Template:ཡོ་རོབ་གླིང་

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="dz">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>dzwiki</dbname>
    <base>https://dz.wikipedia.org/wiki/%E0%BD%98%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%BC%E0%BD%82%E0%BC%8D</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Special</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talk</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">User</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">User talk</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia talk</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">File</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">File talk</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talk</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Template</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Template talk</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Help talk</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Category</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Category talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Template:ཡོ་རོབ་གླིང་</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2089</id>
    <revision>
      <id>40003</id>
      <parentid>39350</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <origin>40003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2830" sha1="mqkry42q10v5ihrdtwjjcn9h8f72b6v" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #a7d7f9; margin: 0.5em 0 0.5em; vertical-align:top; padding: 1em; -moz-border-radius: 0.8em; -webkit-border-radius: 0.8em; border-radius: 0.8em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#8df29e; margin-bottom: 0.7em; padding: 0.2em 0.5em; font-size: 1.2em; line-height: 1.5em; overflow: visible; font-weight: bold; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em; border-radius: 0.5em;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;float: left; margin: -8px 8px -8px 0px;&quot;&gt;[[File:LocationEurope.png|49px|middle]] &lt;/div&gt; ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ། &lt;/div&gt;
[[ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ།]] | [[ཨཱན་དོ་ར།]] | [[ཨས་ཊི་ཡ|ཨས་ཊི་ཡ།]] | [[བེ་ལ་རུ་སུ|བེ་ལ་རུ་སུ།]] | [[བེལ་ཇིཡམ]] | [[བྷོས་ནི་ཡ་ ཧར་ཛི་གྷོ་བི་ན།]] | [[བཱུལ་གཱ་རི་ཡ།]] | [[ཀྲོ་ཨེ་ཤ།]] | [[སཱའི་པྲས།]] | [[ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ་|ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ།]] | [[ཌེན་མཱཀ་]] | [[ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་]] | [[ཕིན་ལེནཌ།]] | [[ཕརཱནསི་]] | [[ཇཱར་མ་ནི|ཇཱར་མ་ནི།]] | [[གྲྀས།]] | [[ཧང་གྷ་རི།]] | [[ཨའིསི་ལེནཌ་]] | [[ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ།]] | [[ཨྀཊ་ལི་]] | [[ཀོ་སོ་བྷོ།]] | [[ལེཊི་བི་ཡ]] | [[ལིཀ་ཏནས་ཏ་ཡིན།]] | [[ལི་ཐུ་ནི་ཡ།]] | [[ལེགས་སུམ་བྷེར་]] | [[མཱོལ་ཊ།]] | [[མོལ་ཌོ་བྷ།|མོལ་དོ་ཝ་]] | [[མོ་ན་ཀོ]] | [[མོན་ཊེ་ནེ་གྲོ།]] | [[ནེ་དར་ལེནཌསི་]] | [[བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ།]] | [[ནོ་ཝེ་]] | [[པོ་ལེནཌ།]] | [[པོར་ཅུ་གལ་|པོར་ཅུ་གལ།]] | [[རོ་མ་ནི་ཡ།]] | [[རཱ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།]] | [[སན་མ་རི་ནོ་རྒྱལ་ཁབ།|སན་མ་རི་ནོ།]] | [[སེར་བི་ཡ།]] | [[སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ།]] | [[སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།]] | [[སིཔཱེན་|སིཔཱེན།]] | [[སུའི་ཌན་]] | [[སུའིཊ་ཛར་ལེན་]] | [[ཡུ་ཀེ་རེན།|ཡུ་ཀེ་རིན།]] | [[ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ།]] | [[ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།]] | ''[[ཕཱ་རོ་གླིང་ཕྲན།]]''
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>mqkry42q10v5ihrdtwjjcn9h8f72b6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཨེ་ཤར་ཡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2491</id>
    <revision>
      <id>39979</id>
      <parentid>39299</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>links fixed, etc, tried to make a useful overview</comment>
      <origin>39979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28455" sha1="e2gxbt36zvexrdtgp27z47y2jhtp98q" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{compactTOC}}

{{translate}}

'''List of countries'''

The following table lists the 193 member states of the United Nations. Dependent territories, territories with special status, and states with limited international recognition should be listed separately.

== རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིར་བཏང་ངོས་ལེན་ཡོདཔ་ཚུ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! རྫོང་ཁའི་མིང་
! English name
! Native name
! Capital
! Flag
|-
| [[ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་]]
| Afghanistan
| افغانستان / Afġānistān
| Kabul
| [[File:Flag of Afghanistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ།]]
| Albania
| Shqipëria
| Tirana
| [[File:Flag of Albania.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱལ་ཇི་རི་ཡ།]]
| Algeria
| الجزائر / al-Jazāʾir
| Algiers
| [[File:Flag of Algeria.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱན་དོ་ར།]]
| Andorra
| Andorra
| Andorra la Vella
| [[File:Flag of Andorra.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱན་གྷོ་ལ།|ཨང་གྷོ་ལ]]
| Angola
| Angola
| Luanda
| [[File:Flag of Angola.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེན་ཊི་གུ་ཝ་དང་ བྷར་བྷུ་ཌ་རྒྱལ་ཁབ།|ཨན་ཊི་གུ་ཝ་ ཨེནཌ་ བྷར་བྷུ་ཌ]]
| Antigua and Barbuda
| Antigua and Barbuda
| St. John's
| [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨར་ཇེན་ཊི་ན།]]
| Argentina
| Argentina
| Buenos Aires
| [[File:Flag of Argentina.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨར་མི་ནི་ཡ|ཨར་མི་ནི་ཡ།]]
| Armenia
| Հայաստան / Hayastan
| Yerevan
| [[File:Flag of Armenia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ།|ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ]]
| Australia
| Australia
| Canberra
| [[File:Flag of Australia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨས་ཊི་ཡ|ཨས་ཊི་ཡ།]]
| Austria
| Österreich
| Vienna
| [[File:Flag of Austria.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཛར་བཡེ་ཇན|ཨཛར་བཡེ་ཇན།]]
| Azerbaijan
| Azərbaycan
| Baku
| [[File:Flag of Azerbaijan.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱ་ཧ་མས྄།]]
| Bahamas
| The Bahamas
| Nassau
| [[File:Flag of the Bahamas.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷ་རེན|བྷ་རེན།]]
| Bahrain
| البحرين / al-Baḥrayn
| Manama
| [[File:Flag of Bahrain.svg|border|50px]]
|-
| [[བང་ལ་དེཤ།|བངྒ་ལ་དེཤ]]
| Bangladesh
| বাংলাদেশ / Bangladesh
| Dhaka
| [[File:Flag of Bangladesh.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱར་བྷེ་ཌོས།|བྷར་བེ་ཌོས]]
| Barbados
| Barbados
| Bridgetown
| [[File:Flag of Barbados.svg|border|50px]]
|-
| [[བེ་ལ་རུ་སུ|བེ་ལ་རུ་སུ།]]
| Belarus
| Беларусь / Belarus
| Minsk
| [[File:Flag of Belarus.svg|border|50px]]
|-
| [[བེལ་ཇིཡམ]]
| Belgium
| België / Belgique / Belgien
| Brussels
| [[File:Flag of Belgium.svg|border|50px]]
|-
| [[བེ་ལི་ཟི།|བེ་ལིཛ]]
| Belize
| Belize
| Belmopan
| [[File:Flag of Belize.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱེ་ནིན|བཱེ་ནིན།]]
| Benin
| Bénin
| Porto-Novo
| [[File:Flag of Benin.svg|border|50px]]
|-
| [[འབྲུག་ཡུལ]]
| Bhutan
| འབྲུག་ཡུལ
| Thimphu
| [[File:Flag of Bhutan.svg|border|50px]]
|-
| [[བོ་ལི་ཝིཡ]]
| Bolivia
| Bolivia
| Sucre
| [[File:Flag of Bolivia.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷོས་ནི་ཡ་ ཧར་ཛི་གྷོ་བི་ན།]]
| Bosnia and Herzegovina
| Bosna i Hercegovina
| Sarajevo
| [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷོཙ་ཝ་ན།]]
| Botswana
| Botswana
| Gaborone
| [[File:Flag of Botswana.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱརཱ་ཛིལ་|བཱརཱ་ཛིལ།]]
| Brazil
| Brasil
| Brasília
| [[File:Flag of Brazil.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷྲུ་ནའི།]]
| Brunei
| Brunei Darussalam
| Bandar Seri Begawan
| [[File:Flag of Brunei.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱུལ་གཱ་རི་ཡ།]]
| Bulgaria
| България / Bălgariya
| Sofia
| [[File:Flag of Bulgaria.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ།]]
| Burkina Faso
| Burkina Faso
| Ouagadougou
| [[File:Flag of Burkina Faso.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷུ་རུན་ཌི]]
| Burundi
| Burundi
| Gitega
| [[File:Flag of Burundi.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁ་བྷོ་ཝེར་ཏེ་]]
| Cabo Verde
| Cabo Verde
| Praia
| [[File:Flag of Cape Verde.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ།]]
| Cambodia
| កម្ពុជា / Kâmpŭchéa
| Phnom Penh
| [[File:Flag of Cambodia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེ་མ་རུན།]]
| Cameroon
| Cameroun / Cameroon
| Yaoundé
| [[File:Flag of Cameroon.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེ་ན་ཌ།]]
| Canada
| Canada
| Ottawa
| [[File:Flag of Canada.svg|border|50px]]
|-
| [[སེན་ཊལ་ཨཕ་རི་ཀཱ།]]
| Central African Republic
| République centrafricaine / Ködörösêse tî Bêafrîka
| Bangui
| [[File:Flag of the Central African Republic.svg|border|50px]]
|-
| [[ཅཱཌ།]]
| Chad
| Tchad / تشاد
| N'Djamena
| [[File:Flag of Chad.svg|border|50px]]
|-
| [[ཅི་ལི།]]
| Chile
| Chile
| Santiago
| [[File:Flag of Chile.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀྲུང་ཀོ]]
| China
| 中国 / Zhōngguó
| Beijing
| [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོ་ལོམ་བི་ཡ]]
| Colombia
| Colombia
| Bogotá
| [[File:Flag of Colombia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁོ་མོ་རོ་སུ་]]
| Comoros
| جزر القمر / Komori / Comores
| Moroni
| [[File:Flag of the Comoros.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁོན་གོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་]]
| Congo
| Congo
| Brazzaville
| [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོསི་ཊ་རི་ཀ།]]
| Costa Rica
| Costa Rica
| San José
| [[File:Flag of Costa Rica.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ།]]
| Côte d'Ivoire
| Côte d'Ivoire
| Yamoussoukro
| [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀྲོ་ཨེ་ཤ།]]
| Croatia
| Hrvatska
| Zagreb
| [[File:Flag of Croatia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀིའུ་བྷ།|ཀིའུ་སྦ།]]
| Cuba
| Cuba
| Havana
| [[File:Flag of Cuba.svg|border|50px]]
|-
| [[སཱའི་པྲས།]]
| Cyprus
| Κύπρος / Kıbrıs
| Nicosia
| [[File:Flag of Cyprus.svg|border|50px]]
|-
| [[ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ་|ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ།]]
| Czechia
| Česko
| Prague
| [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|50px]]
|-
| [[བྱང་ཀོ་རི་ཡ་]]
| Democratic People's Republic of Korea
| 조선 / Chosŏn
| Pyongyang
| [[File:Flag of North Korea.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁོན་གོ་མི་དམངས་དམངས་གཙོ་]]
| Democratic Republic of the Congo
| Congo
| Kinshasa
| [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|50px]]
|-
| [[ཌེན་མཱཀ་]]
| Denmark
| Danmark
| Copenhagen
| [[File:Flag of Denmark.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇི་བྷུ་ཊི།|གཞི་བྷོ་ཊི།]]
| Djibouti
| Djibouti / جيبوتي
| Djibouti
| [[File:Flag of Djibouti.svg|border|50px]]
|-
| [[ཌོ་མི་ནི་ཀ།]]
| Dominica
| Dominica
| Roseau
| [[File:Flag of Dominica.svg|border|50px]]
|-
| [[ཌོ་མི་ནི་ཀཱན་ རི་པབ་ལིཀ]]
| Dominican Republic
| República Dominicana
| Santo Domingo
| [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེ་ཀུ་ཌོ།]]
| Ecuador
| Ecuador
| Quito
| [[File:Flag of Ecuador.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་ཇིབཊ།]]
| Egypt
| مصر / Miṣr
| Cairo
| [[File:Flag of Egypt.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ།]]
| El Salvador
| El Salvador
| San Salvador
| [[File:Flag of El Salvador.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེ་ཀུ་ཊོ་རེལ་ གི་ནི།]]
| Equatorial Guinea
| Guinea Ecuatorial / Guinée équatoriale
| Malabo
| [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེ་རི་ཊེ་ཡ།|ཨི་རི་ཏྲའ།]]
| Eritrea
| ኤርትራ / Eritrea
| Asmara
| [[File:Flag of Eritrea.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་]]
| Estonia
| Eesti
| Tallinn
| [[File:Flag of Estonia.svg|border|50px]]
|-
| [[སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ།]]
| Eswatini
| eSwatini
| Mbabane
| [[File:Flag of Eswatini.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་ཐི་ཡོ་པི་ཡ།|ཨི་ཐོ་པེ་ཡ་]]
| Ethiopia
| ኢትዮጵያ / Ītyōṗṗyā
| Addis Ababa
| [[File:Flag of Ethiopia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕི་ཇི།|ཧྥི་ཇི་]]
| Fiji
| Fiji
| Suva
| [[File:Flag of Fiji.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕིན་ལེནཌ།]]
| Finland
| Suomi / Finland
| Helsinki
| [[File:Flag of Finland.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕརཱནསི་]]
| France
| France
| Paris
| [[File:Flag of France.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷེ་བྷོན]]
| Gabon
| Gabon
| Libreville
| [[File:Flag of Gabon.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷེམ་བི་ཡ]]
| The Gambia
| The Gambia
| Banjul
| [[File:Flag of the Gambia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇཽ་ཇཱ]]
| Georgia
| საქართველო / Sakartvelo
| Tbilisi
| [[File:Flag of Georgia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇཱར་མ་ནི|ཇཱར་མ་ནི།]]
| Germany
| Deutschland
| Berlin
| [[File:Flag of Germany.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷ་ན།]]
| Ghana
| Ghana
| Accra
| [[File:Flag of Ghana.svg|border|50px]]
|-
| [[གྲྀས།]]
| Greece
| Ελλάδα / Elláda
| Athens
| [[File:Flag of Greece.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷི་རེ་ནཱ་ཌ།|གྲྀ་ན་ཌ།]]
| Grenada
| Grenada
| St. George's
| [[File:Flag of Grenada.svg|border|50px]]
|-
| [[སྒོ་ཊེ་མ་ལ]]
| Guatemala
| Guatemala
| Guatemala City
| [[File:Flag of Guatemala.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷི་ནི།]]
| Guinea
| Guinée
| Conakry
| [[File:Flag of Guinea.svg|border|50px]]
|-
| [[སྒེ་ནི་ཡ་བྷེ་སོ་]]
| Guinea-Bissau
| Guiné-Bissau
| Bissau
| [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷུ་ཡ་ན་]]
| Guyana
| Guyana
| Georgetown
| [[File:Flag of Guyana.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧའི་ཏི]]
| Haiti
| Haïti / Ayiti
| Port-au-Prince
| [[File:Flag of Haiti.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧོན་ཏུ་ར་སུ་]]
| Honduras
| Honduras
| Tegucigalpa
| [[File:Flag of Honduras.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧང་གྷ་རི།]]
| Hungary
| Magyarország
| Budapest
| [[File:Flag of Hungary.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨའིསི་ལེནཌ་]]
| Iceland
| Ísland
| Reykjavík
| [[File:Flag of Iceland.svg|border|50px]]
|-
| [[རྒྱ་གར]]
| India
| भारत / India
| New Delhi
| [[File:Flag of India.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ།|ཨིན་རྡུ་ནི་ཤིས་ཡ་]]
| Indonesia
| Indonesia
| Jakarta
| [[File:Flag of Indonesia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་རཱན]]
| Iran
| ایران / Irān
| Tehran
| [[File:Flag of Iran.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་རཀ]]
| Iraq
| العراق / al-ʿIrāq
| Baghdad
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Ireland
| Éire / Ireland
| Dublin
| [[File:Flag of Ireland.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིཛ་རཱེལ]]
| Israel
| ישראל / Yisra'el
| Jerusalem
| [[File:Flag of Israel.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨྀཊ་ལི་]]
| Italy
| Italia
| Rome
| [[File:Flag of Italy.svg|border|50px]]
|-
| [[རྒྱ་མའི་ཀ།]]
| Jamaica
| Jamaica
| Kingston
| [[File:Flag of Jamaica.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇ་པཱན]]
| Japan
| 日本 / Nihon
| Tokyo
| [[File:Flag of Japan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇོར་ཌན།]]
| Jordan
| الأردن / al-Urdunn
| Amman
| [[File:Flag of Jordan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀ་ཛགས་ཏཱན།]]
| Kazakhstan
| Қазақстан / Qazaqstan
| Astana
| [[File:Flag of Kazakhstan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེན་ཡ།]]
| Kenya
| Kenya
| Nairobi
| [[File:Flag of Kenya.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀི་རི་བྷ་ཊི།]]
| Kiribati
| Kiribati
| South Tarawa
| [[File:Flag of Kiribati.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀུ་ཝེཊ་]]
| Kuwait
| الكويت / al-Kuwayt
| Kuwait City
| [[File:Flag of Kuwait.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀིར་གིས་ཏཱན།]]
| Kyrgyzstan
| Кыргызстан / Kyrgyzstan
| Bishkek
| [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|border|50px]]
|-
| [[ལའོ་སུ་]]
| Laos
| ລາວ / Lao
| Vientiane
| [[File:Flag of Laos.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེཊི་བི་ཡ]]
| Latvia
| Latvija
| Riga
| [[File:Flag of Latvia.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེ་བཱ་ནཱོན་]]
| Lebanon
| لبنان / Lubnān
| Beirut
| [[File:Flag of Lebanon.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེ་སོ་ཐོ།]]
| Lesotho
| Lesotho
| Maseru
| [[File:Flag of Lesotho.svg|border|50px]]
|-
| [[ལཱའི་བེ་རི་ཡ།]]
| Liberia
| Liberia
| Monrovia
| [[File:Flag of Liberia.svg|border|50px]]
|-
| [[ལིབ་ཡ།]]
| Libya
| ليبيا / Lībiyā
| Tripoli
| [[File:Flag of Libya.svg|border|50px]]
|-
| [[ལིཀ་ཏནས་ཏ་ཡིན།]]
| Liechtenstein
| Liechtenstein
| Vaduz
| [[File:Flag of Liechtenstein.svg|border|50px]]
|-
| [[ལི་ཐུ་ནི་ཡ།]]
| Lithuania
| Lietuva
| Vilnius
| [[File:Flag of Lithuania.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེགས་སུམ་བྷེར་]]
| Luxembourg
| Lëtzebuerg / Luxembourg / Luxemburg
| Luxembourg
| [[File:Flag of Luxembourg.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་དཱ་གེས་ཀར།]]
| Madagascar
| Madagasikara / Madagascar
| Antananarivo
| [[File:Flag of Madagascar.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ལ་ཝི།]]
| Malawi
| Malawi
| Lilongwe
| [[File:Flag of Malawi.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ལེ་ཤི་ཡ་]]
| Malaysia
| Malaysia
| Kuala Lumpur
| [[File:Flag of Malaysia.svg|border|50px]]
|-
| [[མཱལ་ཌིབསི།]]
| Maldives
| ދިވެހިރާއްޖެ / Dhivehi Raajje
| Malé
| [[File:Flag of Maldives.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ལི་]]
| Mali
| Mali
| Bamako
| [[File:Flag of Mali.svg|border|50px]]
|-
| [[མཱོལ་ཊ།]]
| Malta
| Malta
| Valletta
| [[File:Flag of Malta.svg|border|50px]]
|-
| [[མར་ཤལ་གླིང་ཕྲན་རྒྱལ་ཁབ་]]
| Marshall Islands
| Aelōn̄ in M̧ajeļ / Marshall Islands
| Majuro
| [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ།]]
| Mauritania
| موريتانيا / Mūrītānyā
| Nouakchott
| [[File:Flag of Mauritania.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་རི་ཤཱས།]]
| Mauritius
| Maurice / Mauritius
| Port Louis
| [[File:Flag of Mauritius.svg|border|50px]]
|-
| [[མེཀ་སི་ཀོ]]
| Mexico
| México
| Mexico City
| [[File:Flag of Mexico.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ།]]
| Micronesia
| Micronesia
| Palikir
| [[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་ན་ཀོ]]
| Monaco
| Monaco
| Monaco
| [[File:Flag of Monaco.svg|border|50px]]
|-
| [[སོག་པོ་]]
| Mongolia
| Монгол Улс / Mongol Uls
| Ulaanbaatar
| [[File:Flag of Mongolia.svg|border|50px]]
|-
| [[མོན་ཊེ་ནེ་གྲོ།]]
| Montenegro
| Crna Gora
| Podgorica
| [[File:Flag of Montenegro.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་རོ་ཀོ]]
| Morocco
| المغرب / al-Maghrib
| Rabat
| [[File:Flag of Morocco.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་ཛམ་བིཀ།]]
| Mozambique
| Moçambique
| Maputo
| [[File:Flag of Mozambique.svg|border|50px]]
|-
| [[མེ་མར་|མེ་མར།]]
| Myanmar
| မြန်မာ / Myanma
| Naypyidaw
| [[File:Flag of Myanmar.svg|border|50px]]
|-
| [[ན་མི་བི་ཡ།]]
| Namibia
| Namibia
| Windhoek
| [[File:Flag of Namibia.svg|border|50px]]
|-
| [[ནཱཝ་རུ|ནཱའུ་རུ།]]
| Nauru
| Naoero / Nauru
| Yaren
| [[File:Flag of Nauru.svg|border|50px]]
|-
| [[བལ་ཡུལ་]]
| Nepal
| नेपाल / Nepāl
| Kathmandu
| [[File:Flag of Nepal.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་དར་ལེནཌསི་]]
| Netherlands
| Nederland
| Amsterdam
| [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|50px]]
|-
| [[ནིའུ་ཟི་ལེནཌ།|ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་]]
| New Zealand
| Aotearoa / New Zealand
| Wellington
| [[File:Flag of New Zealand.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་ཁུ་ར་གི་ཝ་]]
| Nicaragua
| Nicaragua
| Managua
| [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་ལྗུར་]]
| Niger
| Niger
| Niamey
| [[File:Flag of Niger.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་ལྗུ་རི་ཡ་]]
| Nigeria
| Nigeria
| Abuja
| [[File:Flag of Nigeria.svg|border|50px]]
|-
| [[བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ།]]
| North Macedonia
| Северна Македонија / Severna Makedonija
| Skopje
| [[File:Flag of North Macedonia.svg|border|50px]]
|-
| [[ནོ་ཝེ་]]
| Norway
| Norge / Noreg
| Oslo
| [[File:Flag of Norway.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨོ་མཱན།|ཨོ་མཱན་]]
| Oman
| عُمان / ʿUmān
| Muscat
| [[File:Flag of Oman.svg|border|50px]]
|-
| [[པཱ་ཀིསི་ཐན།|པཱ་ཀསི་ཐན།]]
| Pakistan
| پاکستان / Pākistān
| Islamabad
| [[File:Flag of Pakistan.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་ལཱཝ།]]
| Palau
| Belau / Palau
| Ngerulmud
| [[File:Flag of Palau.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་ན་མ།]]
| Panama
| Panamá
| Panama City
| [[File:Flag of Panama.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་པུ་ནིའུ་གི་ནི།]]
| Papua New Guinea
| Papua Niugini / Papua New Guinea
| Port Moresby
| [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་ར་གུ་ཝའི]]
| Paraguay
| Paraguay / Paraguái
| Asunción
| [[File:Flag of Paraguay.svg|border|50px]]
|-
| [[པེ་རུ།|པེ་རུ་]]
| Peru
| Perú
| Lima
| [[File:Flag of Peru.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕི་ལི་པིནས།]]
| Philippines
| Pilipinas / Philippines
| Manila
| [[File:Flag of the Philippines.svg|border|50px]]
|-
| [[པོ་ལེནཌ།]]
| Poland
| Polska
| Warsaw
| [[File:Flag of Poland.svg|border|50px]]
|-
| [[པོར་ཅུ་གལ་|པོར་ཅུ་གལ།]]
| Portugal
| Portugal
| Lisbon
| [[File:Flag of Portugal.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀ་ཏར་|ཀ་ཏར།]]
| Qatar
| قطر / Qaṭar
| Doha
| [[File:Flag of Qatar.svg|border|50px]]
|-
| [[ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ།]]
| Republic of Korea
| 대한민국 / Daehan Minguk
| Seoul
| [[File:Flag of South Korea.svg|border|50px]]
|-
| [[མོལ་ཌོ་བྷ།|མོལ་དོ་ཝ་]]
| Republic of Moldova
| Moldova
| Chișinău
| [[File:Flag of Moldova.svg|border|50px]]
|-
| [[རོ་མ་ནི་ཡ།]]
| Romania
| România
| Bucharest
| [[File:Flag of Romania.svg|border|50px]]
|-
| [[རཱ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Russia
| Россия / Rossiya
| Moscow
| [[File:Flag of Russia.svg|border|50px]]
|-
| [[རུ་ཝན་ཌ་རྒྱལ་ཁབ།|རོ་ཨན་ཌ]]
| Rwanda
| Rwanda
| Kigali
| [[File:Flag of Rwanda.svg|border|50px]]
|-
| [[སེནཊ་ཀིཊ་དང་ནེ་བིསི་གི་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Saint Kitts and Nevis
| Saint Kitts and Nevis
| Basseterre
| [[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|border|50px]]
|-
| [[སེནཊ་ལུ་སི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།|སེན་ཊ་ལུ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Saint Lucia
| Saint Lucia
| Castries
| [[File:Flag of Saint Lucia.svg|border|50px]]
|-
| [[སེནཊ་ཝིན་སེནཊ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Saint Vincent and the Grenadines
| Saint Vincent and the Grenadines
| Kingstown
| [[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|border|50px]]
|-
| [[ས་མོ་ཝ་རྒྱལ་ཁབ།|སོ་མོ་ཝ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Samoa
| Sāmoa
| Apia
| [[File:Flag of Samoa.svg|border|50px]]
|-
| [[སན་མ་རི་ནོ་རྒྱལ་ཁབ།|སན་མ་རི་ནོ།]]
| San Marino
| San Marino
| San Marino
| [[File:Flag of San Marino.svg|border|50px]]
|-
| [[སཝ་ཊོ་མེ་དང་པྲྀན་སི་པི།]]
| São Tomé and Príncipe
| São Tomé e Príncipe
| São Tomé
| [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|border|50px]]
|-
| [[སའུ་དི་ཨེ་ར་སྦི་ཡ་]]
| Saudi Arabia
| السعودية / as-Suʿūdiyyah
| Riyadh
| [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|50px]]
|-
| [[སེ་ནེ་གཱལ།]]
| Senegal
| Sénégal
| Dakar
| [[File:Flag of Senegal.svg|border|50px]]
|-
| [[སེར་བི་ཡ།]]
| Serbia
| Србија / Srbija
| Belgrade
| [[File:Flag of Serbia.svg|border|50px]]
|-
| [[སེ་ཤེལ་སི།]]
| Seychelles
| Sesel / Seychelles
| Victoria
| [[File:Flag of Seychelles.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་ཡ་ར་ལིའོན།]]
| Sierra Leone
| Sierra Leone
| Freetown
| [[File:Flag of Sierra Leone.svg|border|50px]]
|-
| [[སིངྒ་པུར།]]
| Singapore
| Singapore / Singapura / 新加坡 / சிங்கப்பூர்
| Singapore
| [[File:Flag of Singapore.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ།]]
| Slovakia
| Slovensko
| Bratislava
| [[File:Flag of Slovakia.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།]]
| Slovenia
| Slovenija
| Ljubljana
| [[File:Flag of Slovenia.svg|border|50px]]
|-
| [[སོ་ལོ་མོན་ ཨཱའི་ལེནདས།]]
| Solomon Islands
| Solomon Islands
| Honiara
| [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|border|50px]]
|-
| [[སོ་མཱ་ལི|སོ་མ་ལི་ཡ་]]
| Somalia
| Soomaaliya / الصومال
| Mogadishu
| [[File:Flag of Somalia.svg|border|50px]]
|-
| [[ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ།]]
| South Africa
| South Africa
| Pretoria
| [[File:Flag of South Africa.svg|border|50px]]
|-
| [[སཱའུཐ་ སུ་ཌཱན]]
| South Sudan
| South Sudan
| Juba
| [[File:Flag of South Sudan.svg|border|50px]]
|-
| [[སིཔཱེན་|སིཔཱེན།]]
| Spain
| España
| Madrid
| [[File:Flag of Spain.svg|border|50px]]
|-
| [[ཤྲི་ལངྐ།]]
| Sri Lanka
| ශ්‍රී ලංකා / இலங்கை
| Sri Jayawardenepura Kotte
| [[File:Flag of Sri Lanka.svg|border|50px]]
|-
| [[སུ་དཱན།]]
| Sudan
| السودان / as-Sūdān
| Khartoum
| [[File:Flag of Sudan.svg|border|50px]]
|-
| [[སུ་རི་ནཱམ།]]
| Suriname
| Suriname
| Paramaribo
| [[File:Flag of Suriname.svg|border|50px]]
|-
| [[སུའི་ཌན་]]
| Sweden
| Sverige
| Stockholm
| [[File:Flag of Sweden.svg|border|50px]]
|-
| [[སུའིཊ་ཛར་ལེན་]]
| Switzerland
| Schweiz / Suisse / Svizzera / Svizra
| Bern
| [[File:Flag of Switzerland.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་རི་ཡ།]]
| Syria
| سوريا / Sūriyā
| Damascus
| [[File:Flag of Syria.svg|border|50px]]
|-
| [[ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན།]]
| Tajikistan
| Тоҷикистон / Tojikiston
| Dushanbe
| [[File:Flag of Tajikistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ།]]
| Tanzania
| Tanzania
| Dodoma
| [[File:Flag of Tanzania.svg|border|50px]]
|-
| [[ཐཱའི་ལེནཌ།]]
| Thailand
| ประเทศไทย / Prathet Thai
| Bangkok
| [[File:Flag of Thailand.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིས་ཊི་མོར།]]
| Timor-Leste
| Timor-Leste / Timor Lorosa'e
| Dili
| [[File:Flag of East Timor.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊོ་གོ།]]
| Togo
| Togo
| Lomé
| [[File:Flag of Togo.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊོང་ག།]]
| Tonga
| Tonga
| Nukuʻalofa
| [[File:Flag of Tonga.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ།]]
| Trinidad and Tobago
| Trinidad and Tobago
| Port of Spain
| [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊུ་ནི་སི།]]
| Tunisia
| تونس / Tūnis
| Tunis
| [[File:Flag of Tunisia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊར་ཀི།]]
| Türkiye
| Türkiye
| Ankara
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊརཀ་མེན་ནིས་ཊཱན།]]
| Turkmenistan
| Türkmenistan
| Ashgabat
| [[File:Flag of Turkmenistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊུ་བྷ་ལུ།]]
| Tuvalu
| Tuvalu
| Funafuti
| [[File:Flag of Tuvalu.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་གཱན་ཌ།]]
| Uganda
| Uganda
| Kampala
| [[File:Flag of Uganda.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ཀེ་རེན།|ཡུ་ཀེ་རིན།]]
| Ukraine
| Україна / Ukraina
| Kyiv
| [[File:Flag of Ukraine.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨེ་མི་རེཊསི་]]
| United Arab Emirates
| الإمارات العربية المتحدة
| Abu Dhabi
| [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ།]]
| United Kingdom
| United Kingdom
| London
| [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]]
| United States of America
| United States of America
| Washington, D.C.
| [[File:Flag of the United States.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་རུ་གུ་ཝའི།]]
| Uruguay
| Uruguay
| Montevideo
| [[File:Flag of Uruguay.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན།]]
| Uzbekistan
| Oʻzbekiston
| Tashkent
| [[File:Flag of Uzbekistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝཱ་ནའུ་ཊུ།]]
| Vanuatu
| Vanuatu
| Port Vila
| [[File:Flag of Vanuatu.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ།]]
| Venezuela
| Venezuela
| Caracas
| [[File:Flag of Venezuela.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝི་ཡཏ་ནམ]]
| Vietnam
| Việt Nam
| Hanoi
| [[File:Flag of Vietnam.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡེ་མན།]]
| Yemen
| اليمن / al-Yaman
| Sana'a
| [[File:Flag of Yemen.svg|border|50px]]
|-
| [[ཛམ་བི་ཡ།]]
| Zambia
| Zambia
| Lusaka
| [[File:Flag of Zambia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཟིམ་བབ་ཝེ།]]
| Zimbabwe
| Zimbabwe
| Harare
| [[File:Flag of Zimbabwe.svg|border|50px]]
|}

== ས་ཁོངས་གཞན་དང་རྒྱལ་ཁབ་ངོས་ལེན་ཚད་ལྡན་མེདཔ་ཚུ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! རྫོང་ཁའི་མིང་
! English name
! Native name
! Capital / administrative centre
! Status
! Flag
|-
| [[ཕཱ་རོ་གླིང་ཕྲན།]]
| Faroe Islands
| Føroyar
| Tórshavn
| Self-governing territory of Denmark
| [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧོང་ཀོང]]
| Hong Kong
| 香港
| Hong Kong
| Special administrative region of China
| [[File:Flag of Hong Kong.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོ་སོ་བྷོ།]]
| Kosovo
| Republika e Kosovës / Република Косово
| Pristina
| State with limited international recognition
| [[File:Flag of Kosovo.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ཀའོ]]
| Macao
| 澳門 / Macau
| Macao
| Special administrative region of China
| [[File:Flag of Macau.svg|border|50px]]
|-
| [[ཏའི་ཝཱན་]]
| Taiwan
| 中華民國 / 臺灣
| Taipei
| State with limited international recognition
| [[File:Flag of the Republic of China.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།]]
| Vatican City
| Status Civitatis Vaticanae / Stato della Città del Vaticano
| Vatican City
| United Nations observer state
| [[File:Flag of Vatican City.svg|border|50px]]
|}

{{reflist}}

[[Category:རྒྱལ་ཁབ| ]]</text>
      <sha1>e2gxbt36zvexrdtgp27z47y2jhtp98q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>40002</id>
      <parentid>39979</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>+ links / Dzongkha names</comment>
      <origin>40002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28667" sha1="qppyob2voqqx59d3685mt7dtucxu2yh" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{compactTOC}}

{{translate}}

'''List of countries'''

The following table lists the 193 member states of the United Nations. Dependent territories, territories with special status, and states with limited international recognition should be listed separately.

== རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིར་བཏང་ངོས་ལེན་ཡོདཔ་ཚུ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! རྫོང་ཁའི་མིང་
! English name
! Native name
! Capital
! Flag
|-
| [[ཨཕ་ག་ནིསི་ཏཱན་]]
| Afghanistan
| افغانستان / Afġānistān
| Kabul
| [[File:Flag of Afghanistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ།]]
| Albania
| Shqipëria
| Tirana
| [[File:Flag of Albania.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱལ་ཇི་རི་ཡ།]]
| Algeria
| الجزائر / al-Jazāʾir
| Algiers
| [[File:Flag of Algeria.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱན་དོ་ར།]]
| Andorra
| Andorra
| Andorra la Vella
| [[File:Flag of Andorra.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱན་གྷོ་ལ།|ཨང་གྷོ་ལ]]
| Angola
| Angola
| Luanda
| [[File:Flag of Angola.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེན་ཊི་གུ་ཝ་དང་ བྷར་བྷུ་ཌ་རྒྱལ་ཁབ།|ཨན་ཊི་གུ་ཝ་ ཨེནཌ་ བྷར་བྷུ་ཌ]]
| Antigua and Barbuda
| Antigua and Barbuda
| St. John's
| [[File:Flag of Antigua and Barbuda.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨར་ཇེན་ཊི་ན།]]
| Argentina
| Argentina
| Buenos Aires
| [[File:Flag of Argentina.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨར་མི་ནི་ཡ|ཨར་མི་ནི་ཡ།]]
| Armenia
| Հայաստան / Hayastan
| Yerevan
| [[File:Flag of Armenia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ།|ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ]]
| Australia
| Australia
| Canberra
| [[File:Flag of Australia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨས་ཊི་ཡ|ཨས་ཊི་ཡ།]]
| Austria
| Österreich
| Vienna
| [[File:Flag of Austria.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཛར་བཡེ་ཇན|ཨཛར་བཡེ་ཇན།]]
| Azerbaijan
| Azərbaycan
| Baku
| [[File:Flag of Azerbaijan.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱ་ཧ་མས྄།]]
| Bahamas
| The Bahamas
| Nassau
| [[File:Flag of the Bahamas.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷ་རེན|བྷ་རེན།]]
| Bahrain
| البحرين / al-Baḥrayn
| Manama
| [[File:Flag of Bahrain.svg|border|50px]]
|-
| [[བང་ལ་དེཤ།|བངྒ་ལ་དེཤ]]
| Bangladesh
| বাংলাদেশ / Bangladesh
| Dhaka
| [[File:Flag of Bangladesh.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱར་བྷེ་ཌོས།|བྷར་བེ་ཌོས]]
| Barbados
| Barbados
| Bridgetown
| [[File:Flag of Barbados.svg|border|50px]]
|-
| [[བེ་ལ་རུ་སུ|བེ་ལ་རུ་སུ།]]
| Belarus
| Беларусь / Belarus
| Minsk
| [[File:Flag of Belarus.svg|border|50px]]
|-
| [[བེལ་ཇིཡམ]]
| Belgium
| België / Belgique / Belgien
| Brussels
| [[File:Flag of Belgium.svg|border|50px]]
|-
| [[བེ་ལི་ཟི།|བེ་ལིཛ]]
| Belize
| Belize
| Belmopan
| [[File:Flag of Belize.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱེ་ནིན|བཱེ་ནིན།]]
| Benin
| Bénin
| Porto-Novo
| [[File:Flag of Benin.svg|border|50px]]
|-
| [[འབྲུག་ཡུལ]]
| Bhutan
| འབྲུག་ཡུལ
| [[ཐིམ་ཕུག།]] / Thimphu
| [[File:Flag of Bhutan.svg|border|50px]]
|-
| [[བོ་ལི་ཝིཡ]]
| Bolivia
| Bolivia
| Sucre
| [[File:Flag of Bolivia.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷོས་ནི་ཡ་ ཧར་ཛི་གྷོ་བི་ན།]]
| Bosnia and Herzegovina
| Bosna i Hercegovina
| Sarajevo
| [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷོཙ་ཝ་ན།]]
| Botswana
| Botswana
| Gaborone
| [[File:Flag of Botswana.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱརཱ་ཛིལ་|བཱརཱ་ཛིལ།]]
| Brazil
| Brasil
| Brasília
| [[File:Flag of Brazil.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷྲུ་ནའི།]]
| Brunei
| Brunei Darussalam
| Bandar Seri Begawan
| [[File:Flag of Brunei.svg|border|50px]]
|-
| [[བཱུལ་གཱ་རི་ཡ།]]
| Bulgaria
| България / Bălgariya
| Sofia
| [[File:Flag of Bulgaria.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ།]]
| Burkina Faso
| Burkina Faso
| Ouagadougou
| [[File:Flag of Burkina Faso.svg|border|50px]]
|-
| [[བྷུ་རུན་ཌི]]
| Burundi
| Burundi
| Gitega
| [[File:Flag of Burundi.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁ་བྷོ་ཝེར་ཏེ་]]
| Cabo Verde
| Cabo Verde
| Praia
| [[File:Flag of Cape Verde.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ།]]
| Cambodia
| កម្ពុជា / Kâmpŭchéa
| Phnom Penh
| [[File:Flag of Cambodia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེ་མ་རུན།]]
| Cameroon
| Cameroun / Cameroon
| Yaoundé
| [[File:Flag of Cameroon.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེ་ན་ཌ།]]
| Canada
| Canada
| Ottawa
| [[File:Flag of Canada.svg|border|50px]]
|-
| [[སེན་ཊལ་ཨཕ་རི་ཀཱ།]]
| Central African Republic
| République centrafricaine / Ködörösêse tî Bêafrîka
| Bangui
| [[File:Flag of the Central African Republic.svg|border|50px]]
|-
| [[ཅཱཌ།]]
| Chad
| Tchad / تشاد
| N'Djamena
| [[File:Flag of Chad.svg|border|50px]]
|-
| [[ཅི་ལི།]]
| Chile
| Chile
| Santiago
| [[File:Flag of Chile.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀྲུང་ཀོ]]
| China
| 中国 / Zhōngguó
| Beijing
| [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོ་ལོམ་བི་ཡ]]
| Colombia
| Colombia
| Bogotá
| [[File:Flag of Colombia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁོ་མོ་རོ་སུ་]]
| Comoros
| جزر القمر / Komori / Comores
| Moroni
| [[File:Flag of the Comoros.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁོན་གོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་]]
| Congo
| Congo
| Brazzaville
| [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོསི་ཊ་རི་ཀ།]]
| Costa Rica
| Costa Rica
| San José
| [[File:Flag of Costa Rica.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོཊ་ ཌི་ཝཱ།]]
| Côte d'Ivoire
| Côte d'Ivoire
| Yamoussoukro
| [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀྲོ་ཨེ་ཤ།]]
| Croatia
| Hrvatska
| Zagreb
| [[File:Flag of Croatia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀིའུ་བྷ།|ཀིའུ་སྦ།]]
| Cuba
| Cuba
| [[ཧ་ཝ་ན།]] / Havana
| [[File:Flag of Cuba.svg|border|50px]]
|-
| [[སཱའི་པྲས།]]
| Cyprus
| Κύπρος / Kıbrıs
| Nicosia
| [[File:Flag of Cyprus.svg|border|50px]]
|-
| [[ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ་|ཅེཀ་རི་པབ་ལིཀ།]]
| Czechia
| Česko
| Prague
| [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|50px]]
|-
| [[བྱང་ཀོ་རི་ཡ་]]
| Democratic People's Republic of Korea
| 조선 / Chosŏn
| Pyongyang
| [[File:Flag of North Korea.svg|border|50px]]
|-
| [[ཁོན་གོ་མི་དམངས་དམངས་གཙོ་]]
| Democratic Republic of the Congo
| Congo
| Kinshasa
| [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|border|50px]]
|-
| [[ཌེན་མཱཀ་]]
| Denmark
| Danmark
| Copenhagen
| [[File:Flag of Denmark.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇི་བྷུ་ཊི།|གཞི་བྷོ་ཊི།]]
| Djibouti
| Djibouti / جيبوتي
| Djibouti
| [[File:Flag of Djibouti.svg|border|50px]]
|-
| [[ཌོ་མི་ནི་ཀ།]]
| Dominica
| Dominica
| Roseau
| [[File:Flag of Dominica.svg|border|50px]]
|-
| [[ཌོ་མི་ནི་ཀཱན་ རི་པབ་ལིཀ]]
| Dominican Republic
| República Dominicana
| Santo Domingo
| [[File:Flag of the Dominican Republic.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེ་ཀུ་ཌོ།]]
| Ecuador
| Ecuador
| Quito
| [[File:Flag of Ecuador.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་ཇིབཊ།]]
| Egypt
| مصر / Miṣr
| Cairo
| [[File:Flag of Egypt.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ།]]
| El Salvador
| El Salvador
| San Salvador
| [[File:Flag of El Salvador.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེ་ཀུ་ཊོ་རེལ་ གི་ནི།]]
| Equatorial Guinea
| Guinea Ecuatorial / Guinée équatoriale
| Malabo
| [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨེ་རི་ཊེ་ཡ།|ཨི་རི་ཏྲའ།]]
| Eritrea
| ኤርትራ / Eritrea
| Asmara
| [[File:Flag of Eritrea.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་]]
| Estonia
| Eesti
| Tallinn
| [[File:Flag of Estonia.svg|border|50px]]
|-
| [[སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ།]]
| Eswatini
| eSwatini
| Mbabane
| [[File:Flag of Eswatini.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་ཐི་ཡོ་པི་ཡ།|ཨི་ཐོ་པེ་ཡ་]]
| Ethiopia
| ኢትዮጵያ / Ītyōṗṗyā
| Addis Ababa
| [[File:Flag of Ethiopia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕི་ཇི།|ཧྥི་ཇི་]]
| Fiji
| Fiji
| Suva
| [[File:Flag of Fiji.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕིན་ལེནཌ།]]
| Finland
| Suomi / Finland
| Helsinki
| [[File:Flag of Finland.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕརཱནསི་]]
| France
| France
| [[པེ་རིས།]] / Paris
| [[File:Flag of France.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷེ་བྷོན]]
| Gabon
| Gabon
| Libreville
| [[File:Flag of Gabon.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷེམ་བི་ཡ]]
| The Gambia
| The Gambia
| Banjul
| [[File:Flag of the Gambia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇཽ་ཇཱ]]
| Georgia
| საქართველო / Sakartvelo
| Tbilisi
| [[File:Flag of Georgia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇཱར་མ་ནི|ཇཱར་མ་ནི།]]
| Germany
| Deutschland
| Berlin
| [[File:Flag of Germany.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷ་ན།]]
| Ghana
| Ghana
| Accra
| [[File:Flag of Ghana.svg|border|50px]]
|-
| [[གྲྀས།]]
| Greece
| Ελλάδα / Elláda
| Athens
| [[File:Flag of Greece.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷི་རེ་ནཱ་ཌ།|གྲྀ་ན་ཌ།]]
| Grenada
| Grenada
| St. George's
| [[File:Flag of Grenada.svg|border|50px]]
|-
| [[སྒོ་ཊེ་མ་ལ]]
| Guatemala
| Guatemala
| [[གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།]] / Guatemala City
| [[File:Flag of Guatemala.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷི་ནི།]]
| Guinea
| Guinée
| Conakry
| [[File:Flag of Guinea.svg|border|50px]]
|-
| [[སྒེ་ནི་ཡ་བྷེ་སོ་]]
| Guinea-Bissau
| Guiné-Bissau
| Bissau
| [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|border|50px]]
|-
| [[གྷུ་ཡ་ན་]]
| Guyana
| Guyana
| Georgetown
| [[File:Flag of Guyana.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧའི་ཏི]]
| Haiti
| Haïti / Ayiti
| [[པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི།]] / Port-au-Prince
| [[File:Flag of Haiti.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧོན་ཏུ་ར་སུ་]]
| Honduras
| Honduras
| Tegucigalpa
| [[File:Flag of Honduras.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧང་གྷ་རི།]]
| Hungary
| Magyarország
| Budapest
| [[File:Flag of Hungary.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨའིསི་ལེནཌ་]]
| Iceland
| Ísland
| Reykjavík
| [[File:Flag of Iceland.svg|border|50px]]
|-
| [[རྒྱ་གར]]
| India
| भारत / India
| New Delhi
| [[File:Flag of India.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ།|ཨིན་རྡུ་ནི་ཤིས་ཡ་]]
| Indonesia
| Indonesia
| Jakarta
| [[File:Flag of Indonesia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་རཱན]]
| Iran
| ایران / Irān
| Tehran
| [[File:Flag of Iran.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨི་རཀ]]
| Iraq
| العراق / al-ʿIrāq
| Baghdad
| [[File:Flag of Iraq.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨཱ་ཡ་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Ireland
| Éire / Ireland
| Dublin
| [[File:Flag of Ireland.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིཛ་རཱེལ]]
| Israel
| ישראל / Yisra'el
| Jerusalem
| [[File:Flag of Israel.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨྀཊ་ལི་]]
| Italy
| Italia
| Rome
| [[File:Flag of Italy.svg|border|50px]]
|-
| [[རྒྱ་མའི་ཀ།]]
| Jamaica
| Jamaica
| Kingston
| [[File:Flag of Jamaica.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇ་པཱན]]
| Japan
| 日本 / Nihon
| Tokyo
| [[File:Flag of Japan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཇོར་ཌན།]]
| Jordan
| الأردن / al-Urdunn
| Amman
| [[File:Flag of Jordan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀ་ཛགས་ཏཱན།]]
| Kazakhstan
| Қазақстан / Qazaqstan
| Astana
| [[File:Flag of Kazakhstan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀེན་ཡ།]]
| Kenya
| Kenya
| Nairobi
| [[File:Flag of Kenya.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀི་རི་བྷ་ཊི།]]
| Kiribati
| Kiribati
| South Tarawa
| [[File:Flag of Kiribati.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀུ་ཝེཊ་]]
| Kuwait
| الكويت / al-Kuwayt
| Kuwait City
| [[File:Flag of Kuwait.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀིར་གིས་ཏཱན།]]
| Kyrgyzstan
| Кыргызстан / Kyrgyzstan
| Bishkek
| [[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|border|50px]]
|-
| [[ལའོ་སུ་]]
| Laos
| ລາວ / Lao
| Vientiane
| [[File:Flag of Laos.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེཊི་བི་ཡ]]
| Latvia
| Latvija
| Riga
| [[File:Flag of Latvia.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེ་བཱ་ནཱོན་]]
| Lebanon
| لبنان / Lubnān
| Beirut
| [[File:Flag of Lebanon.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེ་སོ་ཐོ།]]
| Lesotho
| Lesotho
| Maseru
| [[File:Flag of Lesotho.svg|border|50px]]
|-
| [[ལཱའི་བེ་རི་ཡ།]]
| Liberia
| Liberia
| Monrovia
| [[File:Flag of Liberia.svg|border|50px]]
|-
| [[ལིབ་ཡ།]]
| Libya
| ليبيا / Lībiyā
| Tripoli
| [[File:Flag of Libya.svg|border|50px]]
|-
| [[ལིཀ་ཏནས་ཏ་ཡིན།]]
| Liechtenstein
| Liechtenstein
| Vaduz
| [[File:Flag of Liechtenstein.svg|border|50px]]
|-
| [[ལི་ཐུ་ནི་ཡ།]]
| Lithuania
| Lietuva
| Vilnius
| [[File:Flag of Lithuania.svg|border|50px]]
|-
| [[ལེགས་སུམ་བྷེར་]]
| Luxembourg
| Lëtzebuerg / Luxembourg / Luxemburg
| Luxembourg
| [[File:Flag of Luxembourg.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་དཱ་གེས་ཀར།]]
| Madagascar
| Madagasikara / Madagascar
| Antananarivo
| [[File:Flag of Madagascar.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ལ་ཝི།]]
| Malawi
| Malawi
| Lilongwe
| [[File:Flag of Malawi.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ལེ་ཤི་ཡ་]]
| Malaysia
| Malaysia
| Kuala Lumpur
| [[File:Flag of Malaysia.svg|border|50px]]
|-
| [[མཱལ་ཌིབསི།]]
| Maldives
| ދިވެހިރާއްޖެ / Dhivehi Raajje
| Malé
| [[File:Flag of Maldives.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ལི་]]
| Mali
| Mali
| Bamako
| [[File:Flag of Mali.svg|border|50px]]
|-
| [[མཱོལ་ཊ།]]
| Malta
| Malta
| Valletta
| [[File:Flag of Malta.svg|border|50px]]
|-
| [[མར་ཤལ་གླིང་ཕྲན་རྒྱལ་ཁབ་]]
| Marshall Islands
| Aelōn̄ in M̧ajeļ / Marshall Islands
| Majuro
| [[File:Flag of the Marshall Islands.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ།]]
| Mauritania
| موريتانيا / Mūrītānyā
| Nouakchott
| [[File:Flag of Mauritania.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་རི་ཤཱས།]]
| Mauritius
| Maurice / Mauritius
| Port Louis
| [[File:Flag of Mauritius.svg|border|50px]]
|-
| [[མེཀ་སི་ཀོ]]
| Mexico
| México
| Mexico City
| [[File:Flag of Mexico.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ།]]
| Micronesia
| Micronesia
| Palikir
| [[File:Flag of the Federated States of Micronesia.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་ན་ཀོ]]
| Monaco
| Monaco
| Monaco
| [[File:Flag of Monaco.svg|border|50px]]
|-
| [[སོག་པོ་]]
| Mongolia
| Монгол Улс / Mongol Uls
| Ulaanbaatar
| [[File:Flag of Mongolia.svg|border|50px]]
|-
| [[མོན་ཊེ་ནེ་གྲོ།]]
| Montenegro
| Crna Gora
| Podgorica
| [[File:Flag of Montenegro.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་རོ་ཀོ]]
| Morocco
| المغرب / al-Maghrib
| Rabat
| [[File:Flag of Morocco.svg|border|50px]]
|-
| [[མོ་ཛམ་བིཀ།]]
| Mozambique
| Moçambique
| Maputo
| [[File:Flag of Mozambique.svg|border|50px]]
|-
| [[མེ་མར་|མེ་མར།]]
| Myanmar
| မြန်မာ / Myanma
| Naypyidaw
| [[File:Flag of Myanmar.svg|border|50px]]
|-
| [[ན་མི་བི་ཡ།]]
| Namibia
| Namibia
| Windhoek
| [[File:Flag of Namibia.svg|border|50px]]
|-
| [[ནཱཝ་རུ|ནཱའུ་རུ།]]
| Nauru
| Naoero / Nauru
| Yaren
| [[File:Flag of Nauru.svg|border|50px]]
|-
| [[བལ་ཡུལ་]]
| Nepal
| नेपाल / Nepāl
| Kathmandu
| [[File:Flag of Nepal.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་དར་ལེནཌསི་]]
| Netherlands
| Nederland
| Amsterdam
| [[File:Flag of the Netherlands.svg|border|50px]]
|-
| [[ནིའུ་ཟི་ལེནཌ།|ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་]]
| New Zealand
| Aotearoa / New Zealand
| Wellington
| [[File:Flag of New Zealand.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་ཁུ་ར་གི་ཝ་]]
| Nicaragua
| Nicaragua
| Managua
| [[File:Flag of Nicaragua.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་ལྗུར་]]
| Niger
| Niger
| Niamey
| [[File:Flag of Niger.svg|border|50px]]
|-
| [[ནེ་ལྗུ་རི་ཡ་]]
| Nigeria
| Nigeria
| Abuja
| [[File:Flag of Nigeria.svg|border|50px]]
|-
| [[བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ།]]
| North Macedonia
| Северна Македонија / Severna Makedonija
| Skopje
| [[File:Flag of North Macedonia.svg|border|50px]]
|-
| [[ནོ་ཝེ་]]
| Norway
| Norge / Noreg
| Oslo
| [[File:Flag of Norway.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨོ་མཱན།|ཨོ་མཱན་]]
| Oman
| عُمان / ʿUmān
| Muscat
| [[File:Flag of Oman.svg|border|50px]]
|-
| [[པཱ་ཀིསི་ཐན།|པཱ་ཀསི་ཐན།]]
| Pakistan
| پاکستان / Pākistān
| Islamabad
| [[File:Flag of Pakistan.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་ལཱཝ།]]
| Palau
| Belau / Palau
| Ngerulmud
| [[File:Flag of Palau.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་ན་མ།]]
| Panama
| Panamá
| Panama City
| [[File:Flag of Panama.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་པུ་ནིའུ་གི་ནི།]]
| Papua New Guinea
| Papua Niugini / Papua New Guinea
| Port Moresby
| [[File:Flag of Papua New Guinea.svg|border|50px]]
|-
| [[པ་ར་གུ་ཝའི]]
| Paraguay
| Paraguay / Paraguái
| Asunción
| [[File:Flag of Paraguay.svg|border|50px]]
|-
| [[པེ་རུ།|པེ་རུ་]]
| Peru
| Perú
| Lima
| [[File:Flag of Peru.svg|border|50px]]
|-
| [[ཕི་ལི་པིནས།]]
| Philippines
| Pilipinas / Philippines
| Manila
| [[File:Flag of the Philippines.svg|border|50px]]
|-
| [[པོ་ལེནཌ།]]
| Poland
| Polska
| Warsaw
| [[File:Flag of Poland.svg|border|50px]]
|-
| [[པོར་ཅུ་གལ་|པོར་ཅུ་གལ།]]
| Portugal
| Portugal
| Lisbon
| [[File:Flag of Portugal.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀ་ཏར་|ཀ་ཏར།]]
| Qatar
| قطر / Qaṭar
| Doha
| [[File:Flag of Qatar.svg|border|50px]]
|-
| [[ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ།]]
| Republic of Korea
| 대한민국 / Daehan Minguk
| Seoul
| [[File:Flag of South Korea.svg|border|50px]]
|-
| [[མོལ་ཌོ་བྷ།|མོལ་དོ་ཝ་]]
| Republic of Moldova
| Moldova
| Chișinău
| [[File:Flag of Moldova.svg|border|50px]]
|-
| [[རོ་མ་ནི་ཡ།]]
| Romania
| România
| Bucharest
| [[File:Flag of Romania.svg|border|50px]]
|-
| [[རཱ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Russia
| Россия / Rossiya
| Moscow
| [[File:Flag of Russia.svg|border|50px]]
|-
| [[རུ་ཝན་ཌ་རྒྱལ་ཁབ།|རོ་ཨན་ཌ]]
| Rwanda
| Rwanda
| Kigali
| [[File:Flag of Rwanda.svg|border|50px]]
|-
| [[སེནཊ་ཀིཊ་དང་ནེ་བིསི་གི་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Saint Kitts and Nevis
| Saint Kitts and Nevis
| Basseterre
| [[File:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|border|50px]]
|-
| [[སེནཊ་ལུ་སི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།|སེན་ཊ་ལུ་ཤི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Saint Lucia
| Saint Lucia
| Castries
| [[File:Flag of Saint Lucia.svg|border|50px]]
|-
| [[སེནཊ་ཝིན་སེནཊ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Saint Vincent and the Grenadines
| Saint Vincent and the Grenadines
| Kingstown
| [[File:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|border|50px]]
|-
| [[ས་མོ་ཝ་རྒྱལ་ཁབ།|སོ་མོ་ཝ་རྒྱལ་ཁབ།]]
| Samoa
| Sāmoa
| Apia
| [[File:Flag of Samoa.svg|border|50px]]
|-
| [[སན་མ་རི་ནོ་རྒྱལ་ཁབ།|སན་མ་རི་ནོ།]]
| San Marino
| San Marino
| San Marino
| [[File:Flag of San Marino.svg|border|50px]]
|-
| [[སཝ་ཊོ་མེ་དང་པྲྀན་སི་པི།]]
| São Tomé and Príncipe
| São Tomé e Príncipe
| São Tomé
| [[File:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|border|50px]]
|-
| [[སའུ་དི་ཨེ་ར་སྦི་ཡ་]]
| Saudi Arabia
| السعودية / as-Suʿūdiyyah
| Riyadh
| [[File:Flag of Saudi Arabia.svg|border|50px]]
|-
| [[སེ་ནེ་གཱལ།]]
| Senegal
| Sénégal
| Dakar
| [[File:Flag of Senegal.svg|border|50px]]
|-
| [[སེར་བི་ཡ།]]
| Serbia
| Србија / Srbija
| Belgrade
| [[File:Flag of Serbia.svg|border|50px]]
|-
| [[སེ་ཤེལ་སི།]]
| Seychelles
| Sesel / Seychelles
| Victoria
| [[File:Flag of Seychelles.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་ཡ་ར་ལིའོན།]]
| Sierra Leone
| Sierra Leone
| Freetown
| [[File:Flag of Sierra Leone.svg|border|50px]]
|-
| [[སིངྒ་པུར།]]
| Singapore
| Singapore / Singapura / 新加坡 / சிங்கப்பூர்
| Singapore
| [[File:Flag of Singapore.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ།]]
| Slovakia
| Slovensko
| Bratislava
| [[File:Flag of Slovakia.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།]]
| Slovenia
| Slovenija
| Ljubljana
| [[File:Flag of Slovenia.svg|border|50px]]
|-
| [[སོ་ལོ་མོན་ ཨཱའི་ལེནདས།]]
| Solomon Islands
| Solomon Islands
| Honiara
| [[File:Flag of the Solomon Islands.svg|border|50px]]
|-
| [[སོ་མཱ་ལི|སོ་མ་ལི་ཡ་]]
| Somalia
| Soomaaliya / الصومال
| Mogadishu
| [[File:Flag of Somalia.svg|border|50px]]
|-
| [[ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ།]]
| South Africa
| South Africa
| Pretoria
| [[File:Flag of South Africa.svg|border|50px]]
|-
| [[སཱའུཐ་ སུ་ཌཱན]]
| South Sudan
| South Sudan
| Juba
| [[File:Flag of South Sudan.svg|border|50px]]
|-
| [[སིཔཱེན་|སིཔཱེན།]]
| Spain
| España
| Madrid
| [[File:Flag of Spain.svg|border|50px]]
|-
| [[ཤྲི་ལངྐ།]]
| Sri Lanka
| ශ්‍රී ලංකා / இலங்கை
| Sri Jayawardenepura Kotte
| [[File:Flag of Sri Lanka.svg|border|50px]]
|-
| [[སུ་དཱན།]]
| Sudan
| السودان / as-Sūdān
| Khartoum
| [[File:Flag of Sudan.svg|border|50px]]
|-
| [[སུ་རི་ནཱམ།]]
| Suriname
| Suriname
| Paramaribo
| [[File:Flag of Suriname.svg|border|50px]]
|-
| [[སུའི་ཌན་]]
| Sweden
| Sverige
| Stockholm
| [[File:Flag of Sweden.svg|border|50px]]
|-
| [[སུའིཊ་ཛར་ལེན་]]
| Switzerland
| Schweiz / Suisse / Svizzera / Svizra
| Bern
| [[File:Flag of Switzerland.svg|border|50px]]
|-
| [[སི་རི་ཡ།]]
| Syria
| سوريا / Sūriyā
| Damascus
| [[File:Flag of Syria.svg|border|50px]]
|-
| [[ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན།]]
| Tajikistan
| Тоҷикистон / Tojikiston
| Dushanbe
| [[File:Flag of Tajikistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ།]]
| Tanzania
| Tanzania
| Dodoma
| [[File:Flag of Tanzania.svg|border|50px]]
|-
| [[ཐཱའི་ལེནཌ།]]
| Thailand
| ประเทศไทย / Prathet Thai
| Bangkok
| [[File:Flag of Thailand.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨིས་ཊི་མོར།]]
| Timor-Leste
| Timor-Leste / Timor Lorosa'e
| Dili
| [[File:Flag of East Timor.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊོ་གོ།]]
| Togo
| Togo
| Lomé
| [[File:Flag of Togo.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊོང་ག།]]
| Tonga
| Tonga
| Nukuʻalofa
| [[File:Flag of Tonga.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ།]]
| Trinidad and Tobago
| Trinidad and Tobago
| Port of Spain
| [[File:Flag of Trinidad and Tobago.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊུ་ནི་སི།]]
| Tunisia
| تونس / Tūnis
| Tunis
| [[File:Flag of Tunisia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊར་ཀི།]]
| Türkiye
| Türkiye
| Ankara
| [[File:Flag of Turkey.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊརཀ་མེན་ནིས་ཊཱན།]]
| Turkmenistan
| Türkmenistan
| Ashgabat
| [[File:Flag of Turkmenistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཊུ་བྷ་ལུ།]]
| Tuvalu
| Tuvalu
| Funafuti
| [[File:Flag of Tuvalu.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་གཱན་ཌ།]]
| Uganda
| Uganda
| Kampala
| [[File:Flag of Uganda.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ཀེ་རེན།|ཡུ་ཀེ་རིན།]]
| Ukraine
| Україна / Ukraina
| Kyiv
| [[File:Flag of Ukraine.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཨ་རབ་ཨེ་མི་རེཊསི་]]
| United Arab Emirates
| الإمارات العربية المتحدة
| Abu Dhabi
| [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ།]]
| United Kingdom
| United Kingdom
| London
| [[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]]
| United States of America
| United States of America
| Washington, D.C.
| [[File:Flag of the United States.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡུ་རུ་གུ་ཝའི།]]
| Uruguay
| Uruguay
| Montevideo
| [[File:Flag of Uruguay.svg|border|50px]]
|-
| [[ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན།]]
| Uzbekistan
| Oʻzbekiston
| Tashkent
| [[File:Flag of Uzbekistan.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝཱ་ནའུ་ཊུ།]]
| Vanuatu
| Vanuatu
| Port Vila
| [[File:Flag of Vanuatu.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ།]]
| Venezuela
| Venezuela
| Caracas
| [[File:Flag of Venezuela.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝི་ཡཏ་ནམ]]
| Vietnam
| Việt Nam
| Hanoi
| [[File:Flag of Vietnam.svg|border|50px]]
|-
| [[ཡེ་མན།]]
| Yemen
| اليمن / al-Yaman
| Sana'a
| [[File:Flag of Yemen.svg|border|50px]]
|-
| [[ཛམ་བི་ཡ།]]
| Zambia
| Zambia
| Lusaka
| [[File:Flag of Zambia.svg|border|50px]]
|-
| [[ཟིམ་བབ་ཝེ།]]
| Zimbabwe
| Zimbabwe
| Harare
| [[File:Flag of Zimbabwe.svg|border|50px]]
|}

== ས་ཁོངས་གཞན་དང་རྒྱལ་ཁབ་ངོས་ལེན་ཚད་ལྡན་མེདཔ་ཚུ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! རྫོང་ཁའི་མིང་
! English name
! Native name
! Capital / administrative centre
! Status
! Flag
|-
| [[ཕཱ་རོ་གླིང་ཕྲན།]]
| Faroe Islands
| Føroyar
| Tórshavn
| Self-governing territory of Denmark
| [[File:Flag of the Faroe Islands.svg|border|50px]]
|-
| [[ཧོང་ཀོང]]
| Hong Kong
| 香港
| Hong Kong
| Special administrative region of China
| [[File:Flag of Hong Kong.svg|border|50px]]
|-
| [[ཀོ་སོ་བྷོ།]]
| Kosovo
| Republika e Kosovës / Република Косово
| Pristina
| State with limited international recognition
| [[File:Flag of Kosovo.svg|border|50px]]
|-
| [[མ་ཀའོ]]
| Macao
| 澳門 / Macau
| Macao
| Special administrative region of China
| [[File:Flag of Macau.svg|border|50px]]
|-
| [[ཏའི་ཝཱན་]]
| Taiwan
| 中華民國 / 臺灣
| Taipei
| State with limited international recognition
| [[File:Flag of the Republic of China.svg|border|50px]]
|-
| [[ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།]]
| Vatican City
| Status Civitatis Vaticanae / Stato della Città del Vaticano
| Vatican City
| United Nations observer state
| [[File:Flag of Vatican City.svg|border|50px]]
|}

{{reflist}}

[[Category:རྒྱལ་ཁབ| ]]</text>
      <sha1>qppyob2voqqx59d3685mt7dtucxu2yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2585</id>
    <revision>
      <id>40004</id>
      <parentid>37281</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>better map, tried to make a sentence</comment>
      <origin>40004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="rl3akl7sauvn2r1dfzj8wkijhdandnr" xml:space="preserve">{{Country
|name = '''ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ།'''&lt;br&gt;''Eesti''
|flag = Flag of Estonia.svg
|map  = Europe location EST.png
}}
'''ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ།''' ([[ཨིང་ལིཤ|ཨིང་ལིཤ]]: Estonia, ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡའི་སྐད: Eesti) འདི་ཡུ་རོབ་ནང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ས་འདི་[[ཏ་ལིན།]]་ཨིན།.

{{Europe}}

{{stub}}

[[Category:ཡོ་རོབ་གླིང་]]
[[Category:རྒྱལ་ཁབ]]</text>
      <sha1>rl3akl7sauvn2r1dfzj8wkijhdandnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4092</id>
    <redirect title="ཊར་ཀི།" />
    <revision>
      <id>39985</id>
      <parentid>39756</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="fitodir11d5t3wxihovpdqay1qnon34" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཊར་ཀི།]]</text>
      <sha1>fitodir11d5t3wxihovpdqay1qnon34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzbekistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4311</id>
    <redirect title="ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན།" />
    <revision>
      <id>39990</id>
      <parentid>39761</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="9n29nrjmf1mxcd16w30ormocg9wuhrb" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན།]]</text>
      <sha1>9n29nrjmf1mxcd16w30ormocg9wuhrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tajikistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4312</id>
    <redirect title="ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན།" />
    <revision>
      <id>39984</id>
      <parentid>39755</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="32tv8t6xmtg2in74ia5f64d1xpdjpj6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན།]]</text>
      <sha1>32tv8t6xmtg2in74ia5f64d1xpdjpj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>United States</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4325</id>
    <redirect title="ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།" />
    <revision>
      <id>39988</id>
      <parentid>39759</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]]</text>
      <sha1>awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kenya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4327</id>
    <redirect title="ཀེན་ཡ།" />
    <revision>
      <id>39982</id>
      <parentid>39751</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="etvy1fztl11cnku80yxtchi9oqudj9f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཀེན་ཡ།]]</text>
      <sha1>etvy1fztl11cnku80yxtchi9oqudj9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vatican City</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4336</id>
    <redirect title="ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།" />
    <revision>
      <id>39991</id>
      <parentid>39762</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="pu9vlt57wuse52d9vim9mmvivn4955j" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།]]</text>
      <sha1>pu9vlt57wuse52d9vim9mmvivn4955j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>US</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4478</id>
    <redirect title="ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།" />
    <revision>
      <id>39986</id>
      <parentid>39757</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]]</text>
      <sha1>awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>USA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5899</id>
    <redirect title="ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།" />
    <revision>
      <id>39987</id>
      <parentid>39758</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]]</text>
      <sha1>awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slovenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7433</id>
    <redirect title="སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།" />
    <revision>
      <id>39983</id>
      <parentid>39752</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="ifxlelxuwlop29q5n9ih4dxp2jp13qa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།]]</text>
      <sha1>ifxlelxuwlop29q5n9ih4dxp2jp13qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>United States of America</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8112</id>
    <redirect title="ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།" />
    <revision>
      <id>39989</id>
      <parentid>39760</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T22:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>linkfix</comment>
      <origin>39989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]]</text>
      <sha1>awbwpvix1mum21xmp39swcu2wwbagg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8619</id>
    <revision>
      <id>39940</id>
      <parentid>38989</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ། El Salvador]] to [[ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20992" sha1="sfnsqppsxhi1emtkl0dtoza3hdh38jd" xml:space="preserve">[[File:Flag of El Salvador.svg|thumb|379x379px|ཨེལ་སཱལ་བ་དོ་གི་རྒྱལ་དར།[[File:El Salvador–Peru Locator.svg|thumb|388x388px]]]]
ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ ༧ གྱི་གྲས་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་དང་ མི་རློབས་མངམ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན། མ་གཞི་ ས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་ཅིག་མེད་རུང་ ཧེ་མ་འབད་བ་ཅིན་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་དེ་ ཀཱ་ཕི་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ དུས་རབས་ ༢༠ པ་མཇུག་བསྡུ་ཁམས་ལུ་ ཞབས་ཏོག་གི་ཚོང་འབྲེལ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ གི་ལོ་མཇུག་ཁམས་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ གི་ལོ་འགོ་བཙུགས་ཚུན་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དུས་ཡུན་རིངམོ་ཅིག་གི་རིང་ དམག་མི་ཚུ་གིས་དབང་འཛིན་འབད་མི་དང་ མི་སྡེའི་ནང་ འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་སྦོམ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ ནང་འཁོད་དམག་འཁྲུག་དང་ ཕྱིའི་མི་ཚུ་དམག་འཁྲུག་ནང་གྲལ་གཏོགས་འབདཝ་ལས་བརྟེན་སྟབས་མ་བདེཝ་སྦོམ་བྱུང་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོག་ ཞི་བདེ་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་བཟོ་མི་འདི་གིས་ དམག་མི་ཚུ་སྲིད་དོན་ལས བཏོན་གཏང་ནི་ལ་སོགས་པའི་ འགྱུར་བ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་བྱུང་ནུག། འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་གནས་སྟངས་དེ་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༨ ལུ་ རླུང་འཚུབ་མི་ཊིཤ་ཟེར་མི་གིས་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་ར་རྐྱབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ ལུ་ ས་ཡོམ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་པའི་ཤུལ་ རྒྱལ་ཁབ་དེ་གྱོང་རྒུད་སྦོམ་ཕོག་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དམག་གི་འུར་ཟིང་རྫོགས་རུང་ བྱ་ངན་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་དྲག་ཉུང་སུ་ དེ་ལས་ མི་སྡེའི་ནང་ འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་  རྒྱལ་ཁབ་ལོག་སྟེ་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་ནུག།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སི་པཱན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་ མ་ལྷོད་པའི་ཧེ་མར་ ཨེས་ཊེག་གི་རིགས་རྒྱུད་ཨིན་མི་ པི་པིལ་གྱི་མི་རིགས་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་དེ་ནང་ གནས་སྡོད་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས། ཁོང་གིས་ ཁོང་རའི་ས་ཆ་དང་ལྟེ་བ་ལུ་ ཀུསི་ཀཱཊ་ལཱན་ཟེར་མིང་བཏགས་ནུག། འདི་གི་དོན་དག་དེ་ &quot;རིན་ཆེན་གྱི་ས་གཞི&quot; ཟེར་བའི་དོན་ཨིནམ་དང་  ད་རེས་ནངས་པར་ཡང་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་ལུ་ མིང་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ ལག་ལེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན།  དུས་ཡུན་རིངམོ་ཅིག་གི་རྒྱབ་ལས་ པི་པིལ་དང་ མི་རིགས་གཞན་ཚུ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་མི་སེར་གཞིས་ཆགས་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་བྱུང་སྟེ་ ད་རེས་ནངས་པར་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་མི་སེར་ཚུ་ ལཱ་གནམ་མེད་ས་མེད་རྩ་འགེངས་ཏེ་འབད་མི་འདི་ཀུན་གྱིས་ཤེས་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་འགྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་དང་སྙན་ངག་མཁན་ཚུ་ཡང་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་ལུ་ གནམ་གཤིས་འབད་བ་ཅིན་དྲོད་ཡོདཔ་དང་ ས་ཁ་མཐོ་ས་ཚུ་ནང་བསིལ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་གནམ་གཤིས་འདི་  ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ དྲོད་ཚད་ ཌི་གི་རི་སེེལ་ཤི་ཡཱསི་ ༡༥ ལས་ ༢༣ གྱི་བར་ན་ཡོདཔ་ཨིན། ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པ་ལས་ཟླ་ ༡༠ པ་ཚུན་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཆར་ཆུ་མེད་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པ་ལས་ཟླ་ ༤ པ་ཚུན་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ ཆརཔ་རྐྱབ་ནིའི་དུས་ཚོད་ཡང་ཁྱད་པར་ཡོདཔ་ཨིན། ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ པེ་སི་ཕིག་གི་མཐའ་ས་ལུ་ ཆརཔ་མི་ལི་མི་ཊར་ ༡༧༠༠ འབབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གངས་རི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༦༠༠ ལས་ ༡༠༦༠ ཡོད་མི་ཚུ་ནང་ ཆརཔ་མི་ལི་མི་ཊར་ ༡༨༠༠ ལས་ ༢༥༠༠ གི་བར་ན་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རི་མཐོ་ཤོས་ཚུ་ནང་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཆརཔ་དུམ་གྲ་ཅིག་མངམ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ལུང་གཤོང་དང་རི་ཐང་ཚུ་ནང་ ཆརཔ་མི་ལི་མི་ཊར་ ༡,༡༠༠ དང་ ༡,༥༠༠ དེ་ཅིག་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་ལུ་ དབུས་ ཨ་མི་རི་ཀ་ གི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ སེམས་ཅན་ཉུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ས་ཞིང་མང་ཤོས་ར་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ཨིན། ཨིན་རུང་ གདོང་སོ་ཅན་དང་ཕོ་བཤུད་སེམས་ཅན་ དེ་ལས་ སྲོག་ཆག་འབུཔ་དེ་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བྱ་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་གི་གྲས་ལས་ རི་ཁའི་འདམ་བྱ་དང་ཆུ་བྱ་ལ་སོགས་པ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཨིས་པེ་ནིཤི་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གཞན་དབང་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ ས་གནས་འདི་ནང་ མི་སེར་ཚུ་གིས་ རང་སོའི་ཁ་སྐད་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ ལུང་ཕྱོགས་ལྟེ་བ་གི་ཁ་སྐད་འབད་བ་ཅིན་  ནཱ་ཧའུཊ་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ པོ་ཊོན་ཁ་སྐད་འདི་ གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་གནས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨེསི་པཱེན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་དབང་སྡུད་འབད་བའི་ཤུལ་  ཨིས་པེན་ནིཤ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་སྦེ་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་ ཁ་སྐད་གཞན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལས་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ གཞུང་གིས་ ནཱ་ཧའུཊ་ཁ་སྐད་འདི་ མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི་སྦེ་ དཔའ་བཅམ་ཡོད་རུང་ མཐར་འཁྱོལ་མ་ཚུགས་པས།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ དང་ ༡༩༧༠ ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་འདི་གནམ་མེད་ས་མེད་ ཡར་དྲག་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལུ་བརྟེན་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་མགོ་རང་འདྲོང་མེདཔ་ལས་ བཟའ་འཐུང་ཚུ་ནང་འདྲེན་འབད་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ ས་ཆ་བགོ་བཀྲམ་འདི་ འདྲ་མཉམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ཨིན། 

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ དང་ ༡༩༩༠ གི་ལོ་གྲངས་ནང་ དམག་འཁྲུག་གི་སྐབས་ ཡུ་ཨེས་ཀྱིས་ དམག་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་བྱིན་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དམག་འཁྲུག་འདི་བྱུང་པའི་སྐབས་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་དང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ ལུ་ ཞི་བདེ་མཐུན་ལམ་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་ ལོག་སྟེ་ར་ གནས་སྟངས་འདི་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་ནི་འགོ་བཙུགས་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ གི་བར་ཁམས་ལུ་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གིས་ ཞབས་ཏོག་ཚོང་འབྲེལ་དང་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འབད་ནི་ཚུ་ཡང་རྒྱ་སྐྱེད་འབད་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་ ཡུ་ཨེས་དང་གཅིག་ཁར་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནི་གི་ གན་ཡིག་བཟོ་མི་དེ་གིས་ ཕྱིར་ཚོང་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་བྱུང་ཡོད་རུང་ ས་སྣུམ་གྱི་གོང་ཚད་མཐོ་དྲགས་དང་ རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལཱ་ཚུ་ མར་བབས་སོང་མི་ལུ་བརྟེན་ གོང་འཕེལ་དེ་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ འགྱོ་མ་ཚུགས་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་དང་ ཡུ་ཨེས་ལུ་སྡོད་མི་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་རེནས་ ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་  སྐྱེལ་བཙུགས་མ་དངུལ་ལུ་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ། སེན་ སཱལ་བ་ཌཽ།''' 

སེན་ སཱལ་བ་ཌོོ་འདི་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ས་འདི་ ཧེམ་མོག་ལུང་གཤོང་ལུ་ཡོད་པའི་ ཨེས་ཆཝ་ཊི་གཙང་ཆུ་ལུ་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༦༨༢ ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། སེན་ སཱལ་བ་ཌོོ་མེ་རི་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི ནུབ་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༡ གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཁྲོམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༢༥ ལུ་ སུ་ཆི་ཊོ་ཊོ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ ཨིས་པེ་ནིཤ་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༢༨ ལུ་ ད་ལྟོའི་ས་ཁོངས་ནང་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༢ ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ སྤོ་བཤུད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༥༤༦ ལུ་ སེན་ སཱལ་བ་ཌོོ་འདི་ཁྲོམ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་དང་  ཀཱས་ཀ་ལེན་དབང་འོག་མངའ་སྡེ་གི་རྒྱལ་ས་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༣༤ ལས་ ༡༨༣༩ ཚུན་ ཨ་མི་རི་ཀ་མངའ་སྡེ་གི་ རྒྱལ་ས་སྦེ་གནས་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༥༤ དང་ ༡༨༧༣ དེ་ལས་ ༡༩༡༧ ལུ་ ས་ཡོམ་གྱིས་གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༤ ལུ་ ཆུ་རུད་ཀྱིས་ཡང་གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ ལྟེ་བ་འདི་ནང་ དེང་སང་གི་གཞུང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་གླིང་ག་ དེ་ལས་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་ཚུ་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་དེ་གནས་སྟངས་འདི་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན།

སེན་ སཱལ་བ་ཌོོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ དངུལ་འབྲེལ་དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བཟོ་གྲྭ་ལྟེ་བ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ས་གནས་འདི་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ ཐགས་རིགས་དང་གྱོན་ཆས་ དེ་ལས་ ཀོཝ་གི་ཅ་ཆས་དང་ཤིང་གི་ཅ་ཆས་ སྨན་རྫས་དང་ ཏམ་ཁུ་དཀྱུ་རྡོག་དང་སི་ག་རེཊ་ཚུ་ ཐོན་སྐྱེད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཤ་རིགས་སྒམ་རྐྱབ་ནི་དང་ ཆང་བཟོ་ནི་དེ་ཡང་ ཁག་ཆེ་བའི་ལཱ་ཅིག་ཨིན།

ལྟེ་བ་འདི་ནང་ལུ་ ཡེ་ཤུའི་མ་དགོན་ཆུང་ཀུ་ཅིག་དང་ དཔེ་མཛོད་ཁང་དག་པ་ཅིག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚན་རིག་དང་བཟོ་གྲྭ་ཁང་གི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་འདི་གཙོ་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་འདི་ནང་ མཱ་ཡན་གྱི་རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཚུ་ཡང་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ཟུར་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ མི་ཚུ་ ཨེལ་ སཱལ་བ་ཌོོ་གི་ རྒྱལ་ཡོངས་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༤༡ ལུ་ ཀོ་ལི་གི་ཡོ་ཌི་ལ་ཨ་སུན་ཤཱན་ ཟེར་མི་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་གནམ་ཐང་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ གི་ལོ་མཇུག་ཁམས་ལུ་ ཀོ་མལ་པ་ལུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/El-Salvador/Economy&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/San-Salvador&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source: Department of Culture and Dzongkha Development.
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>sfnsqppsxhi1emtkl0dtoza3hdh38jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཨེ་ཀུ་ཌོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8621</id>
    <revision>
      <id>39939</id>
      <parentid>38987</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཨེ་ཀུ་ཌོ། Ecuador]] to [[ཨེ་ཀུ་ཌོ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36387" sha1="cl8fzchlu7d8vapxr10p89n4ccw4z16" xml:space="preserve">[[File:Flag of Ecuador.svg|thumb|345x345px|ཨེ་ཀུ་ཌོ་གི་རྒྱལ་དར།[[File:Ecuador Base Map.png|thumb|365x365px|ཨེ་ཀུ་ཌོ་གི་ས་ཁྲ།]]]]
ཨེ་ཀུ་ཌོ་འདི་ ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ནུབ་བྱང་གི་མཚོ་མཐའ་ལུ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་སྦུག་མཚམས་ནང་ཡོདཔ་ལས་ མིང་ཡང་ ཨེ་ཀུ་ཌོ་ཟེར་བཏགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཨེ་ཀུ་ཌོ་འདི་ ས་ཆ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༨༣,༥༦༡ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ལས་བཅད་དེ་བལྟ་བ་ཅིན་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ སྔོན་རྩིས་བཏོན་ཡོད་པའི་སྙན་ཞུ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༡༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྦོམ་ཆུང་འདི་ ཧ་ལམ་ ཨིང་ལེནཌ་བཟུམ་ཡོདཔ་དང་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་རི་རྫོ་ནཱ་ལས་ ཨ་ཙི་ཅིག་ཆུང་ཀུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀོ་ལོམ་བི་ཡ་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ པེ་རུ་དང་ ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་ཡོདཔ་ཨིན།  རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ག་ལ་པཱ་དགའས་མཚོ་གླིང་ཡང་ཚུད་ཡོདཔ་དང་  མཚོ་གླིང་འདི་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡,༠༠༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་འདི་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་གི་ས་ཐང་དང་ ཨེན་ཌི་ཡན་ལུ་ཡོད་པའི་ས་ཁ་མཐོ་ས་ དེ་ལས་ ཨེ་མཱ་ཛོན་གྱི་ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་དང་ མེ་རི་ལས་བྱུང་པའི་རི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།་ ཨེན་ཌིསི་རི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ལས་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཁྱབ་སྟེ་ཡོད་པའི་ཁར་ འཛམ་གླིང་ནང་ མེ་རི་མཐོ་ཤོས་བྱུང་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དཔེར་ན ཅིམ་བོ་ར་ཛོ་འདི་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༦,༢༦༨ ཡོད་པའི་ རི་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།  

ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་འདི་ ས་གནས་ཚུ་ནང་ ས་དབྱིབས་ཆགས་ལུགས་ཚུ་སོ་སོ་ཡོད་མི་དང་ འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་སྦུག་མཚམས་ཀྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་ཡང་སོ་སོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ གནམ་གཤིས་ཡང་དྲོད་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་འདི་ནང་ ཆར་དུས་དང་ ས་སྐམ་རྡོ་སྐམ་གྱི་དུས་ཟེར་ ནམ་དུས་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་དང་པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་བཞི་པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ ས་སྐམ་རྡོ་སྐམ་གྱི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་དྲུག་པ་དང་དགུ་པ་ལུ་མྱོངམ་ཨིན།

ཨེ་མཱ་ཛོན་གྱི་ལུང་གཤོང་འདི་ནང་ གནམ་གཤིས་འདི་ དྲོད་ཚད་ ༢༥ ལས་ ༢༨ གི་བར་ན་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་དྲོད་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཆརཔ་ཡང་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཆརཔ་སེན་ཏི་མི་ཊར་ ༥༠༠ དེ་ཅིག་རྐྱབ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ ལོ་འདི་ནང་ ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་ནི་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ ས་གནས་ནང་ཡོདཔ་པའི་ ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་འདི་ ཧོ་ལྗོངས་ལྗོངས་སྦེ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་སྐབས་ལུ་ ག་ལ་པཱ་དགའས་མཚོ་གླིང་ཚུ་ནང་ མཚོ་གི་རླབས་ཤུགས་ལུ་བརྟེན་ གནམ་གཤིས་ཡང་ གཞན་དང་ཕྱདཔ་ད་ མ་འདྲཝ་ཅིག་བཟོཝ་ཨིན།། མཚོ་གླིང་ཚུ་ནང་ གནམ་གཤིས་འདི་བྱེ་ཐང་བཟུམ་དྲོད་ཡོདཔ་དང་ དྲོད་ཚད་འབད་བ་ཅིན་ ༢༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་འདི་ནང་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་ལྔ་པ་ལས་བཅུ་གཉིས་པ་ཚུན་ ཆརཔ་མ་རྐྱབ་པར་ ས་སྨུག་སྤུར་ཏེ་ ཆརཔ་ཟིམ་ཟིམ་རེ་རྐྱབ་ནི་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ཟླ་དང་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན་ ཆརཔ་དུམ་གྲ་རེ་རྐྱབ་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་གླིང་གི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་ ས་ཁོངས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་དང་བསྟུན་ཏེ་ འགྱུར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཨེ་ཀུ་ཌཽ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ འདི་བཟུམ་མའི་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་སོ་སོ་ཡོད་མི་དང་བསྟུན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་དང་ གནས་གཤིས་འགྱུར་བ་ཡང་ མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་འབྱུངམ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ནང་གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་ལུ་བརྟེན་ ཉེན་ཁ་སྦོམ་སྦེ་ར་བཀལཝ་ཨིནམ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་ལུ་བརྟེན་ འཁྱེག་ཕུང་ཚུ་ ཉིནམ་གཅིག་བ་གཅིག་ བཞུ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེ་འབད་བ་ཅིན་ ཀཱ་རི་ཝའི་ར་རཱ་ཛོའི་འཁྱེག་ཕུང་གི་ས་གོ་བརྒྱ་ཆ་ ༩༦ དེ་ཅིག་ནང་འཁྱེག་བཞུ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོའི་གནས་སྟངས་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་བྱུང་པ་ཅིན་ ཕྲལ་ར་ ཝའི་ར་རཱ་ཛོའི་འཁྱེག་ཕུང་འདི་ ཡལ་འགྱོ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བསྡོམས་ལུ་འབད་བ་ཅིན་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་ར་ནང་ འཁྱེག་ཕུང་ཁྱབ་ཚད་ བརྒྱ་ཆ་ ༥༣ དེ་ཅིག་བཞུ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ ཆུའི་ཐོན་སྐྱེད་དང་སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ལུ་ ཐོ་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.climate.top/ecuador/quito/precipitation/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.focus-economics.com/countries/ecuador/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.casagangotena.com/blog/activities/celebrations-in-quito/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.climatestotravel.com/climate/ecuador/quito&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/quito_ecuador_3652462&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://warbletoncouncil.org/sectores-economicos-ecuador-6693&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.currencytransfer.com/blog/expert-analysis/ecuadors-economy-in-2025&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://latinamericanpost.com/americas/heritage-en/ecuadors-quito-holy-week-a-cultural-and-spiritual-nexus/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://trace.scad.edu/americas-ideal/quito-ecuador-wonders-a-city-of-rich-culture-and-breathtaking-scenery.html&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://cepr.net/publications/ecuador-gdp-growth-accelerates-led-by-construction/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://ecophiles.com/2017/08/09/ecuador-travel-quitos-festival-lights/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.peek.com/quito-pichincha-ecuador/r0qkpm/exploring-quitos-historic-heart-a-cultural-odyssey/ar0xpax5&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.ecuador.com/business/economy/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.worldbank.org/en/country/ecuador/overview&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.metropolitan-touring.com/blog/culture/fiestas-de-quito/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.patrimoniocultural.gob.ec/9674&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Ecuador&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

ཨིས་པེ་ནིཤ་འདི་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁ་སྐད་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ར་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ སྐད་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཁེད་ཆེ་ཝ་དང་ཤོ་ཝར་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐད་རིགས་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཁ་སྐད་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་གིས་སླབ་ཨིནམ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ སི་ཨི་ར་དང་ ཨེ་མཱ་ཛོན་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་འདི་ ས་གནས་འདི་ནང་ སྐད་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ར་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ཤེས་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁ་སྐད་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཉམས་མ་བཅུག་པར་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཞག་ཐབས་ལུ་ སེམས་ཤུགས་སྦོམ་བསྐྱེདཔ་ཨིན།

ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཁག་ཆེ་བའི་ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་དག་པ་ཅིག་ལུ་བརྟེན་ཡོདཔ་དང་ ས་སྣུམ་ཕྱིར་ཚོང་འབད་མི་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ འོང་འབབ་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་འདི་ ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀ་ནང་ ས་སྣུམ་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ཡང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ངང་ལག་དང་ཀཱ་ཕི་ དེ་ལས་ ཀོ་ཀོ་ཤིང་འབྲས་ཕྱེ་དང་ མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་འདི་གིས་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ངང་ལག་ཕྱིར་ཚོང་འབད་མི་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན།

བཟོ་གྲྭའི་ལས་སྡེ་འདི་ནང་ལུ་ བཟའ་འཐུང་བཟོ་འདོན་གི་ལཱ་འབད་ནི་དང་ ཐགས་རིགས་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལཱ་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ དམིགས་བསལ་དུ་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཁལ་ནང་ལཱ་འགན་སྦོམ་འབག་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེར་ན་  ག་ལ་པཱ་དགའས་གི་མཚོ་གླིང་ནང་ ལྟ་བཤལ་པ་ལེ་ཤ་འོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་བཟུམ་ ག་ལ་པག་གོ་སི་གླིང་ཕྲན་དང་ ཀིཝ་ཏོ་དང་ ཀུ་ཨེན་ཀ་གི་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ ལྟ་བཤལ་པ་ཡང་ལེ་ཤ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཀུ་ཌཽ་ནང་ ཡུ་ཨེས་ཌོ་ལར་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དངུལ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་ སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་བཞག་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་གི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་སླ་བསྲེ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་ཡོད་མི་འདི་ ཁོང་གི་དུས་སྟོན་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ ཞབས་ཁྲ་དང་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ནང་ཡང་ མཐོངམ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་ནང་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་དང་ ལག་བཟོ་ དེ་ལས་གསོལ་མཆོད་ཚུ་ ཉམས་མ་བཅུག་པར་ སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་ར་བཞག་ནི་ལུ་ དམིགས་གཏད་བསྐྱེདཔ་ཨིན། 

ཨེ་ཀུ་ཌཽ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་ལུ་བརྟེན་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་ལུ་ ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་སྦོམ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ ༡༧ གྱི་གྲས་ལས་གཅིག་ཨིནམ་ད་ ཨེ་མཱ་ཛོན་དང་ ག་ལ་པཱ་དགའས་མཚོ་གླིང་ནང་ཡོད་པའི་ ཤིང་སྣ་དང་ སྲོག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་འདི་ཧེང་སྐལ་ཕྱུགཔོ་བཟོཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཁྲོམ་གྱི་ལྟེ་བ་ཚུ་ནང་ལུ་ དེང་སང་གི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གསལ་བརྗོད་ཚུ་ བཟོ་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ་ དེ་ལས་ རྩོམ་རིག་ཚུ་ནང་ལུ་མཐོང་ཚུགས་པའི་ ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== '''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།''' ==
ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཀི་ཊོ་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་མིང་ལུ་  སེན་ཕེརེན་སིས་ཀོ་ཌི་ཀི་ཊོ་ ཟེར་ཡང་སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ས་འདི་ ཨེན་ཌིས་ཀྱི་ རི་ཚུ་གི་མཐོ་ཚད་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་གི་མི་སེར་གྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་དབང་འོག་འབད་བའི་ཤུལ་ འགྱུར་ཡོད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་སྟེ་ཡོད་པའི་ ས་གནས་ཅིག་ཨིན།  ཀི་ཊོ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤེས་རིག་དང་ཚན་རིག་ལམ་སྲོལ་ལས་སྡེ་གིས་ འཛམ་གླིང་སྔར་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་འདི་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་སྲིད་དོན་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། 

ཀི་ཏོ་འདི་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་གངས་རི་ཚུ་གི་མཐོང་སྣང་དང་ དང་ཕུ་གི་ཁྱིམ་ཚུ་ཉམས་མ་བཅུག་པར་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་  དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་དང་ ལམ་ལུགས་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ག་ནི་བ་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན། ས་གནས་འདི་ནང་ འདི་བཟུམ་མའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞག་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སེར་དང་ ལྟ་བཤལཔ་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཚུ་ ཤེས་ཚུགས་ནི་ལུ་ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོགས་ཏེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཚུ་ཡང་ བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ དེང་སང་གི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ ཡར་རྒྱས་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་ལཱ་ ག་ཅི་ར་འབད་རུང་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་དང་ རྒྱལ་རབས་གུར་ གཙོ་རིམ་བཟུང་སྟེ་འབད་སྲོལ་ཡོདཔ་ལས་ ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཁག་གི་གྲས་ལས་ ཀི་ཊོ་འདི་ དགའ་སྐྱིད་དང་ལྡན་པའི་ཁྲོམ་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་འཇོག་འབདཝ་ཨིན།

