Wikipedia
eewiki
https://ee.wikipedia.org/wiki/Axa_do_%C5%8Ag%C9%94
MediaWiki 1.46.0-wmf.26
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Marie-Elise Gbèdo
0
11227
61584
61293
2026-05-04T11:11:47Z
InternetArchiveBot
12362
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
61584
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Marie-Elise Akouavi Gbèdo''' (wodzi le 29 December 1954) nye [[:en:Benin|Benin]] dunyahela si ʋli dukplɔla ƒe ɖoƒe ta zi ene. Ewɔ dɔ abe Benin ƒe Ʋɔnudrɔ̃nyawo Gbɔkpɔha ƒe Dɔdzikpɔla tso ƒe 2012 va ɖo ƒe 2013 me.
== Agbemeŋutinya ==
=== Ðevimenɔɣi kple senyawo gbɔ kpɔkpɔ ===
Wodzi Marie-Elise Gbèdo le December 29, 1954 dzi le [[:en:Mankono|Mankono]], le egbegbe [[Ivory Coast]].<ref name=":0">"[http://www.panapress.com/Marie-Elise-Gbedo-se-presente-sous-le-signe-de-la-parite--12-628542-10-lang4-index.html Marie Elise-Gbédo se présente sous le signe de la parité]". ''Agence panafricaine de presse'' (in French). 26 January 2006. Retrieved 21 October 2016.</ref> Ede suku le Benin le gɔmedzesuku kple sekɛndrisuku, emegbe eyi France be yeayi yeƒe nusɔsrɔ̃ dzi le [[:en:Sorbonne_University|Sorbonne University]]. Exɔ mɔɖegbalẽ kple senyawo ŋuti ɖaseɖigbalẽ si nye master, eye le ƒe 1983 me la, exɔ Asitsatsa Ŋuti Senyawo ƒe Master. Wotsɔ ɖaseɖigbalẽ si ɖee fia be edze abe senyala ene (CAPA) le ƒe si kplɔe ɖo me. Ege ɖe Paris Senyalawo ƒe Dɔwɔƒe le ƒe 1985 me eye wòwɔ dɔ le senyawo gbɔ kpɔƒe geɖewo.<ref name=":0" /><ref name=":1">Emmanuel Kwaku Akyeampong; [[:en:Henry_Louis_Gates|Henry Louis Gates]] (2012). ''Dictionary of African Biography''. Vol. 6. Oxford University Press. pp. 437–438. I[[:en:ISBN_(identifier)|SBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/9780195382075|9780195382075]]</bdi>.</ref> Le ƒe 1987 me, esi Gbedo trɔ yi Benin la, eva zu nyɔnu atɔ̃lia si woyɔ va ahadzraƒe le eƒe dukɔa me. Senyala la ʋu eya ŋutɔ ƒe dɔwɔƒe le ƒe eve megbe.<ref name=":0" /><ref>Ulrich Vital Ahotondji (5 February 2011). "[https://web.archive.org/web/20140527221817/http://www.ips.org/fr/politique-benin-marie-elise-gbedo-symbole-de-perseverance/ Marie Elise Gbèdo, symbole de persévérance]". ''[[:en:Inter_Press_Service|Inter Press Service]]'' (in French). Archived from [http://www.ips.org/fr/politique-benin-marie-elise-gbedo-symbole-de-perseverance/ the original] on 27 May 2014. Retrieved 21 October 2016.</ref> Eʋli nyɔnuwo ƒe gomenɔamesiwo ta eye wònye Benin Nyɔnu Senyalawo ƒe Habɔbɔ (AFJB) ƒe zimenɔla.<ref name=":1" /> Gbedo de dzi ƒo na nyɔnuwo be woayi yunivɛsiti nusɔsrɔ̃ dzi eye wòfa konyi le nyɔnu dɔdzikpɔlawo ƒe anyimanɔmanɔ le Benin ta.[1]
Le March 1998 me la, tudala ade da tue zi atɔ̃ esi wòdo le eƒe ɔfis. Tu aɖe ƒo viaŋutsuvi si xɔ ƒe adre hã. Wotso afia na amedzidzela ene be woawɔ dɔ sesẽ ƒe 15, eye woɖe asi le ɖeka ŋu.<ref>"[http://www.jeuneafrique.com/296397/politique/presidentielle-benin-marie-elise-gbedo-femme-melee/ Présidentielle au Benin : Marie-Elise Gbèdo, une femme dans la mêlée]". ''Jeune Afrique'' (in French). 26 February 2016. Retrieved 21 October 2016.</ref>
