% भूभागअन कृषि गर्न खिलाइ सफाई गरिए थ्यो। यसबाहेक ५४% तटिय क्षेत्र तथा प्रजनन दायरा माइ पड्ड्या क्षेत्रअन हराएका छन्। यै पन्छी लगायत अन्य पन्छीअनको सङ्ख्या वृद्धि रे बासस्थान दायरा बढाउनका लागि अस्ट्रेलियाली राज्य सरकारले नौलो योजना तयार गरेको छ।<ref>{{cite news|url=http://www.watoday.com.au/wa-news/perths-urban-sprawl-threatens-endangered-banksia-woodlands-20161003-gru06p.html|title=Perth's urban sprawl threatens endangered banksia woodlands|last=Young|first=Emma|date=3 October 2016|work=WA Today|accessdate=26 February 2017}}</ref> अस्ट्रेलियाको केही क्षेत्रअनमाइ अशोकको रुख लगाउन बन्द गरिए पछा यै पन्छीको आहारा दायरा घट्दो क्रम माइ छ। सन् २०१७ माइ अस्ट्रेलियाली पशुपन्छी सङ्घले प्रकृति मन्त्री लाइ अशोकको रुखअन विनाश गर्न बन्द गर्ने भन्दै आवेदन दिएको थ्यो।<ref>{{cite news|url=http://www.communitynews.com.au/wanneroo-times/news/carnabys-black-cockatoos-residents-still-needling-on-pine-plantation-removal/|title=Carnaby's black cockatoos: residents still needling on pine plantation removal|last=Pond|first=Laura|date=14 June 2016|work=Wanneroo Times|accessdate=26 February 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2016-03-02/cockatoos-at-risk-if-land-use-goes-ahead-report/7215244|title=Carnaby's Black Cockatoos at risk if Perth-Peel land-use plan goes ahead, says leaked report|last=Perpitch|first=Nicolas|date=3 March 2016|work=ABC News|accessdate=26 February 2017}}</ref> अन्तर्राष्ट्रिय पन्छी सङ्घले ऐल अस्ट्रेलिया माइ यै पन्छीको बासस्थान दायरा १३ ठौरअन बनाइएको जानकारी गरायाः थ्यो। अस्ट्रेलियाको दक्षिणी तटिय क्षेत्रअनमी प्रजनन मौसम सकिए पछा लगभग ४६०० बठेइ १५००० पन्छीअन तट माइ आहारा खिलाइ आउने बताएको थ्यो। <ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2017-02-24/carnabys-cockatoos-could-be-lost-perth-due-to-clearing-wwf-warns/8298830|title=Carnaby's cockatoos may vanish from Perth unless pine clearing stopped, WWF says|last=Wildie|first=Tom|date=24 February 2017|work=ABC News|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=27 February 2017}}</ref> यै पन्छी प्रजनन खिलाइ तयार हुन लामो समय लाग्ने रे प्रजनन दर कम भयाः कारण लै यसको सङ्ख्या घट्नुको मुख्य कारण हो। यी पन्छीअन प्राय बगानअन बस्ने हुनाले रोगी पन्छीअा बठेइ रोग सहजै थुप्रै पन्छी माइ सर्न सक्छ। <ref name="saunders11">{{cite journal|last1=Saunders|first1=Denis A.|last2=Mawson|first2=Peter|last3=Dawson|first3=Rick|title=The impact of two extreme weather events and other causes of death on Carnaby's Black Cockatoo: a promise of things to come for a threatened species?|journal=Pacific Conservation Biology|date=2011|volume=17|issue=2|pages=141–48|doi=10.1071/PC110141}}</ref>सन् २००९ सेप्टेम्बर बठेइ अक्टोबर सम्म यक भयानक रोगका कारण २३ प्रजना योग्य पोथीको मृत्यु भयाः थ्यो भणे २२ मार्च २०१० माइ आएको आँधी तथा असिनाको प्रभावले ६८ पन्छीको मृत्यु भयाः थ्यो। अस्ट्रेलियाको असान्दर्भिक मौसम परिवर्तनका कारण यस पन्छीको प्राकृतिक प्रकोप बठेइ मृत्यु हुने दर उच्च रयाः छ।<ref name="LeSouëf15">{{cite journal|last1=Le Souëf|first1=Anna|last2=Holyoake|first2=Carly|last3=Vitali|first3=Simone|last4=Warren|first4=Kristin|title=Presentation and prognostic indicators for free-living black cockatoos (Calyptorhynchus spp.) admitted to an Australian zoo veterinary hospital over 10 years.|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=April 2015|volume=51|issue=2|pages=380–388|doi=10.7589/2014-08-203|pmid=25647589|url=http://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/26393/}}</ref> कतिपय अवस्था माइ यी पन्छीअन लाइ उपचारका लागि पन्छी चिकित्सालयमा पनि ल्याउने गरिएको छ। अन्य प्रजातिका सुगाअन जस्तै छोटो ठुँडे कालो सुवा लाइ लै अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले सुरक्षा दिएको छ भणे यसलाई अस्ट्रेलियाका केही स्थानहरूमा सङ्कट माइ परेका कारण यै लाइ सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ वर्गीकरण गरियाः छ। <ref name=CITES>{{cite web|url=http://www.cites.org/eng/app/appendices.shtml|title=Appendices I, II and III|date=22 May 2009|publisher=[[CITES]]|accessdate=18 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317013927/http://www.cites.org/eng/app/appendices.shtml <!--Added by H3llBot-->|archivedate=17 March 2010}}</ref> == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} == बाइल्ला सूत्रअन == * {{Commons-inline|Calyptorhynchus latirostris|''छोटो छुँडे कालो सुवा''}} * {{Wikispecies-inline|Calyptorhynchus latirostris|''छोटो ठुँडे कालो सुवा''}} [[श्रेणी:विकिथन-१ माइ बनाइएका वा सुधारिएका लेखअन]] ge2d0styeomkfv4o2ir2wzbcaa8u4s7 0 17934 267928 210876 2026-08-19T09:30:32Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267928 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = गुलाफीटाउके हाँस | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN2012.2|id=106001380 |title=''Charmosyna diadema'' | assessors= International|year=2009|id=141536|title=Rhodonessa caryophyllacea|downloaded=30 April 2010}}</ref> | image= Rhodonessa caryophyllacea.jpg | image_caption = ला स्पेकोला सङ्ग्राहलयमी संरक्षण गरी राखियाः गुलाफीटाउके हाँस | regnum = [[जनावर|जन्तु]] जगत | phylum = [[हाड भयाः जीव|हाड भयाः]] | classis = [[चणा|पन्छी]] | ordo = Anseriformes | genus = ''Rhodonessa'' | genus_authority = [[Ludwig Reichenbach|L. Reichenbach]], 1853 | species = '''''R. caryophyllacea''''' | binomial = ''Rhodonessa caryophyllacea'' | binomial_authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1790)<ref>Latham, John (1790): ''Index ornithologicus, sive Systema Ornithologiae; complectens avium divisionem in classes, ordines, genera, species, ipsarumque varietates: adjectis synonymis, locis, descriptionibus, &c.''. London: Leigh & Sotheby.</ref> | synonyms = ''Anas caryophyllacea''<br/> ''Fuligula caryophyllacea''<br/> ''Netta caryophyllacea''<br /> ''Callichen caryophyllaceum'' | range_map = RhodonessaCaryophyllaceaMap.png }} '''गुलाफीटाउके हाँस''' हाँस प्रजाति माइ पड्ड्या यक प्रकारको हाँस हो जुन पैल्ला [[भारत]], [[बङ्गलादेश]], र म्यानमारको दलदलो तथा सिमसार क्षेत्र माइ पाइन्या गर्थ्यो तर सन् १९५० को दशक पछा यै पन्छी लोपोन्मुख पन्छीको रूपमी रयाः छन्। असङ्ख्य खोजअनले निरन्तर अस्तित्वको कुनै प्रमाण प्रदान गर्न असफल भया थ्यो। यो सुझाव दिइयो कि यो उत्तरी म्यानमारको दुर्गम दलदल क्षेत्रमी अवस्थित हुन सक्छ रे त्यै क्षेत्रका केइ श्रव्य दृश्यमी यसको स्थिति लोपोन्मुख हुनुको सट्टा आंशिक रूपमी लोपोन्मुख घोषणा गरियाः थ्यो। यै पन्छीको टाउकोको भाग गुलाफी रङ्को हुन्छ भणे शरीको रङ खैरो हुन्छ। यै अण्डाअन लै लगभग गोलाकार हुनुमा विशेष गरी विचित्रको रूपमी राखियाः छ।<ref name=IUCN/><ref>{{cite journal| title= Extant Unless Proven Extinct: The International Legal Precedent| url= https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1988-12_2_4/page/395|last=King|first=F. Wayne|journal=Conservation Biology| volume=2| issue=4 | year=1988| pages=395–397| doi= 10.1111/j.1523-1739.1988.tb00205.x}}</ref> == विवरण == यै पन्छीको भाले रे पोथीको लम्बाइ ४१-४३ सेण्टिमिटर हुन्छ भने दुवैको लामो घाँटी र गुलाफी टाउको हुन्छ।<ref>{{cite book|last=Rasmussen|first=P. C. |last2= Anderton|first2=J. C. |year=2005| title= Birds of South Asia: The Ripley Guide| volume=2|page=78| publisher=Smithsonian Institution & Lynx Editions}}</ref> यै पन्छीको भाले जातिको गुलामी ठुँड, टाउको रे घाँटी हुन्छ भणे पोथीको हल्का पहेँलो गुलाफी टाउको र हल्का पहेँलो ठुँड हुन्छ।<ref>{{cite book|title=A natural history of the ducks|volume= 1|author=Phillips, John C.|year= 1922|publisher=Houghton Mifflin Company|place= Boston and New York|url=https://archive.org/stream/naturalhistoryof01phil#page/n151/mode/1up|pages=90–93}}</ref> शरीको कालो भाग शरीको माथिल्लो भाग बठेइ तल सम्म पुग्या हुन्छ। यै पन्छीको पखेटाको भागको छेउ माइ हल्का सेतो भाग धेकिन्छ।<ref name=hbk>{{cite book|last=Ali|first=S.|last2=Ripley|first2=S. D. | title=Handbook of the birds of India and Pakistan|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|volume= 1|year= 1978 |pages =175–177|isbn=0-19-562063-1 }}</ref> सुन जुरे हाँसको विपरीत यै पन्छीको पखेटाको भाग माइ कालो धब्बा हुँदैन। उड्ने क्रम माइ यै प्रजातिको पोथी नादुन हाँस जस्तो धेकिन्छ।<ref>{{cite journal|author=Barnes, H. E.|authorlink=Henry Edwin Barnes|year=1891| title= Nesting in western India| journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=6|issue=3|pages=285–317|url=https://archive.org/stream/ibis03brit#page/249/mode/1up}}</ref> यै पन्छीको पखेटाको माथिल्लो भाग लाइ हरियो भागले छुट्ट्याएको हुन्छ। यै पन्छीको चल्लाअनको टाउकोको रङ गुलाफी नभइ सेतो खालको हुन्छ। यै पन्छीले तल्लो घाँसे म‌दान, दलदले क्षेत्र र अग्लो घाँस भयाः ठौर माइ प्रजनन गर्ने अद्दछ।<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/catalogueofcolle02britrich#page/143/mode/1up/|page=143|year=1902| publisher=British Museum|location=London|title=Catalogue of the collections of birds' eggs in the British Museum (Natural History)|first=Eugene W.|last=Oates|volume=II}}</ref> यै पन्छीले घाँसको प्रयोग गरि गुँड बनाउने अद्दछ। यै पन्छीको पोथीले यक फेरको प्रजनन मैसम माइ ६ बठेइ ७ अण्डा पार्ने अद्दछ जुन लगभग गोलो आकारको हुन्छ। यै पन्छीको अण्डाको आकार १.७१ बठेइ १.८२ इञ्च लामो रे १.६१ बठेइ १.७ इञ्च चौडा हुन्छ। यै पन्छीअन गैर-प्रवासी हुन्।<ref name=baker>{{cite journal|author=Baker, E. C. S. |year=1897| title= Indian ducks and their allies. Part II|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=11|issue=2|pages=171–198|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/30156890}}</ref> गुलाफीटाउके हाँस पानीको बोट र विरुवा खान्छन् भन्ने विश्वास अरिन्छ। ==खतराहरू तथा संरक्षण अवस्था== विश्वमै दुर्लभ मानिने यो प्रजाति संरक्षणका हिसावले अति सङ्टापन्न अवस्थामी रयाः छ। नेपालको सन्दर्भमा यस प्रजातिक लोप भइरयाः अनुमान गरियाः छ। वासस्थानको विनास, मिचाहा प्रजातिको प्रकोप रे सिमसार क्षेत्रअन कृषि क्षेत्रमी परिणत हुनाले यसको प्रजाति लोप हुँदै गयाः हो। [[श्रेणी:विकिथन-१ माइ बनाइया वा सुधारिया लेखअन]] [[श्रेणी:नेपालमी पाइन्या चणा]] bqd6tovxfggprph2roph7bcsxibs61d 3 23898 267916 265918 2026-08-19T00:03:35Z JJPMaster 7376 JJPMaster द्वारा [[प्रयोगकर्ता कुरणि:DreamRimmer]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता कुरणि:Max]] मि सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Max|Max]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 257205 wikitext text/x-wiki {{ढाँचा:स्वागतम|realName=|name=DreamRimmer}} -- [[प्रयोगकर्ता:डोटेली विकिपिडिया स्वागतम|डोटेली विकिपिडिया स्वागतम]] ([[प्रयोगकर्ता कुरणि:डोटेली विकिपिडिया स्वागतम|कुरडी]]) १८:४२, २४ अगस्ट २०२३ (+0545) 33uw5bw30145jfr35ji50batrpww19o 0 24431 267922 259074 2026-08-19T09:23:17Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267922 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = चरण सिंह | honorific-prefix = | image = Prime minister Charan Singh (cropped).jpg | image_size = | alt = चरण सिंह | caption = आधिकारिक तसवीर, १९७९ | office = पाँचौं [[भारतका प्रधानमन्त्री]] | term_start = २८ जुलाई १९७९ | term_end = २० अगस्ट १९७९<BR>{{small|(केयरटेकर: २१ अगस्ट १९७९ {{endash}} १४ जनवरी १९८०)}} | president = [[नीलम सञ्जीव रेड्डी]] | deputy = [[यशवन्तराव चव्हाण]] | predecessor = [[मोरारजी देसाई]] | successor = [[इन्दिरा गान्धी]] | office3 = [[अर्थमन्त्री]] | primeminister3 = [[मोरारजी देसाई]] | term_start3 = २४ जनवरी १९७९ | term_end3 = १६ जुलाई १९७९ | predecessor3 = [[एच. एम. पटेल]] | successor3 = [[हेमवती नन्दन बहुगुणा]] | office2 = तेस्रो [[भारतका उपप्रधानमन्त्री]] | primeminister2 = [[मोरारजी देसाई]] | alongside2 = [[जगजीवन राम]] | term_start2 = २४ जनवरी १९७९ | term_end2 = १६ जुलाई १९७९ | predecessor2 = [[मोरारजी देसाई]] | successor2 = [[यशवन्तराव चव्हाण]] | office5 = [[गृहमन्त्री (भारत)|गृहमन्त्री]] | primeminister5 = [[मोरारजी देसाई]] | term_start5 = २४ मार्च १९७७ | term_end5 = १ जुलाई १९७८ | predecessor5 = [[कासु ब्रह्मानन्द रेड्डी]] | successor5 = [[मोरारजी देसाई]] | office6 = [[उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूको सूची|उत्तर प्रदेशका पाँचौँ मुख्यमन्त्री]] | term_start6 = १८ फेब्रुअरी १९७० | term_end6 = १ अक्टोबर १९७० | predecessor6 = [[चन्द्र भानु गुप्ता]] | successor6 = [[राष्ट्रपति शासन]] | term_start7 = ३ अप्रिल १९६७ | term_end7 = २५ फेब्रुअरी १९६८ | predecessor7 = [[चन्द्र भानु गुप्ता]] | successor7 = [[राष्ट्रपति शासन]] | birth_name = चौधरी चरण सिंह | birth_date = २३ डिसेम्बर १९०२ | birth_place = [[हापुर जिल्ला|नूरपुर]], [[आग्रा र अवधको संयुक्त प्रान्त]], [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारत]]<br>(वर्तमान दिन [[उत्तर प्रदेश]], भारत) | death_date = {{Death date and age|1987|05|29|1902|12|23|df=yes}} | death_place = [[नयाँ दिल्ली]], भारत {{Infobox person|embed=yes|monuments=[[राजघाट र सम्बद्ध स्मारक|किसान घाट]]}} | party = [[लोकदल]] {{small|(आफ्नै पार्टी; १९८०–१९८७)}} | otherparty = [[भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस]] {{small|(सन् १९६७ अघि)}}<br/>[[भारतीय क्रान्ति दल]] {{small|(आफ्नै पार्टी; १९६७–१९७७)}}<br/>[[जनता पार्टी]] {{small|(१९७७–१९७९)}}<br/>[[जनता पार्टी (धर्मनिरपेक्ष)]] {{small|(१९७९–१९८०)}} | spouse = {{Marriage|[[गायत्री देवी (उत्तर प्रदेश राजनीतिज्ञ)|गायत्री देवी]]|1925}} | children = ६; [[अजित सिंह (राजनीतिज्ञ)|अजित सिंह]] सहित | alma_mater = आगरा विश्वविद्यालय | signature = | awards = [[भारत रत्न]] (२०२४) }} '''चौधरी चरण सिंह''' (जन्म २३ डिसेम्बर स.न्. १९१२) भारतका पूर्व प्रधानमन्त्री थिए । उनी एक भारतीय राजनीतिज्ञ रे स्वतन्त्रता सेनानी थिए। उनले भारतको पाँचौं प्रधानमन्त्री रे उत्तर प्रदेशको पाँचौं मुख्यमन्त्रीको रूपमी सेवा गरे। चरण सिंहले [[महात्मा गान्धी]] लाई ब्रिटिश सरकारबाट स्वतन्त्रताको लागि अहिंसात्मक सङ्घर्षमी पछ्याए, रे धेरै पटक जेल परे। सन् १९३० मी नुन कानूनको उल्लङ्घन गरेको आरोपमी उनलाई बेलायतले १२ वर्षको लागि जेल पठाएको थियो। व्यक्तिगत सत्याग्रह आन्दोलनका लागि नोभेम्बर १९४० मी उनी फेरि एक वर्ष जेल परे। सन् १९४२ को अगस्टमी उनी फेरि ब्रिटिशद्वारा DIR अन्तर्गत जेल परे रे नोभेम्बर १९४३ मी रिहा भए। उहाँलाई [[भारत रत्न]], गणतन्त्र भारतको सर्वोच्च नागरिक पुरस्कार, कृषि क्षेत्रमी उनको योगदानको लागि सम्मानित गरिएको थियो। कट्टरपन्थी भूमि सुधारका उपायहरू ल्याउने रे कृषि क्षेत्रमी एकरूपता ल्याउने श्रेय उहाँलाई दिइन्छ। उनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि किसानहरूलाई साहूकारको चंगुलबाटी बाहिर ल्याउनु थियो, जसले समुदायमी आत्महत्या दर घटाएको थियो। यी सुधारहरू ऋण मुक्ति विधेयक, जग्गा होल्डिङ ऐन, रे जमिन्दारी उन्मूलन ऐन मार्फत लागू गरियो। <ref>https://www.indiatoday.in/india/story/bharat-ratna-chaudhary-charan-singh-ms-swaminathan-bjp-farmers-protests-jat-community-2499806-2024-02-09</ref> [[चौधरी चरण सिंह अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|लखनऊ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] उहाँको विरासतलाई श्रद्धांजलिको रूपमा उहाँको नामबाटी नामाकरण गरिएको हो। == प्रारम्भिक जीवन == चरण सिंहको जन्म २३ डिसेम्बर १९०२ मी मीर सिंह रे नेत्र कौरको [[मेरठ जिल्ला]], [[संयुक्त प्रान्त आग्रा रे अवध]] को नूरपुर गाउँमी भएको थियो। उनका बुबा [[जाट]] को तेवाटिया कुलका साना किसान थिए। उनका कुलहरू [[हरियाणा]] को [[गुडगाउँ जिल्ला]] का हुन्, जहाँ तिनीहरू [[मुगल साम्राज्य|मुगल काल]] को समयमी राजस्व सङ्कलक थिए। तर १८५७ को भारतीय विद्रोहको समयमा ब्रिटिसहरूको विरोधमी उनीहरूको एक प्रमुख वंशका कारण तिनीहरूको पतन पछि तिनीहरू हालको उत्तर प्रदेशको बुलन्दशहर जिल्लामी सरेका थिए।