ވިކިޕީޑިއާ dvwiki https://dv.wikipedia.org/wiki/%DE%89%DE%A6%DE%87%DE%A8_%DE%9E%DE%A6%DE%8A%DE%B0%DE%99%DE%A7 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter މީޑިއާ ޚާއްސަ ޚިޔާލު މެމްބަރު މެމްބަރުގެ ވާހަކަ ވިކިޕީޑިއާ ވިކިޕީޑިއާ ޚިޔާލު ފައިލު ފައިލުގެ ޚިޔާލު މީޑިއާވިކީ މިޑިއާވިކީ ޚިޔާލު ފަންވަތް ފަންވަތުގެ ޚިޔާލު އެހީ އެހީގެ ޚިޔާލު ޤިސްމު ޤިސްމުގެ ޚިޔާލު ނެރު ނެރު ޚިޔާލު TimedText TimedText talk މޮޑިއުލް މޮޑިއުލް ޚިޔާލު Event Event talk 0 3977 137507 137483 2026-03-28T21:26:01Z A09 24636 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-16733-23|~2026-16733-23]] ([[User talk:~2026-16733-23|talk]]) to last revision by ~2026-13670-25 (TwinkleGlobal) 137507 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country or territory |native_name = <span style="line-height:1.33em;"><big> جمهوری اسلامی ايران </big><br />''Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān''</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">Islamic Republic of Iran</span> |common_name = Iran |image_flag = Flag of Iran.svg |image_coat =Emblem_of_Iran.svg |symbol_type = Emblem |image_map = Iran in its region.svg |official_religion = [[Shi'a Islam]] |national_motto = (official)<br />''Esteqlāl, āzādī, jomhūrī-ye eslāmī''&nbsp;¹{{spaces|2}}<small>([[Persian language|Persian]])<br />"Independence, freedom, Islamic Republic"</small><br />(national) |national_anthem = ''[[Sorud-e Melli-e Iran|Sorūd-e Mellī-e Īrān]]''&nbsp;² |capital = [[Tehran]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=51 |longm=25 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[Persian language|Persian]] |government_type = [[Islamic republic|Islamic Republic]] |leader_title1 = [[Supreme Leader of Iran|Supreme Leader]] |leader_name1 = {{nowrap|[[Ayatollah]] [[Alireza Arafi]]}} |leader_title2 = [[President of Iran|President]] |leader_name2 = {{nowrap|[[Masoud Pezeshkian]]}} |sovereignty_type = [[Medes|Establishment]] |established_event1 = [[Elam|Proto-Elamite Period]] |established_date1 = [[8000 BC|8000 BCE]] |established_event2 = [[Elam|Middle-Elamite&nbsp;Period]] |established_date2 = [[3400 BC|3400]]-[[550 BC|550 BCE]] |established_event3 = [[Medes|Creation of first Iranian dynastic empire (Median)]] |established_date3 = <br />[[728 BC|728]]-[[550 BC|550 BCE]] |established_event4 = [[Achaemenid|Achaemenid dynastic empire (unification)]] |established_date4 = <br />[[550 BC|550]]-[[330 BC|330 BCE]] |established_event5 = [[Parthia|Parthian (Arsacid) dynastic empire<br />(first reunification)]] |established_date5 = <br /><br />[[248 BC|248 BCE]]-[[224|224 CE]] |established_event6 = [[Sasanian|Sassanid<br />dynastic empire]] |established_date6 = <br />[[224]]–[[651|651 CE]] |established_event7 = [[Safavid|Safavid dynasty<br />(second reunification)]] |established_date7 = <br />[[May]] [[1502]] |established_event8 = [[Iranian Constitution of 1906|First&nbsp;Constitution]] |established_date8 = [[1906]] |established_event9 = [[Iranian Revolution|Islamic&nbsp;Revolution]] |established_date9 = [[1979]] |area = 1,648,195 |areami² = 636,372 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 18th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 0.7 <!