Νίκος Καζαντζάκης

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="el">
  <siteinfo>
    <sitename>Βικιφθέγματα</sitename>
    <dbname>elwikiquote</dbname>
    <base>https://el.wikiquote.org/wiki/%CE%9A%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%B1_%CE%A3%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B1</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Μέσο</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ειδικό</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Συζήτηση</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Χρήστης</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Συζήτηση χρήστη</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Βικιφθέγματα</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Συζήτηση Βικιφθέγματα</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Αρχείο</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Συζήτηση αρχείου</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Συζήτηση MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Πρότυπο</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Συζήτηση προτύπου</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Βοήθεια</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Συζήτηση βοήθειας</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Κατηγορία</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Συζήτηση κατηγορίας</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Νίκος Καζαντζάκης</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1600</id>
    <revision>
      <id>38429</id>
      <parentid>38266</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dionysus</username>
        <id>2208</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ταξιδεύοντας: Αγγλία */</comment>
      <origin>38429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62780" sha1="4b7aslmqespdpzk6tje729uxplgbnjl" xml:space="preserve">[[File:Nikos Kazantzakis.jpg|thumb|Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1956.]]

Ο '''[[w:Νίκος Καζαντζάκης|Νίκος Καζαντζάκης]]''' (18 Φεβρουαρίου 1883 - 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν [[Έλληνας]] μυθιστοριογράφος, [[ποιητής]], θεατρικός συγγραφέας και [[πολιτικός]]. Πιθανότατα ο σημαντικότερος αλλά και ο πιο αμφιλεγόμενος Έλληνας [[συγγραφέας]] και [[φιλόσοφος]] του 20ού αιώνα, γνωστότερος για τα έργα του ''Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά'' και ''Ο Τελευταίος Πειρασμός'' που έχουν γίνει και ταινίες. Είναι ο περισσότερο μεταφρασμένος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας.

== Αποσπάσματα ==
=== Από την ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης ===
* Για πρώτη φορά ο [[άνθρωπος]] βρίσκεται συνειδητά ομπρός από την [[άβυσσος|άβυσσο]]. Γι’ αυτό το σάστισμα, η ηττοπάθεια κι η προδοσία τόσων [[ψυχή|ψυχών]] γύρα μας. Για πρώτη φορά συνάμα και τα μέσα της εξόντωσης στάθηκαν τόσο τρομαχτικά. Η [[επιστήμη]], το δίστομο αυτό μαχαίρι, έθεσε διαβολική δύναμη στα χέρια του πιθηκανθρώπου. Του κάκου, από χιλιάδες χρόνια, ο πιθηκάνθρωπος αυτός κίνησε να φτάσει στην ανώτατη αποκορύφωση του, στον άνθρωπο. Δεν έφτασε ακόμα σε αλάκερη την επιφάνεια της γης. Οι σκοτεινές δυνάμεις λυσσούν ακόμα εντός του, απειλητικές κι αποφασισμένες. Οπλισμένοι με τη διαβολική αυτή δύναμη μπήκαμε στην άγρια ζούγκλα που τη λέμε: ατομική εποχή. Κρίσιμη στιγμή: Ανάμεσα στην πρόοδο της [[διάνοια|διάνοιας]] και στο [[ηθική|ηθικό]] επίπεδο του σημερινού ανθρώπου υπάρχει μεγάλη απόκλιση, εξαιρετικά επικίντυνη. Ο γορίλας ανακάλυψε υπερβολικά ενωρίς τη φωτιά. Αν δε θέλουμε ν’ αφήσουμε τον κόσμο να βουλιάξει στο [[χάος]], πρέπει, όπως λευτερώσαμε τις δυνάμεις που είναι κρυμμένες μέσα στην ύλη, να λευτερώσουμε και την [[αγάπη]] που είναι φυλακισμένη στην [[καρδιά]] του κάθε ανθρώπου. Πρέπει η ατομική δύναμη να μπει στην υπηρεσία της ατομικής καρδιάς.
** Βιέννη, 28/06/1956&lt;ref&gt;Φοίβος Νικολαΐδης. ''[https://phivosnicolaides.blogspot.com/2020/04/blog-post_17.html Η ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης].'' phivosnicolaides.blogspot.com. 17/04/2020. Ανακτήθηκε στις 07/02/2026.&lt;/ref&gt;