ཀི་ཏོ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༨༥༠ གུར་ཆགས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ མཐོ་ཚད་མཐོ་ཤོས་ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁྲོམ་འདི་གི་ ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཅིག་ཨིན། ཨིན་རུང་ མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་འབད་བ་ཅིན་  ཀི་ཊོ་ཁྲོམ་ལས་ བོ་ལི་ཝི་ཡ་གི་ ལ་དཔའས་ཁྲོམ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་ལས་ མི་ཊར་མཐོ་ཤོས་ནང་ཡོད་ཟེར་བཤད་ཡོདཔ་ཨིན། ཀི་ཊོ་དེ་གི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༩༧.༥ དེ་ཅིག་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༤,༢༡༧.༩༥ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱ་ཚད་འདི་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་གྱི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ཡོད་པའི་གངས་རི་ཚུ་གིས་ གནམ་གཤིས་ལུ་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁྲོམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་ལུ་ཡང་གནོད་ཡོདཔ་དང་ སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་  ལུང་གཤོང་དང་སྒང་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཀི་ཊོ་འདི་ ཨེ་ཀུ་ཌཽ་ནང་ ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་པ་ཨིནམ་ད་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ལུ་ མི་རློབས་ ༡,༧༦༣,༢༧༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཆེན་གྱི་ས་ཁོངས་སྦོམ་ཤོས་ནང་ མི་ས་ཡ་༢.༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཀི་ཏོ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་གི་ ཁྲོམ་གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ལེ་ཤ་འཛོམས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་རེ་ནང་ མི་གྲངས་༨,༩༠༠ དེ་ཅིག་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀི་ཏོ་ནང་ཡོད་པའི་མི་སེར་ཚུ་ རིགས་རྒྱུད་ཁག་ལས་འོང་མི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་སླ་བསྲེ་སྟེ་ ས་གནས་འདི་གི་ ལམ་སྲོལ་དང་ངོ་རྟགས་འདི་ ཧེང་སྐལ་ཕྱུགཔོ་བཟོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།

ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཆར་ཆུ་མི་ལི་མི་ཊར་ ༡,༠༡༣.༨ དེ་ཅིག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ས་ཁོངས་འདི་ནང་ ཟླཝ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ས་གནས་གཞན་དང་ཕྱདཔ་ད་ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨ་རྟག་འབད་བ་ཅིན་ སྤྱི་ཟླ་ ༤ པ་འདི་ ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་པའི་ ཟླཝ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཆརཔ་མི་ལི་མི་ཊར་ ༡༤༩.༣ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་འདི་ ས་སྐམ་རྡོ་སྐམ་གྱི་དུས་ཚོད་ཨིནམ་ལས་ ཆརཔ་མི་ལི་མི་ཊར་ ༢༦.༢ རྐྱངམ་གཅིག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀི་ཊོ་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཆརཔ་ཉིན་གྲངས་ ༡༨༡ དེ་ཅིག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ལོ་ཕྱེད་དེ་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ ཉིམ་འདི་རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ར་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་དང་ བརྒྱ་ཆ་ ༤༧ དེ་ཅིག་ ཉིམ་ཤར་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ཟླ་ ༨ པ་ནང་ ས་གནས་འདི་ནང་ མང་ཤོས་ར་ཉིནམ་ཤར་ཏེ་སྡོད་ནི་ཡོདཔ་ལས་ ཉིན་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཉི་དྲོད་ཆུ་ཚོད་ ༨ དེ་ཅིག་འཐོབ་ཚུགསཔ་ཨིན།

ཨེ་ཀུ་ཌཽ་གི་ས་གནས་གཞན་ཚུ་ནང་བཟུམ་སྦེ་ ཀི་ཊོ་གི་ གཞུང་འབྲེལ་ཁ་སྐད་འདི་ ཨེསི་པེ་ནིཤ་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་སླབ་སྲོལ་ཡོད་པའི་ཨེསི་པེ་ནིཤ་ཁ་སྐད་འདི་  ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གི་ཁྱད་རྣམ་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱུང་རབས་དང་ ཁ་སྐད་ཚུ་གིས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁ་སྐད་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དང་ཚོང་ལས་ དེ་ལས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ལཱ་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ མི་ལ་ལུ་ དམིགས་བསལ་དུ་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ ཁོང་གི་ཁ་སྐད་ ཀེ་ཆེ་ཝ་༼Quechua༽འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། མ་གཞི་  ཁྲོམ་གྱི་མིང་འདི་ ཀེ་ཆེ་ཝ་ཁ་སྐད་ལས་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཨེསི་པེ་ནིཤ་མ་གནས་པའི་ཧེ་མ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་མའི་ཁ་སྐད་ཚུ་ ས་གནས་འདི་ནང་ ཉམས་མ་བཅུག་པར་བཞག་མི་འདི་གིས་ ཀི་ཊོ་གིས་ ཧེ་མའི་ལམ་སྲོལ་དང་ལམ་ལུགས་ལུ་ བརྩི་མཐོང་ཡོད་པའི་བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན།

ཀི་ཊོ་གིས་ ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ འགན་ཁུར་གཙོ་བོ་ཅིག་འབག་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཁྲལ་བསྡུ་ལེན་གྱི་ཐད་ལུ་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ ཁྲོམ་འདི་གི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༣༣.༩ དང་ མི་རེ་ལུ་ སྤྱིར་སྙོམས་ཌོ་ལར་ ༡༣,༦༠༠ ཨིན། ཀི་ཊོ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ཁག་མང་ཤོས་ཅིག་གི་ གཙོ་ཅན་འབདཝ་ལས་ ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གི་ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ནང་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་དང་ ཐགས་རིགས་ དེ་ལས་ ལྕགས་རིགས་ཀྱི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གི་ས་གནས་གཞན་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་ ཀི་ཊོ་གིས་ ཧེ་མ་ལས་ས་སྣུམ་ཕྱིར་ཚོང་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ས་ཁོངས་གཞན་ཚུ་ཡང་ རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི་གི་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཀི་ཊོ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་འདྲན་འདྲ་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཞབས་ཏོག་ལས་སྡེ་གིས་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་བརྒྱ་ཆ་ ༥༩.༧ དང་ བཟོ་སྐྲུན་ལས་སྡེ་གིས་བརྒྱ་ཆ་ ༡༢.༤ དེ་ལས་ གཞན་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ཚུ་གིས་བརྒྱ་ཆ་ ༢༠.༢ དང་ སོ་ནམ་ལས་བརྟེན་ བརྒྱ་ཆ་ ༧.༧ འཐོབ་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀི་ཊོ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ གདོང་ལེན་སྦོམ་ཤོས་གཅིགཔོ་འདི་ ཏི་རུ་སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་བཞག་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ གི་ལོ་མཇུག་ཁམས་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་དཀའ་ངལ་སྦོམ་བྱུང་པའི་ཤུལ་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལུ་ ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གིས་ ཡུ་ཨེསི་ཌོ་ལར་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འགོ་བཙུགས་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གནས་སྟངས་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ དངུལ་བརྗེ་སོར་གྱི་ཚད་གཞི་ལུ་ ཚད་འཛིན་འབད་མ་ཚུགས་པའི་དཀའ་ངལ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན།

ཀི་ཊོ་གིས་ ལོ་གཅིག་ནང་ ཨེ་ཀུ་ཌོོ་གི་ལམ་སྲོལ་གསལ་སྟོན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ དགའ་སྟོན་ལེ་ཤ་བརྩི་སྲུང་འབད་ནི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་མའི་དགའ་སྟོན་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༢ པའི་ནང'''་''' རུ་སྒྲིག་འགྲེམས་སྟོན་དང་གྱོན་ཆས་ དེ་ལས་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་རིམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་བཟུམ་གྱི་ལས་རིམ་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཚུ་ ཉམས་མ་བཅུག་པར་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཞག་ནི་ལུ་ ཕན་སྦོམ་སྦེ་ར་འཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ ལས་རིམ་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཡོད་པའི་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་བར་ན་ མཐུན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་སེར་ཚུ་ སྲིད་དོན་དང་ཚོང་ལས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ནང་ ངོ་ཚབ་འབད་བཅུག་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

=='''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cl8fzchlu7d8vapxr10p89n4ccw4z16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཨིས་ཊི་མོར།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8622</id>
    <revision>
      <id>39964</id>
      <parentid>38992</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཨིས་ཊི་མོར། East Timor]] to [[ཨིས་ཊི་མོར།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20029" sha1="a840qw4cn2ud3bxm1xh3dxu3jqazvg2" xml:space="preserve">[[File:Flag of East Timor.svg|thumb|306x306px|ཨིས་ཊི་མོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།[[File:East timor rel 2002.jpg|thumb|317x317px|ཨིས་ཊི་མོར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྲ།]]]]
ཨིས་ཊི་མོར་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་ཚེས་ ༢༠ ལུ་ རང་དབང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ བཙག་འཐུ་ལས་གྲུབ་པའི་གཞུང་ལུགས་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༡ སྤྱི་ཟླ་ ༨ པའི་ནང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ལྟ་རྟོག་འབད་དེ་ འཐུས་མི་ ༨༨ བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ སྤྱི་ཚོགས་དང་པ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན།

ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༤,༨༧༠ ཡོད་པའི་ཨིས་ཊི་མོར་གི་ས་མཚམས་འདི་ ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཊི་མོར་རྒྱ་མཚོ་དང་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཝི་ཊར་ཨེས་ཊ་རཊ་དང་ ནུབ་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨོམ་བཱའི་ཨེས་ཊ་རེད་དང་ ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་  ནུབ་ཕྱོགས་ཊི་མོར་ཚུ་གིས་ མཚམས་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཊི་མོར་གི་ཤར་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་གི་མཚོ་གླིང་འདི་ རྡོ་རོང་ཡོདཔ་ད་ རི་གི་མཐོ་ཚད་ཕིཊ་ ༩,༧༢༡ འབད་མི་ ཊ་ཊ་མའུ་ལ་གངས་རི་དེ་ ས་ཁ་མཐོ་ས་ཅིག་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ས་གནས་འདི་ནང་ལུ་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་འབད་བ་ཅིན་ཚ་དྲོད་ཡོདཔ་དང་ ཆརཔ་ཡང་ རན་ཏོག་ཏོ་ཅིག་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ རི་གི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལུ་ ཙན་དན་ཤིང༌གིས་གང་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ མཐའ་ས་ལུ་ སྔོ་ཤིང་ཕྱ་རི་ཕྱི་རི་དང་རྩྭ་ཚུ་སྐྱེས་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དེ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ བེ་ཏ་དང་ རྒྱ་གར་ལྕང་ཤིང་ཚུ་ཡང་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ལུ་ ཚ་ཆུ་དང་ གངས་རི་ལས་འབབ་མི་ཆུ་རྐ་ཡང་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ མར་སུ་པི་ཡཱལ་གི་རིགས་དང་ སྤྱ། ཀ་ཤ། སྦུལ་དེ་ལས་ཆུ་སྲིན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་རློབས་༡,༤༡༢,༩༥༣ ཡོད་པའི་ནང་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ པཱ་པུ་ཡན་དང་ མ་ལ་ཡན དེ་ལས་ པོ་ལི་ནི་ཤཱན་གི་མི་བརྒྱུད་ཚུ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཡེ་ཤུ་པ་ཚུ་ཨིན་མས། ས་གནས་འདི་ནང་ པཱ་པུ་ཡན་དང་མ་ལ་ཡན་གྱི་ ཁ་སྐད་ཡང་ན་ གཡུས་སྐད་རིགས་མ་འདྲཝ་ ༤༠ དེ་ཅིག་སླབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཊི་ཊམ་ཁ་སྐད་ཀྱིས་དབང་ཡོདཔ་ཨིན། པོར་ཅུ་གིཡིས་ཁ་སྐད་འདི་ མི་རློབས་ཉུང་སུ་ཅིག་གིས་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་གཉིས་ལས་ གཅིག་ཨིནམ་ད་ གཞན་འདི་ ཊི་ཊམ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ཨིན་དོ་ནི་ཤིཡན་དང་ དབྱིན་སྐད་འདི་ལཱ་འབད་བའི་སྐབས་ལག་ལེན་འཐབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ལས་ ལཱ་གི་ཁ་སྐད་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལི་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་གསར་མ་འབད་མི་དུམ་གྲ་ཅིག་དང་ མུཛ་ལིམ་སྡེ་ཆུང་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིད་ཆེས་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་དད་པ་ཚུ་ ཀེ་ཐོ་ལི་གི་ཆོས་ལུགས་དང་གཅིག་ཁར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ དེ་ཅིག་ གྲོང་གསེབ་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་བརྒྱ་ཆ་ ༣༠ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་སྡོད་མི་ལས་ ཕྱེད་ཀ་དེ་ཅིག་ དི་ལི་ལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨིས་ཊི་མོར་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ ཆུ་རླུང་ནག་རྫས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་འདི་ གོང་ཚད་དང་ཕན་ཁུངས་ལས་འབད་རུང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་  རྡོ་ཀ་མ་རུ་པ་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་འདི་གིས་ཡང་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲོག་ཤིང་བཟུམ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་གཡོག་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་གཙོ་བོ་ར་ འབྲུ་དང་ཆུམ་ བེ་ཏ་ ཀཱ་ཕི་ དེ་ལས་  ཀེ་བ་མངརམོ་དང་ སྲནམ་ཅུམ་སྐམ་ཚུ་ཨིན་མས། བཟོ་སྐྲུན་ལས་སྡེ་གིས་ ཐགས་རིགས་དང་གྱོན་ཆས་ ལག་བཟོ་ དེ་ལས་  ཀཱ་ཕི་བཟོ་འདོན་གྱི་ཐོག་ལས་ དཔལ་འབྱོར་ནང་གྲོགས་རམ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ པར་རྐོ་དང་  རྫ་བཟོ་ ཐགཔ་ལྷ་ནི་དང་ ལག་གཟེམ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གལ་གནད་ཚུ་གྲུབ་ཨིན།

སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ སྤྱི་ཟླ་ ༩ པའི་ཚེས་ ༢༧ ལུ་ ཨིས་ཊི་མོར་དེ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡཱན་རྒྱལ་ཁབ་གི་ཚོགས་པ་ (ASEAN) ནང་ ལྟ་རྟོག་པ་སྦེ་འབད་དེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པ་ནང་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡཱན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོགས་པའི་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲོས་གནས་ཀྱི་འཐུས་མི་སྦེ་གནས་ནུག། ཨིས་ཊི་མོར་གྱི་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་འདི་ ཨིན་དོ་ནི་ཤི་ཡ།  མཱ་ལས་ཤི་ཡ། སིང་གཱ་པོར།  ཨོས་ཊི་ལི་ཡ། ཡུ་ཨེས། ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པ། ཇ་པཱན། པོར་ཅུ་གཱལ་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛའ་བཤེས་མཐུན་ལམ་བཟོ་ནི་ལུ་ གཙོ་རིམ་བཟུང་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/East-Timor&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/timorleste/74139.htm&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.worldometers.info/world-population/timor-leste-population/&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/Dili&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://etichotels.com/journal/10-surprising-facts-about-dili/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

'''རྒྱལ་ས་ཌི་ལི་གི་སྐོར།'''

ཨིས་ཊི་མོར་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཌི་ལི་ཨིན། འདི་ཡང་ ཊི་མོར་མཚོ་གླིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་མཐའ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཨོམ་བཱའི་ཨེས་ཊ་རེད་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཌི་ལི་གི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཤར་གི་མཐའ་ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཉིན་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཉིམ་ཤར་ས་མཐོང་ཚུགས་པའི་ ས་གནས་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ དང་པ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ཉི་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ ‘Land of the Rising Sun.’ མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཌི་ལི་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༢༠ དེ་ཅིག་ལུ་ པོར་ཅུ་གིསའི་ཚུ་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།  འདི་བཟུམ་སྦེ་ ཨིས་པཱེན་ནཱིཤ་དང་ཌཡཤཱ་ དེ་ལས་ བིརི་ཊིཤ་ཚུ་གིས་ཡང་ ས་གནས་དེ་ དབང་གཟུང་འབད་ནི་གི་ དོ་འགྲན་འབད་ནུག། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་ལུ་ ས་གནས་འདི་ཇ་པཱན་གྱིས་དབང་བཟུང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིས་ཏི་མོར་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༥ ལུ་ པོར་ཅུ་གཱལ་ལས་རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཨིན་དོ་ནི་ཤི་ཡན་གྱི་དམག་སྡེ་ཚུ་གིས་བཙན་འཛུལ་འབད་དེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ ལུ་ ཌི་ལི་འདི་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་  ཤུལ་ལས་ཨིན་དོ་ནི་ཤི་ཡན་དང་ ཨི་དོ་ནི་ཤི་ཡ་གི་རང་དབང་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་མ་འབད་མི་ཚུ་གི་བར་ན་ དམག་འཁྲུག་སྦོམ་ཅིག་ཐོན་ཏེ་ མི་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ཤི་རྐྱེན་བྱུང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༩ ལུ་ ས་ཁོངས་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་རྟོག་འོག་ རང་དབང་ཐོབ་པའི་སྐབས་ ཌི་ལི་འདི་གཞུང་སྐྱོང་ལྟེ་བ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ ལུ་ ཨིས་ཊི་མོར་འདི་ རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་པའི་སྐབས་ ཌི་ལི་འདི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་བཟོ་ནུག།

ཌི་ལི་འདི་ ཨིས་ཊི་མོར་གི་གྲུའི་གཡོན་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ དེ་ནང་ལུ་ གནམ་གྲུ་ཐང་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ར་ ཊི་མོ་རིསི་དང་ཨ་ཊོ་ནིསི་གི་མི་སེར་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ལ་ལུ་ཅིག་པོར་ཅུ་གིའིས་དང་ཡུ་རཱསི་ཡཱན་ དེ་ལས་ མུཛ་ལིམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཌི་ལི་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གསརཔ་སྦེ་ གཞི་བཙུགས་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ གདོང་ལེན་ཚུ་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ་གི་མི་ཚུ་གིས་དབང་བཟུང་འབད་བའི་སྐབས་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་མི་ཚུ་ ཁྲོམ་སྡེའི་མཐུན་རྐྱེན་དང་དཔལ་འབྱོར་ཚུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་གི་ལཱ་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པ་ ཌི་ལི་དེ་ ལྡོག་ཤུགས་དང་རེ་བ་གི་བརྡ་མཚན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སེར་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་གྱི་དོན་ལུ་ མ་འོངས་པར་ ལེགས་ཤོམ་བཟོ་ནི་གི་ལཱ་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཌི་ལི་གི་ངོ་མཚར་ཅན་ཅིག་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ མི་སྣ་དང་བྱུང་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ རྗེས་དྲན་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ སྐུ་འདྲ་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་གི་གྲལ་ལས་ ཀིས་ཊོ་རིའི་གི་སྐུ་འདྲ་འདི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན། སྐུ་འདྲ་འདི་ ག་ནི་བ་མཛེས་པའི་ཕྱོགས་གསུམ་ཆུ་གླིང་གི་མཐའ་མ་ལུ་ཡོད་པའི་ ས་གཞི་གུ་ལུ་བཞེངས་ཡོདཔ་དང་ སྐུ་འདྲ་གི་ལགཔ་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཁ་ཐུག་ལུ་བརྐྱངས་ཏེ་མཐོངམ་ཨིན།

དི་ལི་འདི་ སྦ་བཞག་ཡོད་པའི་ནོར་བུ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་ཁོངས་འདི་ནང་ལྟ་བཤལཔ་མང་ཤོས་ཅིག་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་འདི་ འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་ནི་གི་ས་གོ་ཡོངས་གྲགས་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་མེན་རུང་ འདི་ནང་  ཁུངས་ལྡན་ཅན་དང་སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཉམས་མྱོང་ཚུ་འཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་ས་ཁོངས་དང་ ཞི་བདེ་ཅན་གྱི་མཚོ་འགྲམ་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ས་གནས་ཀྱི་ཚོང་ཁྲོམ་དང་ མི་སྡེ་གི་ལྟ་བཤལ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་  ཚོང་ལཱ་གི་ལས་རིམ་ཚུ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་ ཌི་ལི་གི་མགྲོན་སྐྱོང་དང་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལེགས་ཤོམ་ དེ་ལས་ ཊི་མོ་རིསི་མི་སེར་ཚུ་གི་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ལཱ་དང་ཉམས་མྱོང་ཚུ་ བརྗེ་སོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་ཚོང་ལཱ་ཚུ་ སྒྲིང་སྒྲི་དང་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཌི་ལི་གི་ཁོང་རའི་དཔའ་ཉམས་འདི་ ཧེ་མ་ལས་ལྷགཔ་སྦེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་བརྩོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source: Department of Culture and Dzongkha Development.
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>a840qw4cn2ud3bxm1xh3dxu3jqazvg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>རྒྱ་མའི་ཀ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8660</id>
    <revision>
      <id>39943</id>
      <parentid>39005</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[རྒྱ་མའི་ཀ། Jamaica]] to [[རྒྱ་མའི་ཀ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19092" sha1="1h2pfp7idxnw55e8tldttwivggeeyfx" xml:space="preserve">[[File:Flag of Jamaica.svg|thumb|356x356px|རྒྱ་མའི་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།[[File:Jamaica-CIA WFB Map en.svg|thumb|437x437px|རྒྱ་མའི་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁྲ།]]]]
'''ངོ་སྤྲོད་དང་ཆགས་རབས།'''

རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཀེ་རི་བི་ཡཱན་མཚོ་(Caribbean Sea) ནང་ ཀིའུ་བ་(Cuba) དང་ ཧིས་པ་ནིའོ་(Hispaniola) གི་ཤུལ་ལས་ མཚོ་གླིང་སྦོམ་ཤོས་གསུམ་པ་ཨིན་པས། རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ རིང་ཚད་མའིལ་༡༤༦ དེ་ཅིག་ (ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༣༥) དང་ རྒྱ་ཚད་མའིལ་༢༢ ལས་༥༡ གི་བར་ན་ ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཀིངས་ཊན་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༡༩༦༢ ལུ་ རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ ཡུ་ཀེ་(United Kingdom) ལས་ རང་དབང་འཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.britannica.com/place/Jamaica&lt;/ref&gt;

'''ས་གཤིས། (Climate)'''

རྒྱ་མའི་ཀ་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ དྲོད་ཤུགས་ཡོདཔ་ལས་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་ཨིན། ས་སྐམ་གྱི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ཚུན་ཨིནམ་ད་ སྤྱི་ཟླ་༢ པ་འདི་ ཟླཝ་སྐམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། རློན་གཤེར་གྱི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༦ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ཚུན་ཨིནམ་ད་ སྤྱི་ཟླ་༨ པ་ཚུན་ རློན་གཤེར་འདི་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། རླུང་འཚུབ་ཀྱི་དུས་ཚོད་ནང་ རླུང་འཚུབ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ སྤྱི་ཟླ་༣ པའི་ཚེས་༡༠ ཚུན་ རྒྱ་མའི་ཀ་གི་མི་རློབས་འདི་ ༢,༨༣༧,༧༢༦ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་༡༤༡ པ་ཨིན་པས། འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༠.༠༣ དེ་ཅིག་ ཡོདཔ་སྦེ་བཏོནམ་ཨིན་པས། རྒྱ་མའི་ཀ་གི་མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ཨཕ་རི་ཀ་ གི་རིགས་བརྒྱུད་ (བརྒྱ་ཆ་༧༦.༣) གིས་གང་ཡོདཔ་ལས་ མཚོ་གླིང་འདི་ ཟ་བྲན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། ཨེཕ་རོ་ཡུ་རོ་པི་ཡཱན་(Afro-European) གི་མི་རློབས་(བརྒྱ་ཆ་༡༥.༡)གིས་ དབང་འོག་བཙུགས་པའི་སྐོར་ལས་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་རུང་ ཨིསཊ་ཨིན་ཌི་ཡ་ (East India) དང་ ཨེཕ་རོ་ཨིསཊ་ཨིན་ཌི་ཡཱན་ (Afro-East Indian) གི་མི་སྡེ་(བརྒྱ་ཆ་༣.༤) འདི་ ལས་མི་སྦེ་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱ་ནག་དང་ མི་རིགས་གཞན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གིས་ མཚོ་གླིང་འདི་གི་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;[https://www.uwi.edu/jamaica.php#:~:text=Ethnic%20Make%2DUp%3A%2076.3%25,%25%20Chinese%20and%200.8%25%20Other.&amp;text=History%3A%20When%20Christopher%20Columbus%20first,by%20Arawak%20(Taino)%20Indians. https://www.uwi.edu/jamaica.php#:~:text=Ethnic%20Make%2DUp%3A%2076.3%25,%25%20Chinese%20and%200.8%25%20Other.&amp;text=History%3A%20When%20Christopher%20Columbus%20first,by%20Arawak%20(Taino)%20Indians.]&lt;/ref&gt;

'''གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།'''

རྒྱ་མའི་ཀ་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་གི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་པོ་འདི་ གཞུང་སྐྱོང་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱིས་ ངོ་ཚབ་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཨིན།  ལམ་ལུགས་འདི་ བིརི་ཊིཤ་ (British) གི་ལམ་ལུགས་དང་འདྲ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་གཞུང་སྐྱོང་ཡན་ལག་གསུམ་གྱི་ནང་ལུ་ དབང་ཚད་འདྲ་མཉམ་སྦེ་བཞག་ཚུགསཔ་ཨིན་པས།  རྒྱ་མའི་ཀཱན་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་གིས་ མི་སེར་ཚུ་གི་རང་དབང་དང་ དྲང་བདེན་གྱི་བཙག་འཐུ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་གི་ དབང་ཚད་དང་ གཞུང་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནི་གི་ ཁས་ལེན་འབདཝ་ཨིན་པས།  ཁོང་གི་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ལྷན་ཚོགས་ཚུ་གིས་ ཡན་ལག་འདི་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ མི་མང་འགོ་དཔོན་ཚུ་ བསྐོ་བཞག་དང་ ཆ་མེད་བཏང་ནི་ལུ་ ལྟ་རྟོག་འབདཝ་ཨིན་པས། གཞུང་གི་མངའ་འོག་ལུ་ ཕན་ཚུན་འབྲེལ་མཐུན་འབད་མི་དམག་མི་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞག་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལས་སྡེ་དང་ ལས་ཁུངས་ དེ་ལས་ ལྷན་ཁག་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://jis.gov.jm/government/overview-government-jamaica/&lt;/ref&gt;

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

རྒྱ་མའི་ཀ་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ཨིང་ལིཤ་ཨིན་རུང་ རྒྱ་མའི་ཀཱན་པ་ཏོཡིས་ (Jamaican Patois) འདི་ ཁོང་རའི་སྐད་ཡིག་ཨིན་པས།  འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཨིང་སྐད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན་རུང་ &quot;pure&quot; Patois འདི་ ཨིང་སྐད་ཀྱི་གནས་ཚད་དང་ལྡན་པའི་ ཤེས་རྟོགས་མེདཔ་ལས་ སྐད་ཡིག་སོ་སོ་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  སྐད་ཡིག་གཉིས་འདི་ གཅིག་ཁར་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོད་རུང་ གསལ་བཤད་པ་ཚུ་གིས་ སྐབས་དོན་དང་ ལྟདམོ་ལྟ་མི་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ག་འདི་མངམ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་ན་ བདེ་སྒྲིག་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ཡེ་ཤུ་པ་ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་མ་འདྲཝ་ ཨེང་ལི་ཀེན་ (Anglican) དང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ བེབ་ཊིས་ (Baptist) ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་མའི་ཀ་ལས་འགོ་བཙུགས་མི་ རཱས་ཊ་ཕ་རིཡ་ནི་ཟམ་(Rastafarianism) འདི་ཡང་ རྒྱ་མའི་ཀ་གི་ལམ་སྲོལ་ལུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁག་ཆེ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རྒྱ་མའི་ཀ་ལུ་ ཇིའུ་དང་ མུས་ལིམ་ དེ་ལས་ ཧིན་དུའི་མི་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

བཟའ་ཚང་འདི་ རྒྱ་མའི་ཀ་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ བཟའ་ཚང་སྦོམ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ གཅིག་ཁར་སྡོད་ཞིནམ་ལས་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  རྒྱ་མའི་ཀཱན་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་བཟའ་ཚང་ནང་གི་ རྒས་ཤོས་ཚུ་ལུ་ ཨ་ཞེམོ་དང་ཨ་ཞང་ དེ་ལས་ ཨའི་ཚུ་བཟུམ་སྦེ་ གུས་ཞབས་འབདཝ་ཨིན།  རྒྱ་མའི་ཀཱན་གྱི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ མཛད་སྒོ་ ཀུ་མི་ན་(Kumina) བཟུམ་གྱི་ མཛད་སྒོ་ཚུ་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ མི་ཚུ་གིས་རང་ལུགས་ཀྱི་ མཆོད་འབུལ་ཕུལ་ནི་གི་ མཛད

'''དཔལ་འབྱོར།'''

རྒྱ་མའི་ཀ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ཞབས་ཏོག་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ ལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ མ་དངུལ་གཞི་བཙུགས་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༡༩༦༢ ལུ་ རང་དབང་ཐོབ་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ འདྲ་མཉམ་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དུས་རབས་༢༠ པའི་མཇུག་ལུ་ ས་གཏེར་དང་བཟོ་སྐྲུན་འབད་ནི་འདི་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ཐོན་ཡོདཔ་ད་ སོ་ནམ་གྱི་ཅ་ཆས་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་འདི་ བཀག་ཆ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ ལོ་གྲངས་ལས་ མངའ་སྡེ་གིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནང་ལུ་ གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་འགན་ཁུར་འབག་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་ མར་ཕབ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་ཡང་ བཟོ་བཀོད་བདེ་སྒྲིག་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་རང་དབང་བྱིན་ནི་དེ་གིས་ སྒེར་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་པ་ཚུ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ ལོ་གྲངས་ལུ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་དཀའ་ངལ་འདི་ གཞུང་གིས་ བཟོ་གྲྭ་དང་དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་ལུ་ ཉེས་ཁྲིམས་བཀལ་དགོཔ་ཐོན་ནུག &lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Jamaica&lt;/ref&gt;

'''ཚོང་འབྲེལ།'''

ཚོང་འབྲེལ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འདྲེན་གྱི་ བཞི་ཆ་གཅིག་དང་ ལས་མི་དྲུག་ཆ་གཅིག་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ཚུ་གིས་ ཕྱིར་ཚོང་གི་འོང་འབབ་ གསུམ་དཔྱ་གཅིག་དེ་ཅིག་འོང་མི་འདི་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ aluminum དང་ bauxite ཚུ་ལས་ཨིན་པས། གུ་རམ་དང་ ངང་ལག་ ཀོ་ཕི་ དེ་ལས་ གཞན་མི་སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ འཐུང་ཆུ་དང་ ཏམ་ཁུ་ དེ་ལས་ ལྷག་ལུས་ཚུ་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཨིན་པས། ཡུ་ཨེས་ (United States) འདི་ རྒྱ་མའི་ཀ་གི་ཚོང་འབྲེལ་མཉམ་འབྲེལ་པ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན། རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་ (Caribbean) མི་སྡེ་ ཀ་རི་ཀཱོམ་(CARICOM) རྩིས་ཏེ་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.trade.gov/country-commercial-guides/jamaica-market-challenges&lt;/ref&gt;

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།'''

རྒྱ་མའི་ཀ་ལུ་ ལྟ་བཤལ་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་དང་ མི་མང་གི་བུ་ལོན་མཐོ་དྲགས་དང་ བྱ་ངན་ ངན་ལྷད་ དེ་ལས་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་ཀྱི་ ཉེན་ཁ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  ཁོང་གིས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་མང་བཟོ་ནི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ནི་ འཕྲུལ་རིག་མཐུན་རྐྱེན་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་ནི་ ཉེས་ལས་དང་འཐབ་འཛིང་མར་ཕབ་འབད་ནི་ དེ་ལས་ མི་སྟོབས་གོང་འཕེལ་ལུ་ གཙོ་རིམ་བཟུང་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྲིད་བྱུས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཏེ་ གསར་བཏོད་དང་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་ལས་རིམ་ཚུ་ ཁྱབ་སྤེལ་འབད་དེ་ རྒྱ་མའི་ཀ་གིས་ ཡུན་བརྟན་དང་ འདྲ་མཉམ་གྱི་གོང་འཕེལ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''རྒྱ་མའི་ཀ་གི་མངའ་སྡེ།''' 

རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ མངའ་སྡེ་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་མེན་པར་ ཆོས་སྡེ་༡༤ ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིན། ཀིངས་ཊན་འདི་ རྒྱ་མའི་ཀ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིནམ་ལས་ མཚོ་གླིང་འདི་གི་ཤར་ལྷོ་མཚོའི་མཐའ་མར་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ནང་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོ་འགྲམ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ བྱེམ་བླུག་སའི་ བྱེམ་རིངམོ་ པེ་ལི་ས་ཌོས་(Palisadoes) ཟེར་མི་གིས་ ཉེན་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀིངས་ཊན་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་འཛམ་གླིང་ནང་ ཨིང་སྐད་སླབ་མི་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''མཇུག་དོན།'''

རྒྱ་མའི་ཀ་འདི་ མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ ལོ་རྒྱུས་ཚུ་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ མཚོའི་མཐའ་མ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོང་ལུ་གདོང་ལེན་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ར་ཡོད་རུ་ ཡུན་བརྟན་དང་འདྲ་མཉམ་གྱི་གོང་འཕེལ་བཏང་ཐོག་ལས་ མ་འོངས་པའི་དོན་ལུ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

== '''རྒྱབ་རྟེན།''' ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1h2pfp7idxnw55e8tldttwivggeeyfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཇོར་ཌན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8662</id>
    <revision>
      <id>39944</id>
      <parentid>39307</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཇོར་ཌན། (Jordan)]] to [[ཇོར་ཌན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18830" sha1="8mk17ktiz6oniavumnh6izm1u19q900" xml:space="preserve">[[File:Flag of Jordan.svg|thumb|346x346px|ཇོར་ཌན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།[[File:ECHO Jordan Editable A4 Landscape.png|thumb|325x325px]]]]
'''ངོ་སྤྲོད་དང་ཆགས་རབས།'''

ཇོར་ཌན་ཟེར་མི་འདི་ ལྷོ་ནུབ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཨ་རབ་(Arab)ཀྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ཡང་ ལེ་ཝེནཊ་(Levant) ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ ཨ་ར་བི་ཡཱན་གླིང་ཕྲན་གྱི་ བྱང་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཇོར་ཌན་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༨༩,༣༤༡ དང་ དེ་གི་བརྒྱ་ཆ་༠.༦ རྐྱངམ་གཅིག་ནང་ ཆུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཇོར་ཌན་གྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ མང་ཆེ་བ་བྱེ་ཐང་གྱི་ཚ་དྲོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༤ པ་ཚུན་ ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་དུས་ཚོད་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;https://simple.m.wikipedia.org/wiki/Jordan&lt;/ref&gt;

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ ཇོར་ཌན་ལུ་ མི་རློབས་༡༡,༥༣༠,༠༨༩ ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་གིས་ མི་རློབས་ཀྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་ཐོ་ནང་ ཨང་༨༤ པ་ཨིན་པས། ཇོར་ཌན་གྱི་མི་རློབས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ཨ་རབ་དང་ མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་མི་ སིར་ཀ་ཤི་ཡཱན་(Circassians) དང་ཨར་མེ་ནི་ཡཱན་(Armenians) དེ་ལས་ ཀརཌས་(Kurds) ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཇོར་ཌན་གྱི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ནང་དང་ ཆརཔ་ལངམ་སྦེ་ རྐྱབ་སའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། པེ་ལིས་ཊེན་གྱི་ཨ་རབ་ཚུ་(Palestinian Arabs) གི་མི་རློབས་འདི་ སྐྱབས་བཅོལ་བ་དང་ གནས་སྤོ་སྟེ་འགྱོ་མི་ཚུ་ ཇོར་ཌན་ལུ་སྡོད་ཡོདཔ་སྦེ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/jordan-population/&lt;/ref&gt;

'''གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།'''

སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ སྤྱི་ཟླ་༥ པའི་ཚེས་༢༥ ལུ་ རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་འདི་ རྒྱལ་པོ་འདི་ཨིནམ་དང་ གཞུང་སྐྱོང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་འདི་ བློན་ཆེན་ཨིན་མས། བློན་ཆེན་དང་གཅིག་ཁར་ བློན་པོ་ཚོགས་སྡེ་ (ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་) འདི་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་པོ་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིན་པའི་གུར་ དམག་དཔོན་སྤྱི་ཁྱབ་ཡང་ཨིནམ་ད་ བློན་ཆེན་དང་ཚོགས་ཁང་གོང་མའི་འཐུས་མི་ཚུ་ བསྐོ་བཞག་གནང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་པོ་ལུ་དབང་ཚད་ཧ་ལམ་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་བློན་ཆེན་དང་བློན་པོ་ལྷན་ཚོགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་སྐྱོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲིམས་བཟོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཚོགས་ཁང་གོང་འོག་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ ཚོགས་ཁང་འོག་མ་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ མི་སེར་ཚུ་གིས་བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ བསྐོ་བཞག་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ རང་དབང་ཐོག་ལས་ ཐ་དད་སྦེ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ ལུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཚུ་ ཁྲིམས་མཐུན་སྦེ་བཟོ་སྟེ་ སྲིད་དོན་གྱི་གདམ་ཁ་ མ་འདྲཝ་ཚུ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན།  སྐྱེས་ལོ་༢༠ དང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་མི་སེར་ཚུ་ལུ་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ནིའི་དབང་ཚད་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཇོར་ཌན་འདི་ བདག་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་ ཁག་གསུམ་སྦེ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ མུ་ཧ་ཕ་དཱ་(Muhafadha or governorates)དང་ ལི་ཝ་(Liwa or districts) དེ་ལས་ཀཱ་ད་(Qada or sub-districts) ཟེར་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་འབྲུག་ལུ་འབདན་ རྫོང་སྡེ། རྫོང་ཁག། རྒེད་འོག་བཟུམ་སྦེ་ཨིན་པས། ཁོང་གི་ནང་ མུ་ཧ་ཕ་དཱ་རྫོང་སྡེ་ བསྡོམས་ཀྱི་༡༢ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;https://1997-2001.state.gov/background_notes/jordan_0008_bgn.html&lt;/ref&gt;

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ཨ་ར་བིག་ཨིན་རུང་ ཨིང་སྐད་འདི་ ཚོང་འབྲེལ་དང་གཞུང་སྐྱོང་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཇོར་ཌན་གྱི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཨ་རབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ བི་ཌོ་ཝེན་(Bedouin) གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ དེ་ལས་ མི་རློབས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་ སླ་བསྲེ་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ སོ་སོ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིསི་ལམ་འདི་ དབང་ཤུགས་ཅན་གྱི་ ཆོས་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུ་པའི་མི་སྡེ་ཚུ་ཡང་ གལ་ཅན་གྱི་གནས་སྟངས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། བི་ཌོ་ཝེན་(Bedouin) གི་གནས་སྟངས་འདི་ ཡུན་བརྟན་གྱི་ཕན་གནོད་ག་དེ་སྦེ་ཡོད་རུང་ ད་ལྟོ་འདི་ བཟའ་ཚང་གི་འབྲེལ་བ་སྒྲིང་སྒྲི་ཚུ་ བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཇོར་ཌེ་ནི་ཡཱན་(Jordanian) གི་ཟ་འཐུང་འདི་ བྲོཝ་ཡོད་པའི་ཟ་འཐུང་དང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། སྔར་སྲོལ་གྱི་སྙན་ཆ་དང་ ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ ལག་བཟོ་ཚུ་གིས་ མི་ཚུ་གི་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིག་རྩལ་ཚུ་ སྟོནམ་ཨིན།  མགྲོན་ཞུ་དང་བཟའ་ཚང་གི་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ གཏིང་ཟབ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ བྱམས་བརྩེ་དང་ རྒས་ཤོས་ཚུ་ལུ་ གུས་ཞབས་འབདཝ་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;https://www.jdtours.com/jordan/culture/&lt;/ref&gt;

'''ཚོང་འབྲེལ་དང་དཔལ་འབྱོར།'''

ཇོར་ཌན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ལས་སྡེ་འདི་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ སོ་ནམ་དང་ ས་གཏེར་ བཟོ་སྐྲུན་ ལྟ་བཤལ་དང་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན། ཚོང་ལམ་ཚུ་གི་ལམ་བདའ་སྟེ་ ལུང་ཕྱོགས་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།  གཙོ་བོར་བཏོན་པའི་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ཡང་ ས་གཏེར་(phosphate mining) ལུད་ཐོན་སྐྱེད་ བགོ་ལ་དང་སྨན་རིགས་བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ཚུ་ཨིན་པས།  ཇོར་ཌན་གཞུང་གིས་ ཕྱིའི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་དང་ སྒེར་སྡེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ཐབས་ལུ་ སྲིད་བྱུས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཇོར་ཌན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ངོ་མ་ར་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་བཏོན་ནི་དང་ སོ་ནམ་ དེ་ལས་ བཟོ་བསྐྲུན་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་མས།  དེ་ཡང་ ལུད་(phosphate) འབྲུ་སྣ་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ ཅ་ཆས་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས།  ཁོང་གི་ཚོང་འབྲེལ་མཉམ་འབྲེལ་པ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཨི་རག་དང་ སའུ་དི་ཨ་ར་བི་ཡ་ ཡུ་ཨེས་དང་ རྒྱ་གར་ ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་ཨིན་པས། ཇོར་ཌན་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་རང་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གྱི་ནང་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ གནད་དོན་ཅིག་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210603094219/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jordan/&lt;/ref&gt;

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།'''

ཇོར་ཌན་གྱིས་ ཆུ་མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་དང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་ དེ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་ གནོད་པ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ གདོང་ལེན་འདི་ཚུ་གིས་ ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་གྱི་གོ་སྐབས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཆརཔ་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ལས་ ས་འོག་གི་ཆུ་འདི་ མར་ཕབ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཆུ་མ་ལང་པའི་གནད་དོན་འདི་ ཧེང་སྐལ་རང་ མང་སུ་སྦེ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཆུ་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ གཅིག་ཨིན་མས།  ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་སྟངས་མཐོ་དྲགས་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ན་གཞོན་དང་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ལཱ་གཡོག་གི་ཚོང་འབྲེལ་ ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་དང་ རིག་རྩལ་ཅན་གྱི་ལས་མི་ཚུ་ གོ་སྐབས་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ དཀའ་ངལ་ཅིག་སྦེ་རང་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  

དེ་མ་ཚད་ ཇོར་ཌན་ལུ་ སི་རི་ཡ་དང་ ཨི་རག་གི་ འཁྲུག་རྩོད་ཚུ་གིས་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་ར་ བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ སྐྱབས་བཅོལ་བ་ ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ གཙོ་བོར་བཏོན་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཐོ་ཕོག་སྟེ་ དཔལ་འབྱོར་དང་ མི་སྡེ་ལུ་སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཐབས་ཤེས་ཚུ་ཡང་ བསྐྱར་གསོ་འབད་བཏུབ་པའི་ནུས་ཤུགས་ལག་ལེན་དང་ ཡུན་བརྟན་ལྟ་བཤལ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་ནི་ དེ་ལས་གོང་འཕེལ་གཞན་ཚུ་ འབད་དགོཔ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཤེས་རིག་དང་མི་སྡེ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་ནི་འདི་ ཡུན་རིང་གི་ཐབས་ལམ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;https://unhabitat.org/jordan-urban-issues&lt;/ref&gt;

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨ་མཱན།''' 

ཨ་མཱན་ཁྲོམ་འདི་ ཇོར་ཌན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིནམ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་ སྲིད་དོན་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལྟེ་བ་ཡང་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༡ ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༤ ཡོདཔ་ད་ ཨ་མཱན་འདི་ ཨ་རབ་ཀྱི་འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ལྔ་པ་ དེ་ལས་ དབུས་ཤར་(Middle East) ཁ་ཐུག་ལུ་ ཁྲོམ་ཆེན་བཅུ་པ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་འདི་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ལྷོ་བྱང་མཚམས་ཐིག་༣༡ དང་ ཤར་ནུབ་མཚམས་ཐིག་༣༥ ལུ་གངས་རི་༢༠ ཁྱབ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ནང་ ཆགས་ཏེ་འདུག།&lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Amman&lt;/ref&gt;

'''མཇུག་དོན།'''

ཇོར་ཌན་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ས་གནས་ཕྱུགཔོ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མ་འོངས་པའི་ནང་ ཡར་རྒྱས་ཅན་འགྱོ་བའི་གཞི་འགྱམ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་མི་ཚུ་གིས་ ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་དང་ ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་ ཁས་བླངས་འབདཝ་ཨིན། ཇོར་ཌན་གྱིས་ ལུང་ཕྱོགས་མཉམ་འབྲེལ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ འབད་བརྩོན་བསྐྱེད་མི་འདི་གིས་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན། རྒྱུ་རྐྱེན་འདི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ལམ་སྲོལ་དང་གསར་བཏོད་ཀྱི་ ལཱ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ཇོར་ཌན་འདི་ མ་འོངས་པའི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་སྒྲིང་སྒྲི་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནི་གི་ གྲ་སྒྲིག་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>8mk17ktiz6oniavumnh6izm1u19q900</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཀ་ཛགས་ཏཱན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8663</id>
    <revision>
      <id>39945</id>
      <parentid>39305</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཀ་ཛགས་ཏཱན། (Kazakhstan)]] to [[ཀ་ཛགས་ཏཱན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18426" sha1="4zphxgyakm24cr5bsr6t3emnhwi7df2" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད་དང་ཆགས་རབས།'''
[[File:Flag of Kazakhstan.svg|thumb|328x328px|ཀ་ཛགས་ཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།[[File:Kazakhstan CIA WFB Map Br.svg|thumb|363x363px|ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ས་ཁྲ།]]]]
ཀ་ཛགས་ཏཱན་འདི་ དབུས་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཅིག་ཨིན། འཛམ་གླིང་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་ཨང་༩ པ་ཨིནམ་ད་ ས་ཁྱོན་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ས་ཡ་༢.༧ དེ་ཅིག་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀེས་པི་ཡཱན་(Caspian) མཚོ་དང་ ལྷོ་ནུབ་ལུ་ ཊཱཀ་མེ་ནིས་ཏཱན་(Turkmenistan) ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་(Uzbekistan) དེ་ལས་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀིར་གིས་ཏཱན་(Kyrgyzstan) དང་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་མཚམས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་ཏཱན་ལུ་ གནམ་གཤིས་འདི་ རྒྱ་མཚོ་ལས་ཐག་རིང་ནི་འདི་གིས་ ས་གླིང་གི་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ གནམ་བྱཱར་ལུ་དྲོད་དང་ཆར་ཆུ་མེད་པ་སྐམ་སུ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ གནམ་དགུན་འདི་དུས་ཡུན་རིངམ་དང་བསིལ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༡ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༦ ལུ་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་འདི་ ཧེ་མའི་ སོ་ཝིཏ་ཡུ་ནི་ཡོན་(Soviet Union) ལས་རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://www.dfat.gov.au/geo/kazakhstan/kazakhstan-country-brief&lt;/ref&gt;

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ གནས་སྡུད་གསརཔ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ མི་རློབས་འདི་ ༢༠,༧༦༩,༧༣༢ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་ཏཱན་འདི་ མི་རློབས་མང་ཉུང་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐོ་ནང་ཨང་ ༦༥ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། བརྒྱ་ཆ་ ༦༨ དེ་ཅིག་འདི་མི་རིགས་ཀ་ཛགས་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༡༩ འདི་ ར་ཤི་ཡའི་མི་རིགས་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་ ཨུཛ་བེཀ་(Uzbeks) དང་ ཡུ་ཀེ་རེ་ནི་ཡཱན་(Ukrainians) དེ་ལས་ ཨུའི་གུར་(Uighurs) དང་ ཊར་ཊར་(Tartars) དེ་ལས་ ཇཱར་མཱནས་(Germans) ཚུ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་ཏཱན་འདི་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཨིན་རུང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༧༠ དེ་ཅིག་གིས་ མུས་ལིམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིནམ་ད་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༢༦ དེ་ཅིག་གིས་ ཡིད་ཆེས་ཅན་གྱི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://ceus.indiana.edu/about/languages/kazakh.html&lt;/ref&gt;

'''གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།'''

ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ དབང་ཚད་འདི་ ཧ་ལམ་ར་ སྲིད་འཛིན་དང་གཅིག་ཁར་ བཞག་སྟེ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་གིས་ སྲིད་འཛིན་དང་ བློན་ཆེན་འོགམ་ གཉིས་ཆ་ར་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་ བསྐོ་བཞག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

སྲིད་འཛིན་འདི་ ལོ་༥ གི་རིང་ ཐད་ཀར་དུ་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ཏེ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། སྤྱི་ཚོགས་ནང་ ཚོགས་ཁང་ (གོང་མ་) དང་ མཇ་ལིས་(Majlis) (ཚོགས་ཁང་འོག་མ་) ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚོགས་ཁང་གི་འཐུས་མི་༤༧ ཡོད་ས་ལས་༡༥ སྲིད་འཛིན་གྱིས་བསྐོ་བཞག་གནང་ཡོད། གཞན་མི་འཐུས་མི་ཚུ་ ཚད་ལྡན་གྱི་ངོ་ཚབ་སྦེ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། མཇ་ལིས་(Majlis) གིས་ འཐུས་མི་ས་༡༠༧ ཡོད། འཐུས་མི་ཚུ་ ལོ་༤ གི་རིང་ ཕྱག་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་པས། 

ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱིས་ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་དང་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་དབང་ཚད་ཚུ ཡར་དྲག་གཏང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ ཆིངས་ཡིག་དང་ གདམ་ཁ་ཅན་གྱི་མཐུན་གྲོས་ལེ་ཤ་ཅིག་ ཆ་འཇོག་འབད་དེ་ ཁས་བླངས་ཚུ་ ཁ་སྐོང་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༡ ལུ་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༢-༢༠༢༤ གི་དོན་ལུ་ འཛམ་གླིང་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་ཚོགས་སྡེ་ནང་ བཙག་འཐུ་འབད་ནུག། &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210109132304/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan&lt;/ref&gt;

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

ཀ་ཛགས་ཁ་སྐད་འདི་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ མངའ་སྡེའི་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ད་ མི་ས་ཡ་༡༠ ལྷགཔ་ཅིག་གིས་ སྐད་ཡིག་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་ཀྱི་ ལམ་སྲོལ་འདི་ ཕྱུགཔོ་དང་ དེ་གི་ལྟེ་བ་ཚུ་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིསི་ལམ་འདི་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཆོས་གཞན་ཚུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། &lt;ref&gt;https://ceus.indiana.edu/about/languages/kazakh.html&lt;/ref&gt; རང་ལུགས་ཀྱི་ལག་བཟོའི་རིགས་ཚུ་ ས་གདན་དང་རྒྱན་ཆ་ཚུ་ མི་རབས་བརྒྱུད་དེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་རྩོམ་རིག་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨ་བའི་ ཀུ་ནཱན་བ་ཡེབ་(Abai Kunanbayev) ཀྱི་ལཱ་ཚུ་ལུ་ གུས་ཞབས་སྦོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན། བཞེས་སྒོ་འདི་ བེཤ་བར་མཱཀ་(beshbarmak) དང་ ཀ་ཛི་(Kazy) བཟུམ་གྱི་ རིགས་ཚུ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ བྲོཝ་ཅནམ་ཅིག་ཨིན་པས། སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལག་ཆས་ཚུ་ཡང་ དོམ་བ་ར་(dombra) དང་ ཀོ་བིཛ་(Kobyz) ཚུ་གིས་ འགན་ཁུར་གཙོ་བོ་ཅིག་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://kazakhstanhouse.pk/culture-in-kazakhstan/&lt;/ref&gt;

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ བརྒྱ་ཆ་༣.༢ ལུ་ མར་ཕབ་འགྱོ་ཡོདཔ་ད་ ལོ་གཅིག་གི་ཧེ་མ་ བརྒྱ་ཆ་༥.༣ ལས་ མར་ཕབ་སོང་སྟེ་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་དང་ གཞུང་གི་ཟད་འགྲོ་ཚུ་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ གནས་སྐབས་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ བརྒྱ་ཆ་༤.༧ ལུ་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ཨིནམ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབདཝ་ཨིན་པས། ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མར་ཁུ་དང་རང་བཞིན་རླངས་རྫས་ཚུ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་རང་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ བཟོ་སྐྲུན་པ་གཙོ་བོ་ཚུ་གི་གྲངས་སུ་ཚུད་དེ་ ཅ་ཆས་ཚུ་ གལ་གནད་ཅན་སྦེ་བཟོ་སྦེ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཡང་ ཡུ་ར་ནི་ཡམ་(Uranium) ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྡོ་སོལ་དང་ གསེར་ ཟངས་ ཞ་རྩི་ དེ་ལས་ ཧ་ཡང་གཏེར་རྡོ་ཚུ་གི་ གཏེར་མཛོད་སྦོམ་སྦེ་ར་ བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གཏེར་གྱི་ལཱ་གྱིས་ བཟོ་གྲྭ་ལས་སྡེ་གི་ རྒྱབ་རྟེན་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ སོ་ནམ་ལཱ་གིས་ཡང་ཁག་ཆེ་བའི་ འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན། ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.trade.gov/country-commercial-guides/kazakhstan-market-challenges&lt;/ref&gt;

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།'''

ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མར་ཁུ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་སྤྱིར་བཏང་ གོང་ཚད་ཀྱི་འགྱུར་བ་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཁ་སླབ་ནི་དང་བསམ་འཆར་བཀོད་ནིའི་དལ་དབང་(freedom of expression) དང་འཛོམས་ནིའི་དལ་དབང་(freedom of assembly)ལུ་ བཀག་ཆ་འབདཝ་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་རང་དབང་མེད་པའི་ ཚ་གྱང་ལང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ངན་ལྷད་དང་ དབུལ་ཕོངས་ དེ་ལས་ འདྲ་མཉམ་མེད་མི་ཚུ་ལུ་ཡང་ཚ་གྱང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་བཟུམ་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ བསལ་ཐབས་ལུ་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱིས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་མང་བཟོ་ནི་དང་ གཙུག་སྡེ་ཚུ་སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་དགོཔ་ཨིན་པས། སོ་ནམ་དང་ ལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ བསྐྱར་གསོ་འབད་བཏུབ་པའི་ ནུས་ཤུགས་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ཡང་ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ ངན་ལྷད་ལུ་གདོང་ལེན་འབད་ནི་ ཁྲིམས་ལུ་དབང་ཚད་བྱིན་ནི་ ཁ་སླབ་ནི་དང་འཛོམས་ནི་ ཆོས་ལུགས་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ ཤེས་ཡོན་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་ཐོབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་ཚུ་ཡང་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨཱས་ཊ་ན།'''

ཨཱས་ཊ་ན་འདི་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིན། ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱི་ དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ རྩྭ་ཐང་ནང་ ཆགས་ཡོདཔ་ད་ ཁྲོམ་སྡེ་ནང་ ས་ཆ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༩༥༢ ཡོད་པའི་ཁར་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༡.༥ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨི་ཤིམ་(Ishim) གཙང་ཆུ་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་བརྒྱུད་དེ་འགྱོཝ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༧ ལུ་ ཀ་ཛགས་ཏཱན་གྱིས་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཨཱལ་མ་ཊི་(Almaty) ལས་ ཨཀ་མོ་ལ་(Akmola) ལུ་སྤོ་བཤུད་འབད་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༨ ལུ་ ཨཱས་ཊ་ན་དང་ དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༩ ལུ་ ནུར་སུལ་ཏཱན་(Nur-Sultan) ཟེར་ མིང་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག། ཨཱས་ཊ་ན་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ ཀ་ཛགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ དེང་སང་གི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ སྙན་ཆའི་ལམ་སྲོལ་དང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཁྲོམ་གྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ ས་གླིང་ཆེན་གྱི་གནས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ བྱཱར་ལུ་ཚ་དྲོད་དང་ཆར་ཆུ་མེད་པ་ས་སྐམ་ དེ་ལས་ དགུན་ལུ་བསིལ་དྲགས་ཡོད་པའི་གུར་དུས་ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;mercial-guides/kazakhstan-market-challenges

&lt;nowiki&gt;https://wb.beijing.gov.cn/en/sister_cities/sister_cities_of_beijing/asia/asia_nur_sultan/asia_nur_sultan_city_profiles/202211/t20221104_2852181.html&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

'''མཇུག་སྡུད།'''

ཀ་ཛགས་ཏཱན་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་ཚུ་ལྡན་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་ནང་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེང་སང་དཔལ་འབྱོར་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་འཆར་གཞི་ཚུ་གིས་ མ་འོངས་པའི་ནང་ཡར་དྲག་ཅན་སྦེ་འགྱོ་བའི་གསལ་བཏོན་འབདཝ་ཨིན་པས། 

རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

== '''རྒྱབ་རྟེན། (References)''' ==
&lt;references /&gt;

[[Category:ཨེ་ཤི་ཡ]]</text>
      <sha1>4zphxgyakm24cr5bsr6t3emnhwi7df2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཀེན་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8664</id>
    <revision>
      <id>39946</id>
      <parentid>39306</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཀེན་ཡ། (Kenya)]] to [[ཀེན་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22348" sha1="n7ejshlbfy1cbpmzea98hwsowu8y7jz" xml:space="preserve">[[File:Kenya Regions map french.svg|alt=ཀེ་ན་ཡ་གི་ས་ཁྲ།|thumb|ཀེ་ནི་ཡ་གི་ས་ཁྲ།]]
'''ངོ་སྤྲོད་དང་ཆགས་རབས།'''

ཀེན་ཡ་འདི་ ཤར་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་དང་མཐུད་དེ་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གིས་ ས་ཁྱོན་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༥༨༠,༣༦༧ (མའིལ་གྲུ་བཞི་༢༢༤༠༨༡) ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།  ཀེན་ཡ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱུད་དེ་ ཡོད་པའི་ གེརེཊ་རིཕཊ་(Great Rift)  ལུང་གཤོངས་རྩིས་ཏེ་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། གེརེཊ་རིཕཊ་(Great Rift) ལུང་གཤོངས་འདི་ གངས་རི་དང་མེ་རིའི་རི་ དེ་ལས་ མཚོ་ཚུ་ཡོད་པའི་ས་ཆ་ཅིག་ཨིན།  ཀེན་ཡ་ལུ་ རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་བདའ་སྟེ་ མཚོ་འགྲམ་ དེ་ལས་ བྱེམ་གྱི་རྡོ་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།  རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཆེ་བ་ལྔ་(Big Five)  ཟེར་​​སེང་གེ་དང་ གླངམོ་ཆེ་ གཅན་གཟན་ བསེ་རུ་ དེ་ལས་ མ་ཧེ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230309165257/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/&lt;/ref&gt;

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

ཀེན་ཡ་གི་མི་རློབས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ མི་ས་ཡ་༥༧.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་རྩིས་བཏོན་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཨང་༢༦ པ་ཨིན་པས། འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༠.༧ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ བཏོནམ་ཨིན་པས། ཀེན་ཡ་གི་མི་རིགས་འདི་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ བཱན་ཊུ་(Bantu) དང་ ནི་ལོ་ཊིཀ་(Nilotic), སོ་མ་ལི་(Somali), ཨ་རབ་(Arab) དང་ རྒྱ་གར་གྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
[[File:Flag of Kenya.svg|thumb|ཀེ་ན་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།]]
སྡེ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་ བཱན་ཊུ་(Bantu) འདི་ ངོ་མ་ར་ དབུས་ཕྱོགས་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་ སོ་ནམ་པ་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ནི་ལོ་ཊིཀ་(Nilotic) སྡེ་ཚན་འདི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཆོས་སྡེ་མཁས་པ་ དེ་ལས་ བྱང་དང་ཤར་ལུ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སོ་མ་ལི་(Somali) འདི་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ད་ ཚོང་པ་ཚུ་གི་བརྒྱུད་པ་ ཨ་རབ་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་ མཚོའི་མཐའ་མར་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱ་གར་གྱི་མི་སྡེ་འདི་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དུས་སྐབས་ལས་ ཚོང་པ་དང་ལས་མི་ཚུ་གི་བརྒྱུད་པ་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་ལམ་སྲོལ་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ ཀེན་ཡ་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འབདཝ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/world-population/kenya-population/&lt;/ref&gt;

'''གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།'''

ཀེན་ཡ་གི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་གི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན་མས། ཚོགས་ཁང་གོང་འོག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ཨིན། ཚོགས་འདུ་ནང་འཐུས་མི་བསྡོམས་༣༤༩ ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འདེམས་ཁོངས་ལས་བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་༢༩༠ དང་བཙག་འཐུ་འབད་བའི་ཨམ་སྲུའི་འཐུས་མི་༤༧ དེ་ལས་དམིགས་བསལ་གྱི་བསྐོ་བཞག་ འབད་ཡོད་པའི་འཐུས་མི་༡༢ ཡོདཔ་ཨིན། དམིགས་བསལ་གྱི་འཐུས་མི་ཚུ་ཡང་ ན་གཞོན་ དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་ སྤྱིར་བཏང་ལས་མི་ དེ་ལས་སྡེ་ཚན་གཞན་ཚུ་ལས་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་ནང་ འཐུས་མི་༦༧ ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བཙག་འཐུ་ལས་གྲུབ་པའི་འཐུས་མི་༤༧ དང་ དམིགས་བསལ་སྦེ་མསྐོ་བཞག་འབད་བའི་འཐུས་མི་༢༠ ཡོདཔ་ཨིན་(ཨམ་སྲུའི་ངོ་ཚབ་༡༦ དང་ན་གཞོན་གྱི་ངོ་ཚབ་༢ དེ་ལས་དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་གྱི་ངོ་ཚབ་༢ ཨིན་)། ཚོགས་ཁང་གོང་འོག་གཉིས་ཆ་ར་ནང་ ལོ་ལྔའི་རིང་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཚོགས་ཁང་གཉིས་ལུ་དབང་ཚད་སོ་སོ་ཡོད་རུང་ ལམ་ལུགས་འདི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནང་བཟུམ་རང་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ཚོགས་ཁང་འོག་མ་ནང་ ཁྲིམས་བཟོ་དང་བསྒྱུར་བཅོས་ འཆར་དངུལ་དང་ཁྲལ་གྱི་གནང་བ་ བསྐོ་བཞག་འབད་ནི་དང་གན་ཡིག་གི་གནང་བ་ དེ་ལས་སྲིད་འཛིན་དང་ སྲིད་འཛིན་འོག་མ་གཉིས་ལུ་གནས་དབྱུང་འབད་ནིའི་དབང་ཆ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚོགས་སྡེ་ལུ་ཡང་ མངའ་སྡེའི་ངོ་ཚབ་འབད་ནི་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་འབད་ནི་ དེ་ལས་ འཆར་དངུལ་བགོ་བཀྲམ་ཚུ་གི་དབང་ཆ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཀེན་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་གཉིས་ཆ་ར་ སྲིད་འཛིན་འདི་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་དམག་གི་གཙོ་འཛིན་ཡང་ཨིན། སྲིད་འཛིན་གྱི་གཞུང་སྐྱོང་ནིའི་དབང་ཚད་ཡོད་པའི་གུར་ བློན་པོ་དང་གཞུང་དྲུང་ཆེན་ དེ་ལས་གཞུང་ཚབ་འགོ་དཔོན་ཚུ་ བསྐོ་བཞག་དང་ཆ་མེད་བཏང་ཆོག། ཁྲིམས་བཟོའི་དབང་ཆ་ནང་ ཚོགས་འདུ་གིས་གནང་བ་གྲུབ་པའི་ཁྲིམས་ཚུ་ ངོས་ལེན་ཡང་ན་ཆ་མེད་ ཡང་ན་ བསྐྱར་ཞིབ་དོན་ལུ་བཏང་ཆོགཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་སྦེ་དབང་ཚད་གཞན་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ བློན་ཆེན་ཟེརཝ་བསྐོ་བཞག་འབད་སྲོལ་མེདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://www.kenyaembassyaddis.org/about-kenya/government-and-political-system/&lt;/ref&gt;

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

ཨིང་ལིཤ་དང་ སོཝ་ཧི་ལི་(Swahili) འདི་ ཀེན་ཡ་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ལས་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ སོཝ་ཧི་ལི་(Swahili) འདི་ ཤར་ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིན་པས། ཀེན་ཡ་ལུ་ མི་ས་ཡ་༡༧ གྱིས་ སོཝ་ཧི་ལི་(Swahili) སླབ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀེན་ཡ་འདི་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན།  མི་ལ་ལུ་ཅིག་གིས་ ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་ག་ར་ གཅིག་ཁར་འཛོམས་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གཅིག་སྦེ་ བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་སྦེ་ མནོ་བསམ་གཏངམ་ཨིན།  &lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Culture_of_Kenya&lt;/ref&gt;

ཁོང་གིས་ སོཝ་ཧི་ལི་(Swahili) བཟུམ་གྱི་ སྐད་ཡིག་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་གི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ལུ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ད་ མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་རའི་མི་རིགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ ཀེན་ཡ་བཟུམ་སྦེ་ མནོ་དོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས།  གཞན་མི་ཚུ་གིས་ ཀེན་ཡ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཆ་ཤས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ བཟོ་ཡོདཔ་སྦེ་ཨིནམ་ད་ རེ་རེ་བཞིན་དུ་ རང་སོའི་ལམ་སྲོལ་དང་ མི་ཚེ་གི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ ཡོདཔ་སྦེ་ཨིན་པས།  འདི་ཡང་ མགུ་ཐོམ་སི་སི་སྦོམ་ཅིག་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་ དེ་ཡང་ ཆ་ཤས་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོད་རུང་ ག་ར་གཅིག་ཁར་མཐུན་སྒྲིག་འབདཝ་ཨིན།  དེ་འབདཝ་ལས་ ཀེ་ནི་ཡ་འདི་ ལམ་སྲོལ་སྦོམ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་དོ་ག་དང་ ཡང་ན་ ཆུང་ཀུ་སྦེ་སྡོད་དོ་ག་ཟེར་ ད་ལྟོ་ཡང་ གྲོས་བསྡུར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://www.babbel.com/en/magazine/what-language-is-spoken-in-kenya&lt;/ref&gt;

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།'''

ཀེན་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་ཨིན་རུང་ གཞུང་གིས་ཡང་ འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན།  ལུང་ཕྱོགས་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་༢༠༣༠ ལུ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་གི་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ ནའི་ཇི་རི་ཡ་(Nigeria) དང་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་གི་ཤུལ་ལས་ སཱབ་ས་ཧ་རཱན་ ཨཕ་རི་ཀ་(Sub-Saharan Africa) གི་ ཡན་ལག་གི་དཔལ་འབྱོར་སྦོམ་ཤོས་གསུམ་པ་ཨིན། ཀེན་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ སྒྲིང་སྒྲི་དང་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གསརཔ་ཚུ་ འགོ་བཙུགས་ནིའི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ས་གནས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ འཐོབ་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Kenya&lt;/ref&gt;

ཀེན་ཡ་གི་ཚོང་འབྲེལ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཇ་དང་མེ་ཏོག་ཚུ་གིས་ དབང་ཤུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ ཡུ་གཱན་ཌ་(Uganda) དང་ ཡུ་ཨེས་(US) དེ་ལས་ ནེ་དྷར་ལེནཌས་(Netherlands) ཚུ་ལུ་ བཙོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  དེ་མ་ཚད་ རྒྱ་ནག་དང་ ཡུ་ཨེ་ཨི་(UAE) དེ་ལས་ རྒྱ་གར་ལས་ འཕྲུལ་ཆས་དང་ མར་ཁུ་ དེ་ལས་ སྣུམ་འཁོར་ཚུ་ ནང་འདྲེན་འབདཝ་ཨིན་པས།  ཀེ་ནི་ཡ་གིས་ ཤར་ཨཕ་རི་ཀ་གི་མི་སྡེ་ ཨི་ཨེ་སི་(EAC) བཟུམ་གྱི་ ལུང་ཕྱོགས་ཚོང་འབྲེལ་སྡེ་ཚན་དང་ ཤར་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་གི་དོན་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ཚོང་འབྲེལ་ ཀོ་མེ་ས་(COMESA) ཚུ་ནང་ འཐུས་མི་སྦེ་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་འཁོད་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་ཡར་དྲག་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  ད་རུང་ ཀེན་ཡ་འདི་ ཡུ་རོ་པི་ཡཱན་(European) མཉམ་འབྲེལ་ལུ་ མེ་ཏོག་དང་ ཐོན་སྐྱེད་གསརཔ་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། 

'''རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཀའ་ངལ།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ནང་ ཡུན་བརྟན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་ མི་སྡེ་གོང་འཕེལ་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ གོང་འཕེལ་གྱི་གདོང་ལེན་གཙོ་བོ་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཡང་ དབུལ་ཕོངས་དང་ འདྲ་མཉམ་ལཱ་གཡོག་མེད་མི་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ལཱ་ དྭངས་གསལ་དང་འགན་འཁྲི་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་ སྒེར་སྡེ་ལས་སྡེ་གི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ ནང་འཁོད་དང་ཕྱིའི་གནས་སྟངས་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཉེན་ཁ་ཡོད་མི་ཚུ་ཨིན་པས། ད་རུང་ ཀོ་བིཌ་-༡༩ གི་ནད་ཡམས་མ་ཐོན་པའི་ཧེ་མ་ ཀེན་ཡ་གི་ ཡར་འཕར་ཤུགས་ཅན་འདི་ མི་མང་ལས་སྡེ་གི་སྐྱིན་འགྲུལ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ མ་དངུལ་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞག་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བུ་ལོན་གྱི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། &lt;ref&gt;https://www.worldbank.org/en/country/kenya/overview&lt;/ref&gt;

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ནཱའི་རོ་བི།'''

ཀེན་ཡ་འདི་ མངའ་སྡེ་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་མེན་པར་ རྫོང་ཁག་༤༧ སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀེན་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ནཱའི་རོ་བི་འདི་ སྐེད་མཚམས་ལས་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ མའིལ་༨༧ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ ཐང་དང་ བྱག་ཕུག་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་ཚུ་ནང་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ ནཱའི་རོ་བི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་ས་མཚམས་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཤར་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༣.༥ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ནཱའི་རོ་བི་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་༡༤ པ་ཨིན་པས། ཀེན་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལྷོད་སའི་ས་སྒོ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ནཱའི་རོ་བི་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་མཁའ་འགྲུལ་ལས་སྡེ་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ལམ་གྱི་ཡོངས་འབྲེལ་ཚུ་གིས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འབྲེལ་བ་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཤར་ཨཕ་རི་ཀའི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་གཞན་ཚུ་དང་ འབྲེལ་མཐུད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260102195801/https://nairobi.go.ke/explore-nairobi&lt;/ref&gt;

'''མཇུག་དོན།'''

ཀེན་ཡ་འདི་ མ་འོངས་པའི་དོན་ལུ་ ཁས་བླངས་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་དང་ ཤེས་རིག་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ སྤྱིར་བཏང་མཐའ་དོན་ལུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ འབད་བརྩོན་བསྐྱེདཔ་ཨིན། བརྩོན་ཤུགས་འདི་ ས་ཆ་མ་འདྲཝ་དང་ རི་དྭགས་མངམ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ མངོན་གསལ་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

== '''རྒྱབ་རྟེན།'''  '''(References)''' ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>n7ejshlbfy1cbpmzea98hwsowu8y7jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8667</id>
    <revision>
      <id>39954</id>
      <parentid>38481</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ། (Federated States of Micronesia)]] to [[ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17711" sha1="lmyyhxjq8oifve1fcfmcuv8d7dnrw0g" xml:space="preserve">༉  ནུབ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་ནང་ ཆགས་ཡོད་པའི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་ ཨོཕ་མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་(མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ)གི་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡབ་(Yap)དང་ཆུའུཀ་(Chuuk)པོཧོན་པེ་(Pohnpei) དེ་ལས་ ཀོས་རེ་(Kosrae) མངའ་སྡེ་བཞི་ལས་ གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་ས་ཁོངས་ནང་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱ་མཚོ་དང་གཅིག་ཁར་འབད་བ་ཅིན་ ས་ཁྱོན་འདི་ མའིལ་གྲུ་བཞི་ ༡,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱ་མཚོ་མེད་པར་ ས་ཆ་ངོ་མ་རྐྱངམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་ས་ཁྱོན་འདི་ མའིལ་གྲུ་བཞི་ ༢༧༡ དེ་ཅིག་ར་ཨིན་པས། 

སྤྱི་མཐུན་གྱི་གཞུང་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌ་ལུ་ ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ མའིལ་གྲུ་བཞི་ ༢༧༡ འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ནང་འབད་བ་ཅིན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༠༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌ་འདི་ པ་པུ་ཝ་ནིསུ་གི་ནི་ཡ་གི་བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་གི་རྒྱ་མཚོ་ནང་ལུ་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ནང་ མངའ་སྡེ་བཞི་རྐྱངམ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ ཡབ་(Yap)དང་ཆུའུཀ་(Chuuk)པོཧོན་པེ་(Pohnpei) དེ་ལས་ ཀོས་རེ་(Kosrae) ཚུ་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་གི་ ས་གནས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཅིག་ནང་ མཚོ་གླིང་ ༦༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་རྒྱ་ཆེ་བ་ཅིག་ནང་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ཀི་ལོ་ཊར་གྲུ་བཞི་ ས་ཡ་ ༢.༦ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཁ་གཏོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Wikipedia&lt;/ref&gt;

འཕྲལ་གྱི་ཚོད་དཔག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ ས་ཡ་ ༡.༡༥༼༡༡༥,༠༠༠༽ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་མི་རློབས་སྟུག་ཚད་འདི་ ཀི་ལོ་ཊར་རེ་ལུ་ མི་༡༥༠ དེ་ཅིག་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་གི་ མི་ཚུ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡཱན་གི་ མི་ཁུངས་ངོ་མ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌ་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལུ་ བཞི་བཞག་སྟེ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ དེ་གི་མི་རིགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ དང་པར་ ཆུའུཀ་མངའ་སྡེ་ལས་ ཆུ་ཀེ་དང་ པོཧོན་པེ་མངའ་སྡེ་ལས་ པོཧོན་པེ་ཡཱན་དང་ དེ་ལས་ ཡབ་མངའ་སྡེ་ལས་ ཡབ་པིས་དང་ ཀོས་རེ་མངའ་སྡེ་ལས་ ཀོ་ས་རཱེན་ཚུ་ ཨིན་མས། གཉིས་པ་ལུ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་གཞན་ཚུ་ནང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་དང་ དེ་ལས་ ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་རིགས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

སྤྱི་མཐུན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ མའི་ཀོ་རོ་ནི་ཤི་ཡ་འདི་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལུ་ བགོ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་རེ་རེ་བཞིན་གྱི་ རང་སོའི་ལམ་སྲོལ་དང་སྐད་ཡིག་ མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཆུའུཀ་མངའ་སྡེ་དང་པོཧོན་པེ་མངའ་སྡེ་ དེ་ལས་ ཡབ་མངའ་སྡེ་དང་ཀོས་རེ་མངའ་སྡེ་ བཞི་ལུ་ བགོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ ཁ་གསལ་དུ་ བཤད་པ་ཅིན་ ཆུའུཀ་མངའ་སྡེ་འདི་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ མཚོ་གླིང་ལྟེ་བ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་སྦུག་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆུའུཀ་འདི་ མཚོ་གླིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ལས་གྲུབ་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཉ་དང་སོ་ནམ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;https://www.economy.com/federated-states-of-micronesia/indicators&lt;/ref&gt;

དེ་ལས་ པོཧོན་པེ་གི་མངའ་སྡེ་འདི་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཆགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལས་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཡབ་གི་མངའ་སྡེ་འདི་ཡང་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌ་གི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁར་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ མ་ཚད་ ཀོས་རེ་མངའ་སྡེ་འདི་ཡང་ དེའི་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་གཞུང་དང་ མངའ་སྡེ་རེ་རེ་གི་བར་ན་ དབང་ཚད་འདི་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་འདི་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ གཞུང་གི་ཡན་ལག་གསུམ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ བཀོད་ཁྱབ་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ཨིན་མས། 

དང་པ་ འཛིན་སྐྱོང་ཡན་ལག་འདི་ མངའ་སྡེ་དང་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་གཙོ་འཛིན་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྲིད་འཛིན་འདི་ ལོ་༤ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཁྲིམས་བཟོའི་ཡན་ལག་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཚོགས་ཨིནམ་བཞིན་དུ་ ལོ་བཞི་གི་གནས་ཡུན་ལུ་ ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན། དེ་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ཡན་ལག་འདི་ སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ཁང་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཁྲིམས་དོན་ལམ་ལུགས་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ མངའ་སྡེའི་ཁྲིམས་ཁང་ཚུ་ཡང་ ཚུདཔ་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་ཁང་གིས་ སྤྱི་གཞུང་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ གནད་དོན་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་པས།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སྐད་རིགས་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཆུའུཀ་དང་པོཧོན་པེ་ཡཱན་ དེ་ལས་ ཀོས་རེ་ཡཱན་དང་ཡབ་པིས་ཚུ་ཨིན་མས། དེ་བཞིན་ སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ ཨསི་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱན་གྱི་ སྐད་ཡིག་གི་བཟའ་ཚང་ནང་ལུ་ ཚུདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཨསི་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱན་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སྐད་ཡིག་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་རའི་ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ ཨིང་སྐད་གཉིས་ཆ་ར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཁོང་གི་གྱོན་ཆས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ འཐག་པའི་ཁེན་ཇ་དང་ས་རོང་(Sarong) དེ་ལས་ ཐགས་རས་ཁྲ་ཅོམ་ཅོ་ཚུ་ གྱོནམ་ཨིན་པས། ཁོང་གིས་ ཐགས་འཐག་ནི་དང་བརྐོ་ནི་ གྲུ་ཆུང་བཟོ་ནི་དང་ ལག་ཆས་དང་ བཱསི་ཀེཊ་ དེ་ལས་ གདན་ཚུ་གི་བཟོ་ལཱ་ལུ་ བཙོན་ཤུགས་བསྐྱེདཔ་ཨིན་མས། ཁོང་གི་ ཟ་འཐུང་འདི་ཡང་ ཉ་དང་བེ་ཏ་ ཊ་རོ་དང་ཀེབ་ཏ་ ལོ་ཐོག་ཆུམ་ལ་སོགས་དང་ ཚོད་བསྲེ་ཚུ་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ དེ་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ར་ ཡི་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཨིན་མས། &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/place/Micronesia-cultural-region-Pacific-Ocean&lt;/ref&gt;

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ དཔལ་འབྱོར་ཟེར་རུང་ སོ་ནམ་དང་ཉ་བཟུང་ནི་ལུ་ འཚོ་བ་བསྟེན་སྡོད་མི་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ འཚོ་གནས་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་༼ཚལ་མ་ཀེ་བ་དང་ཊ་རོ་ དེ་ལས་བག་ལེབ་༽དང་ ལག་བཟོའི་ཉ་བཟུང་ནི་ཚུ་ གཙོ་བོ་བཏོནམ་ཨིན་མས། ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་འདི་ ཡུ་ཨེས་དང་གཅིག་ཁར་ རང་དབང་ཚོགས་པ་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་བརྒྱུད་དེ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ལུ་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གན་ཡིག་འདི་གིས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་དང་ གོང་འཕེལ་ལས་འགུལ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མ་དངུལ་སྦོམ་སྦེ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཤེ་ཡཱན་གོང་འཕེལ་དངུལ་ཁང་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་གཞན་ཚུ་གིས་ཡང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་པས།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ནང་འདྲེན་འདི་ཡང་ ཟ་འཐུང་དང་ས་སྣུམ་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཅ་ཆས་ དེ་ལས་ ཉོ་སྤྱོད་པའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་ཅ་ཆས་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོདཔ་ཨིན། ནང་འདྲེན་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་གཙོ་བོ་ར་ ཡུ་ཨེས་དང་ཇ་པཱན་ དེ་ལས་ ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ་ཚུ་ ཨིན་མས། དེའི་ ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཉ་དང་བེ་ཏ་སྐམ་ དེ་ལས་ མཚོ་གྲུའི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ལྟ་བཤལ་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ཡང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནི་གི་འོས་འབབ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་མས།&lt;ref&gt;https://www.adb.org/where-we-work/micronesia/economy&lt;/ref&gt;

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ པཱ་ལི་ཀིར།'''

ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ པཱ་ལི་ཀིར་ཟེར་སླབ་ཨིན། དེ་ཡང་ པོཧོན་པེ་གི་ མཚོ་གླིང་ནང་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཧ་ལམ་མའིལ་གྲུ་བཞི་༡.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་གི་ ཚད་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་དེ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ པཱ་ལི་ཀིར་གི་མི་རློབས་འདི་ མི་༦༧༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''མཇུག་བསྡུ།'''

ཕེ་ཌ་རེ་ཊེཌ་ ཨེས་ཊེཌ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་ནང་ རང་དབང་རང་བཙན་སྦེ་ གནས་ཏེ་ ཡོད་པའི་མཚོ་གླིང་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མངའ་སྡེ་བཞི་ནང་ལུ་ བགོ་སྟེ་ ཡོདཔ་མ་ཚད་ མཚོ་གླིང་ ༦༠༠ ལྷག་ཙམ་ལུ་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོད། དེ་མ་ཚད་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ སྦོམ་ཡོད་རུང་ མི་རློབས་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། 

'''རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽'''

Source : Department of Culture and Dzongkha Development.