-- |population_estimate = 71,208,000³ |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = 18th --> |population_density = 42 |population_densitymi² = 109 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 158th |population_census = 70,472,846³ |population_census_year = 2006 (1385&nbsp;[[Iranian calendar|AP]]) |population_census_rank = 17th |GDP_PPP = $610.4 billion⁴ |GDP_PPP_rank = 19th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $8,900⁴ |GDP_PPP_per_capita_rank = 71st |HDI_year = 2004 |HDI = {{increase}} 0.746 |HDI_rank = 96th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Iranian rial]] (<big>ريال</big>) |currency_code = IRR |time_zone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +3:30 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3:30 |cctld = [[.ir]] |calling_code = 98 |footnote1 = [http://www.bookrags.com/browse/Encyclopedia%20of%20Religious%20Practices/50 bookrags.com] |footnote2 = [http://www.iranchamber.com/geography/articles/flag_anthem.php iranchamber.com] |footnote3 = {{cite web |url=http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/tables/J-1.html |title=تغییرات جمعیت کشور طی سال‌های ۱۳۳۵-۱۳۸۵ |author=Statistical Center of Iran|accessdate=2007-05-16|language=Persian}} |footnote4 = [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#Econ CIA Factbook] }} އިސްލާމިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް އީރާނަކީ ހުލަނގު އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ބައެއް ފަހަރު މިއީ ދެކުނު އޭޝިޔާއަށް ނިސްބަތްވާ ޤައުމެއް ކަމުގައި ވެސް ބަލައި އުޅެއެވެ. == އަވަސް ކަޅިއަކުން ބަލައިލުމެއް == އީރާނުގެ ރަސްމީ ބަހަކީ ފާރިސީ ބަހެވެ. ފާރިސީ ބަހަކީ އަދަބީ ގޮތުން ވަރަށް ވެސް ކުރިއަރާފައިވާ މޮޅު އަދި ފުރިހަމަ ބަހެކެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުން އީރާނުގެ މީހުންނަށް ކިޔަނީ އީރާނިއަންސްއެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރަކީ ތެހެރާނެވެ. އީރާނުގެ ވެރި ރަށަކީ ވެސް ތެހެރާނެވެ. އީރާނަކީ އިސްލާމިކް ތިއޮކްރެޓިކް ރިޕަބްލިކެކެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީއަކީ 83 މިލިއަނެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ދުނިޔޭގައި 17 ވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ބިމުގެ ބޮޑުމިނަކީ 1.65 މިލިޔަން އަކަކިލޯމީޓަރެވެ. ދުއްވާއެއްޗެހި ދުއްވަނީ ކަނާތްފަރާތުންނެވެ. އިންޓަނެޓް ކޯޑަކީ ir. އެވެ. ކޯލިން ކޯޑަކީ +98 އެވެ. ފައިސާގެ ގޮތުން ބޭނުންކުރަނީ އީރާނިޔަން ރިޔާލެވެ. == ނަން == އީރާނުގެ ނަމެއްގެ ގޮތުގައި “އީރާން” މި ނަން ޢާއްމުކޮށް އިނގިރޭސި ބަހުން ބޭނުން ކުރަން ފަށާފައިވަނީ 1935 ހައި ތާނގައެވެ. އޭގެ ކުރީން ބައިނަލް އަޤްވާމީ މަސްރަޙުގައި އީރާނުގެ ނަން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ “ޕަރޝިޔާ” ގެ ނަމުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އީރާނުގެ މީހުންނަށް ކުރީން ވެސް އެއީ ހަމަ އީރާނެވެ. އީރާނުގައި މި ނަން، ސާސާނީންގެ ވެރިކަން ފެށުމާ ހަމައިގައި ވެސް އައީ ބޭނުން ކުރަމުންނެވެ. “އީރާން” މި ނަމުގެ މާނައަކީ “އާރިޔާއިިން (އާރިޔަނުން) ގެ ބިން” މި މާނައެވެ. މި ބަސް ނެގިފައިވަނީ “އާރިޔާނާ” މި ބަހުންނެވެ. == ޖުޣުރާފީ == އީރާނަކީ ބިމުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު ދުނިޔޭގައި 18 ވަނައަށް އެންމެ ބޮޑު ޤައުމެވެ. އީރާނުގެ ބޮޑުމިން އަންދާޒާ ކޮށްލުމަށް ޓަކައި އެހެން ބައެއް ޤައުމުތަކާ އަޅާ ކިޔާލުމުން ވަރަށް ފަސޭހައިން އީރާނުގެ ބޮޑުމިން ތަޞައްވުރު ކުރެވިގެންދާނެއެވެ. މި ގޮތުން ބަލާއިރު އިނގިރޭސި ވިލާތާއި، ފަރަންސޭސިވިލާތާއި، ޖަރުމަނު ވިލާތާއި، އިސްޕޭން އެއްކޮށްލުމުން ވާ ވަރާއި އީރާން އެއްވަރެވެ. އީރާނުގެ ހުޅަނގު އުތުރުގައި އޮތީ އަޒަރުބައިޖާނާއި އަރުމީނިޔާއެވެ. އުތުރުގައި އޮތީ ކަސްބީ ކަނޑެވެ. އިރުއުތުރުގައި އޮތީ ތުރުކުމަނިސްތާނެވެ. އިރުމަތީގައި އޮތީ ޕާކިސްތާނާއި އަފްޣާނިސްތާނެވެ. ހުޅަނގުގައި އޮތީ ތުރުކީ އާއި ޢިރާޤެވެ. ދެކުނުގައި އޮތީ ޚަލީޖު އީރާނާއި ޚަލީޖު އޮމާނެވެ. އީރާނަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް އެންމެ ގިނައިން ފަރުބަދަ ހުރި އެއް ޤައުމެވެ. == ތާރީޚު == އީރާނުގައި ޢީސާއީ މީލާދުގެ 9000 އަހަރު ކުރީން ވެސް މީހުން އުޅެފައިވާކަން އެނގެއެވެ. އީރާނަކީ ޔޫރަޕާއި އުތުރު އިންޑިޔާ އާއި މެދުތެރޭ އޭޝިޔާގެ ވަޒަންވެރީން ކަމުގައިވާ އާރިޔަނުންނާއި އިންޑޯ އާރިޔަނުންގެ ކާބަފައިންގެ ވަޒަނެވެ. އެތައް ޤަރުނެއް ކުރީއްސުރެ އީރާނުގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ ނަންފުޅުގެ ކުރީގައި ބޭނުންކުރެވޭ ރަސްމީ ލަޤަބަކީ “ޝަހެންޝާހް އާރިޔާ މެހެރު” މި ނަންފުޅެވެ. މި ނަންފުޅުގެ މާނައަކީ “އާރިޔާއިންގެ އަލިކަމުގެ ވެރި ރަސްގެފާނެވެ.” މީލާދީން 651 ވަނަ އަހަރު މުސްލިމުން ވަނީ އީރާނުގައި ދިރިއުޅެން ފަށާފައެވެ. އަދި އީރާނުގެ އެތައް ބަޔަކު ވަނީ އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކޮށްފައެވެ. 1 އެޕްރީލް 1979 އިން ފެށިގެން އީރާނުގައި ކުރިން ހިނގަމުން އައި ރަސްކަން އުވި އިސްލާމީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ބިނާ ކުރެވުނެވެ. މިއަދު އީރާން ވެފައިވަނީ މުޅި ސަރަޙައްދުގައި ވެސް އޮތް އެންމެ ބާރަށް ކުރިއަރަމުން އަންނަ ޤައުމަށެވެ. ސައިންސާއި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ރޮނގުންނެވެ. އަދި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ވެސްމެއެވެ. އީރާނުގެ ނިއުކްލިޔަރ ޤާބިލުކަމާމެދު ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކުން ދަނީ ބިރުވެރިކަމުގެ ޝުޢޫރުތައް ފާޅުކުރަމުންނެވެ. އީރާނުގެ ތާރީޚަށް ކުރުގޮތަކަށް ބަލާނަމަ 625 މ.ކ އިން ފެށިގެން މީޑިޔަން އެމްޕަޔަރ އޮތުމަށް ފަހު 1501 އިން ފެށުނީ ސަފާވިދު ޑައިނާސްޓީގެ ވެރިކަމެވެ. އީރާނުގެ ފުރަތަމަ ޤާނޫނު އަސާސީ ތަޞްދީޤުކުރެވުނީ 1906 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. == ޑެމޮގްރަފިކްސް == އާބާދީގައި 83 މިލިޔަން މީހުން ތިބި އީރާނަކީ މެދުއިރުމަތީގައި ދެވަނައަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ދުނިޔެއަށް ބަލާއިރު 17 ވަނަ އަށް އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ޤައުމެވެ. ޤައުމުގެ އާބާދީގެ 53% މީހުންނަކީ ފާރިސީ ނަސްލުގެ މީހުންނެވެ. 24% މީހުންނަކީ އަޒޭރީންނެވެ. 7% އަކީ ގިލާކީންނާއި މާޒާންދަރާނީންނެވެ. 3% އަކީ އަރަބީންނެވެ. 2% އަކީ ބަލޫޗީންނެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖިޕްސީ ރެދިންނާއި ބްރާހުއީންނާއި ހަޒާރާއިންނާއި ކަލާޝުންނާއި ކަޒަކުން ވެސް އީރާނުގައި ދިރިއުޅެއެވެ. == ސަގާފަތު == އީރާނުގެ ސަގާފަތަކީ 4000 އަހަރުގެ ތާރީޚެއް އޮތް ސަގާފަތެކެވެ. އާޓާއި ފަންނުގެ ރޮނގުން ވެސް އީރާނަށް ލިބިފައިވަނީ މިޞްރަށް ވެސް ލިބިފައިވާފަދަ މަތިވެރި ވަނައެކެވެ. އަދަބިއްޔާތާއި ސަންގީތުގެ ރޮނގުގައި ވެސް އީރާނަކީ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ޤައުމެކެވެ. == އިޤްތިޞާދު == އީރާނާ ދެކޮޅަށް އ.ދ ގެ ދާއިރާގެ ތެރެއިން ހުލަނގުގެ ޤައުމުތަކުން އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ބައެއް ފިޔަވަޅުތަކާ ހެދި އީރާނުގެ އިޤްތިޞާދަށް ހިންދަމާލެވޭ ގޮތެއް ނުވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެ ޤައުމުގެ ޖީ.ޑީ.ޕީ ޕަރކެޕިޓާ އަކީ 4600 ޑޮލަރެވެ. * [https://web.archive.org/web/20100831160249/http://tarikhema.ir/ Iran] *[https://www.mvideo.ir/tag/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 Iran Video] *[https://www.mymovieslab.com/tag/iranian Related Video Of Iranian] 49aler2lnfwskj3fsct0z1ut5cdytf9