<ref name="Brass">{{cite book |last=Brass |first=Paul R. |author-link=Paul Brass |title=An Indian Political Life: Charan Singh and Congress Politics, 1937 to 1961 |year=2011 |publisher=[[SAGE Publications|SAGE Publishing]] |isbn=978-81-321-0686-9 |page=32 |url=https://books.google.com/books?id=dDKaDwAAQBAJ |quote=Charan Singh was born on 23 December 1902 in village Nurpur, Meerut district, United Provinces, the eldest of five children of Meer Singh, a small farmer, of the Tewatiya ''gotra'' of the Jat caste, and his wife, Netra Kaur, from a village in Bulandshahr district. The Tewatiya clan originally comprised five villages in Gurgaon district of present-day Haryana, but, ultimately, during the Mughal period expanded as revenue collectors for some 210 villages. One of the clan members rose to some prominence toward the end of Mughal rule, but brought the clan to destruction by supporting Bahadur Shah Zafar against the British in 1857 and was himself hanged. Thereafter, the clan remnants moved across the Yamuna, and established a presence in Bulandshahr district of western UP.}}</ref> चरण सिंह [[महात्मा गान्धी]] द्वारा प्रेरित भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनको एक भागको रूपमी राजनीतिमी प्रवेश गरे। उनी गाजियाबाद जिल्ला आर्य समाज रे मेरठ जिल्ला भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसमी 1931 देखि सक्रिय थिए जसको लागि उनलाई बेलायतीहरूले दुई पटक जेल हालेका थिए। सन् १९३७ मी निर्वाचित संयुक्त प्रान्तको विधान सभाको सदस्यको हैसियतमी उनले गाउँको अर्थतन्त्रलाई हानि पुयाउने कानुनमी गहिरो चासो लिएर जमिनमी जोत्नेहरूका शोषणका विरुद्ध बिस्तारै आफ्नो वैचारिक रे व्यावहारिक अडान निर्माण गरे । । सन् १९५२ रे १९६८ को बीचमी, उहाँ "कांग्रेसको राज्य राजनीतिमी तीन प्रमुख नेताहरू" मध्ये एक हुनुहुन्थ्यो। सन् १९५० को दशकदेखि तत्कालीन मुख्यमन्त्री गोविन्द बल्लभ पन्तको नेतृत्वमी भारतको कुनै पनि राज्यमी सबैभन्दा क्रान्तिकारी भूमिसुधार कानूनको मस्यौदा तयार गर्न रे पारित गर्ने सुनिश्चितताका लागि उनी विशेष गरी उत्तर प्रदेशमी चर्चित भए, पहिले संसदीय सचिव रे त्यसपछि राजस्व मन्त्रीको रूपमी भूमि सुधारको लागि । नागपुर कांग्रेसको अधिवेशनमी निर्विवाद नेता रे प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूका समाजवादी रे सामूहिक भूमि नीतिहरूको सार्वजनिक रूपमी विरोध गर्दा उनी १९५९ बाटी राष्ट्रिय मंचमी देखिन थाले। यद्यपि गुटग्रस्त उत्तर प्रदेश कांग्रेसमी उनको स्थिति कमजोर भयो, यो एक बिन्दु थियो जब उत्तर भारतका जातिहरूमी मध्यम किसान समुदायहरूले उहाँलाई आफ्नो प्रवक्ताको रूपमी रे पछि उनीहरूको निर्विवाद नेताको रूपमी हेर्न थाले। सिंहले कडा सरकारी खर्चको पक्षमी उभिए, भ्रष्ट अधिकारीहरूका लागि नतिजाहरू लागू गरे रे "बढ्दो ज्याला रे महँगो भत्ताका लागि सरकारी कर्मचारीहरूको मागलाई सम्बोधन गर्न दृढ हात" को वकालत गरे।यो पनि ध्यान दिन लायक छ कि आंशिक उत्तर प्रदेश कांग्रेस भित्र, आफ्नो स्पष्ट नीति रे मूल्यहरु लाई व्यक्त गर्ने उनको क्षमताले उनलाई आफ्ना सहकर्मीहरुबाटी अलग बनायो। चरण सिंह १ अप्रिल १९६७ मी कांग्रेस छोडेर विपक्षी दलमी सामेल भए, रे यूपीको पहिलो गैर कांग्रेस मुख्यमन्त्री बने।<ref name=brass>{{Cite journal|last=Brass|first=Paul R.|date=1993|title=Chaudhuri Charan Singh: An Indian Political Life|url=https://archive.org/details/economic-political-weekly_1993-09-25_28_39/page/2135|jstor=4400204|journal=Economic and Political Weekly|volume=28|issue=39|pages=2087–2090}}</ref> यो त्यो अवधि थियो जब १९६७ देखि १९७१ सम्म भारतमा गैरकांग्रेस सरकारहरू बलियो शक्ति थिए। सन् १९७७ को लोकसभा चुनावमी जनता पार्टीको ब्यानरमी चुनाव हुनुभन्दा केही महिनाअघि विखण्डित विपक्षीहरू एकताबद्ध भए, जसका लागि चौधरी चरण सिंह १९७४ देखि लगभग एक्लै संघर्ष गर्दै आएका थिए। राज नारायणको प्रयासले नै सन् १९७९ मी उनी प्रधानमन्त्री बनेका थिए तर राज नारायण जनता पार्टी-सेक्युलरका अध्यक्ष थिए रे चरण सिंहलाई प्रधानमन्त्री बनाउने आश्वासन दिएका थिए, जसरी उहाँलाई सन् १९६७ मी उत्तर प्रदेश मुख्यमन्त्री बन्न सहयोग गर्नुभयो । तर, इन्दिरा गान्धीको भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएको २४ दिनपछि उनले राजीनामी दिएका थिए । चरण सिंहले इन्दिरा गान्धीको आपतकालीन अदालतका मुद्दाहरू फिर्ता लिन ब्ल्याकमेल गर्न तयार नभएकोले राजीनामी दिएको बताए।<ref name="Charan singh resigns">{{cite news|title=Charan singh resigns|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2507&dat=19790821&id=GctAAAAAIBAJ&sjid=D6YMAAAAIBAJ&pg=3658,4158767|access-date=21 March 2014|newspaper=The Glasgow Herald|date=21 August 1979}}</ref> ६ महिनापछि नयाँ निर्वाचन भयो । चरण सिंहले १९८७ मी आफ्नो मृत्यु सम्म विपक्षमा लोक दलको नेतृत्व गरिरहनुभएको थियो। ==स्वतन्त्र भारत == चरण सिंहले जवाहरलाल नेहरूको सोभियत शैलीको आर्थिक सुधारको विरोध गरे। भारतमी सहकारी फार्म सफल नहुने चरण सिंहको धारणा थियो । कृषकका छोरा भएकाले किसानलाई कृषक रहनका लागि स्वामित्वको अधिकार महत्वपूर्ण हुने चरण सिंहले धारणा राखे । उनी किसानको स्वामित्वको प्रणालीलाई जोगाउन रे स्थिर गर्न चाहन्थे।<ref name=brass/> नेहरूको आर्थिक नीतिको खुला आलोचनाका कारण चरण सिंहको राजनीतिक करियर प्रभावित भयो। चरण सिंहले १९६७ मी कांग्रेस पार्टी छोडेर आफ्नै राजनीतिक दल [[भारतीय क्रान्ति दल]] बनाए। [[राज नारायण]] रे [[राम मनोहर लोहिया]] को सहयोग रे समर्थनमी, उहाँ [[उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री]] १९६७ मी रे पछि १९७० मी हुनुभयो। १९७५ मी, उहाँ फेरि जेल पर्नुभयो, तर यस पटक तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री [[इन्दिरा गान्धी]] , उनका पूर्व प्रतिद्वन्द्वी नेहरूकी छोरी द्वारा। उनले [[भारतीय आपतकाल (1975-1977)|आपतकालिन अवस्था]] घोषणा गरेकी थिइन् रे आफ्ना सबै राजनीतिक विरोधीहरूलाई जेल हालिन्। १९७७ को आम चुनावमी, भारतीय जनताले उनलाई मतदान गरे, रे विपक्षी पार्टी, जसमी चौधरी चरण सिंह एक वरिष्ठ नेता थिए सत्तामी आए। उनले [[भारतका उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]], [[भारतका गृहमन्त्री|गृहमन्त्री]] रे [[मोरारजी देसाईको प्रधानमन्त्री|मोरारजी देसाईको नेतृत्वमा रहेको जनता सरकार]] मी वित्तमन्त्रीको रूपमी काम गरे। ==व्यक्तिगत जीवन== चरण सिंहका ६ सन्तान रे पत्नी गायत्री देवी (१९०५-२००२) थिए। गायत्री देवी सन् १९६९ मी इग्लास (विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र) अलिगढबाट १९७४ मी गोकुलबाटी विधायक निर्वाचित भइन्, त्यसपछि १९८० मी कैराना (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र)बाटी लोकसभामी निर्वाचित भइन् रे १९८४ मी मथुरा (लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र)बाटी लोकसभा चुनाव हारेकी थिइन्। । उनका छोरा अजित सिंह (भारतीय राजनीतिज्ञ) एक राजनीतिक दल राष्ट्रिय लोक दलका अध्यक्ष रे पूर्व केन्द्रीय मन्त्री रे धेरै पटक सांसद थिए। अजित सिंहका छोरा [[जयंत चौधरी]] मथुराबाट [[१५ औं लोकसभा]] मी निर्वाचित भएका थिए, जुन २०१४ को चुनावमी उनले [[हेमा मालिनी]]सँग हारे। सिंहलाई २९ नोभेम्बर १९८५ मी हृदयाघात भएको थियो । मार्चमी अमेरिकाको एक अस्पतालमी उपचार गरे पनि उनी पूर्ण रूपमी निको हुन सकेनन्। राति ११:३५ बजे २८ मे १९८७ मी उनको श्वासप्रश्वास "अस्थिर" भेटिएपछि डाक्टरहरूलाई नयाँ दिल्लीको उनको निवासमी बोलाइयो। उनलाई पुनर्जीवित गर्ने प्रयास असफल भयो रे भोलिपल्ट बिहान २:३५ बजे "हृदय भास्कुलर पतन" पछि मृत घोषित गरियो।<ref>{{cite news|title=Charan Singh Dead|url=https://news.google.com/newspapers?id=woJlAAAAIBAJ&sjid=up4NAAAAIBAJ&pg=955%2C2755701|access-date=26 February 2018|work=The Indian Express|date=30 May 1987}}</ref> ==पुस्तकहरू== * ''उत्तर प्रदेशमा कृषि क्रान्ति'' (१९५७)<ref>{{Cite web|title=Agrarian Revolution in Uttar Pradesh {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/316|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> *''संयुक्त खेती एक्स-रे'' (१९५९)<ref>{{Cite web|title=Joint Farming X-Rayed: the Problem and its Solution {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/554|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> * ''भारतको आर्थिक नीति - गान्धीवादी खाका'' (१९७८)<ref>{{Cite web|title=India's Economic Policy – The Gandhian Blueprint {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/550|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> * ''भारतको आर्थिक दुःस्वप्न: यसको कारण र उपचार'' (१९८१)<ref>{{Cite web|title=Economic Nightmare of India – Its Cause and Cure {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/544|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> * ''जमीनदारीको उन्मूलन (१९४७)''<ref>{{Cite web|title=Abolition of Zamindari, Two Alternatives {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/243|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> * ''व्हेयर को-ऑपरेटिव फार्मिंग (१९५६)''<ref>{{Cite web|title=Whither Co-operative Farming {{!}} Charan Singh Archives|url=https://charansingh.org/books/245|access-date=2022-06-24|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> * ''निश्चित न्यूनतम मुनिको होल्डिङ विभाजनको रोकथाम'' *''भारतको गरीबी र यसको समाधान'' (१९६४)<ref>{{Cite web|title=India's Poverty and It's Solution {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/552|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> *'यूपी र कुलक्समा भूमि सुधार (१९८६)'<ref>{{Cite web|title=Land Reforms in UP and the Kulaks {{!}} Charan Singh|url=https://charansingh.org/books/536|access-date=2021-12-27|website=charansingh.org|date=22 September 2015 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Charan Singh}} {{भारत रत्न सम्मानित}} 8z70hc26rqj509ssvjb4q0hpkfih3gy 0 25121 267929 264982 2026-08-19T09:33:29Z InternetArchiveBot 4668 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267929 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = थोमस जेफर्सन | image = Official Presidential portrait of Thomas Jefferson (by Rembrandt Peale, 1800).jpg | caption = आधिकारिक पोर्ट्रेट, १८०० | alt = Portrait of Jefferson in his late 50s with a full head of hair | order = तेस्रो | office = संयुक्त राज्य अमेरिका को राष्ट्रपति | vicepresident = {{plainlist| * [[आरोन बुर]] (१८०१–१८०५) * [[जर्ज क्लिन्टन]] (१८०५–१८०९) }} | term_start = ४ मार्च १८०१ | term_end = ४ मार्च १८०९ | predecessor = [[जोन एडम्स]] | successor = [[जेम्स म्याडिसन]] | order1 = दोस्रो | office1 = संयुक्त राज्य अमेरिका को उपराष्ट्रपति | president1 = [[जोन एडम्स]] | term_start1 = ४ मार्च १७९७ | term_end1 = ४ मार्च १८०१ | predecessor1 = [[जोन एडम्स]] | successor1 = आरोन बुर | order2 = | office2 = | president2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | order3 = | minister_from3 = | country3 = | appointer3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | appointer4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | office5 = | term_start5 = | term_end5 = | predecessor5 = | successor5 = | order6 = | office6 = | term_start6 = | term_end6 = | predecessor6 = | successor6 = | office7 = | term_start7 = | term_end7 = | predecessor7 = | successor7 = | term8 = | predecessor8 = | successor8 = | office9 = | term_start9 = | term_end9 = | predecessor9 = | successor9 = | office10 = | term_start10 = | term_end10 = | predecessor10 = | successor10 = | birth_date = १३ अप्रिल १७४३ | birth_place = Shadwell Plantation, Goochland (अहिले Albemarle County मा) भर्जिनिया कालोनी | death_date = {{death date and age|1826|7|4|1743|4|13}} | death_place = Monticello, Charlottesville नजिकै, भर्जिनिया, संयुक्त राज्य अमेरिका | resting_place = Monticello, भर्जिनिया | party = [[Democratic-Republican Party|Democratic-Republican]] | spouse = {{marriage|मार्था वेल्स|January 1, 1772|September 6, 1782|reason=died}} | children = }} '''थोमस जेफरसन''' (अप्रिल १३, १७४३{{efn|[[Old Style]]: April 2, 1743}} – जुलाई ४, १८२६) एक अमेरिकी राजनेता, प्लान्टर, कूटनीतिज्ञ, वकिल, वास्तुकार, दार्शनिक, रे संस्थापक पिता थिए जसले सन् १८०१ देखि १८०९ सम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको तेस्रो राष्ट्रपतिको रूपमी सेवा गरेका थिए।<ref name="Morris19732">{{cite book |last=Morris |first=Richard B. |author-link=Richard B. Morris |url=https://archive.org/details/sevenwhoshapedou00morr/page/n15/mode/2up |title=Seven Who Shaped Our Destiny: The Founding Fathers as Revolutionaries |publisher=Harper & Row |year=1973 |isbn=978-0060904548 |page=1}}</ref> उहाँ स्वतन्त्रताको घोषणाको प्राथमिक लेखक हुनुहुन्थ्यो। अमेरिकी क्रान्तिकारी युद्ध पछि रे 1801 मी राष्ट्रपति बन्नु अघि, जेफरसन जर्ज वाशिंगटनको अधीनमी राष्ट्रको पहिलो अमेरिकी राज्य सचिव रे त्यसपछि जोन एडम्सको नेतृत्वमी राष्ट्रको दोस्रो उपराष्ट्रपति थिए। जेफर्सन प्रजातन्त्र, गणतन्त्रवाद रे प्राकृतिक अधिकारका एक प्रमुख समर्थक थिए, रे उनले राज्य, राष्ट्रिय रे अन्तर्राष्ट्रिय स्तरहरूमी रचनात्मक कागजातहरू रे निर्णयहरू उत्पादन गरे। जेफरसन भर्जिनियाको प्लान्टर वर्गको कोलोनीमी जन्मेका थिए, दास श्रममी निर्भर थिए। अमेरिकी क्रान्तिको समयमी, जेफरसनले दोस्रो महाद्वीपीय कांग्रेसमी भर्जिनियाको प्रतिनिधित्व गरे। उनले क्रान्तिकारी भर्जिनियाको दोस्रो गभर्नरको रूपमी 1779 देखि 1781 सम्म सेवा गरे।1785 मी, कांग्रेसले जेफरसन अमेरिकी मन्त्रीलाई फ्रान्समी नियुक्त गर्यो, जहाँ उनले 1785 देखि 1789 सम्म सेवा गरे। राष्ट्रपति वाशिंगटनले त्यसपछि जेफरसनलाई राष्ट्रको पहिलो सचिव नियुक्त गरे, जहाँ उनले 1790 देखि 1793 सम्म सेवा गरे। यस समयमी, 1790 को प्रारम्भमा, जेफरसन रे राजनीतिक सहयोगी जेम्स म्याडिसनले राष्ट्रको पहिलो पार्टी प्रणालीको गठनको क्रममी संघीय पार्टीको विरोध गर्न डेमोक्रेटिक-रिपब्लिकन पार्टीलाई संगठित गरे। जेफर्सन र संघीयतावादी जोन एडम्स दुवै व्यक्तिगत मित्र रे राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वी भए। ==प्रारम्भिक जीवन रे करियर== जेफरसनको जन्म अप्रिल १३, १७४३ (अप्रिल २, १७४३, पुरानो शैली, जुलियन क्यालेन्डर), भर्जिनियाको ब्रिटिश कालोनीमी रहेको परिवारको शेडवेल प्लान्टेसनमी भएको थियो, दस सन्तानमध्ये तेस्रो।<ref>[[#Tucker37|Tucker, 1837]], v. 1, p. 18.</ref> उनका बुबा, पिटर जेफरसन, एक रोपनी रे सर्वेक्षक थिए जो जेफरसन चौध वर्षको हुँदा मृत्यु भयो; उनकी आमा जेन रान्डोल्फ थिइन्।{{efn|Jefferson personally showed little interest in his ancestry; on his father's side, he only knew of the existence of his grandfather.<ref name=Malone5/><ref name=Brodie33>[[#Brodie|Brodie, 1974]], pp. 33–34.</ref> Malone writes that Jefferson vaguely knew that his grandfather "had a place on the Fluvanna River which he called [[Snowden Plantation|Snowden]] after a mountain in Wales near which the Jeffersons were supposed to have once lived".<ref name=Malone5/> See also [[Peter Jefferson#Ancestry]].}} ===शिक्षा रे प्रारम्भिक पारिवारिक जीवन=== जेफरसनले ट्युटरहरू अन्तर्गत Tuckahoe मी Randolph बच्चाहरु संग संगै आफ्नो शिक्षा शुरू गरे।<ref>[[#Tucker37|Tucker, 1837]], v. 1, p. 19.</ref> थोमसका बुबा पिटर, जो स्वयम् सिकाएका थिए रे औपचारिक शिक्षा नपाएका पछुताउँछन्, थोमसलाई पाँच वर्षको उमेरमी अंग्रेजी विद्यालयमी भर्ना गरियो। 1752 मी, नौ वर्षको उमेरमी, उनले स्कटिश प्रेस्बिटेरियन मन्त्रीद्वारा सञ्चालित स्थानीय विद्यालयमी भाग लिए रे प्राकृतिक संसारको अध्ययन गर्न थाले, जसलाई उहाँले माया गर्न थाले। यस समयमी उनले घोडा चढ्न सिक्दै ल्याटिन, ग्रीक रे फ्रान्सेली भाषाहरू पढ्न थाले। थोमसले पनि आफ्नो बुबाको मामूली पुस्तकालयबाटी किताबहरू पढे।