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>lmyyhxjq8oifve1fcfmcuv8d7dnrw0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཀོསི་ཊ་རི་ཀ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8673</id>
    <revision>
      <id>39937</id>
      <parentid>38971</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཀོསི་ཊ་རི་ཀ། Costa Rica]] to [[ཀོསི་ཊ་རི་ཀ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18582" sha1="de4j18lcgzq15isoq50s6x8fa7wum2p" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།'''[[File:Flag of Costa Rica.svg|thumb|307x307px|ཀོས་ཊ་རི་ཀའི་རྒྱལ་དར།[[File:Costa Rica map shaded relief.png|thumb|361x361px|ཀོསི་ཊ་རི་ཀའི་ས་ཁྲ།]]]]
དབུས་ཕྱོགས་ ཨ་མི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཉམས་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་གི་ཕྱུགཔོ་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ མཐའ་འཁོར་ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ལུ་ ཁས་བླངས་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ནི་ཀ་ར་གུ་ཝ་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ པ་ན་མ་གི་ས་མཚམས་ཁར་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་དང་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་ཆ་རའི་མཐའམ་བདའ་སྟེ་ མཚོ་འགྲམ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ཆགས་རབས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ས་ཁྱོན་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༥༡,༡༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་ས་ཡ་༥ དེ་ཅིག་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀོས་ཊ་རི་ཀ་འདི་ ཚ་དྲོད་དང་ཆརཔ་མང་བའི་ནགས་ཚལ་དང་ མེ་རུད་ དེ་ལས་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ སྡོད་གནས་ཅིག་ཨིན། 

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ སེན་ཧོ་ཟེ།'''

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སེན་ཧོ་ཟེ་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ ལུང་གཤོངས་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། ལྟེ་བ་འདི་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་སྡོད་སའི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དབང་འོག་བཟོ་རིགས་དང་དེང་སང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁྲོམ་ཚུ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། སེན་ཧོ་ཟེ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་གློག་བརྙན་ཁང་དང་ གསེར་གྱི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ གཙུག་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་གི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན་པས། ཀོ་སི་ཊ་རི་ཀ་འདི་ ལྟ་བཤལ་གྱི་ས་གནས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་དང་ ཆུ་རུད་ཀྱི་ རྩེད་རིགས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མི་ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་ལུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ༡༩༤༩ ལོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱིས་དྲང་བདེན་ལམ་ལུགས་ བཟོ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དམག་མི་རྩ་མེད་བཏང་ཡོདཔ་དང ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ནིའི་ དབང་ཆ་བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྷག་པར་དུ་ མི་སེར་ག་ར་ལུ་ ཤེས་ཡོན་གྱི་འགན་ལེན་ཐོབ་ཡོདཔ་ལས་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ སློབ་གྲྭ་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སེན་ཧོ་ཟེ་འདི་ ལྷབ་སྦྱང་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་པས། ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་གིས་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ དམག་འཁྲུག་ལང་སྟེ་འབད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཞི་བདེ་གི་ཐོགས་ལུ་སྡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ལས་ཚོགས་དང་འདུས་ཚོགས་ མང་ཆེ་བ་ར་ འགྲོ་བ་མིའི་དབང་ཆ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་གིས་ མཐའ་འཁོར་དང་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་གྱིས་ ཕྱི་རྒྱལ་མ་རྩ་གསོག་འཇོག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་དཔལ་འབྱོར་དེ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལས་ ཞབས་ཏོག་དང་འཕྲུལ་རིག་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཀོ་ཕི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་སོ་ནམ་གི་ཐོན་ཤུགས་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ས་ཕྱོགས་དབུས་ལུང་གཤོངས་ནང་ལས་ཕར་ བཙུགསཔ་ཨིན་པས། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ ངང་ལག་ཨིན་རུང་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ གཙོ་བོ་གཉིས་པ་འདི་ རྒྱ་ནག་ཀོང་ཙེ་ཚུ་ཨིན་པས། 

'''གནམ་གཤིས།'''

ཀོསི་ཊ་རི་ཁའི་པེ་སི་ཕིག་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ལས་༡༠ པ་ཚུན་ (བྱང་ཕྱོགས) ཡང་ན་ སྤྱི་ཟླ་༤ པ་ལས་༡༢ པ་ཚུན་ (ལྷོ་ཕྱོགས་) ཁ་ཐུག་ལས་ ཆརཔ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀེ་རི་བི་ཡཱན་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ཆརཔ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བཱ་ར་ཌེལ་ཀོ་ལོ་ར་ཌོ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ ཆར་ཆུ་བོལ་དྲག་འབད་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རི་དེ་ཁར་དྲོད་ཚད་ ཤུགས་ཅན་ཅིག་འབད་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ པེ་སི་ཕིག་གི་གྱེན་ཐུར་ལུ་ རླན་གཤེར་དང་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་ས་ཡ་༥ དེ་ཅིག་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀོསི་ཊ་རི་ཀཱན་མང་ཤོས་ཅིག་ (བརྒྱ་ཆ་༨༠ དེ་ཅིག་ ཡུ་རོ་པཱན་གི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་ཨིནམ་དང་ ས་ཕྱོགས་དབུས་དང་ལུང་གཤོངས་ནང་ལུ་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་གི་རིགས་བརྒྱུད་ མང་ཤོས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ དཔྱ་ལྔ་དེམ་ཅིག་ མིསི་ཏི་ཟོ་ ཡུ་རོ་པཱན་དང་སླ་བསྲེ་ཡོད་པའི་ མི་རིགས་ཅིགཨིན་པས། གྷུ་ན་ཀསི་ཊི་ གི་མི་ཚུ་ལུ་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་དང་ས་གནས་ཀྱི་མི་ དེ་ལས་ ཨཕ་རི་ཀ་ གི་རིགས་བརྒྱུད་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁོང་གི་ཨིསི་པེ་ནིཤ་སྐད་ཡིག་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་དང་ ལུང་གཤོངས་ནང་ལུ་སླབ་མི་སྐད་ཡིག་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན།      

བརྒྱ་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་ ཨཕ་རི་ཀ་ གི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་ཨིནམ་ད་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ལི་མུན་ མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ དུས་རབས་༡༩ པའི་ནང་ ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གི་ བརྒྱུད་པ་ཨིནམ་ལས་ ཉེ་རིང་ཕྱེ་ནི་མེད་པའི་ གདོང་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲིམས་དོན་གྱི་བཀག་ཆ་ཚུ་ ༡༩༤༩ ལུ་ བཏོན་བཏང་ཡོདཔ་ད་ ཉེ་རིང་ཕྱེ་སྟེ་ ལ་ལུ་ཅིག་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་དང་ཅིག་ཁར་ རྒྱ་ནག་གི་མི་རློབས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིནམ་ད་ བརྒྱ་ཆ་༡ ལས་ཉུངམ་ཅིག་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་ཨིན། ཨིསི་པེ་ནིཤ་ གིས་དབང་བཟུང་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་ ཁོང་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་མར་ཕབ་འགྱོ་ནུག། ཁོང་ཆ་ཁྱབ་ ས་གནས་ལེ་ཤ་ཅིག་ནང་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ད་ མང་ཤོས་ཅིག་ འཚོ་བའི་དོན་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁོང་ཚུ་ ཀོ་སི་ཊ་རི་ཀ་ལུ་ མི་སེར་དབུལ་ཕོངས་དཀའ་ངལ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་གྲས་ལས་ གཅིག་ཨིན་པས།

'''གསོ་བ་དང་འཕྲོད་བསྟེན།'''

ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་གིས་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་ནད་གཞི་ཚུ་ མར་ཕབ་འབད་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ནི་ཀཱ་ར་གུ་ཝ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་མ་གཏོགས་ ཚད་པའི་ནད་གཞི་འདི་ ས་གནས་གཞན་ཚུ་ནང་ དཀོན་དྲགས་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ཆུ་ལས་བྱུང་བའི་ནད་གཞི་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་ར་འཐོན་ནི་མེད་རུང་ ཀེན་སར་དང་ དོན་ཧིང་ནད་ཀྱི་ ཚད་གཞི་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་སྡེ་ཉེན་སྲུང་སྤེལ་ཁང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ དཔེ་སྟོན་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ ཨ་རི་ཡས་གཞི་ཚོགས་ཀྱིས་ ཞི་བདེ་དང་འདྲ་མཉམ་ དེ་ལས་ ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ ལཱ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སེན་ཧོ་ཟེ་ལུ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་ཚོགས་པ་ ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ཤེས་རིག།'''

ཤེས་ཡོན་རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་བྱིན་ཡོདཔ་དང་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་གཞུང་གིས་དབང་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་འཆར་དངུལ་ལས་ དཔྱ་བཞི་དེམ་ཅིག་ ཤེས་རིག་གི་དོན་ལུ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྲིས་ལྷག་གི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲག་དང་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྷག་པར་དུ་ ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ དེ་ལས་  ཨིསི་ཀྲ་ཀྲལ་ ཨཱ་ གྲིསི་ཀྲཱན་ཥ་ ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཞི་བདེའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཡང་དེ་ཁར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་སྤེལ་ཁང་གིས་ འཕྲུལ་རིག་སྦྱོང་བརྡར་འབད་སའི་ས་སྒོ་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་བརྗེ་སོར་གྱི་ལས་རིམ་ མངམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མཇུག་དོན།'''

དབུས་ཕྱོགས་ ཨ་མི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཀོསི་ཊ་རི་ཀ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ ཞི་བདེ་གི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ དེ་ལས་ ཡུན་བརྟན་གྱི་ཁས་བླངས་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ སེན་ཧོ་ཟེ་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ གློག་བརྙན་ཁང་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབ་ཀྱི་བརྡ་མཚན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཏི་ཀོས་ཟེར་སླབ་མི་མི་ཚུ་ མཐུན་ཏོག་ཏོ་དང་ ལེགས་ཤོམ་ དེ་ལས་ དགའ་སྐྱིད་དང་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེན་མི་ &quot;པུ་ར་བྷི་གྲ&quot; གི་མི་ཚེ་གནས་སྟངས་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། ཀོས་ཊ་རི་ཀ་ལུ་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་ཀྱི་དུས་ཚོད་ངོ་མ་གཉིས་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ (སྤྱི་ཟླ་༡༢ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༤ པ་ཚུན་) དང་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་ (སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ཚུན་) མཐོ་ཚད་དང་ལུང་ཕྱོགས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཁྱད་པར་ཡོདཔ་ཨིན། ཤེས་རིག་འདི་ བརྩི་མཐོང་སྦོམ་ཡོདཔ་ལས་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཚད་གཞི་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༩༧ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ གཞི་རིམ་དང་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་ནང་ ཤེས་ཡོན་ལྷབ་དགོཔ་ཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་པས་གོ།

'''Reference'''

Costa Rica | History, Map, Flag, Climate, Population, &amp; Facts | Britannica</text>
      <sha1>de4j18lcgzq15isoq50s6x8fa7wum2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སཱའི་པྲས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8675</id>
    <revision>
      <id>39938</id>
      <parentid>38968</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སཱའི་པྲས། Ciprus]] to [[སཱའི་པྲས།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19203" sha1="anayu28ml71nou556isj9mdx09bwjeu" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།'''
[[File:Flag of Cyprus (1960–2006).svg|thumb|315x315px|སའི་པྲུས་ཀྱི་རྒྱལ་དར།[[File:Ancient kingdoms of Cyprus hu.svg|thumb|306x306px|སའི་པྲས་ཀྱི་ས་ཁྲ།]]]]
སཱའི་པྲས་འདི་ མཚོ་གླིང་གི་མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕྱུགཔོ་དང་ མཚོ་འགྲམ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ གནམ་གཤིས་དྲོ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ གིརིག་དང་ ཊར་ཀི་གི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ ལམ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། སཱའི་པྲས་འདི་ ལྟ་བཤལ་གྱི་ས་གནས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ དཔལ་འབྱོར་ཡང་ སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ནི་ཀ་སི་ཡ།'''

སཱའི་པྲས་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ནི་ཀོ་སི་ཡ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ནི་ཀ་སི་ཡ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ལྷོ་ཕྱོགས་འདི་ སཱའི་པྲས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ བྱང་ཕྱོགས་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་སཱའི་པྲས་གི་ ཊར་ཀི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ དབང་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས། དབྱེ་བ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༤ ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་འཁྲུག་རྩོད་ལས་བརྟེན་ཏེ་ བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་ ནི་ཀ་སི་ཡ་འདི་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་རང་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ཆགས་རབས།'''

སི་སི་ལི་དང་ སར་ཌི་ནི་ཡ་གི་ཤུལ་ལས་ མཚོ་གླིང་སྦོམ་ཤོས་གསུམ་པ་ སཱའི་པྲས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཊར་ཀི་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ སི་རི་ཡ་དང་ལེ་བ་ནོན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ དེ་ལས་ ཨི་ཇིབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ རི་དང་ནགས་ཚལ་ དེ་ལས་ མཚོ་མཐའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊོ་རུཌ་གངས་རི་འདི་ སཱའི་པྲས་གི་གངས་རི་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དེ་ཚུ་ནང་ སྤང་ཤིང་དང་ གཡུས་ཚན་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གི་ གང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།'''

སཱའི་པྲས་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། བྱཱར་དུས་ཟླ་༦ པ་ལས་༩ པ་ཚུན་ དྲོད་ཚད་འདི་ཤུགས་སྦེ་ར་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དྲོད་ཚད་ཌི་གི་རི་ཤེལ་ཤེསི་༣༠ ལས་ལྷག་སྟེ་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་དགུན་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༢ པ་ཚུན་ཚོད་ཨིནམ་ད་ ཆརཔ་ཡང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཊུ་རུཌ་གངས་རི་ནང་ ཁཝ་རྐྱབ་མི་ལུ་བརྟེན་ གངས་རི་བརྒལ་ནིའི་དོན་ལུ་ ས་གོ་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན་པས།

'''བྱུང་རབས།''' 

སཱའི་པྲས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ གིརིཀ་དང་ རོ་མཱན་ བཱའི་ཛན་ཊིན་ དེ་ལས་ ཨོ་ཊོ་མཱན་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ དབང་འཛིན་འབད་ནུག། ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤི་ཡ་ དེ་ལས་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་བར་ན་ ཁག་ཆེ་བའི་ས་གནས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ མཚོ་གླིང་འདི་ དབང་འཛིན་འབད་དགོ་མནོ་ནུག།

སྤྱི་ལོ་ ༡༨༧༨ ལོར་ སཱའི་པྲས་འདི་ བིརི་ཊེན་གྱི་དབང་འོག་ལུ་ བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བིརི་ཊེན་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ སཱའི་པྲས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་འགྱུར་ནུག། ཨིན་རུང་ གིརིག་སའི་པི་རི་ཡཊ་དང་ ཊར་ཀི་སི་པི་རི་ཡཊ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ སྲིད་དོན་གྱི་ མཐུན་ལམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ འཁྲུག་རྩོད་བྱུང་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ ལོར་གྷི་རིག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཊར་ཀི་ཡིས་དམག་མི་ སཱའི་པྲས་ལུ་བཏང་ཡོད། དེ་ལས་ཚུར་ མཚོ་གླིང་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ སཱའི་པྲས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཊར་ཀི་བྱང་ཕྱོགས་སཱའི་པྲས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ ཆ་ཤས་གཉིས་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་འབདཝ་ལས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ དཀའ་ངལ་སེལ་ཐབས་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབད་ནི་གི་ དཔའ་བཅམ་ཡོད་རུང་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ནི་ཀ་སི་ཡ་འདི་ སཱའི་པྲས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དོན་ཧིང་བཟུམ་ཅིག་ཨིན་པས། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ འཛམ་གླིང་ནང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། ལྗང་ཁུ་ཐིག་ཟེར་མི་ས་མཚམས་འདི་གིས་ ལྷོ་ཕྱོགས་གིརིཀ་སའི་པི་རིའོཊ་ཆ་ཤས་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ཊར་ཀིཤ་སའི་པི་རིའོཊ་ཆ་ཤས་གཉིས་འབད་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་ཚུ་གིས་ དམིགས་གསལ་གྱི་ ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་ཚུ་བརྒྱུད་དེ་ ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ བརྒལ་ཚུགས་ནི་ཨིན་པས།

དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ནི་ཀ་སི་ཡ་འདི་ སྤྲོ་སྣང་ཅན་དང་ དེང་སང་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ནང་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་ ཟ་ཁང་ དེ་ལས་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནི་ཀ་སི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ སཱའི་པྲས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རྙིང་ཤོས་དང་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་འདི་གི་ བྱུང་རབས་སྟོན་མི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ཅ་ཆས་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

སཱའི་པྲས་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་དང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ལྟ་བཤལ་དང་ དངུལ་འབྲེལ་ གྲུ་བཏང་ནི་ དེ་ལས་ སོ་ནམ་ཚུ་ཨིན་པས། ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ལྟ་བཤལཔ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ སཱའི་པྲས་ལུ་ མཚོའི་མཐའ་མ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ གནམ་གཤིས་དྲོ་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ ས་ཁོངས་ཚུ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་གྱི་ས་གནས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཚུ་ཡང་ ཨ་ཡ་ན་པ་ ལི་མ་སོལ་ པ་ཕོས་ དེ་ལས་ ལར་ན་ཀ་ཚུ་ཨིན་པས།

'''སོ་ནམ།'''

སཱའི་པྲས་ལུ་ སོ་ནམ་ཡང་ཁག་ཆེཝ་འབད་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ ཨོ་ལིབ་དང་ སིཊ་རཱསི་ཤིང་འབྲས་ ཀེ་བ་ དེ་ལས་ རྒུན་འབྲུམ་ཚུ་ བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སཱའི་པྲས་འདི་ ཧ་ལུ་མི་ ཆུམ་གྱི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ད་ ཆུམ་འདི་ བཞེས་སྒོ་འབད་བའི་སྐབས་ བཞུ་མ་ཚུགས་པའི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ ཆུམ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་མང་རབ་ཅིག་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དངུལ་ཁང་དང་དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ཡང་ སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ སཱའི་པྲས་ལུ་ ཁྲལ་དམའ་ཤོས་དང་ ས་གནས་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གྲུ་བཏང་ནིའི་བཟོ་གྲྭ་དེ་ཡང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ སཱའི་པྲས་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ གྲུ་བཏང་ནིའི་ཐོ་བཀོད་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས།

'''ལམ་སྲོལ།'''

སཱའི་པྲས་ལུ་ གི་རིཊ་ དང་ ཀྲར་ཀིཤ་ དེ་ལས་ མི་གྲལ་ཨིསི་གི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུག་པོ་ཡོད་པའི་ཁར་གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། སཱའི་པྲས་གི་མི་ཚུ་གིས་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ དུས་སྟོན་ཚུ་ལུ་དགའཝ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་ སའི་པོརཊ་ སྙན་ཆ་ནང་ བོའུ་ཛོའུ་ཀོ་(bouzouki) དང་ བཱོའི་ལོན་བཟུམ་གྱི་ རོལ་དབྱངས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ མི་སྡེའི་ཞབས་ཁྲ་ཚུ་དུས་སྟོན་དང་ གཉེན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ འཐེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ཡང་ སཱའི་པྲས་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་འབད་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གིརིག་སའི་པི་རིའོཊ་ཚུ་གིས་ ཨིསི་ཊར་འདི་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཊར་ཀི་སི་པི་རིའོཊ་ཚུ་གིས་ ར་མ་དཱན་དང་ ཨཱིད་ཟེར་མི་ དུས་སྟོན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ལེ་ཤ་ཅིག་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཟ་འཐུང་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཤེས་རིག།'''

སཱའི་པྲས་ལུ་ཤེས་ཡོན་གྱི་སྤུས་ཚད་འདི་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ལས་ སློབ་གྲྭ་དང་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་གིས་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཤེས་ཡོན་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ སཱའི་པི་རི་ཡ་གི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ལྷབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནི་ཀོ་སི་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ སཱའི་པྲས་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་འདི་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

སཱའི་པྲས་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ས་ཆ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་དང་ གཞན་གྱི་སེམས་ཁར་འབབ་སི་སི་ཅིག་ཨིན་པས། འདི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ནི་ཀ་སི་ཡ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ མགུ་རྙོག་དྲགས་ཅན་གྱི་ ཧེ་མ་དང་ད་རེས་ཀྱི་ ངོ་ཚབ་འབད་མི་ ཁ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན་པས། གདོང་ལེན་ཡོད་རུང་ སཱའི་པྲས་འདི་ ཞི་བདེ་དང་ མགྱོནམོ་ལུ་དྭངས་སྣང་ཡོད་སའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་འཁོད་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འགྲམ་གྱི་མཛེས་ཆ་དང་ བཞེས་སྒོ་ཞིམ་ཏོང་ཏོ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ སཱའི་པྲསི་འདི་ ལྟ་སྐོར་དང་ བཤལ་འགྱོ་སའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། 

'''རྒྱབ་ཁུངས།'''

&lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/Cyprus&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>anayu28ml71nou556isj9mdx09bwjeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8818</id>
    <revision>
      <id>39957</id>
      <parentid>39736</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ། Slovakia]] to [[སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23746" sha1="7csw1kncu0j5u87u0i7etux14i9r5tz" xml:space="preserve">{{Country
|name = '''སི་ལོ་པ་ཀེ་'''&lt;br&gt;''Slovenská republika''&lt;br&gt;''Slovensko''
|flag = Flag of Slovakia.svg
|map  = EU location SVK.png
}}

'''ས་གནས་དང་ས་ཁོངས།'''
ཡོངས་གྲགས་ལུ་ སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་ཟེར་སླབ་མི་ སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དབུས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ ས་མཚམས་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ བྱང་ནུབ་ལུ་ ཅེག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ ('''Czech Republic)''' དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཨཱསི་ཊི་ཡ་ '''(Austria)''' ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཧང་གྷ་རི་ '''(Hungary)''' ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཡུ་ཀེ་རེན་ ('''Ukraine''' ) བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ པོ་ལེནཌ་ ('''Poland''' ) ཚུ་དང་ ས་མཚམས་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༤༩༠༣༥ (མའིལ་གྲུ་བཞི་མ་༡༨༩༣༣) ཡོད།

'''གནམ་གཤིས་དང་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ།'''

སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་ལུ་ བྱང་ཕྱོགས་དང་དབུས་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ High Tatras རྩིས་ཏེ་ Carpathian གངས་རི་ཚུ་ཡོད་པའི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས་འདི་གླིང་ཆེན་ཨིནམ་ལས་ དགུན་ཁ་བསིལ་དྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་དྲོད་ཚད་ −༢°C ཡང་ན་ ༢༨°F དང་ གནམ་བྱཱར་གྱི་སྐབས་སུ་ དྲོད་ཚ་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ལོ་རྒྱུས་དང་མི་རིགས།'''

སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་ལུ་ འབྱུང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལེ་ཤ་ཡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དུས་རབས་༩པའི་ནང་ Great Moravia གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཤུལ་ལས་ ལོ་ངོ་༡༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ Kingdom of Hungary དང་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ནུག། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༨ ལུ་ ཨས་ཀྲོ་ཧང་གེ་རི་ཡན་Austro-Hungarian Empire རྒྱལ་ཁམས་ཧྲམ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལས་ ཅེག་ཀོ་སི་ལོ་ཝ་ཀི་ཡ་ Czechoslovakia ་ཆ་ཤས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༣ སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་སྤྱི་ཚེས་༡ ལུ་ ཅེག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ Czech Republic ་གཅིག་ཁར་ ཞི་བདེའི་ཐོག་ལས་ ཝེལ་ཝེཊ་ Velvet Divorce ་ཁ་བྱལ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལས་ སོ་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་འདི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། མི་རིགས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ Slovaks གིས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༨༣.༨དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ Hungarian བརྒྱ་ཆ་༧.༨ དང་ Roma བརྒྱ་ཆ་༡.༢ དེ་ལས་ Czech དང་ Ukrainian དེ་ལས་ Germanཚུ་གི་ མི་རིགས་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ Slovakia གི་མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ས་ཡ་༥.༤ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཨ་ལོ་སྐྱེས་ཚད་ ཉུང་སུ་ཅིག་ ལས་བརྒལ་མེད་མི་དང་ ཕྱི་ཁར་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་རློབས་མར་ཕབ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་དུ་ ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ གོ་སྐབས་ལེགས་ཤོམ་འཚོལ་མི་ ན་གཞོན་ཚུ་ཨིན་མས།

'''བཱ་རཱ་ཊིས་ལ་ཝ། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''

སོ་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ བཱ་རཱ་ཊི་སི་ལ་ཝ་ Bratislava ་ འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨས་ཊི་ཡ་དང་ཧང་གེ་རི་གི་ ས་མཚམས་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་ཁྱོན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༣༦༧.༦ ཡོད་པའི་ སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡའི་ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། མི་རློབས་ཧ་ལམ་ ༤༣༠,༠༠༠ ཡོད་པའི་ སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་དེ་ལན་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

རྒྱལ་རབས་ནང་ལུ་ Pressburg ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༥༣༦ ལས་ ༡༧༨༣ ཚུན་ ཧང་གཱ་རི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ སྡོད་ས་ཨིནམ་ད་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལི་ཟམ་འདི་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས། Slovak འདི་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ད་ ཤེས་ཡོན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ Comenius གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག

བཱ་རཱ་ཊི་སི་ལ་ཝ་འདི་ རྫོང་ཁག་༥ དང་ ཁྲོམ་སྡེ་༡༧ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ ས་གནས་ཀྱི་ཚོགས་སྡེ་རེ་རེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ཁྲོམ་འདི་ ཁྲོམ་དཔོན་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་མས། བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ སྣུམ་འཁོར་བཟོ་སྐྲུན་དང་ བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཨིནམ་ད་ དེ་གིས་ མི་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ ལཱ་གཡོག་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ད་རེས་ནངས་པ་ Slovak གི་སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ དུས་སྟོན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ དེང་སང་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་སླ་བསྲེ་འདི་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་མས།

'''ཆོས་ལུགས།'''

རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལི་ཟམ་འདི་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༦༢ དེ་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས། གཞན་མི་ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ ཨི་བཱན་ཇེ་ལི་ཀཱལ་Evangelicals བརྒྱ་ཆ་༥.༩ དང་ གིརིག་གི་ཀེ་ཐོ་ལིག་ Greek Catholics བརྒྱ་ཆ་༣.༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ཧ་ལམ་ Slovaks བརྒྱ་ཆ་༡༣.༤ དེ་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་ནང་ བཅའ་མར་མ་བཏོག་མི་ཨིན་མས།

'''རིག་རྩལ་དང་རིག་གནས།'''

སོ་ལོ་བཱག་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ (Slavic) གི་ལམ་སྲོལ་དང་ (Austro-Hungarian) གི་ཤན་ཞུགས་ དེ་ལས་ མི་སྡེའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ རྩི་མཐོང་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རང་ལུགས་སོ་ལོ་ཝག་གི་མི་སྡེའི་རིག་རྩལ་ནང་ ཤིང་པ་ཏྲ་བརྐོ་ནི་དང་ ཐགས་འཐག་ནི་ དེ་ལས་ རྫ་ཆས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་སྡེའི་དུས་སྟོན་མ་འདྲཝ་ དཔེར་ན་ (Východná Folklore Festival) ཟེར་མི་ མི་སྡེའི་དུས་སྟོན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་མས། དེང་སང་གི་ སོ་ལོ་བཱག་གི་རིག་རྩལ་འདི་ དུས་རབ་༢༠པའི་ནང་ (Ladislav Mednyánszky)དང་ (Martin Benka) བཟུམ་གྱི་ སྒྱུ་རྩལ་མཁས་པ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སོ་ལོ་བཱག་ཀི་ཡ་ལུ་ཡང་ གློག་བརྙན་དང་གློག་བརྙན་ཁང་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ (Bratislava) རྒྱལ་སྤྱི་གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་འདི་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ལས་རིམ་ཅིག་ཨིན།་མས།

'''རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས།'''

དུས་སྟོན་སྐབས་ལུ་གྱོན་མི་ Slovak གི་སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ཡང་ ཐགས་འཐག་པའི་གུ་ལུ་ ཚེམ་འབྲུ་ཐུ་ཡོད་པའི་གྱོན་ཆས་ཚུ་དང་ བལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གི་ གྱོནམ་ཨིནམ་ད་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ གོས་ཐུང་དང་ གུས་ཐུང་རྒྱ་སྦོམ་ དེ་ལས་ ཞྭམོ་ཚུ་གྱོནམ་ཨིན་མས། བཟོ་བཀོད་དང་ཚོས་གཞི་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་མི་འདྲ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''སྐད་ཡིག་དང་ཤེས་རིག།'''

གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ སི་ལོ་ཝག་སྐད་ཡིག་འདི་ཨིན་མས། ཧང་གྷ་རིའི་སྐད་ཡིག་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ཡང་སླབ་གསོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཤེས་ཡོན་འདི་ སྐྱེས་ལོ་༦ ལས་༡༦ ཚུན་ རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། Slovakia གིས་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་ཚད་གཞི་འདི་ ༩༩% ཨིན་མས། མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་ཁག་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ བཱ་རཱ་ཊི་སི་ལ་ཝ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཀོ་མེ་ནི་ཡས་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ སི་ལོ་ཝག་འཕྲུལ་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ཨིན་པས།

'''ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང་གཞུང་སྐྱོང་།'''

སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་འདི་ གྲོས་ཚོགས་དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། ལོ་༥འི་བར་ན་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ སྲིད་འཛིན་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ གཙོ་འཛིན་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ད་ བློན་ཆེན་དེ་ གཞུང་གི་ གཙོ་འཛིན་ཅིག་འབད་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་འདི་ འཐུས་མི་༡༥༠ ཡོད་པའི་ ཚོགས་ཁང་འདི་གིས་ ཁྲིམས་བཟོའི་དབང་ཚད་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ཚུན་ ཟུ་ཟ་ན་ཅཱ་པུ་ཊོ་ཝ་ (Zuzana Čaputová)གིས་ སྲིད་འཛིན་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༩ ལུ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ ཨམ་སྲུ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིན་པས། ད་རེས་ གཞུང་འདི་ བློན་ཆེན་རོ་བཱརཊ་ཕི་ཀོ་གིས་ འགོ་འཁྲིད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ སྤྱི་ཟླ་༡༠ པའི་ནང་ ལོག་སྟེ་ འགན་ཁུར་འབག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྲིད་འཛིན་ས་ཁོངས་༨ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། བཱ་རཱ་ཊིས་ལ་ཝ (Bratislava)། ཏྲན་ཝ་(Trnava)། ཊེརེན་སིན། (Trenčín)། ནི་ཏྲ (Nitra)། ཟི་ལི་ན (Žilina)། བཱན་སི་ཀ་བིསི་ཊི་རི་ཀ་ (Banská Bystrica) དང་ པེརེ་སོ་ཝ་ (Prešov) ལས་ ཀོ་སི་སི་ (Košice) ཚུ་ཨིན་མས། ལུང་ཕྱོགས་རེ་རེ་ལུ་ རང་སོའི་བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་ སྤྱི་འཛིན་དང་ བདག་སྐྱོང་རེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་གཙོ་བོ་ཚུ་གི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ནང་ལུ་ དབྱིན་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་འཛུལ་ཞུགས་འབད་ཡོདཔ་ད་ (NATO) ལུ་ དབྱིན་ལོ་༢༠༠༤ ལོར་འཛུལ་ནུག། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་དང་ (OECD) དེ་ལས་ ཤེང་གྷན་ཚུ་གི་ ཚོགས་པ་ཡང་ཨིན་མས། ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ མཐུན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བཞག་སྟེ་ ལུང་ཕྱོགས་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་ མཐུན་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ གཙོ་བོ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

སོ་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་ལུ་ ཚོང་ལས་བརྟན་པའི་ འོང་འབབ་མཐོ་དྲགས་དང་ ཕྱིར་ཚོང་ལུ་བརྟེན་པའི་ དཔལ་འབྱོར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ སོ་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་གིས་ སྣུམ་འཁོར་ས་ཡ་༡ ལྷགཔ་ཅིག་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོདཔ་ལས་ མི་རེ་ལུ་ སྣུམ་འཁོར་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་ འཛམ་གླིང་ནང་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འོང་འབབ་འདི་ ཧ་ལམ་ དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༡༣༡ དེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་རེ་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འོང་འབབ་འདི་ དྲོ་ལར་༢༤༠༠༠ དེ་ཅིག་ཨིན་མས། སོ་ལོ་བཱག་ཀི་ཡ་གི་ཕྱིར་ཚོང་ངོ་མ་འདི་ སྣུམ་འཁོར་དང་གློག་རིག་ འཕྲུལ་ཆས་ དེ་ལས་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ (Germany) དང་ (Czech Republic) དེ་ལས་ (Poland) ཚུ་ཨིན་མས། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དངུལ་ཀྲམ་འདི་ ཡུ་རོབ་ (EUR) ཨིན་མས།

'''དམག་སྡེ།'''

སོ་ལོ་བཱག་ཀི་ཡ་གིས་ (NATO) གི་སྲུང་སྐྱོབ་གཞི་བཀོད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཁྱད་རིག་ཅན་གྱི་དམག་མི་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། སི་ལོ་ཝག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམག་སྡེ་ནང་ མི་༡༤༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འདྲེན་གྱི་ བརྒྱ་ཆ་༡.༨ དེ་ཅིག་ བདེ་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ ཟད་འགྲོ་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་མས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་གྱིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཐོན་སྐྱེད་ནང་ བརྒྱ་ཆ་༢.༥ དེ་ཅིག་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ ས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ (Bratislava) དང་ (Košice) དེ་ལས་ (High Tatras) དང་ (Slovak Paradise National Park) དེ་ལས་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ (Spiš Castle) བཟུམ་གྱི་ བྱུང་རབས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ སོ་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་ལུ་ ལྟ་བཤལཔ་ས་ཡ་༥ དེ་ཅིག་ འོང་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཅེག་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ཇར་མ་ནི་ དེ་ལས་ པོ་ལེནཌ་ལས་ཨིན་པས།

'''མཇུག༌དོན།'''

སི་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་དང་ བཟོ་གྲྭའི་དཔལ་འབྱོར་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་ དེ་ལས་ དབུས་ཡུ་རོབ་ལུ་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྩ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས།ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ས་གནས་དང་ ཤེས་ཡོན་ཅན་གྱི་ལས་བྱེདཔ་ དེ་ལས་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ སྲིད་དོན་མཐའ་འཁོར་ཚུ་གིས་ ཡུ་རོ་པིན་མི་སྡེ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་ རྩེད་འགྲན་པ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རང་བཞིན་གྱི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་རྩ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་ བསྒང་ཡོདཔ་ ལས་ སོ་ལོ་བཱ་ཀི་ཡ་འདི་ འཛམ་གླིང་རྙིངམ་གི་མཛེས་སྡུག་དང་ དེང་སང་གི་ཡར་རྒྱས་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Slovakia&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Bratislava&lt;/nowiki&gt;

{{Europe}}

{{stub}}

[[Category:ཡོ་རོབ་གླིང་]]
[[Category:རྒྱལ་ཁབ]]</text>
      <sha1>7csw1kncu0j5u87u0i7etux14i9r5tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སེ་ཤེལ་སི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8821</id>
    <revision>
      <id>40006</id>
      <parentid>39263</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T09:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <origin>40006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21722" sha1="iogus3r2p7qsor3fbud8gxpvyjvrs7p" xml:space="preserve">{{Country
|name = '''སེ་ཤེལ་སི།'''&lt;br&gt;''Seychelles''
|flag = Flag of the Seychelles.svg
|map  = Seychelles in its region (small islands magnified).svg
}}
'''ས་ཆ་དང་རྒྱ་ཚད།'''

སེ་ཤེལ་འདི་ རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ལུ་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་ས་གནས་གཙོ་བོ་ལས་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༥༠༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ མཚོ་གླིང་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་༡༥༥ ཡོདཔ་ད་ འདི་གི་ནང་ལས་ མ་ཧེ་(Mahé་) འདི་ མཚོ་གླིང་སྦོམ་ཤོས་དང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༤༥༧ ཡོདཔ་ད་ ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་ཐད་ལས་ ཨཕ་རི་ཀའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ ཅིག་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Seychelles&lt;/ref&gt;

'''གནམ་གཤིས།'''

སེ་ཤེལ་ལུ་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་དང་ལྡནམ་འབད་ཡོདཔ་ལས་ ས་སྒོ་འདི་ནང་ གནམ་གཤིས་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ ཆར་ཆུ་གི་དུས་ཚོད་ཁག་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ བྱང་ནུབ་ཀྱི་ཆར་ཆུ་ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༣ པ་ཚུན་དང་ ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་གི་ཆརཔ་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༩ པ་ཚུན་ཨིན་པས། འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ནང་ལུ་ རྡོ་རིང་དང་ བྱེམ་གྱི་མཚོ་གླིང་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ སྔོ་ཤིང་དང་ མཚོ་ཡི་སྲོག་ཆགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''ཧེ་མའི་འབྱུང་རབས་དང་མི་རིགས།'''

སེ་ཤེལ་སི་འདི་ནང་ དུས་རབས་༡༦་ཚུན་ མི་གི་གཞི་བཅག་ར་མེདཔ་ཨིན་མས། དུས་རབས་༡༦ པའི་ནང་ (Portuguese) གིས་ འགོ་དང་པ་ ས་སྒོ་འདི་མཐོང་འབད་ངོས་འཛིན་འབད་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཕེརེནཆི་ French་ གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༧༥༦ ལུ་ མཚོ་གླིང་འདི་ཐོབ་བརྗོད་བཀོད་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༡༤ ལུ་ བིརི་ཊིཤ་ (British་) གིས་དབང་དུ་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ སྤྱི་ཟླ་༦ པའི་ཚེས་༢༩ ལུ་ སེ་ཤེལ་གྱིས་ ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཀིང་ཌོམ་ (United Kingdom་) ལས་རང་དབང་ཐོབ་ནུག། མི་རིགས་འདི་ ཕཱརན་སི་དང་རྒྱ་གར་ རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཨ་རབ་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་སླ་བསྲེས་རྐྱབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''ཝིག་ཊོ་རི་ཡ། Victoria. The Capital City of Seychelles.'''

ཝིག་ཊོ་རི་ཡ་འདི་ མཧེ་གླིང་ཕྲན་གྱི་བྱང་ཤར་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ སེ་ཤེལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༡༧༧༨ ལུ་ ཕཱརནསི་གི་དབང་འོག་བཙུགས་མི་ཚུ་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༣ ལུ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༡༨༤༡ ལུ་ རྒྱལ་བཙུན་ཝིག་ཊོ་རི་ཡ་གི་མིང་ཐོག་ལས་འབད་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གི་མིང་བཏགས་བཏགསཔ་ཨིན་མས།

སྤྱི་ལོ་༢༠༡༠ ཚུན་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ མི་རློབས་༢༦༤༥༠ ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་ཡོངས་བསྡོམས་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༢༦.༦༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་འདི་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ ཨེང་ལི་ཀཱན་མི་སྡེ་གཉིས་ཆ་ར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཨིསི་ལམ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཚུ་ཡང་ སེ་ཅེ་ལོ་ཨིསི་ཀིརིའོ་ལི་ (Seychellois Creole) དང་ཨིང་ལིཤ་ དེ་ལས་ ཕཱརེནཆི་ཚུ་ཨིན་མས། ཤེས་རིག་འདི་ ཤེས་རིག་ལྷན་ཁག་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ སེ་ཤེལ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ མོན་ཊི་ཕི་ལུ་རི་ (Mont Fleuri) གཙུག་སྡེ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ཝིག་ཊོ་རི་ཡ་འདི་ བེལ་ཨེ་ཡར་ (Bel Air) དང་ མོན་ཕི་ལུ་རི་ (Mont Fleuri) དེ་ལས་ སེནཊ་ལུའུས་ (Saint Louis) རྩིས་ཏེ་ རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དང་ གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

ཁྲོམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ ལྟ་བཤལ་དང་ཉ་ཚོང་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ དེ་ལས་ བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ཚུ་ ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ད་ བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ བེ་ནི་ལ་ (vanilla) དང་ཀོ་ཀོ་ནཱཊ་ (coconut) ཐོན་སྐྱེད་ ཉའི་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ཨིན་པས།&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Victoria,_Seychelles&lt;/ref&gt;

'''མི་རློབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ཚུན་ སེ་ཤེལ་ལུ་ མི་རློབས་༡༢༡༣༥༥ ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཡེ་ཤུ་པའི་ ཆོས་ལུགས་ འཛིན་དོ་ཡོདཔ་ད་ བརྒྱ་ཆ་༧༤.༩ དེ་ཅིག་གིས་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལི་ཟམ་གྱི་ ཆོས་ལུགས་འདི་འབདཝ་ལས་ འདི་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། ཆོས་ལུགས་ གཞན་ཚུ་ཡང་ ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་ བརྒྱ་ཆ་༥.༤ དང་ ཨིསི་ལམ་ཆོས་ལུགས་ བརྒྱ་ཆ་༢.༤ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རིག་རྩལ།'''

སེ་ཤེལ་སི་ གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ (African) དང་ (French) དེ་ལས་ (Indian) དང་རྒྱ་ནག་གི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་གྱི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་སྨང་འདི་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན་མས། རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་ནང་ (‘moutya’) དང་ (‘sega’) གི་ཞབས་ཁྲ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིནམ་ད་ ལོ་བསྟར་ (‘Festival Kreol’) ནང་ (Creole) གི་སྲོལ་ཁྱུན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་ འབདཝ་ཨིན་མས། དུས་སྟོན་གྱི་སྐབས་སུ་ ལག་བཟོཔ་ཚུ་གིས་ ཐགས་འཐག་པའི་ བཱསི་ཀེཊ་དང་ ཤིང་གི་བརྐོས་རིས་བཟུམ་གྱི་ ལག་བཟོ་ཚུ་ བཟོ་བསྐྲུན་འབད་དེ་ ས་གནས་ཀྱི་ལག་བཟོ་ཚུ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''གྱོན༌ཆས།'''

རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས་དང་སྟུན་གྱོནམ་ཨིནམ་ད་ རང་སོའི་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ གྱོན་ཆས་ཡང་ གྱོན་དོ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ གྱོན་ཆས་འཇམ་པོ་དང་ ཚོས་གཞི་མ་འདྲཝ་སྦེ་ གྱོནམ་ད་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ གྱོན་ཆས་ ལགཔ་ཐུང་ཀུ་དང་ དོརམ་ཐུང་ཀུ་ཚུ་ གྱོནམ་ཨིན་པས། དུས་སྟོན་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་མ་འདྲཝ་དང་ ལམ་སྲོལ་ མ་འདྲཝ་ ཚུ་མཐོང་ཚུདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''རྩེད་རིགས།'''

སེ་ཤེལ་ལུ་ རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ ཀིརི་ཀེཊ་དང་ བོ་ལི་བཱོལ་ཚུ་ཡང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་རྩེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ རྩེད་རིག་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པའི་ མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མཚོའི་མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལས་བརྟེན་ ཆུ་རྩེད་དང་ ཆུ་ནང་འཛུལ་ནི་བཟུམ་གྱི་ རྩེད་རིགས་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''སྐད་ཡིག་དང་ཤེས་རིག།'''

སེ་ཤེལ་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་གསུམ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ སེ་ཤེལ་ཁི་རིའོལ་ (Seychellois Creole) ཨིང་ལིཤ་ དེ་ལས་ ཕཱརེནཆི་ཚུ་ཨིན་པས། སེ་ཅེ་ལོ་ཨིསི་ཀིརིའོ་ལི་ཡིག་ (Seychellois Creole) འདི་ ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་སླབ་ཨིན་མས། ཤེས་ཡོན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་ སྐྱེས་ལོ་༡༥ ཚུན་ ངེས་པར་དུ་བྱིནམ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ ལུ་ རྒས་ཤོས་ཚུ་གི་བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༩༦ ལུ་ལྷོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང་གཞུང་སྐྱོང་།'''

སེ་ཤེལ་སི་འདི་ གཅིག་མཐུན་གྱི་སྲིད་འཛིན་ སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དང་ གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་གཉིས་ཆ་ར་ ལོ་༥ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་འདི་ ཚོགས་ཁང་ གཅིག་འབད་མི་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ འཐུས་མི་༣༥ ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣་ལས་ཚུར་ ཝ་ཝེལ་རམ་ཀ་ལ་ཝན་ (Wavel Ramkalawan) འདི་སྲིད་འཛིན་གྱི་གོ་གནས་བཞེས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''འཛིན་སྐྱོང་།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ བདག་སྐྱོང་རྫོང་ཁག་༢༥ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ རྫོང་ཁག་རེ་ལུ་ ས་གནས་གཞུང་རེ་ཡོདཔ་ཨིན།་མས། འ་ནི་རྫོང་ཁག་ཚུ་ ངོ་མ་རང་ (Mahé) དང་ (Praslin) དེ་ལས་ (La Digue) མཚོ་གླིང་ཚུ་ནང་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

སེ་ཤེལ་སི་ གིས་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་དེ་ རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོ་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཡོད་མི་ཚུ་ མར་ཕབ་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་འབད་དེ་ མཐུན་སྒྲིག་མེད་པའི་སྲིད་བྱུས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བདག་འཛིན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ར་ཤི་ཡ་དང་རྒྱ་གར་ རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཕཱརན་སི་བཟུམ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ མཐུན་ལམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ རྒྱ་གར་རྒྱ་མཚོའི་ཞི་བདེའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་བསམ་གཞི་ཡང་ ཁྱབ་སྤེལ་འབདཝ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''དཔལ་འབྱོར།'''

སེ་ཤེལ་སི་ ལུ་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་ཚོགས་ཡོདཔ་ལས་ ལྟ་བཤལ་དང་ཉ་གསོ་སྐྱོང་ དེ་ལས་ མཚོ་ཁའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གིས་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་རང་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཧ་ལམ་ དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༢.༠༨༥ དང་ ཉོ་སྒྲུབ་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་འདྲ་མཉམ་ དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༤.༡༧༥་ཨིན་པས། སེ་ཤེལ་རུ་པི་ (SCR) འདི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དངུལ་ལོར་ཨིན་མས། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''དམག་སྡེ།'''

སེ་ཤེལ་གྱིས་ མཚོ་ཐོག་ཉེན་སྲུང་དང་ས་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་ལུ་གཙོ་བོར་བསྟེན་ཏེ་ སྲུང་སྐྱོབ་དམག་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ བདག་འཛིན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སེ་ཤེལ་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་སྡེ་ནང་ མཚོ་འགྲམ་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་དང་ མི་སེར་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ རྒྱ་གར་དང་ཡུ་ཨེསི་རྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་འབྲེལ་པ་ཚུ་དང་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་ མཚོ་དམག་ལུ་ གདོང་ལེན་འབད་ནི་དང་ ལུང་ཕྱོགས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ སེ་ཤེལ་སི་ ལུ་ཡོང་དྲགས་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ མཚོའི་མཐའ་མ་དང་ བྱ་རྒོད་ཀྱི་རྡོ་རིང་ དེ་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞུང་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ཐབས་ལུ་ ལྟ་བཤལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ནང་ ཕན་ཐོགས་ སྦོམ་སྦེ་ར་ བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ གཙིཝ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''མཇུག་དོན།'''

སེ་ཤེལ་སི་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ཁར་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་རློབས་སྙུང་འདི་འབད་རུང་ ཞི་བདེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ བལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གི་ཡང་ ལོ་རིང་ཆ་མེད་པ་ འོང་སྟེ་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།'''
&lt;references /&gt;

[[Category:ཨཕ་རི་ཀ།]]</text>
      <sha1>iogus3r2p7qsor3fbud8gxpvyjvrs7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8823</id>
    <revision>
      <id>39958</id>
      <parentid>39730</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ། Slovenia]] to [[སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21561" sha1="1xtf5og0z3j175mgr8tkr1vd9i1mi5l" xml:space="preserve">{{Country
|name = '''སི་ལོ་ཝེ་ཉི་ཡ'''&lt;br&gt;''Republika Slovenija''
|flag = Flag of Slovenia.svg
|map  = Slovenia in European Union.svg
}}

སྤྱིར་གཏང་ལུ་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་སླབ་མི་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འཚོ་སྡོད་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། འདི་གི་སྦོམ་ཆུང་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ས་གནས་དང་ས་ཁོངས།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་དབུས་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ད་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཨས་ཊི་ཡ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཨི་ཊ་ལི་ བྱང་ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཧང་གྷ་རི་ ལྷོ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཀྲོ་ཨེ་ཤི་ཡ་(Croatia)་ལས་ ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཨེ་ཌི་རི་ཡ་ཊིག་མཚོ་ (Adriatic Sea) ་དང་ ས་མཚམས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱ་ཁྱོན་འབད་བ་ཅིན་ གྲུ་བཞི་མ་༢༠༢༧༣ ཡོད་པའི་སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།

'''གནམ་གཤིས་དང་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ (Alpine) གངས་རི་དང་ (Mediterranean) མཚོ་འགྲམ་ དེ་ལས་ ཐང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གནམ་གཤིས་འདི་ བྱང་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ (Alpine) ལས་མཚོའི་མཐའ་མར (Mediterranean) དང་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ གླིང་ཆེན་ཚུན་ཚོད་ མ་འདྲཝ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་གྱི་ས་ཆགས་འདི་ནང་ སྔོ་ཤིང་དང་སྲོག་ཆགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ འདི་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ས་གོ་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིན་མས།

'''ལོ་རྒྱུས་དང་མི་རིགས།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གི་ ཧེ་མའི་བྱུང་རབས་འབད་བ་ཅིན་  (Roman) གི་དུས་སྐབས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ ཤུལ་ལས་ (Holy Roman Empire) གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། དུས་རབས་༡༩པའི་ནང་ ཨས་ཀྲི་ཡན་རྒྱལ་ཁམས་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཨས་ཀྲི་ཡ་ ཧང་གེ་རི་ཡན་རྒྱལ་ཁམས་ནང་ བཙུགས་ནུག། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་ཤུལ་ལས་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་འདི་ (Serbs) དང་ (Croats) དེ་ལས་ (Slovenes) རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་འཛུལ་ཏེ་ ཤུལ་ལས་ (Yugoslavia) ལུ་འགྱུར་ནུག སྤྱི་ལོ་༡༩༩༡ ཟླ་༦ པའི་ཚེས་༢༥ ལུ་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གིས་ ཡུ་གོ་སི་ལེ་ཝི་ཡ་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ལུ་མི་རློབས་མང་ཤོས་རང་ (Slovenian) གི་མི་རིགས་ཨིནམ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ས་མཚམས་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ལ་ལུ་ (Hungarian) དང་ (Italians) ཚུ་རྩིས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''མི་རློབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལོའི་ནང་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གི་མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ས་ཡ་༢.༡༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཡང་ (Roman Catholicism) ཨིནམ་ད་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༥༧དང་ཚག་༨དེ་ཅིག་གིས་ (Catholic) ཟེར་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས། ཆོས་ལུགས་གཞན་ཚུ་ ཡང་ ཤར་ཕྱོགས་ཡིད་ཆེས་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ བརྒྱ་ཆ་༢.༥ དང་ མུ་ས་ལིམ་ཆོས་ལུགས་ བརྒྱ་ཆ་༡ ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ལུའུ་བི་ལི་ཡ་ན། Ljubljana. CapitalCity Of Slovenia.'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ལུའུ་བི་ཡ་ན་འདི་ ལུའུ་བི་ཡ་ནི་ཀ་གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ འཚོ་སྡོད་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ སྤྱི་ཟླ་༧ པའི་ནང་ མི་རློབས་༢༩༧༤༣༢ ཡོདཔ་ད་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གི་ ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། རོ་མཱན་དམག་སྡེའི་གཞི་ཆགས་ཅིག་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ལུའུ་བི་ལི་ཡ་ན་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༢༢༠ ལུ་ ཁྲོམ་གྱི་ཐོབ་དབང་ཐོབ་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༣༣༥ ལུ་ (Habsburg-Austrian) མངའ་སྡེ་ (Carniola) གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༠༩ ལུ་ (French) གི་དབང་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་ (Illyrian Provinces) གི་ལྟེ་བ་སྦེ་སྡོད་ནུག། ཁྲོམ་འདི་ནང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡན་གྱི་སྐད་ཡིག་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡན་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཨིན། 

ཤེས་རིག་ལུ་བརྩི་མཐོང་སྦོམ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ལུའུ་བི་ཡ་ན་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་དང་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། ལུའུ་བི་ཡ་ན་འདི་ སྨན་རིགས་དང་ རྡོ་སྣུམ་རྫས་སྦྱོར་ དེ་ལས་ ཟ་འཐུང་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ བཟོ་གྲྭའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ ཞབས་ཏོག་ལས་སྡེ་ཡང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གི་ས་མཚམས་ནང་འཁོད་ལུ་ ལས་སྡེ་༤༩༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ལུ་ ལུའུ་བི་ལི་ཡ་ན་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ གློག་བརྙན་ཁང་དང་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''སྐད་ཡིག་དང་ཤེས་རིག།'''

གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་སི་ལེ་ཝིག་གི་སྐད་ཡིག་ སི་ལོ་ཝེ་ནི་ཡན་འདི་ཨིན་མས། མི་རིགས་སླ་བསྲེ་བའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ཧང་གྷ་རི་ཡན་ དང་ཨི་ཊ་ལི་ཡན་སྐད་ཡིག་ཚུ་ཡང་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཨིན་མས། སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ ལུ་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཚད་གཞི་ ༩༩% མཐོ་དྲགས་ སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཤེས་རིག་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ད་ ལོ་༩་གི་རིང་ ངེས་པར་དུ་གཞི་རིམ་ཤེས་ཡོན་སྦྱང་ དགོཔ་ ཨིན་མས། འབྲིང་རིམ་ཤེས་ཡོན་ནང་ སྤྱིར་བཏང་དང་ ལག་རྩལ་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིནམ་ད་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་ནང་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་བཞི་ ལུའུ་བི་ལི་ཡ་ན་ (Ljubljana) མ་རི་བོར་ (Maribor) པྲི་མོར་སི་ཀ་ (Primorska) དེ་ལས་ ནོ་ཝ་གོ་རི་ཀ་ (Nova Gorica) ཚུ་གིས་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''རིག་རྩལ་དང་རིག་གནས།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ལུ་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་བཟོ་རིགས་ཀྱི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་འཁྲིལ་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་༢༥༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་དང་ བརྩོན་རྫོང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།གལ་གནད་ཅན་གྱི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡང་ (Škocjan Caves) དང་ (UNESCO) གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ དུས་རབ་བར་མའི་ (Bled Island) ལྷ་ཁང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ འདི་ནང་ སྙན་ཆ་དང་རྩོམ་རིག་ དེ་ལས་ པར་རིས་ཚུ་ནང་ ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་ལས་ སྒྱུ་རྩལ་མཁས་མཆོག་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ མཛེས་རྒྱན་ཚུ་ བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གྱོན༌ཆས།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཐགས་འཐག་ ཡོད་ པའི་གྱོན་ཆས་དང་ དར་ཐག་ དེ་ལས་ བལ་གྱི་རས་ཆ་ཚུ་གྱོནམ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ མི་སྡེའི་དུས་སྟོན་དང་ ལམ་ སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲོལ་བཟང་པོ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ལུ་ རྩེད་རིགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་ལས་ བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་དང་ གངས་ཤུད་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ རྐང་འཁོར་རྒྱུག་ནི་ཚུ་ནང་ ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་སྡེ་ཚན་གྱིས་ རྒྱལ་སྤྱི་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་ནང་ གྲུབ་འབྲས་སྦོམ་སྦེ་ར་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། (Alpine skiing) འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ (Tina Maze) བཟུམ་གྱི་རྩེད་འགྲན་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྐང་འཁོར་བཏང་ནི་འདི་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།

'''ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང་གཞུང་སྐྱོང་།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་གིས་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ད་ བློན་ཆེན་གྱིས་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་འདི་ ཁྲིམས་བཟོའི་གཙུག་སྡེ་ ཨིནམ་མ་ཚད་ དྲང་ཁྲིམས་འདི་ རང་དབང་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ནི་འདི་ ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་དང་ནེ་ཊོ་དེ་ལན་ མཉམ་འབྲེལ་ རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་མས།

'''འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྩིས་དཔྱད་ལུང་ཕྱོགས་༡༢ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ལུང་ཕྱོགས་རེ་རེ་ལུ་ རང་སོའི་བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལུང་ཕྱོགས་འདི་ཚུ་གིས་ ས་གནས་གཞུང་སྐྱོང་དང་ ལུང་ཕྱོགས་གོང་འཕེལ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ཕྱི་འབྲེལ།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་འདི་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་དང་ ནེ་ཊོ་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཚུ་གི་ འཐུས་མི་ ཤུགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་བཞག་སྟེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཞི་བདེ་སྲུང་སྐྱོབ་དང་ མི་སྡེའི་ ལས་འགན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཉོ་ཚོང་།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་སྦོམ་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འོང་འབབ་ཡུ་རོབ་དུང་ཕྱུར་༦༣.༩༥ འོང་ནི་ཨིནམ་ལས་ ངོ་མ་འབད་བ་ཅིན་ བརྒྱ་ཆ་༢.༡ ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ ཕྱིར་ཚོང་ལུ་ གཞི་བཞག་ སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༣ ལུ་ ཕྱིར་ཚོང་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འདྲེན་གྱི་ བརྒྱ་ཆ་༩༡ དེ་ཅིག་ བཟུང་ནི་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་ མཉམ་འབྲེལ་པ་ གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཇར་མ་ནི་ ཨི་ཊ་ལི་ ཀོརོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ དེ་ལས་ ཨས་ཊི་ཡ་ཚུ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དངུལ་ལོར་ཡུ་རོབ་ (EUR) ཟེར་མི་འདི་ ཨིན་མས།

'''དམག་སྡེ།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནིའི་དམག་སྡེ་ནང་ ས་ཐོག་དམག་མི་དང་ གནམ་དམག་ དེ་ལས་མཚོ་དམག་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༠ ཚུན་ དམག་མི་ ལཱ་འབད་མི་ ༧༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ ཁ་སྐོང་ ༢༦༠༠༠ དེ་ཅིག་ གསོག་འཇོག་འབད་དེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལོའི་སྲུང་སྐྱོབ་འཆར་ དངུལ་ཡུ་ རོབ་ དུང་ཕྱུར་༡.༠༦༤ བཞག་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''མཇུག་དོན།'''

སོ་ལོ་ཝེ་ནི་ཡ་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་སྦོམ་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ རང་དབང་ཅན་ གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། 

'''རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Ljubljana&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Slovenia&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.poslovniportal.si/en/doing-business-slovenia/i-slovenia-country-profile&lt;/nowiki&gt;

* Commons:[https://commons.wikimedia.org/wiki/Slovenija]

{{Europe}}

{{stub}}

[[Category:སི་ལོ་ཝེ་ཉི་ཡ|*]]
[[Category:ཡོ་རོབ་གླིང་]]
[[Category:རྒྱལ་ཁབ]]</text>
      <sha1>1xtf5og0z3j175mgr8tkr1vd9i1mi5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སོ་ལོ་མོན་ ཨཱའི་ལེནདས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8824</id>
    <revision>
      <id>39959</id>
      <parentid>38939</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སོ་ལོ་མོན་ ཨཱའི་ལེནདས། Solomon Island]] to [[སོ་ལོ་མོན་ ཨཱའི་ལེནདས།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20731" sha1="06aj97mb1znspatdua9ryni3acf6pc1" xml:space="preserve">'''ས་གནས་དང་ས་ཁོངས།'''
[[File:Flag of the Solomon Islands.svg|thumb|234x234px|སོ་ལོ་མོན་གྱི་རྒྱལ་དར།[[File:Political map of the Solomon Islands archipelago in 1989.jpg|thumb|265x265px|སོ་ལོ་མོན་གྱི་ས་ཁྲ།]]]]
སོ་ལོ་མོན་མཚོ་གླིང་འདི་ ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ་ལས་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༠༠༠ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོའི་ནང་ ཆགས་ཡོད་པའི་ མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་༩༩༢ ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་༢༨༤༠༠ ཡོདཔ་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ ནུབ་ཕྱོགས་དང་ཤར་ཕྱོགས་གཉིས་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ (San Cristobal (Makira Island) ལུ་འཛོམས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''གནམ་གཤིས་དང་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ།'''

སོ་ལོ་མོན་མཚོ་གླིང་ལུ་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་གནམ་གཤིས་དང་ རློན་གཤེར་ དེ་ལན་གནམ་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཡང་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ཟླ་༤ པ་ལས་༡༠ པ་ཚུན་ ཤར་ལྷོ་ཚོང་འབྲེལ་ལས་རླུང་ཚུབ་ཀྱི་ གནས་སྟངས་ཚུ་ བསིལ་དྲགས་དང་ སྐམ་དྲགས་སྦེ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༣ པ་ཚུན་ བྱང་ནུབ་ཀྱི་ ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་ལྡནམ་དང་ རློན་ཤུགས་ཅན་སྦེ་ ཐོན་དོ་ ཡོདཔ་ ཨིན་པས། ས་ཆ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ མེ་རི་ལས་འབྱུང་མི་ གངས་རི་དང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ རྩུབ་དྲགས་དང་ ནགས་ཚལ་སྟུགས་དྲགས་ ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢༣༣༢ ཡོད་པའི་ པོ་པོ་མ་ན་སེའུ་རི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མཐོ་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།

'''འབྱུང་རབས་དང་མི་རིགས།'''

སོ་ལོ་མོན་གི་མི་རློབས་འདི་ ངོ་མ་རང་ (Melanesian) ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༣ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མི་རིགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ པོ་ལི་ནེ་ཤི་ཡན་ (Polynesians) ༤% དང་ མའི་ཀོ་ནེ་ཤི་ཡན་ (Micronesians) ༡.༥% དེ་ཅིག་ཨིན་མས། བིརི་ཊིཤ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༨༩༣ ལུ་ སོ་ལོ་མོན་མཚོ་གླིང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ད་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༦ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༨ སྤྱི་ཟླ་༧ པའི་ཚེས་༧ ལུ་ རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་ནུག།

'''མི་རློབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༡ ལུ་ སོ་ལོ་མོན་མཚོ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་༧༠༢,༠༤༢ ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་ནུག། ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཁྱབ་ ཆེ་ཤོས་ ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༣དེ་ཅིག་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་ དད་པ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྡེ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་ཚུ་ཡང་ ཨེང་ལི་ཀཱན་ལྷ་ཁང་ མེ་ལ་ནི་ཤི་ཡ་ (Anglican Church of Melanesia) བརྒྱ་ཆ་༣༢ དང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་ལྷ་ཁང་ (བརྒྱ་ཆ་༢༠) དེ་ལས་ ལྷོ་མཚོའི་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ བརྒྱ་ཆ་༡༧ ​​ཚུ་ཨིན་པས། བརྒྱ་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ (Malaita) མཚོ་གླིང་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ Kwaio མི་སྡེ་ནང་ལུ་ མི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ཧོ་ནི་ཡ་ར། Honiara. The Capital City of Solomon Islands.'''

སོ་ལོ་མོན་མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཧོ་ནི་ཡ་ར་འདི་ གུ་ཌལ་ཀ་ནལ་མཚོ་གླིང་གི་ བྱང་ནུབ་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༢ལུ་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ཤུལ་ལས་ ཏུ་ལ་གི་ Tulagi ་ཚབ་སྦེ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ནུག། ཧོ་ནི་ཡ་ར་འདི་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༢༢དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིནམས།

སྤྱི་ལོ་༢༠༡༩ ལོའི་མི་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ མི་རློབས་༩༣,༦༡༣ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ དབང་ཤུགས་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མི་ (Anglican) དང་ (Catholic) དེ་ལས་ (Evangelicals) ཚུ་ཨིན་མས། རང་ལུགས་དང་དེང་སང་གི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ཨིང་སྐད་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ད་ སོ་ལོ་མོན་མཚོ་གླིང་པི་ཇིན་འདི་ སྤྱིར་བཏང་གི་སྐད་ཡིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། ཧོ་ནི་ཡ་ར་གིས་ ལྷོ་པེ་སི་ཕིག་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་རྩིས་ཏེ་ ཤེས་རིག་གཙུག་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།

བདག་སྐྱོང་ཐོག་ལས་ ཧོ་ནི་ཡ་ར་འདི་ (Guadalcanal) མངའ་སྡེ་གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གིས་ ཁྲོམ་སྡེའི་ལས་དོན་ཚུ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་མས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་འོག་ལུ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེའི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ཆུང་བ་ ལྟ་བཤལ་དང་ གྲུ་ཁ་དང་འབྲེལ་བའི་ བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ལས་བརྟན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ནང་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་མང་ཤོས་རང་ བྱིནམ་ཨིན་པས།

'''རིག་རྩལ་དང་རིག་གཞུང་དང་གྱོན་ཆས།'''

སོ་ལོ་མོན་གྱི་ལམ་སྲོལ་འདི་ མི་སྡེ་དང་མི་བརྒྱུད་གཞི་བཞག་པའི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ གཏིང་ཟབ་སྦེ་རང་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མིང་ཚིག་ &quot;wantok&quot; ཟེར་མི་འདི་ &quot;ཁ་སླབ་གཅིག&quot; ཟེར་མི་འདི་གིས་ སྐད་ཡིག་གཅིག་པའི་མི་ངོམ་ཚུ་ལུ་སྟོནམ་ཨིནམ་མ་ཚད་ མི་སྡེ་ནང་ལུ་ བཟའ་ཚང་གི་མཐུན་ལམ་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་སྦེ་སྟོན་པའི་ བརྡ་ཚོན་ཨིན་མས། རང་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ཡང་ ཤིང་བརྐོ་ནི་དང་ ཐགས་འཐག་ནི་ དེ་ལས་ ཏི་རུ་བཟོ་ནི་ཚུ་ཨིནམ་ད་ འདི་ཚུ་ཡང་ དུས་སྟོན་བརྗེ་སོར་གྱི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་འདི་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ ཨིནམ་དང་ པགས་ཤིང་གི་སྡེ་ཚན་དང་ པཱན་པའིཔ་གི་སྡེ་ཚན་ཚུ་ བརྡ་སྟོན་གྱི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྣམ་པ་ཅིག་ཨིན་མས། རང་ལུགས་ཀྱི་ གྱོན་ཆས་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ཏ་པ་རས་ཆ་དང་ ཤེལ་ (Shell) གྱི་མཛེས་རྒྱན་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་སྤོ་ལོ་ (soccer) འདི་ སོ་ལོ་མོན་ནང་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་སྡེ་ཚན་གྱིས་ ལུང་ཕྱོགས་ འགྲན་ བསྡུར་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞན་མི་རྩེད་རིགས་ རག་བི་དང་ བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་ དེ་ལས་ བོ་ལི་བཱོལ་ཚུ་ཡང་ རྩེད་དོ་ ཡོདཔ་ ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རྩེད་རིགས་གོང་འཕེལ་གྱི་ནང་ལུ་ སྤྲོ་བ་སྐྱེད་མི་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་རྩེད་རིགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''སྐད་ཡིག་དང་ཤེས་རིག།'''

ཨིང་སྐད་འདི་ སོ་ལོ་མོན་གྱི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ད་ སོ་ལོ་མོན་གྱི་་པི་ཇིན་འདི་ སྐད་ཡིག་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་ཚུ་ནང་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་ ཁ་སྐད་༨༠ ལྷགཔ་ཅིག་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཤེས་ཡོན་འདི་ མཁོ་གལ་ཅན་ཅིག་མེན་རུང་ གཞུང་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་མ་འདྲཝ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལུ་ སློབ་གྲྭ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མཐོ་རིམ་ཤེས་ཚད་ ལྷབ་སའི་ ས་གོ་ཡང་ ཧོ་ནིཡ་ར་ལུ་ཡོད་པའི་ ལྷོ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིག་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གི་ས་ཁོངས་དང་ གཞན་ཡང་ སློབ་དཔོན་སྦྱོང་བརྡར་ སྤེལ་ཁང་ལེ་ཤ་ ཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང་གཞུང་སྐྱོང་།'''

སོ་ལོ་མོན་འདི་ ཀ་མཱན་ཝེལཊ་གི་མངའ་ཁོངས་ནང་ལུ་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས། བིརི་ཊིཤ་གི་རྒྱལཔོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་ཨིནམ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་སྤྱི་འཛིན་གྱིས་ ངོ་ཚབ་འབདཝ་ཨིན་མས། སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ ལམ་ལུགས་ཅིག་ ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་འདི་ འཐུས་མི་༥༠ གིས་ ལོ་༤ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ བློན་ཆེན་གྱིས་ བཀོད་ཁྱབ་ཚོགས་སྡེ་འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་བསྐོ་བཞག་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མངའ་སྡེ་༩ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ མངའ་སྡེ་རེ་ལུ་ རང་སོའི་བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་ མངའ་སྡེའི་ཚོགས་སྡེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''འཛིན་སྐྱོང་སྡེ་ཚན།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བདག་སྐྱོང་ཐོག་ལས་ མངའ་སྡེ་དགུ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དབུས་ཕྱོགས་ (Central)།ཆོའི་སའུལ་ (Choiseul)། གུ་ཌལ་ཀ་ནཱལ་ (Guadalcanal)། ཨི་ས་བེལ་ (Isabel)། མཀི་ར་ཨུ་ལ་ཝ་(Makira-Ulawa)། མ་ལའི་ཊ་ (Malaita)། རེན་བེལ་ (རེན་ནེལ་དང་ བེ་ལོ་ན་) Renbel (Rennell and Bellona)། ཏེ་མོ་ཊུ་ (Temotu) དེ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་ (Western) ཚུ་ཨིན་པས། མངའ་སྡེ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་ བློན་ཆེན་དང་ མངའ་སྡེའི་ཚོགས་སྡེ་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན།

'''ཕྱི་འབྲེལ།'''

སོ་ལོ་མོན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་བཞག་སྟེ་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ པེ་སི་ཕིག་མཚོ་གླིང་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་པས། 

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཉོ་ཚོང་།'''

སོ་ལོ་མོན་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་འོང་འབབ་དམའ་ཤོས་ཡོདཔ་ལས་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་རང་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༡ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འོང་འབབ་འདི་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་ཐེར་འབུམ་༡.༥༠ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ད་ མི་རེ་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འོང་འབབ་འདི་ ཧ་ལམ་ ཡུ་ཨེས་དྲོ་ལར་༦༠༠ དེ་ཅིག་འོང་ནི་ཨིན་མས། གཞི་རྟེན་ལས་སྡེ་ཚུ་ཡང་ སོ་ནམ་དང་ ཉ་གསོ་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་ཚུ་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་ གཙོ་བོ་ཚུ་ ཤིང་ཆས་དང་ ཐང་མར་ཁུ་ དེ་ལས་ ཉ་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ མཉམ་འབྲེལ་པ་གཙོ་བོ་ཚུ་ རྒྱ་ནག་དང་ ཨི་ཊ་ལི་ དེ་ལས་ ཐའི་ཝན་ཚུ་ཨིན་པས།

'''དངུལ་ལོ།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་དངུལ་ཀྲམ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༧ ལུ་ འགོ་བཙུགས་མི་ སོ་ལོ་མོན་ཌོ་ལར་ (SBD) ཨིན་མས། ཨེསི་བི་ཌི་འདི་ དངུལ་ཀྲམ་༡༠༠ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''མཇུག་དོན།'''

སོ་ལོ་མོན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཀ་མཱན་ཝེལཊ་གི་མངའ་ཁོངས་ནང་ལུ་ བིརི་ཊིཤ་གི་རྒྱལཔོ་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་འབད་དེ་ ཡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་འདི་འབད་རུང་ ཕྱའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ མཐུན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་པའི་ཁར་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་མས། 

'''རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Solomon_Islands&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>06aj97mb1znspatdua9ryni3acf6pc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8826</id>
    <revision>
      <id>39956</id>
      <parentid>38904</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ། South Korea]] to [[ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26416" sha1="iay5m4f280vds3yhx34k6hletyvj83g" xml:space="preserve">སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ཟེར་སླབ་མི་ ཀོ་རི་ཡ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ཡང་སླབ་དོ་ཡོད་མི་འདི་ ཤར་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་ ཀོ་རི་ཡ་ཕྱོགས་གསུམ་ཆུ་གླིང་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཕྱེད་ཀ་ནང་ ཆགས་ཡོད་པའི་ འཕྲུལ་རིག་གོང་འཕེལ་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ བྱང་ཀོ་རི་ཡ་གི་ས་མཚམས་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཡེ་ལོ་མཚོ་(མཚོ་སེརཔོ་)དང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ཇ་པཱན་མཚོ་ (ཤར་མཚོ་) གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་ གསར་བཏོད་ཚུ་ མཐུན་སྒྲིག་སྦེ་ མཉམ་གནས་འབད་སའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན།

'''ས་ཆ་དང་རྒྱ་ཚད།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གི་རྒྱ་ཁྱོན་འདི་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༡༠༠,༢༡༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ པཱོར་ཅུ་གཱལ་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ དུམ་གྲ་ཅིག་སྦོམ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཨིན་ཌི་ཡ་ན་གི་སྦོམ་ཆུང་ཡང་ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་་ཆུང་ཀུ་འབད་རུང་ མི་རློབས་མཐུག་དྲགས་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་སྡོད་མི་ དེ་ལས་ སྐྱེལ་འདྲེན་དང་གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ སི་འོལ་འདི་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ འཕྲུལ་རིག་གསརཔ་དང་གཅིག་ཁར་ མཉམ་སྡེབ་འབད་སའི་ ཁྲོམ་ཆེན་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ སི་འོལ་ལུ་འདི་ དེང་སང་གི་ ཁྱིམ་ཐོག་བརྩེག་རིངམོ། འཕྲུལ་རིག་ཅན་གྱི་ས་འོག་ལམ། པོཔ་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་ནང་པའི་ལྷ་ཁང་། ཕོ་བྲང་། ཁྲོམ། རང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱིམ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ ཁྲོམ་ཆེན་ཅིག་ཨིན། 

ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༩ ལྷགཔ་ཅིག་དང་ ཁྲོམ་ཆེན་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༢༥ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ སི་འོལ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་མཐུག་ཤོས་དང་ སྒྱུར་ཤུགས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན།

ཧཱན་གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ཆགས་ཡོད་པའི་ སི་འོལ་འདི་ དུས་རབས་༡༤ པའི་ནང་ ཇོ་སོན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྐབས་ལས་ ཀོ་རི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་སྡོད་ནུག། ད་རེས་ནངས་པ་ འཕྲུལ་རིག། དངུལ་འབྲེལ། ལམ་སྲོལ། སྤྲོ་བའི་དོན་ལུ་ འཛམ་གླིང་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་འདི་ནང་ སེམ་སུང་། ཨེལ་ཇི། ཧུན་ཌའི་བཟུམ་གྱི་ ལས་འཛིན་སྦོམ་ཚུ་གི་ ཡིག་ཚང་ཡོད་ས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་ ཀེ་པོབ་དང་ ཀོ་རི་ཡ་གི་འཁྲབ་སྟོན་ ཧ་ལིའུ་ཟེར་མི་གི་ལྟེ་བ་ཡང་ཨིན་པས།

སི་འོལ་གིས་བྱུང་རབས་འདི་ གསར་རྙིང་སླ་བསྲེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཇི་འོང་བོཀ་ཇུང་ཕོ་བྲང་། ཅང་དེའུཀ་ཇུང་ཕོ་བྲང་། བུཀ་ཅཱོན་ ཧ་ནོཀ་གཡུས་ཚན་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རྙིང་ཤོས་ཚུ་སྟོནམ་ཨིནམ་དང་ གང་ནམ། མིའོང་དོང་། ཧོང་དེ་བཟུམ་གྱི་རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ དེང་སང་གི་ལས་སྲོལ། གྱོན་ཆས། ནུབ་སྤྲོའི་ལས་རིམ། ན་གཞོན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཁྲོམ་འདི་ཡང་ ཐོགས་ཆགས་མེད་པའི་ མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ལམ་ལུགས། གོང་འཕེལ་ཅན་གྱི་ འཕྲུལ་རིག་གཞི་རྟེན། རང་བཞིན་དང་མཐུན་པའི་ ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའི་ ཅོང་གེ་ཅོན་རོང་ཆུ་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན།

རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་གྱི་འུར་འབྱེལ་ལས་ ཐར་ཐབས་ལུ་ ནམ་སཱན་གངས་རི་གུ་འཛེགས་ནི་དང་ ཡང་ན་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ ཧཱན་གཙང་ཆུ་གི་གླིང་ག་ཚུ་ནང་ ལྟ་སྐོར་འབད་ཚུགས། དེ་སྐབས་ བཞེས་སྒོ་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ཀོ་རི་ཡ་གི་རང་ལུགས་ཀྱི་ བཞེས་སྒོ་ ཀིམ་ཅི་དང་ བུལ་གོ་གི་ལས་ དེང་སང་གི་ བཞེས་སྒོ་གི་རིགས་ག་ར་ བྲོཝ་མྱོང་ཚུགས།

སི་འོལ་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་རྐྱངམ་ཅིག་མེན་པར་ ཀོ་རི་ཡའི་ ཕུགས་ཐུབ། གསར་གཏོད། མ་འོངས་པའི་སེམས་ཤུགས་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཅིག་ཨིན། སི་འོལ་ནང་ སྔོན་མའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་མཇལ་ནི་དང་ ནིའོན་འོད་ཀྱི་གང་བའི་རྫོང་ཁག་ཚུ་ནང་ ཉོ་ཚོང་འཐབ་སྟེ་འབད་རུང་ སྤྲོ་བ་དང་སེམས་ལས་བརྗེད་མ་ཚུགས་པའི་ ཉམས་མྱོང་ཚུ་འཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ཁྲོམ་ཚོགས་གཞན།'''

ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་གཞན་ཚུ་ཡང་ བུ་སན།(གྲུ་ཆགས་ས་ཁྲོམ་) ཨིན་ཅོན། ཌེ་གུ། ཌེ་ཇོན། དེ་ལས་ གྭང་ཇུ་ཚུ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ལུ་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་ཅན་ཡོདཔ་ལས་ དུས་ཚོད་མ་འདྲཝ་བཞི་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་དགུན་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༢ པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བྱང་ཕྱོགས་ས་གོ་ཚུ་ནང་ བསིལ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ གནམ་བྱཱར་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༦ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༨ པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ ཚ་དྲོད་དང་ རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་ ཆརཔ་ཡང་ཤུགས་སྦེ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སོ་ཁ་དང་སེར་ཁ་འདི་ གནམ་གཤིས་རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་ལས་ ལྟ་སྐོར་འབད་ནི་གི་དུས་ཚོད་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''བྱུང་རབས།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡའི་ལོ་རྒྱུས་སླབ་པ་ཅིན་ ས་གླིང་འདི་ནང་ མི་ཚུ་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་སྡོད་ཡོདཔ་ལས་ དེ་དང་བསྟུན་པའི་བྱུང་རབས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧེ་མ་འབདན་ རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ གོ་གུར་ཡེའུ། བེཀ་ཇེ། སི་ལ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་ གོ་གུར་ཡེའུ་དང་ ཇོ་སེའུན་རྒྱལ་རྒྱུད་ཚུ་བྱུང་ནུག། དུས་རབས་༢༠ པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཀོ་རི་ཡ་འདི་ ཇ་པཱན་གྱིས་ དབང་དུ་བསྡུ་ནུག(༡༩༡༠ ལས་ ༡༩༤༥ ཚུན་) འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ཤུལ་ལས་ ས་གླིང་འདི་ཁག་གཉིས་སྦེ་དབྱེ་སྟེ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཀོ་རི་ཡའི་དམག་འཁྲུག་ (༡༩༥༠-༡༩༥༣) འགོ་བཙུགས་ནུག། དམག་འཁྲུག་འདི་ ཞི་བདེ་གི་ཆིངས་ཡིག་མེན་པར་ དམག་མཚམས་འཇོག་ཐོག་ལས་ མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ལས་ གཅིག་ལས་འབདན་ ད་ལྟོ་ཡང་ དམག་ལུ་ཨིནམ་སྦེ་ཧ་གོ་དགོཔ་ཡོད། དེ་ལས་ཚུར་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་ དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ དཔལ་འབྱོར་ནང་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༥༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ མི་རློབས་མང་ཤོས་རང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རིགས་གཅིག་པའི་མི་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༥ ལྷགཔ་ཅིག་ ཀོ་རི་ཡ་གི་མི་རིགས་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཕྱི་མི་ལས་བྱེདཔ་དང་ སློབ་ཕྲུག་ དེ་ལས་ ཕྱི་ཁའི་མི་སྡོད་མི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཕྱི་མི་ཚུ་གི་གྱངས་ཁ་ རིམ་གྱི་སྦེ་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་སྐད་འདི་ཀོ་རི་ཡའི་སྐད་ཡིག་(ཧང་གཱུལ་) འདི་རང་ཡིན། ཀོ་རི་ཡའི་ཡི་གུ་ཧང་གཱུལ་འདི་ དུས་རབས་༡༥ པའི་ནང་ གསར་བཏོད་འབད་ཡོདཔ་ད་ བཟོ་བཀོད་དང་ ལྷབ་སྦྱང་འབད་ནི་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ བསྟོད་པ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིང་སྐད་དེ་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ སློབ་སྟོན་འབདཝ་མ་ཚད་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ ལྟ་བཤལ་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཆོས་ལུགས།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་ཆོས་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད། ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ནང་པའི་ཆོས་ལུགས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ ༼པྲོ་ཊེསི་ཊེནཊ་དང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་གཉིས་ཆ་ར་༽ དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀོ་རི་ཡ་གི་ཤ་མ་ནི་ཟམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༥༦ དེ་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་མེན་པའི་མི་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།

'''གྱོན་ཆས།'''

ཀོ་རི་ཡའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ སྲོལ་རྒྱུན་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ དེང་སང་གི་འགྱུུར་བའི་གནས་སྟངས་མགྱོགས་དྲགས་དང་གཅིག་ཁར་ ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཧན་བོག་ཟེར་སླབ་མི་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ དུས་སྟོན་དང་ དམིགས་བསལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ གྱོནམ་ཨིན་མས། གྱོན་ཆས་འདི་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་དང་ ཚོས་གཞི་བཀྱག་མདངས་ཅན་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ལུ་ དེང་སང་གི་གྱོན་ཆས་འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཀེ་པོཔ་དང་ ཀེ་ཌ་ར་མ་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཤན་ཞུགས་སྦོམ་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྩེད་རིགས།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་རྩེད་རིགས་ལུ་དགའ་མི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཀོ་རི་ཡའི་དམག་རྩལ་ ཊའི་ཀོན་ཌོ་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་དཔའ་ཉམས་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཡང་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མདའ་རྩེད། ཐག་ཐུང་བཤུད་ལྷམ་མགྱོགས་རྩེད། གློག་རིག་རྩེད་རིགས་ཚུ་ནང་ཡང་ མིང་གཏམ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༢ ལོའི་ ཕི་ཕ་འཛམ་གླིང་རྐང་རྩེད་འགྲན་བསྡུར་འདི་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ ལོའི་ དགུན་དུས་ཨོ་ལིམ་པིག་རྩེད་འགྲན་འདི་ པིའོང་ཅང་ལུ་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ཀྱི་ལམ་ལུགས།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ནང་ སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིདཔ་དང་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་གཉིས་ཆ་ར་ཨིནམ་དང་ ལོ་ལྔ་གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ ལོ་ལྔ་ཚར་གཅིག་མ་གཏོགས་ལོག་སྟེ་ཕྱག་ཞུ་ནི་གི་གོ་སྐབས་མེདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ ཁྲིམས་བཟོའི་གཙུག་སྡེ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ལུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཚུ་ ཕྱོགས་གཉིས་སྦེ་འགྱོ་བའི་གདོང་ལེན་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་དོ་འགྲན་བཟུམ་གྱི་ གདོང་ལེན་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ཡོད་རུང་ མི་སྡེ་ལས་ཚོགས་ ཤུགས་ཅན་དང་ དམངས་གཙོའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལུ་ དང་འདོད་སྦོམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

འཛམ་གླིང་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ མཐར་འཁྱོལ་ཅན་གྱི་ ལོ་རྒྱུས་ཅིག་ཨིན་མི་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལོ་གྲངས་ནང་ དམག་འཁྲུག་གིས་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ གྲུབ་འབྲས་སྦོམ་ཤོས་༡༠ པ་ལུ་ འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འཕྲུལ་རིག་དང་བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་ གསར་གཏོད་ཚུ་ནང་ འཛམ་གླིང་ནང་ འགོ་ཁྲིདཔ་ཅིག་ཨིན། བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ གློག་འཕྲུལ་(སེམ་སུང་། ཨེལ་ཇི།)། སྣུམ་འཁོར་(ཧུན་ཌའི། ཀི་ཡ།)། གྲུ་བཟོ་ནི། དེ་ལས་ གློག་རྒྱུན་འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཐུགས་སྤྲོའི་ལས་སྡེ་ཡང་ སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོདཔ་ལས་ ཀེ་-ཝེབ་(ཧལ་ཡུ་) བརྒྱུད་དེ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གིས་ དམག་མི་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ མཉམ་འབྲེལ་པ་གཙོ་བོ་འདི་ ཡུ་ཨེས་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་འབྲེལ་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་ བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ དཔལ་འབྱོར་མཉམ་འབྲེལ་དང་གོང་འཕེལ་ཚོགས་པ།(OECD) དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་ཚོང་འབྲེལ་ཚོགས་པ་(WTO) བཟུམ་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་ཚུ་གི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན། བྱང་ཀོ་རི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་འདི་ མཐུན་ལམ་གྱི་གྲོས་བསྟུན་གྱི་ དུས་ཚོད་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ འབྱུང་དོ་ཡོད་རུང་ མཐུན་ལམ་འདི་ ཚ་གྱང་ཅན་ཅིག་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ལུ་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་པ་དང་ ཨ་སི་ཡཱན་(ASEAN) དེ་ལས་ རྒྱ་གར་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱ་ནག་དང་ཇ་པཱན་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་མགུ་རྙོག་དྲགས་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ མཐུན་ལམ་ཡང་སྐྱོ་དྲགས་ཐལ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ལྟ་བཤལཔ་ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ལུ་ སི་འོལ་གྱི་ འུར་ཟིང་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་ལས་ གེ་ཡོང་ཇུ་གི་ཕོ་བྲང་རྙིངམ་ཚུན་དང་ ཇེ་ཇུ་གླིང་ཕྲན་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་པའི་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཤོས་ར་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཐོང་སྣང་། ཟ་འཐུང་། དུས་སྟོན། དེ་ལས་ ཀེ་པོབ་ཚུ་ཨིན་པས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡང་ གེ་ཡུང་བོཀ་གུང་ཕོ་བྲང་། བུཀ་ཅཱོན་ ཧ་ནོག་གཡུས་ཚན། ཨེན་སི་འོལ་ཀ་ཁྱིམ། བུ་སཱན་མཚོ་འགྲམ། དེ་ལས་ ཌི་ཨེམ་ཛེཌ་(Demilitarized Zone) ཚུ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་འདི་ སྔོན་མ་དང་ དེང་སང་གི་ལམ་ལུགས་མཐུད་འབྲེལ་འབད་ཚུགས་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་ལུ་དད་པ་དང་ ཀེ་པོབ་གླུ་གཞས་ཀྱི་སྤྲོ་བ་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་བཟོ་གྲྭ་གོང་འཕེལ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ལྷོ་ཀོ་རི་ཡ་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་གི་ཐུབ་ནུས་དང་ གསར་བཏོད་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལུ་སྤྲོ་བ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་ ཧ་ལས་སི་སི་དང་ སྒྱུར་བའི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/South&lt;/nowiki&gt; Korea  </text>
      <sha1>iay5m4f280vds3yhx34k6hletyvj83g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཤྲི་ལངྐ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8827</id>
    <revision>
      <id>39960</id>
      <parentid>39726</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཤྲི་ལངྐ། Sri Lanka]] to [[ཤྲི་ལངྐ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19005" sha1="njmrm2lfiw3wfrc713lvxjinpe03s69" xml:space="preserve">{{Country2
|name       = ཤྲཱྀ་ལངཀ་
|flag       = Flag of Sri Lanka.svg
|map        = LocationSriLanka.png
|capital    = 
|area       = 67 240
|population = 23 300 000
}}

ཤྲི་ལངྐ་འདི་ རྒྱ་གར་གྱི་ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ མཚོ་གླིང་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱ་ཁྱོན་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༦༥,༦༡༠ དེ་ཅིག་ ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ནང་ ས་ཆ་སྔོ་ལྗང་ཅན། མཚོ་འགྲམ། སྔོན་མའི་སྲོལ་རྒྱུན་རྙིངམ། དེ་ལས་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''སའི་གནས་སྟངས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ས་ཁ་མཐོ་དྲགས་དང་ ཆར་ཆུ་ལྡན་པའི་ནགས་ཚལ་མཐུག་དྲགས་ལས་ ས་ཁ་དམའ་ས་ཐང་དང་ མཚོ་འགྲམ་ཚུན་ཚོད་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''

ཤྲི་ལངྐ་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁྲིམས་བཟོའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཤྲི་ ཇ་ཡ་ཝར་ཌི་ནེ་པུ་ར་ ཀོཊ་ཊི་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་འབད་མི་ ཀོ་ལོམ་བོ་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཤྲི་ལངྐ་གི་གཞུང་འབྲེལ་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཤྲི་ ཇ་ཡ་ཝར་ཌི་ནེ་པུ་ར་ ཀོཊ་ཊི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གདན་ས་ཡང་ཨིནམ་དང་ མིང་ཐུང་སྦེ་ ཀོཊ་ཊི་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན་པས། ཚོང་འབྲེལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཀོ་ལོམ་བོ་ལས་ ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་དག་པ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ ཀོཊ་ཊི་གིས་ ཤྲི་ལངྐ་གི་སྲིད་དོན་དང་བདག་སྐྱོང་ལས་འགན་ཚུ་ནང་ འགན་ཁུར་གཙོ་བོ་འབགཔ་ཨིན།

དུས་རབས་༡༥ པའི་ནང་ ཀོཊ་ཊི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འོག་ལུ་ རྒྱལ་རབས་དང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཤུལ་ལས་ ཀོ་ལོམ་བོ་གི་དེང་སང་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་རྒྱ་སྐྱེད་ནང་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་འབད་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༨༢ ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ ཁྲིམས་བཟོའི་ལྟེ་བ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ད་ ཀོ་ལོམ་བོ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་དང་བཀོད་ཁྱབ་ལྟེ་བ་སྦེ་ལུས་ནུག།

ད་རེས་ནངས་པ་ ཀོཊ་ཊི་འདི་ སྔོ་ལྗང་དང་མཚོ་ དེ་ལས་ འཆར་གཞི་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བརྩམ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཨིནམ་ལས་ ཀོ་ལོམ་བོ་གི་འུར་ཟིང་དང་ཕྱདཔ་ད་ལུ་ ཙག་ཏོག་ཏོ་དང་ སྡོད་ཁྱིམ་མངམ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཇོཕ་རེ་ བ་ཝ་གིས་བཟོ་བཀོད་འབད་མི་ སྤྱི་ཚོགས་སྒྲིང་ཁྱིམ་འདི་ དི་ཡ་ཝ་ན་མཚོ་གི་མཚོ་གླིང་ཅིག་ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཀོཊ་ཊི་འདི་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་ཁྱུན་དང་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་སླ་བསྲེ་སྟེ་ གཞུང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ གྱང་ཁོག་དང་ལྷ་ཁང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཤྲི་ལངྐ་གི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ད་ལྟོ་ཡང་ ཀོ་ལོམ་བོ་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོད་རུང་ ཤྲི་ ཇ་ཡ་ཝར་ཌི་ནེ་པུ་ར་ ཀོཊ་ཊི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་ ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་རང་ལུས་ཡོདཔ་ལས་ མ་འོངས་པའི་ཁྲིམས་བཟོའི་ལས་དོན་ཚུ་ནང་ ལཱ་འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་འབད་ནི་ཨིན་མས། 

'''གནམ་གཤིས།'''

ཤྲི་ལངྐ་ལུ་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ཡོདཔ་ལས་ ཆར་ཆུའི་དུས་ཚོད་ཚར་གཉིས་ཀྱི་ ཤུགས་རྐྱེན་འོག་ལུ་ རློན་གཤེར་དང་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ཆར་ཆུ་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ལས་༩ པ་ཚུན་ ལྷོ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ བྱང་ཤར་གྱི་ཆརཔ་དེ་ སྤྱི་ཟླ་༡༢ པ་ལས་༢ པ་ཚུན་ བྱང་དང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དྲོད་ཚད་འདི་ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་རང་ ས་དྲོད་ཡོདཔ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ མཚོ་མཐའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ དྲོད་ཤུགས་ཀྱི་ཚད་༢༧ ལས་༣༠ (སེལ་ཤི་ཡསི་)གི་བར་ན་ཡོདཔ་ཨིན།

'''བྱུང་རབས།'''

ལོ་ངོ་༢༥༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ཤྲི་ལངྐ་འདི་ སྔོན་མའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་དང་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ དེ་ལས་ ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་དར་ཁྱབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་བྱུང་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༤༨ ལུ་ རང་དབང་མ་ཐོབ་ཚུན་ཚོད་ པཱོར་ཅུ་གལ་དང་ ཌཆ་ དེ་ལས་ མཐའ་མཇུག་ཁར་ བིརི་ཊིཤ་གིས་ དབང་འཛིན་འབད་ནུག། ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ནང་འཁྲུག་བྱུང་མི་འདི་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ ལུ་ མཇུག་བསྡུ་ཡོདཔ་ལས་ ཞི་བདེ་དང་ བསྐྱར་བཟོའི་དུས་སྐབས་གསརཔ་ཅིག་ འགོ་བཙུགས་ནུག།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

ཤྲི་ལངྐའི་མི་རློབས་ས་ཡ་ ༢༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རིགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ སིན་ཧ་ལིས་ (ཧ་ལམ་བརྒྱ་ཆ་༧༥) དང་ ཏཱ་མིལ་ (བརྒྱ་ཆ་༡༥) དེ་ལས་ མུས་ལིམ་ (བརྒྱ་ཆ་༩) ཚུ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མི་རིགས་དང་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་རུང་ མི་རིགས་མཐུན་ལམ་གྱི་ཐད་ཁར་ཡང་ གདོང་ལེན་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''སྐད་ཡིག།'''

ཤྲི་ལངྐ་གིས་ སིན་ཧ་ལ་དང་ ཏཱ་མིལ་སྐད་ཡིག་ཚུ་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ད་ ཤེས་རིག་དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ གཞུང་ནང་ ཨིང་སྐད་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐད་གཉིས་ཤེས་ནི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ཆོས་ལུགས།'''

ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༧༠ དེ་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་འདི་ལུ་ དད་པ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཨིསི་ལམ་ དེ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མི་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ སྟོན་པའི་དུས་ཆེན་ལྔ་འཛོམས་༼ནང་པ་༽ དང་ དི་ཝ་ལི་༼ཧིན་དུ་༽ ཨིཌ་༼མུས་ལིམ་༽ དེ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྐར་དུས་སྟོན་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཤྲི་ལངྐའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ སྔར་སྲོལ་དང་ དབང་འོག་བཙུགས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞབས་ཁྲ། སྙན་ཆ། སྒྱུ་རྩལ། དེ་ལས་ བཞེས་སྒོའི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ནང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ས་རི་དང་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ས་རོང་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་རུང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཕྱི་གླིང་པའི་གྱོན་ཆས་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ལམ་སྲོལ་ནང་ཤུགས་རང་ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་ མི་སྡེའི་སྤུང་འཛོམས་ལས་དོན་ཚུ་ཨིན་པས། 

'''རྩེད་རིགས།'''

ཤྲི་ལངྐ་ལུ་ ཀིརི་ཀེཊ་(གཡུག་རིལ་)འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་སྡེ་ཚན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ མིང་གཏམ་ཐོན་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཚུ་ཡང་ རག་བི་དང་ བོ་ལི་བཱོལ་ (རྒྱལ་ཡོངས་རྩེད་རིགས་) དེ་ལས་ ལུས་རྩེད་ཚུ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ལུགས།'''

ཤྲི་ལངྐ་འདི་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་དང་ གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ད་ བློན་ཆེན་གྱིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ འགན་ཁུར་གཙོ་བོ་ཅིག་ འབགཔ་ཨིན་པས། ཁྲིམས་བཟོའི་དབང་ཚད་ སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བདག་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་ མངའ་སྡེ་༩ དང་ རྫོང་ཁག་༢༥ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཤྲི་ལངྐའི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ སོ་ནམ། བགོ་ལ། ལྟ་བཤལ། དེ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ལས་ དངུལ་བཏང་མི་ལུ་གཞི་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཇ་དང་འགྱིབ་ དེ་ལས་ བེ་ཏ་ཚུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་སའི་ ཐོན་སྐྱེད་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༢ ལུ་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ དཀའ་ངལ་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ གདོང་ལེན་ཚུ་ བྱུང་ཡོད་རུང་ བསྐྱར་ཞིབ་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོགས་རམ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཤྲི་ལངྐ་གིས་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་མཐུན་ལམ་ཚུ་ ངར་ཡེང་ཡེ་སྦེ་ བདག་འཛིན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས། ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་མཐུན་འབྲེལ་ཚོགས་པ། ཀ་མཱན་ཝེལཊ། དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་པ་གཞན་ཚུ་གི་ འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་པས། རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་བཟུམ་གྱི་ ལུང་ཕྱོགས་དབང་ཚད་ཅན་ཚུ་དང་ མཐུན་ལམ་ཚུ་འདྲ་མཉམ་སྦེ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ ཤྲི་ལངྐ་གི་དང་ཕུའི་ལྷ་ཁང་། རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ལྟ་བཤལ། མཚོའི་མཐའམ། དེ་ལས་ ཡུ་ནེསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ སི་གི་རི་ཡ་དང་ ཨ་ནུ་ར་དྷ་པུ་ར་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ མཚོ་གླིང་འདི་གི་ མགྲོན་སྐྱོང་། རྫས་སྦྱོར་སྣ་མང་བཞེས་སྒོ། དེ་ལས་ མཐོང་སྣང་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ལུ་ དགའ་སྤྲོ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

ཤྲི་ལངྐ་འདི་ སྲོལ་ཁྱུན་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་དང་ དེང་སང་གི་རེ་འདོད་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Sri&lt;/nowiki&gt; Lanka

{{Asia}}

{{stub}}

[[Category:རྒྱལ་ཁབ]]
[[Category:ཨེ་ཤི་ཡ]]</text>
      <sha1>njmrm2lfiw3wfrc713lvxjinpe03s69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སུ་རི་ནཱམ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8829</id>
    <revision>
      <id>39961</id>
      <parentid>38937</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སུ་རི་ནཱམ། Suriname]] to [[སུ་རི་ནཱམ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19489" sha1="e4rrl00ets3hy5bc5ahsx07tknohs2l" xml:space="preserve">'''ས་ཆ་དང་རྒྱ་ཚད།'''
[[File:Flag of Suriname.svg|thumb|323x323px|སུ་རི་ནཱམ་གྱི་རྒྱལ་དར།[[File:Map of Suriname - Corrected.jpg|thumb|351x351px|སུ་རི་ནམ་གྱི་ས་ཁྲ།]]]]
ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ སུ་རི་ནཱམ་འདི་ གླིང་ཆེན་དེའི་བྱང་ཤར་ མཚོ་འགྲམ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཡོད། སའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཧ་ལམ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༡༦༣,༨༢༠ ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ གུ་ཡ་ན་དང་། ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ཕེརེནཆི་གུ་ཡ་ན། ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ བཱ་རཱ་ཟིལ། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ཨེཊ་ལེན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སུ་རི་ནཱམ་འདི་ ཆུང་ཀུ་འབད་རུང་ ཨ་མི་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་རིགས་དང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་འདི་ ཆར་ཆུ་ལྡན་པ་དང་ གཙང་ཆུ་ དེ་ལས་ རྩྭ་ཐང་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཁོངས་བརྒྱ་ཆ་༩༠ དེ་ཅིག་ ནགས་ཚལ་མཐུག་དྲགས་ཚུ་གིས་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་གི་ས་སྒོ་ཅིག་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''

སུ་རི་ནཱམ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ པ་ར་མ་རི་བྷོ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ཨེཊ་ལན་ཊིག་མཚོ་འགྲམ་གྱི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ སུ་རི་ནཱམ་གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། པ་ར་མ་རི་བྷོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། 

པ་ར་མ་རི་བྷོ་འདི་ ཨེཊ་ལན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་ལས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༥ དེ་ཅིག་གི་ས་ཁར་ ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སུ་རི་ནཱམ་གྱི་མི་རློབས་ ཕྱེད་ཀ་དེ་ཅིག་ དེ་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་མ་འདྲཝ་དང་ དབང་འོག་སྡོད་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་དར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

དུས་རབ་༡༧ པའི་ནང་ ཌཆ་གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ པ་ར་མ་རི་བྷོ་ནང་ལུ་ ད་ལྟོ་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོད་མི་ ཤིང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ དབང་འོག་སྡོད་པའི་དུས་སྐབས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཡུ་ནེས་ཀོ་ གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གི་བཟོ་རིགས་འདི་ ཌཆ་དང་ ཀིརི་ཨཱོལ་ དེ་ལས་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་གི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ ཁྱད་པར་ཅན་ཅིག་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

པ་ར་མ་རི་བྷོ་འདི་ ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་ཅིག་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་། ཧིན་དུའི་ལྷ་ཁང་། ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་། ཡ་ཧུ་དཱ་པའི་ཆོས་ཁང་ཚུ་ གཅིག་ཁར་ཡོདཔ་ལས་ ཆོས་ལུགས་མཐུན་སྒྲིག་འདི་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་ཕོ་བྲང་དང་ རང་དབང་ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ དབུས་ཁྲོམ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ས་རྟགས་ཨིན་པས།

ཁྲོམ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་གཞུང་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལྟེ་བ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ པཱ་ར་མ་རི་བྷོ་ལུ་ ཁྲོམ་ལམ་བདའ་ཤིང་། ཆུའི་མཐའ་མ། ས་གོ་བདེ་ཏོག་ཏོ། ཚ་དྲོད་རན་པ་ཚུ་ལས་སྦེ་ དགའ་ཏོག་ཏོ་ཚོརཝ་ཨིན་པས། 

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སུ་རི་ནཱམ་གི་ ངོ་རྟགས་མ་འདྲཝ་དང་ དབང་འོག་བྱུང་རབས་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་རེ་འདོད་ཚུ་གི་རྟགས་མཚན་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་ནང་བཤལ་ཏེ་བལྟ་བ་འགྱོ་བ་ཅིན་ སྤྲོ་བ་དང་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གནམ་གཤིས།'''

སུ་རི་ནཱམ་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ དྲོད་ཚད་དང་ རློན་གཤེར་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ ཆར་ཆུ་ལྡན་པའི་གནམ་གཤིས་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་གཉིས་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ སྤྱི་ཟླ་༤ པ་ལས་༨ པ་ཚུན་ དེ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ལས་༢ པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་བར་ན་ ཆར་ཆུ་མེད་པའི་དུས་ཚོད་གཉིས་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆ་སྙོམས་སྦེ་དྲོད་ཚད་༢༤ ལས་༣༡ (སེལ་ཤི་ཡསི) བར་ན་གནས་དོ་ཡོདཔ་ཡིན།

'''བྱུང་རབས།'''

ཧེ་མ་འབདན་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཚུ་རྐྱངམ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོད་རུང་ དུས་རབས་༡༧ པའི་ནང་ བིརི་ཊིཤ་གིས་ དབང་འོག་བཙུགས་པའི་ཤུལ་ལས་ ཌཆ་གིས་ དབང་འོག་བཙུགས་ནུག། ནེ་དར་ལེནཌ་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་སྡོད་དེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༥ ལུ་ རང་དབང་མ་ཐོབ་ཚུན་ཚོད་ ཌཆ་གི་ དབང་འོག་ལུ་སྡོད་ནུག། རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ སུ་རི་ནཱམ་ལུ་ དམག་སྡེའི་དབང་ཚད་དང་ གཞུང་སྐྱོང་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་ དུས་ཚོད་ཚུ་མྱོང་ཡོད་རུང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠ བཅུའི་ལོ་གྲངས་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་ལུགས་འགོ་བཙུགས་ནུག། 

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སུ་རི་ནམ་ལུ་མི་རློབས་༦༢༠,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀའི་ནང་ མི་རློབས་ཉུང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། མི་རིགས་འདི་ རྒྱ་གར། ཀིརི་ཡོལ་ (ཨཕ་རི་ཀ་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རིགས་བརྒྱུད)། ཇ་བ་ནིསི། མ་རུནས་ (ཨཕ་རི་ཀའི་མི་བརྒྱུད་) ས་གནས་ཀྱི་མི། རྒྱ་ནག། དེ་ལས་ ཡུ་རོ་པི་ཡཱན་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མི་རིགས་སླ་བསྲེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་བཟུམ་གྱི་སྣ་མང་འདི་ སུ་རི་ནཱམ་གྱི་མི་སྡེ་གི་ཁྱད་ཆོས་ཅིག་ཨིན།

'''སྐད་ཡིག་དང་ཆོས་ལུགས།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ རིག་གཞུང་ཨིན་མི་ ཌཆ་སྐད་ཡིག་ཨིན་རུང་ ཨིང་སྐད་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ ཀིརིཡོལ་སྐད་ཡིག་ ས་ར་ནཱན་ཏོང་གོ་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐད་ཡིག་གཞན་ཚུ་ཡང་ ཧིན་དི། ཇ་བ་ནིསི། དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཨིན།

ཆོས་ལུགས་ཡང་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་སྦོམ་ཤོས་ཚུ་རང་ ཧིན་དུ། ཡེ་ཤུ། དེ་ལས་ ཨིསི་ལམ་ཚུ་ཨིནམ་ད་ གྱངས་ཁ་ཉུང་སུ་ཅིག་གིས་ རང་ལུགས་དང་ ཨཕ་རི་ཀཱན་གི་ ས་གནས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་བར་ན་གི་མཐུན་སྒྲིག་འདི་ སུ་རི་ནཱམ་གྱི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་བཟང་པོ་ཅིག་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