=== Dunyahehedɔ ===
Le May 1998 me la, Dukplɔla [[:en:Mathieu_Kérékou|Mathieu Kérékou]] tiae Asitsatsa, Aɖaŋudɔwo, kple Tsaɖiɖi ƒe Dɔdzikpɔlae. Woɖee le ɖoƒe ma le June 1999 me esi wòdze agbagba be yeakpɔ ŋukpenya aɖe si ku ɖe asitsatsa ƒe nubabla aɖe si wowɔ le amidɔwɔƒe si wotsɔ de dukɔa me si nye SONACOP kple dɔwɔƒe aɖe si menye ame ŋutɔ tɔ o dome la gbɔ vɔ megbe. Le ema megbe la, eva zu ɖeklemiɖela sesẽ aɖe na dziɖuɖua, si na wòɖoe kplikpaa be yeadzudzɔ asitsatsa abe alesi yewɔna ɖaa ene. Eɖea eɖokui fiana le dukɔa ƒe television kple radio dzi enuenu tsɔ ɖea ɖeklemi Kerekou dziɖuɖua.<ref name=":2">Boko, Michee (22 February 2001). "[http://www.afrol.com/News2001/ben002_woman_candidate.htm First female presidential candidate in Benin]". ''IPS (afrol News)''. Retrieved 21 October 2016.</ref>
Le February 2001 me la, eɖe gbeƒã eƒe ametiakɔdada na [[:en:2001_Beninese_presidential_election|March 2001 ƒe dukplɔla ƒe tiatia]], eye wòzu nyɔnu gbãtɔ si di be yeaxɔ dukplɔla le dukɔa me eye wònye gbãtɔ le [[:en:West_Africa|West Africa]].<ref>Mathurin C. Houngnikpo; Samuel Decalo (2013). ''Historical Dictionary of Benin''. Rowman & Littlefield. p. 183. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/9780810871717|9780810871717]]</bdi>.</ref> Le esia wɔwɔ me la, Gbèdo, si nye vidada si si vi eve le la, dze ŋgɔ blemakɔnuléleɖeasi ƒe nɔnɔme aɖewo. Vevietɔ la, womeda asi ɖe edzi o le esi wògbe srɔ̃a ta. Wogblɔ be nyɔnuwo melɔ̃ ɖe edzi o wu ŋutsuwo, togbɔ be nyɔnuwo ƒe ƒuƒoƒo aɖewo abe Dignite Feminine ene da megbe nɛ hã. Esi wònɔ du ƒum abe ame si le eɖokui si ene la, exɔ nyagbɔgblɔ "Hwenusu" ( "The time has come" in the [[:en:Fon_language|Fon language]]).<ref name=":2" /> Egblɔ eye wògblɔ be ɣeyiɣia de be nyɔnuwo naƒo wo ɖokui ɖe dunyahehe me eye woawɔ ŋusẽ ŋudɔ. Eƒe ametiakɔdada hã ku ɖe avuwɔwɔ kple nufitifitiwɔwɔ ŋu.<ref name=":1" /><ref name=":3">Michée Boko (24 February 2006). "[https://web.archive.org/web/20140527214831/http://www.ips.org/fr/politique-benin-deux-amazones-a-la-conquete-du-pouvoir-detat/ Deux amazones à la conquête du pouvoir d'Etat]". ''[[:en:Inter_Press_Service|Inter Press Service]]'' (in French). Archived from [http://www.ips.org/fr/politique-benin-deux-amazones-a-la-conquete-du-pouvoir-detat/ the original] on 27 May 2014. Retrieved 21 October 2016.</ref> Le tiatia la me la, exɔ nɔƒe 11 lia kple ame 0.36%.<ref>"[https://web.archive.org/web/20210627183714/https://africanelections.tripod.com/bj.html Elections in Benin]". ''African Elections Database''. Retrieved 21 October 2016.</ref>