<ref name=bowers12>[[#Bowers45|Bowers, 1945]], pp. 12–13.</ref>उहाँलाई 1758 देखि 1760 सम्म गोर्डन्सभिल, भर्जिनिया नजिकै रेभरेन्ड जेम्स मौरी द्वारा सिकाइएको थियो, जहाँ उनले मौरीको परिवारसँग बोर्डिङ गर्दा इतिहास, विज्ञान रे क्लासिक्सको अध्ययन गरे।<ref name=bowers12/><ref>[[#Peterson70|Peterson, 1970]], pp. 7–9.</ref> जेफर्सनले चेरोकी प्रमुख ओस्टेनाको सहित विभिन्न अमेरिकी इन्डियनहरूलाई चिनेका थिए, जो अक्सर व्यापार गर्न विलियम्सबर्ग जाने बाटोमी शेडवेलमी रोकिएका थिए।<ref>[[#Bowers45|Bowers, 1945]], p. 13</ref><ref>[[#Meacham|Meacham, 2012]], p. 36</ref> विलियम्सबर्गमी, जवान जेफरसनले आफ्नो आठ वर्ष वरिष्ठ प्याट्रिक हेनरीलाई भेटे रे प्रशंसा गर्न आए, रे भायोलिन बजाउनमी साझा रुचि साझा गरे।<ref>[[#Bowers45|Bowers, 1945]], pp. 14–15</ref> [[File:ChristopherWrenBuilding.jpg|thumb|left|विलियम र मेरी कलेजको रेन बिल्डिंग, जहाँ जेफरसनले अध्ययन गरे]] जेफरसन १८ वर्षको उमेरमी १७६१ मी भर्जिनियाको विलियम्सबर्गको विलियम एण्ड मेरी कलेजमा प्रवेश गरे रे विलियम स्मलसँग गणित, मेटाफिजिक्स रे दर्शनको अध्ययन गरे। कलेजमी आफ्नो पहिलो वर्षको दौडान, जेफरसनले पार्टीहरूमा भाग लिन रे नृत्य गर्न पर्याप्त समय बिताए रे आफ्नो खर्चमी धेरै मितव्ययी थिएनन्; दोस्रो वर्षमी, आफ्नो पहिलो वर्षमी समय रे पैसा बर्बाद गरेकोमी पछुताउँदै, उनले दिनको पन्ध्र घण्टा अध्ययन गर्न प्रतिबद्ध भए।<ref>[[#Bowers45|Bowers, 1945]], pp. 22–23; [[#boles|Boles, 2017]], p. 18</ref> जेफरसनले अप्रिल १७६२ मी आफ्नो औपचारिक अध्ययन पूरा गरे।<ref>{{cite web |last1=Wilson |first1=Gaye |title=Jefferson's Formal Education |url=https://www.monticello.org/research-education/thomas-jefferson-encyclopedia/jeffersons-formal-education/#fn-7 |website=Monticello |publisher=Thomas Jefferson Foundation |access-date=May 5, 2024}}</ref> उनले आफ्नो कार्यालयमी कानून क्लर्कको रूपमी काम गर्दा Wythe को ट्यूटलेज अन्तर्गत कानून पढे।<ref>[[#Meacham|Meacham, 2012]], pp. 29, 39.</ref> जेफरसनले विभिन्न विषयहरूमी राम्रोसँग पढेका थिए, जसमी कानून रे दर्शनसँगै इतिहास, प्राकृतिक कानून, प्राकृतिक धर्म, नैतिकता, रे कृषिलगायत विज्ञानका धेरै क्षेत्रहरू समावेश थे। == विरासत == ===ऐतिहासिक प्रतिष्ठा=== जेफर्सनलाई व्यक्तिगत स्वतन्त्रता, प्रजातन्त्र रे गणतन्त्रको प्रतिमाको रूपमी हेरिन्छ, स्वतन्त्रताको घोषणाको लेखक, अमेरिकी क्रान्तिको वास्तुकार, रे विज्ञान रे छात्रवृत्तिलाई प्रवर्द्धन गर्ने पुनर्जागरण व्यक्तिको रूपमी प्रशंसा गरिन्छ।<ref>[[#Peterson60|Peterson, 1960]], pp. 5, 67–69, 189–208, 340.</ref> सहभागितामूलक लोकतन्त्र रे विस्तारित मताधिकारले उनले आफ्नो युगलाई परिभाषित गर्यो रे पछिका पुस्ताहरूका लागि मानक बन्यो।<ref>[[#Appleby|Appleby, 2003]], p. 149.</ref> मेचमले जेफर्सन आफ्नो पहिलो अर्धशताब्दीमी लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तित्व थिए, राष्ट्रपतिका अनुयायीहरू जेम्स म्याडिसन, जेम्स मोनरो, एन्ड्रयू ज्याक्सन रे मार्टिन भान बुरेनले सफल भएको विचार गरे। <ref>[[#Meacham|Meacham, 2012]], p. xix.</ref> 1982 मी सुरु भएको राष्ट्रपति विद्वानहरूको सिएना अनुसन्धान संस्थान पोलले लगातार जेफरसनलाई पाँच उत्कृष्ट अमेरिकी राष्ट्रपतिहरू मध्ये एकको रूपमी स्थान दिएको छ,<ref>[[#Siena|SRI, 2010]].</ref> रे अमेरिकी राजनीति विज्ञान संघका सदस्यहरूको 2015 ब्रुकिङ्स इन्स्टिच्युट पोलले उनलाई पाँचौं सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रपतिको रूपमा स्थान दिएको छ।<ref>[[#Brookings|Brookings, 2015]]</ref> ===स्मरण रे सम्मान=== जेफर्सनलाई भवन, मूर्तिकला, हुलाक रे मुद्राको साथ स्मारक गरिएको छ। 1920s मी, जेफरसन, जर्ज वाशिंगटन, थियोडोर रुजवेल्ट रे अब्राहम लिंकन संग, मूर्तिकार गुटजोन बोर्गलम द्वारा छनोट गरिएको थियो रे राष्ट्रपति क्याल्भिन कूलिज द्वारा दक्षिण डकोटा को ब्ल्याक हिल्स माउन्ट रशमोर मी एक ढुङ्गा राष्ट्रिय स्मारक मी चित्रण गर्न को लागी अनुमोदन गरियो।<ref name="rushmore">[[#Rushmore|NPS: Mt. Rushmore]]</ref> जेफरसन मेमोरियल वाशिंगटन, डीसी मी 1943 मी, जेफरसन को जन्म को 200 औं वार्षिकोत्सव मी समर्पित गरिएको थियो। मेमोरियलको भित्री भागमी रुडल्फ इभान्सले बनाएको जेफरसनको १९ फिट (६ मी) प्रतिमी रे जेफरसनका लेखहरूका अंशहरूको नक्काशी समावेश छ। <gallery widths="240" heights="200"> File:Jefferson Memorial At Dusk 1.jpg|वाशिंगटन, डीसी मी जेफरसन मेमोरियल File:12072012 Jefferson Memorial 04.jpg|रुडल्फ इभान्स द्वारा जेफरसन मेमोरियल प्रतिमा, 1947 File:Dean Franklin - 06.04.03 Mount Rushmore Monument (by-sa)-3 new.jpg|माउन्ट रशमोर (श्राइन अफ डेमोक्रेसी) गुटजोन बोर्गलम द्वारा। बायाँ देखि दाँया: वाशिंगटन, जेफरसन, रुजवेल्ट, रे लिंकन। File:US $2 bill obverse series 2003 A.jpg|जेफरसन 1928 देखि 1966 सम्म रे 1976 देखि अमेरिकी दुई-डलर बिलमी चित्रित गरिएको छ। File:Jefferson-Nickel-Unc-Obv.jpg|जेफर्सनलाई 1938 देखि अमेरिकी निकलमी चित्रण गरिएको छ। File:1994 Thomas Jefferson 250th Anniversary Silver Dollar Obverse.jpg|1994 थॉमस जेफरसन 250 औं वार्षिकोत्सव चाँदी सिक्का </gallery> ==टिप्पणीहरू== {{notelist}} == उद्धरण == {{Reflist|22em}} ==उद्धृत कार्यहरू == ===विद्वान अध्ययन=== {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Adams |first=Herbert Baxter |author-link=Herbert Baxter Adams |year=1888 |title=Thomas Jefferson and the University of Virginia |publisher=U.S. Government Printing Office |ref=Adams88 |url=https://books.google.com/books?id=qkTPAAAAMAAJ }} * {{cite book |last=Alexander |first=Leslie |title=Encyclopedia of African American History (American Ethnic Experience) |publisher=ABC-CLIO |ref=Alexander10 |isbn=978-1851097692 |year=2010 |url=https://books.google.com/books?id=vn0OAQAAMAAJ }} * {{cite book |last=Ambrose |first=Stephen E. |title=Undaunted Courage: Meriwether Lewis, Thomas Jefferson, and the Opening of the American West |ref=Ambrose |publisher=Simon and Schuster |year=1996 |isbn=978-0684811079 |url=https://archive.org/details/undauntedcourag000ambr }} * {{cite book |title=Linguistics in America 1769–1924: A Critical History |year=2006 |last=Andresen |first=Julie |publisher=[[Routledge]] |url=https://books.google.com/books?id=K67T2V0KdgQC |ref=Andresen |isbn=978-1134976119 }} * Andrews, Stuart. "Thomas Jefferson and the French Revolution" ''History Today'' (May 1968), Vol. 18 Issue 5, pp.&nbsp;299–306. * {{cite book|last1=Appleby|first1=Joyce Oldham|title=Thomas Jefferson: The American Presidents Series: The 3rd President, 1801–1809|url=https://books.google.com/books?id=7hWOpH0d3E8C|year=2003|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-0805069242|ref=Appleby}} <!-- B --> * {{cite book |last=Bailey |first=Jeremy D. |title=Thomas Jefferson and Executive Power |publisher=Twenty-First Century Books |year=2007 |isbn=978-1139466295 |ref=Bailey2007 |url=https://books.google.com/books?id=mWu7GGgkDJUC }} * {{cite book |last=Banner |first=James M. Jr. |title=Responses of the Presidents to Charges of Misconduct |publisher=Delacorte Press Dell Publishing Co., Inc. |editor=C. Vann Woodward |year=1974 |isbn=978-0440059233 |url=https://books.google.com/books?id=ecKHAAAAMAAJ }} * Banning, Lance. ''The Jeffersonian persuasion: evolution of a party ideology'' (1978) [https://archive.org/details/jeffersonianpers00lanc online] * {{cite book|last=Bassani|first=Luigi Marco|title=Liberty, State & Union: The Political Theory of Thomas Jefferson|url=https://books.google.com/books?id=EBTccKPAIiAC|year=2010|publisher=Mercer University Press|isbn=978-0881461862|ref=Bassani}} * {{Cite book |last=Bear |first=James Adam |title=Jefferson at Monticello |ref=Bear |publisher=University of Virginia Press |year=1967 |isbn=978-0813900223 |url=https://archive.org/details/jeffersonatmonti00jame }} * {{Cite journal |last=Bear |first=James A. |title=The Last Few Days in the Life of Thomas Jefferson |journal=Magazine of Albemarle County History |volume=32 |ref=Bear74 |page=77|year=1974 |author-mask=2 }} * {{cite book |last=Bernstein |first=Richard B. |author-link=Richard B. Bernstein |ref=Bernstein03 |isbn=978-0195181302 |title=Thomas Jefferson |publisher=Oxford University Press |year=2003 |url=https://books.google.com/books?id=4vrD1WKLicwC }} * {{cite book |last=Bernstein |first=Richard B. |title=The Revolution of Ideas |author-mask=2 |ref=Bernstein2004 |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=978-0195143683 |url=https://books.google.com/books?id=Uh4RcHoZP0cC }} * {{cite book |last1=Berry |first1=Trey |last2=Beasley |first2=Pam |last3=Clements |first3=Jeanne |title=The Forgotten Expedition, 1804–1805: The Louisiana Purchase Journals of Dunbar and Hunter |url=https://books.google.com/books?id=QMi2lbTqKA8C |year=2006 |publisher=LSU Press |isbn=978-0807131657 |ref=Berry }} * {{cite book |last=Bober |first=Natalie |title=Thomas Jefferson: Draftsman of a Nation |publisher=University of Virginia Press |isbn=978-0813927329 |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=J7TePIQzpSIC |ref=Bober }} * {{cite book |last=Boles |first=John B. |title=Jefferson: Architect of American Liberty |publisher=Basic Books,626 pages |year=2017 |url=https://books.google.com/books?id=TYbUDAAAQBAJ |ref=boles |isbn=978-0465094691 }} * {{cite book |last=Brodie |first=Fawn |title=Thomas Jefferson: An Intimate History |publisher=W. W. Norton & Company |year=1974 |ref=Brodie |url=https://books.google.com/books?id=c4VT7_0NbxUC |isbn=978-0393317527 }} * {{cite book |last=Bowers |first=Claude |year=1945 |title=The Young Jefferson 1743–1789 |publisher=Houghton Mifflin Company |url=https://archive.org/details/youngjefferson17001142mbp |ref=Bowers45 }} * {{cite book |last=Burstein |first=Andrew |isbn=978-0465008131 |title=Jefferson's Secrets: Death and Desire at Monticello |publisher=Basic Books |year=2006 |ref=Burstein2006 |url=https://books.google.com/books?id=nih3AAAAMAAJ }} * {{cite book|last1=Burstein|first1=Andrew|last2=Isenberg|first2=Nancy|title=Madison and Jefferson|url=https://books.google.com/books?id=U1mDdccrSFsC|year=2010|publisher=Random House|isbn=978-1400067282|ref=Burstein10|author-mask=2}} <!-- C --> * {{cite book |last=Chernow |first=Ron |author-link=Ron Chernow |isbn=978-1594200090 |title=Alexander Hamilton |publisher=Penguin Press |ref=Chernow04 |year=2004 |url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher }} * {{cite book |last=Jefferson |first=Thomas |editor-first=Gilbert |editor-last=Chinard |title=The Commonplace Book of Thomas Jefferson: A Repertory of His Ideas on Government, with an Introduction and Notes by Gilbert Chinard, Volume 2 |year=1926 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1400860098 |url=https://books.google.com/books?id=2wwABAAAQBAJ |ref=chinard }} * {{cite book |last=Cogliano |first=Francis D |isbn=978-0748624997 |title=Thomas Jefferson: Reputation and Legacy |publisher=Edinburgh University Press |year=2008 |ref=Cogliano |url=https://books.google.com/books?id=1f-wAfE0mpsC }} * {{cite journal |last1=Cooke|ref=Cooke |first1=Jacob E. |year=1970 |title=The Compromise of 1790 |url=https://archive.org/details/sim_william-and-mary-quarterly_1970-10_27_4/page/523|journal=William and Mary Quarterly |volume=27 |issue=4 |pages=523–545 |jstor=1919703 |doi=10.2307/1919703}} * {{cite web |last=Cunningham |first=Vinson |title=What Thomas Jefferson Could Never Understand About Jesus |url=https://www.newyorker.com/magazine/2021/01/04/what-thomas-jefferson-could-never-understand-about-jesus |website=newyorker.com |ref=Cunningham (December 28, 2020) |date=December 28, 2020 |access-date=April 28, 2022 }} * {{cite book |last=Crawford |first=Alan Pell |title=Twilight at Monticello: The Final Years of Thomas Jefferson |publisher=Random House Digital |year=2008 |ref=Crawford2008 |url=https://archive.org/details/twilightatmontic00craw |isbn=978-1400060795 }} * {{cite book|last=Davis|first=David Brion|ref=Davis99|title=The Problem of Slavery in the Age of Revolution, 1770–1823|url=https://books.google.com/books?id=xkAm6BKNU9MC|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199880836}} * {{cite book |last=Du Bois |first=William Edward Burghardt |author-link=W. E. B. Du Bois |title=The suppression of the African slave-trade to the United States of America |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1904 |isbn=978-0722272848 |ref=Du Bois |url=https://books.google.com/books?id=04mJJlND1ccC }} * {{Cite journal |last=Earle |first=Edward Mead |date=1927 |title=American Interest in the Greek Cause, 1821–1827 |url=https://www.jstor.org/stable/1838110 |journal=The American Historical Review |volume=33 |issue=1 |pages=44–63 |doi=10.2307/1838110 |jstor=1838110 |issn=0002-8762 }} * {{cite book |last1=Elkins |first1=Stanley M. |last2=McKitrick |first2=Eric L. |isbn=978-0195068900 |title=The Age of Federalism |publisher=Oxford University Press |year=1993 |ref=Elkins93 |url=https://archive.org/details/ageoffederalism00elki }} * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |author-link=Joseph Ellis |isbn=978-0679444909 |title=American Sphinx: The Character of Thomas Jefferson |publisher=Alfred A. Knopf |year=1996 |ref=Ellis96 |url=https://books.google.com/books?id=VHV_ozRD6ycC }} [https://archive.org/details/americansphinx00jose online free] * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |title=Thomas Jefferson: Genius of Liberty |author-mask=2 |year=2000 |publisher=Viking Studio |isbn=978-0670889334 |url=https://archive.org/details/isbn_9780670889334 |ref=Ellis00 }} * {{cite book|last=Ellis|first=Joseph J.|title=Founding Brothers: The Revolutionary Generation|url=https://books.google.com/books?id=lsPztgGkYYgC|year=2003|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-1400077687|author-mask=2|ref=Ellis03}} * {{cite book |last=Ellis |first=Joseph J. |author-mask=2 |isbn=978-0307263698 |title=American Creation: Triumphs and Tragedies in the Founding of the Republic |publisher=Random House LLC |year=2008 |ref=Ellis2008 |url=https://books.google.com/books?id=UpSqADt2XzwC }} * {{cite book |last=Ferling |first=John |author-link=John E. Ferling |isbn=978-0195134094 |title=Setting the World Ablaze: Washington, Adams, Jefferson, and the American Revolution |publisher=Oxford University Press |year=2000 |ref=Ferling2000 |url=https://archive.org/details/settingworldabla00john }} * {{cite book |last=Ferling |first=John |author-mask=2 |title=Adams vs. Jefferson: The Tumultuous Election of 1800 |year=2004 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195167719 |ref=Ferling04 |url=https://archive.org/details/adamsvsjefferson00ferl }} * {{Cite journal |last=Finkelman |first=Paul |author-link=Paul Finkelman|title=Evading the Ordinance: The Persistence of Bondage in Indiana and Illinois |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-early-republic_spring-1989_9_1/page/21 |journal=Journal of the Early Republic |doi=10.2307/3123523 |year=1989 |ref=Finkelman1989 |volume=9 |issue=1 |pages=21–51 |jstor=3123523 }} * {{cite book|editor-last=Finkelman|editor-first=Paul|ref=Finkelman2006|title=The Encyclopedia of American Civil Liberties A-F Index|publisher=Taylor & Francis Group|volume=1|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=UVgKAgAAQBAJ|isbn=978-1135947040}} * {{cite magazine|last=Finkelman|first=Paul|title=Thomas Jefferson and Antislavery: The Myth Goes On|url=http://www.studythepast.com/4333_spring12/materials/thomas%20jefferson%20and%20antislavery%20_%20the%20myth%20goes%20on%20_%20paul%20finkelman.pdf|magazine=The Virginia Magazine of History and Biography|publisher=Virginia Historical Society|volume=102|number=2|pages=193–228|date=April 1994|ref=Finkelman1994}} * {{cite journal|ref=Foster |last1=Foster |first1=Eugene A.