སུ་རི་ནཱམ་གྱི་ལམ་སྲོལ་འདི་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ མཉམ་བསྡོམ་འབད་བའི་ལམ་སྲོལ་ཅིག་ཨིན་པས། སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ ཨཕ་རི་ཀ། རྒྱ་གར། ཇ་བ་ནིསི། དེ་ལས་ ཌཆ་གི་ལམ་སྲོལ་སླ་བསྲེ་བསྲེཝ་ལས་བྱུང་ཡོདཔ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན། ཧིན་དུའི་ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ ས་རི་གྱོན་དོ་ཡོད་རུང་ མ་རུནས་མི་སྡེ་ཚུ་གིས་ ཚོས་གཞི་ཅན་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རང་དབང་གི་ཉིནམ་དང་ ཧོ་ལི་ཕག་ཝ་བཟུམ་གྱི་ རྒྱལ་ཡོངས་དུས་སྟོན་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་སྣ་མང་དང་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་དང་ ལུས་རྩེད་ དེ་ལས་ བོ་ལི་བཱོལ་ཚུ་ཨིན། སུ་རི་ནཱམ་གྱིས་ ཌཆ་རྒྱལ་ཡོངས་རྐང་རིལ་སྡེ་ཚན་ནང་ རྩེད་འགྲན་འབད་བར་འགྱོ་མི་ རྐང་རྩེདཔ་ལེ་ཤ་ཅིག་ འཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ལུགས།'''

སུ་རི་ནཱམ་འདི་ སྲིད་འཛིན་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་དམངས་གཙོའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དང་ གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་གཉིས་ཆ་ར་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སྲིད་ཚོགས་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ལམ་ལུགས་དང་ རང་དབང་གི་དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

སུ་རི་ནཱམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ གསེར། མར་ཁུ། ཧ་ཡང་། ཤིང་ཆས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ བརྟེན་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སོ་ནམ་དང་ཉ་གསོ་སྐྱོང་གིས་ཡང་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར་ནང་ སྐྱ་ནམ་གོང་ཚད་ཡར་སེང་དང་ བུ་ལོན་ཚུ་ལས་ གདོང་ལེན་ཐོན་ཏེ་ཡོད་རུང་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་མང་བཟོ་ནི་གི་ལཱ་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

སུ་རི་ནཱམ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ནི་དར་ལེནཌ། ཀེ་རི་བི་ཡཱན་རྒྱལ་ཁབ། དེ་ལས་ ལེ་ཊིན་ཨ་མེ་རི་ཀ་གི་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ཨིན་མས། ལྟ་བཤལ་འདི་ ཡར་འཕར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ད་ དེ་ནང་ ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་གྱི་ སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་དང་ པ་ར་མ་རི་བྷོ་ལུ་ དབང་འོག་གི་བཟོ་རིགས་ དེ་ལས་ གཙང་ཆུ་ལྟ་བཤལ་ཚུ་རྩིས་པའི་ མཐོང་སྣང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

སུ་རི་ནཱམ་འདི་ཆུང་ཀུ་འབད་རུང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ མི་རློབས་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་སྦེ་ ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

སུ་རི་ནཱམ་གྱིས་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་དང་ མཐའ་འཁོར་མཛེས་ཏོག་ཏོ་གིས་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ བསལ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁོང་གིས་ཁྱད་ཆོས་ ལམ་སྲོལ་ལུ་དང་འདོད་སྦོམ་དང་ མི་རློབས་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་ཚུ་གིས་ ལྷོ་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ སེམས་ཁར་འབབ་ཏོག་ཏོ་དང་ ལྟ་བཤལ་གནམ་མེད་ས་མེད་ མ་འབད་བ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Suriname&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>e4rrl00ets3hy5bc5ahsx07tknohs2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8830</id>
    <revision>
      <id>39941</id>
      <parentid>38909</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ། Swaziland]] to [[སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17529" sha1="25n7j9rklpuswuilzvxru76yd110qrs" xml:space="preserve">'''ས་ཁོངས་དང་རྒྱ་ཚད།'''

སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨེས་ཝ་ཊི་ནི་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིནམ་དང་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། ནུབ་དང་བྱང་དེ་ལས་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ མོ་ཟམ་བིཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༡༧,༣༦༤ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱུགཔོ་དང་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཏོག་ཏོཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་པས། 

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་ཁ་མཐོ་སུ་ཅིག་དང་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ས་ཁ་དམའ་ས་ཚུ་ཚོདཔ་ལས་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ནགས་ཚལ་དང་ རྩྭ་ཐང་ དེ་ལས་ རི་དྭགས་གླིང་ག་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།''' 

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ འུམ་བྷ་བྷ་ནི་དང་ ལོ་བམ་བ་གཉིས་ཨིན། འུམ་བྷ་བྷ་ནི་འདི་ བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བ་དང་ ལོ་བམ་བ་འདི་ རང་ལུགས་དང་ ཁྲིམས་བཟོའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

སུ་ཝ་ཛི་ལེནཌ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ འུམ་བྷ་བྷ་ནི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ས་ཁ་མཐོ་སའི་ ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ཡོད་པའི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན། འུམ་བྷ་བྷ་ནི་གི་གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ཁྲོམ་འདི་ མཚོ་ཡི་མཐའ་མ་ལས་མཐོ་ཚད་ མི་ཊར་༡༢༠༠ དེ་ཅིག་གུ་ཡོདཔ་ལས་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ གནམ་གཤིས་རན་ཏོག་ཏོ་དང་ ཚ་དྲོད་ལྡན་པའི་ ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིན་པས།

བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ འུམ་བྷ་བྷ་ནི་འདི་ གཞུང་གི་ཡིག་ཚང་དང་ དོན་གཅོད་ཡིག་ཚང་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན། ལོ་བམ་བ་ལུ་བཟུམ་སྦེ་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་དང་ ཁྲིམས་བཟོའི་ལྟེ་བ་མེད་དེ་འབད་རུང་ འུམ་བྷ་བྷ་ནི་ལུ་ དེང་སང་གོང་འཕེལ་དང་གཞུང་སྐྱོང་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན།

དུས་རབས་༡༩ པའི་མཇུག་ལུ་ བིརི་ཊིཤ་གི་དབང་འོག་དུས་སྐབས་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཁྲོམ་འདི་ རིམ་གྱི་སྦེ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་སྟེ་ ད་རེས་ དེང་སང་གི་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ། དངུལ་ཁང་། སློབ་གྲྭ། དེ་ལས་ གཞུང་གི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིནམ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་ནང་ རྡོ་རིང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ སི་བེ་བེ་རྡོ་རིང་བཟུམ་གྱིས་ རང་བཞིན་གྱི་མཐའ་འཁོར་མཛེས་ཏོག་ཏོ་བཟོ་མི་ཚུ་ མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན།

འུམ་བྷ་བྷ་ནི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཡར་རྒྱས་དང་སྲོལ་ཁྱུན་གྱི་བར་ན་ འདྲ་མཉམ་ཡོད་མི་འདི་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འུར་ཟིང་ཡོད་པའི་ཚོང་ཁྲོམ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་མི་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ས་གོ་འདི་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྦེ་ མཐོངམ་ཨིན་པས། འཛམ་གླིང་གནས་ཚད་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ཆུང་ཀུ་འབད་རུང་ རྒྱལ་རབས་དང་ངོ་རྟགས་ཕྱུགཔོ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།

'''གནམ་གཤིས།'''

གནམ་གཤིས་འདི་ ས་ཁ་མཐོ་ཚད་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ བསིལ་དྲགས་ལས་ ཚ་དྲོད་ཚུན་ཚོད་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ས་ཁ་མཐོ་ས་ལུ་ཆརཔ་མངམ་རྐྱབ་སྟེ་ བསིལ་དྲགས་ཡོདཔ་ད་ ས་ཁ་དམའ་ས་ལུ་ དྲོད་ཤུགས་ཅན་དང་ ཆར་ཆུ་མེད་པ་སྐམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ སྤྱི་ཟླ་༡༠ པ་ལས་༤ པ་ཚུན་ ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་དུས་ཚོད་དང་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ལས་༩ པ་ཚུན་ ཆར་ཆུ་མེད་པའི་དུས་ཚོད་ཨིན་པས།

'''བྱུང་རབས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དུས་རབས་༡༨ པའི་ནང་ རྒྱལ་པོ་ང་ཝ་ནེ་༣ པ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། དབང་འོག་དུས་སྐབས་ལུ་ རང་དབང་འདི་ བདག་འཛིན་འཐབ་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༠ འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ བིརི་ཊིཤ་གི་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། སྤྱི་ལོ་༡༩༦༨ སྤྱི་ཟླ་༩ པའི་ཚེས་༦ ལུ་ རང་དབང་ཆ་ཚང་ཐོབ་ཡོདཔ་ད་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ ལུ་ རྒྱལ་པོ་མསི་ཝ་ཏི་༣ པ་གིས་ དབང་འོག་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མའི་ སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་བཏོན་ཐབས་ལུ་ ཨིས་ཝ་ཊི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ མིང་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

མི་རློབས་ས་ཡ་༡.༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ སུ་ཝ་ཟི་མི་རིགས་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ ཟུ་ལུ་དང་ ཡུ་རོབ་ དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་ མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་ གཅིག་མཐུན་གྱི་ འདུ་ཤེས་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།

'''སྐད་ཡིག།'''

གཞུང་སྐད་འདི་སིས་ཝ་ཏི་དང་ ཨིང་ལིཤ་ཨིན། བཱན་ཏུ་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིན་མི་ སིསི་ཝ་ཏི་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཡོངས་ལམ་སྲོལ་གྱི་ ཁག་ཆེ་བའི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཡང་ཨིན། ཨིང་ལིཤ་འདི་གཞུང་སྐྱོང་དང་ ཤེས་རིག་ནང་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།

'''ཆོས་ལུགས།'''

སུ་ཝ་ཟི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་རང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ པོརོ་ཊེས་ཊན་ཆོས་ལུགས་དང་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིཀ་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཤུགས་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་རང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

འཛམ་གླིང་ནང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ལུ་དབང་ཚད་ཆ་ཚང་ཡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ དག་པ་ཅིག་ལས་གཅིག་ཨིན། རྒྱལ་བརྒྱུད་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གཞི་བཀོད་ཚུ་གིས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ འགན་ཁུར་ལྟེ་བ་འབགཔ་ཨིན། ཨུམ་ལྷང་ག་འདམ་རྩྭའི་ཞབས་ཁྲ་དང་ ཨིན་ཀ་ཝ་ལ་བཟུམ་གྱི་ལམ་སྲོལ་དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ མི་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཏེ་ སྲོལ་ཁྱུན་དང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན།

'''གྱོན་ཆས།'''

མཛད་སྒོའི་སྐབས་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་གྱོནམ་ཨིན། ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ ཚོས་གཞི་མ་འདྲཝ་དང་ བྱུ་རུ་ཚུ་ དེ་ལས་གཉའ་རས་ཚུ་གྱོནམ་ཨིནམ་དང་ ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ སྨད་གོས་དང་ སེམས་ཅན་གྱི་ལྤགས་ཀོ་གྱོནམ་ཨིན། ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ དེང་སང་གི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་གི་རྩེད་རིགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ རག་བི་དང་ ལུས་རྩེད་ དེ་ལས་ ཊེ་ནིསི་ཚུ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དུས་སྟོན་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་རྩེདམོ་དང་ གཟུགས་ཁམས་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེད་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ཚོགས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སྲིད་དོན་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་ནང་ དབང་ཚད་སྦོམ་ཡོད་མི་ རྒྱལ་པོ་ཨེམ་ས་ཝ་ཊི་༣ པ་གིས་འགོ་འཁྲིད་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ལུ་དབང་ཚད་ཧྲིལ་བུམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཚོགས་ཁང་གཉིས་འབད་མི་ སྤྱི་ཚོགས་ཡོད་རུང་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཚུ་ བཀག་ཆ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ གྲོས་ཐག་མང་ཤོས་ཅིག་ རང་ལུགས་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་གིས་ གཅད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''དཔལ་འབྱོར།'''

དཔལ་འབྱོར་འདི་ སོ་ནམ་དང་བཟོ་གྲྭ་ དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་འདི་ གུ་རམ་དང་ བགོ་ལ་ དེ་ལས་ ཤིང་ཆས་ཚུ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་དང་ དབུལ་ཕོངས་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་རུང་ གཞུང་གིས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་མང་བཟོ་ནི་དང་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་ལུ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་དང་ལྟ་བཤལ།'''

ལུང་ཕྱོགས་ཁྱིམ་ཚང་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ དེ་ལས་ ཨཕ་རི་ཀ་མཉམ་འབྲེལ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ རི་དྭགས་གླིང་ག་དང་ མཛེས་ལྡན་གངས་རི་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟ་བཤལ་ཚུ་ལུ་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཨིན་རུང་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ། རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས། དེ་ལས་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ རང་དབང་ཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་སྡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Swaziland&lt;/nowiki&gt;  </text>
      <sha1>25n7j9rklpuswuilzvxru76yd110qrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>སི་རི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8831</id>
    <revision>
      <id>39962</id>
      <parentid>38935</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[སི་རི་ཡ། Syria]] to [[སི་རི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25001" sha1="icbz545ncrbqs9eiz7davd5n41vcjko" xml:space="preserve">[[File:Flag of Syria (2025-).svg|thumb|296x296px|སི་རི་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།[[File:Map syria idk.jpg|thumb|302x302px|སི་རི་ཡ་གི་ས་ཁྲ།]]]]
མི་ཌལ་ཨིསཏ་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་སི་རི་ཡ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུག་པོ་དང་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ དེ་ལས་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ འཛམ་གླིང་སྲིད་དོན་གྱི་གནས་རིམ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ཁོང་གི་ས་མཚམས་འདི་ ལེ་བྷ་ནོན། ཨི་ཟི་རེལ། ཇོར་ཌན། ཨི་རག། ཊར་ཀི་ཚུ་དང་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ གདོང་ལེན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་རུང་ སི་རི་ཡ་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན།

'''ས་ཆ་དང་རྒྱ་ཚད།'''

སི་རི་ཡ་གི་སའི་རྒྱ་ཁྱོན་འདི་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་༡༨༥,༡༨༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྦོམ་ཚད་ལས་འབདན་ བར་མ་ཅིག་ཨིན་པས། ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ མེ་ཌི་ཊར་ནི་ཡཱན་མཚོ་གི་ ས་མཚམས་ཡོདཔ་ལས་ མཚོའི་མཐའམ་ར་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༩༣ དེ་ཅིག་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ མཚོ་མཐའི་ཐང་། གངས་རི། བྱེ་ཐང་། ས་བཅུད་ལྡན་པའི་ལུང་གཤོང་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ལུ་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གནམ་གཤིས།'''

སི་རི་ཡ་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ མེ་ཌི་ཊར་ནི་ཡཱན་གྱི་མཚོ་མཐའི་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་དགུན་ལུ་ ཆར་ཆུ་དང་བསིལ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་དང་ གནམ་བྱཱར་ལུ་ཚ་དྲོད་ཡོད་པའི་གུ་ཆར་ཆུ་དཀོན་སུ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ན་ ས་སྐམ་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ བྱེ་ཐང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ཡོད་པའི་ ཀུར་ཌིཤ་གངས་རི་ཚུ་གིས་ གནམ་གཤིས་རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ སི་རི་ཡཱན་བྱེ་ཐང་ཚུ་་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''

སི་རི་ཡའི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཌ་མསི་ཀཱསི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ མི་སྡོད་མི་ ཁྲོམ་སྡེ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་འདི་ ལོ་ངོ་༤༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་སྲིད་དོན་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ ཁག་ཆེ་བའི་ ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་གྱི་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ ་སྔོན་ལུགས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་དང་ ས་འུཀས་(ཚོང་ཁང་) དེ་ལས་ ཆོས་དོན་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལས་ མཐོང་གསལ་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ སེམས་ཁར་འབབ་པའི་ས་སྒོ་ཅིག་ཨིན།

ཌ་མསི་ཀཱསི་འདི་ སི་རི་ཡ་གི་གཞུང་སྐྱོང་ལྟེ་བ་དང་ གཞུང་གི་གཙུག་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་གི་ཡིག་ཚང་ དེ་ལས་ སི་རི་ཡ་གི་སྲིད་འཛིན་གྱི་སྡོད་ཁྱིམ་ཅིག་ཨིན། སི་རི་ཡ་ལུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ འཐབ་འཛིང་འབད་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཁྲོམ་འདི་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་གྱི་ལྟེ་བ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

ཁྲོམ་འདི་ནང་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་དང་ བྱཱར་དུས་ཆར་ཆུ་མེདཔ་དང་ དགུན་དུས་ཚ་དྲོད་དང་ རློན་གཤེར་ཅན་གྱི་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་ཨིན། ཨུ་མ་ཡཱད་ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྙིངམ་ ༼ཡུ་ནེས་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་༽ དེ་ལས་ ཨ་ཛམ་ཕོ་བྲང་ལ་སོགས་པའི་ འབྱུང་རབ་དང་ལྡན་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་གིས་ ལྟ་བཤལཔ་དང་མཁས་པ་ཚུ་ འོང་ནི་ནང་སྤྲོ་བསྐྱེད་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ད་རེས་ སི་རི་ཡ་གི་ནང་འཁྲུག་ལས་བརྟེན་ ཌ་མསི་ཀཱསི་ལུ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ འབྱུང་དོ་ཡོད་རུང་ སི་རི་ཡ་གི་ ཡུན་བརྟན་ལམ་སྲོལ་གྱི་ སྲོལ་ཁྱུན་དང་ རྒྱལ་རབས་ནང་ཁག་ཆེ་བའི་ རྟགས་མཚན་ཅིག་སྦེ་ ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་རབས།'''

སི་རི་ཡ་ལུ་ སྔོན་མའི་དུས་སྐབས་ལས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ བྱུང་རབས་ཡོདཔ་ཨིན། འ་ནི་འདི་ སུ་མེ་རི་ཡཱན་དང་ ཕོ་ནི་ཤི་ཡཱན་ དེ་ལས་ ཨ་སི་རི་ཡཱན་ཚུ་རྩིས་པའི་ སྔོན་ལུགས་གོང་འཕེལ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ འབྱུང་སའི་ས་གནས་ཨིན་པས། ཤུལ་ལས་ རོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་དང་ བཱའི་ཛཱན་ཊིན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ ཨིསི་ལ་མིཀ་ཀ་ལི་ཕེཊསི་གི་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། དམིགས་བསལ་གྱི་ ཌ་མསི་ཀཱསི་འདི་ ཨུ་མ་ཡཌ་ཀ་ལི་ཕེཊ་གི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ ཨིསི་ལམ་ཁྱབ་སྤེལ་འབད་ནི་ལུ་ འགན་ཁུར་ལྟེ་བ་ཅིག་འབག་ནུག། དུས་རབས་༡༦ པ་ལས་ འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པ་མཇུག་མ་བསྡུ་ཚུན་ཚོད་ ཨོ་ཊོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱིས་ སི་རི་ཡ་འདི་ དབང་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཕཱརནསི་གི་དབང་འོག་བཙུགས་ནུག། སི་རི་ཡ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༤༦ ལུ་ རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ཚུར་ ནང་འཁོད་རྩོད་རྙོག་དང་ ཕྱི་ཁའི་བར་འཛུལ་ཚུ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ ལུ་ ནང་འཁྲུག་འགོ་བཙུགས་ནུག།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སི་རི་ཡ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༡༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ མི་རིགས་དང་ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ལེ་ཤ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སི་རི་ཡཱན་གྱི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ཨ་རབ་ཨིནམ་ད་(བརྒྱ་ཆ་༨༥ དེ་ཅིག་) གཞན་མི་ཚུ་ ཀུར་ཌིཤ་དང་ ཨར་མེ་ནི་ཡཱན་ དེ་ལས་ ཨ་སི་རེ་ཡཱན་ གི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཚུ་ཨིན། སུ་ནི་ མུས་ལིམ་འདི་ ཆོས་ལུགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཨ་ལ་ཝིཏས། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས། ཌུཛ། ཤི་ཡ་མུས་ལིམ་ཚུ་ཨིན་མས། འདི་བཟུམ་གྱི་སྣ་བསྲེ་འདི་གིས་ སི་རི་ཡ་གི་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨ་སཱད་གཞུང་གི་འོག་ལུ་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་གཞུང་སྐྱོང་ཡར་སེང་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལས་ སྲིད་དོན་གྱི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཡང་ཐོན་ནུག།

'''སྐད་ཡིག།'''

སི་རི་ཡའི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ཨ་ར་བིཀ་ཨིནམ་ད་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ སི་རི་ཡའི་ཁ་སྐད་འདི་ སླབ་ཨིན། ཀུར་ཌིཤ་ཁ་སྐད་འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ བྱང་ཤར་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ ཨར་མེ་ནི་ཡཱན་ཁ་སྐད་འདི་ ཨར་མེ་ནི་ཡ་གི་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''ཆོས་ལུགས།'''

སི་རི་ཡ་འདི་ ངོ་མ་རང་ ཨིསི་ལམ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ དེ་ནང་ སུ་ནི་ཨིསི་ལམ་འདི་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ཨ་ལ་ཝའིཏ་དང་ ཀརིས་ཊི་ཡཱན་ དེ་ལས་ གཞན་མི་ཆོས་ལུགས་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཆོས་ལུགས་སླ་བསྲེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

སི་རི་ཡའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་དང་ དེང་སང་གི་ཚུ་ སླ་བསྲེ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སི་རི་ཡ་གིས་ སྒྱུ་རྩལ། རྩོམ་རིག། སྙན་ཆ། བཞེས་སྒོ་ཚུ་ནང་ གལ་གནད་ཅན་སྦེ་ ཕན་ཐོགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། སི་རི་ཡའི་རང་ལུགས་ཀྱི་ཟ་འཐུང་ནང་ ཧུམ་མུསུ། ཕ་ལ་ཕེལ། ཀ་བོབ། ཏབ་བོ་ལེ་བཟུམ་གྱི་ཟ་འཐུང་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ བགོ་ལ། རྫ་ཆས། ཐགས་རས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ག་ནི་བ་ལེགས་པའི་ལག་བཟོའི་རིགས་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།

ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ གྱོན་ཆས་གཞན་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་རུང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ནང་ གྱོན་ཆས་རིངམོ་དང་ཞྭམོ་ བཙུགསཔ་ཨིན་རུང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ དུས་རྒྱུན་དུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་ གྱོན་ཆས་རིངམོ་དང་ མགུ་ཏོ་གི་ཁེབས་ཚུ་ གྱོནམ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ དེང་སང་གི་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་གྱོནམ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ སི་རི་ཡའི་ནང་ཡོངས་གྲགས་ཆེ་བའི་རྩེདམོ་ཅིག་ཨིན་པས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་དང་ བོ་ལི་བཱོལ་ དེ་ལས་ མདའ་རྩེད་ཚུ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ རྩེད་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ མིང་ཅན་གྱི་ རྩེད་འགྲན་པ་ཚུ་ ཐོན་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩེད་རིགས་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་ལུ་ ནང་འཁྲུག་ལས་བརྟེན་ བར་ཆད་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་ལུགས།'''

སི་རི་ཡ་འདི་ སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཨིན་རུང་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ནང་ དབང་ཚད་འདི་ གཞུང་ལྟེ་བ་ལུ་ ལེན་ཏེ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ ལས་ ཨ་སཱད་བཟའ་ཚང་གིས་ དབང་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ད་ འགོ་དང་པ་རང་ ཧ་ཕིཟི་ཨཱལ་ཨ་སཱད་ཀྱིས་ དབང་ཚད་བཟུང་ཡོདཔ་ད་ དེ་ལས་ ཁོ་གི་བུ་ བཱ་ཤར་ཨཱལ་ཨ་སཱད་ཀྱིས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ ལས་ དབང་ཚད་བཟུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞུང་འདི་ བཱ་ཨཱཐ་སྲིད་ཚོགས་ཀྱིས་ དབང་བསྒྱུར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ དབང་ཚད་ཅན་ཅིག་སྦེ་ བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལྡོག་ཕྱོགས་ལུ་ བཟོད་སྲན་དེ་ཅིག་རང་མེདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ ལུ་ འགོ་བཙུགས་མི་ ནང་འཁྲུག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བདེ་སྐྱིད་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་བཟོ་སྟེ་ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་ར་ བཀལ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནང་འཁྲུག་ལས་བརྟེན་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ཟླ་༡༢ པའི་ནང་ བཱ་ཤར་ཨཱལ་ཨ་སཱད་དང་ཁོ་རའི་ཟ་ཚང་ཚུ་ ར་ཤི་ལ་ལུ་བྱོག་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ སི་རི་ཡ་ལུ་ གནས་སྐབས་ཀྱི་གཞུང་ཅིག་གིས་སྐྱོང་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

སི་རི་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཧེ་མ་འབདན་ སྣ་མང་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ཤུགས་ར་ སོ་ནམ་ལས་སྡེ། མར་ཁུ་ཕྱིར་ཚོང་། དེ་ལས་ བཟོ་བསྐྲུན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་དས། ཨིན་རུང་ ནང་འཁྲུག་གི་དཀའ་ངལ་འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ མེདཔ་བཏང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དམག་འཁྲུག་གིས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ མེདཔ་བཏང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ མར་ཁུ་ཐོན་སྐྱེད་ཡང་ མར་ཕབ་འགྱོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྐྱ་ནམ་གོང་ཚད་ཡང་ ཡར་སེང་འགྱོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དམག་འཁྲུག་གི་ཧེ་མ་ དཔལ་འབྱོར་ནང་ སོ་ནམ་གྱི་ འགན་ཁུར་གཙོ་བོ་ཅིག་ འབག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དཀའ་ངལ་དེ་གིས་ སོ་ནམ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ ཐོ་སྦོམ་སྦེ་ར་ ཕོག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སི་རི་ཡ་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ བརྟེན་སྡོད་ཡོདཔ་ད་ ཨི་རཱན་དང་ ར་ཤི་ཡ་གིས་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་ བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

སི་རི་ཡའི་ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་འདི་ མི་ཌལ་ཨིསཏ་ནང་ ས་གོ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཐབས་བྱུས་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། ཨི་རཱན་དང་ ར་ཤི་ཡ་གཉིས་དང་ འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོདཔ་ལས་ ནང་འཁྲུག་སྐབས་ དམག་ཆས་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་ར་ བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སི་རི་ཡ་འདི་ ཨ་རབ་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན་རུང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༡ ལུ་ ཞི་བའི་ངོ་བརྒལ་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ མཚམས་འཇོག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་གཞུང་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ འཁྲུག་རྩོད་ཚུ་ནང་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་ཅིག་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་ཨེས་དང་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ མཐུན་ལམ་མེདཔ་ཨིན་པས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ནང་འཁྲུག་འགོ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་ སི་རི་ཡ་འདི་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་ འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་མི་ པཱལ་མའི་ར་དང་ བོསི་ར་ དེ་ལས་ ཌ་མསི་ཀཱསི་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ ཡིད་ཆེ་བའི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ནུག། དམག་འཁྲུག་གིས་ ས་ཁོངས་འདི་ཚུ་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་རང་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཞི་བདེ་ལོག་སྟེ་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ སི་རི་ཡ་གི་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་འདི་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་དོན་ལུ་ ལོག་སྟེ་རང་མཐོང་ཚུགས་པའི་རེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུུག་དོན།'''

ལམ་སྲོལ་དང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕྱུག་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མི་ སི་རི་ཡ་གིས་ ལོ་མང་རབས་ཅིག་གི་རིང་ དམག་འཁྲུག་དང་ གཏོར་བཤིག་ དེ་ལས་ སྡུག་བསྔལ་ཚུ་ མྱོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གདོང་ལེན་ཚུ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་ར་ ཁོང་རའི་ལྡོག་ཤུགས་དང་ སྲོལ་ཁྱུན་ཕྱུགཔོ་ཚུ་ཨིན་པས། གནས་སྟངས་འདི་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ལས་ ཧེ་མ་བཟུམ་སྦེ་ གཟི་བརྗིད་ཅན་གྱི་ས་ཆ་འདི་ནང་ ལོག་སྟེ་རང་ བསྐྱར་སྐྲུན་དང་ ཞི་བདེ་འབྱུང་ནི་གི་རེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Syria&lt;/nowiki&gt;  </text>
      <sha1>icbz545ncrbqs9eiz7davd5n41vcjko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཊོང་ག།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8833</id>
    <revision>
      <id>39965</id>
      <parentid>38934</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཊོང་ག། Tonga]] to [[ཊོང་ག།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19053" sha1="tu96y2c5ollp0mf514717lecay3derv" xml:space="preserve">[[File:Animated-Flag-Tonga.gif|thumb|278x278px|ཊོང་ག་གི་རྒྱལ་དར།[[File:ECDM Tonga-TC GITA.pdf|thumb|334x334px|ཊོང་ག་གི་ས་ཁྲ།]]]]
'''ངོ་སྤྲོད།'''

ཊོང་ག་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིཀ་རྒྱ་མཚོ་ནང་ ཆགས་ཡོད་པའི་པོ་ལི་ནི་སི་ཡཱན་གྱི་ མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ལུ་མཚོ་གླིང་ ༡༦༩ ཡོདཔ་ད་ ༣༦ འདི་ནང་མི་སྡོད་མི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་དང་དེའི་ཉེ་འདབས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་རྩིས་ཏེ་ རྒྱ་ཚད་འདི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༠༠,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོད་རུང་ ས་གི་རྒྱ་ཚད་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༤༧ དེ་ཅིག་གི་རྩིས་འབདཝ་ལས་ ཊོང་ག་འདི་ ས་སྒོའི་རྒྱ་ཚད་ཀྱི་ཐད་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།'''

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཊོང་ག་ཏ་པུ་གི་མཚོ་གླིང་ངོ་མ་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ ནུ་ཀུ་ཨ་ལོ་ཕ་འདི་ཨིན་པས། འདི་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་ དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གལ་གནད་ཅན་གྱི་ གཞིས་ཆགས་གཞན་མི་གི་གྲངས་སུ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ཡོད་པའི་ ནི་ཨ་ཕུ་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ ཧ་བེ་ལུ་ལོ་ཊོ་ཁྲོམ་ཚོགས་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན། ཨ་ནཱི་ཁྲོམ་ཚུ་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ལྟ་བཤལ་གྱི་དོན་ལུ་ ས་གནས་ཀྱི་ལྟེ་བ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཏོང་ག་ལུ་ མི་རློབས་འདི་ཧ་ལམ་ ༡༠༥,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་གྱི་འཕེལ་འགྱུར་འདི་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཊོང་གཊ་པུ་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་སྦེ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཊོང་ག་ལུ་ ན་གཞོན་གྱི་མི་རློབས་ཡོདཔ་ད་ དེའི་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྡོད་མི་ མི་ཁུངས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་དང་ཨོསི་ཊེ་ལི་ཡ་ དེ་ལས་ ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཨིསི་ཊེཌས་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མི་རིགས།'''

ཊོང་ག་འདི་ མི་རིགས་གཅིག་པའི་རིགས་ཨིནམ་ད་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༨ དེ་ཅིག་གིས་ པོ་ལི་ནེ་ཤིཡཱན་ཨིནམ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་མས། ཡུ་རོ་པེན་དང་ ཨེ་ཤི་ཡའི་རིགས་རྒྱུད་སླ་བསྲེ་མི་གི་མི་རློབས་ ཉུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་སྡེ་ཚུ་ནང་ མཉམ་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོདཔ་དང་ བཟའ་ཚང་དང་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཚུ་ མི་ཚེ་སྐྱོང་ནི་ལུ་ གལ་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཏོང་གཱན་དང་ ཨིང་ལིཤ་ཨིན་པས། ཊཱོན་གཱན་འདི་ མཚོ་གླིང་ག་ར་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་ཨིནམ་དང་ ཁ་སྐད་འདི་ཤེས་རིག་དང་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། ཨིང་ལིཤ་འདི་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ད་ གཞུང་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལས་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''བྱུང་རབས།'''

ཊོང་ག་འདི་ པེ་སི་ཕིག་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན་ དེ་ཡང་ཕྱི་གླིང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ དབང་འོག་ལུ་མ་བསྡུ་མི་ཅིག་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་ཚུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༤༥ ལུ་ རྒྱལ་པོ་ཇོརཇ་ཊུ་པོའོ་དང་པ་གི་མངའ་འོག་ལུ་ རྒྱལ་ཁམས་གཅིག་སྦེ་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊོང་ག་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༠ ལུ་ བིརི་ཊིཤ་གི་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་བའི་མངའ་སྡེ་ལུ་གྱུར་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་གཞུང་དང་ ནང་འཁོད་གཞུང་སྐྱོང་གི་ བདག་དབང་འདི་ ཁོང་ར་གིས་བཟུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ལུ་ རང་དབང་ཡོངས་རྫོགས་ཐོབ་ཡོདཔ་དང་ པེ་སི་ཕིཀ་ནང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ འདི་ཅིག་མ་གཏོགས་ གཞན་མེདཔ་ཨིན་པས།

'''ཆོས་ལུགས།'''

ཆོས་ལུགས་འདི་ ཊོང་གཱན་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ཧ་ལམ་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༧% དེ་ཅིག་ ཡེ་ཤུ་པ་ཨིནམ་དང་ ཊོང་ག་ལུ་ཡོད་པའི་ ཕི་རི་ཝེ་སི་ལེན་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། ཡེ་ཤུ་པའི་སྡེ་ཚན་གཞན་གྱི་གྲངས་སུ་ ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ མོར་མཱོན་ དེ་ལས་ པེན་ཊི་ཀོས་ཊལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ནང་ འགྱོ་མི་གི་གྱངས་ཁ་འདི་མཐོ་སུ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རེས་གཟའ་ཟླཝ་འདི་ ངལ་གསོ་དང་གསོལཝ་བཏབ་ནིའི་ཉིནམ་སྦེ་ བརྩི་སྲུང་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཊོང་ག་ལུ་ ཚ་དྲོད་ལྡན་པའི་ས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ ཚ་དྲོད་དང་ རློན་གཤེར་ཅན་གྱི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན་དང་ སྤྱི་ཟླ་ལྔ་པ་ལས་བཅུ་པ་ཚུན་ བསིལ་དང་ས་སྐམ་གྱི་དུས་ཚོད་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ རླུང་འཚུབ་ཀྱིས་གནོད་པ་རྐྱབ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མཚོ་མཐའ་་དང་ མེ་རི་མཚོ་གླིང་ཚུ་ཡོདཔ་ད་ མང་ཤོས་ར་ སྔོ་ཤིང་ཧོནམོ་དང་བྱུ་རུའི་མཚོ་བྱག་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཊོང་ག་འདི་ རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། རྒྱལཔོ་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་དང་ བཀོད་ཁྱབ་ཀྱི་དབང་ཚད་འདི་ བློན་ཆེན་དང་ལྷན་རྒྱས་གཞུང་ཚོགས་དང་གཅིག་ཁར་ རུབ་སྤྱོད་འབདཝ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལས་ཚུར་ ལེགས་བཅོས་འབད་མི་འདི་གིས་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ངོ་ཚབ་ ཡར་དྲག་བཏང་ཡོདཔ་དང་ ད་རེས་ སྤྱི་ཚོགས་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ མི་སེར་གྱིས་བཙག་འཐུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ག་དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་གཞུང་དང་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་ཚུ་གིས་ ད་ལྟོ་ཡང་ དབང་ཚད་གལ་ཅན་སྦེ་གཟུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཊོང་གཱ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ཆུང་ཀུ་དང་ གོ་ཡངས་དྲགས་ཡོདཔ་ད་ ༢༠༢༤ ཚུན་ལུ་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཌོ་ལར་ས་ཡ་ ༥༠༠ དེ་ཅིག་ཨིན་མས། ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་འདི་ སོ་ནམ། ཉ་བཟུང་ནི། དངུལ་སྤྲོད། ལྟ་བཤལ་ཚུ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ར་ ཀ་ཀུར། ཉ། ཝེ་ནི་ལ། ས་འོག་ལོ་ཐོག་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ནང་འདྲེན་གྱི་གྲངས་སུ་ སྣུམ་འཁོར་མར་ཁུ་དང་འཕྲུལ་ཆས་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཊོ་གཱན་ལས་དངུལ་སྤྲོད་ནི་ཚུ་འོང་འབབ་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ།'''

ཊོང་གཱན་ལམ་སྲོལ་ནང་ གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་གུས་ཞབས་དང་ མི་སྡེ་ དེ་ལས་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ནང་ ཏ་ཨོ་བ་ལ་གྱོན་ཆས་འདི་ སྐེདཔ་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་གྱོན་མི་ ཐགས་འཐག་ཡོད་པའི་ཐགས་རས་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མཛད་སྟོན་ཚུ་ནང་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་ཞབས་ཁྲ་ ལ་ཀ་ལ་ཀ་དང་ མའུ་ལུ་ཨུ་ལུ་ཚུ་ དུས་སྟོན་དང་ཁག་ཆེ་བའི་མཛད་སྒོ་ཚུ་ནང་ རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ཡར་འཕར་འགྱོ་བའི་བཟོ་གྲྭ་ཅིག་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་ནང་ ཉ་ཧོབ་བལྟ་ནི་དང་ ཆུ་ནང་ན་འཛུལ་ཏེ་བཤལ་ནི་ དེ་ལས་ བྱུ་རུའི་མཚོ་བྲག་བལྟ་ནི་ཚུ་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་ས་གོ་ རྒྱལ་པོའི་སྤུར་ཁང་དང་ དང་ཕུའི་རྡོ་གི་བཟོ་བཀོད་ཚུ་དང་ དེ་དང་གཅིག་ཁར་ མཚོ་གླིང་ཝཱ་ཝའུ་དང་ཧཱ་པ་འི་གི་ རང་བཞིན་མཛེས་ཆ་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རཱག་བི་ཡུ་ནིའོན་འདི་ ཊོང་ག་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་རྩེད་རིགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གི་རྒྱལ་ཡོངས་རྩེད་རིགས་སྡེ་ཚན་འདི་ རྒྱལ་སྤྱི་ནང་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊོང་གཱན་མང་ཤོས་ཀྱིས་ར་ རཱག་བི་དང་དྲྭ་རིལ་རྩེད་འགྲན་ཚུ་ཡང་རྩེཝ་ཨིན། རྩེད་རིགས་ཚུ་ མི་སྡེ་དང་སློབ་གྲྭའི་མི་ཚེ་ནང་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཊོང་གན་གྱི་བཞེས་སྒོ་གི་གྲངས་སུ་ ས་འོག་ལོ་ཐོག་ཊ་རོ་དང་ཡཱམ། མཚོ་ལས་ཐོན་པའི་ཟས། ཕགཔ་མེ་གཏང་གཏངམ། ས་དྲོད་སའི་ཤིང་འབྲས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ སའི་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་མེ་གི་ཐབ་ཡུ་མུ་ ཟེར་སླབ་མི་ནང་བཟོཝ་ཨིན། བཞེས་སྒོ་འདི་ཊོང་གན་གྱི་མགྲོན་སྐྱོང་དང་ བཟའ་ཚང་འཛོམས་ད་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཊོང་ག་གིས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊོང་ག་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ པེ་སི་ཕིཀ་མཚོ་གླིང་ཚོགས་པ་ དེ་ལས་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཨིན་པས། ཊོང་ག་གིས་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ། ནིའུ་ཛི་ལེནཌ། རྒྱ་ནག། ཡུ་ཨེས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གོང་འཕེལ་དང་ རྐྱེན་ངན་ཚབས་ཆེན་གདོང་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཏོང་ག་འདི་ མཚོ་གླིང་ཆུང་ཀུ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ དེ་ལས་ པེ་སི་ཕིཀ་ལུ་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་དང་ དཔལ་འབྱོར་ནང་རོགས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དགོ་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་གིས་ གདོང་ལེན་ཚུ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཊོང་གཱ་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྱུར་བ་ཚུ་དང་འབྲེལ་མཐུན་བཟོ་བའི་སྐབས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།</text>
      <sha1>tu96y2c5ollp0mf514717lecay3derv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8834</id>
    <revision>
      <id>39966</id>
      <parentid>38919</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ། Trinidad and Tobago]] to [[ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19463" sha1="o4m2tyaw3b5lzrg48bxb33q7l5yasrm" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་འདི་ ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གི་བྱང་ཤར་མཚོ་འགྲམ་ནང་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཆགས་ཡོད་པའི་མཚོ་གླིང་མཚེ་མ་གི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ཀྱི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༥༡༢༨ ཡོདཔ་ད་ མཚོ་གླིང་གཉིས་ལས་ ཊི་ནི་ཌེཊ་འདི་སྦོམ་ཤོས་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཆར་རླུང་གི་ས་གོའི་ཕྱི་ཁར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ལུ་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ས་གོ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།'''

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཊི་ནི་ཌེཊ་གི་བྱང་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཡོད་པའི་ པོརཊ་ཨོཕ་ཨིས་པེན་འདི་ཨིན། འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་དང་ ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན། གཞན་མི་ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ཚུ་ཡང་ བཟོ་གྲྭ་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁྲོམ་སྡེ་གཙོ་བོ་ སཱན་ཕར་ན་ཌོ་དང་ མི་རློབས་ལས་ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ ཅག་གུ་ཝ་ནསི་ དེ་ལས་ ཊོ་བ་གོ་གི་རྒྱལ་ས་ཨིས་ཀཱར་བོ་རོག་ཚུ་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་གི་ མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་ ༡.༥ དེ་ཅིག་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ཧ་ཅང་གིས་ ཁྲོམ་རྒྱ་སྐྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་མཐོ་དྲགས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ན་གཞོན་གྱི་མི་རློབས་མངམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊི་ནི་ཌེཊ་འདི་ མང་སུ་སྦེ་མི་རློབས་ཆགས་ཏེ་ བཟོ་གྲྭ་གོང་འཕེལ་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ད་ ཊོ་བ་གོ་ནང་འདི་ བག་ཕེབས་ཏོག་ཏོ་དང་ བལྟ་བཤལ་ལུ་འཚོ་བ་གཙོ་བོ་བཏོན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མི་རིགས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རིགས་སྡེ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་ར་ ཨིན་ཌོ་ཊི་ནི་ཌ་ཌི་ཡཱནསི་(རྒྱ་གར་གྱི་ཁག་འབག་གི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་གི་རིགས་རྒྱུད་)དང་ ཨེཕ་རོ་ཊི་ནི་ཌ་ཌི་ཡཱནསི་(ཨཕ་རི་ཀཱན་གྱི་ཟ་བྲན་ཚུ་གི་རིགས་རྒྱུད་)ཚུ་ཨིན་མས། མི་རིགས་གཞན་གྱངས་ཁ་ཉུང་སུ་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་མི། རྒྱ་ནག་གི་མི། སི་རི་ཡཱན་མི་བརྒྱུད་ཀྱི་ལེ་བ་ནིས་མི་རིགས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་སྐྱེས་པའི་མི་སྡེ་ཚུ་ཨིན་པས། འདི་བཟུམ་ སླ་བསྲེ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ ངོ་རྟགས་ཚུ་བཏོནམ་ཨིན་མས།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཨིང་ལིཤ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་དང་ ཤེས་ཡོན་ དེ་ལས་ ཚོང་ལཱ་ཚུ་ནང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། ཊི་ནི་ཌ་དང་ ཊོ་བཱ་གོ་གི་ཟུར་ཉམས་ཨིང་ལིཤ་(ཀིརིའོ་རོལ་)འདི་ སྤྱིར་བཏང་ གཞུང་འབྲེལ་མེན་པའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། ཁ་སྐད་གཞན་ཡང་ ཧིན་དི་དང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་ དེ་ལས་ ཕེརེནཆི་ཀིརིའོ་རོལུ་འདི་ མི་རློབས་ཉུང་སུ་ཅིག་གིས་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱལ་རབས།'''

ཊི་ནི་ཌེཊ་འདི་དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་གིས་ དབང་འོག་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་ ༡༧༩༧ ལུ་བིརི་ཊིཤ་གིས་འོག་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊོ་བ་གོ་འདི་ བིརི་ཊིཤ་གི་དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་མ་བཙུགས་པའི་ཧེ་མ་ ཨིས་པེ་ནིཤ་དང་ཌཅ་ དེ་ལས་ ཕེརེནཆི་ཚུ་གི་འོག་ལུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་གཉིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༩ ལུ་གཅིག་སྒྲིལ་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལུ་རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་སྟེ་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༦ ལུ་མི་སེར་དམངས་གཙོའི་གཞུང་ལུགས་འགོ་བཙུགས་ནུག། 

'''ཆོས་ལུགས།'''

ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་ལུ་ ཆོས་ལུགས་ལེ་ཤ་ཡོད་མི་འདི་ ཁོང་གི་ངོ་རྟགས་ཨིན། ཆོས་ལུགས་མང་སུ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་འདི་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཧིན་དུའི་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ ཌི་ཝ་ལི་དི་ ཨའིཌ་ དེ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་དུས་སྟོན་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན་པས། ཨཕ་རི་ཀཱན་གྱི་སྔར་སྲོལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཆོས་ལུགས་སྡེ་ཚན་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ལུ་ཡང་ ཁོང་རའི་མི་སྡེ་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ བཀག་ཆ་མེད་པར་ གུས་ཞབས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་ལུ་ དྲོད་དང་ལྡན་པའི་ས་གཤིས་འདི་ སོ་སོ་སྦེ་ རློནམ་གཤེར་འདི་(སྤྱི་ཟླ་དྲུག་པ་ལས་བཅུ་གཉིས་པ་ཚུན་)དང་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་འདི་(སྤྱི་ཟླ་དང་པ་ལས་ལྔ་པ་ཚུན) ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ། མཱེན་གོརོཔ་ནགས་ཚལ། མཚོ་མཐའ་ཚུ་ཡོད་པའི་ཁར་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ནང་ ཡོངས་དྲགས་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་གསལ་སྦེ་ བྱ་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ ཨཱ་ས་རའིཊ་རང་བཞིན་ལྟེ་བ་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་འདུག།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་འདི་སྤྱི་ཚོགས་ཡོད་པའི་ མི་སེར་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨིན་པས། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་ གཞུང་སྐྱོང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ བཙག་འཐུ་ཚུ་ཡང་ ལོ་ལྔ་ནང་ཚར་རེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''དཔལ་འབྱོར།''' 

དཔལ་འབྱོར་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ས་སྣུམ་དང་རང་བཞིན་གྱི་རྫས་རླངས་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འབྱོར་པ་ཅན་ཅིག་ལུ་ གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ༢༠༢༤ ཚུན་ཚོད་ལུ་ ཐེར་འབུམ་ ༢༥ དེ་ཅིག་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་རང་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་རླངས། ས་འོག་གི་རང་བཞིན་ས་སྣུམ། རྫས་སྦྱོར་རྡུལ་ཕྲན། དྲི་ཅན་རྫས་རླངས་ཚུ་ཨིན་པས། ནང་འདྲེན་གཙོ་བོ་ར་ འཕྲུལ་ཆས་དང་ བཞེས་སྒོ་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་ཅ་ལ་ཚུ་ཨིན་པས། བཟོ་གྲྭ་དང་ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་བརྩིས་ཏེ་ནུས་ཤུགས་མེན་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀཱན། རྒྱ་གར། ཡུ་རོབ། རྒྱལ་ཁབ་རང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་བསྲེཝ་ཨིན་པས། ཀཱར་ནི་བཱལ་དགའ་སྟོན་འདི་ གྱོན་ཆས་རྒྱས་ཤིང་རྒྱསཔ་སྦེ་གྱོན་ནི་དང་ སཱོ་ཀ་སྙན་ཆ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ མི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཁྱད་པར་ཡོད་རུང་ འདི་ཚུ་ནང་ཁྱད་པར་མེད་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ དུས་སྟོན་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ གྱོན་ཆས་ཚུ་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་དང་ ཁྲ་ཅོམ་ཅོ་སྦེ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ ཊོ་བ་གོ་གི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ལུ་ མེད་ཐབས་མེདཔ་ཅིག་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ལུ་སྤྲོ་བའི་ས་གོ་ཚུ་ཡང་ པི་ཇིན་པོའིནཊ་མཚོ་མཐའ་དང་ བུཀ་ཀོ་རིཕ་ དེ་ལས་ ནཱའི་ལོན་པཱུལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཊི་ནི་ཌེཊ་གིས་ ཀཱར་ནི་བཱལ་དགའ་སྟོན་དང་ རང་བཞིན་གྱི་ས་ཆ་ དཔེ་འབདན་ མཱ་ར་ཀཱས་མཚོ་མཐའ་དང་ པིཅ་མཚོ་(འཛམ་གླིང་ནང་རང་བཞིན་གྱི་ཨེསི་ཕཱལཏ་རྡོ་རུག་གི་ས་གཞི་སྦོམ་ཤོས་) བལྟ་ནི་གི་ལས་རིམ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

གཡུག་རིལ་དང་ རྐང་རྩེད་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་རྩེད་རིགས་ཨིན་པས། ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་གིས་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་རྟགས་དང་ ཨོ་ལིམ་པིག་གི་འགྲན་བསྡུར་ མང་རབས་ཅིག་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནུག། རྩེད་རིགས་གཞན་གྱི་གྲངས་སུ་ ལུས་རྩལ་དང་ དྲྭ་རིལ་ དེ་ལས་ མཛོག་ཁྱད་རྩེདམོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ལུས་རྩལ་པ་ཨ་ཊོ་བོལ་ཌོན་དང་ ཌུའིཊ་ཡོརཀ་བཟུམ་ལུ་ དཔའ་ཉམས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

གཡུས་ཁའི་བཞེས་སྒོ་སྣ་མང་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་གཞི་ཚུ་སྟོནམ་ཨིན་པས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ནང་ རོ་ཊི། ཌབ་ལསི། པེ་ལའུ། ཀ་ལ་ལོ། བེཀ་ཨེན་ཤཱཀ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། བཞེས་སྒོ་བྲོཝ་གི་རྫས་སྦྱོར་དང་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ བཞེས་སྒོ་ཞིམ་ཏོང་ཏོ་དང་ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་སྒོ་ལས་ བཟའ་འཐུང་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་ཐོག་ལས་ བཞེས་སྒོ་འབད་ཐངས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ལུ་ ཆ་བཞག་དགོཔ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཀྲི་ནི་ཌེཊ་དང་ ཊོ་བ་གོ་གིས་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་ཚོགས་པ་(CARICOM) དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ དེ་ལས་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་གྱི་ལས་ཚོགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་ལམ་ཚུ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་དེ་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་མ་ཚད་ ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་དང་ རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཝེ་ནི་ཟུ་ཝེ་ལ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ནུས་ཤུགས་ དེ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་ཉེན་སྲུང་ལུ་གཙོ་བོ་བཏོན་ཏེ་ མཐུན་ལམ་སྒྲིང་སྒྲི་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།''' 

ཊི་ནི་ཌེཊ་དང་ཊོ་བ་གོ་འདི་ ནུས་ཤུགས་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་དཔལ་འབྱོར་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ ནུས་ཤུགས་ཅན་གྱི་ མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་དང་ མི་རློབས་སྣ་ཚོགས་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་ཚུ་གིས་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ སྒྱུར་བཅོས་འབད་ཚུགས་མི་ཅིག་དང་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།</text>
      <sha1>o4m2tyaw3b5lzrg48bxb33q7l5yasrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཊར་ཀི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8836</id>
    <revision>
      <id>39967</id>
      <parentid>39724</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཊར་ཀི། Turkey]] to [[ཊར་ཀི།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18298" sha1="enqgt63i5c88yrkojtfqqeme60girss" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|+&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''''བྱའི་རིགས་ཅིག''&lt;br /&gt;''Türkiye Cumhuriyeti'''''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef;&quot; align=&quot;center&quot; colspan=2 |
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Flag of Turkey.svg|125px|]]
| align=&quot;center&quot; width=&quot;140px&quot; | [[File:Emblem of Turkey.svg|105px]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[File:Turkey (orthographic projection).svg|250px]]
|}
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཊར་ཀི་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ཨཱ་ན་ཊོ་ལི་ཡ་༼ཨེ་ཤི་ཡ་༽དང་ ཆ་ཤས་ཅིག་ ཐཱ་རེསི་༼ཡུ་རོཔ༽ལུ་ ཆགས་ཡོད་པའི་ གླིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱད་དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་བསྡམས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཨེ་ཇི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་དང་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་ དེ་ལས བེལེཀ་རྒྱ་མཚོ་གིས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊར་ཀི་གི་ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ ཧ་ལམ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༧༨༣,༥༦༢ ཨིན་པས། འདི་གིས་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ལུ་ གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།'''
རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཨཱ་ན་ཊོ་ལི་ཡ་གི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་གནས་ཡོད་པའི་ ཨེན་ཀ་ར་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྲིད་དོན་དང་ བདག་སྐྱོང་གི་ལྟེ་བ་སྦེ་ ལཱ་འབད་མི་འདི་ཨིན་པས། ག་དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་དང་མི་རློབས་མང་ཤོས་ར་ ཨིས་ཏཱན་བུལ་ཁྲོམ་སྡེ་ འདི་ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤི་ཡ་གཉིས་ཆ་ར་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན། གལ་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་སྡེ་གཞན་ཚུ་ནང་ ཨིས་མིར། བུར་ས། ཨན་ཊ་ལ། གཱ་ཟི་ཨཱན་ཊེཔ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཊར་ཀི་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༨༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ན་གཞོན་དང་ ཁྲོམ་ཁར་སྡོད་པའི་མི་རློབས་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ མི་མང་ཤོས་ར་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ནང་སྡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ལུ་གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨིས་ཏཱན་བུལ་དང་ གཞན་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ནང་ལྷོདཔ་ལས་ མི་འབོར་མང་ཤོས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མི་རིགས།'''

ཊར་ཀི་གི་མི་རློབས་འདི་ མང་ཆེ་བ་ཅིག་ ཊར་ཀི་གི་མི་རིགས་ཨིན་རུང་ གྲངས་ཉུང་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ཀཱརཌ། ཨ་རབ། སིར་ཀ་ཤི་ཡཱནས། ལཱཟ་གི་མི་ཚུ་ཨིན་པས། ཀུར་ཌིཤ་གི་མི་རློབས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ ཤར་ལྷོ་ལུ་མི་རིགས་ཆུང་བ་སྦོམ་ཤོས་ཨིན། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ གནས་ཡོད་དེ་འབདཝ་ད་ སྲིད་དོན་གྱི་སྐབས་ལུ་ དྲན་པ་བཏོན་སུ་ཅིག་སྦེ་ འབད་དགོཔ་ཨིན་པས།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཊར་ཀིཤ་ཨིནམ་དང་ མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་སླབ་ཨིན་པས། ཀུར་ཌིཤ་དང་ གཞན་མི་ཁ་སྐད་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་སླབ་ཨིན་པས། ཨིང་ལིཤ་དང་ ཇར་མཱན་ དེ་ལས་ ཕེརེནཆི་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་དང་ གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཁ་སྐད་སྦེ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་རབས།'''

ཊར་ཀི་ལུ་ རྒྱལ་རབས་འདི་ གཏིང་ཟབ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་ཚར་གཅིག་ བི་ཟཱན་ཊའིན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅིག་དང་ ཤུལ་ལས་ལོ་ ༦༠༠ ལྷག་ཙམ་གནས་མི་ ཨོ་ཊོ་མཱན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པའི་སྐབས་ རྒྱལ་ཁམས་འདི་ ཧྲམ་པའི་ཤུལ་མར་ འགོ་ཁྲིདཔ་ མུས་ཏ་ཕ་ ཀེ་མཱལ་ ཨ་ཊ་ཀྲརཀ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༣ ལུ་ ཊར་ཀི་གི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་དེང་སང་གི་ལམ་ལུགས་ནང་བཙུགས་ཏེ་ ལེགས་བཅོས་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་ནུག།

'''ཆོས་ལུགས།'''

ཨེ་ལི་ཝི་གི་མི་སྡེ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ མུཛ་ལིམ་དང་ སུ་ནི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊར་ཀི་འདི་རྩ་ཁྲིམས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་རང་དབང་འདི་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཇིའུ་གི་ཆོས་ལུགས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨིས་ཏཱན་བུལ་ལུ་ མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གིས་ སྦྱང་བ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གནམ་གཤིས།'''

ཊར་ཀི་ལུ་ ས་གཤིས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཚོ་འགྲམ་བདའ་སྟེ་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན། ནང་ན་ལུ་ གླིང་ཆེན། ཤར་ལྷོ་ལུ་ སྐམ་དྲགས་མཚམས་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནམ་དགུན་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ ལཱ་ཁག་གཏང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་འདི་ ཞི་འཇམ་དང་ ཆརཔ་རྐྱབ་ཨིན་པས། འ་ནཱི་ཁྱད་པར་འདི་གྱིས་ སོ་ནམ་གྱི་ལས་སྣ་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཊར་ཀི་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་གི་ དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་དང་ མི་དམངས་ཚོགས་རྒྱན་གྱིས་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་འདི་གིས་ ཁྲིམས་བཟོའི་འདུས་ཚོགས་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་པས། ཊར་ཀི་ལུ་ དམངས་གཙོའི་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ཡོད་རུང་ འཕྲལ་ཁམས་ཀྱི་ལོ་ཚུ་ནང་ གནས་ཚུལ་དལ་དབང་དང་ དྲང་ཁྲིམས་ཀྱི་རང་དབང་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་ལྡོག་ཕྱོགས་ཚུ་གི་ ཚ་གྱང་ཚུ་ཐོན་ནུག།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཊར་ཀི་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་ སོ་ནམ་ལས་སྡེ་ཚུ་ སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་པའི་ དཔལ་འབྱོར་སླ་བསྲེ་བསྲེཔ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ༢༠༢༤ ཚུན་ཚོད་ ཧ་ལམ་ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༩༥༠ ལུ་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ནུག། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ར་ སྣུམ་འཁོར། འཕྲུལ་ཆས། ཐགས་རིགས། གློག་འཕྲུལ། སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཨིན་མས། ཨིན་རུང་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་ཚུ་ཡང་ གཙོ་བོ་ར་ ནུས་ཤུགས་དང་ འཕྲུལ་ཆས་ དེ་ལས་ རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ཨིན་མས། ལྟ་བཤལ་དང་བཟོ་སྐྲུན་གྱིས་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ གྲོགས་རམ་འབདཝ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཊར་ཀིཤ་གི་ལམ་སྲོལ་ནང་ མི་ཌལ་ཨིསིཊཱན། མི་ཌལ་ཨེ་ཤི་ཡཱན། ཡུ་རོ་པེན། ཨིས་ལ་མིཀ་གི་ལམ་སྲོལ་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གྲོང་གསེབ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ སཱལ་ཝར་དང་ མགུ་རས་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གིས་འབད་བ་ཅིན་ དེང་སང་གི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྒྱུ་རྩལ་དང་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ གློག་བརྙན་ཁང་ཚུ་གིས་ མི་ཚེའི་ལམ་སྲོལ་ནང་ གཙོ་བོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ལྟ་བཤལ།'''

ཊར་ཀི་འདི་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་ས་གོ་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ཡོད་པའི་ས་གོ་ཚུ་ཡང་ ཧཱ་ཇི་ཡ་སོ་ཕི་ཡ། ཀ་པ་ཌོ་ཀི་ཡ། པ་མུ་ཀ་ལེ། ཨི་ཕེསི། ཀྲར་ཀོའིས་ཀོསཊ་ ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིས་ཏཱན་བུལ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ད་ ཨེན་ཊ་ལི་ཡ་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ བོཌརམ་ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ མཚོ་མཐའ་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་ལུ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་བཅུགཔ་ཨིན། ད་ལྟོའི་གནས་སྟངས་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟ་བཤལ། གསོ་བའི་ལྟ་བཤལ། དང་གནམ་དགུན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཚུ་ ཡར་འཕར་འགྱོ་བའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ཨིན།

'''རྩེད་རིགས་དང་ངལ་གསོ།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེདམོ་ཨིནམ་དང་ རྐང་རྩེད་སྡེ་ཚན་ ག་ལ་ཊ་ས་རེ་དང་ ཕེ་ནར་བཱ་ཅེ་ དེ་ལས་ བེ་སིཀ་ཊསི་ཚུ་གིས་ སྤྲོ་བ་སྦོམ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྩེད་རིགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ དྲྭ་རིལ་དང་ སྐེད་བཤེད་ དེ་ལས་ ལག་རིལ་རྩེདམོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཊར་ཀི་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་རྩེད་རིགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ལུས་རྩལ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ མ་རྩ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཊར་ཀི་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ལེགས་ཤོམ་དང་སྣ་ཚོགས་སྦེ་འདུག། བཞེས་སྒོ་ངོ་མ་འདི་ ཀེ་བབ། མེ་ཟིསི། པི་དི། བག་ལ་ཝ། ཊར་ཀིཤ་ཇ་དང་ཀཱ་ཕི་ཚུ་ཨིན་པས། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འདི་ རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཤར་ལྷོ་ལུ་ བཞེས་སྒོ་ཁ་ཚ་དྲགས་ཡོདཔ་དང་ ཨི་ཇི་ཡཱན་ས་གནས་ལུ་འདི་ ཨ་རུའི་མར་ཁུ་བརྟེན་པའི་བཞེས་སྒོ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཊར་ཀི་གིས་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་ འབགཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནེ་ཊོ་དང་ ཇི་༢༠ དེ་ལས་ ཊར་ཀིཀ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཚོགས་ཀྱི་ འཐུས་མི་ཨིན་པས། འདི་མ་ཚད་ ཨི་ཡུ། ཡུ་ཨེསི། རཱ་ཤི་ཡ། མི་ཌལ་ཨིསིཊི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་འདི་ ནུས་ཤུགས་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་ དེ་ལས་ གཞིས་སྤོ་འགྱོ་མི་ཚུ་གིས་སྦེ་ མཐུན་ལམ་འདི་ བསྒྱུར་བཅོས་ཅན་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཊར་ཀི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན་ དེ་ཡང་ ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་གཏིང་ཟབ་དང་ དེང་སང་གི་རེ་འདོད་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན་པས། གདོང་ལེན་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ར་འབད་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྩ་གཏིང་ཟབ་དྲགས་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནུས་པ་ དེ་ལས་ ཐབས་བྱུས་གལ་གནད་ཅན་ཚུ་ ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

* Commons: [http://commons.wikimedia.org/wiki/Türkiye]

{{Asia}}

{{Europe}}

[[Category:བྱའི་རིགས་ཅིག| ]]

{{stub}}</text>
      <sha1>enqgt63i5c88yrkojtfqqeme60girss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8837</id>
    <revision>
      <id>39963</id>
      <parentid>39722</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན། Tajikistan]] to [[ཏ་ཇིག་ཀིས་ཊཱན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19218" sha1="e8zsx2uiytgiy6hy1hkpsqqk994wss5" xml:space="preserve">{{Country2
|name       = ཏ་ཇག་ཀིསི་ཏཱན་
|flag       = Flag of Tajikistan.svg
|map        = LocationTajikistan.svg
|capital    = 
|area       = 143 100
|population = 10 786 734
}}
'''ངོ་སྤྲོད།'''

ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ཊ་ཇིག་ཀིས་ཏན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་མི་འདི་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ སྐོབས་ཚུད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཨཕ་ག་ནིས་ཊཱན་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཨུཛ་བེ་ཀིས་ཊཱན་ དེ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ཀིར་གིསི་ཊཱན་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་རྒྱ་ནག་གི་ས་མཚམས་ཚུ་བསྡོམས་ཏེ་ཡོད་མི་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གངས་རི་དང་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཕྱུགཔོ་ཡོད་པའི་ཁར་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གདོང་ལེན་ཡོད་དེ་རང་འབད་རུང་ རྒྱལ་རབས་དང་མི་སེར་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལས་བརྟེན་ཏེ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ངོ་རྟགས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། 

'''ས་ཆ་དང་རྒྱ་ཚད།''' 

ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་གྱིས་ ས་ཆ་རྒྱ་ཚད་ཡུདཔ་ཅིག་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ཨིསི་ཀོཡེར་༡༤༣,༡༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ས་ཆ་རྒྱ་ཚད་ཀྱི་ཐད་ཁར་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལྟེ་བའི་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ གངས་རི་ལེ་ཤ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གི་ས་ཁོངས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་ གངས་རི་གིས་སྤུབས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆ་འདི་ པཱ་མིར་གངས་རི་དང་ ཨ་ལེ་རི་རྒྱུད་ཀྱིས་གང་སྟེ་ཡོདཔ་ད་ ཨིས་མོའིལ་སོ་མོ་ནི་རི་རྩེ་འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༧༤༩༥ གི་གངས་རི་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། གཙང་ཆུ་སྦོམ་ཤོས་ བ་ཀཱཤ་དང་པཱནཇ་ཚུ་ སོ་ནམ་དང་ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་གི་དོན་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་གདོང་ལེན་ལས་བརྟེན་ སྐྱེལ་འདྲེན་དང་གོང་འཕེལ་ལུ་ཐོ་ཕོག་སྟེ་ཡོད་རུང་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་འདི་ ཧ་ལས་སི་སི་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ དུ་ཤཱན་བི་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དུ་ཤཱན་བི་འདི་ ཁྲོམ་ལམ་རྒྱ་སྦོམ་དང་ སོ་ཝིཊ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཟོ་རྣམ་གྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་གཞི་རྟེན་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་གྱི་ སྲིད་དོན་དང་ དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ཚུན་ཚོད་ ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་གྱི་མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་༡༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་རློབས་གཞོནམ་བརྒྱ་ཆ་ ༦༠% དེ་ཅིག་ སྐྱེས་ལོ་ ༣༠ འོག་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ར་ པར་ཤི་ཡཱན་གི་ཡན་ལག་ཨིན་པའི་ ཏ་ཇིག་གི་ཁ་སྐད་སླབ་མི་ ཏ་ཇིག་གི་མི་རིགས་ཚུ་ཨིན། མི་རིགས་སྡེ་ཚན་གཞན་གྱི་གྲངས་སུ་ཨུཛ་བེཀསི། ཨུ་རུ་སུ། ཀར་གིསི། དེ་ལས་ མི་རློབས་ཉུང་བའི་མི་རིགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་རྒྱ་ཆེ་ཤོས་རང་ སུ་ནི་ཟེར་བའི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ ཤི་ཡ་ཆོས་ལུགས་འབད་མི་གི་མི་སྡེ་དང་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འབད་མི་ཚུ་གྱངས་ཁ་ ཉུང་སུ་སབེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ཁྲོམ་ཚོགས།'''

དུ་ཤཱན་བི་གི་ཁྲོམ་འདི་མ་བརྩི་བར་ ཨེ་ཤི་ཡའི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་འབྲེལ་བའི་ས་གོ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཁུ་ཇཱན་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ སོ་ནམ་ཞིང་ལཱ་གི་ལུང་ཕྱོགས་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་ཨིན་མི་ བོག་ཏར་ཁྲོམ་ཚོགས་ དེ་ལས་ བྱུང་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་ལྡན་པའི་ ཀུ་ལོབ་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ཚུ་གིས་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་དང་ ཤེས་ཡོན་ དེ་ལས་ གཞུང་སྐྱོང་ནང་ གལ་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་འབགཔ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཏ་ཇིག་ཀིསི་ཊཱན་ལུ་ གནམ་བྱཱར་ཚ་ཏོག་ཏོ་དང་ དགུན་ཁོད་སི་སི་སྦེ་ གླིང་ཆེན་གྱི་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ས་གཞི་དམའ་དྲགས་ཚུ་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དྲོད་ཤུགས་ཌིགིརི་སེལ་ཤི་ཡཱསི་ ༤༠ ལྷག་ཙམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གངས་རི་ཡོད་པའི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ བསིལ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གངས་རི་ཚུ་ནང་ གནམ་དགུན་འདི་ཁཝ་ཤུགས་སྦེ་རྐྱབ་སྟེ་ གནམ་མེད་ས་མེད་གྱང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གངས་རི་གི་ལུང་གཤོང་དག་པ་ཅིག་མ་གཏོགས་ ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ཆརཔ་ཉུང་སུ་སྦེ་རྐྱབ་ཨིན།

'''སྲིད་དོན་གྱི་ལམ་ལུགས།'''

ཏ་ཇིག་ཀིསི་ཊཱན་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ཡོད་པའི་ མི་སེར་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྲིད་འཛིན་འདི་ གཞུང་དང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཆ་ར་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་པས། ཨི་མོ་མ་ལི་ ར་མཱོན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༢ ལས་ར་ སྲིད་འཛིན་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་ཡོདཔ་ད་ ཁོ་གི་གཞུང་སྐྱོང་འདི་ སྲིད་བྱུས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ དབང་བཙོང་རིང་ལུགས་དང་ དབང་ཤུགས་དྲག་པོ་ལུ་ སྐྱོན་བརྗོད་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་དོན་གྱི་ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ ཁྲིམས་བཟོའི་ཚོགས་ཁང་གོང་འོག་གཉིས་སྦེ་ཡོད་རུང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་གཙུག་སྡེ་འདི་ ཤུགས་མེདཔ་དང་ ལྡོག་ཕྱོགས་ཚོགས་པ་ཡང་ ཚད་གཅིག་ལས་བརྒལ་མིན་འདུག།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཏ་ཇིགག་ཀིས་ཏཱན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཨིནམ་མ་ཚད་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་གྱི་ དཔྱ་གསུམ་ལས་དཔྱ་གཅིག་དེ་ཅིག་ ཕྱི་རྒྱལ་ལས་བཏང་བའི་དངུལ་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་སྡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལུ་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཡུ་ཨེས་ཌོ་ལུ་ཐེར་འབུམ་ ༡༠.༦ དེ་ཅིག་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སོ་ནམ་དང་ཀ་ལ་བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ནང་འདྲེན་འབད་མི་ཚུ་ཡང་ སྣུམ་འཁོར་མར་ཁུ། འཕྲུལ་ཆས། བཟའ་འཐུང་། ཉོ་སྤྱོད་འབད་མིའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་གི་གྲངས་སུ་ ཧ་ཡང་། གསེར། ཀ་བལ། གློག་མེ་ཚུ་ཨིན་པས། ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་གྱིས་ གློག་མེ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་ཡར་སེང་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ རོ་གཱུན་ཆུ་བྱག་ནང་ལུ་ མ་རྩ་བཙུགས་མི་འདི་གིས་ མ་འོངས་པའི་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ལུ་ ཐབས་ཤེས་གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་འཐོན་ནི་ཨིན་མས།

'''ལམ་སྲོལ།'''

ཏ་ཇིག་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཨིས་ལམ་དང་ སོ་བིཡཊ་ལམ་སྲོལ་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་སྟེ་ཡོད་པའི་ པཱར་ཤིཡཱན་གྱི་སྔར་སྲོལ་འདི་ ཤུགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྙན་རྩོམ་རིག་པ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྔ་རབས་ཀྱི་པར་ཤི་ཡའི་སྙན་ངག་མཁན་ རུ་དར་སྐྱིད་དང་ ཕེར་དོ་སི་གི་ལཱ་ཚུ་ ཏ་ཇིག་གི་ངོ་རྟགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ ནའུ་རུཛ་(པར་ཤི་ཡཱན་ལོ་གསར་) ཚུ་ནང་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ཏ་ཇིག་ཀིསི་ཊཱན་འདི་ ས་ཆ་ལྟ་བཤལ་གྱི་དོན་ལུ་གསང་བའི་ནོར་བུ་ཅིག་ཨིན། པཱ་མིར་གཞུང་ལམ་འདི་ རྐང་འཁོར་གཏང་མི་དང་ ལམ་འགྲུལཔ་འགྱོ་མི་ཚུ་ལུ་ གཡུས་ཚན་མཐའ་ཟུར་དང་ ས་ཆ་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ལས་ དང་འདོད་སྦོམ་བསྐྱེད་དེ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་གྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ ཨིས་ཀཱན་ཌར་ཀུལ་མཚོ་དང་ དང་ཕུའི་ཁྲོམ་ པེན་ཇི་ཀེནཊ་ དེ་ལས་ པཱ་མིར་ལུ་འགྱོ་སའི་རྐང་ལམ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དང་ སྲིད་དོན་བཀག་འཛིན་གྱིས་ ལྟ་བཤལ་གོང་འཕེལ་ལུ་ གདོང་ལེན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གྱོན་ཆས།'''

གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕོ་སྐྱེས་ཚུ་གིས་ བགོ་ལ་རིངམོ་ ཅ་པཱན་ཟེར་མི་འདི་ ཞྭམོ་དང་གཅིག་ཁར་གྱོན་རུང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་ བགོ་ལ་ཁྲ་ཅོམ་ཅོ་གི་བཟོ་རྣམ་དང་ སྐེ་རས་ཚུ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མི་རབས་གཞོནམ་ཚུ་གི་གྱལ་ཁར་ དེང་སང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཏ་ཇིག་བཞེས་སྒོ་འདི་ པར་ཤི་ཡཱན་དང་ དབུས་ཕྱོགས་ཨེ་ཤི་ཡཱན་ དེ་ལས་ ཨུ་རུ་སུའི་བཞེས་སྒོའི་ལམ་སྲོལ་དང་ འདྲ་དོ་ཡོདཔས་ཨིན། པིལོཔ་ ༼ཤ་དང་ཚོད་བསྲེ་ཚུ་སླ་བསྲེ་བཟོ་བའི་བཞེས་སྒོ་༽ འདི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་ཨིན། གཞན་མི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ སམ་ས་ ༼ཤ་གི་བག་ལེབ་༽། ཤུར་བྷོ་ ༼ཤ་ཁུ་༽། ཀུ་རུཊ ༼ཞོ་སྐམ་༽། དེ་ལས་ ནོན་བཟུམ་ལེབ་ཏེག་ཏེ་ཡོད་མི་བཱམ་རོ་ཊི་ཚུ་ཨིན། ཇ་འདི་ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་དང་ མགྲོན་སྐྱོང་ནང་མེད་ཐབས་མེད་པའི་བཞེས་སྒོ་ཅིག་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཏ་ཇིག་ཀིས་ཏཱན་འདི་ས་ཆ་དགའ་ཏོག་ཏོ་དང་ ན་གཞོན་མི་རློབས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲིང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ལྟ་བཤལ་དང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐོག་ལས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་གོ་སྐབས་ཚུ་ འཐོབ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ར་ཨིན་རུང་ རང་ལུགས་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

{{Asia}}

{{stub}}

[[Category:རྒྱལ་ཁབ]]
[[Category:ཨེ་ཤི་ཡ]]</text>
      <sha1>e8zsx2uiytgiy6hy1hkpsqqk994wss5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཊརཀ་མེན་ནིས་ཊཱན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8839</id>
    <revision>
      <id>39968</id>
      <parentid>39023</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཊརཀ་མེན་ནིས་ཊཱན། Turksmenstan]] to [[ཊརཀ་མེན་ནིས་ཊཱན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18063" sha1="9sq31d8fd3i495lagvhac1ijxqvd07j" xml:space="preserve">[[File:Flag of Turkmenistan.svg|thumb|330x330px|ཊརཀ་མེན་ནིས་ཊན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།'''

ཊརཀ་མེན་ནིསི་ཊཱན་འདི་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ནུབ་བྱང་ལུ་ཀཱ་ཟཱཀ་ཊཱན། བྱང་ཤར་ལུ་ཨུཛ་བེ་ཀིས་ཊཱན། ཤར་ལྷོ་ལུ་ཨཕ་ག་ནིས་ཊཱན་ ལྷོ་ལུ་ཨི་རཱན། ནུབ་ལུ་ཀེས་པི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ ས་མཚམས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་རྒྱ་ཚད་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༤༩༡,༢༡༠ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལྟེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ སྦོམ་ཤོས་བཞི་པ་ཨིན་མས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།'''

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ རྡོ་ཀ་མ་རུ་པ་དཀརཔོ་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་ བཟོ་བཀོད་རིག་པ་སྦོམ་གྱི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ ཨཤ་གཱ་བཊ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་གཞན་མི་ཚུ་ཡང་ ཊརཀ་མེ་ན་བཱཊ་ཟེར་ ཨུཛ་བེཀ་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ཡོད་པའི་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་དང་ བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ དཱཤ་ཨོ་གུཛ་ཁྲོམ་ཚོགས་ དེ་ལས་ མེ་རི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཀྱི་ སྦོ་ལོགས་ཁར་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
[[File:Turkmenistan Base Map.png|thumb|328x328px|ཊརཀ་མི་ནིས་ཊན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།]]
'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཊརཀ་མེན་སི་ཏན་གྱི་མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་ ༦.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་འདི་ ཧ་ཅང་གིས་གཞོནམ་ཨིན་རུང་ སྐྱེས་ཚད་དང་ ཕྱིར་སྐྱོད་མར་ཕབ་ལས་བརྟེན་ ཡར་འཕར་འདི་ འགྲོས་ཀྱིས་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མི་མང་ཤོས་ར་ ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ནང་ ཡང་ན་ སོ་ནམ་དང་སྡོད་ནི་ལུ་རྒྱབ་བསྐྱོར་འབད་ཚུགས་པའི་ གཙང་ཆུ་དང་ བྱེ་ཐང་གི་མཐའམ་བདའ་སྟེ་ སྡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མི་རིགས།'''

ཊརཀ་མེན་ནིསི་ཊཱན་འདི་ མི་རིགས་གཅིག་མཚུངས་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ ཊརཀ་མེན་གྱིས་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༨༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་འབོར་ཉུང་བའི་གྲངས་སུ་ ཨུཛ་བེཀསི་དང་ ཨུ་རུ་སུའི་མི་ཁུངས་ དེ་ལས་ ཀ་ཟཀ་ཚུ་དང་ ཨར་མི་ནི་ཡའི་མི་སྡེ་ ཆུང་ཀུ་ཚུ་དང་ ཊ་ཊར་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ ཊརཀ་མེན་ངོ་རྟགས་གཅིག་སྒྲིལ་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན་པས།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཊརཀ་མེན་ཨིན། ཁ་སྐད་འདི་ ལེ་ཊིན་གཞི་རྟེན་ཡིག་གཟུགས་ནང་ བྲིས་མི་ཊར་ཀི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཨིན། ར་ཤི་ཡཱན་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཚོང་ལཱ་དང་ མི་རབས་རྒན་ཤོས་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ཡང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་ཨིན་པས། ཨུཛ་བེཀ་དང་ ཀཱ་ཟཀ་དག་པ་ཅིག་གིས་ ཁོང་རའི་མི་སྡེ་ནང་འཁོད་ ཁོང་རའི་ཁ་སྐད་སླབ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ ཧེ་མའི་ལོ་རྒྱུས་འདི་ སིལཀ་རོའོཊ་(Silk Road)གི་ལམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་དང་ ཧེ་མ་འདི་ པར་ཤི་ཡ་གི་མངའ་ཁོངས་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཨ་རབ་དང་ མོང་གཱོལ་ དེ་ལས་ ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་སྐྱོང་ནུག། དུས་རབས་ ༢༠ པ་ནང་ སོ་ཝིཊ་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་གྱུར་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལུ་རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་ནུག། ཆོས་ལུགས་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་  སུནི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་དང་གཅིག་ཁར་ སྔར་སྲོལ་ལུགས་སྲོལ་དང་ མི་རིགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ ལག་ལེན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།

'''ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ།'''

ཨཤ་གཱ་བཱཊ་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ མཛེས་རྒྱན་ཅན་གྱི་དྲན་རྟེན་དང་ བཟོ་བཀོད་དམ་དམ་སྦེ་ ཡོད་པའི་མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་གཞན་ མེ་རི་(Mary)དང་ ཊརཀ་མེན་བཱ་ཤི་(Turkmenbashy)གིས་ ས་སྣུམ་བཟོ་སྦྱོར་དང་ ཐགས་རིགས་ དེ་ལས་ གྲུ་ཆགས་སའི་ལས་སྣ་ཚུ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ འཆར་གཞི་བརྩམས་ནི་དང་ ལྟ་རྟོག་ཚུ་ཤུགས་སྦེ་ར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཊརཀ་མེན་ནིསི་ཊཱན་ལུ་ གླིང་ཆེན་ས་སྐམ་གྱི་ས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་བྱཱར་ལུ་དྲོད་དང་ཆར་ཆུ་མེདཔ་དང་ དགུན་ལུ་བསིལ་དྲགས་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆར་ཆུ་འདི་དཀོན་དྲགས་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་མང་ཤོས་ར་ ཀ་ར་ཀུམ་བྱེ་ཐང་གིས་ གང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨ་མུ་དར་ཡ་གཙང་ཆུ་དང་ བྱེ་ཐང་གི་ཆུ་ཚུ་གིས་ ལུང་ཕྱོགས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ སོ་ནམ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཊརཀ་མེན་ནིསི་ཊཱན་འདི་ གཞུང་ལྟེ་བ་གཅིག་ཏུ་ཡོད་མི་དང་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་གྱིས་ དབང་ཚད་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ བཀོད་ཁྱབ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིག་ཚང་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས། སྲིད་དོན་གྱི་ལྡོག་ཕྱོགས་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག་དང་ ཁོང་གི་བཙག་འཐུ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་དང་འགྲན་ཟླ་མེདཔ་ཨིན་པས། 

'''ས་ཆ།'''

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆ་འདི་ བརྒྱ་ཆ་༧༠ དེ་ཅིག་ཁྱབ་ཡོད་པའི་ ཀ་ར་ཀུམ་བྱེ་མའི་ཐང་གི་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ཡོད་པའི་ཀེས་པིཡན་མཚོ་འགྲམ་དང་ གངས་རི་ཚུ་གི་ས་ཆ་ སྣ་ཚོགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྱད་རྣམ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཚུ་ དར་བ་ཟ་གེསི་ཀེརེ་ཊར་(Darvaza gas crater) འདི་ “དམྱལ་བ་འགྱོ་སའི་སྒོ་” ཟེར་ཡང་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

དཔལ་འབྱོར་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ རྒྱ་ནག་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་རྫས་རླངས་ཕྱིར་ཚོང་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་བརྟེནམ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ ཚུན་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༤༥ དེ་ཅིག་ཨིན་མས། ཕྱིར་ཚོང་གཞན་གྱི་གྲངས་སུ་ ཀ་བལ་དང་ ཐགས་རིགས་ དེ་ལས་ ས་སྣུམ་གྱི་ཐོན་དངོས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། ནང་འདྲེན་ཚུ་ མང་ཤོས་ར་འཕྲུལ་ཆས་དང་ བཞེས་སྒོ་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ ཡོདཔ་ཨིན། གཞུང་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ ས་ཁོངས་མང་ཤོས་ཅིག་ ཚད་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཊརཀ་མེན་གྱི་ལམ་སྲོལ་འདི་ལུང་ཕྱོགས་མི་རིགས་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་དང་ ཁ་ཆེའི་ལམ་ལུགས་ དེ་ལས་ སོ་ཝིཊ་གི་ལམ་སྲོལ་ལུ་ གཞི་བཞག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ ཏེལ་པིག་༼སྤུ་ཡོད་པའི་ཞྭམོ་༽དང་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ འཚེམ་དྲུབ་ཀྱི་ གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་དཔའ་ཉམས་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ངལ་གསོ་དང་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ ཊརཀ་མེན་ངོ་རྟགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ མངོན་གསལ་སྟོནམ་ཨིན་པས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་ནང་ འགྱོ་ནི་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ དམ་དམ་སྦེ་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ ས་གནས་སྤྲོ་བ་ཅན་ཚུ་ཡང་ སྔོན་དང་ཕུའི་མེ་རི་(Mery)དང་ ནི་ས་(Nisa) དེ་ལས་ ཨཤ་གཱ་བཊ་གི་དྲན་རྟེན་(Ashgabat’s monument) ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྐྱེ་ལྡན་བལྟ་བཤལ་དང་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་བལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ལུ་ འོང་སའི་ས་གོ་ཡོད་རུང་ གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་དང་ སྲིད་བྱུས་དྭངས་གསལ་ ཅིག་མེདཔ་པས་ གདོང་ལེན་ཅན་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྩེད་རིགས་ཚུ་ཡང་ འཐབ་འཛིང་(wrestling)དང་ རྟ་རྒྱུག་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ རྐང་རྩེད་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཨིན་པས། ཊརཀ་མེན་ནིསི་ཊཱན་གྱིས་ རྩེད་རིགས་ཀྱི་ མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་ཡོདཔ་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་རྟགས་ཨིན་མི་ ཨ་ཁཱལ་ཊི་ཀི་རྟ་(Akhal-Teke horse)འདི་ རྩེད་རིགས་དང་མཛད་སྒོ་ཚུ་ནང་ མངོན་གསལ་ཅན་སྦེ་ སྟོནམ་ཨིན་པས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཊརཀ་མེན་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ ཆུམ། ལུག་ཤ། བཱམ་རོ་ཊི། ཨོ་ཆས། ཚོད་བསྲེ་ཚུ་ཨིན་པས། བཞེས་སྒོ་གམོ་བོ་ཚུ་ཡང་ པོལོབ་(plov)དང་ ཤཱཤ་ལིག་(shashlik)དང་ ཅོར་བ་(chorba)ཚུ་ ཨིན་པས། བཞེས་སྒོ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ སྤྱི་བསྡོམས་ཨིནམ་དང་ མགྲོན་སྐྱོང་དང་ སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་བཏོནམ་ཨིན།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཊརཀ་མེན་ཀེན་ཊཱན་གྱིས་ གཏན་འཇགས་ཀྱི་ བར་གནས་སྦེ་སྡོད་ནི་གི་སྲིད་བྱུས་ཡོད་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ལུ་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ཁབ། རྒྱ་ནག། ཨི་རཱན། ཨེ་ཤི་ཡ་ལྟེ་བའི་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ནུས་ཤུགས་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ཉེན་སྲུང་ལུ གཙོ་བོ་བཏོན་ཏེ་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་མཐུན་ལམ་ཚུ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཊརཀ་མེན་ཀེན་ཊཱན་འདི་ སའི་ཆགས་ཚུལ་དགའ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ལམ་སྲོལ་གཏིང་ཟབ་དྲགས་དང་ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་པའི་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནུས་ཤུགས་གསོག་འཇོག་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡའི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ རང་རྐྱང་སྦེ་གནས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།</text>
      <sha1>9sq31d8fd3i495lagvhac1ijxqvd07j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཊུ་བྷ་ལུ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8840</id>
    <revision>
      <id>39969</id>
      <parentid>39024</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཊུ་བྷ་ལུ། Tuvalu]] to [[ཊུ་བྷ་ལུ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18596" sha1="7zp5w416xibdoymq7vro62wwhyqomgk" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།'''
[[File:Flag of Tuvalu.svg|thumb|358x358px|ཊུ་བྷ་ལུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་དར།]]
ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་པེ་སི་ཕིཀ་རྒྱ་མཚོ་ནང་ ཨསི་ཊེ་ལི་ཡ་དང་ཧཱ་ཝའི་རྒྱལ་ཁབ་གི་ བར་ན་་ཆགས་ཡོད་པའི་ མཚོ་གླིང་ཆུང་ཀུ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ལུ་ མཚོ་གླིང་དགུ་དང་ མཚོ་བྱག་གསུམ་ དེ་ལས་ མཚོ་མཐའ་དྲུག་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆ་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༢༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཨང་བཞི་པ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།'''
[[File:Tuvalu w1 locator.svg|thumb|328x328px]]
ཊུ་བྷ་ལུ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཕུ་ན་ཕུ་ཊི་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་གནམ་མེད་ས་མེད་མི་རློབས་སྦོམ་ཡོདཔ་དང་ མཚོ་མཐའ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་པས། འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་གནམ་གྲུ་ཐང་དང་ གཞུང་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཚུ་ཡོད་པའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་གཞན་ མི་སྡོད་ས་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ནེ་ནུ་མི་ཡ། ནུའི། ཝའི་ཊུ་པུ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་རེ་རེ་ནང་ གཡུས་ཚན་ཆུང་ཀུ་དང་ གཡུས་ཁའི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ ཊུ་བྷ་ལུ་གི་ མི་རློབས་ཧ་ལམ་ ༡༡,༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕུ་ན་ཕུ་ཊི་ལུ་ གཞོནམ་དང་ མི་རློབས་མང་སུ་ཅིག་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ ས་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་དང་ མཚོ་གླིང་གཞན་ཚུ་ནང་ གོ་སྐབས་ཚུ་ ལེ་ཤ་མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས། དམིགས་བསལ་གྱིས་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་དང་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ་ལུ་ གཞིས་སྤོ་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ མི་རློབས་ཡར་འཕར་དང་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ལུ་གནོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མི་རིགས།''' 

མི་རློབས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་པོ་ལི་ནི་ཤེན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་དང་ མའི་ཀོརོ་ནི་ཤེན་གྱི་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ གྱངས་ཁ་ཆུང་སུ་ཅིག་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་རིགས་གཅིག་མཚུངས་དང་ རང་སོའི་སྡེ་ཚན་ལུ་གཞི་བཞག་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ བཟའ་ཚང་དང་རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རིམ་སྒྲིག་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཊུ་བྷ་ལུ་དང་ཨིང་ལིཤ་གཉིས་ཨིན་པས། ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ མཚོ་གླིང་ག་ར་ནང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་པའི་ པོ་ལི་ནི་སི་ཡཱན་གྱི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཨིང་ལིཤ་འདི་ ཤེས་ཡོན་དང་ བདག་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། གཡུས་ཁའི་ཁ་སྐད་ཚུ་མཚོ་གླིང་སོ་སོ་ནང་སླབ་ཨིན།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་ཧེ་མ་པོ་ལི་ནེ་ཤིཡནསི་ཚུ་གིས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ཕྱི་མཚམས་ལུ་ བིརི་ཊིཤ་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་ལུ་ གྱུར་ཡོདཔ་དང་ གིལ་བརཊ་ དང་ ཨི་ལིསི་མཚོ་གླིང་གི་ གྲངས་སུ་བཙུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཊུ་བྷ་ལུ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༨ ལུ་རང་དབང་ཐོབ་ནུག། ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལྷག་ཙམ་གྱིས་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ ཀཱོན་གིརི་གེ་ཤ་ནཱལ་ པོརོ་ཊེས་ཊེན་ཊི་(Congregational Protestantism) འདི་ཨིན་པས།

'''ཁྲོམ་སྡེ་དང་གཞིས་ཆགས།'''

སྔར་སྲོལ་གྱི་གོ་དོན་ནང་ ཊུ་བྷ་ལུ་ལུ་ ཁྲོམ་སྡེ་མེདཔ་ཨིན་པས། ཕུ་ན་ཕུ་ཊི་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་ལྟེ་བ་ གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ད་ མཚོ་གླིང་གཞན་མི་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་དང་ སྔར་སྲོལ་དང་མཐུན་པའི་ མི་ཚེ་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྱིམ་ཚུ་ ཤིང་ར་གུ་རྐྱབ་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ཅ་ཆས་ ཏ་ལའི་ཤིང་དང་ གཞན་ཚུ་གིས་བཟོ་བཟོཝ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཊུ་བྷ་ལུ་ནང་ དྲོད་དང་ལྡན་པའི་ས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ རློན་གཤེར་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ དྲོད་དང་ལྡན་པའི་གནས་སྟངས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཆར་ཆུའི་དུས་ཚོད་ ༼སྤྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན༽ ལུ་ ཆརཔ་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་རྐྱབ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་དང་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་ ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་གི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ས་ཆ་མང་ཤོས་ཅིག་ རྒྱ་མཚོའི་ཁ་ཚད་ལས་ མི་ཊར་དག་པ་ཅིག་གི་ལྟག་ལུ་ར་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་འོག་ལུ་ དམངས་གཙོའི་སྤྱི་ཚོགས་གཞུང་དང་ འདི་ཡང་ བིརི་ཊིཤ་གི་རྒྱལ་བརྒྱུད་འདི་ མངའ་སྡེའི་དབུ་འཛིན་དང་ ས་གནས་དེ་ཁའི་གཙོ་འཛིན་གྱིས་ ངོ་ཚབ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། སྤྱི་ཚོགས་འདི་གིས་འཐུས་མི་ཚུ་གི་ནང་ལས་ བློན་ཆེན་ཅིག་བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན་པས། སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་ཚུ་ལུགས་མཐུན་མེདཔ་དང་ མཐུན་ཕྱོགས་ཚུ་ཡང་མང་ཤོས་ར་ ཁ་འཆམ་ནི་དང་ མཚོ་གླིང་གི་ངོ་ཚབ་ལུ་གཞི་བཞགཔ་ཨིན།

'''ས་ཆ།''' 

མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ ཆུ་ཆེན་གཏིང་རིངམོ་མེད་པ་མཚོ་བྲག་ཡོད་པའི་མཚོ་གླིང་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་གཙང་ཆུ་ཡང་ན་ གངས་རི་ཚུ་མེདཔ་ཨིན་པས། བྱུ་རུ་ཡོད་པའི་མཚོ་མཐའ་འདི་ཚུ་ནང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་ཡང་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་དང་ མཚོ་འགྲམ་ཡང་རུད་ཆད་ཀྱི་ འཕྱག་བདའ་ནི་གི་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འཐུང་ཆུ་འདི་ ཆརཔ་ལས་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ བསགས་མཛོད་ཚུ་ནང་བསག་སྟེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཊུ་བྷ་ལུ གྲོགས་རམ་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་ དཔལ་འབྱོར་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་པས། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཌོ་ལར་ས་ཡ་ ༦༠ དེ་ཅིག་ལུ་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ནུག། ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་བེ་ཏ་དང་ ཉ་ དེ་ལས་ ལག་བཟོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ནང་འདྲེན་ནང་གཙོ་བོ་ར་བཟའ་འཐུང་དང་ ས་སྣུམ་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་ཅ་ཆས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། འོང་འབབ་འདི་ཡང་ ཉ་གཟུང་ནིའི་ཆོག་ཐམ་དང་ དངུལ་འཐུས་ དེ་ལས་ ཡོངས་འབྲེལ་ཨིན་ཊར་ནེཊ་བརྙ་ལེན་འཐུས་ཚུ་ལས་འོངམ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཊུ་བྷ་ལུ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ མི་སྡེ་ནང་གཅིག་ཁར་སྡོད་ཐངས། སྲུང་གཏང་ནི། ཞབས་ཁྲ་རྐྱབ་ནི། སྙན་ཆ་དཀྲོག་ནི་ཚུ་ལུ་ གཙོ་རིམ་གཟུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ འདི་ནང་ ཕོ་སྐྱེས་དང་ཨམ་སྲུ་གི་དོན་ལུ་ ལ་བྷ་ལ་བྷ་(ས་རོང་) ཚུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ཚུ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཕཱ་ཏི་ལི་ཟེར་བའི་ ཞབས་ཁྲའི་འཁྲབ་སྟོན་ཚུ་ བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ས་གནས་དང་ གཞི་རྟེན་གི་གདོང་ལེན་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་སྐོར་པ་མང་ཤོས་ར་ ཞིབ་འཚོལ་པ་དང་ གྲོགས་རམ་ལས་བྱེདཔ་ ཡང་ན་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གིས་ མཚོ་ནང་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ གནོད་སྐྱོན་མེད་པའི་མཚོ་མཐའ་ཚུ་ ལྟ་བར་འོང་དོ་ཡོད་རུང་ རྒྱ་མཚོ་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཡུན་རིང་གི་ལྟ་བཤལ་གོང་འཕེལ་ལུ་ གནོད་ཉེན་བཀལ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེདམོ་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ བོ་ལི་བཱོལ་དང་རག་བི་ཨིན་མས། ཊུ་བྷ་ལུ་གི་ རྩེད་རིགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ རྒྱ་ཆེཝ་མེད་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་རྩེད་རིགས་ཚུ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་ཨོ་ལིམ་པིག་ཚོགས་ཆུང་གི་ འགན་རོགས་འཐུས་མི་ཡང་ཨིན་པས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ནང་ བེ་ཏ། ཏ་རུ།(taro) བཱམ་རོ་ཊི། པཱན་ད་ནཱསི།(pandanus) ཉ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ནང་འདྲེན་འབད་ཡོད་པའི་ཆུམ་དང་ ཊིན་པོག་ཏོ་གི་ཟས་ཚུ་གིས་ བཞེས་སྒོ་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་པས། བཞེས་སྒོ་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ མི་སྡེ་ནང་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ས་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་མེ་ཐབ་ཡུ་མོ་(umu) ཟེར་མི་ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་བཟོཝ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཊུ་བྷ་ལུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་མང་རབས་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་ཚུ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ ཀ་མཱན་ཝེལཐ་ དེ་ལས་ པེ་སི་ཕིཀ་མཚོ་གླིང་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡང་ཨིན་པས། མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ རྒྱ་མཚོ་ཡར་འཕར་འགྱོ་ནི་ལས་ ཉེན་སྲུང་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་ཚད་ནང་ དང་ལེན་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བའི་སྐུལ་ཁྱབ་བརྡ་སྤྲོད་ཚུ་ ཤུགས་སྦེ་རང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མཇུག་དོན།'''

ཊུ་བྷ་ལུ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་དང་མི་རློབས་ཉུང་སུ་ཡོད་རུང་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བཅོས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་གྲོས་བསྡུར་ཚུ་ནང་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་འབགཔ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ མི་སྡེའི་བརྩི་མཐོང་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དྲན་གཏད་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ ཊུ་བྷ་ལུ་གིས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ངོ་རྟགས་ མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་བའི་ཁར་ དེང་སང་གི་གདོང་ལེན་ཚུ་བསལ་ཡི་རང་ འགྱོ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Tuvalu&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>7zp5w416xibdoymq7vro62wwhyqomgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>བྷྲུ་ནའི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8843</id>
    <revision>
      <id>39933</id>
      <parentid>38981</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[བྷྲུ་ནའི། Brunei]] to [[བྷྲུ་ནའི།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>38981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25479" sha1="oep0zmxv8mvvpw6pwxcqdqvmpdb0qoj" xml:space="preserve">'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ཆགས་རབས།''' 
[[File:Flag of Brunei.svg|thumb|326x326px|བྷྲུ་ནའི་རྒྱལ་དར།[[File:Brunei regions map.svg|thumb|397x397px|རྷྲུ་ནིའི་ས་ཁྲ།]]]]
གཞུང་འབྲེལ་དུ་ བྷྲུ་ནའི་ཌ་རུ་ས་ལམ་ ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོད་པའི་ བྷྲུ་ནའི་ཟེར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་གི་ བོར་ནིའོ་གླིང་ཕྲན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་གཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡོངས་རྫོགས་ སའུཐ་ཅའི་ན་རྒྱ་མཚོ་དང་ མ་ལེ་ཤི་ཡའི་མངའ་སྡེ་ སཱ་རཱ་ཝག་གིས་ མཐའ་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་ ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༥༧༦༥ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན། བྷྲུ་ནའི་འདི་ མངའ་སྡེ་བཞི་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་ཡང་ བྷྲུ་ནའི་མུ་ར་དང་ བེ་ལའིཊ་ ཏུ་ཊོང་ དེ་ལས་ ཊེམ་བུ་རོང་ཟེར་མི་ཚུ་ཨིན།

ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ བྷྲུ་ནའི་ལུ་ མཚོ་མཐའི་ཐང་དང་ སྤོ་ཏོ་ དེ་ལས་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ གངས་ཅན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ ཊོ་པི་ཀཱལ་ཨི་ཀོ་ཊོ་རི་ཡཱལ་ ཟེར་བའི་གནམ་གཤིས་འདི་ཨིནམ་ལས་ རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཆརཔ་ཡང་མང་སུ་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གུ་ ལོ་གཅིག་ར་ དྲོད་ཚད་རན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།''' 

སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ བྷྲུ་ནའི་ལུ་ མི་རློབས་ ༤༦༦,༣༣༠ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་རྩིས་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རིགས་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ མ་ལེ་ ཟེར་བའི་མི་རིགས་(བརྒྱ་ཆ་༦༥ དེམ་ཅིག་) འདི་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་(བརྒྱ་ཆ་༡༠ དེམ་ཅིག་) དེ་ལས་ ནང་འཁོད་ཀྱི་མི་རིགས་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་ལས་གནས་སྤོ་སྟེ་འོང་མི་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ མ་ལེ་ ཟེར་བའི་སྐད་ཡིག་འདི་ཨིནམ་དང་ ཨིང་ལིཤ་གི་སྐད་ཡིག་འདི་ཡང་ ཁྱབ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱ་ནག་གི་སྐད་ཡིག་ཁག་མང་རབས་གཅིག་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས།'''

བྷྲུ་ནའི་འདི་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཉག་གཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁམས་དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་རའི་དབུ་ཁྲིད་འདི་ རྒྱལཔོ་ སུལ་ཏན་ཧ་ས་ནཱལ་བོལ་ཀི་ཡ་ གིས་མཛད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ བློན་ཆེན་དང་ སྲུང་སྐྱོབ་བློན་པོ་ དངུལ་རྩིས་བློན་པོ་ དེ་ལས་ ཕྱི་འབྲེལ་བློན་པོ་ཚུ་གི་འགན་ཁུར་ཚུ་ཡང་ སུལ་ཏཱན་གྱིས་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

བྷྲུ་ནའི་ལུ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་མེདཔ་ཨིན། དེ་གི་ཚབ་ལུ་ སུལ་ཏཱན་གྱིས་ རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཤོག་གནང་སྟེ་ བཀའ་ཤོག་འདི་གི་ནང་དོན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ འཛིན་སྐྱོང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲིམས་བཟོའི་ཚོགས་སྡེ་ ཟེར་མི་གཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཚོགས་སྡེ་འདི་གི་འགན་ཁུར་འདི་ ཁྲིམས་བརྩམ་ནི་གི་མེན་པར་ རྒྱལཔོ་ལུ་ཞལ་བཀོད་དང་གྲོས་སྟོན་འབད་ནི་གི་འགན་ཁུར་རྐྱངམ་གཅིག་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ གཙོ་བོ་ར་ མ་ལེ་ཨིསི་ལ་མིཀ་གི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་ཆོས་ལུགས།'''

བྷྲུ་ནའི་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ མ་ལེ་གི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ གཞི་བརྟེན་པའི་ལམ་སྲོལ་གཅིག་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཁོང་གི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཨིན་མི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་གིས་ཡང་ ཁོང་གི་ལམ་སྲོལ་ལུ་ ཤན་ཞུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ལམ་སྲོལ་ནང་ ཨིསི་ལ་མིཀ་གི་ལག་ལེན་དང་ རང་ལུགས་མ་ལེ་གི་འགྲོ་ལུགས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་འཛིན་གྱི་སྒྲིག་གཞི་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་བཟུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་སྟོན་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཧ་རི་ར་ཡ་ཨའི་ཌིལ་ཕིཏྲི་དང་ རྒྱལ་པོའི་ཁྲུངས་སྐར་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཨིན།

དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༧༩ དེམ་ཅིག་ མུཛ་ལིམ་ཨིནམ་དང་ གཞན་མི་ བརྒྱ་ཆ་༩ དེམ་ཅིག་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཨིན། དེ་ལས་ ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཡང་ བརྒྱ་ཆ་༨ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ འདིའི་ལྷག་ལུས་ཚུ་ ས་གནས་ཀྱི་ཡིད་མོས་དང་ ཆོས་ལུགས་གཞན་འཛིན་མི་ཨིན། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་གཅིག་ཨིནམ་དང་ ཤ་རི་ཡ་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྲིམས་དེབ་འདི་ ཞི་བའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་གཅིག་ཁར་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་བསྟར་སྤྱོད་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ ཚོང་འབྲེལ།''' 

བྷྲུ་ནའི་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ འོང་འབབ་མཐོ་བའི་དཔལ་འབྱོར་ཨིནམ་དང་ གཙོ་བོ་ར་ ས་སྣུམ་དང་རང་བྱུང་འབར་རླུང་ལུ་ གཞི་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་བརྒྱ་ཆ་༩༠ ལྷགཔ་ཅིག་ ས་སྣུམ་དང་རང་བྱུང་འབར་རླུང་འདི་ཨིནམ་དང་ ས་སྣུམ་དང་རང་བྱུང་འབར་རླུང་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ལུ་ཡང་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཧའི་ཌོ་ཀཱར་བོན་ ཟེར་བའི་ཆུ་རླངས་ཀྱི་རྒྱུ་དངོས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ མི་རེ་ལུ་འོང་འབབ་མཐོ་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིན།

ས་སྣུམ་གྱི་འོང་འབབ་ལས་བརྟེན་ གཞུང་གིས་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་གི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ རིན་མེད་སྟོང་པ་སྦེ་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འོང་འབབ་ཀྱི་ཁྲལ་ཡང་སྤྲོད་མི་དགོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁོང་གི་ འཆར་སྣང་༢༠༣༥ ཟེར་བའི་ ཐབས་ལམ་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྡེ་ཚུ་ སྣ་མང་སྦེ་བཟོ་ནི་གི་འཆར་གཞི་བརྩམ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ལྟ་བཤལ་དང་ ཧ་ལཱལ་བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་ དངུལ་འབྲེལ་ཞབས་ཏོག་ ལ་སོགས་པའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ བཱན་དྷར་ཤྲཱི་བྷ་ག་ཝཱན།'''

བྷྲུ་ནའི་ཌ་རུ་ས་ལམ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ བཱན་དྷར་ཤྲཱི་བྷ་ག་ཝཱན་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་བརྒྱུད་རིང་ལུགས་ཚུ་ལུ་གཞི་བརྟེན་པའི་ ཞི་བདེ་དང་དགའ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཅིག་ཨིན། བོར་ནིའོ་གི་བྱང་ཕྱོགས་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཡོད་པའི་ བྷྲུ་ནའི་གཙང་ཆུ་བདའ་སྟེ་ཆགས་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱ་ཚད་ཆུང་ཀུ་གཅིག་ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་གཞུང་སྐྱོང་གི་དོན་ལུ་ གལ་གནད་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་གཅིག་ཨིན།

ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྔོན་མ་ བྷྲུ་ནའི་གི་རྒྱལ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ གཙང་ཆུའི་གྲུ་ཁ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་གཅིག་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་རབས་༢༠ པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ བིརི་ཊིཤ་གི་མངའ་འོག་ལུ་ བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༧༠ ཚུན་ ས་གནས་ཀྱི་མིང་འདི་ བྷྲུ་ནའི་ཁྲོམ་ཟེར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ཤུལ་ལས་ སུལ་ཏན་ཨོ་མར་ཨ་ལི་སཱའི་ཕུ་ཌིན་༣ པ་ལུ་གུས་བཏུད་ཀྱི་ཚུལ་ལུ་ ཁྲོམ་འདི་གི་མིང་ཡང་ བཱན་དྷར་ཤྲཱི་བྷ་ག་ཝཱན་ ཟེར་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག། དེ་མ་ཚད་ མིང་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དགོ་མི་འདི་ཡང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༤ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བིརི་ཊིཤ་གི་དབང་འོག་ལས་ རང་དབང་ཧྲིལ་བུམ་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ བྷྲུ་ནའི་རང་དབང་གི་བརྡ་མཚན་ གསལ་སྟོན་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ཨིན་པས།

ད་རེས་ནངས་པ་ བཱན་དྷར་ཤྲཱི་བྷ་ག་ཝཱན་འདི་ བྷྲུ་ནའི་གི་སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ ཆོས་ལུགས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ག་ཅི་དེ་ཁག་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་གཅིག་ཨིན། མི་དབང་རྒྱལ་པོའི་གཞུང་འབྲེལ་བཞུགས་གནས་ ཨིསི་ཊ་ན་ནུ་རུལ་ཨི་མཱན་ ཟེར་མི་འདི་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁང་མིག་༡༧༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད་མི་ ཕོ་བྲང་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཕོ་བྲང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཕོ་བྲང་འདི་ སུལ་ཏཱན་གྱི་བཞུགས་གནས་ཨིན་པའི་ཁར་ གཞུང་སྐྱོང་གི་ཕྱག་ལཱ་ཡང་ འདི་ནང་ར་གནང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་མང་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ལས་བརྒལ་མཇལ་ཁ་མེད་པའི་ཕོ་བྲང་གཅིག་ཨིན་རུང་ ཕོ་བྲང་འདི་གི་མཛེས་སྡུག་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་ཁྱུན་དང་ ས་སྣུམ་གྱི་འབྱོར་པ་སྦོམ་ཡོད་པའི་ བརྡ་མཚོན་གཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

བྱུང་རབས་ཅན་གྱི་ངོ་རྟགས་གཞན་མི་གཅིགཔོ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༥༨ ལུ་བསྒྲུབས་ཡོད་མི་ སུལ་ཏཱན་ཨོ་མཱར་ཨ་ལི་སའི་ཕུ་ཌིན་གྱི་ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་འདི་ཨིན། ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་འདི་ མཛེས་སྡུག་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ལུ་ ཨི་ཊ་ལི་གི་རྡོ་རིང་དང་ ཨིང་ལིཤ་གི་སྒྲོན་མེ་ དེ་ལས་ གསེར་གྱི་ཟླུམ་རྩེ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། བཅོས་མའི་མཚོ་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོད་མི་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་གཞུང་སྐྱོང་ནང་ལུ་ ཨིསི་ལམ་འདི་མེད་ཐབས་མེདཔ་གཅིག་ཨིན་པའི་ བརྡ་མཚོན་སྟོནམ་ཨིན།

ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་ ཀམ་པོང་ཨ་ཡར་ ཟེར་བའི་ས་གནས་གཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལུ་ &quot;ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཝེ་ནིསི&quot; ཟེར་ཡང་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཡུས་ཚན་འདི་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ མི་སེར་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ བྷྲུ་ནའི་གཙང་ཆུ་གི་ལྟག་ལུ་ ཤིང་གི་ཁྱིམ་ཚུ་རྐྱབ་སྟེ་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཡུས་ཚན་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་ཆ་བཟུམ་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོད་རུང་ འདི་ནང་ སློབ་གྲྭ་དང་སྨན་ཁང་ དེ་ལས་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ དེང་སང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ཤིང་གིས་བཟོ་བའི་ལམ་དང་ རྐང་ཟམ་ཚུ་གིས་ མཐུད་སྦྲེལ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ལུ་ བཱན་དྷར་ཤྲཱི་བྷ་ག་ཝཱན་འདི་ བྷྲུ་ནའི་གི་དངུལ་འབྲེལ་དང་བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བ་གཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱུ་ནོར་མང་ཤོས་རང་ མཚོ་ཁའི་ས་སྣུམ་དང་རླངས་རླུང་ལས་བརྟེན་ ཐོན་དོ་ཡོད་རུང་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ དངུལ་ཁང་ལྟེ་བ་དང་ གཞུང་གི་ལྷན་ཁག་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་སྡེ་སྦོམ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ གཞུང་གིས་ ཨིསི་ལ་མིཀ་དངུལ་འབྲེལ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་བལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ ཧ་ལཱལ་བཟོ་སྐྲུན་ལ་སོགས་པའི་ ལས་སྡེ་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཐོག་ལས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་མང་བཟོ་ནི་ལུ་ དམིགས་གཏད་བསྐྱེད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ལུ་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གིས་ བྷྲུ་ནའི་གི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ཡོད་མི་ལུ་ དཔའ་ཉམས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། བྷྲུ་ནའི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ རྒྱལ་འཛིན་རྟགས་ཆས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ མ་ལེ་འཕྲུལ་རིག་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ ཨིསི་ལཱ་མིཀ་སྒྱུ་རྩལ་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་གསར་བཏོད་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་དང་ ཁྲོམ་སྐོར་ དེ་ལས་ ཆོས་དོན་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་ར་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ཡོངས་གཅིག་སྒྲིལ་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

བཱན་དྷར་ཤྲཱི་བྷ་ག་ཝཱན་ལུ་ ཤེས་རིག་དང་ མི་མང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་འདི་ གཙོ་རིམ་ཅན་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ བྷྲུ་ནའི་དཱ་རུ་ས་ལམ་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ བྷྲུ་ནའི་འཕྲུལ་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཡོངས་སུ་རྫོགསཔ་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ ལམ་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་ལེགས་ཤོམ་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྱི་གཙང་སྦྲ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་མི་ལས་བརྟེན་ ཁྲོམ་འདི་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་ མི་སྡོད་བཏུབ་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་དྲག་ཤོས་གཅིག་གི་གྲངས་སུ་ཚུདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''
&lt;references group=&quot;CIA World Factbook – Brunei World Bank – Brunei Country Overview Government of Brunei – District and Administrative Divisions Climate-Data.org – Brunei Climate United Nations – World Population Prospects 2023 Department of Economic Planning and Statistics, Brunei Ethnologue – Languages of Brunei Constitution of Brunei Darussalam (1959, amended) Freedom House – Brunei Governance Profile ASEAN Culture Portal – Brunei Darussalam Pew Research Center – Religious Composition of Brunei U.S. Department of State – Religious Freedom Report: Brunei IMF – Brunei Economic Profile Brunei Vision 2035 – Economic Diversification Plan Encyclopædia Britannica – Bandar Seri Begawan ASEAN Official Publications – Country Profile: Brunei Darussalam Brunei Tourism Board – Destination Overview: Bandar Seri Begawan Eye on Asia (National Library Board Singapore) – Brunei: Country Facts United Nations Development Programme (UNDP) – Brunei Human Development Report Ministry of Primary Resources and Tourism, Brunei – Cultural Heritage Highlights&quot; /&gt;</text>
      <sha1>oep0zmxv8mvvpw6pwxcqdqvmpdb0qoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8893</id>
    <revision>
      <id>39970</id>
      <parentid>39226</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ། United Kingdom]] to [[ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20037" sha1="7uoockr028bz1ec9lglhq7n30vf50ch" xml:space="preserve">[[File:Flag of the United Kingdom (1-2).svg|thumb|350x350px|ཡུ་ཀེ་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ་༼ཡིའུ་ཀེ།༽ འདི་ ནུབ་བྱང་ཡུ་རོབ་ནང་ཡོད་པའི་ ཨིང་ལེནཌ། ཨིས་ཀོཊ་ལེནཌ། ཝེལསི། བྱང་ཕྱོགས་ཨ་ཡར་ལེནཌ་ཚུ་གིས་བསྡོམས་ཏེ་བཟོ་བའི་ མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་གི་རྒྱ་ཚད་ཧ་ལམ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༢༤༣,༠༠༠ ཁྱབ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཨེཊ་ལེན་ཊིཀ་རྒྱ་མཚོ།(Atlantic Ocean) ནོརཏ་སི།(North Sea) ཨིང་ལིཤ་ཅེ་ནཱལ།(English Channel) ཨའི་རིཤ་སི་(Irish Sea)གི་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་གིས་ མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།''' 
[[File:United Kingdom Base Map.png|thumb|446x446px]]
རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཨིང་ལེནཌ་གི་ལྷོ་ཤར་ལུ་ གནས་ཡོད་པའི་ ལཱན་ཌཱན་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ དངུལ་འབྲེལ་དང་ ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱི་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་གཙོ་བོ་གཞན་མི་ཚུ་ཡང་ ཨིང་ལེནཌ་ནང་འབདན་ མེན་ཅེསི་ཊར་དང་ བར་མིང་ཧམ་ དེ་ལས་ ལི་བར་པུའུལ་ཚུ་ཨིན་མས། ཨིས་ཀོཊ་ལེནཌ་ལུ་འབདན་ ཨི་ཌིན་བརག་དང་ གལསི་གོ། ཝེལསི་ལུ་འབདན་ ཀཱར་ཌིཕ། བྱང་ཕྱོགས་ ཨ་ཡར་ལེནཌ་ལུ་འབདན་ བེལ་ཕསཊ་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས།''' 

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཡིའུ་ཀེ་གི་མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་ ༦༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་གནས་ཚད་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། མི་རློབས་འདི་ མང་ཆེ་བ་ཁྲོམ་ཁར་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་སྣ་ཚོགས་འདི་གིས་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་ གནས་སྤོ་འོང་མི་དང་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ལས་འོང་མི་གི་ རྒྱལ་རབས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་འབོར་ལོ་ན་རྒས་མི་ ཡར་སེང་འགྱོ་བའི་ཚ་གྱང་ཡོད་རུང་ ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་ལས་བརྟེན་ མི་རློབས་ཡར་སེང་རྒྱུན་སྐྱོང་ལུ་ ཕན་ཐོགས་འདི་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མི་རིགས།''' 

ཡིའུ་ཀེ་འདི་ མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད། མང་ཤོས་ར་ དཀརཔོ་གི་བིརི་ཊིཤ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡཱན། མི་གནགཔོ་གི་རིགས་ལས་ ཨཕ་རི་ཀཱན་དང་ ཀེ་རི་བི་ཡཱན། ཨ་རབ། ཤར་ཡུ་རོབ་ཀྱི་མིའི་རིགས་རྒྱུད་ཚུ་གི་ མི་རློབས་ཡང་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟེ་བ་ཚུ་ནང་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཡུ་ཀེ་གི་མི་སྡེའི་གནས་སྟངས་ཨིན་མས། 

'''ཁ་སྐད།'''

ཨིང་ལིཤ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་ཨིནམ་དང་ ག་ཏེ་ལུ་ཡང་སླབ་ཨིན་པས། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁ་སྐད་ཚུ་ནང་ ཝེལཤ། ཨིསི་ཀོ་ཊིཤ་གེ་ལིཀ། ཨའི་རིཤ་ཚུ་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ནང་སྐྱོད་འབད་མིའི་ཁ་སྐད་ཚུ་ཡང་ པཱན་ཇ་བི། ཨུར་དུ། པོ་ལིཤ། ཨ་ར་བིཀ་གི་ཁ་སྐད་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་གྱི་བརྡ་བྱང་འདི་ ཝེལསི་ལུ་དང་ ས་གོ་ལ་ལུ་ཅིག་སྦེ་ ཨིསི་ཀོཊ་ལེནཌ་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ཨཡར་ལེནཌ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''བྱུང་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཡུ་ཀེ་ལུ་ བྱུང་རབས་འདི་ གཏིང་ཟབ་དང་ ནུས་པ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧེ་མའི་དུས་སྐབས་ཅིག་ནང་ གླིང་ཆེན་ཚུ་ནང་ཁྱབ་ཡོད་པའི་ བིརི་ཊིཤ་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་སྡོད་ནུག། འཛམ་གླིང་ནང་ ལཱ་འགན་གཙོ་བོ་འབག་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ བཟོ་གྲྭའི་གོང་འཕེལ་གླིང་སྒྱུར་དང་ འཛམ་གླིང་དམག་འཁྲུག་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་ཚུ་ནང་ ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་འདི་ སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨེང་ལི་ཀེན་ནི་ཟམ་(Anglicanism)དང་ ཀེ་ཐོ་ལི་སི་ཟམ་(Catholicism) དེ་ལས་ པེརས་བའི་ཊིརི་ནི་ཟམ་(Presbyterianism)ཚུ་ ཧེ་མ་ལས་ར་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཆོས་ལུགས་གཞན་གྱི་གྲངས་སུ་ ཁ་ཆེ། ཧིན་དུ། སིཀ་ཁི་ཟམ། ཡ་ཧུ་དཱ་པའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ།''' 

བིརི་ཊིཤ་གི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ བྱུང་རབས་དང་ དེང་སང་གི་ལྟེ་བ་ཨིན་པས། ལཱན་ཌཱན་ཁྲོམ་ཚོགས་ལུ་ ས་གོ་ཁག་ཆེ་བ་རང་ བཱ་ཀིང་ཧམ་ཕོ་བྲང་དང་ ལཱན་ཌན་གྱི་ཀ་རིང་ཚུ་ངོམ་སྟོནམ་ཨིན་མས། ཨི་ཌིན་བརཀ་ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་ བཙན་རྫོང་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་གྱི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ མི་དམངས་ཞབས་ཏོག་དང་ སྤྲོ་སྟོན་ དེ་ལས་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་གཙུག་སྡེ་ཚུ་ལས་ ཤེས་ཡོན་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ འཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཡུ་ཀེ་ལུ་ ས་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་གི་ ས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ གནམ་བྱཱར་རན་ཏོག་ཏོ་དང་ གནམ་དགུན་བསིལ་སུ་ཅིག་ དེ་ལས་ ཆརཔ་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་རྐྱབ་ཨིན་པས། ཉིན་རེ་ནང་ གནམ་གཤིས་འདི་ འགྱུར་ཡི་ར་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དགའ་ཤོས་ར་ གཡུས་ཁ་ལས་ཕར་ཧོ་ལྡེམ་ལྡེ། སྤོ་ཏོ་སྒང་ཏོའི་ས་ཆ། གངས་རི། མཚོ་འགྲམ་རིངམོ་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ སའི་ཆགས་ལུགས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཡིའུ་ཀེ་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཡོད་པའི་ རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་བརྒྱུད་འདི་ ༼ད་ལྟོ་མི་དབང་རྒྱལ་པོ་ཅཱལསི་ ༣ པ་༽ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་དང་ གཞུང་སྐྱོང་དབང་ཚད་ངོ་མ་འདི་ བློན་ཆེན་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མངའ་སྡེ་ཚུ་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་དབང་ཚད་ བྱིན་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ ཨིསི་ཀོཊ་ལེནཌ་དང་ ཝེལསི་ དེ་ལས་ བྱང་ཕྱོགས་ཨཡར་ལེནཌ་མངའ་སྡེ་ཚུ་ནང་ ས་གནས་དང་འཁྲིལ་ རང་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་ཀྱི་ གནས་ཚད་ཡང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ བྱིན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རང་བཞིན་ཆགས་རབས།'''

ཡིའུ་ཀེ་ལུ་ གངས་རི་ དཔེར་ན་ ཨིསི་ཀོ་ཊིཤ་ཧའི་ལེནཌ་དང་ ཨིསི་ནོ་ཌོ་ནི་ཡ། ས་ཐང་དམའ་ས། གཙང་ཆུ་ཐེམསི་དང་སེ་ཝརན། མའིལ་ ༧༠༠༠ དེ་ཅིག་གི་མཚོ་འགྲམ་ཚུ་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་ ནགས་ཚལ་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཡིའུ་ཀེ་འདི་ གོང་འཕེལ་སྦོམ་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཞབས་ཏོག་གུ་གཞི་བཞག་པའི་དཔལ་འབྱོར་དང་གཅིག་ཁར་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༣.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་གི་གྲངས་སུ་ དངུལ་འབྲེལ། བཟོ་སྐྲུན། སྨན་བཟོ། འཕྲུལ་རིག། གསར་གཏོད་ཅན་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ཁང་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ར་ འཕྲུལ་ཆས། སྣུམ་འཁོར། རྫས་སྦྱོར། དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ནང་འདྲེན་གྱི་གྲངས་སུ་ གློག་འཕྲུལ་དང་ བཟའ་འཐུང་ དེ་ལས་ ནུས་ཤུགས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

འཛམ་གླིང་ནང་ཁྱབ་ཆེ་བ་དང་ སྒྱུར་བའི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ བིརི་ཊིཤ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ རྩོམ་རིག། གློག་བརྙན། སྙན་ཆ། བཟོ་བཀོད་ཚུ་ཨིན་པས། ཨིས་ཀོཊ་ལེནཌ་ལུ་ཡོད་པའི་ སྨད་གཡོགས་ཀིལཊ་(kilt)དང་ ཨིང་ལེནཌ་ལུ་ཡོད་པའི་ བའོ་ལར་གྱི་ཞྭམོ་(bowler hat)ལ་སོགས་པའི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ལག་ལེན་ཉམས་ཏེ་ ད་རེས་མང་ཤོས་ར་ དཔེ་བཏོན་གི་དོན་ལུ་རྐྱངམ་ཅིག་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། དེང་སང་བིརི་ཊིཤ་གི་དུས་བབ་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་དང་ དཔེ་བཏོན་གྱི་མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་རྟགས། རྒྱལ་འཛིན་གྱི་སྔར་སྲོལ། རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ། ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ཡོད་པའི་ ཡིའུ་ཀེ་འདི་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་འོང་ས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་ཚུ་གི་གྲངས་སུ་ ཨིས་ཊོན་ཧེནཆ།(Stone henge) ཝེསཊ་མིནསི་ཊར་ཨེ་བི། ཨི་ཌིན་བརཀ་བཙན་རྫོང་། ད་ལེཀ་ཌིས་ཊིཀ་(The Lake District)ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ལཱན་ཌཱན་རྐྱངམ་གཅིག་གིས་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟ་སྐོར་པ་ས་ཡ་སྦེ་བཀུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

ཡིའུ་ཀེ་འདི་ རྐང་རྩེད། རག་བི། གཡུག་རིལ། ཐང་རིལ། རྒྱུག་རྩེད་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ རྩེད་རིགས་ལེ་ཤ་གི་སྐྱེ་ཡུལ་ཨིན། འདི་ལུ་ཨོ་ལིམ་པིག་དང་ཝིམ་བཱལ་ཌཱོན་བཟུམ་མའི་ དུས་སྟོན་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་ཨིན། རྐང་རྩེད་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཨིནམ་དང་ པིརི་མི་ཡར་རྩེད་འགྲན་(Premier League)འདི་ འཛམ་གླིང་གི་རྩེད་འགྲན་ དྲག་ཤོས་ཅིག་ཨིན།

'''བཞེས་སྒོ།'''

བིརི་ཊིཤ་གི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ ཉ་དང་ཁ་ཟས།(fish and chips) རོསིཏ་ཌི་ནར།(roast dinners) ཤེ་ཕརདས་པཱའི།(shepherd’s pie) ཨིང་ལིཤ་དྲོ་མཛར་(full English breakfast)ཚུ་ ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་སླ་བསྲེ་ལས་བརྟེན་ རྒྱ་གར་དང་ རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། ཉི་མའི་ཇ་འདི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ ལམ་སྲོལ་ལག་ལེན་ཅིག་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཡིའུ་ཀེ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཉེན་སྲུང་ཚོགས་སྡེ་གི་ གཏན་འཇགས་ཀྱི་འཐུས་མི། ཇི་སེ་བེན་(G7)། ནེ་ཊོ།(NATO) འཛམ་གླིང་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་(Commonwealth of Nations)འཐུས་མི་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལུ་ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པ་ལས་(European Union) ཐོན་འགྱོ་སྟེ་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་ལུ་ གནོད་པ་བྱུང་ནུག། ཡིའུ་ཀེ་གིས་ ཡུ་ཨེས་དང་ ཡུ་རོབ་ དེ་ལས་ ཧེ་མ་དབང་འོག་བཙུགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ཀིང་ཌོམ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྗེས་ཤུལ་དང་ དེང་སང་གི་གོང་འཕེལ་ལས་བརྟེན་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཞི་རྟེན་གཏིང་ཟབ། དམངས་གཙོའི་གཞུང་སྐྱོང་། མི་རློབས་སྣ་ཚོགས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ངོ་ཡོད་པ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འཛམ་གླིང་གི་ལས་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ལམ་སྲོལ་དང་ ཤེས་ཡོན་ དེ་ལས་ གསར་གཏོད་ཀྱི་ནང་ལུ་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ས་གོ་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United&lt;/nowiki&gt; Kingdom</text>
      <sha1>7uoockr028bz1ec9lglhq7n30vf50ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8894</id>
    <revision>
      <id>39971</id>
      <parentid>39227</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ། ེ United State of America]] to [[ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20479" sha1="elbuu7ty00tyqh7gp9qzfpy43nemg5g" xml:space="preserve">[[File:Flag of the United States (1912-1959).svg|thumb|354x354px|ཡུ་ནའེ་ཊེཌ་ཨིས་ཊེཌས་ཨོཕ་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ ཨོཕ་ ཨ་མི་རི་ཀ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀའི་གླིང་ཆེན་ནང་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་མཚམས་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ཀེ་ན་ཌ་རྒྱལ་ཁབ། ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་མེཀ་སི་ཀོ་རྒྱལ་ཁབ། ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ཨེཊ་ལཱན་ཊིཀ་རྒྱ་མཚོ། ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨ་ལསི་ཀ་དང་ ཧ་ཝའི་མངའ་སྡེ་བརྩིས་ཏེ་ ས་གོ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ས་ཡ་ ༩.༨ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ རྒྱ་ཚད་ཀྱི་ཐད་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་གསུམ་པ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།''' 
[[File:Map of USA States with names white.svg|thumb|345x345px]]
རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཝ་ཤིང་ཊོན་ཌི་སི་ཁྲོམ་སྡེ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ སྤྱི་གཞུང་གི་གཙུག་སྡེ་དང་ དྲན་རྟེན་གྱི་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་གཞན་ཚུ་ཡང་ དངུལ་འབྲེལ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཨིན་མི་ ནིའུ་ཡོཀ་ཁྲོམ་སྡེ། སྤྲོ་སྟོན་ལས་རིམ་དང་ འཕྲུལ་རིག་གི་ལྟེ་བ་ཨིན་མི་ ལོསི་ཨེན་ཇ་ལིསི། བཟོ་གྲྭ་དང་ བཟོ་བཀོད་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཨིན་མི་ ཅི་ཀ་གོ། ནུས་ཤུགས་ཀྱི་ལྟེ་བ་ཨིན་མི་ ཧིའུས་ཊོན། གསར་གཏོད་དང་ སི་ལི་ཀཱོན་ཝེ་ལི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་སྦེ་ཡོད་མི་ སེན་ ཕརན་སིས་ཀོ་ཚུ་ཨིན་མས།

'''མི་རློབས།''' 

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ལས་ཡུ་ཨེསི་གི་ མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ས་ཡ་ ༣༣༥ ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་གྱལ་རིམ་ནང་ཨང་ ༣ པ་ནང་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ་ གནམ་མེད་ས་མེད་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་ཀྱིས་སྦེ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་དང་ མི་རློབས་ཡར་སེང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཡང་ སྣ་ཚོགས་སྦེ་འབྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''མི་རིགས།''' 

ཡིའུ་ཨེསི་འདི་ མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་མི་སྡེ་ཅིག་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༥༩ མི་དཀརཔོ། བརྒྱ་ཆ་ ༡༩ ཧིས་པེ་ནིཀ་ཡང་ན་ ལེ་ཊི་ནོ། བརྒྱ་ཆ་ ༡༣ གནགཔོ་ཡང་ན་ ཨཕ་རི་ཀེན་ཨ་མི་རི་ཀེན་(African-American)། བརྒྱ་ཆ་ ༦ ཨེ་ཤི་ཡཱན། བརྒྱ་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་ ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ཧེ་མ་ལས་ཡོད་པའི་མི་རིགས(Native American)་དང་ མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཚུ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དུས་ཡུན་རིངམོ་གི་རིང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ སླ་བསྲེ་སའི་ས་ཁོངས་སྦེ་ ཆ་བཞག་ནུག།

'''ཁ་སྐད།'''

སྤྱི་གཞུང་གི་གནས་ཚད་ཁར་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་མེད་རུང་ ཨིང་ལིཤ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཁ་སྐད་ངོ་མ་ཨིན། ཨིས་པེ་ནིཤ་འདི་ གནམ་མེད་ས་མེད་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ སླབ་མི་ཁ་སྐད་གཉིས་པ་ཨིན་པས། མི་སྡེ་མང་ཤོས་ཀྱིས་ར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་འབྱུང་ཡོད་མི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ཁ་སྐད་གཞན་སླབ་མི་ཡང་ ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཡིའུ་ཨེསི་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༧༦ ལུ་ བིརི་ཊེན་ལས་ རང་དབང་རང་བཙན་འཐོབ་པའི་ གསལ་བསྒྲགས་འབད་ཞིནམ་ལས་ སྤྱི་གཞུང་གི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་གྱུར་ནུག། ཁོང་གི་བྱུང་རབས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ ནུབ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་རྒྱ་སྐྱེད། ནང་འཁྲུག། བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་གོང་འཕེལ། འཛམ་གླིང་དམག་འཁྲུག། མི་སེར་ཐོབ་དབང་གི་ངོ་རྒོལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། ཡིའུ་ཨེས་ནང་གི་ཆོས་ལུགས་ ལེ་ཤ་ཡོད་མི་ནང་ལས་ ཡེ་ཤུ་པ་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་(པོརོ་ཊེས་ཊེནཏ་དང་ ཀེ་ཐོ་ལིཀ་) དེ་ལས་ གཞན་ཡང་ ཡ་ཧུ་དཱ་པ། ཨིསི་ལཱམ། ནང་པ། ཧིན་དུ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ ཆོས་ལུགས་ལུ་མ་གནས་པའི་མི་གི་གྱངས་ཁ་ཡང་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ།'''

ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ གསར་གཏོད་འབད་ནི་དང་ ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཨིན་པས། སྒྲིང་ཁྱིམ་རིངམོ་གིས་(skyscraper) ཁྲོམ་ཚུ་ནང་ཁྱབ་སྟེ་ ཁྲོམ་ཚུ་ནང་ས་གོ་དོག་དྲགས་ སྦེ་མཐོངམ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་ དཔེ་འབདན་ བོས་ཊོན། སེ་ཡེ་ཊལ། ཨེཊ་ལན་ཊ། མི་ཡ་མི་བཟུམ་མའི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཉམས་མྱོང་ སྣ་ཚོགས་སྦེ་བྱིནམ་ཨིན། གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཚུ་ ཁྱད་པར་ཞུགསཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ མི་མང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་ཚུ་ སྣུམ་འཁོར་ནང་འགྲོ་འགྲུལ་འབད་ནི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཡིའུ་ཨེསི་ལུ་ གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨ་ལསི་ཀ་མངའ་སྡེ་ནང་ལུ་བྱང་ནི། ཕོལོ་རི་ཌ་དང་ ཧ་ཝའི་ལུ་ དྲོད་དང་ལྡནམ། ལྷོ་ནུབ་ལུ་སྐམ་ས། བྱང་ཤར་ལུ་ བསིལ་དྲོད་ རན་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལུང་ཕྱོགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ནམ་དུས་བཞི་ག་ར་དང་ རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ ཆར་རླུང་། རླུང་འཚུབ། ནགས་ཚལ་མེ་རྐྱེན། ས་ཡོམ་ཚུ་མྱོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཡིའུ་ཨེསི་འདི་ སྤྱི་གཞུང་གི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་ སྲིད་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞུང་འདི་ ཡན་ལག་གསུམ་སྦེ་ བགོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ བཀོད་ཁྱབ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གསུམ་ཨིན་པས། སྲིད་འཛིན་འདི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་གི་འགོ་འཛིན་ཨིན། ཡིའུ་ཨེསི་གི་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་ནང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ འགན་ལེན་འབདཝ་ཨིན་རུང་ ཕྱོགས་བཟུང་དང་ མི་སེར་གྱི་ཐོབ་དབང་ དེ་ལས་ གཞུང་སྐྱོང་གི་ཐད་ཁར་ སྲིད་དོན་གྱི་རྩོད་འགྲན་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རང་བཞིན་ཆགས་རབས།''' 

ཡིའུ་ཨེསི་ནང་ ས་ཆ་ཚུ་ གནམ་མེད་ས་མེད་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་ནང་ གངས་རི་(རོག་ཀིས་དང་ ཨེ་པཱ་ལ་ཅི་ཡནསི)། བྱེ་ཐང་(མོ་ཇ་བཱེ་དང་ སོ་ནོ་རན་)། ས་ཐང་། ནགས་ཚལ། གཙང་ཆུ་(མིས་སི་སི་པི། ཀོ་ལོ་ར་ཌོ།)། མཚོ་(གི་རེཊ་ལེཀ་)། རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ (ཡེལ་ལོསི་ཀྲོན་དང་ ཡོསི་མའེཊ)་ཚུ་གིས་སྦེ་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པཨ།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཡིའུ་ཨེསི་གི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཌོ་ལར་དུང་ཕྱུར་ ༢༧ ལྷག་ཙམ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་དཔལ་འབྱོར་སྦོམ་ཤོས་ཨིན་པས། ཁོང་གི་ འཕྲུལ་རིག། དངུལ་འབྲེལ། བཟོ་སྐྲུན། སོ་ནམ་ཚུ་ནང་ འཛམ་གླིང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་འདི་ གནམ་གྲུ། གློག་འཕྲུལ། འཕྲུལ་ཆས། སྣུམ་འཁོར། སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཨིན་མས། ནང་འདྲེན་གྱི་གྲངས་སུ་ ཉོ་སྤྱོད་ཅ་ཆས། ས་སྣུམ། གློག་འཕྲུལ། སྣུམ་འཁོར་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ལམ་སྲོལ་ལས་ གློག་བརྙན། སྙན་ཆ། དུས་བབ་གྱོན་ཆས། བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ལས་བརྒྱུད་དེ་ འཛམ་གླིང་ནང་ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ ཁྱབ་སྤེལ་དང་ རྗེས་སུ་འཇུག་བཅུགཔ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ དུས་སྟོན་སོ་སོ་དང་འཁྲིལ་ སོ་སོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཨ་མི་རི་ཀ་གི་མི་ མང་ཤོས་ཀྱིས་རང་ སྤྱིར་བཏང་གི་གྱོན་ཆས་ གྱོནམ་ཨིན་པས། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ནོར་རྫིཔ་ཕོ་(cowboy) གི་གྱོན་ཆས་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཚུ་ནང་ ཁྲོམ་གྱི་དུས་བབ་གྱོན་ཆས་ཀྱི་སྲོལ་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ཡིའུ་ཨེས་ལུ་ལྟ་བཤལ་འདི་ ཚོང་སྒྱུར་གྱི་གོ་སྐབས་ གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གིས་ རང་བཞིན་གྱི་ཡ་མཚན་ཆེ་བའི་ས་གོ་ གེརེནཌ་ཀེན་ཡོན་དང་ ནི་ཡ་ག་ར་ཕཱལསི། དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་གནས་ ཨིན་ཌི་པེན་ཌེནསི་ཧཱལ་(Independence Hall)། ལམ་སྲོལ་གྱི་ས་ཆ་ཁྱད་འཕགས་ཅན་ ནིའུ་ཡོག་དང་ ལོསི་ཨེན་ཇ་ལིསི་གི་ཁྲོམ་སྡེ། སྤྲོ་སྟོན་གླིང་ག་ ཌིས་ནེ་ཝརལཌ། རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་དང་ འཁོར་ལམ་སྐོར་འགྲུལ་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

ཨ་མི་རི་ཀཱན་རྐང་རྩེད། དྲྭ་རིལ། བེསི་བཱོལ། འཁྱེག་གི་འདེད་རིལ་ཚུ་ རྩེད་རིགས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཨིན་པས། ཡིའུ་ཨེསི་གི་ ཨོ་ལིམ་པིག་གི་ནང་ དམིགས་གསལ་དུ་ རྩལ་རྐྱབ་ནི་དང་ ལུས་རྩལ་ནང་ཡང་ ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྩེད་རིགས་ཚུ་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་གྱི་ངོ་རྟགས་དང ་མི་སྡེའི་མི་ཚེ་ནང་ སྤྲོ་བ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཨ་མི་རི་ཀ་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ སྣ་ཚོགས་ཡོདཔ་དང་ ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་འབད་མི་ མི་རློབས་འདི་གི་ཤན་ཞུགས་ནུག། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོ་གི་གྲངས་སུ་ བར་གཱར། ཧོཊ་ཌོག། པི་ཛ། བྱ་ཤ་བརྔོ་བརྔོཝ་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་གྲངས་སུ་ ཊེགསི་མེགསི་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲེག་ཟས་ དེ་ལས་ ནིའུ་ཨིང་ལེནཌ་གི་མཚོ་ཟས་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན། མགྱོགས་ཟས་(fast food)འདི་ ཨ་མི་རི་ཀཱན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ རྒྱལ་སྤྱི་ནང་ཕྱིར་ཚོང་འབད་དོ་བཟུམ་ཅིག་ཨིན།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཡིའུ་ཨེསི་འདི་ འཛམ་གླིང་སྲིད་དོན་ནང་ལུ་ གལ་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་ འབག་མི་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་དང་ ནེ་ཊོ་ དེ་ལས་ གཞན་རྒྱལ་སྤྱིའི་འདུས་ཚོགས་ཚུ་གི་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ འཐུས་མི་ཡང་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་དང་ དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ དམག་སྡེའི་མཐུན་ལམ་ཚུ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་མ་ཚད་ འཛམ་གླིང་གནམ་གཤིས་འགྱུར་བཅོས་དང་ དྲག་ཐོག་དབང་བཙོང་ དེ་ལས་ མི་མང་གསོ་བའི་གདོང་ལེན་ཚུ་ བསལ་ནིའི་ནང་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

ཡིའུ་ཨེསི་འདི་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་དང་ སྒྱུར་ནུས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྣ་ཚོགས་ཅན་དང་ གསར་བཏོད་ལྡན་པ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་འགོ་ཁྲིདཔ་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་རའི་ ནང་འཁོད་དང་ཕྱི་ཁའི་ གདོང་ལེན་ཚུ་འབྱུང་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གོ་སྐབས་དང་རེ་བ་བཀང་ཚུགས་པའི་ས་གོ་དང་ ལྡོག་ཤུགས་ཡོད་པ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་དང་སྒྱུར་འབྲས་ཅན་གྱི་ མིང་གཏམ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/United&lt;/nowiki&gt; States of America</text>
      <sha1>elbuu7ty00tyqh7gp9qzfpy43nemg5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཡུ་རུ་གུ་ཝའི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8895</id>
    <revision>
      <id>39972</id>
      <parentid>39228</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཡུ་རུ་གུ་ཝའི། Uruguay]] to [[ཡུ་རུ་གུ་ཝའི།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20410" sha1="kux831ydyvywhi8a9kdq3phs6vsq44j" xml:space="preserve">[[File:Flag of Uruguay.svg|thumb|310x310px|ཡུ་རུ་གུ་ཝའི་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཡུ་རུ་གུ་ཝའི་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ ལྷོ་ཤར་ཁ་ཐུག། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་བཱར་ཛིལ་རྒྱལ་ཁབ། ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཨར་ཇིན་ཊི་ན་རྒྱལ་ཁབ། ལྷོ་ཤར་ལུ་ཨེཊ་ལེན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་གི་ ས་མཚམས་ལུ་ ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། འདི་གི་རྒྱ་ཚད་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༡༧༦,༠༠༠ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ སུ་རི་ནམ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤུལ་ལས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཨང་གཉིས་པ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།''' 

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་ལུ་གནས་མི་ མོན་ཊི་ཝི་ཌོ་ཁྲོམ་འདི་ཨིན་མས། ཁྲོམ་འདི་ ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་གི་ སྲིད་དོན་དང་ དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལྟེ་བ་ཨིན། ཁབ་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་སྡེ་གཞན་ཡང་ སཱལ་ཊོ། པཱ་སཱན་ཌུ། མཱལ་ཌོ་ན་ཌོ། རི་ཝི་ར་ཚུ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་གོང་འཕེལ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ལཱ་འགན་འབགཔ་ཨིན་མས།
[[File:Uruguay Base Map.png|thumb|309x309px|ཡུ་རུ་གུ་ཝའི་གི་ས་ཁྲ།]]
'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༣.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ དེ་ཅིག་ ཁྲོམ་གྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ སྡོདཔ་ཨིན་པས། མོན་ཊི་ཝི་ཌོ་རྐྱངམ་གཅིག་ན་ར་ མི་ས་ཡ་ ༡.༣ དེ་ཅིག་སྡོདཔ་ཨིན་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་མི་རློབས་ལས་བརྒྱ་ཆ་ ༤༠ དེ་ཅིག་ཨིན་མས། ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་ལུ་ མི་རློབས་ཡར་སེང་གི་ཚད་གཞི་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག། མི་རློབས་རྒས་མི་གི་གྱངས་ཁ་འདི་ མཐོ་སུ་ཅིག། མི་ཚེ་རིངམོ་སྦེ་སྡོད་ཚུགས་ནི། གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་གི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་འཐོབ་ཚུགས་པའི་ས་གོ་ཅིག་ཨིན་མས།

'''མི་རིགས།''' 

དུས་རབས་ ༡༩ པ་དང་ ༢༠ པའི་ནང་ ཕྱི་མི་ནང་འཛུལ་འབད་མི་ལས་བརྟེན་ ཨུརུ་གུ་ཝའི་གི་མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཡུ་རོ་པེན་གྱི་མི་རྒྱུད་ཨིནམ་དང་ གཙོ་བོ་ར་ ཨིས་པེ་ནིཤ་དང་ ཨི་ཊ་ལི་ཡཱན་མི་རིགས་ཚུ་ཨིན་མས། མི་རིགས་གཞན་ཆུང་ཀུ་སྦེ་ཡོད་མི་ཡང་ ཨཕ་རོ་ཡུ་རོ་ག་ཡཱན་(Afro-Uruguayans)དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཅར་རུ་ཝ (Charrua)གི་རིགས་རྒྱུད་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ཁར་ རོག་གི་དབང་འོག་ལུ་སྡོད་ནི་དང་ མི་རིགས་སླ་བསྲེ་ལས་བརྟེན་ སླ་བསྲེ་བསྲེཝ་བཟུམ་ཡོདཔ་མ་གཏོགས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལོག་སུ་ཅིག་སྦེ་མེདཔ་ཨིན་པས།

'''ཁ་སྐད།'''

ཨིས་པེ་ནིཤ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་ཨིནམ་དང་ འདི་ག་ཏེ་ལུ་ཡང་སླབ་ཨིན་པས། པོར་ཅུ་ནོལོ་(Portunol) པོར་ཅུ་གིསི་དང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་སླ་བསྲེ་བསྲེཔ་ཅིག་ཨིན་མི་འདི་ བཱར་ཛིལ་གྱི་ས་མཚམས་སྦོ་ལོགས་ཁ་ སླབ་ཨིན། ཨིང་ལིཤ་འདི་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་སྟོནམ་ཨིནམ་དང་ ཚོང་ལཱ་དང་ལྟ་བཤལ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་མ་གཏོགས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་མེདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཡུ་རུ་གུ་ཝའི་འདི་ དུས་རབས་ ༡༧ པའི་ནང་ ཨིས་པེ་ནིཤ་གིས་དབང་འོག་ མ་འཛུལ་བའི་ཧེ་མ་ ཅར་རུ་ཝ་གི་མི་ཚུ་སྡོད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་བཱར་ཛིལ་དང་གཅིག་ཁར་ དཀའ་ངལ་ཐོན་ཏེ་སྡོད་པའི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༢༥ ལུ་རང་དབང་ཐོབ་ནུག། ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་འདི་ར་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་གི་ཆོས་ལུགས་ཨིན་ལུང་ ཡུ་རུ་གུ་ཝའི་འདི་ ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་བཟོད་བསྲན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་ར་ཆོས་འབད་ནི་མེདཔ་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན་མས།

'''ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ།''' 

ཨུ་རུ་གུ་ཝེན་གྱི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་ལུ་ ཡུ་རོ་པེན་གྱི་བཟོ་བཀོད་དང་ ས་གོ་ཡངས་དྲགས་ དེ་ལས་ མི་ཚེའི་སྤུས་ཚད་མཐོ་དྲགས་ཡོད་པའི་ མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མོན་ཊི་ཝི་ཌོ་འདི་ མཚོ་མཐའི་བཤལ་ལམ་ རམབ་ལ་(rambla)དང་ ལམ་སྲོལ་དང་ལྡན་པའི་མི་ཚེ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་གིས་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་སྐབས་ཀྱི་མཛེས་ཆ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་ལུ་ གནམ་དགུན་རན་ཏོག་ཏོ་དང་ གནམ་བྱཱར་ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ བསིལ་དྲོད་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལོ་གཅིག་ན་ལུ་ ཆརཔ་ག་ཏེ་ཡང་ བགོ་བཀྲམ་འབད་དེ་ སྙོམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་རྐྱབ་ཨིན་པས། སའི་ཆགས་ལུགས་འདི་ ཐང་སྙོམས་དང་ ཞིང་ས་བཅུད་ཅན་ དེ་ལས་ མཚོ་མཐའ་མཛེས་ཏོག་ཏོ་ཚུ་ཡོད་པའི་ མཚོ་འགྲམ་རིངམོ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་བཞིན་རྐྱེན་ངན་འབྱུང་ཉེན་ཅན་མེདཔ་ཨིན་པས།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་ དམངས་གཙོའི་བཙག་འཐུའི་གཞུང་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ ལོ་ལྔའི་དོན་ལུ་ མི་དམངས་ཚོགས་རྒྱན་གྱི་ཐོག་ལས་ བཙག་འཐུ་འབད་ཡོད་མི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་གི་འགོ་འཛིན་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ དྭངས་གསལ་ཅན་གྱི་གཙུག་སྡེ་དང་ འཇིགས་སྣང་མེད་པའི་བཙག་འཐུ་ དེ་ལས་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ ངན་ལྷད་ཀྱི་གནས་ཚད་ཚུ་ ཉུང་ཤོས་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རང་བཞིན་ཆགས་རབས།''' 

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་མཚོའི་མཐའ་མ་ལུ་ ས་ཐང་ནང་སྦེ་ སྒང་ཏོ་དམའ་སུ་སྦེ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ས་བཅུད་ཅན་ཅིག་འབདཝ་ལས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ཚུ་འབད་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཙང་ཆུ་གཙོ་བོ་ཚུ་གིས་ ནུས་ཤུགས་དང་ སོ་ནམ་ དེ་ལས་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཕན་ཐོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ གཙང་ཆུ་འདི་ཚུ་ཡང་ ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་གཙང་ཆུ་དང་(Uruguay River) རི་ཡོ་ཌི་ལ་པི་ལ་ཊ་(Rio de la Plata) དེ་ལས་ རི་ཡོ་ནེ་གོརོ་(Rio Negro)ཚུ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཡུ་རུ་གུ་ཝའི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༨༠ དེ་ཅིག་དང་ཅིག་ཁར་ སྒྲིང་སྒྲི་དང་ གོ་ཡངས་དྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་ སོ་ནམ་དང་ ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་ལས་སྡེ་ཚུ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་བརྟེནམ་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ཚུ་ ནོར་ཤ། སྲནམ་ཅུམ། ཆུམ། ཨོ་ཆས་ཐོན་དངོས། ཤིང་གི་རྫས་ཚུ་ཨིན་པས། ནང་འདྲེན་གྱི་གྲངས་སུ་ འཕྲུལ་ཆས། སྣུམ་འཁོར། ས་སྣུམ། ཉོ་སྤྱོད་ཀྱི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཡར་དྲག་ཅན་དང་ ཚོང་ལཱ་འབད་ནི་ལུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཡོད་པའི་ མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་ལམ་སྲོལ་གྱིས་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ཚུ་ ས་གནས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་དང་ གཅིག་ཁར་སླ་བསྲེ་ཡོད་པའི་རྟགས་བཏོན་ཨིན་མས། ཊང་གོ་དང་ ཀེན་ཌོམ་བི་སྙན་ཆ་༼ཨཕ་རོ་ཡུ་རུ་གུའི་སྒྲ་སྙན་དང་ཞབས་ཁྲ༽ཚུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ ངོ་རྟགས་ཨིན་པས། གོ་ལ་འདི་ དེང་སང་གི་གྱོན་ཆས་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་རུང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ གའུ་ཆོ་(gaucho attire) འདི་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་དང་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་གསོ་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ ཡར་འཕར་འགྱོ་བའི་བཟོ་གྲྭ་ཅིག་ཨིན། བལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་གིས་དགའ་མི་ཡང་ ལམ་སྲོལ་ལྡན་པའི་ མོན་ཊི་ཝི་ཌོའི་ཁྲོམ། དབང་འོག་བཙུགས་པའི་ས་གོ་དགའ་ཤོས་ ཀོ་ལོ་ནི་ཡ་ ཌེལ་ སེ་ཀར་མེན་ཊོ་(Colonia del Sacramento)། ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ མཚོ་མཐའི་བྱེ་ཐང་དང་ ནུབ་མོའི་སྤྲོ་བ་ཡོད་པའི་ པུན་ཊ་ ཌེལ་ ཨིསི་ཊ་(Punta del Este)། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལྟ་བཤལ། ཚ་ཆུ། སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ལྟ་བཤལ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་རྒྱ་བསྐྱེད་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་པའི་ལས་སྡེ་ཨིན་པས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེདམོ་ཨིན། ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་ལུ་ ཕི་ཕ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་རྟགས་༼༡༩༣༠ དང་ ༡༩༥༠༽ གཉིས་ རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ དཔའ་རྔམ་ཅན་གྱི་ རྐང་རྩེད་ཀྱི་བྱུང་རབས་ཡོད། རྩེད་རིགས་གཞན་ཚུ་ནང་ དྲྭ་རིལ་དང་ རག་བི་ དེ་ལས་ རྟ་རྒྱུག་ཚུ་ལུ་སྤྲོ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དམིགས་བསལ་གྱིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲན་བསྡུར་ཚུ་གི་སྐབས་ལུ་ རྩེད་རིགས་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བརྩོན་ཤུགས་འདི་ ཤུགས་ཅན་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ཤ་ལུ་ཤུགས་སྦེ་བརྟེན་པའི་བཞེས་སྒོ་ཨིན་པས། ཨ་ས་ཌོ་(Asado)འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་ཨིན། གཞན་མི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ ཤ་གི་སེན་ཝིཅ་ ཅི་ཝི་ཊོ་(chivito)། ཨེམ་པ་ན་ཌ(empanadas)། མེ་ལ་ནེ་ཤ(milanesas)། མཱེཊ་(mate)ཇ་ཚུ་ཨིན་པས། ཨི་ཊ་ལིའི་ཤན་ཞུགས་འདི་ པཱས་ཊ་དང་པི་ཛ་ནང་ལུ་གསལ་ཏོག་ཏོ་འདུག།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་གིས་ བར་གནས་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་དང་ ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ་གི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ གཞི་བཞག་དོ་ཡོདཔ་དང་ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་ཏེ་ ཞི་བདེ་གི་ཐོག་ལས་ དཀའ་ངལ་བསལ་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མར་ཀོ་སུར་(Mercosur)དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ དེ་ལས་ གཞན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་ཚོགས་ཚུ་གིས་ འཐུས་མི་ཅིག་ཨིན། ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་ལུ་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ཡུ་ཨེསི་ དེ་ལས་ ཨི་ཡུ་ཚོགས་པ་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཨུ་རུ་གུ་ཝའི་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ ཡིད་ཆེས་ཏོག་ཏོ་དང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ དེ་ལས་ མི་ཚེའི་སྤུས་ཚད་མཐོ་དྲགས་ཡོད་མི་འདི་ལུ་བརྟེན་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་དང་ དེང་སང་གི་གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ དེ་ལས་ གོང་འཕེལ་གྱི་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་ཅིག་དང་ ཞི་བདེ་ལྡན་པའི་གནས་སྟངས་ནང་ལུ་ ཡར་རྒྱས་གཏང་ཚུགས་ཏེ་འདུག།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Uruguay&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>kux831ydyvywhi8a9kdq3phs6vsq44j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8896</id>
    <revision>
      <id>39973</id>
      <parentid>39229</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན། Uzbekistan]] to [[ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19101" sha1="t3fgtbcj1hjqyb7sgzzsuw0wmiu1run" xml:space="preserve">[[File:Flag of Uzbekistan.svg|thumb|311x311px|ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་འདི་ ཨེ་ཤི་ཡའི་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ ལུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ཁོང་གི་ས་མཚམས་འདི་ ཀ་ཛགས་ཏཱན། ཀིར་གིས་ཏཱན། ཏ་ཇི་ཀིས་ཏཱན། ཨཕ་ག་ནིས་ཏཱན། ཊཱཀ་མེ་ནིས་ཏཱན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་གི་རྒྱ་ཚད་ ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༤༤༨,༩༧༨ ཁྱབ་སྟེ་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་གི་ རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། ཁོང་གི་ས་གོ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ སིལཀ་རུའུཏ་(Silk route) བརྩིས་ཏེ་ དང་ཕུའི་ཚོང་འབྲེལ་ལམ་གྱི་ རྒྱ་གྲམ་ལམ་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།''' 
[[File:Uzbekistan map Nozima.jpg|thumb|296x296px|ཨུས་བེ་ཀིས་ཏན་གི་ས་ཁྲ།]]
ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་གྱི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ དེང་སང་གི་ཁྲོམ་ཆེན་ ཊཱཤ་ཀེནཊ་ཟེར་མི་ནང་ སོ་ཝིཊ་དུས་སྐབས་ཀྱི་བཟོ་བཀོད་ཁྱིམ་དང་ ཁ་ཆེའི་སྔར་སྲོལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞན་ཁག་ཆེ་བའི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་རབས་དང་ལྡན་པའི་ཁར་ བཟོ་བཀོད་ཧ་ལེ་སི་སི་སྦེ་ཡོད་མི་ཚུ་ཡང་ ས་མཱར་ཀཱནད་དང་ བཱུ་ཁ་ར་ དེ་ལས་ ཁི་བཱ་ཁྲོམ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ བཟོ་གྲྭ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཨིན་མི་ གནམ་མཱོང་དང་ ཨེན་ཌི་ཇཱན་ཁྲོམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ཚོད་ ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་གྱི་མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་ ༣༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་ལྟེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་སྦེ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཤར་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་སྡོད་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ས་བཅུད་དང་ལྡན་པའི་ ཕར་གཱ་ན་གི་ལུང་གཤོང་ཚུ་ནང་ར་ སྡོདཔ་ཨིན་མས། མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་གཞོནམ་ཨིནམ་དང་ སྐྱེས་ལོ་བར་མའི་ལོ་ཚད་འདི་ ལོ་ ༢༨ དེམ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ལས་མི་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་ལུ་ གྲོགས་རམ་འབདཝ་མས།

'''མི་རིགས།'''

མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ ༼བརྒྱ་ཆ་ ༨༠% ལས་ལྷག་པ་༽ འདི་ ཨུས་བེཀ་གི་ མི་རིགས་ཨིན། མི་རིགས་ཉུང་སུ་སྦེ་ཡོད་མི་ཡང་ ཨུ་རུ་སུ། ཏ་ཇིཀས། ཀ་ར་ཀཱལ་པཀས། ཀོ་རི་ཡཱན་ཚུ་ཨིན་མས། མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱུང་རབས་སྣ་མང་དང་ ས་གནས་ལས་བརྟེན་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི ཨུས་བེཀ་ཨིན་པས། ཨུས་བེཀ་འདི་ ཊར་ཀིག་གི་ཁ་སྐད་རིགས་ཨིན་མི་འདི་ ལེ་ཊིན་གྱི་གསལ་བྱེད་ནང་ འབྲིཝ་ཨིན་པས། ར་ཤི་ཡཱན་ཁ་སྐད་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཚོང་ལས་དང་ གཞུང་གི་ལཱ་ཚུ་ནང་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ཏ་ཇིག་གི་ཁ་སྐད་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་པས། ཨིང་ལིཤ་འདི་ སློབ་གྲྭ་ཚུ་ནང་ མང་སུ་སྦེ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་དང་ ལྟ་བཤལ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་ལུ་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་ཧེ་མའི་ བྱུང་རབས་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འདི་སིལིཀ་རོཌ་(Silk road)བདའ་སྟེ་ ལུང་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དང་ཕུའི་ཁྲོམ་ས་ ས་མར་ཀཱནཌ་དང་ བུ་ཁ་རཱ་ཁྲོམ་ཚུ་ཨིན་མས། ས་གནས་འདི་ པར་སི་ཡཱན། ཨ་རབ། མོང་གོལ། ཊི་མུ་རིཌསི་བརྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་ཁམས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་སྐྱོང་ནུག། དུས་རབས་ ༢༠ པའི་ནང་ སོ་ཝིཊ་ཡིའུ་ནེན་གྱི་ ཡན་ལག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལུ་རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་ནུག། ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལྷག་ཙམ་གྱིས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ད་ གཙོ་བོ་སུ་ནི་མུཛ་ལིམ་ཚུ་ཨིན་པས། མི་རིགས་ཉུང་སུ་གི་ ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ ཨོར་ཐོ་ཌོཀ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཇིའུསི་ དེ་ལས་ གཞན་མི་རིགས་ཉུང་བའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་ལུ་ གླིང་ཆེན་གྱི་ས་གཤིས་ཡོདཔ་དང་ གནམ་བྱཱར་འདི་ཆར་ཆུ་མེད་པར་དྲོད་ཅན་ཡོདཔ་དང་ དགུན་འདི་ཁོད་སི་སི་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། དམིགས་བསལ་གྱིས་ བྱེ་མའི་ཐང་གི་ལུང་ཕྱོགས་ ཀཱའིས་ཛཱལ་ཀུམ་བྱེ་མའི་ཐང་(Kyzylkum Desert) བཟུམ་ནང་ ཆརཔ་ཉུང་སུ་སྦེ་རྐྱབ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བའི་གདོང་ལེན་ཚུ་ཡང་ འཐུང་ཆུ་མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་དང་ བྱེ་མའི་ཐང་ལུ་འགྱུར་བའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ལས་ ཨཱ་རལ་རྒྱ་མཚོ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ གཞུང་གི་འགོ་འཛིན་ཨིནམ་དང་ མི་དམངས་ཚོགས་རྒྱན་གྱིས་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་ མི་སེར་གྱི་ཐོབ་དབང་ཡར་དྲག་གཏང་ཐབས་ལུ་ དམིགས་ཏེ་ ལེགས་བཅོས་འབད་བའི་བསྒང་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ དབང་ཚད་ཚུ་གཞུང་ལྟེ་བ་གིས་ དབང་སྟེ་ར་སྡོད་རུང་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ དྭངས་གསལ་དང་ སྒོ་ཡངས་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རང་བཞིན་ཆགས་རབས།'''

ས་ཆ་ལས་འབདན་ བྱེ་ཐང་། གངས་རི། གཙང་ཆུ། ས་བཅུད་ཅན་གྱི་ལུང་གཤོང་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན། ཨ་མུ་དར་ཡ་དང་ སིར་དར་ཡ་གཙང་ཆུ་ཚུ་ སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ གལ་ཅན་ཨིན། ཊེན་ཤཱན་(Tian Shan)གངས་རི་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་ན་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ས་ཐང་དང་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ཀ་བལ་གྱི་ཞིང་དང་ ཀར་ཞིང་ཚུ་གིས་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་དང་ ཐོན་སྐྱེད་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༩༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཀ་བལ་བཟོ་མི་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། ཕྱིར་ཚོང་ནང་ རང་བཞིན་གྱི་མེ་རླུང་། གསེར། ཡུ་རེ་ནིའམ། ཐགས་རིགས་ཚུ་ཨིན་པས། ནང་འདྲེན་གྱི་གྲངས་སུ་ འཕྲུལ་ཆས། བཞེས་སྒོའི་ཅ་ཆས། ཉོ་སྤྱོད་ཅ་ཆས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར་འདི་ སྣ་ཁག་བཟོ་ནི་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྩ་བཙུགས་མི་ཚུ་ འོང་བཅུག་ནི་ལུ་ལེགས་སྒྱུར་ཚུ་ འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཨུས་བེཀ་ཀྱི་ ལམ་སྲོལ་ནང་ ཊར་ཀི། པར་ཤི་ཡཱན། ཨུ་རུ་སུ་ཚུ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་རྐྱབ་བཟུམ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་གྱི་སྙན་ཆ་དང་ ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ རྫ་བཟོ་དང་སེ་ཤུད་འཐག་ནི་ ལ་སོགས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ སྤྲོ་བ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་རུང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ ཅ་པཱན་༼ཀོཊ་རིངམ༽ དང་ ཌོ་པི་ ༼ཞྭམོ་འཚེམ་དྲུབ་རྐྱབ་རྐྱབ་༽ ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་འདི་ ལམ་སྲོལ་ལྟ་བཤལ་གྱི་དོན་ལུ་ གཙོ་བོ་ར་ ཨིས་ལམ་གྱི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ་དང་ སི་ལིཀ་རོཊ་གི་སྔར་སྲོལ་ལུ་ སྤྲོ་བ་ཡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་ས་མཱར་ཀཱནཌ་དང་ བྷུ་ཁ་ར་ དེ་ལས་ ཁི་ཝ་ཚུ་ ཡུ་ནེསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྔར་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ཨིན་པས། གཞུང་གིས་ ལྟ་བཤལ་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་ སྐྱོད་ཐམ་བྱིན་ནི་ཚུ་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་བཟོ་ནུག།

'''རྩེད་རིགས།'''

ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ རྩེད་རིགས་ནང་ རྐང་རྩེད། མཛོག་ཁྱད། སྐེད་བཤེད། ཇུ་དོ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་པས། ཨུས་བེཀ་ཀིས་ཏཱན་ལས་ ཨོ་ལིམ་པིག་གི་རྟགས་མ་ཐོབ་མི་ འཐོན་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ འཐབ་འཛིང་གི་རྩེད་རིགས་ཚུ་ནང་ཨིན་པས། སྔར་སྲོལ་རྩེད་རིགས་ལས་ རྟ་རྒྱབ་ལས་རྩེ་བའི་རྩེདམོ་ ཀུཔ་ཀ་རི་འདི་ གཡུས་ཁ་ལས་ཕར་རྩེད་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཨུས་བེཀ་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་དང་བྲོཝ་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་འདི་པོ་ལོབ་(plov)ཟེར་ ཤ་དང་ཚོད་བསྲེ་ཡོད་པའི་ལྟོ་གི་བཞེས་སྒོ་ཅིག་ཨིན་མས། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོ་གཞན་ཡང་ ཤཱཤ་ལིཀ་༼ཤ་བསྲེག་བསྲེགས༽། མཱན་ཏི་༼ཌམ་པིལིང་༽ ལཀ་མེན་༼རྒྱ་ཐུག་གི་ཁུ་བ་༽། ནཱོན་༼བེརེཊ་ལེབ་ཏེམ་༽ ཚུ་ཨིན་པས། སྔོ་ཇ་འདི་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་མངར་ཆུ་ཨིན་པས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་གྱིས་ ལུང་ཕྱོགས་བདེ་སྐྱིད་དང་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ལུ་ གཙོ་བོ་བཏོན་ཏེ་ ཕྱོགས་བཟུང་མེད་པའི་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས། སི་ཨའེ་ཨེསི། ཨེས་སི་ཨོ། ཨོ་ཨའེ་སི་གི་འཐུས་མི་ཨིནམ་དང་ ར་ཤི་ཡ། རྒྱ་ནག། ཊར་ཀི། ཨི་ཡུ། ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ མཐུན་ལམ་ལེགས་ཤོམ་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཨུས་བེ་ཀིས་ཏཱན་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་འབྱུང་གཞི་གཏིང་ཟབ་དྲགས་དང་ དེང་སང་གི་འོས་འབབ་འཐོན་མི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ཁར་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ ལམ་སྲོལ་དང་ དཔལ་འབྱོར་ལེགས་སྒྱུར་ དེ་ལས་ ཐབས་ཤེས་ཅན་གྱི་ས་གནས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡའི་དབུས་ཕྱོགས་དང་ དེ་ལས་ཕར་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ལཱ་འགན་འབག་ནིའི་ནང་ སྙིང་སྟོབས་ཅན་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Uzbekistan&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>t3fgtbcj1hjqyb7sgzzsuw0wmiu1run</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཝཱ་ནའུ་ཊུ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8897</id>
    <revision>
      <id>39974</id>
      <parentid>39230</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཝཱ་ནའུ་ཊུ། Vanuatu]] to [[ཝཱ་ནའུ་ཊུ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18099" sha1="lj0fh2qytioabk4vyayc23cdugbyyzo" xml:space="preserve">[[File:Flag of Vanuatu (official).svg|thumb|342x342px|ཝ་ནའུ་ཊུ་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཝཱ་ནའུ་ཊུ་འདི་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ་གི་ ཤར་ཕྱོགས་ལས་ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༧༥༠ གི་ ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ པེ་སི་ཕིག་རྒྱ་མཚོ་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ པེ་སི་ཕིག་མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ མཚོ་གླིང་ ༨༣ དེ་ཅིག་ཡོད་མི་ལས་ ༦༥ དེ་ཅིག་སྡོད་ས་ཡོད་མི་གི་ མཚོ་གླིང་སྡེ་ཚན་ཅིག་ཨིན། ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ཀྱི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཧ་ལམ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༢,༡༨༩ ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་རྒྱ་ཚད་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འཛམ་གླིང་གི་ས་ཆ་ཚུ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ མཚོ་དང་འབྲེལ་བའི་ས་གོ་རྒྱ་སྦོམ་ཅིག་ནང་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ།''' 

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཨི་ཕེཊ་མཚོ་གླིང་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ པོརཊ་ཝི་ལ་ཨིན། འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ དཔལ་འབྱོར་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཨིན། ཁྲོམ་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་གཞན་འདི་ ཨིས་ཊི་རིཔི་སཱོན་ཊོ་མཚོ་གླིང་ནང་ཆགས་ཡོད་པའི་ ལུ་གན་ཝི་ལི་ འདི་ལྟ་བཤལ་དང་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་དོན་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ཨིན། མི་རློབས་མང་ཤོས་ར་མཚོ་གླིང་གི་ས་གོ་མཐའ་ཟུར་ཚུ་ནང་སྡོདཔ་ཨིན།
[[File:Vanuatu w1 locator.svg|thumb|341x341px]]
'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ ཝཱ་ནའུ་ཨེ་ཊུ་ལུ་ ཕོ་ཚོད་ཀྱི་མི་རློབས་ ཧ་ལམ་ ༣༣༠,༠༠༠ འདུག། མི་རློབས་འདི་ མང་ཆེ་བ་ཅིག་ར་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་ཨིནམ་དང་ སྐྱེས་ལོ་ཚད་འདི་ ན་གཞོན་ཚུ་གིས་ར་ ཨིནམ་ལས་ ཨ་ལུ་སྐྱེ་ནི་གི་ཚད་གཞི་འདི་ མཐོ་སུ་ཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། མི་རློབས་ཡར་སེང་འདི་ ཚད་གཅིག་གུ་ཨིན་རུང་ ཤེས་ཡོན་སྦྱང་ནི་དང་ ཕྱི་ཁར་ལཱ་འབད་བར་འགྱོ་ནི་འདི་ ཁྱབ་ཆེ་བ་ཅིག་ཨིན་རུང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨཱསི་ཊེ་ལི་ཡ་དང་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་ ལུ་ཨིན་མས།

'''མི་རིགས།'''

མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ ༼༩༥% ལྷག་མི༽ འདི་ མེ་ལི་ནེ་ཤཱན་དང་ པོ་ལི་ནེ་ཤཱན་ མའི་ཀོརི་ནེ་ཤཱན་ ཡུ་རོ་པེན་ ཨེ་ཤེ་ཡཱན་དང་ སླ་བསྲེ་སྟེ་གི་རིགས་རྒྱུད་ཚུ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མི་ཚེ་འདི་ ས་ཆ་དང་རིགས་རྒྱུད་ དེ་ལས་ ལུགས་སྲོལ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ འབྲེལ་བ་སྒྲིང་སྒྲིང་སྦེ་བཞག་ཐོག་ལས་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ཁ་སྐད།'''

བཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྐད་ ཡིག་གི་རིགས་སྣ་མང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ གཡུས་སྐད་ ༡༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་གསུམ་ཡོད། བིས་ལཱ་མ། ༼ཀིརིའོ་ལིཤ་གི་ཁ་སྐད།༽ ཨིང་ལིཤ་དང་ཕེརེནཆི། བིསི་ལ་མ་འདི་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་ཨིནམ་དང་ལིང་ག་ཕཱརན་ཀ་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཝཱ་ནའུ་ཊུ་འདི་ལོ་ ༣༠༠༠ གི་ཧེ་མ་མི་ལི་ནེ་ཤཱན་གྱི་མི་གིས་འགོ་དང་པ་གནས་ནུག། དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམིགས་གཏད་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ལས་ ༡༩༨༠ ཚུན་ཚོད་ བིརི་ཊེན་དང་ཕརནསི་གིས་ མཉམ་འབྲེལ་ཐོག་ ཧེ་བིརིཌསི་ཀོན་ཌོ་ནི་ཡམ་གསརཔ་སྦེ་སྐྱོང་ནུག། ཝཱ་ན་ཝ་ཊུ་གིས་རང་དབང་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལུ་ཐོབ་ནུག། ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ པེརེས་བའེ་ཊི་རི་ནི་ཟམ་ རྗེས་སུ་འབྲང་མི་ ཨིང་ལེནཌི་ཀེན་ ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ ཉིན་ཞག་བདུན་པའི་ འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མི་སྡེ་ཚུ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་གྱི་ཡིད་ཆེས་ཚུ་ད་ལྟོ་ཡང་ས་གོ་དག་པ་ཅིག་ནང་སྦྱང་བ་འབདཝ་མས།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཝཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་ལུ་ལོ་གཅིག་ར་ཚ་དྲོད་དང་རློན་གཤེར་ཅན་གྱི་གནམ་གཤིས་ཀྱི་འཛམ་གླིང་སྐོར་ཐིག་གི་ས་གཤིས་ཅིག་ཡོད། དུས་ཁག་གཙོ་བོ་གཉིས་ཡོད། སྤྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན་གྱི་ཆར་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ རླུང་འཚུབ་དང་རླུང་ཆར་འབྱུང་སྲིད་ནི་དང་ སྤྱི་ཟླ་ལྔ་པ་ལས་བཅུ་པ་ཚུན་གྱི་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་ ས་ཕྱུགཔོ་དང་ ས་ཡོམ་འཕྲལ་འཕྲལ་རང་འོང་བའི་ མེ་རི་ཨིན། ཏ་ན་མཚོ་གླིང་གི་ གངས་རི་ཡ་སུ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་མེ་རི་སྤུ་འགྱོ་བཏུབ་དྲགས་ཡོད་ས་ལས་ གནམ་མེད་ས་མེད་ལྷོད་ཚུགས་མི་ཅིག་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཝཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་འདི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་གཞུང་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་པ་གཅིག་ཤག་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་འཛིན་ཨིནམ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་འཛིན་ཨིན། བཙག་འཐུ་ཚུ་ ལོ་ལྔ་གི་བར་ན་ཚར་རེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ སྤྱིར་བཏང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ འགན་ཁུར་སྦོམ་སྦེ་ར་འབག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རང་བཞིན་ཆགས་རབས།'''

ཝཱ་ན་ཝཱ་ཊུ་འདི་ མེ་རི་མཚོ་གླིང་རྩུབ་དྲགས་ བྱུ་རུའི་མཚོ་བྲག་ཆུའི་མཚོ་བྲག་ ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་སྟུག་པག་པ་དང་ མཚོ་མཐའ་བྱེམ་དཀརཔོ་ཚུ་གིས་བཟོ་ནུག། མཚོ་གླིང་འདི་ཚུ་རྒྱ་མཚོའི་ཐང་རྒྱ་ཆུང་ཀུ་སྦེ་གངས་རི་ཅན་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་འདི་གིས་ སོ་ནམ་དང་ལྟ་བཤལ། དེ་ལས་ ཉ་བཟུང་ནི་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཝཱ་ན་ཝུ་ཊུ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ སོ་ནམ་དང་ལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ ཉ་བཟུང་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ $ཐེར་འབུམ་ ༡.༡ ཨིནམ་ད་ གཡོག་གི་ས་གོ་མང་ཆེ་ཤོས་འདི་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འགན་ཨིན། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ར་ཀོ་པྲ་ ཀཱ་ཝ་ ནོར་ཤ་ ཀོ་ཀོ་དང་ཤིང་ཆས་ཚུ་ཨིན། ནང་འདྲེན་ནང་ གཙོ་བོ་ར་སྣུམ་ འཕྲུལ་ཆས་ བཟའ་ཆས་དང་ བཟོ་སྐྲུན་འབད་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། དངུལ་ཕོགས་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་ཡང་འོང་འབབ་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཅན་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཝཱ་ན་ཝ་ཊུ་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྔར་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་དང་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་ ཀསི་ཊོམ་ཟེར་མི་འདི་ལུ་ གཙོ་རིམ་སྦོམ་སྦེ་བཞགཔ་ཨིན། མི་སྡེའི་མི་ཚེ་ནང་ ཞབས་ཁྲ་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ སྲུང་གཏང་ནི་ཚུ་ ལཱ་འགན་ཁག་ཆེ་ཏོག་ཏོ་འབགཔ་ཨིན། ད་རེས་བཟུམ་ཅིག་འབད་བ་ཅིན་ གཡུས་སྒོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ས་གནས་གཞན་གྱི་མི་ཚུ་གིས་ཡང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པའི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྲོམ་ཁ་ལས་ཕར་ ཁྱབ་ཆེ་སུ་ཅིག་སྦེ་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ཆུ་ནང་མཆོང་ནི་དང་ མེ་རི་ནང་བཤལ་འགྱོ་ནི། ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་བལྟ་བཤལ་ཚུ་ཚུད་པའི་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་བཅུག་མི་ལས་བརྟེན་ ལྟ་བཤལ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནད་དོན་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། པོརཊ་ཝི་ལ་དང་ ཨིས་ཊི་རིཤི་ཊུ་སཱན་ཊོ་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟ་སྐོར་པ་ཚུ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཨིནམ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ ཨོསི་ཊེ་ལི་ཡ་དང་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་ ལུ་འོང་མི་ཚུ་ལུ་ཨིན།

'''རྩེད་རིགས།'''

ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ནང་རྐང་རྩེད་ རག་བི་ གཡུག་རིལ་དང་བོ་ལི་བཱོལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། གཡུས་ཁ་ལས་ཕར་ རང་ལུགས་ཀྱི་རྩེདམོ་དང་རྩེད་རིགས་ཚུ་ སྦྱང་བ་འབདཝ་ཨིན་མས། ཝཱ་ནའུ་ཊུ་གིས་ ཨོ་ལིམ་པིག་གི་རྩེད་སྟོན་ཚུ་ནང་ གྲལ་གཏོགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ བང་རྒྱུག་དང་མཚོ་མཐའི་ལག་རིལ་ནང་།

'''བཞེས་སྒོ།'''

སྔར་སྲོལ་གྱི་ཝཱ་ན་འུ་ཊན་གྱི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ཤིང་འབྲས་ཀྱི་ར་ཏོ་ ཏ་རོ་དང་ཡཱམ་ ཉ་ བེ་ཏའི་ཨོམ་དང་ དྲོ་བའི་ཤིང་འབྲས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། ལེབ་ལེབ། ཚོད་བསྲེ་བརྔོ་མི་དང་བེ་ཏའི་ཨོམ་ལས་བཟོ་བའི་མེ་ནང་བསྲེག་པའི་བཞེས་སྒོ་འདི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་ཨིན། ནང་འདྲེན་འབད་ཡོད་པའི་བཞེས་སྒོ་འདི་ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་མང་སུ་སྦེ་ཁྱབ་ཆེཝ་ཨིན།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཝཱ་ན་ཝ་ཊུ་གིས་ མཐུན་སྒྲིག་མེད་པའི་སྲིད་བྱུས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ལེ་ཤ་དང་གཅིག་ཁར་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་ལམ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན། འདི་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ པེ་སི་ཕིཀ་མཚོ་གླིང་གྲོས་གནས་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨཱས་ཊེ་ལི་ཡ་དང་རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ནིའུ་ཛི་ལེནཌ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ལས་ གོང་འཕེལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ཚུ་འཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

ཝཱ་ནའུ་ཨེ་ཊུ་འདི་ ཆུང་ཀུ་ཨིན་རུང་ པེ་སི་ཕིཀ་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་དང་ མི་སྡེ་ཞི་བདེ་ཅན་ལུ་བརྟེན་ ཤེསཔ་ཨིན། སྔར་སྲོལ་རྩ་བ་རང་ཚུདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ལུ་ བློ་ཁོག་ཡངས་དྲགས་ཡར་འཕར་འགྱོ་མི་དང་འབྲེལ་ ཝཱ་ནུའུ་ཊུ་གིས་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ངོ་རྟགས་མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་བའི་སྐབས་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ གདོང་ལེན་ཚུ་བསལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Vanuatu&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>lj0fh2qytioabk4vyayc23cdugbyyzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8898</id>
    <revision>
      <id>39978</id>
      <parentid>39231</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི། Vatican City]] to [[ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17711" sha1="68n0iwrd45ne5381vlxxxryikwav8q5" xml:space="preserve">[[File:Flag of Vatican City (2023–present).svg|thumb|308x308px|ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི་འདི་ ཨི་ཊ་ལི་གི་ཁྲོམ་སྡེ་ རོམ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཡོངས་རྫོགས་སྦེ་གནས་ཡོད་པའི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་སྡེ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱ་ཚད་དང་མི་རློབས་གཉིས་ཆ་ར་ལས་ རྒྱ་ཚད་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༠.༤༩ རྐྱངམ་གཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ འཛམ་གླིང་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན། འདི་གི་སྦོམ་ཆུང་ཆུང་ཀུ་ཨིན་རུང་ འདི་ནང་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གལ་གནད་ཚུ་ ལེ་ཤ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་ཚོགས།'''

ཁྲོམ་གཅིག་ཤོང་ནི་འདི་གིས་ ཝ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ཝ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ར་ཨིན་མས། འདི་ནང་འཁོད་ལུ་ཁྲོམ་སྡེ་ཡང་ན་ཁྲོམ་སོ་སོ་མེད། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ས་རྟགས་ཨེས་ཊི་བཟུམ་གི་ཁྱིམ་ཨིན། པི་ཊར་གྱི་བཱ་སི་ལི་ཀ་དང་ཡེ་ཤུའི་གཏད་རབས་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ དེ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་མ་དགོན་དང་ ཝེཀ་ཊི་ཀེན་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཚུ་ཨིན་མས།

'''མི་རློབས།'''
[[File:Vatican City map EN.png|thumb|310x310px|ཝེ་ཊི་ཀེན་སི་ཊི་གི་ས་ཁྲ།]]
ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་གི་མི་རློབས་འདི་ཧ་ལམ་ ༨༠༠ ཨིན་ཏེ་འབད་རུང་ ག་ར་གཏན་འཇགས་ཀྱི་སྡོད་མི་མེན། སྡོད་མི་མང་ཤོས་ར་ཆོསཔ་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཀའ་སྡེ་གི་འཐུས་མི་ ཡང་ན་ སུཡིས་སྲུང་རྒྱབ་ཚུ་ཨིན། མི་ཁུངས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་འདི་ སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་ལུ་ ཞབས་ཏོག་དང་ལཱ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་བྱིནམ་ཨིནམ་ད་ ཞབས་ཏོག་མཇུག་བསྡུཝ་ད་ རང་བཞིན་བཅོས་མེད་ཀྱི་མི་ཁུངས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་འདི་ མཇུག་བསྡུཝ་ཨིན།

'''མི་རིགས།'''

མི་རློབས་འདི་ རིགས་སྣ་མང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཡུ་རོ་པེན་དང་ དམིགས་བསལ་དུ་ ཨི་ཊ་ལི། སུའིས་དང་ ཇར་མཱན་ དེ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་བཟོཝ་ཨིན་མས། མི་རློབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ནང་ལུ་ མི་རིགས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་རིགས་སྣ་འདི་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་འདུས་གྲུབ་ཀྱི་སྐོར་ལས་ གལ་གནད་ཆུང་བ་ཅིག་ཨིན།

'''ཁ་སྐད།'''

གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ལེ་ཊིན་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་ཨིན། ཨི་ཊ་ལིའི་ཁ་སྐད་འདི་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ལས་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་སླབ་པའི་ཁ་སྐད་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ལྷག་པར་དུ་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་དང་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་སྐབས་ ཕེརེནཆི་དང་ཇར་མཱན། ཨིས་པེ་ནིཤི་དང་ཨིང་ལིཤ་ཚུ་ཡང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༩ ལུ་ ཡེ་ཤུའི་བཞུགས་གནས་དང་ ཨི་ཊ་ལི་གི་བར་ན་ ལེ་ཊེ་རེན་ཆིངས་ཡིག་བརྒྱུད་དེ་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྦེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། འདི་གི་བྱུང་རབས་འདི་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལྟེ་བ་སྦེ་ དུས་རབས་ཀྱི་རྒྱབ་ལས་བསྣར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གི་དབུ་ཁྲིད་མཐོ་ཤོས་ ཡེ་ཤུའི་བླམ་པོབ་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཨིན། ཀེ་ཐོ་ལིག་ཆོས་ལུགས་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་དང་ཡར་རྒྱས་བཏང་མི་ཆོས་ལུགས་རྐྱངམ་གཅིག་ཨིན།

'''གནམ་གཤིས།''' 

ཝ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ རོམ་དང་ཆ་འདྲ་བའི་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་ས་གཤིས་ཅིག་ ཉམས་མྱོང་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་ གནམ་བྱཱར་ཚ་དྲོད་དང་སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་ དེ་ལས་ དགུན་ཡང་འཇམ་ཅུག་ཅུ་དང་ རློནམ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཉམས་དགའ་བའི་གནམ་གཤིས་ཀྱིས་ལོ་གཅིག་ར་ལྟ་བཤལ་ནང་ཕན་གྲོགས་འབདཝ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་མཐའ་དག་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཅིག་ཨིན་པས། པོཔ་གིས་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གི་འགོ་འཛིན་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན། ཁྲིམས་བཟོ་གི་དབང་ཚད་འདི་ པཱོན་ཊི་ཕིཀ་ཤཱལ་ལྷན་ཚོགས་བརྒྱུད་དེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིནམ་དང་ བཀོད་ཁྱབ་ཀྱི་དབང་ཚད་འདི་ རོ་མཱན་ཀུརི་ཡའི་ ལས་ཁུངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ཡེ་ཤུའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་ལག་ལེན་འཐབ་བཏུབ་པའི་ས་གོ་ནང་ཞི་བའི་ཁྲིམས་ལུ་གཞི་བཞགཔ་ཨིན།

'''རང་བཞིན་ཆགས་རབས།'''

སའི་ཆགས་ཚུལ་འདི་ མང་ཤོས་ར་ཁྲོམ་གྱི་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ ལྡུམ་ར་ རྡོ་ཆལ་དང་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། འདི་ཡོངས་རྫོགས་ རོམ་གིས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལུ་ གཙང་ཆུ་དང་གངས་རི་བཟུམ་གྱི་ རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་རྣམ་ག་ནི་ཡང་མེད། ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་ལྡུམ་ར་ཚུ་གིས་ ས་ཁོངས་ཕྱེད་ཀ་དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ ཞི་བདེ་དང་ལྡན་པའི་སྔོ་ལྗང་གི་ས་གོ་ཚུ་བྱིནམ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཝ་ཊི་ཀེན་ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་མེན་པའི་དཔལ་འབྱོར་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཀེ་ཐོ་ལིག་གི་ཞལ་འདེབས་ པི་ཊར་པེནསི་ཟེར་མི་འདི་དང་ ལྟ་བཤལ་དང་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་གི་འཛུལ་ཞུགས་ དེ་ལས་ འགྲེམས་རྟགས་དང་ཐ་ལ་ཚོང་སྒྱུར་གྱི་འོང་འབབ་ཚུ་ལས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལས་རྩིས་རྐྱབ་ནི་མེད་ དེ་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་དང་ ཞབས་ཏོག་ལུ་གཞི་བཞག་མི་ཅིག་འབདཝ་ལས་ཨིན། ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་གྱིས་ ས་གོ་ཚད་ཅིག་དང་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཅ་ཆས་དང་ཞབས་ཏོག་ག་ར་ ནང་འདྲེན་འབདཝ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་གྱོན་ཆས།'''

ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཀེ་ཐོ་ལིག་སྔར་སྲོལ་ ཕྱི་དར་གྱི་རིག་རྩལ་དང་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ཚུ་ལུ་གཙོ་བོར་བཏོནམ་ཨིན། ཆབ་ཚང་ཚུ་གིས་ ཆབ་ཆས་དང་གྱོན་ཆས་གྱོན་ནི་བརྩིས་ཏེ་ སྔར་སྲོལ་གྱི་དྲུང་ཡིག་གི་གོ་ལ་ཚུ་གྱོནམ་ཨིན། སུའིསི་སྲུང་རྒྱབ་ ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་གྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དམག་མི་ཚུ་གིས་ བཀྱག་ཚ་དྲགས་ཡོད་པའི་ ཕྱི་དར་གྱི་ལུགས་ཀྱི་སྒྲིག་གོ་ཚུ་གྱོནམ་ཨིན།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ལྟ་བཤལ་འདི་ ཝེག་ཊི་ཀེན་གྱི་ རྒྱལ་སྤྱི་ངོ་འབྱོར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ལོ་ཨ་རྟག་ར་ ཨེས་ཊི་བལྟ་བར་ མི་ས་ཡ་གིས་ལྟ་སྐོར་འབདཝ་ཨིན། པི་ཊར་གྱི་བཱ་སི་ལི་ཀ་ ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ སིཀསི་ཊིན་ཡེ་ཤུའི་མཆོད་ཁང་དང་ པེ་པཱལ་གྱི་ལྟདམོ་ལྟ་མི་ཡང་ན་ མི་ཚོགས་ཚུ་གྲལ་གཏོགས་འབད་ནི། སྒྱུ་རྩལ་ རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱིས་ འཛམ་གླིང་མཐའ་འཁོར་ལས་ལྟ་སྐོར་པ་བཀུགཔ་ཨིན།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྩེད་རིགས་ཚུ་ཝེག་ཊི་ཀཱན་གྱི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཡན་ལག་གཙོ་བོ་ཅིག་མེན། ག་དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་ ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་ཁྲོམ་སྡེ་ལུ་ སྤྲོ་བའི་ཟུར་ལཱ་གི་རྐང་རྩེད་སྡེ་ཚན་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ལཱ་གཡོགཔ་དང་སྡོད་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ནང་འཁོད་རྩེད་རིགས་ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ཨིན། ཝེཀ་ཊི་ཀཱན་གྱིས་ ཞི་བདེ་དང་གཅིག་མཐུན་ཡར་རྒྱས་གཏང་ནིའི་ལས་རིམ་བརྒྱུད་དེ་ རྩེད་རིགས་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་ནང་ཡང་ གྲལ་གཏོགས་འབདཝ་ཨིན།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཝེཀ་ཊི་ཀེན་བཞེས་སྒོ་འདི་སོ་སོ་སྦེ་མིན་འདུག། ཁྲོམ་སྡེ་ནང་འཁོད་ལུ་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ ཨི་ཊ་ལི་ཡན་ལས་བརྟེན་པའི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་མང་ཆེ་བ་ཅིག་སྦེ་བྱིནམ་ཨིནམ་དང་ སྡོད་མི་གི་དོན་ལུ་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ གཙུག་སྡེའི་ཐབ་ཚང་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ཡང་ན་ སྒེར་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་བྱིནམ་ཨིན་མས། ལྟོ་ཟ་ནི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དགའ་ཤོས་ཅིག་མེན་ ཨིན་རུང་ མི་དབང་སྐུ་ཆེནམོ་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ ལུགས་མཐུན་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་འོང་།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