Le November 2005 me la, eŋlɔ agbalẽ si nye "Le destin du roseau" (The Reed of Destiny), si me ame ŋutɔ ƒe agbemeŋutinya ƒe gbebiamewo kple nuŋɔŋlɔ siwo ku ɖe eƒe ŋutega le Benin ƒe ŋgɔyiyi kple Afrika tɔ ŋu le bliboe ŋu le.<ref name=":0" /> Esi Gbedo gaʋli ho le March 2006 ƒe dukplɔla ƒe tiatia me la, sinimawɔla Sanvi Panou kplɔe ɖo, amesi wɔ nuŋlɔɖi film aɖe si woyɔna be The Amazon candidate. Nyɔnu bubu si ŋkɔe nye Celestine Zanou hã nɔ ame 26 siwo di be yewoaxɔ ɖoƒea la dome.<ref name=":3" /> Gbedo xɔ nɔƒe 16 lia kple 0.33% ƒe akɔdada.[8]
Eʋli dukplɔla ƒe ɖoƒe ta le March 2011 ƒe dukplɔla ƒe tiatia me. Esi wogblɔ be Thomas Boni Yayi ɖu dzi vɔ la, etiae be yeado alɔe togbɔ be tsitretsiɖeŋulawo tsɔ nya ɖe emetsonuwo ŋu hã.<ref name=":1" /> Esia wɔe be etsɔ ŋkɔ nɛ be Ʋɔnudrɔ̃nyawo Gbɔkpɔla le ƒe 2012 me.<ref>"[https://web.archive.org/web/20140527215901/http://www.justice.gouv.bj/index.php?option=com_content&view=article&id=23&Itemid=60 Biographie d'Akuavi Marie-Elise Christiana Gbèdo]". ''Ministère de la Justice, de la Législation et des Droits de l'Homme'' (in French). Archived from [http://www.justice.gouv.bj/index.php?option=com_content&view=article&id=23&Itemid=60 the original] on 27 May 2014. Retrieved 21 October 2016.</ref> Gbèdo subɔ vaseɖe ƒe 2013 me eye nyɔnu aɖe si ŋkɔe nye [[:en:Reckya_Madougou|Reckya Madougou]] va xɔ ɖe eteƒe.<ref>Gretchen Bauer; Josephine Dawuni (2015). ''Gender and the Judiciary in Africa: From Obscurity to Parity?''. Routledge. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] <bdi>[[:en:Special:BookSources/978-1317516484|978-1317516484]]</bdi>.</ref> Eʋli ho le [[:en:2016_Beninese_presidential_election|March 2016 presidential election]] me gake medze edzi o.<ref>Par Yao Hervé Kingbêwé (3 November 2013). "[https://web.archive.org/web/20161022023400/http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/26219-presidentielle-2016-le-reve-de-marie-elise-gbedo-enfin-concretise Présidentielle 2016 : Le rêve de Marie-Elise Gbèdo enfin concrétisé]". ''La Nouvelle Tribune'' (in French). Archived from [http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/26219-presidentielle-2016-le-reve-de-marie-elise-gbedo-enfin-concretise the original] on 22 October 2016. Retrieved 21 October 2016.</ref> Eƒe nuƒolanɔƒea nɔ te ɖe elektrikŋusẽ si ŋu kakaɖedzi le nana kple sɔhɛwo ƒe dɔmakpɔwɔe dzi ɖuɖu dzi.<ref>"[http://www.africanews.com/2016/03/04/benin-election-female-candidate-makes-fourth-attempt-at-presidency/ Benin Election: Female candidate makes fourth attempt at presidency]". ''Africa News''. 4 March 2016. Retrieved 21 October 2016.</ref>
== Kafukafuvɔsa ==
Wotsɔ [[:en:National_Order_of_Benin|National Order of Benin]] ƒe Aʋafia ƒe dzesideŋkɔ na Marie-Elise Gbèdo le ƒe 2000. Enye Knight of the National Order of the Legion of Honor hã.[2][9]
== Nusiwo ŋu woke ɖo ==
<references />
== External links ==
* [http://www.marieelisegbedo.com/ Personal website] [https://web.archive.org/web/20180425082949/http://www.marieelisegbedo.com/ Archived] 2018-04-25 at the [[:en:Wayback_Machine|Wayback Machine]]
49pi0oa4vvkc121wpsfij7q81glni2t