|date=November 5, 1998 |title=Jefferson fathered slave's last child |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-11-05_396_6706/page/27 |journal=Nature |volume= 396|issue=6706 |pages=27–28 |doi=10.1038/23835 |display-authors=etal |pmid=9817200|bibcode=1998Natur.396...27F |s2cid=4424562 }} * {{cite encyclopedia |year=2003 |encyclopedia=International Encyclopedia of Linguistics |url=https://books.google.com/books?id=sl_dDVctycgC |editor-first=William J. |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195139778 |editor-last=Frawley |ref=Frawley |title=International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set }} * {{cite book|last=Freehling|first=William W.|title=The Louisiana Purchase and American Expansion, 1803–1898 The Louisiana Purchase and the Coming of the Civil War|pages=69–82|editor-first1=Sanford|editor-last1=Levinson|editor-first2=Bartholomew H.|editor-last2=Sparrow|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc.|ref=Freehling05|date=2005|isbn=978-0742549838|url=https://books.google.com/books?id=ayINMX_RtkEC}} * {{cite book |last=Freeman|first=Joanne B.|author-link=Joanne B. Freeman|ref=Freeman1|title=The Cambridge Companion to Thomas Jefferson|editor-first=Frank|editor-last=Shuffelton| publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=978-0521867313}} * Gish, Dustin, and Daniel Klinghard. ''Thomas Jefferson and the Science of Republican Government: A Political Biography of Notes on the State of Virginia'' (Cambridge University Press, 2017) [https://www.amazon.com/Thomas-Jefferson-Science-Republican-Government/dp/1107157366/ excerpt]. * {{cite book |last=Fremont-Barnes |first=Gregory |title=The Wars of the Barbary Pirates: To the Shores of Tripoli – The Rise of the US Navy and Marines |publisher=Osprey Publishing |year=2006 |isbn=978-1846030307 |ref=Fremont-Barnes |url=https://books.google.com/books?id=fQJI5cX-klYC }} * {{cite book|last1=Golden|first1=James L.|last2=Golden|first2=Alan L.|title=Thomas Jefferson and the Rhetoric of Virtue|url=https://books.google.com/books?id=0_P7VTCiGv4C&pg=PA60|year=2002|publisher=Rowman & Littlefield|ref=Golden|isbn=978-0742520806}} * {{cite book |last=Gordon-Reed |first=Annette |isbn=978-0813916989 |title=Thomas Jefferson and Sally Hemings: An American Controversy |author-link=Annette Gordon-Reed |publisher=University Press of Virginia |year=1997 |ref=Reed97 |url=https://books.google.com/books?id=hk86gGtn8sUC }} * {{cite book |title=The Hemingses of Monticello: An American Family |first=Annette |last=Gordon-Reed |year=2008 |author-mask=2 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0393064773 |ref=Gordon08 |url=https://books.google.com/books?id=0rucDU2Xa6gC }} * {{cite web |last=Gordon-Reed |first=Annette |title=Thomas Jefferson's Vision of Equality Was Not All-Inclusive. But It Was Transformative |url=https://time.com/5783989/thomas-jefferson-all-men-created-equal/ |ref=Gordon-Reed (February 20, 2020) |date=February 20, 2020 |access-date=March 11, 2022 |archive-date=March 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312062603/https://time.com/5783989/thomas-jefferson-all-men-created-equal/ |url-status=dead }} * {{cite book |last=Greider |first=William |title=Who Will Tell the People |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1439128749 |year=2010 |ref=Greider2010 |url=https://books.google.com/books?id=-7JU3Xk3NTgC }} * {{cite book |last=Halliday |first=E. M. |isbn=978-0060197933 |title=Understanding Thomas Jefferson |publisher=Harper Collins |year=2009 |ref=Halliday09 |url=https://archive.org/details/understandingtho00hall }} * {{Cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/296815536 |title=Autobiography and Archive: Franklin, Jefferson, and the Revised Self |last=Hamelman |first=Steven |date=January 1, 2002 |journal=Midwest Quarterly |ref=self }} * {{cite book|last=Harrison|first=John Houston|title=Settlers by the Long Grey Trail: Some Pioneers to Old Augusta County, Virginia, and Their Descendants of the Family of Harrison and Allied Lines|url=https://books.google.com/books?id=v6S01V7Ho08C|year=1935|publisher=Genealogical Publishing Com|isbn=978-0806306643|ref=Harrison}} * {{cite book |last=Hart |first=Charles Henry |ref=Hart |title=Browere's Life Masks of Great Americans |publisher=De Vinne Press for Doubleday and McClure Company |year=1899 |url=https://books.google.com/books?id=WE5IAAAAMAAJ }} * {{cite book |last=Hayes |first=Kevin J. |isbn=978-0195307580 |title=The Road to Monticello: The Life and Mind of Thomas Jefferson |publisher=Oxford University Press |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=MFSm22FPS-sC |ref=Hayes }} * {{cite book |title=The Unfinished Revolution: Education and Politics in the Thought of Thomas Jefferson |last=Hellenbrand |first=Harold |publisher=Associated University Presse |year=1990 |isbn=978-0874133707 |url=https://books.google.com/books?id=a8rnKqvaiYMC |ref=Hellenbrand }} * {{cite book |last=Helo |first=Ari |title=Thomas Jefferson's Ethics and the Politics of Human Progress: The Morality of a Slaveholder |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=6EM0AgAAQBAJ |ref=Helo |isbn=978-1107435551 }} * {{cite book |last=Hendricks |first=Nancy |title=America's First Ladies |publisher=ABC-CLIO, LLC |date=2015 |isbn=978-1610698832 }} * {{cite book |title=From Colony to Superpower: U.S. Foreign Relations since 1776 |last=Herring |first=George C. |year=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199743773 |url=https://books.google.com/books?id=fODT-qOVoiIC }} * {{cite book|last=Hogan|first=Pendleton|title=The Lawn: A Guide to Jefferson's University|url=https://archive.org/details/lawnguidetojeffe00hoga|year=1987|publisher=University Press of Virginia|isbn=978-0813911090|ref=Hogan87}} * {{cite book|last=Howe|first=Daniel Walker|title=Making the American Self: Jonathan Edwards to Abraham Lincoln|url=https://books.google.com/books?id=Z4cEPMc7OkcC|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199740796|ref=Howe09}} * {{Cite book |last=Hyland |first=William G |title=In Defense of Thomas Jefferson: The Sally Hemings Sex Scandal |publisher=Carolina Academic Press |year=2009 |isbn=978-0890890851 |url=https://books.google.com/books?id=BjtCG8vVQEEC |ref=Hyland2009 }} * {{Cite thesis |last=Jacavone |first=Jared |date=2017 |title=The Paid Vote: America's Neutrality During the Greek War for Independence |url=https://digitalcommons.uri.edu/theses/1011 |type=MA thesis |publisher=University of Rhode Island |doi=10.23860/thesis-jacavone-jared-2017 |doi-access=free }} * {{cite book |first=Lawrence S. |last=Kaplan |year=1999 |title=Thomas Jefferson: Westward the Course of Empire |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0842026307 |url=https://books.google.com/books?id=zYauSvP9j40C |ref=Kaplan }} * {{Cite book |last1=Kaufman |first1=Will |url=https://books.google.com/books?id=HbBbn3x7PZsC |title=Britain and the Americas: Culture, Politics, and History |last2=Macpherson |first2=Heidi Slettedahl |date=2005 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-431-8 |language=en }} * {{cite book|last=Keyssar|first=Alexander|url=https://books.google.com/books?id=UijIgQP0xF8C|title=The Right to Vote: The Contested History of Democracy in the United States|publisher=Basic Books|year=2009|isbn=978-0465010141|ref=Keyssar}} * {{cite book |last=Maier |first=Pauline |author-link=Pauline Maier |ref=Maier |isbn=978-0679454922 |title=American Scripture: Making the Declaration of Independence |publisher=Knopf |url=https://archive.org/details/americanscriptur00maie |year=1997 }} * {{cite book |chapter=Jefferson, Thomas |title=Dictionary of American Biography |chapter-url=https://archive.org/stream/dictionaryofamer10ilamer#page/17/mode/1up |editor=Malone, Dumas |editor-link=Dumas Malone |pages=17–35 |year=1933 |volume=10 |publisher=Charles Scribner's Sons |ref=Malone1933 }} * [[Dumas Malone|Malone, Dumas]]. ''Jefferson'' (6 vol. 1948–1981) ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |author-mask=2 |oclc=1823927 |title=Jefferson, The Virginian |volume=1|series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little Brown |year=1948 |ref=Malone48}}, [[:iarchive:jeffersonhistime01malo|Ebook]] ** {{cite book|last=Malone|first=Dumas|author-link=Dumas Malone|author-mask=2|title=Jefferson and the Rights of Man|volume=2|publisher=Little Brown|year=1951|ref=Malone51|series=[[Jefferson and His Time]]}} ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |author-mask=2 |title=Jefferson and the Ordeal of Liberty |volume=3 |series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little, Brown |year=1962 |isbn=978-0316544757 |ref=Malone62 |url=https://books.google.com/books?id=EzwR7AeEbMsC }} ** {{cite book|last=Malone|first=Dumas|author-mask=2|title=Jefferson the President: First Term, 1801–1805|volume=4|publisher=Little Brown|year=1970|series=[[Jefferson and His Time]]|ref=Malone70}} ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |author-mask=2 |ref=Malone74 |oclc=1929523 |title=Jefferson the President: Second Term, 1805–1809 |volume=5 |series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little Brown |year=1974}} ** {{cite book |last=Malone |first=Dumas |author-mask=2 |isbn=978-0316544788 |title=The Sage of Monticello |volume=6 |series=[[Jefferson and His Time]] |publisher=Little Brown |year=1981 |url=https://archive.org/details/sageofmonticello00malo |ref=Malone81 }} * {{cite book|last=Mapp|first=Alf J.|title=Jefferson: Passionate Pilgrim|publisher=Rowman & Littlefield|year=1991|url=https://books.google.com/books?id=COoWAQAACAAJ|isbn=978-0517098882|ref=Mapp}} * {{Cite book |last=Mayer |first=David N. |title=The Constitutional Thought of Thomas Jefferson (Constitutionalism and Democracy) |publisher=University of Virginia Press |year=1994 |isbn=978-0813914855 |url=https://books.google.com/books?id=2CQQAQAAMAAJ |ref=Mayer2 }} * {{cite book |last=McCullough |first=David |ref=McCullough |isbn=978-1471104527 |title=John Adams |publisher=Simon & Schuster |url=https://books.google.com/books?id=s-sTrTHz8oMC |year=2001 }} * {{cite book |last=McDonald |first=Robert M. S. |ref=McDonald |isbn=978-0813922980 |title=Thomas Jefferson's Military Academy: Founding West Point |series=Jeffersonian America |publisher=University of Virginia Press |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=-Ry8MfiPuM8C }} * {{cite book |last=McEwan |first=Barbara |isbn=978-0899506333 |title=Thomas Jefferson, Farmer |publisher=McFarland |year=1991 |ref=McEwan |url=https://books.google.com/books?id=vvR2AAAAMAAJ }} * {{cite book |last=Meacham |first=Jon |author-link=Jon Meacham |title=Thomas Jefferson: The Art of Power |publisher=Random House LLC |year=2012 |isbn=978-0679645368 |url=https://archive.org/details/thomasjeffersona0000meac/mode/2up |ref=Meacham }} * {{cite book |last=Meacham |first=Jon |title=Thomas Jefferson: The Art of Power |publisher=Random House Trade Paperbacks |date=2013 |isbn=978-0812979480 |format=Paperback |author-mask=2 |url=https://books.google.com/books?id=7QBwDwAAQBAJ }} * {{cite book |last=Miller |first=John Chester |isbn=978-0452005303 |title=The Wolf by the Ears: Thomas Jefferson and Slavery |publisher=University of Virginia Press |year=1980 |url=https://books.google.com/books?id=f8uPu4CwaicC |ref=Miller80 }} * {{cite book |last=Miller |first=Robert J. |isbn=978-0803215986 |title=Native America, Discovered and Conquered: Thomas Jefferson, Lewis & Clark, and Manifest Destiny |publisher=University of Nebraska Press |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=ccnP7tWU7hwC |ref=Miller08 }} * Mott, Frank Luther. (1943) ''Jefferson and the press'' (LSU Press) [https://archive.org/details/jeffersonpress0000mott/page/n2/mode/thumb online] * {{cite book|last=Onuf|first=Peters S.|title=Jefferson's Empire: The Language of American Nationhood|url=https://books.google.com/books?id=lyj04Yksc1kC&pg=PA73|year=2000|publisher=U of Virginia Press|ref=Onuf2000|isbn=978-0813922041}} * {{cite book |title=The Mind of Thomas Jefferson |first=Peter S. |last=Onuf |publisher=University of Virginia Press |year=2007 |isbn=978-0813926117 |ref=Onuf07 |url=https://books.google.com/books?id=VB4m0M6nn2sC |author-mask=2 }} * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |title=The Jefferson Image in the American Mind |year=1960 |publisher=University of Virginia Press |isbn=978-0813918518 |ref=Peterson60 |url=https://books.google.com/books?id=0QNrZoAgGAsC }} * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |author-link=Merrill D. Peterson |isbn=978-0195000542 |author-mask=2 |title=Thomas Jefferson and the New Nation; a Biography |publisher=Oxford University Press |year=1970 |ref=Peterson70 |url=https://books.google.com/books?id=XcOXEb0O4-UC }} * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |author-mask=2 |chapter=Thomas Jefferson |editor-last=Graff |editor-first=Henry |title=The Presidents: A Reference History |edition=7th |publisher=Charles Scribner's Sons|year=2002 |pages=39–56 |ref=Peterson2002}} * {{cite encyclopedia |year=1997 |title=Northwest Ordinance (1787) |encyclopedia=The Historical Encyclopedia of World Slavery |publisher=ABC-CLIO |url=https://books.google.com/books?id=ATq5_6h2AT0C&pg=PA474 |last=Phillips |first=Julieanne |editor-first=Junius |editor-last=Rodriguez |editor-link=Junius Rodriguez |pages=473–474 |ref=Phillips |isbn=978-0874368857 }} * {{Cite book |last=Randall |first=Willard Sterne |title=Thomas Jefferson: A Life |ref=Randall |publisher=Harper Collins |year=1994 |isbn=978-0060976170 |url=https://archive.org/details/thomasjeffersonl00rand }}, popular history; weak after 1790. * {{Cite magazine |last=Randall |first=Willard Sterne |title=Thomas Jefferson Takes A Vacation |url=https://www.americanheritage.com/thomas-jefferson-takes-vacation |magazine=American Heritage |volume=47 |issue=4 |date=1996 |ref=Randall 1996 }} * {{cite book |last=Rodriguez |first=Junius |title=The Louisiana Purchase: a historical and geographical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2002 |isbn=978-1576071885 |ref=Rodriguez |url=https://books.google.com/books?id=Qs7GAwwdzyQC }} * {{cite book |last=Stewart |first=John J. |year=1997 |title=Thomas Jefferson: Forerunner to the Restoration |publisher=Cedar Fort |isbn=978-0-88290-605-8 |url=https://archive.org/details/thomasjeffersonf0000stew/page/39/mode/1up |ref=Stewart97 }} * {{cite book|last=Sheehan|first=Bernard|title=Seeds of Extinction: Jeffersonian Philanthropy and the American Indian|publisher=W. W. Norton & Company|year=1974|isbn=978-0393007169|ref=Sheehan74|url=https://books.google.com/books?id=0zKAg9_ZOs0C}} * {{cite book |last=Scythes |first=James |title=The Encyclopedia of the Wars of the Early American Republic, 1783–1812 A Political, Social, and Military History |editor-first=Spencer C. |editor-last=Tucker |publisher=ABC-CLIO|year=2014|isbn=978-1598841565|ref=Scythes1}} * {{cite book|last=Shuffelton|first=Frank|ref=Shuffelton|chapter=Introduction|editor=Jefferson, Thomas.