བྱིན་ཅན་གྱི་བཞུགས་གནས་མཆོག་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ ༡༨༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་ལམ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ལུ་ གཏན་འཇགས་ཀྱི་ལྟ་རྟོག་པ་ཅིག་ཨིན། འདི་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་དང་ ཞི་བདེ་གི་འབད་བརྩོན་ དེ་ལས་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བར་ན་ བློ་སླབ་ནི་ནང་ གལ་ཆེ་བའི་ལཱ་འགན་འབགཔ་ཨིན། ཝེཀ་ཊི་ཀེན་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤན་ཞུགས་འདི་གཟུགས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོད།

'''མཇུག་དོན།'''

ཝེཀ་ཊི་ཀེན་ཁྲོམ་འདི་ སྦོམ་ཆུང་ཨིན་རུང་ར་ ཆོས་ཀྱི་དབང་ཆ་ ལམ་སྲོལ་དང་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་རྒྱལ་སྤྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན། འདི་གི་བཟོ་བཀོད་མ་འདྲཝ་དང་ སྔར་སྲོལ་རྩ་ཅན་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྱབ་ཚད་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་བ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ སྒྱུར་ནུས་ཅན་ཅིག་ལུ་ གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Vatican&lt;/nowiki&gt; City</text>
      <sha1>68n0iwrd45ne5381vlxxxryikwav8q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8899</id>
    <revision>
      <id>39975</id>
      <parentid>39232</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ། Venezuela]] to [[ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20752" sha1="fhjbjxfcbr8lryxn0juzk4plfyjclzc" xml:space="preserve">[[File:Flag of Venezuela.svg|thumb|298x298px|ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།''' 

ཝེ་ནི་ཛུ་ཝེ་ལ་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱ་ཚད་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༩༡༦༤༤༥ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ གླིང་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་ ༦པ་ཨིན། ཀོ་ལོམ་བི་ཡ་ བར་ཟིལ་དང་ གུའི་ཡ་ན་ དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་བསྡོམས་ཏེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཀེ་རིབ་བི་ཡཱན་ལུ་ཡང་ ལྷོད་ཚུགས་པས། ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གིས་ ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ངོམ་སྟོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཨེན་ཌིས་གངས་རི་ལས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཨེ་མ་ཛོན་ཆར་ལྡན་ནགས་ཚལ་གྱི་ཐང་དང་ མཚོ་འགྲམ་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ཨིན་མས།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་ཚོགས།'''
[[File:Venezuela map 2.svg|thumb|300x300px|ཝེ་ནི་ཛུ་ཝ་ལ་གི་ས་ཁྲ།]]
ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་གཟི་བརྗིད་ཅན་གྱི་ཨེན་ཌིས་གངས་རི་གིས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀ་ར་ཀཱས་འདི་ཨིན། མཱ་རཱ་ཀའེ་བོ་འདི་ ཁྲོམ་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་པ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་སྣུམ་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ལྟེ་བ་ཨིན། གཞན་གལ་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ནང་ བཟོ་གྲྭའི་ལས་སྡེ་ནང་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ ཝེ་ལེན་སི་ཡ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ བར་ཀུའིསི་མི་ཊོ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན།

'''མི་རློབས།'''

ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གི་མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ས་ཡ་ ༣༢ དེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ ཁྲོམ་གྱི་ས་གོ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཀ་ར་ཀཱས་ལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ དཔལ་འབྱོར་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་ ཕྱེ་སྟེ་འགྱོ་མི་གིས་ མི་རློབས་ཀྱི་ མི་རློབས་འདི་ཧ་ཅང་གིས་གཞོནམ་ཨིནམ་དང་ སྐྱེས་ལོ་བར་མ་འདི་ཧ་ལམ་ལོ་ ༢༨ ཨིན།

'''མི་རིགས།'''

ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་འདི་ མི་རློབས་ཀྱི་རིགས་སྣ་མང་གི་ཕ་ཡུལ་ཨིན་མི་ཡང་ ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་གི་མི་ཁུངས་ཚུ་དང་ འདི་གི་གྲངས་སུ་གཙོ་བོ་ ཨིས་པེན་ ཨི་ཊ་ལི་དང་ པོར་ཅུ་གཱལ་གྱི་མི་ཁུངས་ཚུ་ཨིན་མས། ཨེ་མ་ཟོན་བེ་སིན་དང་ ཨེན་ཌིས་གངས་རི་ཚུ་ནང་ རྒྱ་ཁྱབ་འགྱོ་བའི་ ནང་འཁོད་མི་སྡེ་ཚུ་ཡང་ཡོད།

'''ཁ་སྐད།'''

ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གི་གཞུང་འབྲེལ་ཁ་སྐད་འདི་ མི་རློབས་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་སླབ་མི་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་འདི་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁ་སྐད་ ཝེ་ཡུ་དང་ པེམ་མོན་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨེ་མ་ཛཱོན་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ སླབ་ཨིན།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཝེ་ནི་ཟིའུལ་གྱི་བྱུང་རབས་འདི་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་གི་དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་དང་ འབྲེལ་མཐུད་སྦོམ་སྦེ་རང་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༢༡ ལུ་ སི་མཱོན་བོལ་ཝ་རི་གི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་འོག་ལུ་ རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་ནུག། ཝེ་ནི་ཟིའུལ་འདི་སྤྱི་ལོ་ ༡༨༣༠ ལུ་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་མ་འགྱོཝ་ཚུན་ཀོ་ལོམ་བི་ཡ་སྦོམ་གྱི་ཡན་ལག་སྦེ་སྡོད་ཡི། ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གི་རྒྱལ་རབས་ཡོངས་རྫོགས་ནང་ལུ་ སྲིད་དོན་དང་མི་སྡེའི་གདོང་ལེན་ཚུ་འབྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་དོན་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚབས་ཆེན་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་ལུགས་མང་ཤོས་ར་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་གི་ཆོས་ལུགས་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ ནང་པའི་ཆོས་ལུ་བསྒྱུར་མི་དང་ གཡུས་ཁའི་ཆོས་ལུགས་ལུ་ སྦྱང་མི་ཚུ་ཡང་ གྲངས་རློབས་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།

'''གནམ་གཤིས།'''

ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་ལུ་བསིལ་དྲོད་གནས་སྟངས་སྐོར་ཐིག་དང་རློན་གཤེར་མཐོ་དྲགས་དང་དུས་བསྟུན་ཆར་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་འགྲམ་དང་ ས་གཞི་དམའ་ས་ཚུ་ནང་ ལོ་གཅིག་ར་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་མྱོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཨེན་ཌི་ཡན་ལུང་ཕྱོགས་འདི་བསིལ་དྲགས་ཡོད། ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་གི་ས་གཤིས་འདི་ མཐོ་ཚད་དང་འཁྲིལ་ཏེ་འགྱུར་དོ་ཡོདཔ་ད་ གངས་རི་ཚུ་ནང་བསིལ་དྲོད་ཚད་འདི་ དམའ་ས་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ ཧ་ཅང་གིས་དམའ་སུ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་འདི་སྲིད་འཛིན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ གཞུང་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འགོ་འཛིན་ཨིནམ་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་ལམ་ལུགས་འདི་ ད་རེས་ཧུ་གོ་ཅ་ཝེསི་གི་རྗེས་ཤུལ་ལུ་གཞི་བཞག་པའི་ ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཅ་བིས་མོ་གིས་ དབང་སྒྱུར་འབདཝ་ཨིན། ད་ལྟོའི་སྲིད་འཛིན་ ནི་ཀོ་ལཱས་ མ་དོ་རོ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལས་ དབང་ཚད་ནང་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ ཁོ་གིས་ དཔལ་འབྱོར་དང་འགྲོ་བ་མིའི་དབང་ཆའི་གནད་དོན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་འབད་ཡོད་པའི་སྐོར་ལས་ ཉོག་བཤད་ཚུ་ཕོག་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་༢༠༡༨ ལུ་ རྩོད་རྙོག་ཅན་གྱི་ལོག་བཙག་འཐུ་ཡང་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྲིད་དོན་གྱི་མ་བདེཝ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཧྲམ་རྐྱེན་དང་ གོང་ཚད་ཡར་འཕར་མཐོ་དྲགས་ཀྱིས་ སྡུག་བསྔལ་མྱོང་ནུག།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ རྒྱལ་རབས་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ས་སྣུམ་བསགས་བཞག་མི་ལུ་བརྟེན་ཡོདཔ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ བརྒྱ་ཆ་ ༩༥ དེ་ཅིག་ ཕྱིར་ཚོང་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན། འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གི་ནང་ལུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ དེ་ཅིག་ མར་འབབ་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གོང་ཚད་ཡར་འཕར་དང་ དབུལ་ཕོངས་ཁྱབ་སྤེལ་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་གྱི་ཅ་ཆས་ཚུ་མེད་མི་འདི་གིས་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་དཀའ་སྡུག་ཚུ་བཟོ་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ཉེ་བར་མཁོ་བའི་ཅ་ཆས་དང་བཟའ་འཐུང་ སྨན་རིགས་དང་ འཕྲུལ་ཆས་ཚུ་གཙོ་བོ་ར་ རྒྱ་ནག་དང་ཨུ་རུ་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་ ནང་འདྲེན་འབདཝ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ།'''

ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་གྱི་ལམ་སྲོལ་འདི་གཡུས་ཁའི་མི་ ཨཕ་རི་ཀ་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་མི་ཅིག་ཨིན། སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་གིས་ གལ་ཆེ་བའི་ལཱ་འགན་འབག་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ རིགས་ མེ་རེན་གུ་ སཱལ་ས་དང་ ཇོ་རོ་པུ་ ༼ལཱེ་ནོསི་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཞབས་ཁྲ༽ ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་སྦེ་ཡོད། མ་གཞི་ ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་ལུ་ཡང་ རྩོམ་རིག་དང་སྒྱུ་རྩལ། དེ་ལས་ གློག་བརྙན་ཁང་ཚུ་ནང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ཚུ་ ལེ་ཤ་རང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་གྱི་གནས་སྟངས་ཀྱིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ལུ་ བར་ཆད་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལྟ་བཤལ།'''

འཛམ་གླིང་ནང་ བར་ཆད་མེད་པའི་ཆུ་འབབ་མཐོ་ཤོས་ཨིན་མི་ ཨེན་ཇེལ་ཕཱལསི་བརྩིས་ཏེ་ ཝེ་ནི་ཛུ་ལ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་གིས་སྦེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད། མཱར་ག་རི་ཊ་མཚོ་གླིང་འདི་ མཚོ་མཐའི་ས་གནས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གེརེན་ས་བ་ན་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱིས་ སའི་ཆགས་ལུགས་ཡ་མཚན་ཆེ་ཏོག་ཏོ་བྱིན་མས། ཨིན་རུང་ སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ བརྟན་བརྟན་མེདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་མར་ཉམས་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ལྟ་བཤལ་ཚོང་ལས་ལུ་ ཐོ་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ འོས་འབབ་ཚུ་ ཚད་འཛིན་འབད་ཚུགས་ཏེ་འདུག།

'''གྱོན་ཆས།'''

ཝེ་ནི་ཟུ་ལེན་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་གྱིས་ཤན་ཞུགས་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ དེང་སང་གི་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་མཐོངམ་ཨིན། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ ལེན་རོས་ཡང་ན་ ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་ནོར་རྫིཔ་ཚུ་གི་གྱལ་ཁར་ ནོར་རྫིཔ་ལྷམ་གཡུ་པ་ཅན་དང་ཞྭམོ་ལ་སོགས་པའི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེ་བ་ཨིན།

'''རྩེད་རིགས།'''

ཝེ་ནི་ཛུ་ལ་གི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་འདི་ བེསི་བཱོལ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩེད་རིགས་འདི་ནང་ ལིག་རྩེད་དྲག་ཤོས་བེསི་བཱོལ་གྱི་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ལེ་ཤ་ཐོན་ནུག། རྐང་རྩེད་(རྐང་རྩོ)འདི་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ལུ་ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་མི་རྩེད་རིགས་ དྲྭ་རིལ་དང་ལག་རིལ་ དེ་ལས་ མཛོག་ཁྱད་རྩེདམོ་ཚུ་ནང་ མིང་གཏམ་ཅན་སྦེ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་སྣ་ཚོགས་དང་བྲོཝ་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོ་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོད། ཨེ་པཱསི་ འབྲུ་ཐུག་མངར་ཁུར་ནང་རྫས་སྣ་ཚོགས་བླུགས་མི་འདི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། གཞན་ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་བཞེས་སྒོ་གི་གྲངས་སུ་ པེ་བེ་ལཱོན་ཀིརོལོ་ ༼ནོར་ཤ་ཆུམ་ སྲནམ་ཅུམ་དང་པཱལ་ཊེན་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར༽ ཧཱལ་ཀཱསི་ ༼ཊ་མཱལ་དང་ཅོག་འཐད་པ༽ དང་ ཨེམ་པཱ་ན་ཌ་ཚུ་ཨིན།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ལམ།'''

ཝེ་ནི་ཟིའུ་ལ་གི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་འདི་ མེ་རླུང་གི་རྒྱུ་སྟོབས་ཀྱིས་ བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཨུ་རུ་སུ་ རྒྱ་ནག་དང་ཀུ་བཱ་བཟུམ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་མཐུན་འབྲེལ་དམ་ཟབ་སྦེ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནུག། ཡུ་ནའི་ཊེཌ་ ཨིས་ཊེཌས་ དང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་ཤོས་ཀྱི་བར་ན་ སྲིད་དོན་དང་འགྲོ་བ་མིའི་དབང་ཆའི་ཚ་གྱང་ལས་བརྟེན་ ཡུ་ཨེས་དང་གཅིག་ཁའི་མཐུན་ལམ་འདི་ སྟབས་མ་བདེཝ་ཐོན་ཏེ་འདུག། ཝེ་ནི་ཛུ་ལ་ལུ་བཀག་དམ་བཙུགས་ནི།

'''མཇུག་དོན།'''

ཝེ་ནི་ཟིའལ་འདི་རང་བཞིན་འབོལ་དྲགས་ཡོད་པའི་ཁྱད་པར་སྦོམ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན།

ཐོན་སྐྱེད་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྔར་སྲོལ་ཕྱུགཔོ། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལུ་ མི་སེར་གྱི་མི་ཚེ་ལུ་གནོད་པའི་ སྲིད་དོན་དང་མི་སྡེ། དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོན་ཏེ་འདུག། དཀའ་ངལ་ཚུ་ལེ་ཤ་བྱུང་སྟེ་ར་འབད་རུང་ ཝེ་ནི་ཟུ་ལ་གི་གནས་སྟངས་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཚུགས་པའི་ནུས་ཤུགས་དང་ རང་བཞིན་དང་མི་སྟོབས་ཀྱི་འོས་འབབ་ཀྱིས་ མ་འོངས་པ་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Venezuela&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>fhjbjxfcbr8lryxn0juzk4plfyjclzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཛམ་བི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8900</id>
    <revision>
      <id>39976</id>
      <parentid>39237</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཛམ་བི་ཡ། Zambia]] to [[ཛམ་བི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20120" sha1="3x8t1nnxl5ns4wxfwe8f0k0laabwyi6" xml:space="preserve">'''ས་ཁོངས་དང་སྦོམ་ཚད།'''[[File:Flag of Zambia.svg|thumb|293x293px|ཛམ་བི་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།]]
ཟམ་བི་ཡ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཧ་ལམ་གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༧༥༢༦༡༨ ཁྱབ་ ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཊཱན་ཟ་ནི་ཡ་དང་ ཌི་མོ་ཀེརེཀ་རི་ཊིག་རི་པབ་ལིཀ་གི་ ཀོང་གོ་ (Democratic Republic of Congo)  ཨེང་གོ་ལ་ ན་མི་བཱ་དང་ བོཊས་ན་ཝི་་ (Botswana)  དང་ ཛིམ་བཱ་བེ་དང་ མོ་ཟམ་བིག་ (Mozambique) དེ་ལས་ མལ་ཝའི་ཚུ་ བརྩིས་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱད་དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་བསྡོམས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''ལུ་ས་ཀ། ཛམ་བི་ཡ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ།'''
[[File:Zambia Base Map.png|thumb|288x288px]]
ལུ་ས་ཀ་འདི་ ཛམ་བི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་འདི་ བདག་སྐྱོང་ དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བརྡ་དོན་སྤྲོད་ལེན་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༤༡༨ དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་ ཚོགས་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ངོ་མ་ལུ་ གཡུས་ཚན་ཅིག་ཨིན་མི་ ལུ་ས་ཀ་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༠༥ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ས་གནས་ལྟེ་བ་དང་ རེ་ལི་ལམ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་འགྱུར་ནུག། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༢ ལུ་ ལུ་ས་ཀ་གི་ མི་རློབས་ས་ཡ་༣.༣ ལས་བརྒལ་ཏེ་ ཛམ་བི་ཡ་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་གིས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ (Roman Catholicism) དང་ (Protestant) ཆོས་ལུགས་ཚུ་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལག་ལེན་ཚུ་ དབང་ཤུགས་ ཆེཝ་སྦེ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

ཨིང་ལིཤ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་ད་ ཉན་ཇ་དང་ བེམ་བ་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ Zambian ཚུ་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་གྱོནམ་ཨིན་རུང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ རང་ལུགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཚུ་ཐོནམ་ཨིན་མས།

ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ སྤྱི་ལོ་༡༩༦༦ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཛམ་བི་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་རྩིས་ཏེ་ ཤེས་རིག་གཙུག་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། བདག་སྐྱོང་ཐད་ལུ་ ལུ་ས་ཀ་འདི་ རྫོང་ཁག་བདུན་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ ཛམ་བི་ཡ་གི་ དམངས་གཙོའི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འོག་ལུ་ ལུ་ས་ཀ་ ཁྲོམ་སྡེ་ ཚོགས་སྡེ་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན་མས། བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ བཟོ་བསྐྲུན་དང་ ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བཟོ་བསྐྲུན་ཚུ་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ ལཱ་འབད་མི་མང་ཤོས་ཅིག་རང་ ལཱ་གཡོག་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''མི་རློབས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ ཛམ་བི་ཡ་གི་ཕོ་ཚོད་དཔག་མི་གི་མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་ ༢༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ན་གཞོན་གཞོནམ་གྱི་ མི་ རློབས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྐྱེས་ལོ་བར་མ་འདི་ ཧ་ལམ་ལོ་༡༧ འབད་མི་ཨིན་མས། མི་རློབས་ཡར་འཕར་འདི་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ར་ཡོདཔ་དང་ གྲོང་གསེབ་ ལས་ཁྲོམ་ཁར་གནས་སྤོ་འགྱོ་ནི་འདི་ཡར་སེང་འགྱོ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''མི་རིགས།'''

ཛམ་བི་ཡ་འདི་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་ ༧༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་ཡོདཔ་ད་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཨཕ་རི་ཀཱན་གནགཔོ་ཚུ་གིས་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཡུ་རོབ་པེན་དང་ ཨེ་ཤི་ཡཱན་གྱི་ མི་རིགས་ ཨ་ཙི་ཉུང་སུ་ཡོདཔ་ད་  གཙོ་བོ་ཁྲོམ་གྱི་ལྟེ་བ་ཚུ་ནང་ཡོད་པའི་ མི་རྒྱུད་སླ་བསྲེ་སྟེ་ཡོད་མི་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན་མས།

'''སྐད་ཡིག།'''

གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ ཨིང་སྐད་ཨིནམ་ད་ འདི་ཤེས་རིག་བདག་སྐྱོང་དང་བརྡ་བརྒྱུད་ནང་ལས་ཕར་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་ ཀྱི་ཁ་སྐད་ བེམ་བ་ ན་ཡ་ཇ་ ཏོང་ག་དང་ ལོ་ཟི་ཚུ་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཉིན་བསྟར་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་ནང་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཛམ་བི་ཡ་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༢༤ ལུ་ བིརི་ཊིཤ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་འོག་ལས་ རང་དབང་རང་བཙན་ཐོབ་ནུག། ཀེ་ནེཊ་ཀཱཝ་ཊ་ (Kenneth Kaunda) འདི་ སྲིད་འཛིན་ དང་པ་ཐོབ་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་དུས་དེ་ལས་ཚུར་ འབྲེལ་བའི་སྲིད་དོན་གྱི་རྒྱུན་བརྟན་ ལོངས་སྤྱོད་ནི་ འགོ་སྐབས་འཐོབ་ནུག། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ཆོས་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་ནང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༨༥ ལྷགཔ་ཅིག་གིས་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་དང་ཧིན་དུ་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་གཡུས་ཁའི་ཡིད་ཆེས་ཚུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་ དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ཁྲོམ་ཚོགས།'''

ལུ་ས་ཀ་ལས་བརྒལ་ཏེ་ ཁྲོམ་སྡེ་གཙོ་བོ་གཞན་ ནོལ་ལ་ (Ndola)  ཝེ་ཀིཊ་ (Kitwe) དང་ ལི་ཝིན་ཨིས་ཊོན་ (Livingstone)  ཚུ་ཨིན། ཀོ་པར་བེལཊ་ (Copperbelt)  ལུང་ཕྱོགས་དང་ ཀིཊ་ཝི་དང་ ནོནཌ་ལ་བཟུམ་མའི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ ས་གཏེར་བཏོན་ནི་གི་དོན་ལུ་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན་ རུང་ ལི་ཝིན་ཨིས་ཊོན་འདི་ བིཀ་ཊོ་རི་ཡ་ཕཱལསི་ (Victoria Falls) གི་སྦོ་ལོགས་ཁར་ ལྟ་བཤལ་གྱི་དོན་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།

'''ས་གཤིས་གནས་སྟངས།'''

ཛམ་བི་ཡ་ལུ་ ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་དུས་རིམ་འདི་ ཟླཝ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་བཞི་པ་ཚུན། སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་གི་དུས་རིམ་འདི་ ཟླཝ་ལྔ་པ་ལས་བརྒྱད་པ་ཚུན། དེ་ལན་ དྲོད་ཚ་ཤོས་ཀྱི་དུས་རིམ་འདི་ ཟླཝ་དགུ་པ་ལས་བཅུ་པ་ཚུན། ཆར་རྐྱབ་ནི་དང་བསིལ་དྲོད་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་དང་མཐོ་ཚད་དང་འཁྲིལ་ ཁྱད་པར་ཞུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''སྲིད་དོན་རིམ་ལུགས་དང་ གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཛམ་བི་ཡ་འདི་ སྲིད་དོན་མང་ཚོགས་པའི་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་གི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་གི་འགོ་འཛིན་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་འདི་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་པ་ཨིནམ་ལས་ བཙག་འཐུ་ཚུ་ ལོ་ལྔ་གི་བར་ན་ཚར་ རེ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''སའི་ཆགས་ཚུལ།'''

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ས་ཐང་མཐོ་ཤོས་ཅིག་གུར་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཛམ་བེ་ཟི་དང་ལུའུ་གཱ་བ་བཟུམ་མའི་གཙང་ཆུ་ཚུ་གི་བསྣོལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། འདི་གིས་ སའི་ཐང་དང་ སྤོ་ཏོ་ དེ་ལས་ཆུ་ཞིང་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ སའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་རྣམ་པ་སྟོནམ་ཨིན་མས། ཛམ་བི་ཡ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཕྱུགཔོ་ ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ཀ་ལེ་ཤ་གི་ས་གོ་ཨིན་མས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཛམ་བི་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ས་གཏེར་དང་ དམིགས་བསལ་གྱི་ ཟངས་ལས་བརྟེན་ཨིནམ་ལས་ དེ་གིས་ ཕྱིར་ཚོང་གི་འོང་འབབ་ བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ ལྷགཔ་ཅིག་བཟོཝ་ཨིན་མས། ཕྱིར་ཚོང་གཞན་མི་ཡང་ ལྕགས་རྫས་ ཏམ་ཁུ་དང་ཀ་བལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། ནང་འདྲེན་ནང་ལུ་ གཙོ་བོ་ ར་ འཕྲུལ་ཆས་ སྣུམ་དང་ བཟའ་ཆས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༤ ལུ་ཛམ་བི་ཡ་གི་ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ ༣༠ དེ་ཅིག་གིས་སྔོན་རྩིས་བཏོན་ཡོདཔ་ད་ འདི་དང་གཅིག་ཁར་ སོ་ནམ་དང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་གིས་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ གྲོགས་ རམ་འབདཝ་ཨིན་མས།

'''ལམ་སྲོལ།'''

ཛམ་བི་ཡ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ སྣ་ཚོགས་ཨིནམ་དང་དེའི་མི་རིགས་སྡེ་ཚན་ལེ་ཤ་བསམ་ཞིབ་འབདཝ་ཨིན་མས། སྔར་སྲོལ་གྱི་ཞབས་ཁྲ་དང་ སྙན་ཆ་ཚུ་དང་ རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ལས་རིམ་ ཀུ་འུ་བ་ལ་ (Kuomboka)  དང་ ཨེན་སི་ཝ་ལ་ (Nc'wala) ཚུ་ རྒྱ་ཆེ་དྲགས་སྦེ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ལག་བཟོ་ སྲུང་གཏང་ནི་དང་གཏམ་རྒྱུད་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ མི་ཚེ་གི་ཆ་ཤས་ གཙོ་བོ་ ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལྟ་བཤལ།'''

ཛམ་བི་ཡ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་དང་རི་དྭགས་སེམས་ཅན་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། འཛམ་གླིང་ནང་ ཝིག་ཊོ་རི་ཡ་ཆུ་རུད་འདི་ ཡིད་འཕྲོག་ཚུགས་མི་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས། ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཝང་ག་བ་ (Luangwa) དང་ ཀཱ་ཕུ་ (Kafue) བཟུམ་མའི་རྒྱལ་ཡོངས་ གླིང་ག་ཚུ་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་གནས་རིམ་ཅན་གྱི་ས་ཕ་རི་དང་བྱ་བལྟ་ནི་ཚུ་བྱིནམ་ཨིན་མས།

'''གྱོན་ཆས།'''

སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ ཨམ་སྲུ་ཚུ་གིས་གྱོན་མི་ ཅིཏ་ཏེནསི་ (chitenges)  ཚུ་ཨིན་མས། དེང་སང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུགས་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ ཚུ་ནང་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་འདུག། སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ རྟེན་འབྲེལ་དང་དུས་སྟོན་ ཚུ་ནང་གྱོནམ་ཨིན་མས།

'''རྩེད་རིགས།'''

རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེདམོ་ཨིན་མས། ཛམ་བི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་སྡེ་ཚན་ཅི་པོ་པོ་ལོ་ལོ་ (Chipolopolo) གིས་ ༢༠༡༢ ལུ་ཨཕ་རི་ཀ་ རྒྱལ་ཡོངས་རྒྱལ་རྟགས་འདི་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ནུག། ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་རྩེད་རིགས་གཞན་ལུས་རྩལ་ མཛོག་ཁྱད་དང་རག་བི་ཚུ་ཨིན་མས།

'''བཞེས་སྒོ།'''

ཛམ་བི་ཡ་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ ཨིས་ཤི་མ་ ('''nshima)''' ལུ་གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གེ་ཟའི་ཐུགཔ་  ཚོད་བསྲེ་ ཉ་དང་ཤ་ཚུ་ཡང་ བཞེས་སྒོ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མས།  ས་གནས་ཀྱི་བཞེས་སྒོ་ ཞིམ་ཤོས་ཚུ་ཡང་ ཉ་སྐམ་ སྲནམ་ཅུམ་དང་ ཕྱེམ་ལ་འབུཔ་ཚུ་ཨིན་མས། 

'''ཕྱི་འབྲེལ།'''

ཛམ་བི་ཡ་གིས་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཞི་བདེ་ཅན་གྱི་མཐུན་ལམ་ཚུ་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་མ་ཚད་ རྒྱལ་སྤྱི་ཚོགས་ ཨཕ་རི་ཀཱན་གཅིག་ བསྡོམས་ཚོགས་པ་དང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡང་ཨིན་མས། འདི་གིས་ལུང་ ཕྱོགས་མཉམ་འབྲེལ་དང་ཞི་བདེ་བཞག་ནིའི་ དོན་ལུ་རྒྱབ་ སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་མས།

'''མཇུག་དོན།'''

ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ར་ཡོདཔ་དང་ སྤུས་ཚད་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ ཨིན་མས། ཛམ་བི་ཡ་འདི་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཡོངས་ གྲགས་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ མ་འོངས་གོང་འཕེལ་དང་ཡར་རྒྱས་གྱི་དོན་ལུ་ གོ་སྐབས་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zambia&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Lusaka&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>3x8t1nnxl5ns4wxfwe8f0k0laabwyi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཟིམ་བབ་ཝེ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8901</id>
    <revision>
      <id>39977</id>
      <parentid>39238</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཟིམ་བབ་ཝེ། Zimbabwe]] to [[ཟིམ་བབ་ཝེ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19635" sha1="03dvjbh4xaf5oq2jm3gax8shbzj48el" xml:space="preserve">'''ས་ཁོངས་དང་སྦོམ་ཚད།'''
[[File:Flag of Zimbabwe.svg|thumb|353x353px|ཟིམ་བབ་ཝེ་གི་རྒྱལ་དར།]]
ཟིམ་བབ་ཝེ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་ ས་མཚམས་ནང་ཚུད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཧ་ལམ་གྲུ་བཞི་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༣༩༠༧༥༧ཁྱབ་སྟེ་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ ས་མཚམས་ཡང་ ཛམ་བི་ཡ་ (Zambia) དང་ མོ་ཟམ་བིག་ (Mozambique) དེ་ལས་ ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ་དང་ བོཊས་ན་ (Botswana ) ཚུ་དང་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེ་དྲགས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ སཱ་བཱ་ནཱ་དང་ གངས་རི་ དེ་ལས་གཙང་ཆུ་ ཟམ་བི་ཛི་དང་ ལིམ་པོ་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། 

'''ཧཱ་རཱ་རེ། Harare. The Capital City of Zimbabwe.'''
[[File:Zimbabwe Base Map.png|thumb|363x363px|ཟིམ་བབ་ཝི་གི་ས་ཁྲ།]]
ཧཱ་རཱ་རེ་འདི་ ཟིམ་བབ་ཝེ་གི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་སྡེ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། འདི་གིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་ དཔལ་འབྱོར་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ ལྟེ་བ་སྦེ་ ཕྱག་ལཱ་མཛད་ས་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ མཐོ་ཚད་མི་ཀྲར་༡༤༨༣ ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གི་ས་སྒོ་འདི་ ཀི་ལོ་མི་ཀྲར་༩༦༠.༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་༡༨༩༠ལུ་ (British South Africa) ལས་སྡེ་གིས་ (Fort Salisbury) ཟེར་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༢ སྤྱི་ཟླ་༤པའི་སྤྱི་ཚེས་༡༨ལུ་ ཛིམ་བཱ་བཱབ་བི་ རང་དབང་ཐོབ་པའི་ལོ་འཁོར་གཉིས་པ་དུས་སྟོན་བརྩི་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལས་ མིང་འདི་ (Harare) ཟེར་བཏགས་ ཡོདཔ་ ཨིན། སྤྱི་ལོ་༢༠༢༢ ལུ་ ཧ་རཱ་རི་གི་མི་རློབས་འདི་ ས་ཡ་༢.༤ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

མང་ཆེ་བ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཨེང་ལི་ཀཱན་ ཀེ་ཐོ་ལིག་ དེ་ལས་ པེན་ཊི་ཀོསི་ཊལ་ཆོས་ལུགས་  ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་གིས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ ཡིད་ཆེས་ ཚུ་ཡང་ ངོས་ལེན་འབདཝ་ཨིན་མས། ཨིང་སྐད་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཨིན་རུང་ ཤོ་ན་དང་ ནེ་ཌེ་བེ་ལི་གཉིས་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རང་ལུགས་ཀྱི་ གྱོན་ཆས་འདི་ དཀོན་དྲགས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ནང་  ཟིམ་བབ་ཝེ་གི་ ཤེས་རིག་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཟིམ་བབ་ཝེ་གི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་གི་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

བདག་སྐྱོང་ཐད་ལུ་ ཁྲོམ་ཟུར་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ཧ་རཱ་རི་ཁྲོམ་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གི་འོག་ལུ་ ཚུདཔ་ཨིནམ་དང་ ཁྲོམ་དཔོན་ ཚོགས་སྡེ་གི་ སྲིད་དོན་ ལམ་ལུགས་ ཡོདཔ་ཨིན་མས། བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ཡང་ ཏམ་ཁུ་བཟོ་གྲྭ་དང་ བགོ་ལ་ དེ་ལས་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་ཨིན་པས།  དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་ཡོད་རུང་ མི་སེར་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ལས་སྡེ་དང་ ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ གཞུང་གི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ནང་ ལཱ་གཡོག་ཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''མི་རློབས།'''

ཟིམ་བབ་ཝེ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༡༦ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ཕོ་ཚོད་དཔག་སྟེ་འདུག། ཁྲོམ་ཚུ་ནང་ ཁྲོམ་ཆེན་ཚུ་ནང་འཕེལ་ཏེ་ར་འགྱོ་རུང་ མི་རློབས་འདི་ ན་གཞོན་ཨིནམ་དང་ སྐྱེས་ལོ་ཕྱེད་ཀ་དེ་ཅིག་ ལོ་༢༠་ན་ཚོད་ནང་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ གྲོང་གསེབ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ཨིན་མས།

'''མི་རིགས།'''

ཟིམ་བབ་ཝེ་གི་མི་མང་ཤོས་ར་ ཨཕ་རི་ཀཱན་གྱི་བན་ཊུ་ (Bantu) གི་རིགས་རྒྱུད་ཨིནམ་དང་ ངོ་མ་འདི་ ཤོ་ན་དང་ནདི་བི་ལི་ (Ndebele)  གི་མི་རིགས་ སྡེ་ཚན་ ཚུ་ལས་ཨིན་མས། མི་རིགས་ཉུང་ཤོས་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ དེ་ཡང་ ཡུ་རོབ་པེན་ དང་ ཨེ་ཤི་ཡཱན་ཚུ་ སྔར་སྲོལ་སླ་བསྲེ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཚུ་ཨིན་མས།

'''སྐད་ཡིག།'''

ཟིམ་བབ་ཝེ་གིས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་ ༡༦ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་སླབ་མི་ཁ་སྐད་འདི་ ཤོ་ན་ དང་ནཌ་བི་ལི་ དེ་ལས་ ཨིང་ལིཤ་ཨིནམ་དང་ ཨིང་ལིཤ་འདི་ གཞུང་དང་ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་ཨིན་མས།

'''འབྱུང་རབས།'''

ཟིམ་བབ་ཝེ་ལུ་ རྒྱལ་རབས་བཟང་པོ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ད་ དུས་རབས་ ༡༡པ་ལས་ ༡༥པའི་སྐབས་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཤུགས་དང་སྟོབས་ཤུགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བིརི་ཊིཤ་གིས་དབང་སྟེ་ལྷོ་ཕྱོགས་རོཌ་སི་ཡ་ (Southern Rhodesia) ཟེར་མིང་བཏགས་ནུག། རོ་བརཊ་མུ་གཱ་བི་ (Robert Mugabe)  གི་ དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་འོག་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ལུ་རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ཡང་ མིང་སོར་ཏེ་ཛིམ་བེ་ཝི་ཟེར་བཏགས་ནུག། 

'''ཆོས་ལུགས།''' 

ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༨༠ ལྷག་ཙམ་ཅིག་གི་ ཆོས་ལུགས་འདི་འབདཝ་ཨིན་མས། ཨཕ་རི་ཀཱན་གྱི་སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་ཡང་ ད་ལྟོ་ཡང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་ གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་ རྐྱབ་སྟེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཆོས་ལུགས་གཞན་ ཨིས་ལམ་དང་ ཡིད་ཆེས་ཡོད་མི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ཨ་ཙི་རེ་འབད་སྲོལ་ཡོདཔ་འབད་ཨིན་མས། 

'''ཁྲོམ་སྡེ།  '''

ཧཱ་རཱ་རེ་ལས་གཞན་ ཁྲོམ་སྡེ་གཙོ་བོ་ཡང་ བུ་ལ་ཝ་ལོ་ (Bulawayo) མུ་ཏ་རེ་ (Mutare) གུ་རུ་རེ་ དང་ མསི་ཝིན་གོ་ (Masvingo) ཚུ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་ཚུ་ཚོང་རིག་དང་ལམ་སྲོལ་དེ་ལན་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་གི་ལྟེ་བ་ཨིན་མས།

'''གནམ་གཤིས་གནས་སྟངས།''' 

ཟིམ་བབ་ཝེ་གིས་ ས་དྲོད་གནས་ཚད་ འདི་རན་ཏོག་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱི་ཟླ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས་གསུམ་པ་ཚུན་ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་དུས་ཚོད་དང་ སྤྱི་ཟླ་བཞི་པ་ལས་ བཅུ་པ་ཚུན་ གནམ་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཨིན་མས། དྲོད་ཤུགས་འདི་མཐོ་ཚད་དང་བསྟུན་ཏེ་ཁྱད་པར་ཞུགསཔ་ཨིནམ་ད་  རི་ཁ་མཐོ་སར་འདི་ ཐང་དམའ་སར་ལས་ བསིལ་ཏོང་ཏོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''སྲིད་དོན་རིམ་ལུགས་དང་ གཞུང་སྐྱོང་།''' 

ཟིམ་བབ་ཝེ་འདི་སྲིད་འཛིན་གྱི་མི་སེར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས། སྲིད་འཛིན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་རའི་འགོ་འཛིན་སྦེ་ཕྱག་ཞུཝ་ཨིན་མས། སྲིད་དོན་གྱི་ ལམ་ལུགས་ནང་ལུ་ སྤྱི་ཚོགས་ནང་ ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཤོང་པའི་འཐུས་མི་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན་མས། 

'''སའི་ཆགས་ཚུལ།'''

ས་ཆ་རིག་པ་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཟིམ་བབ་ཝེ་ལུ་ སའི་ཆགས་ཚུལ་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ཤར་ཁ་ཐུག་གངས་རི་དང་ སྦུག་ནང་རི་ཐང་དེ་ལན་ ནུབ་དང་ ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ རྩྭ་ཐང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ གཟར་ཆུ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཝིག་ཊོ་རི་ཡ་གཟར་ཆུ་ (Victoria Falls)  དང་ ཟིམ་བབ་ཝི་རི་ཊི་ཡ་གི་གྱང་ཁོག་སྦོམ་ཚུ་གིས་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཟིམ་བབས་བི་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ གཙོ་བོ་ར་སོ་ནམ་དང་ས་གཏེར་ དེ་ལས་ཞབས་ཏོག་ལུ་བརྟེནམ་ཨིན་མས། ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་འདི་ཏམ་ཁུ་ གསེར་ གསེར་ པེ་ལེཊ་ནུམ་དང་ རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ཚུ་ཨིན་མས། ནང་འདྲེན་མང་ཆེ་བ་ཅིག་ས་སྣུམ་འཕྲུལ་ཆས་དང་ བཞེས་སྒོའི་ཐོན་དངོས་ཚུ་ཨིན་མས། ཟིམ་བབ་ཝེ་གི་ ནང་འཁོད་ ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཡུདཔ་ཅིག་ཌོ་ལར་ཐེར་འབུམ་ ༢༨ ཨིན་པས། དཔལ་འབྱོར་ལུ་གདོང་ལེན་ཡང་ འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གོང་ཡར་འཕར་དང་ དངུལ་ བརྟན་པ་མེདཔ་ དེ་ལན་ གཡོག་མེད་ མཐོ་དྲགས་ཚུ་གི་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

'''ལམ་སྲོལ།'''

ཟིམ་བབས་ཝེ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཕྱུགཔོ་དང་སྣ་ཚོགས་ཨིནམ་དང་འདི་གི་སྔར་སྲོལ་གྱི་མི་རིགས་དཔེ་སྟོནམ་ཨིན་མས། སྔར་སྲོལ་གྱི་སྙན་ཆ་ ཞབས་ཁྲ་དང་ སྲུང་གཏང་ནི་འདི་ ཁག་ཆེཝ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཨེམ་བི་ར་ ཨམ་མཐེ་བོང་པི་ཡ་ནོ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྙན་ཆ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན་མས།

'''ལྟ་བཤལ།'''

བིཀ་ཊོ་རི་ཡ་ཕཱལསི་ (Victoria Falls) དང་ཧཝན་ཇི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ (Hwange National Park) དེ་ལན་ ཤར་ཕྱོགས་ས་ཁ་མཐོ་ས་ཚུ་གི་འབད་ ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ གདོང་ལེན་འབྱུང་དེ་འབད་རུང་ རི་དྭགས་སེམས་ཅན་གྱི་འགྲོ་འགྲུལ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ས་གོ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་སྤྱི་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ལེ་ཤ་ འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''གྱོན་ཆས།'''

སྔར་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་ཀྱི་གྲངས་སུ་ ཚོན་ཁྲ་ཅན་གྱི་ཐགས་རས་ཚུ་ ཚར་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ དུས་སྟོན་དང་རྟེན་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་གྱི་གྱོན་ཆས་འདི་ཁྱབ་ཆེ་བ་འབད་ གྱོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།།

'''རྩེད་རིགས།'''

ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་འདི་ རྐང་རྩེད་ གཡུག་རིལ་ རག་བི་དང་ ལུས་རྩལ་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། ཟིམ་བབ་བི་གིས་ རྩལ་རྐྱབ་ནི་དང་གཡུག་རིལ་ནང་ དྲག་རིམ་ཅན་གྱི་ལུས་རྩལ་པ་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ ཨ་རྟག་ར་དོ་འགྲན་འབདཝ་ཨིན་མས།

'''བཞེས་སྒོ།''' 

ཟིམ་བབ་བ་ཝིན་གྱི་བཞེས་སྒོ་ནང་ གེ་ཟ་གི་བཞེས་སྒོ་ (sadza)   ཤ་ཐུག་དང་ ཚོད་བསྲེ་གི་ རིགས་ཚུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་དང་ བཟའ་ཚང་འཛོམས་འདུ་གི་ ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་མས།

'''ཕྱི་འབྲེལ་མཐུན་ཚོགས།'''

ཟིམ་བེབས་ཝེ་་གིས་ ཨཕ་རི་ཀ་ ཨེ་ཤི་ཡ་ ཡུ་རོབ་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཐུན་ལམ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབདཝ་ཨིན་མས། ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་འདི་ སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་ར་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ རྒྱལ་སྤྱི་གནས་ཚད་འདི་ ཆོག་གྲོལ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་དབང་ཆའི་ཚ་གྱང་ཚུ་གིས་ གནོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མཇུག་དོན།'''

མཇུག་བསྡུ་བ་ཅིན་ ཟིམ་བབ་ཝི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་ཆ་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཡང་ཨིནམ་ལས་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆགས་ལུགས་ཚུ་ འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཁར་ རེ་བ་བསྐྱེད་ཚུགས་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་མས།

'''རྒྱབ་རྟེན་ཐོ།'''

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zimbabwe&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Harare&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>03dvjbh4xaf5oq2jm3gax8shbzj48el</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8920</id>
    <revision>
      <id>39934</id>
      <parentid>39296</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ། Burkina Faso]] to [[བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31498" sha1="bfgrylb1jxkn9mnudkbp1mjj3z96ay1" xml:space="preserve">[[File:Flag of Burkina Faso.svg|thumb|318x318px|བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོའི་རྒྱལ་དར།]]
'''སའི་རྒྱ་ཚད་ ཆགས་ཡུལ་དང་ གནམ་གཤིས།'''
བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༢༧༤,༢༠༠ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ བྱང་དང་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ མཱ་ལི་དང་ བྱང་ཤར་ལུ་ ནཱའི་ཇཱ་ ཤར་ལྷོ་ལུ་ བྷེ་ནིན་ དེ་ལས་ ལྷོ་ལུ་ ཊོ་གྷོ་དང་ གྷ་ན་ དེ་ལས་ ཀོཊ་ཌི་ཝ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གིས་ མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། བདག་སྐྱོང་གི་ཐད་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་༡༣ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་ཡང་ དོ་རུང་ མངའ་སྡེ་༤༥ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་འདི་ཚུ་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་ཕྱིར་སྤེལ་འབད་ནི་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ལས་དོན་ཚུ་དོན་སྨིན་ཅན་སྦེ་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་འདི་ མང་ཤོས་རང་ ཐང་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དཔྱ་སྙོམས་ལུ་ མཚོ་ཁ་ལས་མཐོ་ཚད་ མི་ཊར་༥༠༠ དེམ་ཅིག་ཡོད་པའི་ ལ་ཐང་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གུ་ གངས་རི་ཡང་ རེ་རེ་གཉིས་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་༧༤༧ འབད་མི་ ཊེ་ན་ཀོ་རུ་གངས་རི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་གངས་རི་མཐོ་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཨིན། གནམ་གཤིས་འདི་ ཊོ་པི་ཀཱལ་ ཟེར་བའི་གནམ་གཤིས་ཨིནམ་ལས་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་དུས་ཚོད་དང་ རློན་གཤེར་དང་སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཚུ་ སོ་སོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཆརཔ་རྐྱབ་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་དང་༦ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༩ པ་ཚུན་ཚོད་ཨིན། དེ་ལས་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་སྦེ་སྡོད་པའི་དུས་ལུ་ ས་ཧ་རའི་བྱེ་ཐང་ལས་ ཚ་དྲོད་ཅན་དང་ཐལཝ་ཡོད་པའི་རླུང་མ་འཕུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱིར་བཏང་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ས་ཁོངས་ཚུ་ སཱ་ཧེལ་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ས་སྐམ་རྡོ་སྐམ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ཆརཔ་མང་སུ་སྦེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཚ་དྲོད་ཅན་དང་རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།
[[File:Map of Burkina Faso (2025).jpg|thumb|300x300px|བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོའི་ས་ཁྲ།]]
'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།''' 

བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་ལུ་མི་རློབས་ས་ཡ་༢༡.༩ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་༦༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༥༤ དེམ་ཅིག་ མོ་སི་ཟེར་བའི་མི་རིགས་འདི་ཨིནམ་ལས་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་ཨིན། སྔོན་དང་ཕུ་ལས་ར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ག་ར་ མི་རིགས་འདི་གི་ འབད་ཐངས་བཅའ་ཐངས་ཀྱི་དབང་ལུ་ཐལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གལ་ཅན་གྱི་མི་རིགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ ནོར་དང་ལུག་འཚོ་སྟེ་སྡོད་མི་ ཕུ་ལ་ནི་ཟེར་བའི་མི་རིགས་དང་ དེ་བཟུམ་སྦེ་ ལག་བཟོ་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ གུ་རུན་སི་ ཟེར་བའི་མི་རིགས་འདི་ཨིན། དེ་གུ་ བི་ས་དང་ གོར་མ་ ཟེར་བའི་མི་རིགས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། སྡེ་ཚན་འདི་ཚུ་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཞུང་འབྲེལ་དང་ཤེས་རིག་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོད་པའི་ གཞུང་འབྲེལ་ཁ་སྐད་ ཕྲེནཆ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

མི་རིགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ མི་སྡེ་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཡང་ ལྷམ་པ་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་རེ་རེ་གིས་ ཁོང་རའི་ལམ་སྲོལ་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ གོ་ལ་དང་དུས་སྟོན་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་མི་སེར་ཚུ་གི་སེམས་ཁར་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་ཀྱི་ཚོར་བ་འདི་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ མི་སྡེའི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ བྱུང་རབས་ དེ་ལས་ མི་རིགས་ཚུའི་ནང་འཁོད་མཉམ་འབྲེལ་འབད་ཐངས་ཚུ་གིས་ཐོག་ལས་ ཚོར་བ་འདི་གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས།'''

བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་སྐྱོང་བའི་གཞུང་གཅིག་རྐྱངམ་གཅིག་ཡོད་པའི་ མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༩༩༡ ལུ་ ཆ་འཇོག་འབད་ཡོད་པའི་ རྩ་ཁྲིམས་འདི་ལུ་ གཞི་བཞག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་སེར་གྱིས་ཚོགས་རྒྱན་བཙུགས་ཏེ་ ལོ་༥ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ དམག་སྡེའི་དམག་སྤྱི་ཡང་ཨིན། སྲིད་འཛིན་ལུ་ བློན་ཆེན་བསྐོ་བཞག་འབད་ནི་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ འཛིན་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་འཛིན་གྱིས་བསྐོ་བཞག་འབད་བའི་བློན་ཆེན་འདི་གིས་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིདཔ་གི་འགན་ཁུར་འབག་སྟེ་ ཉིན་བསྟར་གྱི་བདག་སྐྱོང་གི་ལཱ་ཚུ་འབདཝ་ཨིན།

ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་ནང་ ཚོགས་ཁང་གཅིག་རྐྱངམ་གཅིག་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གི་ཚོགས་ཁང་འདི་ཨིན། ཚོགས་ཁང་འདི་གི་འཐུས་མི་ཚུ་ ལོ་༥ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཚོགས་ཁང་འདི་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་དང་འཆར་དངུལ་ཚུ་ཆ་འཇོག་འབད་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེའི་དབང་ཚད་ལུ་དགག་བཤེར་ཡང་འབདཝ་ཨིན། དེ་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ རང་དབང་ཅན་ཨིནམ་དང་ མངོན་མཐོ་ཁྲིམས་འདུན་དེ་ ཁྲིམས་འདུན་མཐོ་ཤོས་ཨིན། འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་ལུ་ བཙན་དབང་གཞུང་བཟུང་དང་ ས་ཧཱིལ་ལུ་ཡོད་པའི་གཡིབ་དམག་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་སྲུང་གི་དཀའ་ངལ་ ལ་སོགས་པའི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་ལས་ གཞུང་སྐྱོང་གི་གཞི་བཀོད་ལུ་ ཐོ་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་ཆོས་ལུགས།'''

བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་ལུ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཐོང་སྣང་ཡང་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་འདི་ མི་སྡེའི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་རོལ་དབྱངས་ བཱ་ལ་ཕོན་དང་ བང་རྔ་ དེ་ལས་ ཀོ་ར་ཚུ་ མཛད་སྒོ་དང་དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀའི་གློག་བརྙན་དང་རྒྱང་མཐོང་དུས་སྟོན་ ཨའུ་ག་ཌོ་གུ་ཟེར་མི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་གཙོ་ཅན་འདི་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སའི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན།

ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་འདི་ ཆོས་ལུགས་ལེ་ཤ་དར་སའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༦༤ དེམ་ཅིག་གིས་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ལུ་དད་པ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༢༦ དེམ་ཅིག་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་དོ་ཡོདཔ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་རང་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ པྲོ་ཊེས་ཊེནཊ་གི་ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་འདི་ ཉུང་སུ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཡིད་མོས་འདི་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩ དེམ་ཅིག་གིས་ བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་དང་གཅིག་ཁར་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ ཆོས་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་བཟོ་སྟེ་འཛིན་མི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་འདི་ཚུ་ བཟོད་བསྲན་གྱི་སྒོ་ལས་ མཉམ་དུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།''' 

བཱར་ཀི་ན་ཕ་སོ་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ སོ་ནམ་ལུ་བརྟེན་པའི་དཔལ་འབྱོར་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༠ དེམ་ཅིག་ སོ་ནམ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ཡང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་མེན་པར་ རང་འཚོ་ཙམ་གྱི་དོན་ལུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ མང་ཆེ་ཤོས་རང་ སོར་གཱམ་དང་ མོན་བྱཱ་ གེ་ཟ་ དེ་ལས་ ཀ་བལ་ཚུ་ འཛུགས་སྐྱོང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀ་བལ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱི་ཁག་ཆེ་བའི་དངུལ་ཐོག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོད་མི་འདི་ཡང་ ཀ་བལ་འདི་ ཕྱིར་ཚོང་ཐོན་སྐྱེད་གཙོ་བོ་གཅིག་ཨིནམ་ལས་ འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཕྱི་དངུལ་གྱི་འོང་འབབ་ལུ་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་གི་མ་དོ་བར་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་ལུ་ ས་གཏེར་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཡང་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དམིགས་བསལ་དུ་ གསེར་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་གི་ཐོན་སྐྱེད་གཙོ་བོ་གཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། ལོ་བསྟར་གསེར་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་འདི་ ཊཱན་༥༧ དེ་ཅིག་ལུ་ལྷོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་ གསེར་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་འབད་མི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། རང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་དངོས་དེ་སྦེ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་ཚད་གཞི་མཐོ་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༤༠ ལྷགཔ་ཅིག་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ལས་དམའ་བའི་ གནས་སྟངས་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཉེན་ཁ་དང་ སྲིད་དོན་གནས་སྟངས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚད་གཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ ལ་སོགས་པའི་གདོང་ལེན་ཚུ་བྱུང་དོ་ཡོད་རུང་ གཞུང་གིས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་མང་བཟོ་སྟེ་ ས་གཏེར་དང་གཞན་མི་ལས་སྡེ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་འཚོལ་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ།'''

སྤྱིར་བཏང་ལུ་ &quot;ཝ་གཱ་&quot; ཟེར་སླབ་མི་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་ལྟེ་བའི་ཉེ་འདབས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྙིང་རྩ་ཅིག་སྦེ་ཆ་བཞགཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ བཟོད་བསྲན་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་གནས་སྟངས་དང་མཐུན་པའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ བརྡ་མཚོན་གཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ དུས་རབས་༡༥ པའི་ནང་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་གྱི་ མོ་སིའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་ལྟེ་བ་གཅིག་སྦེ་ སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན། བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་ལུ་ མི་རིགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ མོ་སི་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ལམ་སྲོལ་དང་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་ཚུ་ གསར་བཟོ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཕྲནས་གི་དབང་འོག་ལུ་སྡོད་པའི་སྐབས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༡༩ ལུ་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ཝོལ་ཊ་སྟོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལས་འགོ་བཟུང་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གཞུང་དང་བདག་སྐྱོང་གི་གདན་ས་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༩༥༠ ལོ་གྲངས་ནང་ རེ་ལི་ལམ་འགོ་བཙུགས་མི་འདི་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་གོང་འཕེལ་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་བཏང་ཚུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ མཚོ་མཐའི་གྲུ་ཁ་ཚུ་དང་མཐུད་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།

ད་རེས་ནངས་པ་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ མི་ས་ཡ་༣.༥ ལྷགཔ་ཅིག་སྡོད་སའི་ ཁྲོམ་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཨཕ་རི་ཀའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ ཡར་རྒྱས་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་བའི་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཅིག་ཨིན། མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཁྲོམ་འདི་ལུ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་སྡེའི་གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ སྡོད་ཁྱིམ་ དེ་ལས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལུ་ བྱེམ་ཡང་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཚོང་ཁང་དང་ འུར་ཟིང་ཅན་གྱི་ཉེ་འདབས་ས་གོ་ དེ་ལས་ ཁྲོམ་ཟུར་གྱི་ཁྱོན་ཡངས་ས་གོ་ཚུ་ ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་འབྲེལ་པ་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཡུན་བརྟན་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་འགུལ་ཚུ་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ལམ་གྱི་འབྲེལ་མཐུད་དང་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་ དེ་ལས་ གློག་མེ་བཀྲམ་སྤེལ་གྱི་ལཱ་ཚུ་ འབད་བའི་བསྒང་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ལུ་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་ཤོས་གཅིག་སྦེ་བརྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་སེར་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ཡོད་པའི་ཚོང་ཁང་དང་བཟོ་གྲྭ་ཆུང་བ་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འཚོ་བ་སྐྱོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གིས་ ཟ་འཐུང་བཟོ་གྲྭ་དང་ གོ་ལ་ སྤགས་ཀོ་གི་ཅ་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་ ལག་བཟོ་ཚུ་ལུ་ གཙོ་བོར་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཁྲོམ་གྱི་ཆགས་གནས་ལས་བརྟེན་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེལ་འདྲེན་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། བཟོ་གྲྭ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་འདི་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་རུང་ ལྟ་བཤལ་དང་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ འཕྲུལ་རིག་ལས་སྡེ་ ལ་སོགས་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྡེ་ཚུ་ སྣ་མང་བཟོ་ནི་ལུ་ དམིགས་པ་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ཁར་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་གཅིག་ཨིན་པའི་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་གིས་ ཨཕ་རི་ཀའི་གླིང་ཆེན་ནང་ལུ་ གློག་བརྙན་དུས་སྟོན་སྦོམ་ཤོས་དང་མིང་གཏམ་ཅན་ཅིག་ཨིན་མི་ ཕེསི་པ་ཀོ་ཟེར་མི་འདི་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཕེསི་པ་ཀོ་གིས་ ཨཕ་རི་ཀའི་ སྲུང་བཤད་དང་གློག་བརྙན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཨཕ་རི་ཀ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་འཁོད་ལས་ གློག་བརྙན་བཟོ་མི་དང་ འཁྲབ་རྩེདཔ་ དེ་ལས་ གློག་བརྙན་ལུ་དགའ་མི་ཚུ་ བཀུག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་ལུ་ སྙན་ཆའི་མཐོང་སྣང་དང་ ཞབས་ཁྲའི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་མི་ སྒྱུ་རྩལ་མཁནམ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་དང་ བྱུང་རབས་ཀྱི་ཁག་ཆེ་ཧིང་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་མི་ བྷར་ཀི་ན་ཕེ་སོ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་སྦོམ་ དེ་ལས་ ཨི་མ་ཀུ་ལེཊ་ཀཱན་སེཔ་ཤཱན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་ ལ་སོགས་པའི་ ཁག་ཆེ་བའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གུ་ རང་ལུགས་ལག་བཟོའི་ཚོང་ཁང་དང་ སྤྲོ་བ་ཅན་གྱི་དུས་སྟོན་ དེ་ལས་ མི་སྡེའི་ལས་རིམ་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་གྱི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་འདི་ ཧེང་སྐལ་རང་ སྤྲོ་ཉམས་ཅན་བཟོཝ་ཨིན།

ཨིན་རུང་ ཝ་གཱ་ཌུ་གུ་ལུ་ གདོང་ལེན་དང་དཀའ་ངལ་ཡང་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཁྲོམ་ཚོགས་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་མི་ལས་བརྟེན་ སྡོད་ཁྱིམ་དང་སྐྱེལ་འདྲེན་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལུ་ བྱེམ་ཕོག་ཡོདཔ་ལས་ ཚུལ་མིན་གྱི་གཞིས་ཆགས་ཚུ་ ཡར་སེང་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སཱ་ཧེལ་ལུ་ཡོད་པའི་ དྲག་སྤྱོད་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་གནོད་ཉེན་དང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟིང་འཁྲུག་ལས་བརྟེན་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཚ་གྱང་ཡང་ ལང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྟབས་མ་བདེཝ་འདི་ཚུ་ལས་བརྟེན་ གཞུང་སྐྱོང་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་ལུ་ཡང་ གདོང་ལེན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞུང་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་འདུས་ཚོགས་ཚུ་ལས་ རྒྱབ་སྐྱོར་ལེན་ཏེ་ ཉེན་སྲུང་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་འཆར་གཞི་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་གཅིག་མཐུན་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

# World Bank, “Burkina Faso Overview”
# CIA World Factbook, “Burkina Faso”
# CountryReports.org, “Burkina Faso Geography and Demographics”
# GlobalEDGE, “Burkina Faso Government”
# Reuters, “Burkina Faso Nationalizes More Industrial Mines”
# WorldAtlas, “Religious Beliefs in Burkina Faso”
# Encyclopædia Britannica – ''Burkina Faso''
# Economist Intelligence Unit – ''City Profile: quagadougou''
# United Nations Human Settlements Programme (UN-Habitat) – ''Urban Development in quagadougou''
# African Development Bank Group – ''Burkina Faso Economic Outlook''
# UNESCO – ''FESPACO and Cultural Heritage in Burkina Faso''
# World Bank – ''Urban Growth and Infrastructure in quagadougou''</text>
      <sha1>bfgrylb1jxkn9mnudkbp1mjj3z96ay1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8922</id>
    <revision>
      <id>39935</id>
      <parentid>39298</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ། Cambodia]] to [[ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22125" sha1="ebza3yuf54hfutw0ua82x503xd7ixjt" xml:space="preserve">'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ཆགས་རབས།''' 
[[File:Flag of Cambodia.svg|thumb|313x313px|ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།]]
ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་འདི་ ཨིན་ཌོ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་གསུམ་ཆུ་གླིང་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནུབ་དང་ནུབ་བྱང་ལུ་ ཐཱའི་ལེནཌ་དང་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ལཱཝོས་ ཤར་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ བེཊ་ནཱམ་ དེ་ལས་ ལྷོ་ནུབ་ལུ་ ཐཱའི་ལེནཌ་གི་མཚོ་ཁུག་ཚུ་གིས་མཐའ་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་ཚད་ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༨༡,༠༣༥ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། བདག་སྐྱོང་གི་ཐད་ལུ་ ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་འདི་ རྒྱལ་ས་ཕེ་ནོམ་པེན་བརྩིས་ཏེ་ མངའ་སྡེ་༢༥ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདིའི་ནང་ལས་ཡང་ ཡན་ལག་མངའ་སྡེ་དང་ ཀ་མུན་ཟེར་བའི་མཉམ་གནས་མི་ཚན་ཚུ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ཐད་ཁར་ མེ་ཀོང་གཙང་ཆུ་དང་ ཤར་ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ལུ་ ཆུ་གཙང་མའི་མཚོ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ཊོན་ལེ་སབ་མཚོ་ ཟེར་མི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ས་ཐང་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདིའི་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ ཀར་ཌ་མོམ་དང་ ཌང་རེག་ ཟེར་བའི་གངས་རི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་ལུ་ ཆརཔ་རྐྱབ་ནི་གི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༥ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་༡༠ པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ སྐམ་སྐྲོག་སྐྲོ་སྦེ་སྡོད་པའི་དུས་ཚོད་འདི་ སྤྱི་ཟླ་༡༡ པ་ལས་༤ པ་ཚུན་ཨིན།
[[File:Cb-map.png|thumb|315x315px|ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་ས་ཁྲ།]]
'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།''' 

ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་༡༧.༤༢ དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རིགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འདི་ ཁའི་མར་གྱི་མི་རིགས་འདི་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༠ དེམ་ཅིག་མི་རིགས་འདི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ གྲངས་ཉུང་གི་མི་རིགས་གཞན་ ཆམ་མུསི་ལིམ་དང་ བེཊ་ནཱ་མིས་ དེ་ལས་ རྒྱ་མི་དང་ ས་གནས་ཀྱི་གངས་རིའི་མི་རིགས་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡའི་མི་རིགས་མང་ཤོས་རང་ རིགས་མཐུན་གྱི་མི་རིགས་ཨིནམ་དང་ ཁའི་མར་གི་ལམ་སྲོལ་དང་སྐད་ཡིག་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་རྟགས་སྦེ་རྩིས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས།''' 

ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་ རྩ་ཁྲིམས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་འདི་ རྒྱལཔོ་ནོ་རོ་ཌོམ་སི་ཧ་མོ་ནི་ཨིན། དེ་ལས་ འཛིན་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་འདི་ བློན་ཆེན་ལུ་ཡོདཔ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་བཙག་འཐུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་ནང་ ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་ སེ་ནེཊ་གི་ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཨིན། ད་ལྟོ་གཞུང་འཛིན་ཚོགས་པ་ཨིན་མི་ ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་མི་སེར་ཚོགས་པ་གིས་ སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ ལས་འགོ་བཟུང་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ གཞུང་སྐྱོང་གི་དབང་ཚད་འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཚོགས་པ་འདི་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་དོ་འགྲན་འབད་མི་ ཉུང་སུ་གཅིག་ལས་བརྒལ་མ་ཐོནམ་ཨིན།

'''ལམ་སྲོལ་དང་ཆོས་ལུགས།'''

ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཁའི་མར་གྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ ཧིན་དུའི་ལམ་སྲོལ་ ནང་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ དེ་ལས་ ཨང་ཀོ་རི་ཡཱན་གྱི་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ཚུ་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨཔ་ས་ར་ ཟེར་བའི་སྔར་ལུགས་ཀྱི་ཞབས་ཁྲ་དང་ རང་ལུགས་ཀྱི་འབུ་རས་འཐག་ནི་ གྱིབ་མའི་བརྙན་རྩེད་ དེ་ལས་ བཞེས་སྒོ་བཟོ་ཐངས་ཚུ་ ཁོང་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ཆ་ཤས་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཐེ་ར་ཝ་དཱ་གི་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཨིནམ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༧ དེམ་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་འདི་བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཆོས་ལུགས་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་སྦེ་ཡང་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ གྲངས་ཉུང་གི་མི་རིགས་ཚུ་གིས་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་དང་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་ རྣམ་ཤེས་སྨྲ་བའི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་ཡང་ བསྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།''' 

ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ འོང་འབབ་བར་མའི་དཔལ་འབྱོར་གཅིག་སྦེ་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ གྱོན་ཆས་བཟོ་སྐྲུན་དང་ བཟོ་སྐྲུན་ བལྟ་བཤལ་ དེ་ལས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ཚུ་ལས་བརྟེན་ དཔལ་འབྱོར་ཡང་ ཡར་རྒྱས་སྦོམ་སྦེ་ར་སོང་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་བརྒྱ་ཆ་༧༠ ལྷགཔ་ཅིག་ གྱོན་ཆས་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ལས་བརྟེན་ མི་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་མི་ཚུ་ལུ་ ལཱ་གཡོག་བྱིན་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། བལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་དང་ ཆུམ་ཐོན་སྐྱེད་དང་འབྲེལ་བའི་ཞིང་ལཱ་ཚུ་གིས་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་གྲོགས་རམ་སྦོམ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཡར་རྒྱས་སྦོམ་སྦེ་རང་འགྱོ་ཡོད་རུང་ དབུལ་ཕོངས་དང་ ངན་ལྷད་ དེ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་དང་མ་རྩ་བཙུགས་མི་ཚུ་ལུ་བརྟེན་སྡོད་དགོ་པའི་ གདོང་ལེན་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཕེ་ནོམ་པེན།'''

ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཕེ་ནོམ་པེན་འདི་ མེ་ཀོང་དང་ ཊོན་ལེ་སབ་ དེ་ལས་ བཱ་སཱག་གཙང་ཆུ་ཚུ་ འཛོམས་སའི་ས་གོ་ནང་ ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ལུ་ ཧེ་མ་ &quot;ཨེ་ཤི་ཡ་གི་མུ་ཏིག་&quot; ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོའི་བར་ན་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུག་པོའི་ལྟེ་བ་གཅིག་སྦེ་རང་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ སྔ་རབས་དང་ ད་རེས་ནངས་པའི་ལམ་ལུགས་ཚུ་ མཉམ་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་མཐོང་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ལས་བརྟེན་ ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་ བཟོད་བསྲན་གྱི་རང་གཤིས་དང་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཚུ་ཡང་ མངོན་གསལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

དུས་རབས་༡༥ པའི་ནང་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཕེ་ནོམ་པེན་འདི་ སྤྱི་ལོ་༡༤༣༤ ལུ་ རྒྱལ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྲིད་དོན་གྱི་ཟིང་འཁྲུག་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཚར་ལེ་ཤ་ཅིག་རང་ བཀོག་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ ལོག་ཅི་ར་གཞི་བཙུགས་འབད་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༡༨༦༥ ལུ་ རྒྱལ་པོ་ནོ་རོ་ཌོམ་གྱིས་ གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ལས་ ཕེ་ནོམ་པེན་འདི་ ལོག་སྟེ་རང་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་ར་ ཕྲནས་གི་དབང་འོག་ལུ་སྡོད་པའི་སྐབས་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ དེང་སང་གི་དུས་དང་མཐུན་པའི་ཡར་རྒྱས་སྦོམ་སྦེ་སོང་ཡོདཔ་ལས་ གཞུང་ལམ་རྒྱ་སྦོམ་དང་ གྲོང་ཁྱིམ་སྦོམ་ དེ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་སྒྲིང་ཁྱིམ་ཚུ་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ ཁྲོམ་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་འཇོན་ཐངས་དང་མཉམ་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།

སྤྱི་ལོ་༡༩༧༥ ལས་༡༩༧༩ ཚུན་ ཁའི་མར་རའུཇ་གི་དུས་སྐབས་ལུ་ མི་རློབས་ཆ་མཉམ་ དྲག་ཤུགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་སྤོ་བཤུད་འབད་དེ་ མི་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་ཚེ་སྲོག་ལུ་བར་ཆད་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ དཀའ་སྡུག་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པ་ འདི་བཟུམ་གྱི་ རྐྱེན་ངན་ཅན་གྱི་བྱུང་རབས་ལྷག་ལུས་ཚུ་ ཏུལ་སི་ལེང་མི་རིགས་དམར་བསད་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ ཆོས་འུང་ཨིག་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ས་ཆ་ ལ་སོགས་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་གིས་ དྲན་རྟེན་དང་ རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་ཉེན་སྐུལ་བཟུམ་གཅིག་སྦེ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཕེ་ནོམ་པེན་འདི་ འདས་པའི་དུས་ཚུ་ནང་ དཀའ་ངལ་ལེ་ཤ་བྱུང་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་གཅིག་ཨིན་རུང་ ད་རེས་ནངས་པ་ སྟོབས་ཤུགས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་གཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་འབྲེལ་དང་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ཡང་ གལ་ཅན་གྱི་འགན་ཁུར་འབག་མི་ཁྲོམ་ཅིག་ཡང་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ བགོ་ལ་བཟོ་གྲྭ་དང་ ཟ་འཐུང་བཟོ་གྲྭ་ བཟོ་སྐྲུན་ དེ་ལས་ བལྟ་བཤལ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ བཟོ་གྲྭ་ཁང་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན། ཕེ་ནོམ་པེན་དམིགས་བསལ་དཔལ་འབྱོར་ས་ཁོངས་ཀྱིས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྩ་བཙུགས་མི་ཚུ་ རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ར་འཐོབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཡར་རྒྱས་གཏང་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ཁར་ ཕེ་ནོམ་པེན་ལུ་ ཁའི་མར་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ དེང་སང་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་ མཉམ་བསྡོམ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ལམ་སྲོལ་ཡོདཔ་ཨིན། གསེར་གྱི་དབུ་རྩེ་དང་མགུ་རྙོག་ཅན་གྱི་བཀོད་རིས་ཚུ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་ དངུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ ལ་སོགས་པའི་ས་རྟགས་ཚུ་གིས་ ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་ ནང་པའི་ལམ་སྲོལ་དང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་འཕགས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། ཀེམ་བྷོ་ཌི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ནང་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་འགྱོ་བའི་ ཁའི་མར་གྱི་པར་རིས་དང་ཅ་ཆས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ར་ཤི་ཡ་གི་ཁྲོམ་དང་ དབུས་ཁྲོམ་ ལ་སོགས་པའི་ས་ཁོངས་ཚུ་གིས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གི་ ཉིན་བསྟར་གྱི་འཚོ་བ་དང་སྤྲོ་ཉམས་ཚུ་སྟོནམ་ཨིན།

དེང་སང་གི་ཕེ་ནོམ་པེན་ལུ་ཡང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ ཡར་དྲག་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ཚོང་འབྲེལ་ལྟེ་བ་གསརཔ་དང་ ཟ་ཁང་ དེ་ལས་ སྤྲོ་སྟོན་ཁང་གསརཔ་ཚུ་གིས་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་མཐའ་མར་ ཟ་ཁང་དང་ ཆུའི་མཐའ་མར་ འགྲུལ་སྐྱོད་འབད་སའི་ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ ཊུཀ་ཊུག་གིས་གང་བའི་ལམ་ཚུ་ ད་ལྟོ་འི་བར་ན་ཡང་ བསྒྱུར་བཅོས་མ་འབད་བར་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ན་གཞོན་ཅན་གྱི་མི་རློབས་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་བསྟུན་ ཁྲོམ་འདི་ རིམ་གྱིས་གོང་འཕེལ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་དང་གཅིག་ཁར་ ཁོང་གི་སྔ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ཡང་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་རང་ རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''

# CIA World Factbook – Cambodia
# World Bank – Cambodia Country Profile
# National Institute of Statistics of Cambodia – Administrative Data
# Climate-Data.org – Cambodia Climate
# United Nations – World Population Prospects 2023
# Minority Rights Group International – Cambodia
# Pew Research Center – Cambodia Demographics
# Constitution of the Kingdom of Cambodia (1993)
# Human Rights Watch – Cambodia Political Overview
# UNESCO – Cambodia Intangible Cultural Heritage
# U.S. Department of State – International Religious Freedom Report: Cambodia
# IMF – Cambodia Economic Outlook
# International Trade Centre – Cambodia Export Overview
# Asian Development Bank – Cambodia Economic Indicators
# Encyclopædia Britannica – ''Phnom Penh''  &lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/Phnom-Penh&lt;/nowiki&gt;
# Asia Society – ''Cambodia: A Historical Overview''  &lt;nowiki&gt;https://asiasociety.org/education/cambodia-historical-overview&lt;/nowiki&gt;
# State Magazine – ''Phnom Penh''  &lt;nowiki&gt;https://statemag.state.gov/2024/08/0824pom/&lt;/nowiki&gt;
# IntoCambodia – ''Phnom Penh Capital City''  &lt;nowiki&gt;https://intocambodia.org/content/phnom-penh&lt;/nowiki&gt;
# Condé Nast Traveler – ''An Insider’s Guide to Phnom Penh''  &lt;nowiki&gt;https://www.cntraveler.com/story/an-insiders-guide-to-phnom-penh&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>ebza3yuf54hfutw0ua82x503xd7ixjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཀིར་གིས་ཏཱན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8929</id>
    <revision>
      <id>39947</id>
      <parentid>39326</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཀིར་གིས་ཏཱན། Kyrgyzstan]] to [[ཀིར་གིས་ཏཱན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22329" sha1="5p1fr9i9f7kz9jz4jxyd7hpa0qkarse" xml:space="preserve">[[File:Flag of Kyrgyzstan.svg|thumb|355x355px|ཀིར་གིས་ཏཱ་གི་རྒྱལ་དར།]]
༉ ཀིར་གིས་ཏཱན་འདི་ དབུས་ཕྱོགས་ཨེ་ཤེ་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ རྒྱ་ནག་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཏ་ཇི་ཀིསི་ཏཱན་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཨུཛ་བྷེ་ཀིསི་ཏཱན་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཀ་ཛག་སི་ཏཱན་ ཚུ་དང་ས་མཚམས་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གངས་རི་མཛེས་ཏོག་ཏོ་དང་ གནས་སྤོ་བའི་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ སྔོན་ལུགས་རྒྱ་ནག་དང་ཡུ་རོབ་མཐུད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མི་ སིལཀ་ལམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་སྦེ་རྒྱལ་རབས་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཆུང་ཤོས་ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ གནས་སྤོ་སྡོད་མི་གི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ ལྟ་བཤལ་ཚོང་འབྲེལ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན། 
[[File:Kyrgyzstan Base Map.png|thumb|352x352px|ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་ས་ཁྲ།]]
རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ ལོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ མི་ཚུ་གིས་ས་གནས་དེ་ཁར་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ པར་ཤི་ཡན་དང་ ཊར་ཀིཀ་ དེ་ལས་ མོང་གོལ་གྱི་མི་སེར་གིས་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་ལས་ ཤན་ཞུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀུ་ཝེཊ་གི་རྩོམ་ཡིག་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༦ ལུ་ ཀིར་གིས་ཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨུ་རུ་སུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འོག་ལུ་ཚུད་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ སྤྱི་ཟླ་ ༨ པའི་ ཚེས་ ༣༡ ལུ་ སོ་ཝེཊ་ཡུ་ནི་ཡཱན་མེདཔ་ཐལ་བའི་ཤུལ་ལུ་ ཀིར་གིས་ཏཱན་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ཚུར་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་དོན་ དེ་ལས་ གཞུང་སྐྱོང་ནང་སྒྱུར་བཅོས་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་ས་ཆ་ཡོངས་བསྡོམས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞིམ་ ༡༩༩,༩༥༡ ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ དབུས་ཕྱོགས་ཨེ་ཤེ་ཡ་ལུ་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཏིན་ཤན་གངས་རི་གིས་ དབང་བསྒྱུར་འབད་དེ་ བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ དེ་ཅིག་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། (ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མཚོ་སྟོང་ཕྲག་ ༢ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ཨི་སིཀ་ཀུལ་མཚོ་འདི་ མཚོ་སྦོམ་ཤོས་དང་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མཐོང་སྣང་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། འཕྲལ་གྱི་ཚོད་དཔག་ལྟར་དུ་འབད་བ་ཅིན་ ཀིར་གིས་ཏཱན་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༧ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༣༧ དེ་ཅིག་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ གཞན་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་དང་ གངས་རིའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ བྷིཤ་ཀེཀ་འདི་ གཞུང་གི་གཙུག་སྡེ་དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་རྟགས་མཚན་ཚུ་ཡོད་པའི་ ཁྲོམ་སྡེ་ལྟེ་བ་སྦོམ་ཤོས་དང་ གོང་འཕེལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཁྲོམ་ཚོགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཨོཤ་དང་ ཇ་ལཱལ་ཨ་བཌ་ དེ་ལས་ ཀ་ར་ཀོལ་ཚུ་ཨིན། ཀིར་གིས་ཏཱན་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་ས་ཁོངས་ ༧ དང་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ ༢ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ བཱཊ་ཀེན་ ཆུ་ཡ་ ཇ་ལཱལ་ཨ་བཌ་ ན་རིན་ ཨོཤ་ ཏཱ་ལཱས་དང་ ཨི་སིཀ་ཀུལ་ཚུ་ཨིན། ཀིར་གིས་ཏཱན་འདི་ གཅིག་མཐུན་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་འདི་ སྲིད་འཛིན་དང་ གཞུང་འགོ་ཁྲིད་འབད་མི་ བློན་ཆེན་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཁྲིམས་བཟོ་སྟེ་ གཞུང་སྐྱོང་ལྟ་རྟོག་འབད་མི་ ཚོགས་ཁང་གཅིག་ཅན་གྱི་ སྤྱི་ཚོགས་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། ཀིར་གིས་ཏཱན་ལུ་  སྲིད་དོན་གྱི་ལས་འགུལ་དང་ ངོ་རྒོལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ དང་ ༢༠༡༠ དེ་ལས་ ༢༠༢༠ ལུ་འགོ་ཁྲིདཔ་ལེ་ཤ་ཅིག་སྒྱུར་བཅོས་འབད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ སྒྲིག་སྒྲི་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ རྩ་འགེངས་ཏེ་འབད་རུང་ ངན་ལྷད་དང་འབྲེལ་བའི་ ཉེས་འཛུགས་བཀལ་མི་དང་ གཞུང་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ སོར་སྒྱུར་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཡུན་རིང་གི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ལུ་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཀིར་གིས་ཏཱན་ལུ་ གནས་སྤོ་བའི་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ ད་ལྟོ་ཡང་ ལམ་སྲོལ་དང་ མི་ཚེ་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ མཐོང་གསལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། (ཨེ་ཌ་ཝརཌ་ཨོལ་ཝོརཐ་དང་ཌེ་ནིསི་་སི་ནོར། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡུར་ཊི་སྡོད་སྒར་རྐྱབ་ནི་དང་ རྟ་གུར་བཞོན་ཏེ་རྩེད་ནི་ བྱ་རྒོད་བཟུང་ནི་ དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ ཕེལཊ་བཟོ་ནི་ཚུ་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་འདི་ ཀིར་གིས་ཏཱན་གི་མི་ཚུ་གི་ དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཚུ་གི་སྐོར་ལས་ གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཨིན་མི་ མ་ནཱས་ཨེ་པིག་འདི་ཨིན་། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ ཊར་ཀིཀ་སྐད་ཡིག་བཟའ་ཚང་ནང་ཚུདཔ་ཨིནམ་དང་ ཨུ་རུ་སའི་སྐད་ཡིག་འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གཞུང་དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ ཤེས་རིག་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་ཨིན་པས། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ དེ་ཅིག་ སུ་ནི་མུས་ལིམ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཨིསི་ལམ་གི་ཆོས་ལུགས་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ བར་མཚམས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཨིསི་ལམ་གི་ ཧེ་མའི་ལམ་སྲོལ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ད་ལྟོ་ཡང་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ ཤན་ཞུགས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཤདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ ཨུ་རུ་སུའི་ཡིད་ཆེས་དང་ གཞན་མི་ཨེ་ཤུ་པའི་མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་།

ཀིར་གིས་ཏཱན་འདི་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ལས་ གཙོ་བོ་ར་ སོ་ནམ་དང་ ས་གཏེར་ དེ་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ ཀིར་གིས་ཏཱན་ལས་མི་ཚུ་གིས་ དངུལ་བཏང་མི་ཚུ་ལུ་བརྟེན་དགོཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་་ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ལུ་ ལྷན་ཐབས་སྦོམ་ཤོས་ར་ གསེར་གྱི་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་ གསེར་གྱི་གཏེར་ཁ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མི་ ཀུམ་ཏོར་གསེར་གྱི་གཏེར་ཁ་དེ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ རྡོ་སོལ་དང་ ཡུ་རེ་ནིམ་ དེ་ལས་ དཀོན་དྲགས་ཅན་གྱི་ལྕགས་རིགས་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ གོང་འཕེལ་དེ་ཅིག་ར་མ་འགྱོ་བས། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱིས་ས་ཆ་བརྒྱ་ཆ་ ༦༥ དེ་ཅིག་ སྒོ་ནོར་གསོ་སྐྱོང་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གེ་ཟ་དང་ཤིང་འབྲས་ དེ་ལས་ ཀ་བལ་ཚུ་་ཐོན་སྐྱེད་འབདཝ་ཨིན། (ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག། ཨི་སིཀ་ཀུལ་མཚོ་དང་ ཨ་ལ་ཨར་ཅ་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ དེ་ལས་ སོན་ཀུལ་མཚོ་ཚུ་་སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་གྱི་ ས་གོ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཨིན་པའི་ཁར་ རྐང་འགྲོས་དང་རྟ་བཞོན་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ མཐོང་སྣང་ལྟ་བཤལ་ཚུ་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱིས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ སིལཀ་ལམ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ འོང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་དང་ སྔོན་མའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ ཨོ་ཤ་བཟུམ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་ནང་ འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན་པས། ཨུ་རུ་ས་དང་རྒྱ་ནག་གཉིསཔོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་འདིའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ཀིར་གིས་ཏཱན་འདི་ ཡུ་རེ་ཤི་ཡའི་དཔལ་འབྱོར་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཨུ་རུ་སུ་དང་ ཀ་ཛག་སི་ཏན་ བེ་ལ་རུས་ དེ་ལས་ ཨར་མེ་ནི་ཡ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ཚོང་འབྲེལ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་འབད་ཚུགསཔ་ཨིན། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་མི་ས་ཡ་ ༡ ལྷགཔ་ཅིག་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་ ཨུ་རུ་སུ་དང་ ཀ་ཛག་སི་ཏན་ཚུ་ནང་ལུ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གི་དངུལ་བཏང་མི་འདི་གིས་ ཀིར་གིས་ཏཱན་གི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་ལུ་བརྒྱ་ཆ་ ༣༠ དེ་ཅིག་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་ ལས་མི་ཚུ་ལུ་བརྟེན་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་སྡུག་དང་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོད་རུང་ དེ་དང་བསྟུན་པའི་གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ གཞུང་བསྒྱུར་བཅོས་དང་ ངན་ལྷད་ དེ་ལས་ དབང་ཚད་ཀྱི་འཐབ་འཛིང་ཚུ་གིས་ ཡུན་རིང་གི་ སྲིད་བྱུས་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ དང་ ༢༠༡༠ དེ་ལས་ ༢༠༢༠ ལུ་ ངོ་རྒོལ་དང་ གཞུང་རྒོལ་གྱི་ལས་འགུལ་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ གཏན་འཁེལ་མེདཔ་སྦེ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་དང་ གསེར་གྱི་ས་གཏེར་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ འཛམ་གླིང་གསེར་གྱི་གོང་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་རྩོམ་ཡིག་ནང་བཀོད་བཞག་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་སྟངས་མཐོ་དྲགསཔ་ལས་བརྟེན་ ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་མི་སེར་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ ལཱ་གི་དོན་ལུ་ གནས་སྤོ་འགྱོ་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ བཟོ་གྲཱ་གོང་འཕེལ་ཚད་འཛིན་གྱིས་དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ལུ་བཀག་ཆ་འབདཝ་ཨིན་མས། ཀིར་གིས་ཏཱན་གྱི་ ས་མཚམས་ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ ཏ་ཇི་ཀིསི་ཊན་དང་ ཨུཛ་བྷེ་ཀིསི་ཏན་དང་གཅིག་ཁར་ འཁྲུག་རྩོད་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ དྲག་རྒོལ་གྱི་གནས་སྟངས་ཚུ་ཡང་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ ས་མཚམས་ངེས་ཚིག་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་འདི་གིས་ ས་གནས་འདི་ཚུ་ནང་ མི་རིགས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་གི་བར་ན་ སྟབས་མ་བདེཝ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ གློག་མེ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གནམ་དགུན་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ ཉིན་བསྟར་གྱི་ མི་ཚེ་ལུ་ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་གིས་མ་དོ་བར་ འཁོར་ལམ་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ མཐའ་ཟུར་གྱི་ ས་གནས་ཚུ་ནང་སྐྱེལ་འདྲེན་དང་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནི་ལུ་ ལཱ་ཁག་བཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ས་གཏེར་གྱི་ལས་སྣ་ལུ་བརྟེན་པའི་ ཆུ་བཙོག་པ་གིས་གཙང་ཆུ་དང་ མཚོ་ཚུ་ལུ་ གནོད་པ་བརྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཀིར་གིས་ཏཱན་འདི་ སེམས་ཁར་འབབ་པའི་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ སྔོན་མའི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ བཟོད་བསྲན་ཅན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གི་ ས་ཆ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དེང་སང་དང་ ཡར་རྒྱས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་པའི་སྐབས་ གནས་སྤོ་བའི་སྲོལ་ཁྱུན་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་དང་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ལས་ མ་འོངས་པ་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་སྒྲིང་སྒྲི་དང་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་ནི་གི་ འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

Creative Commons. (2025). ''Wikipedia. The Free Encyclopedia. Kuwait.'' Retrieved from:             &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Kuwait&lt;/nowiki&gt;

Allworth, E. &amp; Sinor, D. (2025). ''Britannica: People of Kyrgyzstan''. Retrieved from:           &lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/Kyrgyzstan/People&lt;/nowiki&gt;

DDC Dictionary (Mobile application software).