=== Επιστολές ===
==== Επιστολές προς τη Γαλάτεια ====
* Όταν συζητώ τώρα με κανένα και προσπαθεί να με αντικρούσει, εγώ σπεύδω να του απαριθμήσω όλα του τα επιχειρήματα και να του βρω ακόμα κι άλλα που δεν ξέρει. Και γιατί; Γιατί την περίπτωσή του την έχω ζήσει κ' εγώ χρόνια, και ξέρω όλα της τα μυστικά. «Έκαμα και κελλάρης». Υπήρξα καθαρευουσιάνος, νασιοναλιστής, δημοτικιστής, επιστήμονας, ποιητής, σοσιαλιστής, θρησκομανής, άθεος, esthète – και τίποτα πια από αυτά δεν μπορεί να με ξεγελάσει.
** Επιστολή 62, 10/04/1923&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές προς Γαλάτεια.'' Εισαγωγή - σχόλια: Έλλη Αλεξίου. Πρόλογοι: Γιάννης Γουδέλης. Δίφρος. Αθήνα. Τρίτη έκδοση 1993. Πρώτη έκδοση 1958.&lt;/ref&gt;

==== Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη ====
* Πιθανότατα για να δει κανείς [[Αφρική]], πρέπει να πάει στην Αφρική! Αν και φοβούμαι πως είναι πια πολύ αργά. Οι Ευρωπαίοι έχουν ψευτίσει και προστυχάνε όλη την υφήλιο. Για να ζήσει κανείς Αφρική, πρέπει να κάμει αυτό που έκαμα εγώ, ίσως: διάβασα όλο τον Frobenius{{#tag:ref|Leo Viktor Frobenius (1873 - 1938), κορυφαίος Γερμανός εθνολόγος και αρχαιολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, μελέτησε την ιστορία και την παράδοση της [[Αφρική|Αφρικής]] και υπογράμμισε τη σημασία και την αυθεντικότητα του αφρικανικού πολιτισμού.&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} –40 τόμοι τεράστιοι!– κι αφού καλά καλά τους διάβασα, μου συνέβη τούτο: μια πηχτή, πολύχρωμη, σιωπηλή ουσία του ονείρου τα όσα διάβασα, εντελώς διαφορετικά, πολύ πιο βαθιά, πιο chargés d'aromes et d'aromates (μετάφραση: φορτωμένα αρώματα και μυρωδικά), πιο χρωματισμένα – πιο Αφρικάνικα (όπως ήταν η Αφρική πριν να παν Ευρωπαίοι, 13ο αιώνα). Ίσως γι' αυτό η Έκθεση και να μου 'καμε τόση εντύπωση πρόστυχης καρτ ποστάλ.
** Επιστολή 26, 28/07/1931&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη.'' Επιμέλεια - Εισαγωγή - Σχόλια Θανάσης Αγάθος. Προλογίζει η [[Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ]]. Το Βήμα. Αθήνα. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη ====
* Στην Επιτροπή του Index στο Βατικανό τηλεγράφησα τη φράση του Τερτυλλιανού: «Ad tuum, Domine, tribunal appello». Την ίδια φράση αποτείνω και στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Στο δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση! Για τους δικούς μας Μητροπολιτάδες και Δεσποτάδες, προσθέτω τούτο: Μου δώσατε μια κατάρα, άγιοι Πατέρες, σας δίνω εγώ μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο είναι η δική μου, και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ.
** Γράμμα 395, Αντίμπ, Μάιος 1954&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης, Παντελής Πρεβελάκης. ''Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Στάυρου. Εκδόσεις Ελένης Ν. Καζαντζάκη. Αθήνα. 1984. Πρώτη έκδοση σε τυπογραφική επιμέλεια Ε. Χ. Κάσδαγλη 1965.&lt;/ref&gt;