|title=Notes on the State of Virginia|publisher=Penguin|year=1974|isbn=978-0140436679|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9aHawVmF_lgC|url=https://archive.org/details/notesonstateofv000jeff}} * {{cite book |title=Encyclopedia of African American Politics |first=Robert C. |last=Smith |url=https://books.google.com/books?id=Kb0sFxQ6yHoC |publisher=Infobase Publishing, 433 pages |year=2003 |ref=Smith2003 |isbn=978-1438130194 }} * {{Cite book |last=Tucker |first=George |author-link=George Tucker (politician) |title=The Life of Thomas Jefferson, Third President of the United States; 2 vol. |publisher=Carey, Lea & Blanchard |year=1837|ref=Tucker37}} * {{cite book |last=Tucker |first=Robert W. |author-mask=2 |title=Empire of Liberty: The Statecraft of Thomas Jefferson |publisher=Cogliano Press |year=1990 |ref=Tucker90 |url=https://books.google.com/books?id=Y0EFEU0BEe8C |isbn=978-0198022763 }} * {{cite book |editor-last=Urofsky |editor-first=Melvin I. |title=Biographical Encyclopedia of the Supreme Court: The Lives and Legal Philosophies of the Justices |publisher=CQ Press |year=2006 |ref=Urofsky |url=https://books.google.com/books?id=4V12AwAAQBAJ |isbn=978-1452267289 }} * {{cite book |title=Master of the Mountain: Thomas Jefferson and his slaves |last=Wiencek |first=Henry |author-link=Henry Wiencek |year=2012 |publisher=Macmillan |ref=Wiencek12}} * {{cite book |title=The Rise of American Democracy |last=Wilentz |first=Sean|author-link=Sean Wilentz |year=2005 |ref=Wilentz |pages=108–111 |publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0393058208}} * {{cite book |last=Wilson |first=Steven Harmon |title=The U.S. Justice System: Law and constitution in early America |publisher=ABC-CLIO |year=2012 |url=https://books.google.com/books?id=Snia9Kt7rokC |ref=Wilson2012 |isbn=978-1598843040 }} * {{cite book |last=Wood |first=Gordon S |author-link=Gordon S. Wood |isbn=978-1594200939 |title=Revolutionary Characters: What Made the Founders Different |publisher=Penguin Press |year=2006 |ref=Wood2006 |url=https://archive.org/details/revolutionarycha00gord }} * {{cite book |last=Wood |first=Gordon S |author-mask=2 |isbn=978-0195039146 |title=Empire of Liberty: A History of the Early Republic, 1789–1815 |publisher=Oxford University Press |year=2010 |ref=Wood2010 |url=https://archive.org/details/empireoflibertyh00wood }} * {{cite book |last=Wood |first=Gordon S. |author-mask=2 |isbn=978-1594202902 |title=The Idea of America: Reflections on the Birth of the United States |publisher=Penguin Press |year=2011 |url=https://archive.org/details/ideaofamericaref00wood_0 |ref=Wood2011 }} {{Refend}} ===थोमस जेफरसन फाउन्डेसन स्रोत=== {{Refbegin|30em}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/american-philosophical-society|title=American Philosophical Society|access-date=July 25, 2016|ref=TJFAPS}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/coded-messages|title=Coded Messages|access-date=July 22, 2016|ref=TJFCode|archive-date=August 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820162554/https://www.monticello.org/site/jefferson/coded-messages|url-status=dead}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/embargo-1807|title=Embargo of 1807|access-date=July 22, 2016|ref=TJFEmbargo}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/i-rise-sun|title=I Rise with the Sun|access-date=July 22, 2016|ref=TJFRise|archive-date=August 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801125705/https://www.monticello.org/site/jefferson/i-rise-sun|url-status=dead}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/italy#Language |title=Italy – Language |access-date=July 25, 2016 |ref=TJFItaly }} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/james-madison|title=James Madison|access-date=July 22, 2016|ref=TJFMadison|archive-date=August 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814132006/https://www.monticello.org/site/jefferson/james-madison|url-status=dead}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/slavery-at-monticello/liberty-slavery/jeffersons-antislavery-actions|title=Jefferson's Antislavery Actions|access-date=July 24, 2016|ref=TJFAntiSlaveryActions}} * {{cite web |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/jeffersons-religious-beliefs |title=Jefferson's Religious Beliefs |publisher=Thomas Jefferson Foundation |access-date=April 26, 2022 |ref=Jefferson's Religious Beliefs }} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/maria-cosway-engraving|title=Maria Cosway (Engraving)|access-date=July 21, 2016|ref=TJFMariaCosway}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/minority-report-monticello-research-committee-thomas-jefferson-and-sally|title=Minority Report of the Monticello Research Committee on Thomas Jefferson and Sally Hemings|access-date=July 25, 2016|ref=TJFMinority|archive-date=August 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809221202/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/minority-report-monticello-research-committee-thomas-jefferson-and-sally|url-status=dead}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#when |title=Monticello construction chronology |access-date=July 17, 2016 |ref=TJFHouseConstruction |archive-date=August 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820121330/https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#when |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#who |title=Monticello (House) FAQ – Who built the house? |access-date=July 17, 2016 |ref=TJFSlaveBuilders |archive-date=August 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820121330/https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/monticello-house-faq#who |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/nailery |title=Nailery |access-date=July 24, 2016 |ref=TJFNailery |archive-date=August 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820140204/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/nailery |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/jefferson/president-jefferson-and-indian-nations |title=President Jefferson and the Indian Nations |access-date=July 22, 2016 |ref=TJFIndian Nations |archive-date=November 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101081707/https://www.monticello.org/site/jefferson/president-jefferson-and-indian-nations |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/public-speaking |title=Public Speaking |access-date=July 25, 2016 |ref=TJFSpeaking }} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/quotations-slavery-and-emancipation-0|title=Quotations on Slavery and Emancipation|access-date=July 24, 2016|ref=TJFSlaveryQuotes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820182518/https://www.monticello.org/site/jefferson/quotations-slavery-and-emancipation-0|archive-date=August 20, 2016|url-status=dead}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/vi-conclusions|title=Report of the Research Committee on Thomas Jefferson and Sally Hemings – Conclusions|access-date=July 25, 2016|ref=TJFConclusions|archive-date=August 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820164342/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/vi-conclusions|url-status=dead}} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/sale-monticello |title=Sale of Monticello |access-date=July 16, 2016 |ref=TJFSale |archive-date=August 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820131517/https://www.monticello.org/site/house-and-gardens/sale-monticello |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/slave-dwellings |title=Slave Dwellings |access-date=July 16, 2016 |ref=TJFSlaveDwellings |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054218/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/slave-dwellings |archive-date=March 4, 2016 |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/frequently-asked-questions-about-slavery-monticello |title=Slavery at Monticello FAQ – Property |access-date=July 24, 2016 |ref=TJFSlaveryFAQ |archive-date=August 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809203651/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/frequently-asked-questions-about-slavery-monticello |url-status=dead }} * {{cite web |publisher=Thomas Jefferson Foundation |url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/work |title=Slavery at Monticello FAQ – Work |access-date=July 24, 2016 |ref=TJFSlaveryWork |archive-date=August 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820144647/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/work |url-status=dead }} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/spanish-language|title=Spanish Language|access-date=July 25, 2016|ref=TJFSpanish}} * {{cite web|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/thomas-jefferson-brief-biography|title=Thomas Jefferson: A Brief Biography|publisher=Thomas Jefferson Foundation|access-date=July 24, 2016|ref=TJFBio}} * {{cite web|url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/thomas-jefferson-and-sally-hemings-brief-account|title=Thomas Jefferson and Sally Hemings: A Brief Account|publisher=Thomas Jefferson Foundation|access-date=July 25, 2016|ref=TJFSally|archive-date=March 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190326130952/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/thomas-jefferson-and-sally-hemings-brief-account|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/thomas-jefferson-and-slavery|title=Thomas Jefferson and Slavery|publisher=Thomas Jefferson Foundation|access-date=May 5, 2016|ref=TJFslavery|archive-date=March 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326154550/https://www.monticello.org/site/plantation-and-slavery/thomas-jefferson-and-slavery|url-status=dead}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/jefferson/thomas-jeffersons-enlightenment-and-american-indians|title=Thomas Jefferson's Enlightenment and American Indians|access-date=July 20, 2016|ref=TJFEnlightenment|archive-date=March 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306212254/https://www.monticello.org/site/jefferson/thomas-jeffersons-enlightenment-and-american-indians|url-status=dead}} * {{cite web|publisher=Thomas Jefferson Foundation|url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/jeffersons-religious-beliefs|title=Thomas Jefferson's Religious Beliefs|access-date=July 24, 2016|ref=TJFReligion}} {{Refend}} ===प्राथमिक स्रोतहरू=== {{Refbegin|30em}} * [https://jeffersonpapers.princeton.edu/ ''The Papers of Thomas Jefferson, '' – the Princeton University Press edition of the correspondence and papers; vol 1 appeared in 1950; vol 41 (covering part of 1803) appeared in 2014.] ** [https://founders.archives.gov/about "Founders Online," searchable edition] * {{cite web |url=http://press-pubs.uchicago.edu/founders/documents/v1ch8s41.html |ref=UCP |title=Thomas Jefferson, Resolutions Relative to the Alien and Sedition Acts |last=Jefferson|first=Thomas|date=November 10, 1798 |work=The Founder's Constitution |publisher=University of Chicago Press |access-date=November 2, 2015 }} * {{cite book|first=Jefferson|last=Thomas|title=Autobiography of Thomas Jefferson 1743–1790|url=https://archive.org/stream/autobiographyoft00jeff#page/n5/mode/2up|ref=#Bio|date=1914|publisher=G.P. Putnam's Sons}} * {{cite web|url=https://guides.lib.virginia.edu/TJ |title=Thomas Jefferson|publisher=University of Virginia Library|access-date=September 2, 2009|ref=UVALibrary}} * {{cite book|first=Thomas|last=Jefferson|title=The Life and Writings of Thomas Jefferson|url=https://books.google.com/books?id=niMWAAAAYAAJ&pg=PA265|year=1900|pages=265–266 |ref=morals}} * {{cite book |title=Notes on the State of Virginia |year=1853 |publisher=J.W. Randolph |first=Thomas |last=Jefferson |author-mask=2 |ref=Jeff_Notes|url=https://books.google.com/books?id=DTWttRSMtbYC}} (Note: This was Jefferson's only book; numerous editions) * {{cite book |last=Peterson |first=Merrill D. |title=The Portable Thomas Jefferson |author-mask=2 |ref=Peterson77 |year=1977 |publisher=Penguin Press |isbn=978-1101127667|url=https://books.google.com/books?id=1hbAavG-aLEC}} * {{cite book |last1=Yarbrough |first1=Jean M.