Eng - Dzo Terminology (Mobile application software).</text>
      <sha1>5p1fr9i9f7kz9jz4jxyd7hpa0qkarse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ལེ་སོ་ཐོ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8931</id>
    <revision>
      <id>39948</id>
      <parentid>39333</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ལེ་སོ་ཐོ། Lesotho]] to [[ལེ་སོ་ཐོ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23343" sha1="qmw1suwfn98z1o251cgcr6wbo1nrxz1" xml:space="preserve">[[File:Flag of Lesotho.svg|thumb|340x340px|ལེ་སོ་ཐོ་གི་རྒྱལ་དར།]]
༉ ལེ་སོ་ཐོ་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ལྷོ་ཨ་ཕི་རི་ཀ་གིས་ མཐའ་སྐོར་ཏེ་ཡོད་མི་ ས་མཚམས་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ལེ་སོ་ཐོ་འདི་ “གནམ་མཁའི་རྒྱལ་ཁབ་” ཟེར་སླབ་སྲོལ་ཡོད་མི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༠༠༠ (ཕིཊ་ ༣༢༨༠) ལས་ལྷག་སྟེ་ཡོད་མི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་འདི་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་ རྒྱལ་པོ་མོ་ཤོ་ཤོ་དང་པ་གིས་ བཱ་སོ་ཐོ་གི་མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གཅིག་ཁར་བསྡོམས་ཏེ་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་སྦེ་བཟོ་བའི་སྐབས་ལུ་འགོ་བཙུགས་ནུག། (ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག། དེ་ལས་ དུས་རབས་ ༡༩ པའི་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ལེ་སོ་ཐོ་གིས་ བོར་གཞི་ཆགས་མི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ འཁྲུག་རྩོད་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༦༨ ལུ་ བིརི་ཊིཤ་གི་སྲུང་སྐྱོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༦ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ཚེས་ ༤ ལུ་ རང་དབང་མ་ཐོབ་ཚུན་ཚོད་ བིརི་ཊིཤ་གི་དབང་ཚད་འོག་ལུ་སྡོད་ནུག། རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་དང་ དམག་མིའི་དབང་བསྒྱུར་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་བྱུང་ཡོད་རུང་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་ གཞན་དང་མ་འདྲཝ་སྦེ་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 
[[File:Location Lesotho AU Africa.svg|thumb|339x339px]]
ལེ་སོ་ཐོ་གི་ས་ཆ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞིམ་ ༣༠,༣༥༥ ཡོད་པའི་དབང་གིས་ ཨ་ཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་འབོར་ཧ་ལམ་ས་ཡ་ ༢.༣ ཡོད། (ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ཡོད་པའི་ཁར་ མི་འབོར་མང་ཆེ་བ་ བཱ་སོ་ཐོ་གི་ མི་རིགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ལུ་གཏོགས་ཡོད་པའི་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཟུ་ལུས་དང་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ (བརྒྱ་ཆ་ ༩༠) འདི་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྡེ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་འདི་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་དང་ པོརོཊེསི་ཊེནཊ་ཚུ་ཨིན་མས། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ཉུང་སུ་ཅིག་གིས་ ཨ་ཕ་རི་ཀའི་སྔར་སྲོལ་གྱི་ཡིད་ཆེས་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལེ་སོ་ཐོ་འདི་ བདག་སྐྱོང་རྫོང་ཁག་ ༡༠ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ རྫོང་ཁག་བདག་སྐྱོང་པ་རེ་གིས་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ཨིན། དེ་ཡང་ བེ་རི་ཡ་ བུ་ཐ་བུ་ཐེ་ ལེ་རི་བེ་ མ་ཕེ་ཏེང་ མ་ས་རུ་ དཔའ་བོའི་ཧོའེཀ་ ཁྲིམས་ཁང་ནང་ བཙོག་པའི་ནེག་དང་ ཀུ་ཐིང་ དེ་ལས་ གངས་རི་ཟེ་ཀ་ཚུ་ཨིན། ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) གིས་ མ་ས་རུ་འདི་ ལྷོ་ཨ་ཕ་རི་ཀ་གི་ས་མཚམས་ཉེ་འདབས་ལུ་ཡོད་པའི་ ལེ་སོ་ཐོ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། མ་ས་རུའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ར་ དངུལ་ཁང་དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བཟོ་གྲྭ་འཕྲུལ་ཁང་ཚུ་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ ས་རྟགས་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་ བཱ་སོ་ཐོ་ཞྭམོ་གི་ལག་བཟོའི་ཁྲོམ་ར་ དེ་ལས་ རྒྱལ་པོ་ མོ་ཤོ་ཤོ་དང་པ་གིས་ བཱ་སོ་ཐོ་རྒྱལ་ཁབ་གཞི་བཙུགས་འབད་སའི་ རྒྱལ་རབ་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ ཐ་བྷ་བོ་སིའུ་ཚུ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། ཁྲོམ་སྡེ་ནང་ འཕྲལ་ཁམས་ཅིག་ཁར་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ད་ལྟོ་ཡང་ དབུལ་ཕོངས་དང་ ཞབས་ཏོག་སྤྲོད་ནི་གི་ དཀའ་ངལ་ཚུ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

ལེ་སོ་ཐོ་འདི་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་རྒྱལ་བརྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་པོ་དང་བཙག་འཐུ་གྲུབ་པའི་གཞུང་གཉིས་ཆ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་པོ་ ལེཊ་སི་གསུམ་པ་གིས་ མཛད་སྒོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། བློན་ཆེན་འདི་ སྲིད་བྱུས་བཟོ་ནི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་འགན་ཁུར་འབག་མི་ གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཨིན། སྤྱི་ཚོགས་འདི་ ཁྲིམས་ཁང་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ་གཉིས་ཡོད་པའི་ ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཅིག་ཨིན། དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་དང་ མཉམ་འབྲེལ་གཞུང་གི་གདོང་ལེན་ དེ་ལས་ དམག་མི་ཚུ་གིས་ བར་འཛུལ་འབད་མི་ཚུ་མྱོང་ཡོདཔ་ཨིན། (ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག།

ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ བཱ་སོ་ཐོ་གི་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་སྡེའི་ལམ་སྲོལ་དང་སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ ངག་ཐོག་ལས་ སྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད་བཤད་ནི་ཚུ་གཏིང་ཟབ་པ་སྦེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། Colin Legum, James Hamilton Cobbe (2025) གིས་ ལེ་སོ་ཐོ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དང་རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་ཨིན། དེ་ལས་ ཨིང་སྐད་ཡང་ ལྷག་པར་དུ་ གཞུང་དང་ཤེས་རིག་ནང་ དར་ཁྱབ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་གྱོན་ཆོས་འདི་ བཱ་སོ་ཐོ་གི་གདན་འདི་ཨིནམ་དང་ ཕོ་མོ་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ དྲོད་ཏོག་ཏོ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་ལུ་གྱོནམ་ཨིན་ཟེར་བཀོན་ནུག། ཐམོ་ཀོ་རོཊ་ལོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྟགས་མཚན་ཅིག་སྦེ་མཐོང་མི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ བཱ་སོ་ཐོ་གི་ཞྭམོ་ཅིག་ཨིན། རང་དབང་ཉིནམ་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ཚེས་ ༤ འདི་ ཁྲོམ་སྐོར་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན། བཱ་སོ་ཐོ་གི་སྙན་ཆའི་རིགས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཕོ་མོ་སྙན་ཆ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ལེ་སོ་ཐོ་གི་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཟ་བཏུང་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ཨིནམ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་འབྲུ་སྣ་དང་ཚོད་བསྲེ་ དེ་ལས་ ཤ་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཟས་རིགས་ཡང་ པ་པ་ཟེར་ གེ་ཟའི་ཆུམ་འདི་ ཚོད་བསྲེ་དང་ ཡང་ན་ ཤ་དང་ཅིག་ཁར་བཞེས་སྒོ་འབདཝ་ཨིན། མོ་རོ་ཧོ་འདི་ རི་དྭགས་སྤང་རྩི་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཚོད་བསྲེ་དང་ཀེ་བ་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ བཞེས་སྒོ་འབདཝ་ཨིན། ཉ་མ་(ཤ) ཟེར་ གླང་ཤ་དང་ལུག་ཤ་ ཡང་ན་ ར་གི་ཤ་འདི་ མང་ཤོས་ར་བརྡུངས་ཏེ་ ཡང་ན་ བརྟུངས་བཏངམ་ཨིན། མོ་ཏོ་ཧོ་འདི་ དྲོ་པ་ལྟོ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་དྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན། རྐང་རྩེད་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ ལེ་སོ་ཐོ་ པི་རི་མི་ཡར་ལིག་ནང་ དོ་འགྲན་འབདཝ་ཨིན། ལུས་རྩལ་དང་ཐག་རིང་རྒྱུག་འགྲན་ཡང་ ཁྱབ་སྤེལ་འགྱོ་བཞིན་ཡོད་པའི་ཁར་ རྟ་རྒྱུགས་འདི་ དམིགས་བསལ་དུ་ གྲོང་གསེབ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ ལམ་སྲོལ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས།

ལེ་སོ་ཐོ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ ལྷོ་ཨ་ཕ་རི་ཀ་ལུ་ ཤུགས་སྦེ་ར་ བརྟེན་དགོཔ་ཨིནམ་དང་ བཱ་སོ་ཐོ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ལྷོ་ཨ་ཕ་རི་ཀ་གི་ ལ་གཏེར་དང་བཟོ་གྲཱ་ཁང་ཚུ་ནང་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་གཙོ་བོ་ར་ ཞིང་ལཱ་ ཐགས་འཐག་དང་བཟོ་ལཱ་ ཆུ་དང་ཆུ་གློག་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ཚུ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ འཚོ་བའི་དོན་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་ནི་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཡོད་རུང་ ཆར་དཀོན་དང་ ས་གཞི་འཕྱག་བདའ་མི་འདི་གིས་ ཐོན་སྐྱེད་མར་ཕབ་འབདཝ་ཨིན། ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ གེ་ཟ་དང་ ཀར་ དེ་ལས་ མར་ཁུ་ཚུ་ཐོན་སྐྱེད་འབདཝ་ཨིན། གྱོན་ཆས་བཟོ་གྲཱ་འདི་ ལེ་སོ་ཐོ་གི་ལཱ་གཡོག་བྱིན་མི་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ འདི་གིས་ ཡུ་ཨེས་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ལུ་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། (Colin Legum, James Hamilton Cobbe (2025) ཟེར་བཀོད་ནུག། ལེ་སོ་ཐོ་འདི་ མཐོ་ཚད་མཐོ་བའི་ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ “ལྷོ་ཨ་ཕ་རི་ཀའི་ཆུའི་ཀ་རིང་” ཟེར་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ལེ་སོ་ཐོ་མཐོ་སྒང་གི་ཆུ་ལས་འགུལ་གྱིས་ ལྷོ་ཨ་ཕ་རི་ཀ་ལུ་ ཆུ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་དེ་ ཆུར་བརྟེན་གློག་མེ་བཏོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གངས་རིའི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ དེ་ལས་ མཐོང་སྣང་ལྟ་བཤལ་གྱི་ (རྐང་འགྲོས་དང་ རྟ་རྒྱུག་དང་ གངས་ཤུད་རྐྱབ་ནི་) ཚུ་གིས་ ལྟ་བཤལ་ཚུ་ལུ་སེམས་ཤུགས་བྱིནམ་ཨིན། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡང་ མ་ལེ་ཙུ་ཡ་ན་ཆུ་བོ་དང་ ཀ་ཙེ་ཆུ་མཛོད་ དེ་ལས་ སེ་ཧ་ལ་བ་ཐེ་བྷེ་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ཚུ་ཨིན་པས།

ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་སྡུག་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་རྒྱུ་ནོར་ཡོད་རུང་ དེ་དང་འདྲ་བའི་གདོང་ལེན་སྦོམ་ལེ་ཤ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་འབོར་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ ལྷག་ཙམ་ དབུལ་ཕོངས་ཚད་གཞི་འོག་ལུ་གནས་ཡོད། ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བཱ་སོ་ཐོ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ཁྱིམ་ནང་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ ལྷོ་ཨ་ཕ་རི་ཀ་ལུ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཨེཆ་ཨའི་ཝི་ཨེཌས་གི་ གནས་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་རྒས་ཤོས་བརྒྱ་ཆ་ ༢༣ དེ་ཅིག་ལུ་ ནད་གཞི་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག། གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་དང་ གོ་བ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ ཡར་དྲགས་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ འབད་བརྩོན་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་གཞུང་སྒྱུར་བཅོས་དང་ དམག་མི་ཚུ་གིས་བར་འཛུལ་འབད་ནི་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་གྱི་དམར་བསད་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མཉམ་འབྲེལ་གཞུང་ཚུ་གིས་ འགོ་ཁྲིད་བརྟན་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་ལུ་ དཀའ་ངལ་བྱུང་དེ་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཆར་དཀོན་དང་ ས་གཞི་འཕྱག་བདའ་མི་ དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་ཚུ་ མེདཔ་བཏང་མི་ལུ་བརྟེན་ སོ་ནམ་དང་ ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལུ་ ཉེན་ཁ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ས་ཁ་མཐོ་སར་ གནས་གཤིས་བསིལ་དྲགས་དང་ ཁཝ་རྐྱབ་ནི་དེ་གིས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ལུ་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལེ་སོ་ཐོ་གིས་ ཅ་ཆས་མང་ཤོས་ར་ ལྷོ་ཨ་ཕི་རི་ཀ་ལས་ ནང་འདྲེན་འབདཝ་ལས་ ཕྱིའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྱུར་བ་ལུ་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། བཱ་སོ་ཐོ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ལཱ་འབད་མི་ བཟའ་ཚང་འཐུས་མི་ཚུ་ལས་ དངུལ་བཏང་མི་ལུ་བརྟེན་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ལེ་སོ་ཐོ་འདི་ ཨ་ཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ གཞན་དང་མ་འདྲ་བའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རི་ཁའི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་དང་ བཱ་སོ་ཐོ་གི་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ བཟོད་བསྲན་ཅན་གྱི་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ ཆུ་འཛིན་སྐྱོང་ལ་སོགས་པའི་ ལཱ་ཚུ་ནང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ད་ལྟོ་ཡང་དབུལ་ཕོངས་དང་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་གྱི་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ལྟ་བཤལ་དང་གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ དེ་ལས་ ཡུན་བརྟན་སོ་ནམ་ཚུ་ནང་ ཐབས་བྱུས་མ་རྩ་བཙུགས་མི་ལུ་བརྟེན་ ལེ་སོ་ཐོ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་དང་ སྤྱིར་བཏང་གོང་འཕེལ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་གི་ འོས་འབབ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་དང་ རང་བཞིན་གྱི་མཛེས་སྡུག་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ཚུགས་པའི་འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

Legum, C. &amp; Cobbe, J.H. (2025). Lesotho. Published by: Britannica. Retrieved from: &lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/Lesotho&lt;/nowiki&gt;                                                                                                                                                                                                                                                  

DDC Dictionary (Mobile application software).

Eng - Dzo Terminology (Mobile application software).

Wikipedia. (2025). ''Libya.'' Published by: Creative Commons. Retrieved from: &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Lesotho&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>qmw1suwfn98z1o251cgcr6wbo1nrxz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ལཱའི་བེ་རི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8932</id>
    <revision>
      <id>39949</id>
      <parentid>39334</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ལཱའི་བེ་རི་ཡ། Liberia]] to [[ལཱའི་བེ་རི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21390" sha1="43di7qsuwci6yw2hxc8zpn097y61zzk" xml:space="preserve">[[File:Flag of Liberia.svg|thumb|323x323px|ལའི་བེ་རི་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།]]
༉ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༢༢ ལུ་ ཡུ་ཨེས་ལས་ འཇའ་རོགས་སྦེ་ལོག་འོང་མི་ ཨཕ་རི་ཀའི་ཨ་མའི་རི་ཀའི་མི་ཚུ་ རང་དབང་ཐོབ་མི་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ གཞི་ཆགས་ཅིག་སྦེ་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༤༧ ལུ་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། 
[[File:Liberia Base Map.png|thumb|329x329px|ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་ས་ཁྲ།]]
དུས་རབས་གཅིག་ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཨ་མི་རི་ཀོ་ལའི་བེ་རིཡན་གིས་ སྲིད་དོན་དང་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ དབང་ཤུགས་ཆེཝ་སྦེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ས་གནས་ཀྱི་མི་རིགས་ཚུ་ལུ་ ཐོབ་དབང་དེ་ཅིག་ར་མེདཔ་ཨིན་མས། མི་སྡེའི་དབྱེ་བ་འདི་གིས་ སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེདཔ་བཟོ་སྟེ་ ནང་འཁྲུག་གཉིས་བྱུང་སྟེ་ (༡༩༨༩-༡༩༩༧ དང་ ༡༩༩༩-༢༠༠༣) མི་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་བསད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཉམས་ཆག་ཤོར་ནུག། ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༣ ལུ་ ནང་འཁྲུག་མཇུག་བསྡུ་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གིས་ ཞི་བདེ་དང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་དྲག་གཏང་ནིའི་དོན་ལུ་ ལཱ་འབད་ཡོད་རུང་ དབུལ་ཕོངས་དང་ངན་ལྷད་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ གདོང་ལེན་ཚུ་ ད་ལྟོ་བར་ན་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག།

ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་ ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞིམ་ ༡༡༡༣༦༩ ཡོད་པའི་ཁར་ མི་འབོར་ཧ་ལམ་ས་ཡ་ ༥.༥ (༢༠༢༤ ལོའི་ཚོད་དཔག) ཡོདཔ་ཨིན། (ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) ཟེར་བཀོད་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ མི་རིགས་གཙོ་བོ་ ༡༦ ཡོད་པའི་ནང་ལས་ ཀེ་པེལ་ བཱ་ས་ ཇིའོ་ ཀྲུ་ གྲེ་བོ་དང་ ཨ་མ་རི་ཀའི་ལཱའི་བེ་རིཡན་ (རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཨ་ཕ་རི་ཀའི་ཨ་མ་རི་ཀའི་མི་རྒྱུད་ཀྱི་བརྒྱུད་པ་) ཚུ་ཨིན་མས། ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་ ཆོས་ལུགས་འདི་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ བརྒྱ་ཆ་ (༨༥) ཡོདཔ་ལས་ དབང་ཤུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཅིག་ཨིན་པས། དེ་ལས་ ཨིསི་ལམ་ བརྒྱ་ཆ་ (༡༢) འདི་ མན་ཌིང་གོ་དང་ཝའི་མི་རིགས་ཚུ་གིས་ གཙོ་བོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རང་ལུགས་ཨ་ཕ་རི་ཀའི་ཆོས་ལུགས་ བརྒྱ་ཆ་(༣) དེ་ཅིག་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།

ལཱའི་བེ་རི་ཡ་འདི་ རྫོང་ཁག་ ༡༥ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ རྫོང་ཁག་རེ་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་པ་གཅིག་གིས་ འགོ་ཁྲིད་འབདཝ་ཨིན། མི་འབོར་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྫོང་ཁག་འདི་ མོན་སེ་ར་ཌོ་ ནིམ་བ་ བོང་ ལོ་ཕ་དང་ གྷྲན་ཌི་བཱ་ས་ཚུ་ཨིན། མོན་སེ་ར་ཌོ་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ མཱན་རོ་བི་ཡ་གི་ཁྱིམ་ཨིན། ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༢༢ ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ མཱན་རོ་བི་ཡ་འདི་ ལའི་བེ་རི་ཡ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ ཨཕ་རི་ཀ་ལུ་འཇའ་རོགས་ཚུ་ རང་དབང་ཅན་སྦེ་ གཞི་བཅག་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་མི་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་ ཇེམསི་མོན་རོ་གི་མིང་ཐོག་ལས་ བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག། མཱན་རོ་བི་ཡའི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཡང་ དཔལ་འབྱོར་དང་སྲིད་དོན་ལྟེ་བ་ གཞུང་དང་ཚོང་འབྲེལ་ དེ་ལས་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་གྲུ་ཁ་ངོ་མ་ཅིག་ཨིན། ས་རྟགས་ཚུ་ བཀོད་ཁྱབ་ཁང་བཟང་ (སྲིད་འཛིན་གྱི་སྡོད་ཁྱིམ་) དང་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་ རྒྱལ་ཡོངས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ བྱིན་སྐྱོང་གླིང་འཕྲན་ (ཨ་ཕ་རི་ཀ་གི་ཨ་མ་རི་ཀ་ཚུ་ འགོ་དང་པ་ལྷོད་སའི་ས་སྒོ་) ཚུ་ཡོད་དེ་འབད་རུང་ མི་མངམ་འཛོམས་མི་དང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་ དེ་ལས་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ ཚ་གྱང་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

ལཱའི་བེ་རི་ཡ་འདི་ Abeodu Bowen Jones, &amp; Svend E. Holsoe (2025) གིས་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གཅིག་མཐུན་གྱི་སྲིད་འཛིན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ ལོ་ ༦ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཚོགས་འདི་ ཚོགས་ཁང་གཉིས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་ཚོགས་ (ཁྲིམས་ཁང་དང་ཚོགས་ཁང་) ཨིན་ཟེར་བཀོད་ཡོད་པའི་ཁར་ ཁྲིམས་ཁང་འདི་ ཨིང་ལོ་ཨ་མ་རི་ཀའི་ཁྲིམས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིན་པའི་ཁར་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གིས་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ནང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོད་རུང་ ངན་ལྷད་དང་བཙུག་སྡེ་ཞན་དྲགས་ དེ་ལས་ སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་གནད་དོན་ཚུ་ ད་ལྟོ་བར་ན་ཡང་འདུག། 

ལཱའི་བེ་རི་ཡ་ལུ་ ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། (༢༠༢༥) གིས་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་དང་ ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ མི་སྡེ་དང་ཨ་མ་རི་ཀོ་ལའི་བེ་རིཡན་གི་ སྲོལ་ཁྱུན་གྱིས་བཟོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་སྐད་འདི་ ཨིང་སྐད་ཨིནམ་དང་ ཀེ་པེལ་དང་ བཱ་ས་ དེ་ལས་ ཝའི་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ ༢༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་ཡང་ རྔ་རྡུང་ནི་དང་ སྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད དེ་ལས་ གིརིའོཏ་བཟུམ་གྱི་འཁྲབ་སྟོན་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། དེང་སང་གི་ ལཱའི་བེ་རི་ཡའི་སྙན་ཆའི་རིགས་ ཧིབ་ཀོ་ཟེར་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲོལ་རྒྱུན་གྱོན་ཆས་ ལབ་པ་ (ཚོས་གཞི་ཅན་གྱི་རས་ཆས) འདི་ ཕོ་མོ་གཉིས་ཆ་ར་གིས་ གྱོནམ་ཨིན། ཨ་མི་རི་ཀོ་ལའི་བེ་རིཡན་གི་ ཞན་ཤུགས་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ལུགས་མཐུན་གྱི་གྱོན་ཆས་ནང་ལུ་མཐོངམ་ཨིན། ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་ དུས་སྟོན་ཡང་ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༢༦ ལུ་ རང་དབང་ཉིནམ་ (རྒྱལ་ཡོངས་དུས་སྟོན་གཙོ་བོ་) ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུའི་འཁྲུངས་སྐར་དང་ ར་མ་དཱན་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ རྩིས་སྲུང་འབདཝ་ཨིན། དེ་ལས་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་བཟའ་འཐུང་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་དང་ ཨ་མི་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཀེ་རི་བི་ཡན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ ཤན་ཞུགས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ཟས་རིགས་ཚུ་ཡང་ ཆུམ་འདི་ བཞེས་སྒོ་གཙོ་བོ་ཨིནམ་དང་ གཞན་ཡང་ ཇོ་ལོཕ་ཆུམ་ ཕུ་ཕུ་དང་ པཱམ་མར་གྱི་ཁུ་བ་ ཐིང་ངེ་ དེ་ལས་ ཌམ་བོ་ཚུ་ཡང་ཟ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། Abeodu Bowen Jones, &amp; Svend E. Holsoe (2025) གིས་ རྐང་རྩེད་འདི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་རྩེད་རིགས་ཅིག་དང་ དྲྭ་རིལ་བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་དང་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ མདའ་རྩེད་དང་ ཐགཔ་གི་འཐབ་འཛིང་ཚུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ སོ་ནམ་དང་ ས་གཏེར་ དེ་ལས་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ སྤྱང་ཀ་ཅིག་སྦེ་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་བཟོ་གྲྭ་གཙོ་བོ་ར་ སོ་ནམ་གྱི་ནང་ལས་འབད་བ་ཅིན་ ལོ་ཐོག་གཙོ་བོ་ འགྱིབ་དང་ ཀོ་ཀོ་ ཀཱ་ཕི་ ཏ་ལའི་ཤིང་གི་མར་ཁུ་ དེ་ལས་ ཆུམ་ཚུ་ཨིན་པས།  ས་གཏེར་གྱི་རིགས་ཡང་ ལྕགས་རིགས་དང་ རྡོ་རྗེ་ཕ་ལམ་ དེ་ལས་ གསེར་ཚུ་མངམ་ཡོད་རུང་ ས་གཏེར་ལུ་ངན་ལྷད་ཀྱི་ གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཤིང་བཏོག་ནི་འདི་ གལ་ཅན་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོག་ལས་ ནགས་ཚལ་བཏོག་ནི་གི་ཚ་གྱང་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཡང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་ཚད་གཞི་མཐོ་དྲགས་ བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ ལས་བརྒལ་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཞན་ཁོག་ ལམ་དང་གློག་མེ་ དེ་ལས་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་ཚུ་ གོང་འཕེལ་མ་འགྱོ་བར་ཡོདཔ་ཨིན། (Abeodu Bowen Jones, &amp; Svend E. Holsoe 2025) ཟེར་བཀོད་ནུག། 

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ནང་འཁྲུག་གི་ཤུལ་ལས་ ཡར་རྒྱས་སོང་ཡོད་རུང་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་གི་མི་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ ལྷག་ཙམ་དབུལ་ཕོངས་ཚབས་ཆེན་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་གནས་ཡོདཔ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་ལཱ་ ཡང་ན་ འཚོ་བའི་དོན་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞུང་དང་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ ངན་ལྷད་འབད་དེ་ དཀའ་ངལ་སྦོམ་སྦེ་ར་ལུས་ཡོདཔ་དང་ ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་འཛིན་ཞན་པ་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་རྩོད་རྙོག་གིས་ གོང་འཕེལ་འགོར་འགྱངས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལའི་བེ་རི་ཡ་ལུ་ ཨི་བོ་ལ་ནད་ཡམས་ (༢༠༡༤-༢༠༡༦) གིས་ གནམ་མེད་ས་མེད་གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་ཡོདཔ་ལས་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལམ་ལུགས་ ཞན་ཁོག་སྦེ་ཡོད་པའི་ཁར་ ཚད་པའི་ནད་གཞི་དང་ ཟས་བཅུད་མེད་མི་ དེ་ལས་ ཨའི་དང་འབྲེལ་བའི་གསོ་བའི་སྟབས་མ་བདེཝ་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། (ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། ༢༠༢༥) རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ཤེས་ཡོན་ཐོབ་ཐངས་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཡོད་རུང་ བྲིས་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཚད་གཞི་འདི་ དམའ་ཤོས་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། གྲོང་གསེབ་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ གློག་མེ་དང་ ཆུ་གཙང་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ ལམ་ལེགས་ཤོམ་མེདཔ་མ་ཚད་ མཱན་རོ་བི་ཡ་གི་ཁྲོམ་ཀྱི་ གཡུས་ཚན་ཚུ་ནང་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་དང་ སྡོད་ཁྱིམ་མ་ལང་པའི་དཀའ་ངལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ནགས་ཚལ་མེདཔ་བཏང་མི་དང་ ས་རུད་ཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ སོ་ནམ་དང་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ལུ་ ཉེན་ཁ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་འདི་ མཚོ་མཐའི་ས་ཁོངས་ལུ་བརྟེན་ ཆུ་རུད་དང་ མཚོ་ཡི་ཚད་ཡར་སེང་འགྱོ་ནི་གི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ལཱའི་བེ་རི་ཡ་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་རང་དབང་ཅན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་དང་པ་ཅིག་སྦེ་ རྒྱལ་རབས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཡོད་པའི་ བཟོད་བསྲན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རང་བཞིན་ཐོན་སྐྱེད་དང་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ དེ་ལས་ སེམས་ཤུགས་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་དང་སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ཤོམ་དང་ ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་མི་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ལཱའི་བེ་རི་ཡ་ལུ་ མ་འོངས་པའི་གནས་སྟངས་ སྒྲིང་སྒྲི་དང་ཡར་རྒྱས་ཅན་བཟོ་ནི་གི་ འོས་འབབ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

DDC Dictionary (Mobile application software).

Eng - Dzo Terminology (Mobile application software).

Jones, A.B. &amp; Holsoe, S.E. (2025). ''Liberia: Government and society.'' Published by:                     Britannica. Retrieved from:

&lt;nowiki&gt;https://www.britannica.com/place/Liberia/Government-and-society&lt;/nowiki&gt;

Wikipedia. (2025). ''Liberia.'' Published by: Creative Commons. Retrieved from:                                        &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Liberia&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>43di7qsuwci6yw2hxc8zpn097y61zzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>གྲྀས།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8959</id>
    <revision>
      <id>39942</id>
      <parentid>39500</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[གྲྀས། Greece]] to [[གྲྀས།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21281" sha1="tf7eohqn96zpq298qvww4k1k83v4c44" xml:space="preserve">[[File:Flag of Greece.svg|thumb|351x351px|གྲྀས་ཀྱི་རྒྱལ་དར།]]
'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ཆགས་རབས།'''

གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ཧེ་ལི་ནིག་རི་པཱབ་ལིཀ་ཟེར་སླབ་མི་ གྲྀས་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་དང་ བཱལ་ཀཱན་པེ་ནིན་སུ་ལ་གི་ལྷོ་ཁ་ཐུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ་དང་ བྱང་མ་སེ་ཌོ་ནི་ཡ་ དེ་ལས་ བཱལ་གེ་རི་ཡ་དང་ ཊར་ཀི་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ས་མཚམས་མཐུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སའི་རྒྱ་ཚད་ ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡༣༡,༩༦༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་འདི་ བདག་སྐྱོང་གི་ལུང་ཕྱོགས་༡༣ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ཚུ་ཡང་ ཡན་ལག་སྡེ་ཕྲན་༧༤ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་གྱི་ཐད་ཁར་ གྲྀས་འདི་ གངས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུས་ཕྱོགས་བརྒྱུད་དེ་ པིན་ཌུས་ཟེར་བའི་སྒང་རྒྱུད་འདི་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ མེ་ཌི་ཊི་རཱ་ནི་ཡཱན་གྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ཨིནམ་ལས་ བྱཱར་ལུ་ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་ཁར་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དགུན་ལུ་ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་དང་རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''
[[File:Greece Base Map.png|thumb|350x350px|གྲྀས་ཀྱི་ས་ཁྲ།]]
སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ གྲྀས་ལུ་མི་རློབས་ས་ཡ་༡༠.༤ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་ཚོད་རྩིས་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༨ དེ་ཅིག་ གི་རིག་གི་མི་རིགས་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་རང་ གི་རིག་གི་མི་རིགས་ཨིན། གྲངས་ཉུང་གི་མི་རིགས་གཞན་ ཨཱལ་བེ་ནི་ཡཱན་དང་ཊརགསི་ དེ་ལས་ མ་སེ་ཌོ་ནི་ཡཱན་དང་ཨཱར་མེ་ནི་ཡཱན་ དེ་ལས་ བཱལ་གེ་རི་ཡཱན་དང་ཇིའུས་ ལ་སོགས་པ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཁ་སྐད་འདི་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་སླབ་མི་ གིརིག་གི་ཁ་སྐད་འདི་ཨིན།&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Greece&lt;/ref&gt;

'''གཞུང་སྐྱོང་དང་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས།'''

གྲྀས་འདི་ བཙག་འཐུ་ཅན་གྱི་དམངས་གཙོའི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཨིནམ་དང་ བློན་ཆེན་འདི་ གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཨིན། ཁྲིམས་བཟོའི་དབང་ཚད་འདི་ འཐུས་མི་༣༠༠ ཡོད་པའི་ གྲྀས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་གཉིས་ལས་ རང་དབང་ཅན་ཅིག་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ སྲིད་ཚོགས་སྣ་མང་གི་ལམ་ལུགས་ཨིནམ་དང་ ནིའུ་ཌེ་མོ་ཀེརེ་སཱི་དང་སི་རི་ཛ་ཟེར་མི་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་གཉིས་པོ་ སྲིད་ཚོགས་གཙོ་བོ་དང་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་ཨིན།&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Politics_of_Greece&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://civilizationchronicles.com/political-systems-of-greece/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-greece-have.html&lt;/ref&gt;

'''ཆོས་དང་ལམ་སྲོལ།'''

གྲྀས་འདི་ལམ་སྲོལ་གྱིས་ཕྱུག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨིནམ་ལས་ ལམ་སྲོལ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ལམ་སྲོལ་འདི་ཚུ་ ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་སོང་ཡོདཔ་ཙང་ཙ་ར་ཨིན། གྲྀས་ལུ་ ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འདི་ ཨིས་ཊཱན་ཨོར་ཐོ་ཌོགསི་ཀིརིསཤ་ཊེ་ནི་ཏི་ཟེར་བའི་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཆོས་ལུགས་འདི་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་གྱིས་སྒྱུ་རྩལ་དང་ ནང་དོན་རིག་པ་ རྩོམ་རིག་ དེ་ལས་ ཚན་རིག་ཚུ་ལུ་ ཕན་གྲོགས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་ཡོད་པའི་མིང་གཏམ་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་སྟོན་དང་ ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ཚུ་ གྲྀས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ནང་ལུ་ གལ་གནད་ཆེཝ་སྦེ་བརྩིཝ་ཨིན།&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Greek-religion&lt;/ref&gt;

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།'''

གྲྀས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མ་རྩའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཨིནམ་དང་ ལྟ་བཤལ་དང་གྲུ་གཏང་ནི་ དེ་ལས་ སོ་ནམ་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཁོང་གི་དཔལ་འབྱོར་ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཡུ་རོ་འདི་ ཁོང་གི་དངུལ་གཙོ་བོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ གྲྀས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ ཁོང་གི་ ནང་འཁོད་ཐོན་སྐྱེད་ཡོངས་འབོར་འདི་ ཡུ་ཨེས་ཌོ་ལཱར་ཐེར་འབུམ་༢༦༥.༡༧༡ དེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ གི་སྤྱི་ཟླ་དང་པའི་ནང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་ཚད་དེ་ བརྒྱ་ཆ་༨.༧ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ཨིན། གྲྀས་ཀྱི་ཕྱིར་ཚོང་འབད་སའི་རྒྱལ་ཁབ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཨི་ཊ་ལི་དང་ཇཱར་མ་ནི་ དེ་ལས་ སཱའི་པྲས་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ཁོང་གི་ནང་འདྲེན་མང་ཤོས་ར་ ཇཱར་མ་ནི་དང་རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཨི་ཊ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Greece&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.trade.gov/country-commercial-guides/greece-market-overview&lt;/ref&gt;

'''རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨེ་ཐེནས།''' 

གྲྀས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ བྱུང་རབས་དང་ དེང་སང་གི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་གཉིས་ སྒྲིག་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ མཉམ་དུ་གནས་སའི་ ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོད་པའི་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་འགོ་བཙུགས་ས་ཨིན་པའི་ཁར་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཀྱི་ འབྱུང་གནས་ཅིག་སྦེ་ ཆ་བཞགཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ ལོ་ངོ་༣༠༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ རྒྱུན་མ་ཆད་པ་རང་ མི་སྡོད་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ནུབ་ཕྱོགས་འཛམ་གླིང་གི་ལམ་སྲོལ་དང་ བློ་རིག་གི་གཞི་འགྱམ་བཙུགས་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

ཨེ་ཐེནསི་འདི་ ཨེ་ཊི་ཀ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ཡོད་པའི་ པེ་ནིན་སུ་ལ་ཟེར་ ཕྱོགས་གསུམ་ཆུ་གླིང་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་གངས་རི་གཙོ་བོ་བཞི་གིས་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ པེན་ཊེ་ལི་ཀཱསི་གངས་རི་དང་ ཨའི་གཱ་ལིའོ་གངས་རི་ ཧའི་མེ་ཊུས་གངས་རི་ དེ་ལས་ པཱར་ནི་ཐ་གངས་རི་ཚུ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ སའི་རྒྱ་ཚད་ ཨིས་ཀོ་ཡར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་༣༨.༩༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ ནམ་བྱཱར་ལུ་ཚ་དྲོད་ཆེ་བའི་ཁར་ སྐམ་ཀྲོག་ཀྲོ་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དགུན་ལུ་ཚ་དྲོད་རན་ཏོག་ཏོ་དང་རློན་གཤེར་ཅན་སྦེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ མི་རློབས་༣༡༥,༥༠༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.britannica.com/place/Athens&lt;/ref&gt;

ཨེ་ཐེནསི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ལུ་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་བྱུང་རབས་འདི་ ཡེ་ཤུའི་ལོ་ཚིགས་གོང་གི་དུས་ ༼བི་སི་/BC༽ ༡༤༠༠ དེ་ཅིག་ཁར་ལས་ འགོ་བཙུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་གི་མིང་འདི་ སྔོན་མའི་གིརིག་གི་ཤེས་རབ་དང་དམག་འཁྲུག་གི་ལྷ་མོ་ ཨ་ཐི་ནཱ་གི་མིང་ལས་རྟ་དྲང་སྟེ་ བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན། སྔོན་གྱི་དུས་ལུ་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ དབང་ཚད་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་མངའ་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ སྒྱུ་རྩལ་དང་ལྷབ་སྦྱང་ དེ་ལས་ ནང་དོན་རིག་པའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སོ་ཀེརེ་ཊིསི་དང་ པེལེ་ཊོ་ དེ་ལས་ ཨེ་རིསི་ཀྲོ་ཊཱལ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ ནང་དོན་རིག་པའི་མཁས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གི་འབྱུང་གནས་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གིས་ དུས་རབས་༥ པའི་ནང་ ཨེ་ཐི་ནིའན་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་འདི་ གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་གསར་བཟོ་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་གྲོགས་སྦོམ་སྦེ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ཡོད་པའི་ ཨེ་ཀོརོ་པོ་ལིས་ཟེར་བའི་ས་ཁོངས་འདི་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་རྒྱུན་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་ཁོངས་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་གི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ལྟ་སྐོར་འབད་སའི་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གྲྀས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་དངུལ་འབྲེལ་ དེ་ལས་ བཟོ་གྲྭའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་སྡེ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ལྟ་བཤལ་དང་གྲུ་གཏང་ནི་ དངུལ་འབྲེལ་དང་བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ཨིན། ཨེ་ཐེནསི་ལུ་ཡོད་པའི་ པི་རེ་ཡུས་གྲུ་ཆགས་ས་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་གྲུ་ཆགས་ས་སྦོམ་ཤོས་དང་ བྲེལ་ཟིང་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ ཕན་གྲོགས་སྦོམ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་གིས་ཡང་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་སྦོམ་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་འདི་གི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ས་ཁོངས་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཐོང་སྣང་ཚུ་བལྟ་ནིའི་དོན་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ ལྟ་བཤལ་པ་ ས་ཡ་ལས་བཅད་དེ་ ཨེ་ཐེནསི་ལུ་འོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ལྷག་པར་དུ་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་སྡེ་དང་ དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་འདི་ནང་ ཚོང་ལཱ་དང་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;[https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-capital-of-greece. https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-capital-of-greece.]&lt;/ref&gt;

དེ་ལས་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ རྒྱལ་རབས་དང་དེང་སང་གི་སྒྱུ་རྩལ་དང་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་གསལ་སྟོན་འབད་སའི་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་གློག་བརྙན་ཁང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་གནའ་ཤུལ་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ ཨེ་ཀོརོ་པོ་ལིས་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ དེ་ལས་ བེ་ན་ཀི་འགྲེམས་སྟོན་ཁང་ཚུ་ ཨེ་ཐེནསི་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཙུག་སྡེ་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིན།

འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཁྲོམ་འདི་ནང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ སྐྱེལ་འདྲེན་ དེ་ལས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ གོང་འཕེལ་སྦོམ་སྦེ་ར་སོང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨེ་ཐེནསི་མེ་ཊོ་དང་ ཊཱམ་ དེ་ལས་ བཱསི་ཚུ་གིས་ མི་སེར་དང་ ལྟ་བཤལ་པ་ཚུ་ལུ་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་གདམ་ཁ་ཚུ་ འཇོན་ཐངས་ཅན་དང་ སྟབས་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཨེ་ཐེནསི་འདི་ ཤེས་རིག་དང་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀ་པོ་ཌི་སི་ཊི་རི་ཡཱན་ཨེ་ཐེནསི་གི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ ཨེ་ཐེནསི་གི་རྒྱལ་ཡོངས་འཕྲུལ་རིག་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ མིང་གཏམ་ཅན་གྱི་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དང་ གཙུག་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་གཞི་བཙུགས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

དེ་འབདཝ་ལས་ བཅུད་བསྡུ་བ་ཅིན་ རྒྱལ་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ དེ་ལས་ དེང་སང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ཡོད་པའི་ ཨེ་ཐེནསི་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྔ་རབས་དང་དེང་སང་གི་ལམ་ལུགས་གཉིས་ དུས་མཉམ་ལུ་གནས་པའི་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཐོ།'''
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>tf7eohqn96zpq298qvww4k1k83v4c44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཅཱཌ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8966</id>
    <revision>
      <id>39936</id>
      <parentid>39530</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཅཱཌ། Chad]] to [[ཅཱཌ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19163" sha1="2xljedczxt5b5r2i8es80uktt7bzxy1" xml:space="preserve">{{Country2
|name       = ཅཱཌ།
|flag       = Flag of Chad.svg
|map        = Locator map of Chad in Africa.svg
|capital    = 
|area       = 1 280 000
|population = 19 093 595
}}
'''ཅཱཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད།'''

༉ ཅཱཌ་འདི་ཨཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། ལུགས་མཐུན་གྱི་སྒྲིག་སྟངས་ནང་ ཅཱཌ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཐང་སྦོམ་དང་ དམའ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་པའི་ བྱང་དང་ཤར་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་གང་རི་གིས་སྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཅཱཌ་འདི་ཨཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་ལྔ་པ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༡,༢༨༤,༠༠༠ གི་ས་ཁོངས་ནང་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ཅཱཌ་ལུ་ས་ཁོངས་མ་འདྲཝ་གསུམ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཤིང་ཆས་ཡོད་པའི་ ས་ཝ་ན་དང་ འཛམ་གླིང་ལྷོ་བྱང་གི་ནགས་ཚལ་སྦོམ་ཡོད་པའི་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཅིག་ཨིན། གཉིས་པ་སྦུག་གི་ཆ་ཤས་ནང་ ས་ཧེལ་གྱི་ས་ཁོངས་དང་ཚེར་ཤིང་དང་བཱོ་བཱ་བབ་ཤིང་ཚུ་དབང་འཛིན་འབད་ནུག། བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ས་ཧ་རཱན་འབྲོག་སྟོང་གི་ས་ཁོངས་ཨིན་མས། ཅཱཌ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནམ་ཤིས་འདི་བྱང་ཕྱོགས་བྱེ་ཐང་འདི་ ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ སྐམ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ དབུས་ཀྱི་ཐང་འདི་ ཚ་དྲོད་དང་ སྐམ་སྟེ་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་ སྤྱི་ཟླ་ ༦ པའི་བར་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༩ པའི་བར་ཁམས་ཅིག་ཁར་ཨིན། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ ས་ཁ་དམའ་ས་ཚུ་ནང་ དྲོད་ཤུགས་དང་ རློན་གཤེར་ཅན་ཚུ་ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པའི་ཟླ་མཇུག་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༠ པའི་ཟླ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཚུན་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་ཨིན་པས། དུས་རབས་ ༢༠ པ་འགོ་བཙུགས་ཁམས་ཅིག་ཁར་ ཅཱཌ་འདི་ ཕཱརནསི་གི་དབང་འོག་ཅིག་ལུ་འགྱུར་ཏེ་ ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལུ་ རང་དབང་ཐོབ་ནུག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་མི་རིགས་དང་སྐད་ཡིག་ དེ་ལས་ ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས་མ་འདྲཝ།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཟླ་ ༡ པའི་ཚེས་ ༡ ཚུན་ ཅཱཌ་གི་མི་རློབས་འདི་ མི་ ༡༩,༠༤༢,༦༨༧ ལུ་ ལྷོད་ཡོདཔ་སྦེ་ ཚོད་དཔག་འབད་དེ་ཡོད་མི་དེ་ཡང་ ལོ་གཅིག་གི་ཧེ་མ་ མི་རློབས་ ༡༨,༤༣༣,༩༩༦ དང་ཕྱདཔ་ད་ ༣.༣༠ % (༦༠༨,༦༩༡) ཡར་སེང་སོང་ཡོདཔ་ཨིན་པས།  ཅཱཌ་འདི་མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ ༢༠༠ དེ་ཅིག་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། འདི་ནང་ལས་ས་ར་མི་རིགས་འདི་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ས་ར་གི་མི་ཚུ་གིས་ ཁོང་གི་ཕ་བརྒྱུད་འདི་ ནིལ་གཙང་ཆུ་གི་བྱང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨ་ར་བི་ཡའི་བྱ་རོགས་ཚོང་པ་ཚུ་གིས་ སྤོ་བཤུད་འབད་དེ་ དུས་རབས་ ༡༦ པའི་ནང་ ཅཱཌ་ལུ་གཞི་བཅག་ནུག།

'''གཞུང་སྐྱོང་།'''

ཅཱཌ་འདི་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བར་ན་ ཐ་དད་འདི་ ངེས་གཏན་བཟོཝ་ཨིན། རང་དབང་འདི་ མི་སེར་གྱི་ལག་པར་ བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ཁོང་གིས་ མི་མང་འོས་འདེམས་དང་ ཡང་ན་ ངོ་ཚབ་ཀྱི་བཙག་འཐུ་ཚུ་ ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་ འོས་འབབ་ཐོག་ལས་ བཙུགསཔ་ཨིན། བཀོད་ཁྱབ་དབང་ཚད་འདི་ སྲིད་འཛིན་དང་གཞུང་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། ཁྲིམས་བཟོའི་དབང་ཚད་དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་ ཚོགས་ཁང་གི་ལག་ཐོག་ཁར་ཨིན་མས། དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ ཁྲིམས་བཟོའི་དོན་ལུ་ཨིནམ་ལས་ ཁྲིམས་ཁང་དང་ བཀོད་ཁྱབ་འགོ་དཔོན་ཚུ་ལས་ རང་དབང་ཡོདཔ་ལས་ ཆེ་མཐོ་ཁྲིམས་འདུན་དང་ ཁྲིམས་འདུན་གྱི་ མཐོ་གཏུགས་ཁྲིམས་ཁང་ དེ་ལས་ ཞི་བདེ་གི་ཁྲིམས་དཔོན་ཚུ་གིས་ ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན་མས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༦ ལུ་ ཆ་འཇོག་འབད་མི་ ཅཱཌ་གི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་འདི་ ཅཱཌ་གི་ཁྲིམས་ལུགས་མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༥ ལུ་ བསྐྱར་བཅོས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''ཆོས་ལུགས།'''

ཅཱཌ་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཨིསི་ལམ་དང་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ཆོས་ལུགས་ཨིན་མས། ཨིསི་ལམ་འདི་ དད་པ་མང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་དང་གཅིག་ཁར་ ངོས་འཛིན་འབད་མི་ མི་ཉུང་སུ་ཅིག་དང་ ཡང་ན་ ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་ འབྲེལ་བ་མེདཔ་མི་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མུ་ས་ལིམ་སྦོམ་ཤོས་འདི་ ཅཱཌ་གི་བྱང་དང་ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་མཐོངམ་ཨིན། བརྒྱ་ཆ་ལས་འབད་བར་ཅིན་ཨིསི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལུ་གཙོ་བོ་བསྟོན་མི་ ༥༢.༡% ཡོདཔ་ཨིན་མས། 

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྐོར།'''

ཅཱཌ་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་གཉིས་ ཕེརེནཆི་དང་དེང་སང་གནས་ཚད་ཨ་ར་བིག་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་ ༡༢༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཕེརེནཆི་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ངོ་མ་ཚུ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ ཨེན་ཇ་མེ་ན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་ ཕོ་སྐྱེས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ སླབ་ཨིན། ཕ་རཱན་སིའི་སྐད་ཡིག་འདི་ གཞུང་དང་ཤེས་ཡོན་གཉིས་ཆ་རའི་སྐད་ཡིག་ཨིན། ཨ་ར་བིག་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཉིན་བསྟར་གྱི་བརྒྱུད་འབྲེལ་དང་ རེ་ཌིའོ་རྒྱང་བསྒྲགས་ཀྱི་ཐོག་ལས་ ལག་ལེན་འཐབ་སའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན།

ཅཱཌ་འདི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་དང་ སྔོན་ལུགས་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དྲོད་ཤུགས་ཅན་གྱི་ མགྲོན་བསུ་ཚུ་ ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒས་ཤོས་ཚུ་ལུ་གུས་ཞབས་འབད་ནི་འདི་ ཅཱཌ་ལམ་སྲོལ་གྱི་ གཞི་རྩའི་རྣམ་པ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ན་གཞོན་མི་རབས་ཚུ་གིས་ རྒས་ཤོས་ཚུ་ལུ་ ཁ་སླབ་ནི་དང་ བྱ་སྤྱོད་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ལུ་ ཕར་འགྱངས་འབད་ནི་གི་རེ་བ་ཡོདཔ་ཨིན། འཚམས་འདྲི་འདི་ ཆ་ཌི་ཡཱན་གྱི་ཐབས་ལམ་གྱི་ ཁག་ཆེ་བའི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ ལགཔ་གིས་ མགུ་ཏོ་ དེ་ལས་ ཁ་སླབ་ཀྱི་འཚམས་འདྲི་ཚུ་ འབྲེལ་འཐབ་ཀྱི་ སྤྱིར་བཏང་གི་ རྣམ་པ་ཅིག་ཨིན། ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཅཱཌ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ སྲོལ་ཁྱུན་དང་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཚུ་ སྟོན་མི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་དང་ མཛད་སྒོ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབདཝ་ཨིན། དུས་སྟོན་འདི་བཟུམ་གཅིག་འདི་ སཱ་ཧེལ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ཝོ་ཌབ་མི་ཚུ་གིས་ བརྩི་སྲུང་འབད་མི་ གེ་རེ་ཝོལ་དུས་སྟོན་འདི་ཨིན། དུས་སྟོན་འདི་ མཛེས་སྡུག་དང་ མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་ དུས་སྟོན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ རྒྱས་བཤད་ཅན་གྱི་ གྱོན་ཆས་ཚུ་ བཀྲམ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ལས་རིམ་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་མི་ ཨེན་ཌི་ཇ་མི་ན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལམ་སྲོལ་དུས་སྟོན་འདི་ཨིན། དུས་སྟོན་འདི་གིས་ ཅཱཌ་དང་ དེ་ལས་ལྷག་སྟེ་ སྒྱུ་རྩལ་མཁས་མཆོག་དང་ སྙན་ཆ་བཏང་མི་ དེ་ལས་ ཞབས་ཁྲ་འཐེན་མི་ཚུ་ གཅིག་ཁར་བསྡུ་སྟེ་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ གློག་བརྙན་ཁང་ དེ་ལས་ པར་རིས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཆ་ཌི་ཡཱན་གྱི་ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ སྟོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར།'''

ཅཱཌ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་སླ་བསྲེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་སྐྱོ་དྲགས་སྦེ་ སོ་ནམ་དང་ སྒོ་ནོར་ཚུ་ལུ་ བརྟེན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྩ་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན་མས། ཅཱཌ་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོན་ཤུགས་གཙོ་བོ་འདི་མར་ཁུ་དང་སོ་ནམ་ཨིན། མར་ཁུ་གིས་ ཕྱིར་ཚོང་གི་འོང་འབབ་བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ དེ་ཅིག་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཀ་བལ་དང་ སྒོ་ནོར་ དེ་ལས་ གུམ་ཨ་ར་བིཀ་གིས་ ཅཱཌ་གི་ མར་ཁུ་མེན་པའི་ ཕྱིར་ཚོང་གི་ འོང་འབབ་མང་ཤོས་ཅིག་ བྱིན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཞབས་ཏོག་ལས་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འདྲེན་གྱི་ ཕན་འདེབས་འབད་མི་ གསུམ་དཔྱད་ ༡ ལས་ ཉུངམ་སྦེ་ ཕན་ཐོགས་ཡོདཔ་དང་ མང་ཤོས་ཅིག་ བརྒྱུད་འཕྲིན་དང་ དངུལ་ཁང་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཅཱཌ་གིས་ མི་དམངས་དང་ སྒེར་སྡེ་ལས་སྡེ་མང་ཤོས་ཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ མ་རྩ་ཚུ་ལུ་ བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཅཱཌ་ལུ་ མ་རྩ་བཙུགས་ནི་འདི་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་དང་ སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་མི་ ལས་མི་མེད་མི་ དེ་ལས་ གཞུང་གི་ཡིག་ཚང་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་ལུ་བརྟེན་ ལཱ་ཁག་གཏངམ་ཨིན་མས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་མཐོང་ཚུལ་འདི་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༤ ལུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༥.༢ དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ལུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༥.༣ ཡར་སེང་སོང་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ མར་ཁུ་ལས་སྡེ་གིས་ བསྐུལ་མ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ ལས་ ༢༠༢༣ ཚུན་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ནང་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འདྲེན་གྱི་ བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ཞབས་ཏོག་དང་ བཟོ་གྲྭ་ཚུ་ཨིན་པས།

'''ཅཱཌ་གི་མངའ་སྡེའི་སྐོར།'''

ཨོན་ཇཱ་མི་ན་འདི་ ཅཱཌ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་གིས་ ཅཱཌ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལཱ་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ ཀ་བལ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་མི་དང་ སྒོ་ནོར་གསོ་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ཉ་བཟུང་སའི་ས་ཁོངས་ཚུ་གི་སྦུག་ལུ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་མས། རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ནང་མི་འབོར་ ༧༢༡༠༨༡ ལྷགཔ་ཅིག་འདུག། 

'''རྒྱབ་རྟེན།'''

Where is Chad in the World?. (2025-03-14). World Population Review.

      Where is Chad in the World?

Ariana Cole, Kevin Newton. (2023). chad ethnic group overview. study.com. 

      &lt;nowiki&gt;https://study.com/academy/lesson/chad-ethnic-groups.html&lt;/nowiki&gt;

     &lt;nowiki&gt;https://www.anothertravel.com/africa/chad/culture/&lt;/nowiki&gt;

[[Category:རྒྱལ་ཁབ]]
[[Category:ཨཕ་རི་ཀ།]]</text>
      <sha1>2xljedczxt5b5r2i8es80uktt7bzxy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8979</id>
    <revision>
      <id>39998</id>
      <parentid>39578</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར། Guatemala City]] to [[གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25269" sha1="0m62k309rxsdxv0djbjuq1ynz9b3py9" xml:space="preserve">[[File:Ciudad de Guatemala Alturas.jpg|thumb|315x315px|གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།]]
༉ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ ནུ་ཝ་གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཌི་ལ་ཨ་སུན་སི་ཡོན་ཟེར་སླབ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གི་སྲིད་དོན་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ དབུས་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ས་ཁོངས་ཅིག་འབདཝ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ དབང་འོག་བཟོ་རིགས་དང་དེང་སང་གི་གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱུང་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ད་ལྟོའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་ ༦༩༢ ཡོད། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལོའི་མི་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ མི་རློབས་༡,༢༢༡,༧༣༩ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་ཆེན་འདི་ནང་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༢.༧ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ དབུས་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Wikipedia. (2025). ''Guatemala City.'' Published by: Creative Commons. Retrieved From: &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Guatemala_City&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ཟེར་བཀོད་ནུག། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་མི་རློབས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ལས་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡང་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ མེསི་ཊི་ཛོས་(ཡུ་རོབ་དང་ས་གནས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་སླ་བསྲེས་) འདི་གི་ཤུལ་ལས་ ངོ་མ་ར་ མ་ཡན་གྱི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་མི་ཁུངས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་མ་ཚད་ ཡུ་རོ་པིན་དང་ ཨཕ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་རིགས་བརྒྱུད་ཀྱི་མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། འ་ནཱི་སྣ་མང་ལམ་སྲོལ་གྱི་བཟོ་རྣམ་འདི་གིས་ ཁྲོམ་གྱི་སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ བཞེས་སྒོ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོང་མི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཛེས་རྒྱན་ཕྱུགཔོ་འདི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་ཀྱི་ ས་གནས་འདི་འགོ་ཐོག་ལུ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༢༠ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཀཱར་མེན་ཟེར་མི་དགོན་སྡེ་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ  &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༧༣ ལུ་ སཱན་ཊ་མར་ཊ་ས་ཡོམ་གྱིས་ དེ་བསྒང་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨེན་ཊི་གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་འདི་ མེདཔ་བཏང་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཨིས་པེ་ནིཤི་གི་རྒྱལ་པོ་གིས་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ད་རེས་ཡོད་པའི་ས་ཁོངས་ནང་ལུ་ སྤོ་བཤུད་འབད་ནི་གི་ཐག་བཅད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱི་ལོ་ ༡༧༧༦ ལུ་གཞུང་འབྲེལ་དུ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཁྲོམ་གསརཔ་འདི་ལུ་ ནུ་ཝ་གུ་ཊི་མ་ལ་ཌི་ལ་ཨ་སུན་སི་ཡོན་ཟེར་ མིང་བཏགས་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག། དུས་རབས་ ༡༩ པ་དང་ ༢༠ པའི་ནང་ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ཡར་རྒྱས་དང་ དེང་སང་གི་གནས་སྟངས་ལུ་འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་ར་འཐོང་ནུག། དེ་མ་ཚད་ རང་དབང་གི་ལས་འགུལ་དང་ ཞི་བའི་ངོ་རྒོལ་ དེ་ལས་ དམངས་གཙོའི་འགྱུར་བ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ བྱུང་རབས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ མཐོང་ཚུགས་པའི་ སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག།

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་འདི་ རི་དང་མེ་རི་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོད་པའི་ལུང་གཤོང་ནང་ཆགས་ཡོདཔ་དང་ མཚོ་ཁ་ལས་ མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡༥༠༠ དེ་ཅིག་ (ཕིཊ་ ༤༩༢༡) ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པ་ལས་ ༤ པ་ཚུན་ཚོད་ སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་དང་ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པ་ལས་ ༡༠ པ་ཚུན་ཚོད་ ཆརཔ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། སྤྱིར་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ ༡༥°C (༥༩°F) དང་ ༢༥°C (༧༧°F) གི་བར་ན་ཡོདཔ་ལས་ གནམ་གཤིས་འདི་ ཧ་ཅང་གིས་ དགའ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ ལྟ་སྐོར་འབད་ནི་གི་དུས་ཚོད་ལེགས་ཤོམ་འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པ་དང་ ༤ པའི་བར་ན་ སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཨིནམ་ལས་ ཟླཝ་འདི་ཚུ་ནང་ གནམ་གཤིས་འདི་ ཉི་མའི་ཉིནམ་དང་ ཆརཔ་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ལས་ ཁྲོམ་གྱི་མཐོང་སྣང་ཚུ་ ལྟ་བསྐོར་འབད་ནི་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལས་རིམ་ཚུ་ནང་ བཅའ་མར་གཏོགས་ནི་ལུ་ དུས་ཚོད་ལེགས་ཤོམ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་ ༢༢ ལས་གཅིག་ཨིན་མི་ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ས་ཁོངས་ ༢༢ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱི་གོ་རིམ་སྒྲིག་ནི་དང་ བདག་སྐྱོང་དགོས་མཁོ་ཚུ་ སེལ་ཐབས་ལུ་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ལམ་ལུགས་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་ཡོདཔ་དང་ ས་ཁོངས་རེ་རེ་ལུ་ སྡོད་ཁྱིམ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྫོང་ཁག་ཚུ་གི་ ཁྱད་ཆོས་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན། ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ཟེར་བཀོད་ནུག། གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ གཞུང་ལྟེ་བའི་བཀོད་ཁྱབ་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་གྱི་ཡན་ལག་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་གཞུང་འདི་ ཁྲོམ་དཔོན་དང་ ཁྲོམ་སྡེ་ཚོགས་སྡེ་གིས་ འགོ་ཁྲིད་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༣ ལོའི་ཁྲོམ་དཔོན་བཙག་འཐུ་ནང་ ད་ལྟོའི་ ཡུ་ནིའོན་ནིསི་ཊི་ཚོགས་པའི་ རི་ཀར་ཌོ་ ཀུའི་ནེས་ ལོག་སྟེ་བཙག་འཐུ་གྲུབ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེ་གཞུང་གིས་ ཁྲོམ་སྡེ་འཆར་གཞི་དང་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ གཙོ་བོར་བསྟེནམ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཡོངས་ནང་ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་གིས་ ལོ་ ༤ གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་གྲུབ་མི་ འཐུས་མི་ ༡༦༠ ཡོད་མི་ ཚོགས་ཁང་གཅིག་སྦེ་མི་ ཀོང་གཱརསི་གི་ངོ་ཚབ་སྦེ་ དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཅིག་སྦེ་ ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ ཚོགས་པ་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དང་ མི་སྡེའི་མཐའ་དོན་ དེ་ལས་ ཉེན་སྲུང་གི་གདོང་ལེན་ཚུ་སེལ་ཐབས་ལུ་ སྲིད་བྱུས་ཚུ་ བཏོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཨིསི་པེ་ནིཤ་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་འཁོད་ལུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ས་གནས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་ཡོད་ནི་འདི་གིས་ མ་ཡ་གི་སྐད་ཡིག་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡང་ སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ ཀི་ཆེ་དང་ ཁེཀ་ཆེ་ དེ་ལས་ ཀ་ཆེ་ཀེལ་ཚུ་ཨིན་མས། འ་ནཱི་སྐད་ཡིག་ཚུ་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ མང་སུ་ཅིག་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བའི་ནང་ སྐད་ཡིག་སྣ་ཚོགས་ལུ་ ལྷན་ཐབས་འབདཝ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ས་གནས་ཀྱི་མ་ཡན་དང་ཨིས་པེ་ནིཤི་གི་དབང་འོག་བཙུགས་མི་གི་ཤན་ཞུགས་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོད་མི་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་བཟོ་རིགས་དང་དུས་སྟོན་ སྙན་ཆ་དང་སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཇིའོ་ཝ་ན་ཌེལ་ལོར་ཊོ་ &lt;ref&gt;Dell’orto, G. (2024). ''Hours to make and seconds to destroy, Holy Week flower     carpets are a labor of love in Guatemala.'' Published by: The Associate Press. Retrieved from: &lt;nowiki&gt;https://apnews.com/article/holy-week-jesus-guatemala-&lt;/nowiki&gt;  catholic-processsions-0dcf9bb84d3b4aae4388f7c9507c686f&lt;/ref&gt;གིས་ རྩ་ཆེ་བའི་བདུན་ཕྲག་དམ་པ་བཟུམ་གྱི་ རང་ལུགས་ཀྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ ཆོས་ལུགས་ལུ་དད་པ་བསྐྱེད་མི་དང་ མི་སྡེ་གིས་ བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག། ཁྲོམ་འདི་ དེང་སང་གི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་ ས་གནས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལཱ་ཚུ་སྟོན་སའི་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ གློག་བརྙན་ཁང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ལྟེ་བ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ རང་ལུགས་སྙན་ཆ་གི་རིགས་ མ་རིམ་བཱ་ལས་ དེང་སང་གི་ པོཔ་དང་ རོཀ་ཚུ་གི་ཁག་མ་འདྲཝ་ཡོདཔ་ཨིན་མས།

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་སྡེ་ནང་ རྐང་རྩེད་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་རྩེད་འགྲན་ནང་ དོ་འགྲན་འབདཝ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ ལུང་ཕྱོགས་འགྲན་བསྡུར་མ་འདྲཝ་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཡོངས་རྩེད་ཐང་མེཊེ་ཟེར་མི་ཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན་མས། གཞན་རྩེད་རིགས་ བཱསི་ཀེཊ་བཱོལ་དང་ བོ་ལི་བཱོལ་ དེ་ལས་ བང་རྒྱུགས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ཡང་ མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་སྒྲིང་སྒྲི་ཡོདཔ་དང་ འདི་ནང་བཅའ་མར་གཏོགས་མི་ཚུ་ཡང་བརྩོན་ཤུགས་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་བཟའ་འཐུང་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱུ་ཆ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ གེ་ཟ་དང་ སྲནམ་ཅུམ་ ཆུམ་ དེ་ལས་ ཤ་དང་ཚོད་བསྲེ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཨིན་པས། གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ སྤྱིར་བཏང་མཐོང་མི་ རང་ལུགས་ཀྱི་བཟའ་འཐུང་ཚུ་ཡང་ པེ་པེན་ཟེར་ ཤ་དང་ཚོད་བསྲེ་ཚུ་སླ་བསྲེས་ཏེ་བཟོ་མི་ ཁ་ཚ་ཅན་གྱི་ཤ་ཐུག་འདི་ཨིན་མས། དེ་ལས་ ཀ་ཀིཀ་ཟེར་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཊར་ཀི་ཁུ་བ་འདི་ ཨེ་མ་དང་རྫས་སྦྱོར་བླུགས་ཏེ་བཟོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ གེ་ཟའི་ཨ་ཁམ་ནང་ ཤ་ ཡང་ན་ མངར་ཟས་ཚུ་གིས་བཀང་ཞིནམ་ལས་ ངང་ལག་གི་འདབ་མ་ནང་ བཀབ་སྟེ་ རླངས་བཙོ་རྐྱབ་སྟེ་བཟོ་མི་ ཏ་མ་ལེས་འདི་ཡང་ཨིན་མས། ས་གནས་འདི་ནང་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་བཟའ་འཐུང་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ལས་ ཊོསི་ཊ་ཌས་དང་ ཆུ་ཆི་ཏོས་ དེ་ལས་ རེ་ལི་ནི་ཊོས་བཟུམ་གྱི་ཟས་ཚུ་ཡང་ཁྱབ་ཆེ་བ་སྦེ་འདུག། 

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕྲུལ་འཁོར་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ བཟོ་གྲྭ་དང་དངུལ་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ལས་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོད་པའི་ས་གནས་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ བཟོ་གྲྭ་དང་ཞབས་ཏོག་ སིལ་ཚོང་དང་བཟོ་སྐྲུན་ཚུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ ཅ་ཆས་ཚུ་སྐྱེལ་འདྲེན་འབད་ནི་ལུ་ ཕན་ཐོགས་པའི་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་གོང་འཕེལ་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་སོང་ཡོད་རུང་ གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ལུ་ འོང་འབབ་འདྲ་མཉམ་མེད་མི་དང་ དབུལ་ཕོངས་བཟུམ་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ ལེ་ཊིན་ཨ་མི་རི་ཀ་ལུ་ དབུལ་ཕོངས་ཆེ་ཤོས་ཨིན་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ལུ་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཤེས་ཡོན་དང་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་ཚུ་ མ་ཐོབ་པར་ཡོདཔ་ཨིན། ཝི་ཀིཔི་ཌི་ཡ། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ཟེར་བཀོད་ནུག། 

མི་རློབས་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་འདི་གིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཡང་ཐོབ་མ་ཚུགས་པར་ དཀའ་ངལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་ནང་ བྱ་ངན་གྱི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་མཐོང་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ སྡེ་ཚན་དང་འབྲེལ་བའི་གནོདཔ་བཀལ་མི་དང་ སྒྲིག་འཛུགས་འབད་མི་ བྱ་ངན་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ མི་མང་གི་ཉེན་སྲུང་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལཱ་ཚུ་ལུ་ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚ་གྱང་ཡང་ བཙོག་རླུང་དང་ཕྱགས་སྙིགས་འཛིན་སྐྱོང་ལངམ་སྦེ་མེད་མི་ དེ་ལས་ ས་ཡོམ་དང་ཆུ་རུད་བཟུམ་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ཚུ་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ལས་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ ཉེན་ཁ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གཞན་ཡང་ ས་གནས་འདི་ནང་ འོང་འབབ་དང་ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་སྦེ་མེད་མི་འདི་གིས་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཚ་གྱང་འབྱུང་བཅུག་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ག་ར་གིས་ གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ཡང་ཐོ་ཕོགཔ་ཨིན་མས། 

གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་ཁྲོམ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཟོད་བསྲན་དང་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོད་པའི་ བདེན་ཁུངས་ཅིག་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་གི་བྱུང་རབས་ཀྱི་ཁག་ཆེ་ཧེང་དང་ མི་རློབས་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཚུ་གིས་ དབུས་ཨ་མི་རི་ཀ་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ལུ་ གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། གདོང་ལེན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་པའི་སྐབས་ ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ་དང་ ལམ་སྲོལ་ཉམས་སྲུང་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་བསྐྱར་ཞིབ་ཀྱི་ལཱ་ཚུ་འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ འབད་བའི་བསྒང་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་ནང་སྡོད་མི་ཚུ་གི་ ཡར་རྒྱས་དང་ མ་འོངས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཁས་བླངས་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས།

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''</text>
      <sha1>0m62k309rxsdxv0djbjuq1ynz9b3py9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ཧ་ཝ་ན།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8981</id>
    <revision>
      <id>39996</id>
      <parentid>39629</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[ཧ་ཝ་ན། Havana]] to [[ཧ་ཝ་ན།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18651" sha1="nmwzb67bs3ups47ai7b1rd51ejpbp4z" xml:space="preserve">[[File:Havana (Cuba, February 2023) - 80.jpg|thumb|376x376px]]
༉ ཧ་ཝ་ན་ཟེར་བའི་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཀིའུ་བ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ རྒྱལ་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་ དེ་ལས་ བཟོ་བཀོད་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་ ཁྲོམ་ཆེན་ཅིག་ཨིན་མས། མཚོ་གླིང་འདི་གི་ བྱང་ཕྱོགས་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་མི་ ཧ་ཝ་ན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཀིའུ་བ་གི་གྲུ་ཁ་ངོ་མ་ཅིག་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཡང་ཨིན་པས།

ཧ་ཝ་ན་ཁྲོམ་སྡེ་གི་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཧ་ལམ་ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་ ༧༢༨,༢༦ ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ མཚོ་མཐའི་ས་ཁོངས་ལུ་་བརྟེན་ ལྷོ་ལས་བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨཱལ་མེན་ཌརསི་གཙང་ཆུ་དང་ ཕོལོ་རི་ཌ་གི་མཚོ་ཁ་ཚུ་གི་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཧ་ཝ་ན་ལུ་ གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ཟླ་ ༥ པ་ལས་ ༡༠ པ་ཚུན་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་དང་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༤ པ་ཚུན་ སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཚུ་ མཐོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། སྤྱིར་བཏང་ལུ་ དྲོད་ཚད་འདི་ ལོ་བསྟར་བཞིན་དུ་ དྲོད་ཤུགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་ལུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ རླུང་འཚུབ་ཡང་འཕུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Wikipedia. (2025). ''Havana.'' Published by: Creative Commons. Retrieved from: &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Havana&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;ཟེར་བཀོད་ནུག།

ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ་&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༡ ལུ་ ཧ་ཝ་ན་ཁྲོམ་སྡེ་གི་མི་རློབས་འདི་ ཧ་ལམ་ ༢,༡༤༢,༩༣༩ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ལས་ ཀིའུ་བ་ལུ་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་གྱི་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ བརྒྱ་ཆ་ ༥༨.༤ དེ་ཅིག་ མི་རིགས་དཀརཔོ་དང་ མེསི་ཊི་ཟོ་ ཡང་ན་ མུ་ལ་ཊོ་བརྒྱ་ཆ་ ༢༦.༤ དེ་ལས་ མི་རིགས་ནགཔོ་བརྒྱ་ཆ་ ༡༥.༢ དང་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་མི་སེར་བརྒྱ་ཆ་ ༠.༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་བཞག་ནུག། མི་རློབས་འདི་ཡོངས་རྫོགས་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མཐོ་ཤོས་ཡང་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་རེ་ལུ་ མི་རློབས་ ༢༩༤༢.༢ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག།

ཧ་ཝ་ན་ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༡༩ ལུ་ ཨིསི་པེན་གྱིས་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ དེ་བསྒང་གྱོགས་པ་ར་ ཨིསི་པེན་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ ཐབས་བྱུས་ཅན་གྱི་གྲུ་ཆགས་ས་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ ཨིསི་པེན་ལུ་ལོག་འོངས་མི་ རྒྱུ་ནོར་གྱི་གྲུ་གཟིངས་ཚུ་ བཀག་ཆ་འབད་སའི་ས་གོ་གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༥༥༥ ལུ་ ཕཱརནསི་གི་དམག་མི་ ཇེག་ཀིསི་ཌི་སོ་རེས་ཀྱིས་འགོ་ཁྲིད་འབད་དེ་ མཚོ་ཇག་གི་དམག་རྐྱབ་མི་ལེ་ཤ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ལས་ རྫོང་རྒྱ་སྦོམ་སྦེ་རྐྱབ་དགོཔ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༦༠༧ ལུ་ ཧ་ཝ་ན་འདི་ ཀིའུ་བ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་སྦེ་ བསྐོ་བཞག་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་སྟེ་ གྲུ་བཟོ་སའི་ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༦༢ ལུ་ ལོ་བདུན་གྱི་རིང་ལུ་དམག་འཁྲུག་རྐྱབ་པའི་སྐབས་ བིརི་ཊིཤ་གིས་ ཧ་ཝ་ན་གི་ས་ཁོངས་འདི་ ཨིསི་པེན་ལུ་ ལོག་མ་སྤྲོད་པའི་ཧེ་མ་ དུས་ཡུན་ཐུང་ཀུ་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ དབང་དུ་བསྡུ་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡང་འདུག། དེ་ལས་ ཧ་ཝ་ན་འདི་ རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལུ་ ཀིའུ་བཱན་གྱི་གཞུང་རྒོལ་ལུ་བརྟེན་ སྲིད་དོན་དང་མི་སྡེའི་ནང་འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་ར་འགྱོ་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ གཞུང་གི་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་དཀའ་ངལ་དང་ སོ་ཝེཏ་ཡུ་ནི་ཡན་ཧྲམ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ར་བྱུང་ནུག།

ཧ་ཝ་ན་འདི་ ཁྲོམ་སྡེ་ ༡༥ ལུ་དབྱེ་སྟེ་ ཁྲོམ་སྡེ་དང་མངའ་སྡེ་གཉིས་ཆ་རའི་འགན་ཁུར་འབག་སྟེ་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ ཧ་ཝ་ན་མངའ་སྡེ་གཞུང་གིས་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ རི་ནལ་ཌོ་གཱར་སི་ཡ་ཟ་པ་ཏ་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་པ་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་འདི་ དབང་ཚད་ལྟེ་བ་ལུ་བསྡུ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཀིའུ་བ་དམངས་གཙོའི་ཚོགས་པ་གིས་ ཤན་ཞུགས་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ ས་གནས་གཞུང་ནང་ མི་སྡེ་གནས་རིམ་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ ཐག་བཅད་མི་ མི་སེར་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་ཡང་ཚུདཔ་ཨིན་པས། 

ཧ་ཝ་ན་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ཨིས་པེ་ནིཤི་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གི་ ལམ་སྲོལ་འདི་ ཨིས་པེ་ནིཤ་གི་དབང་འོག་སྲོལ་རྒྱུན་དང་ ཨཕ་རོ་ཀིའུ་བཱན་གི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལག་ལེན་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན། རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆའི་རིགས་ཡང་ སཱན་དང་སཱལ་ས་ དེ་ལས་ རུམ་བ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ འདི་ཚུ་ ཧ་ཝ་ན་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་དང་མི་སེར་གྱི་ངོ་རྟགས་ལུ་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ དབང་འོག་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྒྲིང་ཁྱིམ་དང་ རྫོང་ དེ་ལས་ ཡུ་ནིསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ ཧ་ཝ་ན་རྙིངམ་བཟུམ་གྱི་ ཁྱིམ་ཚང་ཚུ་ཡོད་པའི་ བཟོ་རིགས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག།

ཧ་ཝ་ན་གི་མི་སྡེ་ནང་ རྩེད་རིགས་འདི་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པས། བེསི་བཱོལ་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ སྡེ་ཚན་དང་རྩེད་ཐང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྩེད་རིགས་གཞན་ཡང་ མཛོག་ཁྱད་དང་ ལག་རིལ་བོ་ལི་བཱོལ་ དེ་ལས་ ལུས་རྩེད་ཚུ་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ རྩེད་འགྲན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ཁར་ སྤྲོ་བའི་ལས་རིམ་ཚུ་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ མི་སྡེ་འཛོམས་སའི་ས་གོ་ཅིག་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཚོ་གྱང་ མ་ལེ་ཀོན་བདའ་སྟེ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཧ་ཝ་ན་གི་བཟའ་འཐུང་གིས་ ཨིསི་པེ་ནིཤ་དང་ཨཕ་རི་ཀ་ དེ་ལས་ ཀེ་རི་བི་ཡན་གྱི་བྲོཝ་ཚུ་ མཉམ་བསྡོམས་འབད་དེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། བཞེས་སྒོ་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཆུམ་དང་སྲནམ་ཅུམ་ ཕག་ཤ་ དེ་ལས་ མཚོ་ཟས་ཚུ་ཨིན་པའི་ཁར་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ རམ་དང་ སི་གཱར་ཟེར་གཏམ་ཁུ་དྲིལ་དུམ་གྱི་དོན་ལུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ ཀིའུ་བཱན་གྱི་རིང་ལུགས་གི་བཟའ་འཐུང་དང་ མངར་ཆབ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་ས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཧ་ཝ་ན་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ བཟོ་གྲྭ་དང་སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་བཟུམ་གྱི་ ལས་སྡེ་ཚུ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་འདི་ ཀིའུ་བ་གི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གྲུ་ཁ་འདི་གིས་ ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་གི་ཁག་ཆེ་བའི་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ལུ་ཁེ་ཕན་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ ལྟ་བཤལ་འདི་ ཁག་ཆེ་བའི་བཟོ་གྲྭ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྤྱན་འབུལ་ཚུ་གི་མཐོང་སྣང་ལུ་བརྟེན་ ཚུར་བཀུག་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་བཀག་ཆ་དང་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ལྕོགས་གྲུབ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ དཔལ་འབྱོར་ལུ་གདོང་ལེན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་ཡང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ ཧ་ཝ་ན་ལུ་ གཞི་རྟེན་ཅ་ཆས་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་དང་ གོང་ཚད་ཡར་སེང་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རོ་ཌི་རི་གུ་ཟི་ཨེན་ཌི་རི་ཡ་&lt;ref&gt;Rodriguez, A. (2020). ''Economy tanking, Cuba launches some long-delayed reforms.'' Published by: The Associated Press. Retrieved from:                                                           &lt;nowiki&gt;https://apnews.com/article/virus-outbreak-global-trade-havana-cuba-latin-america-1fa09d2dfeded715f443677e82dd5b7c&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; གི་བཀོད་བཞག་མི་དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ ཡུ་ཨེས་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་བཀག་དམ་དང་ ཀོ་བིཌ་-༡༩ གི་ནད་ཡམས་ཀྱིས་ དཀའ་ངལ་འདི་ཚུ་ མང་སུ་མང་སུ་བཟོ་སྟེ་ ཕྱི་ཁར་འགྱོ་མི་དང་ མི་མང་གི་བློ་འདོད་ཚིམས་མ་ཚུགས་པའི་གདོང་ལེན་ ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞུང་གིས་ དཔལ་འབྱོར་ལེགས་སྒྱུར་འབད་ནི་ལུ་ རྩ་འགེངས་ཏེ་འབད་རུང་ མི་སེར་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་དཀའ་ངལ་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཤད་དེ་འདུག།

ཧ་ཝ་ན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཕྱུགཔོ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ དེང་སང་གི་གདོང་ལེན་ག་བཟུམ་འབྱུང་རུང་ འདི་ལུ་རྒྱབ་བཤུད་མེད་པར་ ངོས་ལེན་འབད་ཚུགས་པའི་ ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ དཔལ་འབྱོར་དང་མི་སྡེའི་མགུ་རྙོག་དྲགས་ཚུ་གི་ཐད་ཁར་དཀའ་ངལ་སེལ་བའི་སྐབས་ལུ་ཡང་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་དང་ མི་རློབས་བཟོད་བསྲན་ཅན་ཚུ་གིས་ རང་བཤིས་འདི་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་ ངེས་ཚིག་བརྗོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཧ་ཝ་ན་ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ ཀིའུ་བ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་ གཞན་གྱིས་རེ་འདོད་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་སྦེ་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན།

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''

[[Category:ཀིའུ་བྷ།]]</text>
      <sha1>nmwzb67bs3ups47ai7b1rd51ejpbp4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8991</id>
    <revision>
      <id>40000</id>
      <parentid>39600</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T23:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི། Port-au-prince]] to [[པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30149" sha1="sd8qr67jisc9nf9k9gzphc7lzzglv0w" xml:space="preserve">[[File:Port-au-Prince Haiti 2008.JPG|thumb|361x361px|པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་གི་ཁྲོམས་ཚོགས།]]
༉ པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་ཟེར་བའི་ས་གནས་འདི་ ཧེ་ཊི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་ཁྲོམ་ཚོགས་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ བྱུང་རབས་ཕྱུགཔོ་དང་ ལམ་སྲོལ་མ་འདྲཝ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་སྦོམ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཧེ་ཊི་གི་འདས་པའི་དུས་དང་ད་རེས་ཀྱི་ ལོ་རྒྱུས་རྒྱ་ཆེཝ་སྦེ་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༧༤༩ ལུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ཡོདཔ་དང་ ཧེ་ཊི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ གོ་ནེབ་ཀྱི་མཚོ་ཁུག་ལུ་ཆགས་ཡོདཔ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ གྲུ་ཁ་གཙོ་བོ་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཐབས་བྱུས་ཁག་ཆེཝ་ཨིན་རུང་ ཁྲོམ་འདི་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་ གྱོང་རྒུད་དང་ སྲིད་དོན་གཏན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་ དེ་ལས་ མི་སྡེ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ ཁྱད་པར་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དཀའ་ངལ་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Wikipedia. (2025). ''Port-au-Prince.'' Published by: Creative Commons. Retrieved from:      &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Port-au-Prince&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ནང་བཀོད་ནུག།

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་འདི་ ཧིས་པ་ནི་ཨོ་ལ་གི་ནུབ་ཕྱོགས་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ ཀེ་རི་བི་ཡན་མཚོ་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་ གངས་རིའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁྲོམ་གྱི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ནང་ མཚོ་མཐའི་ཐང་དང་ མཐའ་འཁོར་གྱི་གངས་རི་ཚུ་ཡོདཔ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ཚུ་ འབྱུང་སྲིད་པའི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཐད་ཁར་ སྤྱི་ཟླ་ ༤ པ་ལས་ ༡༠ པ་ཚུན་ ཆརཔ་གི་དུས་ཚོད་དང་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༣ པ་ཚུན་ སྐམ་པའི་དུས་ཚོད་ཨིན་པས། སྤྱིར་སྙོམས་དྲོད་ཚད་འདི་ བསིལ་དྲོད་ཀྱི་ཟླཝ་ཚུ་ནང་༢༥°C (༧༧°F) ལས་ ཚ་དྲོད་ཀྱི་ཟླཝ་ཚུ་ནང་༣༠°C (༨༦°F) ཚུན་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ རླུང་འཚུབ་དང་ ས་ཡོམ་ཚུ་ འབྱུང་སྲིད་པའི་ ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་་༢༠༡༠ ལུ་ ས་ཡོམ་སྦོམ་སྦེ་ རྐྱབ་མི་བརྩིས་ཏེ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་བྱུང་རིམ་ཚུ་ཡང་ བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་ལུ་ལྟ་བཤལ་འོང་ནི་གི་དུས་ཚོད་འོས་འབབ་ཅན་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ སྤྱི་ཟླ་ ༡༡ པ་ལས་ སྤྱི་ཟླ་ ༣ པ་ཚུན་ཨིནམ་དང་ དུས་ཚོད་འདི་ནང་ གནམ་གཤིས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་དང་ དྲོད་ཚད་བསིལ་དྲགས་ཡོདཔ་ལས་ ལྟ་བཤལ་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་དུས་སྟོན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ དུས་ཚོད་འདི་ནང་ ལྟ་སྐོར་འབད་བ་ཅིན་ འགྲུལ་སྐྱོད་དང་ལས་རིམ་ཚུ་ལུ་ བར་ཆད་རྐྱབ་མི་ ཨེཊ་ལེན་ཊིག་རླུང་འཚུབ་ཀྱི་དུས་ཚོད་ (སྤྱི་ཟླ་༦པ་ལས་༡༡པ་ཚུན་) ལས་ཡང་གཟུར་ཚུགས་ནི་ཨིན་མས།

ཝི་ཀི་པི་ཌི་ཡ་&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; དང་འཁྲིལ་བ་ཅིན་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༢ ཚུན་ པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༡.༢ ཡོད་པའི་ཚོད་དཔག་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་ཆེན་ས་ཁོངས་ནང་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༢.༦ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ནང་ མི་རློབས་མང་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ སྡོད་ཁྱིམ་དང་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་ དེ་ལས་ མི་མང་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ནང་ གདོང་ལེན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་དེ་འདུག། མི་རློབས་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་ཨིནམ་ལས་ ཧེ་ཊི་གི་རྒྱལ་རབས་འདི་ མི་ནགཔོ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་འགོ་དང་པ་ཅིག་ཨིནམ་སྦེ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ ཤར་ཕྱོགས་བར་མ་དང་ ཡུ་རོ་པིན་ དེ་ལས་ ཨེ་ཤི་ཡ་གི་མི་རྒྱུད་ཀྱི་མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཁྲ་བཀོད་ལུ་ ཕན་ཐོགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་གི་རྒྱལ་རབས་འདི་ དུས་རབས་ ༡༨ པའི་ནང་ ཕཱརནསི་གིས་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ལུ་བརྟེན་ ཕཱརནསི་གི་དབང་འོག་སེནཊ་ཌོ་མིང་གུ་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་དང་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་གིས་ ཧེ་ཊི་ཡན་གཞུང་རྒོལ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབག་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༨༠༤ ལུ་ ཧེ་ཊི་རང་དབང་ཐོབ་ཡོདཔ་ཨིན། དུས་རབས་ ༡༩ པ་དང་ ༢༠ པའི་ནང་ པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་ཟིང་འཁྲུག་དང་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བར་འཛུལ་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་ཚུ་བྱུང་ཡོདཔ་མ་ཚད་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལུ་ རྐྱེན་ངན་ཚབས་ཆེན་གྱི་ས་ཡོམ་འདི་གིས་ མི་མང་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་སྟེ་ ཤི་རྐྱེན་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། 

ཕོརཊ་ཨའུ་པྲིན་སི་འདི་ ཧེ་ཊི་གི་བདག་སྐྱོང་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་སྟེ་ རྒྱལ་ཡོངས་གཞུང་དང་ ལྷན་ཁག་མ་འདྲཝ་ཚུ་ གདན་འདྲེན་ཞུཝ་ཨིན། ཁྲོམ་སྡེའི་གཞུང་སྐྱོང་ལུ་ སྲིད་དོན་གཏན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ འགོ་ཁྲིད་དང་ གཞུང་སྐྱོང་གཞི་བཀོད་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གདོང་ལེན་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཇིན་མི་ཤེལ་ཧའུ་ཊི་ཝེལ་གིས་ ཉེ་བའི་ལོ་ནང་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ མཚོན་ཆ་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཚུ་གིས་ ཁྱིམ་ཚང་མ་འདྲཝ་ཚུ་ དབང་འཛིན་འབད་དེ་ ཉེན་སྲུང་གི་གནད་དོན་སྦོམ་སྦེ་ར་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ ལམ་ལུགས་སླར་གསོ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་བར་འཛུལ་དང་ གནས་སྐབས་གཞུང་གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་ ལཱ་ཚུ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག།&lt;ref&gt;Hauteville, M, J. (2024). ''Haiti’s justice system powerless to deal with gangs.''      Published by: Le Monde. Retrieved from:  &lt;nowiki&gt;https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/08/17/haiti-s-justice-system-&lt;/nowiki&gt;   powerless-to-deal-with-gangs_6717483_4.html#&lt;/ref&gt;

ས་གནས་འདི་གི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ ཧེ་ཊི་ཡན་ཀིརི་ཨོལ་དང་ ཕཱརེནཆི་སྐད་ཡིག་འདི་ཨིན། ཧེ་ཊི་ཡན་ཀིརི་ཨོལ་སྐད་ཡིག་འདི་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ ཕེརེནཆི་སྐད་ཡིག་འདི་ ལུགས་མཐུན་གྱི་གནས་སྟངས་དང་ ཤེས་ཡོན་ནང་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ ཆོས་ལུགས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་འདི་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་ཆོས་ལུགས་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ ཝུ་ཌུ་གི་ལམ་ལུགས་དང་གཅིག་ཁར་ སླ་བསྲེ་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ལུ་ ཆོས་ལུགས་གཞན་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཐོང་སྣང་དང་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ དུས་སྟོན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ ཧེ་ཊི་ཡན་གྱི་གསར་གཏོད་ཚུ་སྟོན་མི་ འགྲེམས་སྟོན་ཁང་དང་ གློག་བརྙན་ཁང་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་གཙུག་སྡེ་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཀོམ་པ་དང་ར་ར་བཟུམ་གྱི་རང་ལུགས་སྙན་ཆའི་རིགས་ཚུ་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་ལུ་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན་པའི་ཁར་ དུས་སྟོན་ཚུ་ ཀར་ནི་ཝལ་བརྩིས་ཏེ་ སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་དེ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་གི་ སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན་པས།

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་ལུ་ཡོད་པའི་ ཧེ་ཊི་ཡན་གྱི་བཟའ་འཐུང་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་དང་ ཕེརེནཆི་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་ མཉམ་བསྡོམས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཟས་རིགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ གྷི་རིའོཊ་ཟེར་ ཕག་ཤ་བརྔོ་བརྔོཝ་འདི་ སིཊ་རཱསི་གི་ཁུ་བ་རྫས་སྦྱོར་ནང་སྒྱེས་མི།  ཆུམ་དང་གཅིག་ཁར་སྲནམ་ཅུམ་དམརཔོ་སླ་བསྲེ་སྟེ་ འཕྲལ་འཕྲལ་ཤ་ཡང་ན་ཉ་དང་གཅིག་ཁར་ བཞེས་སྒོ་སྦེ་དྲང་ནི། དེ་ལས་ ཤ་དང་ཚོད་བསྲེ་ རྫས་སྦྱོར་ཚུ་སླ་བསྲེ་སྟེ་བཟོ་མི་ ཟ་བའི་སྐབས་ལུ་བྲོཝ་ཞིམ་ཏོང་ཏོ་སྦེ་ཡོད་མི་ ཤ་ཐུག་འདི་ཨིན་མས། དེ་དང་གཅིག་ཁར་ ཁྲོམ་ལམ་གྱི་བཟའ་འཐུང་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ཚོང་པ་ཚུ་གིས་ བཞེས་སྒོ་དང་ མངར་ཆབ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ བཙོང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ཟེར་བཀོད་ནུག། ཁྲོམ་འདི་ནང་ རྐང་རྩེད་འདི་ རྩེད་རིགས་ཡོངས་གྲགས་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ ཧེ་ཊི་ཡན་རེ་སིང་སྡེ་ཚན་དང་ ཝའི་ཨོ་ལེཊ་ཨེ་སི་ཚུ་ རྒྱལ་རབས་ནང་གལ་གནད་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ ལུ་ ཧེ་ཊི་གིས་ ཕི་ཕ་འཛམ་གླིང་རྐང་རྩེད་འགྲན་བསྡུར་ནང་ ཡུད་ཙམ་ཅིག་རྩེ་བའི་སྐབས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་གིས་རྩེད་འགྲན་ཚུ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག། དྲྭ་རིལ་འདི་ ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་དང་ ཨིན་ཧེ་ཊི་ཡན་གྱི་སྔར་སྲོལ་གྱི་རྩེདམོ་ ཨོ་སི་ལེཊ་ (ཇེག་དང་ཅོག་འཐདཔ་) བཟུམ་ཚུ་ ད་ལྟོ་ཡང་ ཉེ་འདབས་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ཨ་ལོ་ཚུ་གིས་རྩེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་འདི་ནང་ རྩེད་རིགས་འདི་ ན་གཞོན་ཚུ་ འབྲེལ་གཏོགས་འབད་ནི་དང་ རྩུབ་སྤྱོད་བཀག་ཐབས་ལུ་ ལག་ཆ་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ གཞུང་མིན་ཚོགས་པ་དང་ ས་གནས་ཀྱི་ལས་རིམ་ཚུ་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་འབདཝ་ཨིན་པས།

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་འདི་ ཧེ་ཊི་གི་དཔལ་འབྱོར་ལྟེ་བ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་འདྲེན་དང་ཕྱིར་ཚོང་བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ ལྷགཔ་ཅིག་ལུ་ མཐུན་རྐྱེན་བྱིནམ་ཨིན། དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གཙོ་གནད་ལས་རིགས་ཁག་ཡང་ བགོ་ལ་དང་གྱོན་ཆས་ཨིནམ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ བགོ་ལ་བཟོ་གྲྭ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ལས་ ཕྱིར་ཚོང་ལུ་ ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། དེའི་ཤུལ་ལས་ སོ་ནམ་འདི་ ཁྲོམ་གྱི་ནང་འཁོད་ལུ་ ཚད་འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་རུང་ མཐའ་འཁོར་གྱི་ས་གནས་ཚུ་ནང་ལས་ སོ་ནམ་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་ལུ་ ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཡང་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ མགྲོན་བསུ་ དེ་ལས་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ ལཱ་གཡོག་གི་གོ་སྐབས་བྱིནམ་ཨིན་མས། ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ནང་ ནང་འདྲེན་གཙོ་བོ་ རྡོ་སྣུམ་དང་བཟའ་འཐུང་ འཕྲུལ་ཆས་ དེ་ལས་ བཟོ་སྐྲུན་ཅ་ཆས་ཚུ་ཨིནམ་དང་ གྱོན་ཆས་དང་ མེ་ཏོག་ ཁག་ཆེ་བའི་མར་ཁུ་ ཀོ་ཀོ་ དེ་ལས་ ཀོ་ཕི་ཚུ་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་ ཡུ་ཨེས་ཨེ་ (མཉམ་འབྲེལ་པ་སྦོམ་ཤོས) དང་ ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཡུ་རོ་པིན་མཉམ་འབྲེལ་ཚུ་ཨིན་པས།

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་གིས་ གོང་འཕེལ་ལུ་བར་ཆད་རྐྱབ་མི་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་ ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་བདག་སྐྱོང་ &lt;ref&gt;International Trade Administration. (2024). ''Market Challenges.'' Retrieved from:        &lt;nowiki&gt;https://www.trade.gov/country-commercial-guides/haiti-market-challenges&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;གིས་ ཉེན་སྲུང་གི་གནད་དོན་ དཔེར་ན་ མཚོན་ཆ་ཅན་གྱི་སྡེ་ཚན་མང་སུ་ཐོན་མི་ལུ་བརྟེན་ གནོདཔ་བཀལ་ནི་དང་ མི་བཙན་ཁྲིད་འབད་ནི་ དེ་ལས་ མི་སེར་ཚུ་ གནས་སྤོ་འགྱོ་དགོཔ་ཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ གཞུང་ནང་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྦེ་ར་ འགྱུར་བ་འགྱོ་མི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ སྲིད་བྱུས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ མི་མང་གི་བློ་གཏད་ལུ་ ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་དང་། ས་གནས་མང་ཤོས་ཅིག་ནང་ ཆུ་གཙང་ཏོག་ཏོ་དང་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་ དེ་ལས་ བློ་གཏད་ཅན་གྱི་གློག་མེ་བཟུམ་གྱི་ གཞི་རྟེན་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ མེདཔ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ དཔལ་འབྱོར་འདྲ་མཉམ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཤེས་ཡོན་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་ཟེར་བཀོད་ནུག། པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་འདི་ ས་ཡོམ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཅན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལུ་ ས་ཡོམ་གྱིས་ མི་སྟོང་ཕྲག་ ༢ ལྷགཔ་ཅིག་ ཤི་རྐྱེན་བྱུང་མི་ལུ་བརྟེན་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ སེམས་ཕམ་དང་ གནོད་སྐྱོན་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ད་རུང་ རླུང་འཚུབ་དང་ དུས་ཚོད་ཀྱི་ཆུ་རུད་ཚུ་གིས་ དུས་རྒྱུན་དུ་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་རྐྱབ་སྟེ་བཟའ་ཚང་ཚུ་ གནས་སྤོ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།

ཁྲོམ་ཚོགས་འདི་ནང་ལུ་ མི་རློབས་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ཡར་སེང་འགྱོ་མི་དང་ ཁྲིམས་ལུགས་མེད་པར་ ཁྲོམ་ཚོགས་རྒྱ་སྐྱེད་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ གཞིས་ཆགས་ཆུང་བ་ སྤྲང་སྒར་ལ་སོགས་པ་ཚུ་ གཙང་སྦྲ་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ ཉེན་སྲུང་མེདཔ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེའི་འཆར་གཞི་ཉུང་ཤོས་དང་ སྡོད་ཁྱིམ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ལུ་བརྟེན་ ཁྲིམས་འགལ་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། དེ་མ་ཚད་ ཆུ་གཙང་ཏོང་ཏོ་དང་ གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ ཐོབ་ལམ་ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལུ་ ས་ཡོམ་རྐྱབ་པའི་ཤུལ་ལུ་ ཀོ་ལེ་ར་བཟུམ་གྱི་ ནད་གཞི་ཚུ་ཐོན་ཡོདཔ་དང་ སྨན་ཁང་ཚུ་ནང་ ཅ་ཆས་ཚུ་ ལངམ་སྦེ་མེདཔ་ལས་ སྨན་བཅོས་ཀྱི་ ཞབས་ཏོག་ཚུ་ དུས་རྒྱུན་དུ་ ཐོབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་འདི་ གནད་དོན་གལ་ཅན་ཅིག་ལུ་གྱུར་ནུག། ས་ཁོངས་འདི་ནང་ ཤེས་རིག་འདི་ རིན་མེད་སྟོང་པ་དང་ མཐའ་གཅིག་ཏུ་ བྱིན་དོ་ཡོད་རུང་ དབུལ་ཕོངས་དང་ ཐག་རིང་ཐུང་ དེ་ལས་ སློབ་གྲྭའི་མཁོ་ཆས་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ སློབ་གྲྭ་ནང་ འཛུལ་ཞུགས་འབད་མི་འདི་ ཚད་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ཨིན་མས། སྒེར་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཚུ་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་རུང་ གོང་ཚད་མཐོ་དྲགས་ནི་འདི་གིས་ ཟད་འགྲོ་གཏང་མ་ཚུགས་པར་ལུས་དོ་ཡོདཔ་དང་ ན་གཞོན་གྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་མང་ཤོས་ར་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ ས་གནས་ཀྱི་ངོ་བརྒལ་དང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་སྤོ་འགྱོ་མི་གཉིས་ཆ་ར་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཌོ་མི་ནི་ཀན་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ རྒྱ་ནག་ དེ་ལས་ ཀེ་ན་ཌ་ལུ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་གི་ཁྲོམ་ཚོགས་ནང་ ལམ་སྲོལ་དང་བྱུང་རབས་ཕྱུགཔོ་ཡོད་རུང་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་ལས་བཅད་དེ་ མི་སྡེ་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་གིས་ དཀའ་ངལ་བྱུང་མི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཅིག་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལོག་སྟེ་ཨ་རྟག་བཟུམ་བསྐྱར་སྐྲུན་འབད་ནི་ལུ་རྩ་འགེངས་དོ་ཡོདཔ་ལས་ འདི་གིས་ ཧེ་ཊི་ཡན་གྱི་མི་སེར་ཚུ་གི་ བཟོད་བསྲན་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནུས་པ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། རང་བཞིན་གྱི་རྐྱེན་ངན་དང་ སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་ དེ་ལས་ དབུལ་ཕོངས་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ དཀའ་ངལ་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་རུང་ པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི་འདི་ ཧེ་ཊི་གི་སེམས་ཁམས་དང་སྒྱུ་རྩལ་ དེ་ལས་ ངོ་རྟགས་ཚུ་གི་ལྟེ་བ་ཅིག་སྦེ་ར་ལུས་ཡོདཔ་ཨིན། ཁྲོམ་འདི་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་དང་གཞི་རྟེན་ ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ ཉེན་སྲུང་ཚུ་ནང་ ཡུན་བརྟན་གྱི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དགོཔ་འདི་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་འགྲུལ་སྐྱོད་འདི་གིས་ ཧེ་ཊི་གི་གདོང་ལེན་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་ མ་འོངས་པ་ལེགས་ཤོམ་གྱི་རེ་བ་ཚུ་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

༼རྩོམ་ཡིག་འདི་སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཚོལ་དང་ལས་རིམ་སྡེ་ཚན་གྱི་ཞལ་འདེབས།༽

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་དེབ།'''</text>
      <sha1>sd8qr67jisc9nf9k9gzphc7lzzglv0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8999</id>
    <revision>
      <id>39955</id>
      <parentid>39609</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ། Macedonia]] to [[བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24515" sha1="mef7y5rb0r89wwakve8awwlf986p71i" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།'''
[[File:Flag of North Macedonia.svg|thumb|333x333px|བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།]]
༉ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཟེར་སླབ་མི་ བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཤར་ལྷོ་ཁ་ཐུག་གི་དབུས་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལུ་ ཧེ་མའི་ ཡུ་གོ་སི་ལ་ཝི་ཡའི་སྤྱི་མཐུན་གཞུང་འདི་ཁ་གཏོར་ཏེ་འགྱོ་བའི་ཤུལ་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ངོ་རྟགས་འདི་ གིརིསི་དང་གཅིག་ཁར་ མིང་བཏགས་ནི་གི་རྩོད་རྙོག་ལས་བརྟེན་ཏེ་ ཡུན་རིངམོ་སྦེ་ར་ ཐོ་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ གིརིསི་གིས་ རྒྱལ་རབས་དང་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཚ་གྱང་ལུ་བརྟེན་ མིང་ “མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་” ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་རྒྱབ་འགལ་འབད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ གཞུང་འབྲེལ་དུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ “བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་” ལུ་མིང་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ རྩོད་རྙོག་བསལ་ཏེ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་འབྲེལ་ཚུ་ཡང་འབད་ཚུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ས་ ཨིསི་ཀོ་པི་ཡ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ས་ཆ་རིག་པ།'''
[[File:North Macedonia CIA map PL.png|thumb|350x350px|བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ།]]
བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་འདི་ ས་ཆ་རིག་པ་དང་ས་གཞི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་དང་ ཁྱད་པར་ཅན་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བྱང་ཕྱོགས་ལུ་ ཀོ་སོ་བོ་དང་སར་བི་ཡ་ ཤར་ཕྱོགས་ལུ་བཱལ་ག་རི་ཡ་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་གིརིསི་ ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཨཱལ་བེ་ནི་ཡ་ཚུ་དང་ ས་མཚམས་བཅད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་བསྡོམས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་མ་ ༢༥,༧༠༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ ས་ཆའི་རྒྱ་ཁྱོན་ཡོངས་རྫོགས་ གངས་རི་གིས་བསྐོར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ས་ཆ་རིག་པ་འདི་ བྱང་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལུ་ སཱར་རི་རྒྱུད་དང་ ཤར་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཨཱོས་གོ་བོ་བེ་ལ་སི་ཀ་རི་རྒྱུད་ཚུ་གིས་ ཁྱད་ཆོས་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གངས་རི་མཐོ་ཤོས་ ཨཱལ་བྷ་ནི་ཡ་གི་ས་མཚམས་ལུ་ཡོད་པའི་ མི་ཊར་ ༢༧༦༤ འབད་མི་ གངས་རི་ཀོ་རབ་འདི་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྦུག་ལས་ ཝར་ཌར་གཙང་ཆུ་འདི་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ སོ་ནམ་ དེ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་གོང་འཕེལ་གྱི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་མཚོ་སྦོམ་གསུམ་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ས་གོ་ཅིག་ཡང་ཨིནམ་དང་ དེ་ཚུ་ཡང་ ཨོ་རིཊ་མཚོ་དང་ པེརེསི་པ་མཚོ་ དེ་ལས་ དོ་རཱན་མཚོ་ཚུ་ཨིན། འདི་གི་ནང་ལས་ ཡུ་ནེསི་ཀོ་གི་འཛམ་གླིང་སྲོལ་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ཨིན་མི་ ཨོ་རིཊ་མཚོ་འདི་ ཡུ་རོབ་ལུ་ མཚོ་རྙིང་ཤོས་དང་གཏིང་ཟབ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མཚོ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གལ་གནད་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཅིག་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཆ་བརྒྱ་ཆ་ ༤༠ དེ་ཅིག་ ནགས་ཚལ་གྱིས་གང་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ བཱལ་ཀཱན་ལིནཀསི་བཟུམ་གྱི་ ཉམས་ཉེན་ཅན་གྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ སྔོ་ཤིང་དང་སྲོག་ཆགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབ་འབདཝ་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ས་ཡོམ་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༣ ལུ་ ས་ཡོམ་ཤུགས་སྦེ་འོངས་ཏེ་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིསི་ཀོ་པི་ཡ་ལུ་ གནོད་སྐྱོན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

བྱང་ཕྱོགས་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༢ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་འདི་ མ་འདྲཝ་དང་སྣ་འདུས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ལས་ མི་རིགས་སྦོམ་ཤོས་འདི་ མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡཱན་མི་རིགས་འདི་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༦༤ དེ་ཅིག་མི་རིགས་འདི་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་པ་དེ་ ཨཱལ་བ་ནི་ཡཱན་མི་རིགས་འདི་ཨིནམ་དང་ མི་རིགས་དེ་ནང་ མི་བརྒྱ་ཆ་ ༢༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ཁར་ མི་རིགས་གཞན་མི་ཚུ་ཡང་ ཊརཀསི་ རོ་མ་ སཱརབསི་ ཨེ་རོ་མ་ནི་ཡཱན་དང་བཱོསི་ནི་ཡག་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། 

བྱང་མེ་སོ་ཌོ་ནི་ཡའི་མི་རིགས་འདྲ་མིན་དེ་ ཆོས་ལུགས་འབྲེལ་མཐུན་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ དེ་ཅིག་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་མི་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡཱན་ཡིད་ཆེས་ ཡེ་ཤུའི་མཆོད་ཁང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། དེ་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༣༢ དེ་ཅིག་གིས་ མུཛ་ལིམ་ཨིནམ་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་མང་ཤོས་ ཨཱལ་བ་ནི་ཡཱན་དང་ཊར་ཀིཤ་གི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་ཨིན་མས། ཆོས་ལུགས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་འདི་ མི་སྡེ་དང་སྲིད་དོན་གྱི་ནང་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་གནད་འགག་ཅིག་ཨིནམ་དང་ མི་སྡེ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ལུ་ ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་སྦེ་བཟོ་དོ་ཡདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;Poulton, H. (2000). ''Who are the Macedonians?'' Indiana University Press.&lt;/ref&gt;

'''རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིམ་ལུགས།'''

བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལམ་ལུགས་འོག་ལུ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན། དེ་ནང་ ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཡོདཔ་དང་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དང་ བློན་ཆེན་གྱིས་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལྷན་སྡེ་གསུམ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་འདི་ བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་གི་ཚོགས་འདུ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་ བཙག་འཐུ་ལས་གྲུབ་པའི་འཐུས་མི་ ༡༢༠ ཡོད་པའི་ ཚོགས་ཁང་གཅིག་པ་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་འགན་ཁུར་ཚུ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་བཟོ་ནི་དང་འཆར་དངུལ་ཆ་འཇོག་འབད་ནི་ དེ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཆིངས་ཡིག་ཚུ་ཆ་སྦྱོར་འབད་ནི་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་གི་ཕྱག་འགན་ཚུ་བལྟ་དགོཔ་འདི་ཨིན།

ལྷན་སྡེ་སོ་སོ་གཉིསཔོ་དེ་ གཞུང་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་དང་དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ཨིན། གཞུང་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་འདི་ བཙག་འཐུ་ལས་ཚོགས་རྒྱན་མཐོ་ཤོས་ཐོབ་སྟེ་གྲུབ་པའི་ བློན་ཆེན་གྱིས་སྐྱོང་བའི་གཞུང་འདི་ཨིན། འདི་གི་ལཱ་འགན་འདི་ཡང་ གཞུང་གི་ཁྲིམས་ལག་ལེན་འབད་ནི་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་སྐྱོང་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྲིད་བྱུས་ཚུ་ལམ་སྟོན་འབད་ནི་འདི་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་གི་ཐད་ལུ་ ལྷན་སྡེ་འདི་རང་དབང་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ ལྷན་སྡེ་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་གིས་གཙོས་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་བདག་འཛིན་འབདཝ་ཨིན། &lt;ref&gt;Roudometof, V. (2015). ''Nationalism, globalization, and orthodoxy: The social origins of ethnic conflict in the Balkans''. Greenwood Press.&lt;/ref&gt;

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡའི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་འདི་ མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡཱན་སྐད་ཡིག་འདི་ཨིནམ་དང་ དེ་ཡང་ སི་རི་ལིག་ཡིག་གཟུགས་ནང་འབྲི་མི་ ལྷོ་ཕྱོགས་སི་ལེ་ཝིག་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིན། དེ་ལས་ ཨཱལ་བ་ནི་ཡཱན་མི་རིགས་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༢༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོད་པའི་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ལུ་ ཨཱལ་བ་ནི་ཡཱན་སྐད་ཡིག་འདི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་སོ་སོ་ཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ གཞན་མི་གྲངས་ཉུང་བའི་སྐད་ཡིག་ ཊར་ཀིཤ་ རོ་མ་ནི་ སར་བི་ཡཱན་ བཱོས་ནི་ཡཱན་དང་ ཨ་རོ་མེ་ནི་ཡཱན་ཚུ་ཡང་ ཤེས་རིག་དང་བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོ

ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ལུ་ བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་འདི་ ལམ་སྲོལ་དང་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་ བྱུང་རབས་ཚུ་ལུ་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། དེ་བཟུམ་མའི་ལམ་སྲོལ་འདི་ བཟོ་བཀོད་རིག་པ་དང་ བཞེས་སྒོ་ སྙན་ཆ་ དེ་ལས་ དུས་སྟོན་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ མངོན་གསལ་ཅན་སྦེ་མཐོང་ཚུགསཔ་ཨིན། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ལུ་ ཡེ་ཤུ་པའི་ཡིད་ཆེས་དང་ མུཛ་ལིམ་གྱི་ངལ་གསོ་གཉིས་ཆ་ར་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ འདི་གིས་ སྤྱིར་བཏང་ཆོས་ལུགས་མཉམ་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ ཨིསི་ཀོ་པི་ཡ་ལུ་ དེང་སང་གི་བཟོ་བཀོད་རིག་པ་ཚུ་སླ་བསྲེ་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ ཁྲོམ་སྡེ་འདི་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ཨོ་ཧྲིཊ་དང་ བི་ཏོ་ལ་བཟུམ་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ བྱུང་རབས་ཀྱི་གལ་གནད་ཅན་གྱི་ལྟེ་བ་ཨིནམ་དང་ དེ་ནང་སྔོན་གྱི་ལྷ་ཁང་ རོ་མཱན་གྱི་ཤུལ་ དེ་ལས་ སྤྲོ་སྣང་ཅན་གྱི་ཚོང་ཁྲོམ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་ལཱ།'''

བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་ལུ་ རང་དབང་ཐོབ་ཞིནམ་ལས་ཚུར་ འགྱུར་བ་སྦོམ་སྦེ་རང་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་པའི་ གོང་འཕེལ་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་ འོང་འབབ་བར་མའི་དཔལ་འབྱོར་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ དཔལ་འབྱོར་འདི་ མང་ཤོས་ར་ ཞབས་ཏོག་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ཡོངས་འབོར་བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ ལྷགཔ་ཅིག་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ བཟོ་གྲྭ་དང་སོ་ནམ་གྱིས་ རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། བཟོ་གྲྭའི་ལས་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ས་གཏེར་དང་ ལྕགས་བཟོ་གྲྭ་ ཐགས་རིགས་ དེ་ལས་ སྣུམ་འཁོར་གྱི་ཆ་ཤས་བཟོ་མི་ཚུ་ཨིན། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ ཟངས་དང་ ཀོ་རོ་མཱའིཊ་ ལིཌ་ ཟངས་ དེ་ལས་ གསེར་ཚུ་ལུ་ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་བཟུམ་སྦེ་ ལྟ་བཤལ་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ཡོད་མི་ལས་སྡེ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨོ་ཧྲིཊ་མཚོ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་གླིང་ག་ཚུ་གི་མཐའ་འཁོར་ལུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདག་དབང་ཡོད་པའི་ལས་སྡེ་ཚུ་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ འཛིན་སྐྱོང་ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ མང་ཤོས་ཅིག་ ཡུན་རིང་གི་གྱོང་རྒུད་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རུང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་སྟངས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ན་གཞོན་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ མཐོ་དྲགས་སྦེ་རང་ཡོདཔ་ལས་ ན་གཞོན་མཁས་མཆོག་ཚུ་ ཕྱི་རྒྱལ་ལུ་ གོ་སྐབས་ལེགས་ཤོམ་འཚོལ་བར་འགྱོ་དོ་ཡོད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡང་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།'''

བྱང་ཕྱོགས་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་འདི་ ཡར་རྒྱས་འགྱོཝ་དང་གཅིག་ཁར་ སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ མི་སྡེའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་གདོང་ལེན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། སྲིད་དོན་གྱི་ཐད་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ནང་འཁོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་དང་ངན་ལྷད་ དེ་ལས་ ཁྲིམས་དོན་རང་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་ གནད་དོན་ཚུ་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ དམངས་གཙོའི་གོང་འཕེལ་ལུ་ བར་ཆད་རྐྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ལེགས་སྒྱུར་ལེ་ཤ་འབག་འོངས་ཏེ་འབད་རུང་ བྱང་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡ་ལུ་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་གནས་སྟངས་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ན་གཞོན་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་ཚོང་ལཱ་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མི་རིགས་ནང་རྡོག་མ་མཐུན་པའི་དཀའ་ངལ་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་དང་ མི་རིགས་མེ་སི་ཌོ་ནི་ཡཱན་དང་ཨཱལ་བ་ནི་ཡཱན་གྱི་བར་ན་ འཕྲལ་འཕྲལ་སྐབས་ མ་འགྲིགསཔ་ཐོན་མི་འདི་གིས་ མི་སྡེ་གཅིག་མཐུན་ལུ་ཐོ་ཕོག་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ གཞན་ཡང་ གིརིསི་དང་གཅིག་ཁར་སྟབས་མ་བདེཝ་ཡོད་མི་དེ་ ཆིངས་ཡིག་གཅིག་བཟོ་ཐོག་ལས་བཤལ་ཡོད་རུང་ བྱང་མེ་སི་དོ་ནི་ཡ་འདི་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པ་ནང་འཛུལ་ནིའི་གྲོས་བསྟུན་དེ་ བཱལ་ག་རི་ཡ་དང་གཅིག་ཁར་མ་འགྲིགཔ་ཐོན་ཡོད་མི་དེ་གིས་ འཛུལ་མ་ཚུགས་པའི་གདོང་ལེན་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;Brown, K. S. (2003). ''The past in question: Modern Macedonia and the uncertainties of nation''. Princeton University Press&lt;/ref&gt;

༼སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས༽

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''</text>
      <sha1>mef7y5rb0r89wwakve8awwlf986p71i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>མ་དཱ་གེས་ཀར།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9000</id>
    <revision>
      <id>39950</id>
      <parentid>39610</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[མ་དཱ་གེས་ཀར། Madagaskar]] to [[མ་དཱ་གེས་ཀར།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25899" sha1="59j3etweojskq8yxt5ekaqo51qxnwo7" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།''' 
[[File:Karte Madagaskars.png|thumb|616x616px|མ་ད་གཱས་ཀར་གྱི་ས་ཁྲ།]]
[[File:Flag of Madagascar.svg|thumb|312x312px]]
༉ འཛམ་གླིང་ནང་ མཚོ་གླིང་སྦོམ་ཤོས་བཞི་པ་ཨིན་མི་ མ་དཱ་གེས་ཀར་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་ནང་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་ཤར་ལྷོ་མཚོ་འགྲམ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་དང་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་ལས་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲིད་འབྲེལ་རིག་པ་དང་དཔལ་འབྱོར་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་གནས་སྟངས་ལུ་ གནད་འགག་སྦོམ་འཆང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ས་ ཨཱན་ཏ་ན་དི་བོ་ཟེར་སླབ་ཨིན། 

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་ལུ་ མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༣༠ ལྷགཔ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མི་རློབས་ན་ཚོད་ཆུང་བ་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ མང་ཤོས་ལོ་ན་ཚོད་ ༢༠ དེ་ཅིག་གི་ནང་ཡོདཔ་དང་ སྐྱེས་རྒྱུན་གྱི་ཚད་གཞི་འདི་ ཨམ་སྲུ་རེ་ལུ་སྤྱིར་སྙོམས་ལུ་ ཨ་ལུ་ ༣.༨ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་མའི་ ན་གཞོན་གྱི་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱིས་ཤེས་ཡོན་དང་ལཱ་གཡོག་ དེ་ལས་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་བྱིན་ནི་གི་ཐད་ཁར་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་གོ་སྐབས་དང་ གདོང་ལེན་གཉིས་ཆ་ར་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

མ་དཱ་གེས་ཀར་གྱི་མི་རློབས་ལུ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་ག་ར་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མི་སེར་ མ་ལ་ག་སི་ཟེར་སླབ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མི་རིགས་འདི་ ཨཱས་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱན་དང་ ཨཕི་རི་ཀཱན་གི་རིགས་བརྒྱུད་སླ་བསྲེས་ཏེ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཅིག་ཨིན། རིགས་མཚན་དང་སྐད་ཡིག་གི་ཞིབ་འཇུག་དང་འཁྲིལཝ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་འགོ་ཐོག་གཞི་ཆགས་མི་ངོ་མ་ ལོ་ངོ་ ༡༥༠༠ དེ་ཅིག་གི་ཧེ་མ་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ ཨིན་ཌོན་ནེ་ཤི་ཡ་ལས་འོངས་ཡོདཔ་དང་ ཤུལ་ལས་ ཤར་ཕྱོགས་ཨཕི་རི་ཀ་ལས་གནས་སྤོ་འོངས་པའི་ བཱན་ཊུ་ཟེར་མི་རིགས་དང་སླ་བསྲེས་ཏེ་ ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་ མ་ལ་ག་སི་གི་མི་རིགས་ངོ་རྟགས་འདི་བྱུང་ཡོདཔ་ཨིན། 

གཞུང་འབྲེལ་དུ་ མ་ལ་ག་སི་གི་མི་རིགས་སྡེ་ཚན་ ༡༨ ཡོདཔ་དང་་ འདི་ནང་ ལ་མཐོ་ས་ལས་ཕར་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ མེ་རི་ན་དང་ ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མཚོ་འགྲམ་ལས་ཕར་སྡོད་མི་ བེཊ་སི་མི་ས་ར་ཀ་ དེ་ལས་ ནུབ་མཚོའི་མཐའ་མར་སྡོད་མི་ ས་ཀ་ལ་བཱ་དང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུ་སྡོད་མི་ ཨེན་ཊཱན་ཌོའི་གི་མི་རིགས་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན། མི་རིགས་སྡེ་ཚན་རེ་གིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་ གོ་ལ་གི་བཟོ་རྣམ་ དེ་ལས་ ཁ་སྐད་ཚུ་སོ་སོ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ ག་ར་གིས་ མ་ལ་ག་སི་ཟེར་ རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མི་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབདཝ་ཨིན།

'''གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས།'''

མ་དཱ་གེསི་ཀར་འདི་ སྤྱི་མཐུན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་འདི་ནང་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་སྲིད་འཛིན་དང་ གཞུང་སྐྱོང་མི་བློན་ཆེན་གཉིས་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ སྲིད་འཛིན་དང་བློན་ཆེན་གྱི་བར་ན་ དབང་ཚད་ཚུ་འདྲན་འདྲ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༠ ལུ་ ཆ་འཇོག་འབད་མི་ སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཞི་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་འདི་ཨིན།  

མ་དཱ་གེས་ཀར་གཞུང་འདི་ ལྷན་སྡེ་གསུམ་ལུ་དབྱེ་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཐོག་ བློན་ཆེན་གྱིས་སྐྱོང་བའི་གཞུང་འདི་ཨིནམ་དང་ སྲིད་འཛིན་འདི་ མི་མང་གི་ཚོགས་རྒྱན་ཐོག་ལས་ ལོ་ངོ་ལྔ་གི་དོན་ལུ་བཙག་འཐུ་འབད་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་སྦེ་ཕྱག་ཞུ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ བློན་ཆེན་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་བསྐོ་བཞག་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ ཉིན་བསྟར་གཞུང་གི་བདག་སྐྱོང་གི་འགན་ཁུར་ཚུ་ བློན་ཆེན་གྱིས་འབགཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་གི་ཐད་ལུ་ ལྷན་སྡེ་འདི་ ཚོགས་ཁང་གཉིས་ལྡན་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་དང་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་སྡེ་གཉིས་ཨིན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་འདི་ ཁྲིམས་བཟོའི་གཙུག་སྡེ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འཐུས་མི་ཚུ་ཡང་ མི་སེར་ཚུ་གིས་ ཐད་ཀར་དུ་ བཙག་འཐུ་འབད་མི་ཚུ་ཨིན། དེ་ལས་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་སྡེ་འདི་གི་ཐད་ལུ་ འཐུས་མི་མང་ཤོས་ཅིག་ གྲོས་སྟོན་པ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ དེ་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་གིས་བཙག་འཐུ་འབད་མི་དང་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་ བསྐོ་བཞག་འབད་མི་འཐུས་མི་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་གི་ཐད་ལུ་ ལྷན་སྡེ་འདི་ རང་དབང་ཅན་སྦེ་གནས་དགོཔ་སྦེ་ དངོས་གཞི་ལུ་ སྲིད་དོན་གྱི་ཤན་ཞུགས་འོག་ལུ་ཚུད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ ཁྲིམས་ཁང་མཐོ་ཤོས་ཚུ་ཡང་ མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་དང་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོའི་ཁྲིམས་འདུན་ དེ་ལས་ མཐོ་གཏུག་ཁྲིམས་འདུན་ཚུ་ཨིན། 

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་ མ་ལ་གཱ་སི་དང་ ཕེརེནཆི་ཟེར་མི་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ནང་ལས་ དང་པ་ ཨཱས་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱན་ གྱི་འབྱུང་ཁུངས་ལས་ཨིན་མི་ མ་ལ་གཱ་སི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པར་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གཅིག་སྒྲིལ་འབད་མི་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐད་ཡིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན། གཉིས་པ་ དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ལས་བརྒྱུད་པའི་ ཕེརེནཆི་གི་སྐད་ཡིག་འདི་ གཞུང་དང་ ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

མ་ལ་གཱ་སི་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཨཕི་རི་ཀ་དང་ ཨཱས་ཊོ་ནི་ཤི་ཡཱ་ དེ་ལས་ ཨ་རབ་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཡོད་མི་ ལམ་སྲོལ་སྣ་ལྡན་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ རང་ལུགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་དང་ མི་སྡེའི་སྒྲིག་གཞི་ཚུ་སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ མ་ལ་གཱ་སི་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཉེ་འབྲེལ་དང་ མི་སྡེ་གཅིག་སྒྲིལ་ ཕན་ཚུན་གུས་ཞབས་ལ་སོགས་པའི་ བརྩི་མཐོང་སྦོམ་ཡོདཔ་ཨིན། རང་ལུགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་ལུ་ རང་གི་མི་བརྒྱུད་ཚུ་དུས་དྲན་འབད་བའི་དུས་སྟོན་ཚུ་ བརྩི་སྲུང་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ རང་ལུགས་ལམ་སྲོལ་ལུ་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ ཁ་རྒྱུན་རྣ་རྒྱུན་གྱི་སྲུང་གཏང་ནི་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བརྩི་མཐོང་དང་བྱུང་རབས་རྒྱུན་སྐྱོང་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱུན་སྤྱོད་འབད་དེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་ ཆོས་ལུགས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ དེ་ཅིག་གིས་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་ལུ་མོས་གུས་སྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་དང་ བརྒྱ་ཆ་ ༤༠ དེ་ཅིག་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༧ དེ་ཅིག་གིས་ ཨིསི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཉམས་ལེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ མཚོ་མཐའ་ལས་ཕར་སྡོད་མི་ཚུ་ཨིན་མས། མ་ལ་གཱ་སི་གི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ར་ རང་ལུགས་ཀྱི་ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་ལཱ་ཚུ་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དང་བསྟུན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་ལཱ།'''

མ་དཱ་གེས་ཀར་འདི་ འོང་འབབ་ཆུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་སྦེ་རྩི་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འཁོད་ཡོངས་འབོར་ ཡུ་ཨེས་ཌོ་ལར་ ༥༥༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ གཙོ་བོ་སོ་ནམ་ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ དེ་ཅིག་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འཁོད་ཡོངས་འབོར་ལུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༢༥ དེ་ཅིག་གི་ཐོན་ཤུགས་གྲོགས་རམ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་ནང་ལས་ཐོན་ཤུགས་སྦོམ་ཤོས་ ཝེ་ནི་ལ་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་འདི་ཨིནམ་ལས་ འཛམ་གླིང་ནང་བཀྲམ་སྤེལ་བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ ལྷགཔ་ཅིག་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ལོ་ཐོག་གཙོ་བོ་གཞན་ཚུ་ཡང་ ཀཱ་ཕི་དང་ ལི་ཤི་ ཀོ་ཀོ་ ཆུམ་དང་ ལི་ཅི་ཚུ་ཨིན། 

མ་དཱ་གེས་ཀར་འདི་ ལྕགས་དཀར་རྩི་ ལྕགས་རྫས་ ཨིལ་མེ་ནའིཊ་ དེ་ལས་ གཡུ་རྡོ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ལུ་ ཕྱུགཔོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གིས་སྦེ་ ཨམ་བཱ་ཊོ་ཝི་ལྕགས་རྫས་གཏེར་ཁ་བཟུམ་གྱི་ ས་གཏེར་ལས་འགུལ་སྦོམ་ཚུ་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཚུ་འོང་བཅུག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མ་དཱ་གེས་ཀར་འདི་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་ལུ་ཡང་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་འཆར་དངུལ་གྱི་བརྒྱ་ཆ་ ༤༠ དེ་ཅིག་ ཕྱིའི་མ་རྩ་ཚུདཔ་ཨིན་མས། དེ་ཡང་ རྒྱལ་སྤྱིའི་གྲོགས་རམ་བྱིན་མི་ འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་དང་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ གསོ་བ་དང་ཤེས་རིག་ལས་རིམ་ཚུ་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཐོན་སྐྱེད་གཅིགཔོ་འདི་ལྟ་བཤལ་ལས་བརྟེན་ཨིནམ་དང་ མཚོ་གླིང་འདི་ལུ་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་ལྟ་བཤལ་ཡར་སྐྱེད་གཏང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  དེ་ཡང་ མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་ཡོད་པའི་ རི་དྭགས་སྲོག་ཆགས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལྷགཔ་ཅིག་ འཛམ་གླིང་བུ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཁར་མེད་ནི་འདི་གིས་ཨིན་མས། &lt;ref&gt;Campbell, G. (2005). ''An economic history of imperial Madagascar, 1750–1895: The rise and fall of an island empire''. Cambridge University Press.

ཀེམ་བེལ་ ཇི། ༼༢༠༠༥༽ ''མ་དཱ་གེས་ཀར་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་བྱུང་རབས་ ༡༧༥༠-༡༨༩༥།'' ཀེམ་བིརིཆ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དཔེ་སྐྲུན་ལས་ཁང་།&lt;/ref&gt;

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།''' 

མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་དཀའ་ངལ་ཚུ་ཡང་ དང་པ་དབུལ་ཕོངས་དང་ཉེ་རིང་ཕྱོགས་རིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༧༥ ལྷག་ཙམ་ཅིག་གིས་ ཉིནམ་རེ་ལུ་ ཏི་རུ་ཨུ་ཨེས་ཌོ་ལར་ ༡.༩༠ ལས་ཉུང་བའི་ འཚོ་བ་སྐྱོང་སྟེ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དབུལ་ཕོངས་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ཤུགས་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ ཤེས་ཡོན་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ དེ་ལས་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ཚད་འཛིན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཕྱོགས་རིས་འདི་ཡང་གཙོ་བོ་ ཁྲོམ་ཁར་ལས་ཕར་ཡར་རྒྱས་ཆེ་སུ་དང་ སྲིད་དོན་པ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ཡར་དྲག་ཆེ་སུ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཤེས་ཡོན་འཐོབ་ནི་འདི་ གདོང་ལེན་སྦོམ་ཅིག་སྦེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ཨ་ལུ་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ དབུལ་ཕོངས་དང་ཨ་ལུའི་ལས་མི་ དེ་ལས་ སློབ་གྲྭའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ལངམ་སྦེ་མེད་མི་ལུ་བརྟེན་ སློབ་གྲྭ་ཆུང་བ་རྫོགསཔ་ཅིག་ཐོན་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས འབྲི་ལྷག་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་ཚད་འདི་ ཨ་ཙིརེ་ཡར་དྲག་འགྱོ་སྟེ་ཡོད་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱིར་སྙོམས་ལས་ རྒྱབ་ཁར་ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ར་ གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལམ་ལུགས་ཡང་ ཐོན་ཁུངས་མེདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཨམ་སྲུ་དང་ཨ་ལུ་ཤི་རྐྱེན་གྱི་ཚད་གཞི་མཐོ་དྲགས་དང་ ཟས་བཅུད་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ དེ་ལས་ ཆུ་གཙང་ཏོག་ཏོ་དང་གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་ཚུ་མ་ཐོབ་མི་ལུ་བརྟེན་ དཀའ་ངལ་བྱུང་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;Ellis, S. (1985). ''The rising of the red shawls: A revolt in Madagascar 1895–1899''. Cambridge University Press.

ཨི་ལིསི་ ཨེསི། ༼༡༩༨༥༽ ''མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་ངོ་རྒོལ་ ༡༨༩༥ - ༡༨༩༩།'' ཀེམ་བིརིཆ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དཔེ་སྐྲུན་ལས་ཁང་།&lt;/ref&gt;

མ་དཱ་གེས་ཀར་འདི་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་དྲག་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན་རུང་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ལུ་གདོང་ལེན་སྦོམ་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁྲིམས་ལྡན་དང་ ཁྲིམས་འགལ་གཉིས་ཆ་རའི་ཐོག་ལས་ ཤིང་བཏོགས་ཏེ་བཙོང་མི་དང་ རྩེ་རི་བརྫམ་ནི་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་ སྔོ་ཤིང་དང་སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཉམས་ནི་ལུ་ཉེན་ཁ་བྱིན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་མའི་ ཡུན་བརྟན་མེད་པའི་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་གིས་ ས་རུད་དང་ཆུ་རུད་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཚུ་བྱེ་ཐང་ལུ་འགྱུར་ནིའི་ཡར་དྲག་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བ་འདི་གིས་ དཀའ་ངལ་འདི་ཚུ་ ཧེང་སྐལ་ར་ཚབས་ཆེན་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ རླུང་འཚུབ་དང་ཐན་པ་ དེ་ལས་ ཆུ་རུད་ཚུ་ཡར་སེང་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། &lt;ref&gt;Sharp, L. A. (2002). ''The sacrificed generation: Youth, history, and the colonized mind in Madagascar''. University of California Press.

ཤརཔ་ ཨེལ་ ཨེ། ༼༢༠༠༢༽ ''མི་ཐོག་རྒུད་དུས། མ་དཱ་གེས་ཀར་ལུ་ན་གཞོན་དང་བྱུང་རབས་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དབང་གྱི་སེམས་དྲན་གཏད།'' ཀེ་ལི་ཕོར་ནི་ཡ་གཙུག་ལག་སློབ་སྡེ་དཔེ་སྐྲུན་ལས་ཁང་།&lt;/ref&gt;

༼སྲོལ་འཛིན་དང་རྫོང་ཁ་གོང་འཕེལ་ལས་ཁུངས༽

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''</text>
      <sha1>59j3etweojskq8yxt5ekaqo51qxnwo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>མ་ལ་ཝི།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9001</id>
    <revision>
      <id>39951</id>
      <parentid>39612</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T16:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[མ་ལ་ཝི། Malawi]] to [[མ་ལ་ཝི།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23679" sha1="5du7byu0i92j8szazbpofdbtdrdbj94" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།'''
[[File:Flag of Malawi.svg|thumb|345x345px|མ་ལ་ཝི་གི་རྒྱལ་དར།]]
༉ མ་ལ་ཝི་འདི་ མཛའ་མཐུན་ཅན་གྱི་མི་དང་ལམ་སྲོལ་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ མཚོ་ལྡན་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ ཤར་ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀའི་ཁ་ཐུག་གི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཆུང་ཀུ་ཅིག་དང་དཔལ་འབྱོར་ཤུགས་ཅིག་ལས་མེད་རུང་ ཨཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ ལྡོག་ཤུགས་དང་ཡར་རྒྱས་ དེ་ལས་ ཁྱད་ཆོས་སྣ་མང་ལུ་གལ་གནད་སྦོམ་འཆང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་འབད་བ་ཅིན་ ལེ་ལོང་ཝི་ཨིན། 

'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ས་ཆའི་གནས་སྟངས།''' 

མ་ལ་ཝི་འདི་ བྱང་དང་བྱང་ཤར་ལུ་ ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ་དང་ ཤར་ལྷོ་དང་ལྷོ་ནུབ་ལུ་ མོ་ཟམ་བིཀ་ དེ་ལས་ ནུབ་ལུ་ ཟམ་བི་ཡ་ཚུ་གིས་ས་མཚམས་བཅད་དེ་ཡོད་པའི་ སྐོབས་ཚུད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་སའི་རྒྱ་ཚད་ཡོངས་བསྡོམས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་ ༡༡༨༠༠༠ དེ་ཅིག་ལས་མེདཔ་ལས་ ཨཕི་རི་ཀའི་ནང་འཁོད་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། མ་ལ་ཝི་འདི་ ཚད་གཞི་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ལས་མེད་རུང་ ས་ཆའི་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་དང་ མཛེས་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།
[[File:Malawi sm05 tr.gif|thumb|625x625px|མ་ལ་ཝི་གི་ས་ཁྲ།]]
རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ཨཕི་རི་ཀའི་ ས་གདོང་དང་ཆུ་གདོང་ཅན་གྱི་ལུང་གཤོང་སྦོམ་ཅིག་ནང་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་ཅིག་འདི་ ཤར་ཕྱོགས་ས་མཚམས་བདའ་སྟེ་རྒྱུག་མི་ མ་ལ་ཝི་མཚོ་འདི་ཨིན། འདི་ཡང་ མཚོ་འདི་གི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་འཁྲིལཝ་ད་ ཨཕི་རི་ཀའི་ནང་འཁོད་ ཆུ་གཙང་གི་མཚོ་སྦོམ་ཤོས་གསུམ་པ་དང་ འཛམ་གླིང་ནང་ཆུ་གཙང་གི་མཚོ་སྦོམ་ཤོས་དགུ་པ་ཨིན། མཚོ་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སའི་བརྒྱ་ལས་ བཞི་དཔྱ་གསུམ་དེ་ཅིག་ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་མཛེས་སྡུག་དང་ལྡནམ་སྦེ་བཟོཝ་ལས་ ལྟ་བཤལ་གྱི་པའི་ མཛེས་ཆ་དང་ལྡནམ་སྦེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཉ་གསོ་སྐྱོང་གི་ ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་ཡང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ ལྟ་བཤལ་གྱི་གཞི་རྟེན་འབདཝ་མ་ཚད་ མཚོ་འདི་ཉ་གཟུང་གི་ཐོན་ཁུངས་ཅིག་ཡང་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་ཚུ་ ལུང་ཕྱོགས་སོ་སོ་ལུ་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁ་ཐུག་ ཉི་ཀ་ལ་ཐང་ལ་སོགས་པ་ གངས་རི་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དབུས་ཕྱོགས་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ཁག་ཆེ་བའི་ས་ ཐང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ མི་རློབས་མང་དྲགས་སྦེ་ཡོད་མི་དང་ སོ་ནམ་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་སྦོམ་ཡོད་པའི་ ཤི་ཡར་སྟོད་དང་སྨད་ཀྱི་ལུང་གཤོང་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ།''' 

སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༥ ཚུན་གྱི་གནས་སྡུད་དང་འཁྲིལཝ་ད་ མ་ལ་ཝི་གི་མི་རློབས་ཡོངས་བསྡོམས་ ས་ཡ་ ༢༡ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། མ་ལ་ཝི་འདི་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ མི་རློབས་མངམ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་འཕེལ་ཚད་འདི་ ཧ་ཅང་གིས་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ནང་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ དེ་ཅིག་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་གོ་ཚུ་ནང་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་དང་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༥༠ དེ་ཅིག་ག་ར་ སྐྱེ་ལོ་ ༡༨ མན་ཆད་འབད་མི་ ན་གཞོན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། 

དེ་བཟུམ་སྦེ་ མ་ལ་ཝི་ལུ་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ མི་རབས་ལས་མི་རབས་བརྒྱུད་དེ་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ གཅིག་ཁར་སྦེ་གཞིས་ཆགས་ཏེ་སྡོད་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ནང་ལས་ མི་རིགས་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཅི་ཝ། ༼སྡེ་ཚན་ཆེ་ཤོས། མང་ཆེ་བ་མ་ལཱ་ཝི་དབུས་ལུ་ཡོདཔ།༽ ལོམ་ཝེ། ཡའོ། ཏུམ་བུ་ཀ། ངོ་ནི། སེ་ན། ཊོང་ག་ཚུ་ཨིན། ''' '''

མི་རིགས་འདི་ཚུ་ནང་ལས་ ཅི་ཝ་མི་རིགས་ལུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ཤུགས་སྦོམ་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ ཡུ་ནེསི་ཀོ་གིས་ འཛམ་གླིང་གི་དངོས་མེད་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་ཁྱུན་ཅིག་སྦེ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ གུ་ལེ་ ཝམ་ཀུ་ལུ་བཟུམ་གྱི་ སྔར་སྲོལ་གྱི་ཞབས་ཁྲ་ལུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོད་རུང་ ཁྱིམ་ཚང་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་དང་ཕྱདཔ་ད་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་ མི་སྡེ་གཅིག་མཐུན་སྒྲིང་སྒྲི་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིམ་ལུགས།''' 

མ་ལ་ཝི་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་གཞུང་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ཡོད་པའི་ ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ སྤྱི་ཟླ་ ༧ པའི་སྤྱི་ཚེས་ ༦ ལུ་ བིརི་ཊིཤ་གི་དབང་འོག་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༦ ལུ་ མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་ཤུལ་ལས་ ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་དེ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ ཌོག་ཊར་ཧཱསི་ཊིང་ཀ་མུ་ཛུ་བན་ཌ་གིས་ འགོ་འཁྲིད་འབད་དེ་ ཚོགས་པ་གཅིག་གི་ལམ་ལུགས་འོག་ལུ་ གཞུང་སྐྱོང་འབད་དེ་སྡོད་ནུག།

དེ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༤ ལུ་ མ་ལ་ཝི་གིས་ གཞུང་སྐྱོང་རིམ་ལུགས་འདི་ ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དེ་ རང་དབང་གི་བཙག་འཐུ་འགོ་དང་པ་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནུག།  དམངས་གཙོའི་གཞི་བཀོད་འདི་ རིམ་གྱིས་ སྒྲིང་སྒྲི་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༢༠ ལོའི་ སྲིད་འཛིན་བཙག་འཐུའི་སྐབས་ དབང་ཚད་དང་ཁྲིམས་དོན་རང་དབང་ཚུ་ ཞི་བདེ་གི་ཐོག་ལས་ སྤྲོད་ལེན་འབད་ཡོདཔ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་བསྟོད་སྔགས་ཐོབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;McCracken, J. (2012). ''A history of Malawi, 1859–1966''. Boydell &amp; Brewer.&lt;/ref&gt;

མ་ལ་ཝི་གི་གཞུང་འདི་ ཡན་ལག་ལྷན་སྡེ་གཙོ་བོ་གསུམ་ལུ་དབྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ དང་པ་ འཛིན་སྐྱོང་ལྷན་སྡེ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་གཉིས་ཆ་ར་ཨིན་མི་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་འགོ་ཁྲིད་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ གཉིས་པ་ ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་འདི་ ཁྲིམས་བཟོ་ནི་ནང་ཕྱག་ལཱ་གནང་མི་ ཚོགས་ཁང་གཅིག་འབད་མི་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་གིས་ འགོ་ཁྲིད་འབདཝ་ཨིན། དེ་ལས་ གསུམ་པ་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་འདི་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ ཆེ་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་དང་ མངོན་མཐོའི་ཁྲིམས་འདུན་གྱིས་ འགོ་ཁྲིད་འབདཝ་ཨིན།

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།''' 

མ་ལ་ཝི་ལུ་ སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུག་པོ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་ གཞུང་འབྲེལ་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ ཨིང་སྐད་ཨིནམ་དང་ གཞུང་དང་ ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་ནང་ འདི་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ ཡོངས་གྲགས་སྦེ་སླབ་མི་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་ལུ་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་སྐད་ཡིག་འདི་ ཅི་ཅི་ཝ་ཨིནམ་དང་ སྐད་ཡིག་འདི་གིས་ མི་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ནང་རྡོག་ ཐུན་མོང་གི་སྐད་ཡིག་ཅིག་སྦེ་ལཱ་འབདཝ་ཨིན་མས།

དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གཞན་ཚུ་ཡང་ ཏུམ་བུ་ཀ་ ཡའོ་ ལོམ་ཝི་ སེ་ན་ ཏོང་ག་ཚུ་ཨིནམ་དང་ སྐད་ཡིག་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་དང་ མི་རིགས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན། སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ ཉིན་བསྟར་གྱི་བརྡ་སྤྲོད་དང་ རེ་ཌིའོ་རྒྱང་བསྒྲགས་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་བརྡ་སྟོན་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

ལམ་སྲོལ་གྱི་ཐད་ལས་ མ་ལ་ཝི་འདི་ སེམས་ཤུགས་ཅན་དང་ མངོན་གསལ་ཅན་ཅིག་ཨིན། མི་སྡེའི་མི་ཚེ་དང་ ཆོས་དང་འབྲེལ་བའི་མཛད་སྒོ་གཉིས་ཆ་རའི་ནང་ སྙན་ཆ་དང་ཞབས་ཁྲ་ དེ་ལས་ ངག་ཐོག་ལམ་སྲོལ་ཚུ་གིས་ ཁྱད་ཆོས་གཙོ་བོ་སྟོནམ་ཨིན། དེ་ལས་ བི་ར་པི་ཡ་ནོ་དང་བང་རྔ་ལ་སོགས་པའི་ རང་ལུགས་སྙན་ཆ་ཚུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།  

མ་ལ་ཝི་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཆོས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༧༥ ལྷགཔ་ཅིག་གིས་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་འདི་གཙོ་བོ་སྟོནམ་ཨིན། ཨིསི་ལམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་འདི་ བརྒྱ་ཆ་ ༡༥ ལས་ ༢༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་རང་ ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡའོ་མི་རིགས་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ཨིན་མས། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ས་གནས་ཀྱི་ཡིད་ཆེས་དང་ ཕ་བརྒྱུད་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་གྱིས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལག་ལེན་ཚུ་ལུ་ཤན་ཞུགས་འབདཝ་ཨིན། 

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་ལཱ།''' 

མ་ལ་ཝི་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ སོ་ནམ་ལུ་གཞི་རྟེན་འབདཝ་ལས་ མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༨༠ ལྷགཔ་ཅིག་ འཚོ་བའི་དོན་ལུ་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། སོ་ནམ་གྱིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འཁོད་ཡོངས་འབོར་ལུ་ བརྒྱ་ཆ་ ༣༠ དེ་ཅིག་དང་ ཕྱིར་ཚོང་གི་འོང་འབབ་བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ ལྷགཔ་ཅིག་ མཐུན་རྐྱེན་འབདཝ་ཨིན། སོ་ནམ་ལས་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་ཚུ་ཡང་ ཏམ་ཁུ་ (མ་ལཱ་ཝི་གི་ཕྱིར་ཚོང་གཙོ་བོ་) ཇ་རིལ་ གུ་རམ་ བ་དམ་དང་ ཀ་བལ་ཚུ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གཙོ་བོ་ཏམ་ཁུ་ལུ་བརྟེན་དོ་ཡོད་རུང་ ཤིང་འབྲས་ ཚོད་བསྲེ་ སྲནམ་ དེ་ལས་ ལྡུམ་རའི་ལཱ་ཚུ་འབད་དེ་ དཔལ་འབྱོར་ཡར་རྒྱས་སྣ་མང་བཟོ་ནི་ལུ་ ནན་སྐུལ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དངུལ་ཁང་ལས་དོན་དང་བརྒྱུད་འབྲེལ་ དེ་ལས་ ལྟ་བཤལ་ལས་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ ཞབས་ཏོག་གི་ལས་སྡེ་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ཡང་ མཐུན་རྐྱེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་གི་ནང་ལས་ ལྟ་བཤལ་གྱི་ཞབས་ཏོག་ལུ་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་ཡར་རྒྱས་མ་འགྱོ་བར་ཡོད་རུང་ མ་ལ་ཝི་མཚོ་དང་ རི་དྭགས་ས་ཁོངས་ དེ་ལས་ མཛའ་མཐུན་ཅན་གྱི་ལམ་སྲོལ་ཚུ་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མཛེས་སྡུག་གི་མཐོང་སྣང་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

དེ་ལས་ མ་ལ་ཝི་གི་ལས་འཛིན་ཆུང་བ་དང་བར་མ་ཚུ་ ལུགས་མཐུན་མིན་པའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆ་ཤས་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ཨིན་རུང་ མ་དངུལ་གྱི་ཐོབ་ལམ་ཚད་འཛིན་དང་ ངེས་མེད་གློག་མེ་མཐུད་སྦྲེལ་ དེ་ལས་ སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་ ལེགས་ཤོམ་མེད་མི་བཟུམ་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་གིས་ སྒེར་སྡེ་གོང་འཕེལ་ལུ་ ཐོ་ཕོག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། མ་ལ་ཝི་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་གྲོགས་རམ་དང་གནང་སྦྱིན་ལུ་ཡང་ ཤུགས་སྦེ་ར་བརྟེན་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་འཇམ་ཏོང་ཏོ་དང་ ཨང་ཅན་གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ དངུལ་འབྲེལ་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ལུ་ བརྩོན་ཤུགས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།  &lt;ref&gt;Englebert, P., &amp; Dunn, K. C. (2013). ''Inside African politics''. Lynne Rienner Publishers.&lt;/ref&gt;

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།''' 

མ་ལ་ཝི་ལུ་ ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་དང་རྒྱུ་སྟོབས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་རུང་ གོང་འཕེལ་གྱི་ལས་སྣ་ལུ་གདོང་ལེན་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་དཀའ་ངལ་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་དཀའ་ངལ་གཅིགཔོ་འདི་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་འདི་ཨིན། དེ་ཡང་ མ་ལ་ཝི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ དབུལ་ཕོངས་མཐོ་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ར་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ལས་ འོག་ལུ་སྡོད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གོ་སྐབས་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་མེད་མི་ལས་བརྟེན་ཨིན་མས། 

དེ་ལས་ དཀའ་ངལ་གཞན་ཡང་ གསོ་བའི་ཐད་ལུ་ མ་དངུལ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་གྱིས་ ཨེཆ་ཨའི་ཝི་ཨེཌསི་ ཚད་པའི་ནད་ ཨའི་དང་ཨ་ལུའི་ཤི་རྐྱེན་ དེ་ལས་ ཟས་བཅུད་ཉུང་བའི་ན་ཚ་ཚུ་ བཀག་འཛིན་དང་མར་ཕབ་འབད་མ་ཚུགས་པར་ཡོདཔ་ཨིན། 

དེ་ལས་ ཤེས་རིག་གི་ཐད་ལུ་ ཉམས་མྱོང་དང་སྦྱོང་བརྡར་ཡོད་པའི་སློབ་དཔོན་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ལས་བརྟེེན་ ཤེས་ཡོན་གྱི་སྤུས་ཚད་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་དང་ སློབ་གྲྭའི་གཞི་མཁོ་ཆས་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོས་དང་ གཞུང་སྐྱོང་ནང་ངན་ལྷད་ དེ་ལས་ ན་གཞོན་ཚུ་ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''རྒྱབ་རྟེན་དཔེ་ཆ།'''</text>
      <sha1>5du7byu0i92j8szazbpofdbtdrdbj94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>མཱོལ་ཊ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9002</id>
    <revision>
      <id>39952</id>
      <parentid>39616</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[མཱོལ་ཊ། Malta]] to [[མཱོལ་ཊ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29557" sha1="bq3shskien2t3rmmrutmpc2rdnvlqrq" xml:space="preserve">'''ངོ་སྤྲོད།'''
[[File:Malta, 2010 - panoramio - Bengt Nyman (23).jpg|thumb|380x380px]]
༉ མཱོལ་ཊ་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ སི་སི་ལི་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཨཕ་རི་ཀ་གི་བར་ན་ཆགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ མཚོ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་ནང་ཡོངས་གྲགས་ཡོད་པའི་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་རྒྱ་མཚོ་གི་སྦུག་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ས་འདི་ བཱ་ལེ་ཊ་ཟེར་སླབ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་ནང་འཁོད་ཆུང་ཤོས་ཅིག་ཨིན།  རྒྱལ་ཁབ་འདི་ བྱུང་རབས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དང་ལམ་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་ དེ་ལས་ ཐབས་བྱུས་ཀྱི་གནད་འགག་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མཱོལ་ཊ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ འདི་ལུ་སྲོལ་ཁྱུན་མ་འདྲཝ་དང་སའི་ཆགས་ཚུལ་དགའ་ཏོག་ཏོ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་ནུས་ཅན་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་མང་རབས་ཅིག་འོངས་ཏེ་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་ལུང་ཕྱོགས་ནང་འཁོད་ ཕན་ནུས་ཅན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ས་ཆའི་གནས་སྟངས།  ''' 

མཱོལ་ཊ་འདི་ མཚོ་གླིང་སྣ་མཐུད་དེ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ནང་ལས་ མཚོ་གླིང་སྦོམ་ཤོས་གསུམ་དེ་ མཱོལ་ཊ་ གོ་ཟོ་ ཀོ་མི་ནོ་གསུམ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་སའི་རྒྱ་ཚད་ཡོངས་བསྡོམས་འདི་ཡང་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་ཨིསི་ཀོ་ཡར་ ༣༡༦ ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་གི་སའི་རྒྱ་ཚད་ལས་བཅད་པ་ཅིན་ མཱོལ་ཊ་འདི་འཛམ་གླིང་ནང་ སའི་རྒྱ་ཚད་ཆུང་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨང་བཅུ་པ་ཨིན། མཱོལ་ཏ་འདི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ སྔར་ཁྱུན་ས་ཁོངས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཚུ་ལས་ དེང་སང་གི་གཞི་རྟེན་མཁོ་ཆས་ཚུན་ཚོད་ བྱུང་རབས་ཕུན་སུམ་འཚོགས་པའི་ས་གནས་མ་འདྲཝ་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན།

རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་མཚོ་གླིང་གསུམ་ལས་ སྦོམ་ཤོས་འདི་ར་ མཱོལ་ཊའི་མཚོ་གླིང་འདི་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ རྒྱལ་ས་བཱ་ལེ་ཊ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ འདི་ཁྲོམ་སྦེ་ཆགས་ཡོདཔ་ལས་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ཡང་ལེ་ཤ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་གླིང་སྦོམ་ཤོས་གཉིས་པ་འདི་ གོ་ཟོ་གི་མཚོ་གླིང་ཨིནམ་དང་ འདི་གི་ཆགས་ཚུལ་མང་ཤོས་གཡུས་ཚན་སྦེ་ཡོདཔ་ལས་ བདེ་ཉམས་ཀྱི་གཡུས་སྒོ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ འཚོ་བའི་གནས་སྟངས་ཡང་ ཡར་རྒྱས་གནམ་མེད་ས་མེད་ཅིག་མེད་པར་ གཡུས་སྒོའི་སྣང་བ་ཉག་རྐྱང་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་མཚོ་གླིང་གསུམ་པ་འདི་ ཀོ་མི་ནོ་གི་མཚོ་གླིང་ཨིནམ་དང་ མཚོ་གླིང་འདི་མང་ཆེ་བ་ཅིག་ མི་གིས་གཞིས་མ་ཆགས་པར་ཡོདཔ་ལས་ གསལ་ཞིང་དྭངས་བའི་གཙང་ཆུ་དང་ མཐོང་སྣང་ཆེ་བའི་ལྟ་བཤལ་གྱི་ས་ཁོངས་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།'''

མཱོལ་ཊ་ལུ་མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་ཡོངས་བསྡོམས་ ༥,༤༢,༠༠༠ (འབུམ་ལྔ་དང་སྟོང་ཕྲག་བཞི་བཅུ་ཞེ་གཉིས་) དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ་མང་ཤོས་ རྒྱལ་ས་བཱ་ལེ་ཊ་ལུ་ཆགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། སའི་རྒྱ་ཚད་དང་འཁྲིལཝ་ད་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་རློབས་ལྟེམ་ལྟེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ འཛམ་བུ་གླིང་ནང་རྒྱལ་ཁབ་ནང་མི་རློབས་ལྟེམ་ལྟེ་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ གནས་རིམ་ཨང་དགུ་པ་ནང་ཚུདཔ་ཨིན། 

མཱོལ་ཊ་གི་མི་རློབས་མང་ཤོས་ར་ མཱོལ་ཊིསི་གི་རིགས་བརྒྱུད་ལས་ཨིནམ་དང་ སྡེ་ཚན་འདི་གིས་ ཨི་ཊ་ལི་ཡཱན་དང་ཨིང་སྐད་ དེ་ལས་ ཨ་རབ་ཀྱི་ཁ་སྐད་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་ཏེ་ཡོད་པའི་ མལ་ཊིསི་ཟེར་མི་ཁ་སྐད་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་ཅིག་སླབ་ཨིན། འདི་གིས་ མཚོ་གླིང་འདི་གི་བྱུང་རབས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ནང་ ཕོ་ནི་ཤི་ཡཱན་དང་ རོ་མཱན་ ཨ་རབ་ ནོར་མཱན་ དེ་ལས་ བིརི་ཊིཤ་ལ་སོགས་པའི་ཤན་ཞུགས་ཡོདཔ་སྟོནམ་ཨིན། མཱོལ་ཊ་གི་མི་རློབས་འདི་ ངོ་མ་ར་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་འདི་ མི་སྡེ་དང་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ལུ་ རྟེན་རྩ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་སྦེ་རྩིཝ་ཨིན། ད་རེས་དེང་སང་གི་དུས་ལུ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཆོས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ལེ་ཤ་ར་དར་ཁྱབ་བྱུང་སྟེ་ཡོད་རུང་ ཡེ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་སྲོལ་ཚུ་ ཆོས་དོན་གྱི་དུས་སྟོན་དང་ལས་རིམ་ དེ་ལས་ ཨ་རྟག་གི་བྱ་བའི་གནད་སྤྱོད་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

མཱོལ་ཊ་གི་མི་ཚུ་ ཁོང་རའི་འདས་པའི་བྱུང་རབས་དང་ཆགས་རབས་དང་འཁྲིལ་ མགྲོན་བསུ་དང་བརྩེ་གདུང་ དེ་ལས་ ལྡོག་ཤུགས་དང་བཟོད་བསྲན་ལ་སོགས་པའི་རང་གཤིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་ མཱོལ་ཊ་གི་མི་ཚུ་གིས་ ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དབུ་ཁྲིདཔ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ལུ་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ཡོད་པའི་ཁར་ རང་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་དང་དཔའ་ཉམས་ཚུ་ རང་གི་སྲོལ་ཁྱུན་ལུ་མ་ཉམས་པར་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''མངའ་སྡེའི་གྱངས་ཁ་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིང་ལུགས།''' 

མཱོལ་ཊ་འདི་ མངའ་སྡེ་དང་མངའ་སྡེ་བཟུམ་གྱི་ཡན་ལག་མེད་པའི་ གཅིག་སྒྲིལ་མངའ་སྡེ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ལུ་ ཡུ་ནའི་ཊེཊ་ཀིང་ཌོམ་ལས་ རང་དབང་ཐོབ་སྟེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༧༤ ལུ་ རྩ་ཁྲིམས་གསརཔ་ཆ་འཇོག་འབད་དེ་ མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་གྱུར་ནུག། སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལུ་ མཱོལ་ཊ་འདི་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པའི་འཐུས་མི་སྦེ་འཛུལ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ལས་ཚུར་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྲིད་དོན་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་ནང་ ལྷག་པར་དུ་ གཅིག་བསྡོམས་མཛད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

མཱོལ་ཊ་གི་གཞུང་ལུགས་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་དབུ་ཁྲིད་ཐོག་ བློན་ཆེན་གྱིས་གཞུང་སྐྱོང་འབད་བའི་ བཙག་འཐུ་ཅན་གྱི་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་འདི་ཡང་ མཱོལ་ཊིསི་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་ ལོ་ལྔའི་གནས་ཡུན་གྱི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། དེ་ལས་ སྤྱི་ཚོགས་ནང་ ཚོགས་པ་མང་ཤོས་ཀྱིས་བསྐོ་བཞག་འབད་མི་བློན་ཆེན་གྱིས་ བཀོད་ཁྱབ་དབང་ཚད་འབག་སྟེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཉིན་བསྟར་གཞུང་སྐྱོང་གི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན།

མཱོལ་ཊ་གི་སྤྱི་ཚོགས་འདི་ འཐུས་མི་ ༦༧ ཡོད་པའི་ གྲོས་ཚོགས་ཁང་གཅིག་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན། འཐུས་མི་འདི་ཚུ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ མི་སེར་གྱི་སྲིད་དོན་བསམ་འཆར་བཀོད་མི་སྐུ་ཚབ་སྦེ་ ཚད་ལྡན་གྱི་ངོ་ཚབ་ལམ་ལུགས་ཐོག་ལས་ བཙག་འཐུ་འབདཝ་ཨིན། མཱོལ་ཊ་ལུ་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ཡོདཔ་དང་ སྲིད་དོན་ཚོགས་པ་སྦོམ་ཤོས་ ལས་མི་ཚོགས་པ་ (པར་ཊིཊ་ ལ་བུ་རིསི་ཏ་) དང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་པ་ (པར་ཊིཊ་ ནཱཛི་ཇོ་ནཱལ་ལིསི་ཏ་) གཉིས་ཨིན། སྲིད་དོན་གྱི་རྩོད་བསྡུར་འདི་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་སྤྲོ་བ་ཆེ་བའི་ཁར་ སྲིད་དོན་གྱི་གནས་སྟངས་འདི་ དོ་འགྲན་ཅན་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

མཱོལ་ཊ་ལུ་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ མཱོལ་ཊིསི་དང་ཨིང་ལིཤ་གཉིས་ཨིན། མཱོལ་ཊིསི་ཟེར་མི་འདི་ ཨ་ར་བིག་དང་ཨི་ཊ་ལི་ཡཱན་ དེ་ལས་ ཨིན་ལིཤ་གི་ཤན་ཞུགས་ཚུ་སླ་སྲེ་རྐྱབ་སྟེ་བྱུང་མི་ སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིན། སྐད་ཡིག་འདི་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པ་ནང་ ཨ་ར་བིག་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཡོད་པའི་ གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཅིག་ཨིནམ་མ་ཚད་ མཱོལ་ཊ་ལུ་ཡང་ ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཅིག་ཨིན། མཱོལ་ཊིསི་སྐད་ཡིག་འདི་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གི་གཡུས་སྐད་ཨིན་རུང་ ཨིང་སྐད་ཡང་ ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་དང་ ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ བདག་སྐྱོང་ཚུ་གི་སྐད་ཡིག་ཅིག་སྦེ་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིང་སྐད་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་ མཱོལ་ཊ་གི་བྱུང་རབས་ནང་ལུ་ བིརི་ཊིཤ་གིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༤ ཚུན་དབང་ཡོདཔ་ལས་བརྟེན་ དེ་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

མཱོལ་ཊ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡཱན་གྱི་ལམ་སྲོལ་དང་ མཚོ་གླིང་འདི་བརྒྱུད་དེ་འགྱོ་མི་ ཡར་ཐོན་གནས་སྟངས་མ་འདྲཝ་ཚུ་གི་ཤན་ཞུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། མཱོལ་ཊ་འདི་ ཕོ་ནི་ཤི་ཡཱན་དང་རོ་མཱན་ དེ་ལས་ ཨ་རབ་དང་ནོར་མཱན་ལ་སོགས་པ་ཚུ་གིས་སྐྱོང་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་རེ་རེ་བཞིན་གྱིས་ མཱོལ་ཊ་གི་བཟོ་བཀོད་དང་བཟོ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་ དེ་ལས་ ལུགས་སྲོལ་ལུ་ཡུན་བརྟན་གྱི་ཤུལ་བཞག་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལམ་སྲོལ་གྱི་ཤུལ་དེ་ཚུ་ ད་རེས་ མཱོལ་ཊ་གི་དམིགས་བསལ་དུས་སྟོན་དང་བཞེས་སྒོ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ནང་ལུ་ མངོན་གསལ་ཅན་སྦེ་མཐོངམ་ཚུགསཔ་ཨིན།

མཱོལ་ཊིསི་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཀེ་ཐོ་ལིག་གི་སྲོལ་ཁྱུན་གྱིས་ཤན་ཞུགས་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ཨིསི་ཊར་དང་ཀིརིསི་མཱས་ དེ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་བླམ་ཚུ་གི་དུས་སྟོན་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཟླ་ཐོ་ནང་ལུ་ གཙོ་བོ་ཅིག་སྦེ་རྩི་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཆིབས་གྲལ་ ཤོག་བམ་འགས་ལས་ དེ་ལས་ སྐྱབས་འཛིན་བླམ་ཚུ་ལུ་ གུས་བཏུད་འབད་བའི་ལས་རིམ་ཚུ་ཚུད་པའི་ གཡུས་ཁའི་དུས་སྟོན་ཚུ་ མཱོལ་ཊིསི་ཚུ་གི་མི་ཚེའི་གནས་སྟངས་ནང་ ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། དུས་སྟོན་འདི་ཚུ་ནང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་དང་གླུ་གཞས་ལས་རིམ་ཚུ་ གཙོ་བོར་གཟུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

མཱོལ་ཊིསི་གི་བཞེས་སྒོའི་ཐད་ལུ་ པཱསི་ཊི་ཟི་ (སྲནམ་ལ་སོགས་པ་སྒྱེས་བའི་བག་ལེབ་) དང་ཤ་ཐུག་ དེ་ལས་ མཚོ་ནང་ལས་ཐོན་པའི་ཟས་རིགས་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ས་གནས་ཀྱི་ཆང་རིགས་ཚུ་ལུ་ཡང་ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ མཚོ་གླིང་གི་ཆང་ཞིང་ཚུ་ནང་ལས་འཐོན་མི་ཆང་རིགས་ཚུ་གིས་ ལམ་སྲོལ་དང་འབྲེལ་བའི་འགལ་གནད་གཟུངམ་ཨིན།&lt;ref&gt;Cassar, P. (2000). ''A concise history of Malta''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།'''

འདས་པའི་ལོ་ངོ་བཅུ་ཕྲག་དག་པ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ མཱོལ་ཊ་གི་དཔལ་འབྱོར་དེ་ སོ་ནམ་དང་བཟོ་གྲྭ་ལུ་བརྟེན་སྡོད་མི་ལས་ ཞབས་ཏོག་ལུ་བརྟེན་པའི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ འགྱུར་བཅོས་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ད་རེས་ནངས་པ་ མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ ལྟ་བཤལ་དང་ དངུལ་འབྲེལ་ཞབས་ཏོག་ བརྡ་དོན་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ རྩེད་རིགས་ཚུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་བསྒང་ར་ཡོདཔ་ཨིན།

ལྟ་བཤལ་འདི་ མཱོལ་ཊ་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཀ་ཆེན་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འཁོད་ཡོངས་འབོར་ལུ་ རྒྱུ་རྐྱེན་སྦོམ་སྦེ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། མཚོ་གླིང་འདི་གི་གནམ་གཤིས་ཚད་ལྡན་དང་ བྱུང་རབས་ཕྱུགཔོ་ དེ་ལས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་མཐོང་སྣང་མ་འདྲཝ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་ལས་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་འོང་ནི་ལུ་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་གྱི་ས་གོ་ཅིག་སྦེ་བཟོཝ་ཨིན། འདི་ནང་ རྒྱལ་རབས་ཅན་གྱི་ཁྲོམ་ཚོགས་ བཱ་ལེ་ཊ་ ཨེམ་ཌི་ན་དང་ རྒྱལ་རབས་སྔོན་མའི་ལྷ་ཁང་ ཧཱལ་ས་ཕི་ལི་ནི་ཚུ་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་འོང་སའི་ས་གོ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན།

དེ་བཟུམ་སྦེ་ མཱོལ་ཊའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཡོངས་འབྲེལ་ཐོག་རྩེད་རིགས་དང་ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་སའི་ལྟེ་བ་ཅིག་ལུ་གྱུར་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ཡང་ མཱོལ་ཊའི་གཞུང་གིས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ལས་སྡེ་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ཚོང་ལཱ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་སེམས་ཤུགས་བྱིན་ནིའི་དོན་ལུ་ མ་རྩ་སྦོམ་སྦེ་ར་བཙུགས་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཁྲལ་གྱི་ཡངས་ཆག་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་གཞི་བཀོད་ཡང་ ལོགས་སུ་སྦེ་ར་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གི་ཐོག་ཁར་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་རྒྱུ་རྐྱེན་འབད་མི་གཅིགཔོ་འདི་ དངུལ་འབྲེལ་ཚོང་ལས་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་དངུལ་ཁང་དང་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ལས་སྡེ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་འོས་ལྡན་གྱི་ས་གནས་ཅིག་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;Darmanin, J. (2018). ''Malta and the Mediterranean: Culture, society and history''. Publishers Enterprise Group&lt;/ref&gt;

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།''' 

མཱོལ་ཊ་འདི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐད་ལུ་མཐར་འཁྱོལ་ཅན་དང་ མི་ཚེའི་གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་ཡོད་རུང་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། གནད་དོན་གཅིགཔོ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ འཛམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྱུར་བ་ལུ་ ཉེན་ཁ་ཡོད་མི་ཅིག་ཨིན། དེ་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་འབདཝ་ལས་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ལུ་ཤུགས་སྦེ་ར་བརྟེན་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་མར་ཕབ་དང་ ཡུ་རོབ་གཅིག་བསྡོམས་ཚོགས་པའི་སྲིད་བྱུས་བསྒྱུར་བཅོས་བཟུམ་གྱི་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ལུ་བར་ཆད་ག་ཅི་ར་བྱུང་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལུ་ གནོད་པ་སྦོམ་འབྱུང་བའི་ཉེན་ཁ་ཡོདཔ་ཨིན།

གནད་དོན་གཉིས་པམ་འདི་ མི་སྡེའི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལུ་ མཱོལ་ཊ་ལུ་ མི་རློབས་རྒས་ཤོས་དང་སྐྱེ་ཚད་མར་ཕབ་འགྱོ་མི་ལུ་བརྟེན་ མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ཀྱི་གདོང་ལེན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གིས་མ་འོངས་པའི་ནང་ མི་སྡེ་ཕན་བདེ་ལམ་ལུགས་དང་ ནང་འཁོད་ལས་མི་ཚུ་གི་ཡུན་བརྟན་གནས་ཐབས་ལུ་ ཚ་གྱང་ལང་དགོཔ་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ གནད་དོན་གསུམ་པ་ལུ་ མཱོལ་ཊ་ལུ་ ཕྱི་མི་ནང་སྐྱོད་དང་འབྲེལ་བའི་ སྲིད་དོན་དང་མི་སྡེའི་གནད་དོན་ཚུ་གི་གདོང་ལེན་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ མེ་ཌི་ཊེ་རི་ནི་ཡཱན་གྱི་ས་ཁོངས་བརྒལ་འགྱོ་མིའི་འགྲུལ་པ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ འཛུལ་སྒོ་གཙོ་བོ་ཨིནམ་ལས་ སྐྱབས་འཚོལ་མི་དང་སྐྱབས་བཅོལ་བ་ཚུ་ ག་དེ་སྦེ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་ནི་ཨིན་ནའི་རྩོད་འགྲན་གྱི་གདོང་ལེན་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།&lt;ref&gt;Frendo, H. (2000). ''Party politics in a Fortress Colony: The Maltese experience''. Midsea Books.&lt;/ref&gt;

'''མཇུག་བསྡུ།''' 

མཱོལ་ཊ་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་དང་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་ཅན་གྱི་ མཚོ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྲིད་དོན་ནང་ རྒྱུ་རྐྱེན་སྦོམ་སྦེ་ར་འབད་དེ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ལྟ་བཤལ་དང་འཕྲུལ་རིག་ དེ་ལས་ དངུལ་འབྲེལ་ཞབས་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་དཔལ་འབྱོར་ནང་ གོང་འཕེལ་སྦོམ་སྦེ་ར་འགྱོ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ མཚོ་གླིང་འདི་ནང་ མི་སྡེའི་་གནས་སྟངས་ཀྱི་ཚ་གྱང་དང་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཉེན་ཁ་ དེ་ལས་ གཞན་གནད་དོན་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་སྦེ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་མི་ཚུ་གིས་ ལྡོག་ཤུགས་དང་བཟོད་བསྲན་ དེ་ལས་ གཅིག་སྒྲིལ་དང་མཐུན་སྒྲིག་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་བཏོན་ཐོག་ རང་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ངོ་རྟགས་བདག་འཛིན་འབད་དེ་ མ་འོངས་པའི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་མདུན་ལམ་གཟང་སྟེ་ར་ཡོདཔ་ཨིན། 

'''ཁུངས་གཏུགས་དཔེ་དེབ།'''</text>
      <sha1>bq3shskien2t3rmmrutmpc2rdnvlqrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ།</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9004</id>
    <revision>
      <id>39953</id>
      <parentid>39620</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T17:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Icodense moved page [[མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ། Mauritania]] to [[མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ།]] without leaving a redirect</comment>
      <origin>39620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28861" sha1="cd40r8gmv1z95ght84zuvqtz7iumh5g" xml:space="preserve">[[File:Flag of Mauritania.svg|thumb|356x356px|མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་དར།]]
'''ངོ་སྤྲོད།'''

༉ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་འདི་ བྱང་ཨཕ་རི་ཀའི་ སཱ་ཧ་ར་བྱེ་ཐང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ལུ་ཆགས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ རྒྱལ་རབས་གཞན་དང་མ་འདྲཝ་དང་ ལམ་སྲོལ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་འདི་ ནུ་ཨཀ་ཤོཊ་ཟེར་སླབ་ཨིན།

'''སའི་རྒྱ་ཚད་དང་ས་ཆ་རིག་པ།'''

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་འདི་ ནུབ་ཕྱོགས་ལས་ཨེཊ་ལཱན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་དང་ བྱང་དང་ཤར་ཕྱོགས་ལས་ནུབ་ཕྱོགས་སཱ་ཧ་ར་ བྱང་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ལས་ཨཱལ་ཇི་རི་ཡ་དང་ ཤར་ལྷོ་གི་ཕྱོགས་ལས་མཱ་ལི་ དེ་ལས་ ལྷོ་ནུབ་ཁ་ཐུག་ལས་སེ་ནི་གྷལ་གྱིས་ས་མཚམས་བཅད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་སའི་རྒྱ་ཚད་ཡོངས་བསྡོམས་ གྲུ་བཞི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ས་ཡ་ ༡.༠༣ ཡོདཔ་དང་ ཨཕ་རི་ཀའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། 
[[File:Mauritania Base Map.png|thumb|340x340px|མོ་རེ་ཊ་ནི་ཡ་གི་ས་ཁྲ།]]
མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་ས་ཆའི་ཆགས་ཚུལ་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་བྱེ་ཐང་དང་ ལ་ལུ་བྱེ་ཐང་ཕྱེད་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་མང་ཤོས་ཅིགཔོ་ སཱ་ཧ་ར་བྱེ་ཐང་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་ཁོངས་འདི་སྐམ་སའི་མཐའ་འཁོར་སྦེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ བྱེ་རི་དང་རྡོ་ཡོད་པའི་ལ་ཐང་ དེ་ལས་ ཚྭ་ཐང་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཚུ་ནང་ལས་ཕར་ སྔོ་ཚལ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ དེ་གིས་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ཁག་ཆེ་བའི་ ཆུའི་ཐོན་ཁུངས་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་གནམ་གཤིས་འདི་ ཚ་དྲོད་ཆེ་དྲགས་དང་ ཧ་ཅང་གིས་ཆརཔ་ཉུང་སུ་ཅིག་ལས་བརྒལ་མེདཔ་ལས་ གནམ་བྱཱར་གྱི་དུས་ཚོད་ལུ་ དྲོད་ཤུགས་ ༤༠°C ལས་ལྷག་སྟེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ དུས་ཚོད་ཀྱི་ཆརཔ་རྐྱབ་ནི་དང་ སྔོ་ཤིང་ཚུ་ཡོད་པའི་ས་ཧེ་ལི་ཡན་གྱི་གནམ་གཤིས་ཡོདཔ་ཨིན། 

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་གཙང་ཆུ་གཙོ་བོ་འདི་ སེ་ནི་གྷལ་གཙང་ཆུ་འདི་ཨིནམ་དང་ གཙང་ཆུ་འདི་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ལུ་ སོ་ནམ་དང་སྐྱེལ་འདྲེན་གཉིས་ཆ་རའི་དོན་ལུ་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ས་གནས་ཀྱི་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་མི་མི་སྡེ་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེ་བའི་ གཙང་ཆུ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ དུས་ཚོད་དང་འཁྲིལ་བའི་ཆརཔ་ཡང་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཨེཊ་ལཱན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་མཐའ་མ་ལས་ཕར་ཡོད་མི་མཚོ་མཐའི་ས་ཁོངས་ཚུ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལུ་ མཚོ་ཡི་ཐོན་སྐྱེད་ཚུ་གི་མཐུན་རྐྱེན་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཉ་ཚོང་གི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕན་ཐོགས་སྦོམ་སྦེ་ར་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་འདི་སྐམ་ས་ཅིག་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལུ་ སེ་ནི་གྷལ་གྱི་གཙང་ཆུ་རྩ་བ་ལས་ཕར་དང་ སྔོ་ཤིང་ཡོད་སའི་ས་ཁོངས་ཚུ་ལས་ཕར་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་བཏུབ་པའི་ས་བཅུད་ཅན་ཚུ་ཡོདཔ་དང་ ས་ཁོངས་འདི་ཚུ་ འཚོ་བ་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཀྱི་དོན་ལུ་  གནད་འགག་ཅན་ཅིག་ཨིནམ་དང་  འདི་གྲོང་གསེབ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རྟེན་གཞི་ཡང་ཨིན།

'''མི་རློབས་དང་མི་རིགས།''' 

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་ལུ་ མི་རློབས་ས་ཡ་ ༤.༥ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་དང་ མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་ཚུ་ཡང་ མཱུརསི་ ཕུ་ལ་ནི་ ཝོ་ལོཕ་ སོ་ནིན་ཀེ་ བམ་བ་ར་ཚུ་ཨིན། མི་རིགས་སྡེ་ཚན་མ་འདྲཝ་འདི་ཚུ་གི་ནང་ལས་ ཡོངས་གྲགས་ཅན་འདི་ མཱུརསི་ ཡང་ན་ བི་དྷཱན་ཟེར་མི་འདི་ཨིནམ་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ དེ་ཅིག་ག་ར་མཱུརསི་འདི་ཨིན། མཱུརསི་ཟེར་མི་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ལུ་ ཨ་རབ་དང་བར་བར་གྱི་མི་རིགས་སྡེ་ཚན་སླ་བསྲེས་ཏེ་ཡོད་མི་མི་རིགས་ཅིག། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་གི་མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཁ་ཐུག་ སེ་ནི་གྷལ་གཙང་ཆུ་གི་ཉེ་འདབས་ལུ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ མི་རིགས་འདི་ཚུ་གཙོ་བོ་སྒོ་ནོར་གསོ་སྐྱོང་དང་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ལས་ གྲོང་གསེབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྦེ་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ འདས་པའི་ལོ་ཚུ་ནང་ དེ་ཚུ་མང་རབས་གཅིག་གིས་ཁྲོམ་ཁར་གཞིས་ཆགས་ནི་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་མི་ཕལ་ཆེ་བ་ཅིག་ མུཛ་ལིམ་ ཡང་ན་ ཁ་ཆེཔ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་འདི་ ཁོང་རའི་མི་ཚེ་འཚོ་སྐྱོང་ནང་ཁག་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ནང་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ (ཤ་རི་ཡ་) གི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཚུ་མཉམ་སྡེབ་འབད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ཚུ་མཁས་སྦྱོང་འབད་སའི་ས་ཁོངས་འོས་ལྡན་ཅིག་ཨིནམ་དང་ དེ་གི་ནང་ལས་དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲིམས་ལུགས་དང་ཆོས་ལུགས་རིག་པ་ དེ་ལས་ ཤེས་རིག་གི་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ཨིན། 

'''རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིང་ལུགས།'''

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ སྲིད་འཛིན་གྱིས་དབང་བའི་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ སྲིད་འཛིན་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་དང་གཞུང་གཉིས་ཆ་རའི་དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིན། གཞུང་གི་སྲིད་དོན་ལམ་ལུགས་དེ་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༩༡ ལུ་ཆ་འཇོག་འབད་མི་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཡོད་པའི་ སྲིད་ཚོགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དམངས་གཙོའི་རིང་ལུགས་ཟེར་བཀོད་དེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡའི་གཞུང་གི་གཞི་བཀོད་ནང་ འཛིན་སྐྱོང་དང་ཁྲིམས་བཟོ་ དེ་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲིད་འཛིན་འདི་ ལོ་ལྔ་གི་དོན་ལུ་ བཙག་འཐུ་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ སྲིད་འཛིན་ལུ་ བློན་པོ་དང་དྲང་དཔོན་ཚུ་བསྐོ་བཞག་འབད་ནི་གི་དབང་ཚད་ཧྲིལ་བུམ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་འདི་ཨིནམ་དང་ འདི་ནང་མི་སེར་ཚུ་གིས་ལོ་ལྔའི་རིང་བཙག་འཐུ་འབད་ཡོད་པའི་འཐུས་མི་ ༡༥༧ ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ འདི་ནང་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༦ ལུ་ མཚམས་འཇོག་འབད་དེ་ཤུལ་ལས་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༡༢ ལུ་ ལོག་སྟེ་གཞི་བཙུགས་འབད་མི་ ཁྲིམས་བཟོ་ཚོགས་སྡེ་ཅིག་ཡང་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་ལས་ དྲང་ཁྲིམས་ལྷན་སྡེ་གི་ཐད་ལུ་ ལྷན་སྡེ་འདི་རང་དབང་ཅན་ཅིག་ཨིན་རུང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཚུ་ལུ་  ཁྲིམས་བཟོ་ལྷན་སྡེ་གིས་བཀོད་ཁྱབ་འབདཝ་ཨིན།

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཧེ་མ་ དྲག་སྡེ་གིས་བཙན་དབང་གཞུང་གཟུང་ལེ་ཤ་ར་བྱུང་སྟེ་ སྲིད་དོན་གྱི་རིང་ལུགས་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་པའི་གནས་སྟངས་ལེ་ཤ་ར་ཉམས་མྱོང་འབད་ཡོདཔ་དང་ ད་ལྟོའི་བྱུང་རབས་གནས་སྟངས་འདི་ཡང་ འདི་ལས་བརྟེན་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལུ་ ཕཱརན་སི་ལས་རང་དབང་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་ དྲག་སྡེའི་གཞུང་སྐྱོང་ལས་ དམངས་གཙོའི་གཞུང་ལ་སོགས་པའི་སོར་སྒྱུར་གྱི་འབྱུང་རིམ་ལེ་ཤ་མྱོངས་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་མའི་དྲག་སྡེ་གིས་བཙན་དབང་གཞུང་གཟུང་འདི་མཇུག་ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༨ ལུ་བྱུང་ཡོདཔ་དང་ འདེ་ཅིག་གི་དུས་ཚོད་ནང་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལོག་དམངས་གཙོའི་གཞུང་ལུ་བསྒྱུར་ཏེ་ དེ་ལས་ཚུར་ དུས་རྒྱུན་གྱི་བཙག་འཐུ་ཚུ་ འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།'''

ཨ་ར་བིག་འདི་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཨིནམ་དང་ དེང་སང་གི་ཚད་ལྡན་ཨ་ར་བིག་འདི་ གཞུང་དང་ཤེས་རིག་ དེ་ལས་ བརྡ་བརྒྱུད་ཚུ་ནང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨིན་རུང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ཉིན་བསྟར་གྱི་བརྒྱུད་འབྲེལ་ནང་ མག་རེབ་ལུང་ཕྱོགས་ནང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཅིག་ཨིན་མི་ ཨ་ར་བིག་གི་སྐད་ཡིག་ ཧ་ས་ནི་ཡ་འདི་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་མ་ཚད་ ཧེ་མའི་དབང་འོག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ ཕེརེནཆི་གི་སྐད་ཡིག་ཡང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཁྲོམ་ཚོགས་ཚུ་ནང་ལུ་ཁྱབ་ཆེཝ་སྦེ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཚོང་འབྲེལ་དང་མཐོ་རིམ་ཤེས་ཡོན་ནང་ལུ་ཡང་ ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

ཨ་ར་བིག་གི་ཁ་སྐོང་ལུ་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡའི་མི་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ དེ་གི་ནང་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཨཕ་རི་ཀ་གི་མི་རིགས་གནགཔོ་ཚུ་གིས་ ས་གནས་ཀྱི་ཁ་སྐད་ཚུ་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ས་གནས་ཀྱི་ཁ་སྐད་ཚུ་ཡང་ པུ་ལཱར་ སོ་ནིན་ཀེ་དང་ ཝོ་ལོཕ་ཚུ་ཨིནམ་དང་ སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ངོ་རྟགས་བདག་འཛིན་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁག་ཆེཝ་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ མི་རིགས་འདི་ཚུ་ཡོད་སའི་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ ཉིན་བསྟར་གྱི་མི་ཚེ་ནང་ སྐད་ཡིག་འདི་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཤན་ཞུགས་སྦོམ་ཡོདཔ་ལས་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆ་དང་རྩོམ་རིག་ དེ་ལས་ སྒྱུ་རྩལ་ཚུ་གིས་ ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བརྗོད་དོན་ཚུ་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གི་སྙན་རྩོམ་འདི་ མི་རབས་སྦེ་བརྒྱུད་དེ་ཡོདཔ་དང་ ངག་ཐོག་རྩོམ་རིག་ཚུ་ལས་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ སྒྲུང་གཏམ་གྱི་སྙན་རྩོམ་ཚུ་བཟླས་བརྗོད་འབད་ནི་འདི་ ལམ་སྲོལ་གྱི་ལག་ལེན་གལ་ཅན་ཅིག་ཨིན། མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་སྙན་ཆ་གི་ཐད་ལུ་ རང་ལུགས་ཀྱི་སྙན་ཆས་ ཊི་ཌི་ནིཊ་ ༼ཐགཔ་སྤྲིངས་ཡོད་པའི་སྒྲ་སྙན་བཟུམ་༽ དང་ བེན་ཌིར་ ༼བང་རྔ་༽ དེ་ལས་ སྒྲ་སྙན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ད་རེས་ནངས་པ་ཁྲོམ་ཁ་ལས་ཕར་ དེང་སང་གི་ཞབས་ཁྲ་དང་སྙན་ཆ་ཚུ་ཡང་ ཡོངས་གྲགས་ཐོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན།

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་ལུ་ བཞེས་སྒོ་གི་ལམ་སྲོལ་ཡང་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ གཙོ་བོ་ཆུམ་དང་མོན་བྱཱ་ ཀར་གྱི་བཞེས་སྒོའི་རིགས་ཚུ་འོངམ་ཨིན། དེ་ལས་ སྔར་སྲོལ་གྱི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཡང་ མེ་ཅོའི་ཟེར་ ལུག་གི་ཤ་བསྲེགས་བསྲེགསཔ་དང་ ཐི་བའོ་ཌི་ཎི་ཟེར་ ཆུམ་དང་ཉ་སླ་བསྲེས་ཏེ་ཡེད་པའི་བཞེས་སྒོ་ཚུ་ཨིན། ཟ་འཐུང་གི་ལམ་སྲོལ་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ དུས་རབས་ལས་བཅད་དེ་གནས་ཏེ་ཡོད་མི་ གཞིས་སྤོ་སྟེ་སོ་ནམ་གྱི་མི་ཚེ་གནས་སྟངས་སྐྱོང་མི་སྡོད་མི་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་སྲོལ་ཁྱུན་དེ་གསལ་སྟོན་འབདཝ་ཨིན།

'''དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།'''

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་དང་ གཙོ་བོ་ས་གཏེར་དང་སོ་ནམ་གྱི་བཟོ་གྲྭ་ཁག་ཚུ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་འཛམ་གླིང་ནང་ ལྕགས་རྡོ་བཟོ་སྐྲུན་འབད་མི་སྦོམ་ཤོས་ཅིག་ཡང་ཨིནམ་དང་ ས་གཏེར་ལས་སྡེ་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ནང་འཁོད་ཡོངས་འབོར་དང་ ཕྱིར་ཚོང་གི་འོང་འབབ་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྦོམ་བཟུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། གཞན་ཡང་ ཟངས་དང་གསེར་ དེ་ལས་ ཕོསི་ཕེཊ་ལ་སོགས་པའི་གཏེར་རྫས་ཚུ་འཐོན་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། 

དེ་བཟུམ་སྦེ་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ བཟོ་གྲྭ་ཅིགཔོ་འདི་ཉ་གཟུང་ནི་འདི་ཨིནམ་དང་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་ལུ་ ཨེཊ་ལཱན་ཊིག་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་མོའི་ནང་ ཉ་གཟུང་སའི་ས་ཁོངས་ཕྱུག་ཤོས་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་གིས་ ཉ་དང་མཚོ་ཟས་ཚུ་ རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་འབྲེལ་ནང་ཕྱིར་ཚོང་འབད་དོ་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ཡུ་རོབ་ལུ་ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ཨིན། 

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་སོ་ནམ་གྱི་ཐད་ལུ་ གོང་འཕེལ་ཉུང་སུ་ལས་བརྒལ་མེད་རུང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འདི་ ལྷོ་ཕྱོགས་ལུང་ཕྱོགས་ཚུ་ནང་ ཟ་འཐུང་ཉེན་སྲུང་གི་དོན་ལུ་ གལ་ཆེ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ནང་ སེ་ནི་གྷལ་གཙང་ཆུའི་ལུང་གཤོང་འདི་ རེད་དང་མོན་བྱཱ་ དེ་ལས་ཚོད་བསྲེ་ཚུ་འཛུགས་སྐྱོང་འབད་སའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སོ་ནམ་གྱི་ས་ཁོངས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན། ཨིན་རུང་ ཆརཔ་ཉུང་སུ་དང་སའི་བཅུད་ཉམས་ དེ་ལས་ བྱེ་མའི་ཐང་སྒྱུར་ཚུ་ལུ་བརྟེན་ སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་ལུ་གདོང་ལེན་འབྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན།

'''དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།'''

མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གོང་འཕེལ་གནས་སྟངས་ལུ་ གདོང་ལེན་བྱིན་མི་གནད་དོན་ལེ་ཤ་ར་ཡོདཔ་དང་ དེ་ཡང་ སྲིད་དོན་བརྟན་ཏོག་ཏོ་མེད་མི་དང་ འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་དབང་གི་གནད་དོན་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནད་དོན་ཚུ་ཨིན། འདི་གི་ནང་ལས་ གདོང་ལེན་གཙོ་བོ་འདི་ བྲན་གཡོག་གི་ལམ་ལུགས་འདི་ཨིན། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༡ ལུ་ བྲན་གཡོག་གི་ལམ་ལུགས་འདི་རྩ་མེད་བཏང་ཡོདཔ་ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ར་གནས་ཏེ་ཡོདཔ་དང་ དེ་ནང་ལས་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་མི་རིགས་གནགཔོ་ཚུ་གིས་ མི་སྡེ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཉེ་རིང་དང་ཕྱོགས་རིས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་མྱོངས་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།  

གདོང་ལེན་གཞན་མི་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡོད་མི་དེ་ཨིན། དེ་ཡང་ གནམ་གཤིས་འགྱུར་བགྲོད་ལས་བརྟེན་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་གཞི་བྱེ་ཐང་ལུ་སྒྱུར་སོར་དང་ ཆུ་རུད་ཚུ་འཕྲལ་འཕྲལ་ར་འབྱུང་ནི་ དེ་ལས་ ཆུ་མ་ལངས་པའི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བྱུང་སྟེ་ དེ་གིས་ སོ་ནམ་དང་ཟ་འཐུང་གི་ཉེན་སྲུང་ལུ་ ཉེན་ཁ་བཀལ་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། དེ་བཟུམ་སྦེ་ ཆརཔ་རྐྱབ་ནི་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ཡང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་བྱུང་སྟེ་ དཀའ་ངལ་འདི་ཧེང་སྐལ་ར་འཚུབ་དྲགས་བཟོ་སྟེ་ཡོདཔ་དང་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡ་གི་མི་ཚུ་གིས་སོ་ནམ་གྱི་ལཱ་འབད་བའི་སྐབས་ འགྱུར་བ་དེ་ཚུ་དང་མཐུན་སྒྲིག་འབད་མ་ཚུགས་པའི་གདོང་ལེན་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། 

དེ་བཟུམ་སྦེ་ མོ་རེ་ཊེ་ནི་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ལུ་ཐོན་ཁུངས་ལེ་ཤ་ཡོད་རུང་ རྒྱལ་ཁབ་འདི་ལུ་ དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་དང་ ལཱ་གཡོག་མེད་པའི་དཀའ་ངལ་ གནས་ཚད་མཐོ་དྲགས་སྦེ་གདོང་ལེན་བྱུང་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤེས་རིག་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་ལམ་ལུགས་ཚུ་ལུ་ཡང་ མ་དངུལ་མ་ལངས་པར་ཡོདཔ་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ གྲོང་གསེབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ནང་ སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཞབས་ཏོག་ཚུ་ ཚད་ལས་བརྒལ་འཐོབ་མ་ཚུགས་པར་ཡོདཔ་ཨིན། 


  Pazzanita, A. G. (2008). ''Historical dictionary of Mauritania'' (3rd ed.). Scarecrow Press.

  Ould Mohameden, A. (2011). ''Mauritania: State and society in transition''. L’Harmattan.

  Shinn, D. H., &amp; Eisenstadt, M. (2013). ''Africa and the Middle East: Developments and challenges in Mauritania''. Routledge</text>
      <sha1>cd40r8gmv1z95ght84zuvqtz7iumh5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guinea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9151</id>
    <redirect title="གྷི་ནི།" />
    <revision>
      <id>39980</id>
      <timestamp>2026-06-18T17:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[གྷི་ནི།]]</comment>
      <origin>39980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="momancmn2ps6jpbbgn6v06594f0nzbg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[གྷི་ནི།]]</text>
      <sha1>momancmn2ps6jpbbgn6v06594f0nzbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tunisia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9152</id>
    <redirect title="ཊུ་ནི་སི།" />
    <revision>
      <id>39981</id>
      <timestamp>2026-06-18T17:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ཊུ་ནི་སི།]]</comment>
      <origin>39981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="egx5aibmehpnn1i1eb7lhi3z8xwi5gl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཊུ་ནི་སི།]]</text>
      <sha1>egx5aibmehpnn1i1eb7lhi3z8xwi5gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Togo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9153</id>
    <redirect title="ཊོ་གོ།" />
    <revision>
      <id>39992</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ཊོ་གོ།]]</comment>
      <origin>39992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="1rzl89x0qp06i872xyh3t36dorf8rrp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཊོ་གོ།]]</text>
      <sha1>1rzl89x0qp06i872xyh3t36dorf8rrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanzania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9154</id>
    <redirect title="ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ།" />
    <revision>
      <id>39993</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ།]]</comment>
      <origin>39993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="nkusyn7pqmrx9smfvizb4owztc1vnhx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཏཱན་ཟ་ནི་ཡ།]]</text>
      <sha1>nkusyn7pqmrx9smfvizb4owztc1vnhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senegal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9155</id>
    <redirect title="སེ་ནེ་གཱལ།" />
    <revision>
      <id>39994</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[སེ་ནེ་གཱལ།]]</comment>
      <origin>39994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="bqh3bz7xagvqcfioy8ig3kh19el40ax" xml:space="preserve">#REDIRECT [[སེ་ནེ་གཱལ།]]</text>
      <sha1>bqh3bz7xagvqcfioy8ig3kh19el40ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seychelles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9156</id>
    <redirect title="སེ་ཤེལ་སི།" />
    <revision>
      <id>39995</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[སེ་ཤེལ་སི།]]</comment>
      <origin>39995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="cbpdfq8bn3uvdmecsut0jf8cv7dmuxl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[སེ་ཤེལ་སི།]]</text>
      <sha1>cbpdfq8bn3uvdmecsut0jf8cv7dmuxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Havana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9157</id>
    <redirect title="ཧ་ཝ་ན།" />
    <revision>
      <id>39997</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ཧ་ཝ་ན།]]</comment>
      <origin>39997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="fs66bz4vqs9t1na38zgnzhu2s15n42m" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཧ་ཝ་ན།]]</text>
      <sha1>fs66bz4vqs9t1na38zgnzhu2s15n42m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guatemala City</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9158</id>
    <redirect title="གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།" />
    <revision>
      <id>39999</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།]]</comment>
      <origin>39999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="oix2z0v5ydynhtas8jkdgqviu00gd4e" xml:space="preserve">#REDIRECT [[གུ་ཝ་ཊི་མ་ལ་གྲོང་ཁྱེར།]]</text>
      <sha1>oix2z0v5ydynhtas8jkdgqviu00gd4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port-au-Prince</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9159</id>
    <redirect title="པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི།" />
    <revision>
      <id>40001</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི།]]</comment>
      <origin>40001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="dfczg64867egfvmfw0jquw9awjspl5o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[པོརཊ་ཨའུ་པྲིནསི།]]</text>
      <sha1>dfczg64867egfvmfw0jquw9awjspl5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Estonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9160</id>
    <redirect title="ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་" />
    <revision>
      <id>40005</id>
      <timestamp>2026-06-18T23:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Icodense</username>
        <id>11926</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་]]</comment>
      <origin>40005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="liz15ylr372u9pbxtljdwe1gnqqwu9e" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ་]]</text>
      <sha1>liz15ylr372u9pbxtljdwe1gnqqwu9e</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>