|last2=Jefferson |first2=Thomas |year=2006 |title=The Essential Jefferson |publisher=Hackett Publishing|isbn=978-1603843782 |ref=Yarbrough2006 |url=https://books.google.com/books?id=iQGA8iIpZxQC}} {{Refend}} ===वेब साइट स्रोत=== {{Refbegin|30em}} * {{cite web |title=Gathering Voices: Thomas Jefferson and Native America |publisher=American Philosophical Society |access-date=August 11, 2016 |url=http://apsmuseum.org/jefferson-and-native-america/ |ref=apsmuseum |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813155430/http://www.apsmuseum.org/jefferson-and-native-america/ |archive-date=August 13, 2016 |url-status=dead }} * {{cite web |title=Thomas Jefferson to Horatio G. Spafford, 17 March 1814 |url=https://founders.archives.gov/documents/Jefferson/03-07-02-0167 |publisher=U.S. Government: National Archives |ref=archives |access-date=March 25, 2019 }} * {{cite web |title=American President: A Reference Resource |publisher=University of Virginia: Miller Center |access-date=August 26, 2014 |url=http://millercenter.org/president/jefferson/essays/biography/print |ref=Miller |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826120146/http://millercenter.org/president/jefferson/essays/biography/print |archive-date=August 26, 2014 }} * {{cite web |url=https://jeffersondnastudy.com/background-dna-study/ |title=The Jefferson-Hemings DNA Study |first=Herbert |last=Barger |publisher=Jefferson DNA Study Group |access-date=April 4, 2012 |ref=Barger |date=October 15, 2008 }} * {{cite web |url=https://www.nps.gov/moru/learn/historyculture/carving-history.htm |title=Carving History |work=Mount Rushmore National Memorial |publisher=National Park Service |access-date=April 1, 2012 |ref=Rushmore }} * {{cite web |last=De Witte |first=Melissa |title=When Thomas Jefferson penned 'all men are created equal,' he did not mean individual equality, says Stanford scholar |url=https://news.stanford.edu/stories/2020/07/meaning-declaration-independence-changed-time |publisher=StandfordReport |date=July 1, 2020 |ref=De Witte (2020) |access-date=October 4, 2024 }} * {{cite web|last=Finkelman|first=Paul|work=[[The New York Times]]|title=The Monster of Monticello|date=November 30, 2012|url=https://www.nytimes.com/2012/12/01/opinion/the-real-thomas-jefferson.html|ref=Finkelman2012|access-date=May 5, 2016}} * {{cite web|title=5-cent Jefferson|date=May 16, 2006|last=Haimann|first=Alexander T.|publisher=Arago, Smithsonian Institution|access-date=November 6, 2015|url=https://arago.si.edu/category_2027783.html|ref=Arago}} * {{cite web |url=https://www.loc.gov/exhibits/jefferson/jefflib.html |title=Jefferson's library |publisher=Library of Congress |access-date=October 25, 2015 |ref=Library |date=April 24, 2000 }} * {{cite web |url=https://www.usmint.gov/learn/coin-and-medal-programs?action=circnickel |title=Jefferson Nickel |ref=Nickel |publisher=U.S. Mint |access-date=November 6, 2015 }} * {{cite web |url=http://www.virginia.edu/academicalvillage/vision.html |title=Jefferson's Vision of the Academical Village |publisher=University of Virginia |date=October 14, 2010 |access-date=November 5, 2015 |ref=UVa2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225033224/http://www.virginia.edu/academicalvillage/vision.html |archive-date=December 25, 2015 }} * {{cite web |title=Martha Wayles Skelton Jefferson |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/about/first-ladies/marthajefferson |access-date=October 3, 2011 |via=[[NARA|National Archives]] |work=[[whitehouse.gov]] |ref=Skelton }} * {{cite web |url=http://www.americanancestors.org/StaticContent/articles?searchby=author&subquery=Gary%20Boyd%20Roberts&id=1090 |title=The Royal Descents of Jane Pierce, Alice and Edith Roosevelt, Helen Taft, Eleanor Roosevelt, and Barbara Bush |last=Roberts |first=Gary Boyd |date=April–May 1993 |website=American Ancestors |publisher=New England Historic Genealogical Society |access-date=October 29, 2015 |ref=Roberts93 }} * {{cite web |url=http://www.brookings.edu/blogs/fixgov/posts/2015/02/13-obama-measuring-presidential-greatness-vaughn-rottinghaus |title=Measuring Obama against the great presidents |last1=Rottinghaus |first1=Brandon |last2=Vaughn |first2=Justin S. |date=February 13, 2015 |publisher=Brookings Institution |access-date=October 30, 2015 |ref=Brookings }} * {{cite web |url=http://www.tjheritage.org/newscomfiles/front_matter_and_report.pdf |title=The Jefferson Hemings Controversy – Report of The Scholars Commission: Summary |pages=8–9, 11, 15–17 |orig-date=2001 |date=2011 |publisher=Thomas Jefferson Heritage Society |access-date=July 26, 2016 |ref=TJHS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918172601/http://www.tjheritage.org/newscomfiles/front_matter_and_report.pdf |archive-date=September 18, 2016 }} * {{cite web |url=http://www.siena.edu/pages/179.asp?item=2566 |title=Siena Poll: American Presidents |date=July 6, 2010 |publisher=Siena Research Institute |ref=Siena |access-date=October 30, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706090046/http://www.siena.edu/pages/179.asp?item=2566 |archive-date=July 6, 2010 }} * {{cite web | title=Thomas Jefferson: Biography | url=http://www.nps.gov/jeff/learn/historyculture/thomas-jefferson.htm | publisher=National Park Service | access-date=August 1, 2007 | ref=NPS }} * {{cite web |url=http://memory.loc.gov/ammem/collections/jefferson_papers/mtjtime1.html |title=The Thomas Jefferson Papers Timeline: 1743–1827 |access-date=July 19, 2009 |ref=LOCpapers }} * {{cite web |url=http://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/?action=jefferson |title=Thomas Jefferson Presidential $1 Coin |ref=TJCoin |publisher=U.S. Mint |access-date=November 6, 2015 |archive-date=August 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811040903/http://www.usmint.gov/mint_programs/$1coin/?action=jefferson |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://www.moneyfactory.gov/uscurrency/2note.html |ref=2note |title=U.S. Currency: $2 Note |publisher=U.S. Bureau of Engraving and Printing |access-date=November 6, 2015 }} * {{cite web |title=The Life and Morals of Jesus of Nazareth |url=http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/JefJesu.html |year=1820 |access-date=August 12, 2010 |ref=Jesus }} * {{Cite web |title=Bookquick/"The Autobiography of Thomas Jefferson, 1743–1790" {{!}} Penn Current |url=http://www.upenn.edu/pennnews/current/node/2526 |access-date=December 12, 2015 |ref=Bio |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071801/http://www.upenn.edu/pennnews/current/node/2526 |archive-date=December 8, 2015 }} * {{cite web |title=Jefferson Thomas and the Practice of_Law, Three cases |last=Konig |first=David T. |url=http://www.encyclopediavirginia.org/Jefferson_Thomas_and_the_Practice_of_Law#its4%20Jefferson%20Thomas%20Jefferson%20and%20the%20Practice%20of%20Law%20Three%20Cases |access-date=January 28, 2016 |ref=Konig1 |archive-date=January 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131032052/http://www.encyclopediavirginia.org/Jefferson_Thomas_and_the_Practice_of_Law#its4%20Jefferson%20Thomas%20Jefferson%20and%20the%20Practice%20of%20Law%20Three%20Cases |url-status=dead }} * {{cite web|title=The Burr Conspiracy|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/duel/sfeature/burrconspiracy.html|publisher=PBS American Experience|date=2000|ref=TBC 2000|access-date=May 23, 2016}} * {{cite web |title=Thomas Jefferson and the Issue of Character |year=1992 |last=Wilson |first=Douglas L. |website=[[The Atlantic]] |access-date=May 22, 2016 |url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/96oct/obrien/charactr.htm |ref=Wilson16 }} * {{cite web|title=Thomas Jefferson's descendants unite over a troubled past|url=https://www.cbsnews.com/news/thomas-jefferson-sally-hemings-descendants-unite-over-a-troubled-past/|work=CBS News|date=February 14, 2019|access-date=September 24, 2020|ref={{sfnRef|CBSNews2019}}}} * {{cite web |title=Thomas Jefferson and Sally Hemings A Brief Account |url=https://www.monticello.org/thomas-jefferson/jefferson-slavery/thomas-jefferson-and-sally-hemings-a-brief-account/ |access-date=October 4, 2020 |website=monticello.org |ref={{sfnRef|Thomas Jefferson and Sally Hemings A Brief Account}} }} * {{cite web|last=Peter|first=Carlson|title=The Bible According to Thomas Jefferson|url=https://www.historynet.com/bible-according-thomas-jefferson/|website=historynet.com|date=September 27, 2017|access-date=May 14, 2022|ref=Carlson (September 27, 2017)}} {{refend}} {{Authority control}} {{Commonscat|Thomas Jefferson}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:अमेरिकाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवनी]] [[श्रेणी:विश्वका चर्चित व्यक्तित्वहरू]] s2x210lzybwrcldraeooi983ij4mh74 0 25855 267920 263906 2026-08-19T09:19:18Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267920 wikitext text/x-wiki [[चित्र:सुखी परिवार.jpg|thumb|alt=सानो परिवार, सुखी परिवार|नानो परिवार, सुखी परिवार]] '''परिवार नियोजन''' परिवारको योजना हो। भावि पारिवारिक जीवनलाई स्वस्थ रे व्यबस्थित बनाइराख्दलाई के कसा नियोजक साधन तथा प्रबिधिको प्रयोग अद्दा, कति उमेरमी बच्चा जन्माउन्या, दुइ बच्चाको जन्मान्तर कति राख्दे, बाल बच्चाको हेरचाह तथा शिक्षा दिक्षाको ब्यबस्थापन कस्या अद्दा भण्या बिषयमी समय उगाबै सहि किसिमको योजना बनाई तसै अनसार पारिवारिक जीवन सन्चालन अद्दु परिवार नियोजन (पारिवारिक योजना) हो।<ref>{{cite journal |last1=Prata |first1=Ndola |title=The need for family planning |url=https://archive.org/details/sim_population-and-environment_2007-05_28_4-5/page/212 |journal=[[Population and Environment]] |date=2007 |volume=28 |issue=4–5 |pages=212–222 |doi=10.1007/s11111-007-0042-9|bibcode=2007PopEn..28..212P }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rosenzweig |first1=Mark R. |title=The New Palgrave Dictionary of Economics |date=2018 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |location=London |isbn=978-1-349-95189-5 |pages=4455–4458 |chapter-url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1057/978-1-349-95189-5_653 |language=en |chapter=Family Planning |doi=10.1057/978-1-349-95189-5_653}}</ref><ref>{{cite book |last1=ten Have |first1=Henk |last2=Patrão Neves |first2=Maria do Céu |title=Dictionary of Global Bioethics |date=2021 |publisher=[[Springer, Cham]] |isbn=978-3-030-54161-3 |pages=511 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-54161-3_251 |language=en |chapter=Family Planning (See Fertility Control) |doi=10.1007/978-3-030-54161-3_251}}</ref> परिवार योजनामी व्यक्तिले आफना जीवनसाथी सित चाहेका सन्तानका संख्या वा सन्तान नचाहन्या निर्णय वा बच्चा जन्माउने उचित उमेरको विचार अद्दा प्रक्रिया हो। परिवार योजना अद्दा निर्णयमी वैवाहिक अवस्था, पेशा वा रोजगारीको अवस्था, आर्थिक अवस्था लगायतका कुराअन भूमिका खेल्लु सक्दान। यदि दम्पत्ति यौन गतिविधिमी सक्रिय छन् भण्या, परिवार नियोजनामी गर्भनिरोधक रे अन्य प्रजनन नियन्त्रणका उपायअन प्रयोग अद्दु सक्दान्। गर्भनिरोधक बाहेकका परिवार योजना सम्बन्धी अन्य पक्षअनमा यौन शिक्षा, यौनमार्फत सर्ने संक्रमणको रोकथाम र व्यवस्थापन, गर्भधारणपूर्व परामर्श र व्यवस्थापन, तथा बाँझोपनको उपचार पर्दछन्। संयुक्त राष्ट्रसंघ र विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार, परिवार नियोजनमा गर्भधारणसम्म पुग्ने सेवाहरू पनि समावेश हुन्छन्। गर्भपात प्राथमिक विधि नभए पनि परिवार योजनाको एक रूप हो। परिवार नियोजन कहिलेकाहीँ गर्भनिरोधक प्रयोग र पहुँच को पर्यायवाची वा सान्त्वनात्मक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। तर यसले गर्भनिरोधक बाहेकका विधि र अभ्यासहरू पनि समेट्छन्। धेरैले गर्भनिरोधक प्रयोग गरेका हुन सक्छन् तर परिवार नियोजन प्राथमिक विषय नहुन सक्छन् (जस्तै, अविवाहित किशोरीहरू, पेशा निर्माणका क्रममा बच्चा जन्म स्थगित गरिरहेका युवा विवाहित जोडीहरू)। परिवार नियोजन शब्दले यस क्षेत्रको धेरै कामलाई समेट्ने सामान्य अर्थ पाएको छ। समकालीन परिवार योजनाका अवधारणाहरू प्रायः महिला र उनका प्रजनन सम्बन्धी निर्णयहरू लाई केन्द्रमा राख्छन्, किनभने विश्वका धेरै भागमा महिला सशक्तिकरण र प्रजनन स्वतन्त्रता को विचारलाई महत्त्व दिइएको छ। सामान्यतया यो महिला–पुरुष जोडीमा लागू हुन्छ, जसले बच्चाको संख्या सीमित गर्न वा गर्भधारणको समय नियन्त्रण गर्न चाहन्छन् (सन्तानको अन्तराल मिलाउने उपाय)। अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि परिवार योजनाले किशोरी जन्मदर र अविवाहित महिलाहरूको जन्मदर कम गर्न मद्दत गर्दछ। == यो लै हेर == [[यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार]] == सन्दर्भ सामग्रीअन == <references/> == भाईरका लिंकअन == {{Commonscat|Family planning}} [[श्रेणी:जनस्वास्थ्य]] [[श्रेणी:जनसङ्ख्या]] [[श्रेणी:प्रजनन स्वास्थ्य]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मी बनाइया लेखअन]] cuykvwz5nivcrfxi7hcwkht5eyx5yc2 0 25857 267919 264133 2026-08-19T09:18:17Z InternetArchiveBot 4668 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267919 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name=Urinary tract infection | image=Pyuria.JPG | caption=Multiple [[white blood cell|white cells]] seen in the urine of a person with a urinary tract infection using [[Urine microscopy#Microscopic examination|microscopy]] | field=[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] [[Urology]] | synonyms=Acute cystitis, simple cystitis, bladder infection, symptomatic bacteriuria | symptoms=Pain with [[urination]], frequent urination, feeling the need to urinate despite having an empty bladder<ref name=CDC2015/> | complications= | onset= | duration= | causes=Most often ''[[Escherichia coli]]''<ref name=Flo2015/> | risks=Catheterisation ([[foley catheter]]), female anatomy, sexual intercourse, [[diabetes mellitus|diabetes]], [[obesity]], family history<ref name=Flo2015/> | diagnosis=Based on symptoms, [[urine culture]]<ref name=Pylo2011/><ref name=Review08/> | differential=[[Vulvovaginitis]], [[urethritis]], [[pelvic inflammatory disease]], [[interstitial cystitis]],<ref>{{cite book| vauthors = Caterino JM, Kahan S |title=In a Page: Emergency medicine|date=2003|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9781405103572|page=95|url=https://books.google.com/books?id=O0LwFPZDKbsC&pg=PA95|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424173759/https://books.google.com/books?id=O0LwFPZDKbsC&pg=PA95|archive-date=24 April 2017}}</ref> [[kidney stone disease]]<ref name=statspe>{{cite journal | title = Urinary Tract Infection | journal = Statpearls | date = 2020 | pmid = 29261874 | vauthors = Bono MJ, Leslie SW, Reygaert WC }} [[File:CC-BY icon.svg|50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016050101/https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ |date=16 October 2017 }}.</ref> | prevention= | treatment=[[Antibiotic]]s ([[nitrofurantoin]] or [[trimethoprim/sulfamethoxazole]])<ref name=Sal2011/> | medication= | prognosis= | frequency=152{{nbsp}}million (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L }}</ref> | deaths=196,500 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR }}</ref> }} मुत्रनलीको संक्रमण यक संक्रमण हो जैले मुत्रनलीलाइ असर पाड़न्छ।<ref name="CDC2015">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/getsmart/community/for-patients/common-illnesses/uti.html|title=Urinary Tract Infection|date=17 April 2015|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222034940/http://www.cdc.gov/getsmart/community/for-patients/common-illnesses/uti.html|archive-date=22 February 2016|access-date=9 February 2016}}</ref> तल्ला मुत्रनली संक्रमणमैं मुत्राशय या मुत्रमार्ग (मुत्रमार्गको सूजन‍) पड़िसकन्छ भँण्या मल्ला मुत्रनली संक्रमणले मृगौला (पाइलोनेफ्राइटिस) लाइ असर पाड़िसकन्छ।<ref name="EM2011">{{Cite journal|date=August 2011|title=Diagnosis and management of urinary tract infection and pyelonephritis|url=https://archive.org/details/sim_emergency-medicine-clinics-of-north-america_2011-08_29_3/page/539|journal=Emergency Medicine Clinics of North America|volume=29|issue=3|pages=539–552|doi=10.1016/j.emc.2011.04.001|pmid=21782073}}</ref> तल्ला मूत्रमार्गका संक्रमणका लक्षणअनमैं सुप्राप्युबिक दुखाइ, पीडादायी पिसाब (डाइसुरिया), मूत्राशय खालि भयालै बेरबेरी पिसाब फेद्दाइ जानुपड्ड्या पड्डान।<ref name="CDC2015" /> अर्खिहड़, किड्नि सङ्क्रमणआ लक्षण ज्यादाअरि प्रणालीगत हुनान रे ज्वर या पेट दुखाइ का सङ्ङै तल्ला मुत्रमार्गआ सङ्क्रमणआ लक्षण धेकीनान।<ref name="EM2011" /> कभैकाइँ, पेशाब मैं खून लै धेकीसकन्छ।<ref name="Sal2011">{{Cite journal|date=June 2011|title=Urinary tract infections in women|journal=European Journal of Obstetrics, Gynecology, and Reproductive Biology|volume=156|issue=2|pages=131–136|doi=10.1016/j.ejogrb.2011.01.028|pmid=21349630}}</ref> बालक या बुढ़ा मान्सुनमाइँ लक्षण अस्पष्ट या विस्तृत होइसक्दान।<ref name="CDC2015" /><ref name="Elder2011">{{Cite journal|date=February 2011|title=Diagnosis and management of urinary infections in older people|journal=Clinical Medicine|volume=11|issue=1|pages=80–83|doi=10.7861/clinmedicine.11-1-80|pmc=5873814|pmid=21404794}}</ref> संक्रमणओ सबैहै सामान्य कारण एस्चेरिचिया कोलाई हो, पुइलै और ब्याक्टेरिया या ढुसि कभैकाइँ कारण होइसक्दान।<ref name="Flo2015">{{Cite journal|date=May 2015|title=Urinary tract infections: epidemiology, mechanisms of infection and treatment options|journal=Nature Reviews. Microbiology|volume=13|issue=5|pages=269–284|doi=10.1038/nrmicro3432|pmc=4457377|pmid=25853778}}</ref> जोखिमआ कारकअनमैं महिला शरीर रचना, यौन सम्पर्क, मधुमेह, मोटोपा, क्याथेटराइजेशन, रे पारिवारिक इतिहास समावेश छन्।<ref name="Flo2015" /> यौन सम्पर्क यक जोखिमओ कारक भयालै यै सङ्क्रमणलाइ यौन संचारित संक्रमण (STI) का रूपमा वर्गीकृत अरियाः आथिन।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YvskCwAAQBAJ&pg=PA272|title=Study Guide for Pathophysiology|date=2013|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323293181|edition=5|page=272|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216173856/https://books.google.com/books?id=YvskCwAAQBAJ&pg=PA272|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> पाइलोनेफ्राइटिस सामान्यतया मूत्राशयओ संक्रमण बड्याः कारणले हन्छ तब्लै यो रगतमैं उप्ज्याः ब्याक्टेरिया संक्रमणआ कारणले लै होइ सकन्छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mi3uBgAAQBAJ&pg=PA909|title=Introduction to Medical-Surgical Nursing|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9781455776412|page=909|access-date=17 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111182932/https://books.google.com/books?id=mi3uBgAAQBAJ&pg=PA909|archive-date=11 January 2023|url-status=live}}</ref> युवा स्वस्थ महिलाअनमैं निदान लक्षणअनआ आधारमैं मात्तरी लै अद्द सकीन्छ।<ref name="Review08">{{Cite journal|date=February 2008|title=Uncomplicated urinary tract infection in adults including uncomplicated pyelonephritis|url=https://archive.org/details/sim_urologic-clinics-of-north-america_2008-02_35_1/page/n14|journal=The Urologic Clinics of North America|volume=35|issue=1|pages=1–12, v|doi=10.1016/j.ucl.2007.09.004|pmid=18061019}}</ref> जन मान्सुनमैं लक्षण अस्पष्ट हुनान, उनरो निदान असजि होइ सकन्छ क्याइ कि उनमै संक्रमण नभया लै ब्याक्टेरिया रयाः होइ सक्दान।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tuy4zw5G4v4C&pg=PA474|title=Bennett & Brachman's hospital infections.|vauthors=Jarvis WR|date=2007|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781763837|edition=5th|location=Philadelphia|page=474|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216175245/https://books.google.com/books?id=tuy4zw5G4v4C&pg=PA474|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> जटिल मामलाअनमैं या उपचार असफल भयाबरे मूत्र संवर्धन उपयोगि होइ सकन्छ।<ref name="Pylo2011">{{Cite journal|date=September 2011|title=Diagnosis and treatment of acute pyelonephritis in women|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2011-09-01_84_5/page/519|journal=American Family Physician|volume=84|issue=5|pages=519–526|pmid=21888302}}</ref> [[चित्र:En.Wikipedia-VideoWiki-Urinary_tract_infection.webm|thumbtime=0:01|अङ्गुठाकार|भिडियो सारांश (script)]] ==सन्दर्भ सामग्रीन== {{reflist}} [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मी बनाइया लेखअन]] sy3lpr7w6n4o1cc8ffpysbly02w3y2r 0 26374 267918 265297 2026-08-19T09:15:27Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267918 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|हिन्दु देवी}} {{Infobox deity | type = हिन्दु | image = Kalighat Shitala.jpg | caption = [[ज्वरासुर]] माथि सवार शीतला देवी | name = शीतला | god_of = रोग-ब्याधि की देवी<ref>{{cite web |url=https://www.wisdomlib.org/definition/shitala | title=Shitala, Sitala, Śītalā, Sītala, Śītala: 24 definitions | date=3 August 2014 | access-date=6 August 2022 | archive-date=6 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220806054248/https://www.wisdomlib.org/definition/shitala | url-status=live }}</ref> | weapon = [[कुचो]], [[हाते पङ्खा]], कलश (रोग निको पारन्या औषधियुक्त पानी) | consort = [[शिव]] | affiliation = [[देवी]]<br />[[पार्वती]] | mount = ज्वरासुर (गधा) | festivals = [[शीतला अष्टमी]] }} '''शीतला''' (अर्थ: शीतलता) मुख्य रूप ले [[उत्तर भारत]] मा पूज्या जाण्या एक [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] [[देवी]] हती।<ref>Folk Religion: Change and Continuity Author Harvinder Singh Bhatti Publisher Rawat Publications, 2000 {{ISBN|9788170336082}}</ref> उलाई देवी [[पार्वती]] को अवतार मान्या जाण्छ। विश्वास छ कि उले ठेउला, घाउ-खटिरा, पिनास अणि अन्य धेरै रोग निको पारछिन् अणि विशेष रूप ले [[बिफर]] रोग संग सम्बन्धित हती। शीतला देवी को पूजा मङ्गलबार,<ref>{{Cite book |last=Chaudhari |first=Ram Gopal Singh |url=https://books.google.com/books?id=W88BAAAAMAAJ&q=Shitala+Tuesday |title=Rambles in Bihar |date=1917 |publisher=Express Press |language=en |access-date=31 May 2022 |archive-date=11 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711020524/https://books.google.com/books?id=W88BAAAAMAAJ&q=Shitala+Tuesday |url-status=live }}</ref> [[सप्तमी]] अणि [[अष्टमी]] मा गर्या जाण्छ, जुन सामान्यतया [[होली]] पछी [[चैत]] महिना मा पर्छ। सातौं अणि आठौं दिन मा मनाइने यी उत्सव लाई क्रमशः शीतला सप्तमी अणि [[शीतला अष्टमी]] भनिन्छ।<ref>{{cite news|title=Sheetala Saptami 2022|url=https://ndtv.in/faith/sheetala-saptami-2022-date-sheetala-saptami-katha-sheetala-saptami-puja-vidhi-2837673|date=24 March 2022|access-date=24 March 2022|archive-date=17 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217061901/https://ndtv.in/faith/sheetala-saptami-2022-date-sheetala-saptami-katha-sheetala-saptami-puja-vidhi-2837673|url-status=live}}</ref> == पौराणिक कथा == यी देवी लाई सामान्यतया आमा का रूप मा देखाया जाण्छ, जसले बालबालिका लाई छालाका रोग अणि [[बिफर]] जस्ता रोग बाट बचाउँछिन्। उलाई प्रजनन की देवी पनि मान्या जाण्छ, जसले महिला हरू लाई राम्रो पति अणि स्वस्थ सन्तान पाउन मद्दत गर्छिन्। उनको उपस्थिति लाई घर-परिवार को सुख-समृद्धि संग जोड्या जाण्छ अणि भक्त हरू को जीविकोपार्जन को रक्षा गर्या जाण्छ भन्ने विश्वास छ। साथै, राम्रो वर्षा ल्याउन अणि खडेरी, अनिकाल अणि गाईवस्तु का रोग रोकन का लागि पनि शीतला देवी को पूजा गर्या जाण्छ।<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=3 August 2014 |title=Shitala definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/shitala |access-date=6 August 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806054248/https://www.wisdomlib.org/definition/shitala |url-status=live }}</ref> ''[[स्कन्द पुराण]]'' का काशी खण्ड मा शीतला देवी ले बिफर जस्ता रोग निको पार्या वर्णन पाइन्छ:<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=12 October 2020 |title=The Greatness of Śītalā |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-skanda-purana/d/doc425583.html |access-date=6 August 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806054249/https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-skanda-purana/d/doc425583.html |url-status=live }}</ref> {{Blockquote|text=खटिरा अणि बिफर का फोका शान्त पारन अणि बालबालिका को भलाइ का लागि, भक्त हरू ले मुसुरो को दाल पिस्छन्। शीतला की कृपा ले बालबालिका रोगमुक्त हुन्छन्।|title=[[स्कन्द पुराण]]|source=अध्याय १२}} शीतला देवी का बारे मा पुराना [[बङ्गाली भाषा]] का कविता हरू सन् १६९० मा [[सप्तग्राम]] मा लेख्या ग्या हते। १८औँ शताब्दी मा [[मिदनापुर]], [[पश्चिम बङ्गाल]] मा पनि उनको पूजा को महत्त्व बढ्यो। त्यस समय [[मराठा साम्राज्य]] अणि [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच का संघर्ष का कारण बिफर फैलन्या अणि मृत्यु दर बढन्या घटना देख्या ग्या।<ref name=":0">{{Cite journal |last=Nicholas |first=Ralph W. |date=November 1981 |title=The Goddess Śītalā and Epidemic Smallpox in Bengal |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1981-11_41_1/page/21 |journal=The Journal of Asian Studies |volume=41 |issue=1 |pages=21–44 |doi=10.2307/2055600}}</ref> == शीतला पूजा == शीतला देवी को पूजा मुख्य रूप ले महिला हरू द्वारा शीतलाष्टमी का दिन गर्या जाण्छ। यो तिथि हिन्दु पात्रो का [[फागुन]] महिना को कृष्ण पक्ष को अष्टमी मा पर्छ। विश्वास अनुसार, अष्टमी अणि सप्तमी का दिन घर मा चुल्हो बाल्दैन अणि अघिल्लो दिन बनायेको चिसो (बासी) खाना प्रसाद का रूप मा खान्या परम्परा छ। यो शरीर लाई शीतल राखन अणि गर्मी बाट बचन का लागि गर्या जाण्छ।<ref>{{cite news|title=Sheetala Saptami significance|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/spirituality/religion/sheetala-saptami-2022-date-time-puja-vidhi-and-significance|date=21 March 2022|access-date=27 March 2022|archive-date=27 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327050308/https://www.amarujala.com/photo-gallery/spirituality/religion/sheetala-saptami-2022-date-time-puja-vidhi-and-significance|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Shitala Mata Pooja At Home - 2022.jpg|thumb|घर मा गर्या शीतला माता को पूजा]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिन्दु देवीदेवताहरू]] etmgyi9ml78czrkj3a2q8kxp9hs7z5u 0 26515 267925 265643 2026-08-19T09:27:27Z InternetArchiveBot 4668 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260819sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 267925 wikitext text/x-wiki {{infobox caste | caste_name = झर्रा | image = | caption = | jati = | classification = [[क्षेत्री]]क [[उपजाति]] | gotra = | veda = | kula_daivat = | kula_devi = | guru = | mantra = | nishan = | devak = | religions = [[हिन्दू धर्म]] | languages = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[संस्कृत]] | country = [[नेपाल]], भारत | state = | populated_states = | region = | India_migration = | population = | family_names = [[बस्नेत]]/[[बस्न्यात]], [[बिष्ट]], [[बोहरा]], [[बुढाथोकी]], [[चौहान]], [[कार्की]], [[कटुवाल]], [[खड्का]], [[कुँवर]], [[महत]], [[रावल]], [[राणाभाट]], [[राउत]], [[थापा]] | feudal_title = [[काजी (नेपाल)|काजी]] साहेब, [[दिवान]] साहेब, [[मुख्तियार]], चौतरिया आदि। यी सबै उपाधिहरू फरक प्रशासनिक पद हुन्। | heraldic_title = | lineage = | color = | throne = | victory_weapon = खुकुरी | endogamous = | notable_members = [[थापा]], [[बस्न्यात परिवार]], [[कुँवर परिवार]], [[थापा वंश]], [[अमरसिंह थापा परिवार]] | subdivisions = बहुथरिया<br />एकथरिया | related = ठकुरी, [[बाहुन]] | historical_grouping = [[टागाधारी]] जाति | disputed_grouping = | status = | education_reservation = छैन (अगाडि जाति) | employment_reservation = छैन | other_reservation = छैन | original_kingdom = [[खस राज्य]] | other_kingdom = [[गोरखा राज्य]], [[जुम्ला राज्य]] | official_website = | footnotes = }} '''झर्रा क्षेत्री''' ({{IPAc-en|ˈ|ʒ|ər|r|ɑː}}) [[खस समुदाय|खस]] जातीय समूह अन्तर्गत पर्ने [[क्षेत्री]] जातिक एक उपसमूह हुन्। झर्रा क्षेत्रीहरूले छ धागो भएको [[यज्ञोपवीत|जनै]] लगाउँछन्। ऐतिहासिक रूपमा उनीहरू [[इन्डो-आर्यन]] समुदायका मानिन्छन्। झर्रा समुदायभित्र [[बस्नेत]]/[[बस्न्यात]], [[थापा]], [[कार्की]], [[कुँवर]], [[खड्का]], [[कटुवाल]], [[रावत]], अणि [[बिष्ट]] लगायतका थरहरू पर्दछन्। == शब्दक उत्पत्ति अणि पृष्ठभूमि == {{Main|क्षेत्री}} “क्षेत्री” शब्द संस्कृतक “[[क्षत्रिय]]” शब्दबाट आयाक नेपाली रूप हो।<ref>{{cite journal |author-first=Richard |author-last = Burghart |title=The Formation of the Concept of Nation-State in Nepal |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1984-11_44_1/page/101 |journal=The Journal of Asian Studies |volume=44 |issue=1 |year=1984 |pages=101–125}}</ref> नेपालमा क्षेत्री अणि बाहुनहरूलाई “[[टागाधारी]]” अर्थात् जनै लगाउने द्विज जातिका रूपमा मानिन्छ। उनीहरू [[यज्ञोपवीत]] धारण गर्दछन्।<ref>{{Cite book | last = Adhikary | first =Surya Mani | title = The Khasa Kingdom: A trans-Himalayan empire of the middle age | year = 1997}}</ref> क्षेत्रीहरू [[पहाडी समुदाय]] अन्तर्गत पर्दछन् अणि उनीहरूक मातृभाषा [[नेपाली भाषा]] हो, जुन [[संस्कृत]]बाट धेरै प्रभावित छै। == संस्कृति अणि परम्परा == [[File:A_yagyopaveet_sanskar_upanayana_samskara.jpg|thumb|हिमाली क्षेत्रमा बालकलाई जनै दिइरहेको दृश्य]] क्षेत्री पुरुष अणि उनकै विधिवत् विवाह भयाक क्षेत्री पत्नीबाट जन्मेका सन्तानलाई “झर्रा” (अर्थात् शुद्ध) मानिन्छ। तर पहाडी बाहुन पुरुष अणि क्षेत्री महिलाबाट जन्मेका सन्तानलाई “थिमा” (अर्थात् मिश्रित) भनिन्छ।<ref>{{cite book |author-first=Lynn |author-last=Bennett |title = Himalayan Anthropology: The Indo-Tibetan Interface |year=1978 }}</ref> झर्रा बालकलाई हिन्दू संस्कारअन्तर्गत [[ब्रतबन्ध]] समारोहमा छ धागो भएको [[जनै]] दिइन्छ, जबकि थिमा बालकलाई तीन धागो भएको जनै मात्र दिइन्छ।<ref>{{cite book |author-first=Lynn |author-last=Bennett |title = Himalayan Anthropology: The Indo-Tibetan Interface |year=1978 }}</ref> थिमा छोराले झर्रा छोराको तुलनाम कम पुर्ख्यौली सम्पत्ति पाउने प्रचलन पनि रहिक्या थिया। === चर्चित व्यक्तित्व === * [[भीमसेन थापा]] * [[अभिमान सिंह बस्नेत]] * [[दिल्लीजंग थापा]] * [[अमरसिंह थापा]] * [[भक्ति थापा]] * [[बलनरसिंह कुँवर]] * [[स्वरूप सिंह कार्की]] * [[बलभद्र कुँवर]] * [[नेपालकी महारानी त्रिपुरासुन्दरी]] * [[माथबरसिंह थापा]] * [[प्यारजंग थापा]] * [[पूर्णचन्द्र थापा]] * [[सूर्यबहादुर थापा]] * [[रुक्माङ्गद कटुवाल]] * [[योगी नरहरिनाथ]] == सन्दर्भ == {{reflist}} == पुस्तकहरू == *{{Cite book | last = Adhikary | first =Surya Mani | title = The Khasa Kingdom: A trans-Himalayan empire of the middle age | publisher = Nirala Publications | year = 1997 | isbn = 8185693501 }} * {{cite book |author-first=Lynn |author-last=Bennett |title = Himalayan Anthropology: The Indo-Tibetan Interface |year=1978 |publisher=Walter de Gruyter }} *{{Cite book | title = People of Nepal | first = Dor Bahadur| last=Bista | year =1972 | publisher = Ratna Pustak Bhandar }} * {{cite journal |author-first=Richard |author-last = Burghart |title=The Formation of the Concept of Nation-State in Nepal |journal=The Journal of Asian Studies |volume=44 |issue=1 |year=1984 }} *{{cite book|title=Faces of Nepal |first=Harka B. |last=Gurung |publisher=Himal Books |year=1996 }} *{{citation|title=The Origins, Growth and Dissolution of Feudalism in Nepal |last=Pahari|first =Anup |year=1995 }} *{{cite book | title = A Study of the Family Support System | last = Sharma Upreti |first = Nayantara | year = 1979 }} *{{cite book | title = Dynamics of a hill society | last = Subba |first = Tanka Bahadur | year = 1989 }} *{{cite book | title = Changing Aspects of Modern Nepal | last = Iijima |first = Shigeru | year = 1977 }} [[Category:जाति व्यवस्था]] [[Category:खस समुदाय]] [[Category:नेपालका जातीय समूह]] 6uolxhf75ts0x82upztandrzpil39kp 0 26645 267915 2026-08-18T12:22:05Z Ramesh Deuba 3534 नयाँ लेख 267915 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = गुलजार | pronunciation = {{IPA|ur|ɡʊlzɑːɾ|}} | image = Gulzar 2008 - still 38227.jpg | caption = सन् २००८ मी गुलजार | native_name = | native_name_lang = | birth_name = सम्पूर्ण सिंह कालरा | birth_date = {{birth date and age|1934|08|18|df=yes}} | birth_place = [[दिना, पाकिस्तान|दिना]], [[पञ्जाब प्रान्त (ब्रिटिस भारत)|पञ्जाब]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]<br>(हालको [[पञ्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]], [[पाकिस्तान]]) | death_date = | death_place = | occupation = {{flatlist| * [[गीतकार]] * [[कवि]] * [[लेखक]] * [[पटकथा लेखक]] * [[चलचित्र निर्देशक]] * [[चलचित्र निर्माता]] }} | years_active = १९५६–वर्तमान | works = {{hlist|[[गुलजारको चलचित्र सूची|चलचित्र सूची]]|[[#Works|ग्रन्थसूची]]}} | spouse = {{marriage|[[राखी गुलजार]]|1973|1974|end=separated}} | children = [[मेघना गुलजार]] (छोरी) | signature = Gulzar signature.jpg | signature_alt = गुलजारको हस्ताक्षर | awards = [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] (२००२) <br> [[पद्म भूषण]] (२००४) <br> [[अकादमी पुरस्कार]] (२००९) <br> [[ग्रामी पुरस्कार]] (२०१०) <br> [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] (२०१३) <br> [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] (२०२४) }} '''गुलजार''' (जन्म नाम '''सम्पूर्ण सिंह कालरा'''; १८ अगस्ट १९३४) एक भारतीय [[उर्दू कविता|उर्दू कवि]], [[गीतकार]], [[लेखक]], [[पटकथा लेखक]] तथा [[चलचित्र निर्देशक]] हुन्, जो [[हिन्दी सिनेमा]]मी आफ्नो योगदानका लागि परिचित छन्।<ref name=a>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|title=The poet as the father|author=Amar Chandel|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=4 January 2004|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227043558/http://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|archive-date=27 December 2011|url-status=live}}</ref> उनलाई यस युगका एक महत्त्वपूर्ण [[उर्दू कवि]]का रूपमी लिइन्छ।<ref>{{Cite web |date=2015-04-30 |title=Gulzar on how an 80-year-old Urdu poet stays relevant in Bollywood |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/gulzar-on-how-an-80-year-old-urdu-poet-stays-relevant-in-bollywood/story-gnJGk8TEBgnxE25aDvwT2I.html |access-date=2022-11-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> उनले सन् १९६३ को चलचित्र ''[[बन्दिनी (चलचित्र)|बन्दिनी]]''बाटी संगीत निर्देशक [[एस. डी. बर्मन]]सँग गीतकारका रूपमी आफ्नो व्यावसायिक यात्रा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि उनले [[आर. डी. बर्मन]], [[सलिल चौधरी]], [[विशाल भारद्वाज]] तथा [[ए. आर. रहमान]]लगायतका थुप्रै संगीत निर्देशकसँग सहकार्य गरेका छन्।<ref>{{Cite web|date=August 18, 2015|title=Gulzar Sahab's 81st birthday: Some facts about the legendary poet|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/gulzar-sahab-288865-2015-08-18|access-date=20 November 2021|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhattacharjee |first=Balaji Vittal and Anirudha |title=The Eureka moment that sealed the great partnership between RD Burman and Gulzar |url=https://scroll.in/reel/810680/the-eureka-moment-that-sealed-the-great-partnership-between-rd-burman-and-gulzar |access-date=2022-05-07 |website=Scroll.in |date=27 June 2016 |language=en-US}}</ref> गुलजारले कविता, संवाद तथा पटकथा पनि लेखेका छन्। उनले सन् १९७० को दशकमी''[[आँधी]]'' रे ''[[मौसम (१९७५ को चलचित्र)|मौसम]]''जस्ता चलचित्र तथा सन् १९८० को दशकमी टेलिभिजन शृङ्खला ''[[मिर्जा गालिब (टेलिभिजन शृङ्खला)|मिर्जा गालिब]]''को निर्देशन गरेका थिए। उनले सन् १९९३ मी ''[[किरदार]]''को पनि निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Hindi Tv Serial Kirdaar Synopsis Aired On DOORDARSHAN Channel |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/kirdaar |access-date=2022-05-07 |website=nettv4u |language=en}}</ref> उनले दिल्लीस्थित युनाइटेड क्रिस्चियन स्कुल, लडलो क्यासलमी अध्ययन गरेका थिए। उनले दिव्या दत्ताले लिएको रेख्ता प्रोगको एक अन्तर्वार्तामी यसबारे बताएका थिए। उनले ५ वटा भारतीय [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्, जसमी [[सर्वश्रेष्ठ गीतका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|२ वटा सर्वश्रेष्ठ गीत]], [[सर्वश्रेष्ठ पटकथाका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा सर्वश्रेष्ठ पटकथा]], [[दोस्रो सर्वश्रेष्ठ फिचर चलचित्रका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा दोस्रो सर्वश्रेष्ठ फिचर चलचित्र (निर्देशक)]] तथा [[सम्पूर्ण मनोरञ्जन प्रदान र्ने सर्वश्रेष्ठ लोकप्रिय चलचित्रका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा सर्वश्रेष्ठ लोकप्रिय चलचित्र (निर्देशक)]] पुरस्कार रहेका छन्। साथै, उनले २२ वटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], १ वटा [[अकादमी पुरस्कार]] रे १ वटा [[ग्रामी पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्।<ref name="IndiaToday-20140412">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/gulzar-to-get-dadasaheb-phalke-award-188729-2014-04-12|title=Gulzar to get Dadasaheb Phalke award|date=12 April 2014|work=Indiatoday.in|publisher=India Today Group|access-date=12 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503214231/http://indiatoday.intoday.in/story/gulzar-to-get-dadasaheb-phalke-award/1/355422.html|archive-date=3 May 2014|url-status=live}}</ref><ref name=ix>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-selected-for-dadasaheb-phalke-award/|title=Gulzar selected for Dadasaheb Phalke Award|work=The Indian Express|date=13 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415073009/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-selected-for-dadasaheb-phalke-award/|archive-date=15 April 2014|url-statu=live}}</ref> सन् २००२ मी उनलाई [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी पुरस्कार–हिन्दी]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २००४ मी उनलाई भारतको तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[पद्म भूषण]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१३ मी उनलाई भारतीय चलचित्र क्षेत्रको सर्वोच्च सम्मान [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१३ को अप्रिलमी गुलजारलाई [[असम विश्वविद्यालय]]को कुलपति नियुक्त गरिएको थियो।<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> सन् २०२४ मी गुलजारलाई भारतको सर्वोच्च साहित्यिक सम्मान [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece | title=Jnanpith honour for Gulzar and Sanskrit scholar Jagadguru Rambhadracharya | newspaper=The Hindu | date=17 February 2024 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == गुलजारको जन्म ब्रिटिस भारतको [[दिना, पाकिस्तान|दिना]], [[झेलम जिल्ला]] (हालको [[पाकिस्तान]])मी मखन सिंह कालरा रे सुजन कौरका पुत्रका रूपमी एक [[सिख]] खत्री परिवारमी सम्पूर्ण सिंह कालराको नामबाटी भएको थियो। विद्यालयमी अध्ययनरत हुँदा उनले [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|ठाकुर]]का कृतिहरूका अनुवादहरू पढेका थिए, जसलाई उनले आफ्नो जीवनका धेरै महत्त्वपूर्ण मोडहरूमध्ये एकका रूपमी स्मरण गरेका छन्। [[भारत विभाजन|भारतको विभाजन]]का कारण उनको परिवार छुट्टिएपछि उनले आफ्नो अध्ययन रोक्नुपर्‍यो रे परिवारलाई आर्थिक सहयोग गर्न तत्कालीन बम्बई (हाल [[मुम्बई]]) जानुपर्‍यो। जीवनयापनका लागि सम्पूर्णले मुम्बईमी विभिन्न साना कामहरू गरे, जसमी [[बेलासिस रोड]]स्थित ''विचारे मोटर्स''को ग्यारेजमी गरेको काम पनि समावेश थियो।<ref>{{cite AV media|title=Guftagoo – Interview with Gulzar|publisher=Rajyasabha TV|work=YouTube|date=31 July 2012|location=India}}</ref> त्यहाँ उनले दुर्घटनामी क्षतिग्रस्त भएका गाडीहरूमी विभिन्न रङका छायाहरू मिसाएर रङ मिलाउँदै मर्मत गर्ने काम गर्थे। उनी भन्ने गर्थे, "मसँग रङहरू पहिचान गर्ने राम्रो क्षमता थियो।" सुरुमी उनका पिता उनी लेखक बन्न चाहेकोमी असन्तुष्ट थिए। उनले '''गुलजार देनवी''' उपनाम अपनाए रे पछि त्यसलाई छोट्याएर '''गुलजार''' मात्र प्रयोग गर्न थाले।<ref name = meghna>{{cite book| title = ''Because he is'' | author = Meghna Gulzar | author-link = Meghna Gulzar | publisher = Rupa & Co. | year = 2004}}</ref> राज्यसभा टेलिभिजनलाई दिएको एक अन्तर्वार्तामी उनले चित्रकारका रूपमी गरेको काम आफूलाई मन परेको बताएका थिए, किनकि त्यस कामले उनलाई एकैसाथ पढ्न, लेख्न, कलेज जान तथा प्रोग्रेसिभ राइटर्स एसोसिएसन (PWA) का गतिविधिमी सहभागी हुन पर्याप्त समय उपलब्ध गराउँथ्यो।<ref name=a/><ref>{{cite web |url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090315/spectrum/main6.htm |title=A life in music |work=The Tribune |date=15 March 2009 |access-date=3 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706014034/http://www.tribuneindia.com/2009/20090315/spectrum/main6.htm |archive-date=6 July 2013 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=j5JXzf7sY0c |title=The Anupam Kher show |website=[[YouTube]] |date=9 August 2015 |access-date=5 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015210853/https://www.youtube.com/watch?v=j5JXzf7sY0c |archive-date=15 October 2015 |url-status=live }}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == गुलजारको विवाह अभिनेत्री [[राखी]]सँग भएको थियो। उनीहरूकी एक छोरी [[मेघना गुलजार]] छिन्। मेघना गुलजार आफ्नी आमा रे बुबासँगै हुर्किइन् रे [[न्युयोर्क विश्वविद्यालय]] बाटी चलचित्र निर्माणमी स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरेपछि ''[[फिलहाल]]'', ''[[जस्ट म्यारिड (२००७ को चलचित्र)|जस्ट म्यारिड]]'', ''[[दस कहानियाँ]]'', [[तलवार (चलचित्र)|तलवार]], ''[[राजी]]'', ''[[साम बहादुर (चलचित्र)|साम बहादुर]]'' रे ''[[छपाक]]''जस्ता चलचित्रहरूको निर्देशन गर्दै चलचित्र निर्देशक बनिन्।<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2020/film/asia/chhapaak-deepika-padukone-1203462409/|title=Bollywood Film 'Chhapaak' Makes Serious Splash|last1=Dore|first1=Shalini|date=10 January 2020|website=Variety|language=en|access-date=21 January 2020}}</ref> ''[[छपाक]]''का लागि गुलजारले गीत लेखेका थिए।<ref>{{cite news |title=Women directors scale Bollywood |url=http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1832430.stm |work=BBC News |date=21 February 2002 |access-date=20 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040606000021/http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1832430.stm |archive-date=6 June 2004 |url-status=live }}</ref> मेघनाले सन् २००४ मा आफ्ना पिता गुलजारको जीवनी पनि लेखेकी थिइन्।<ref>{{cite news |title=On the Shelf |url=http://www.indianexpress.com/oldStory/38822/ |work=[[The Indian Express]] |date=11 January 2004 }}</ref> == पुरस्कार तथा मनोनयन == [[File:The veteran film lyricist, director, screen writer, producer and poet, Shri Gulzar with the Dadasaheb Phalke Award 2013, presented by the President, Shri Pranab Mukherjee, at the 61st National Film Awards function.jpg|thumb|गुलजारले सन् २०१३ मी [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए। [[६१औँ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] समारोहमी [[राष्ट्रपति]] [[प्रणब मुखर्जी]]ले उनलाई यो पुरस्कार प्रदान गरेका थिए।]] सन् २०१९ सम्म गुलजारले कुल ३६ वटा पुरस्कार तथा सम्मान प्राप्त गरेका छन्। यसमा ५ वटा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], २२ वटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], सन् १९९९–२००० का लागि [[मध्य प्रदेश सरकार]]द्वारा प्रदान गरिएको राष्ट्रिय किशोर कुमार सम्मान,<ref>{{Cite web |title=क्या है 'किशोर अलंकरण', किन हस्तियों को मिल चुका है ये सम्मान |url=https://www.amarujala.com/education/kishore-kumar-samman-recipient-list-waheeda-rehman-to-be-awarded-this-year |access-date=2024-10-17 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-10-15 |title=The Kishore Kumar award instituted by the Madhya Pradesh government in 1997, is given away for direction, acting, script writing and lyrics every year. Past recipients of the prestigious award have included Hrishikesh Mukherjee, Gulzar, Shyam Benegal and Amitabh Bachchan. This year it has been given to Yash Chopra. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/the-kishore-kumar-award-instituted-by-the-madhya-pradesh-government-in-1997-is-given-away-for-direction-acting-script-writing-and-lyrics-every-year-past-recipients-of-the-prestigious-award-have-included-hrishikesh-mukherjee-gulzar-shyam-benegal-and-amitabh-bachchan-this-year-it-has-been-given-to-yash-chopra-/articleshow/6752191.cms |access-date=2024-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> १ [[सर्वश्रेष्ठ मौलिक गीतका लागि अकादमी पुरस्कार]] (२००८), १ [[ग्रामी पुरस्कार]] (२०१०), [[उर्दूका लागि साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेताहरूको सूची|साहित्य अकादमी पुरस्कार–उर्दू]] (२००२), [[पद्म भूषण]] (२००४) तथा [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] (२०१३) रहेका छन्। उनले सन् २०२४ मी [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite news |last1=The Hindu |date=17 February 2024 |title=Gulzar, Sanskrit scholar Rambhadracharya selected for Jnanpith Award |url=https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217151932/https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024 |language=en-IN}}</ref> == जीवनी == === पुस्तकहरू === * {{Cite book |last=Kabir |first=Nasreen Munni |title=जिया जले: द स्टोरीज अफ सङ्ग्स |title-link=Jiya Jale: The Stories of Songs |date=2018 |publisher=[[स्पिकिङ टाइगर बुक्स]] |isbn=978-93-88070-95-9}} * {{Cite book|title = इन द कम्पनी अफ अ पोएट |title-link=In the Company of a Poet|first= नसरीन मुन्नी|last= कबिर |author-link=Nasreen Munni Kabir | year= 2012| publisher =रेनलाइट रुपा| isbn= 978-81-291-2083-0}} * {{Cite book|title = इकोज एन्ड एलोक्वेन्सेस |first= सैबल|last= चटर्जी| author-link= Saibal Chatterjee |year= 2007| publisher =रुपा एन्ड कम्पनी| isbn= 978-81-291-1235-4}} * {{Cite book| title=बिकज ही इज...|first= मेघना| last= गुलजार| author-link= Meghna Gulzar | year=2004| publisher=रुपा एन्ड कम्पनी| isbn=81-291-0364-8}} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडिहरू == {{commons category|Gulzar (poet)}} * {{IMDb name|id=0347899|name=Gulzar}} ap3efr179g4zhx79rl24i836nn9lhdt 3 26646 267917 2026-08-19T00:03:35Z JJPMaster 7376 JJPMaster द्वारा [[प्रयोगकर्ता कुरणि:DreamRimmer]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता कुरणि:Max]] मि सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Max|Max]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 267917 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता कुरणि:Max]] sgojsve3ek61jjt611tmmejde3cjsek