==== Από επιστολή του Νίκου Καζαντζάκη προς τον Ιωάννη Κακριδή ====
* Τι κρίμα να μη ζει κανένας 500 χρόνια, να προφτάσει να μεταφράσει όλους τους αρχαίους!...
** Αντίπολη, 9 Ιανουαρίου 1957&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Καζαντζάκη|first=Ελένη Ν.|title=Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος: Βιογραφία βασισμένη σε ανέκδοτα γράμματα και κείμενά του|page=|url=https://www.biblionet.gr/titleinfo/?titleid=31750|others=Επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου|publisher=Εκδόσεις Καζαντζάκη|location=Αθήνα|date=1998|isbn=}}&lt;/ref&gt;

=== Δοκίμια ===
==== Συμπόσιον ====
* Ποτέ στην κατοπινή ζωή μου δεν έζησα τόσο σπαραχτικά τον εδικό μου πόνο, όσο [[παιδί]] έζησα κι υπόφερα τα [[μαρτύριο|μαρτύρια]] των [[άγιοι|αγίων]].&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Συμπόσιον.'' Φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1971.&lt;/ref&gt;

==== Ασκητική ====
* Ερχόμαστε απο μία σκοτεινή άβυσσο. Καταλήγουμε σε μία σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή. Ευθύς ως γεννηθούμε, αρχίζει και η επιστροφή, ταυτόχρονα το ξεκίνημα και ο γυρισμός. Κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.Μα και ευθύς ως γεννηθούμε,αρχίζει και η προσπάθεια να δημιουργήσουμε,να συνθέσουμε,να κάνουμε ζωή την ύλη.Κάθε στιγμή γεννιόμαστε.Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.
* Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου κι από την καρδιά, ανέβηκα πιο πάνω, είμαι [[ελευθερία|λεύτερος]].
* Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.
* Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.
* Ένα καράβι είναι το σώμα μας και πλέει απάνω σε βαθιογάλαζα νερά. Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!
* Έχεις ευθύνη. Δεν κυβερνάς πια μονάχα τη μικρή ασήμαντη ύπαρξή σου. Είσαι μια ζαριά όπου για μια στιγμή παίζεται η μοίρα του σογιού σου.
* Ζούμε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι, το ενδιάμεσο φωτεινό σημείο το λέμε ζωή.
* Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά' σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.
* Η καρδιά σμίγει ό,τι ο νους χωρίζει, ξεπερνάει την παλαίστρα της ανάγκης και μετουσιώνει το πάλεμα σε αγάπη.
* Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: &quot;Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;&quot; Πολέμα!
* Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.
* Να πεθαίνεις κάθε μέρα. Να γεννιέσαι κάθε μέρα. Ν' αρνιέσαι ό,τι έχεις κάθε μέρα.
* Να 'σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.
* Νίκησε το στερνό, τον πιο μεγάλο πειρασμό, την ελπίδα. Τούτο είναι το τρίτο χρέος.
* Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή.
* Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Ν'αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου. Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει!
* Σα να 'ναι όλη η ζωή ετούτη τ' ορατό αιώνιο κυνήγι ενός αόρατου Γαμπρού, που κυνηγάει από κορμί σε κορμί την αιωνιότητα, την αδάμαστη Νύφη.
* Τι θα πει ευτυχία; Να ζεις όλες τις δυστυχίες.
* Τι θα πει φως; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια.

=== Οδύσσεια ===
* [[Ελευθερία|Ελευτεριά]] θα πει να μάχεσαι στη γης χωρίς ελπίδα! 
* [[Θεός]] θα πει να κυνηγάς θεό στον αδειανόν αγέρα! 

=== Μυθιστορήματα ===
==== Ο Χριστός ξανασταυρώνεται ====
''Κύριο άρθρο: [[Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (μυθιστόρημα)]].''

==== Ο φτωχούλης του Θεού ====
:&lt;small&gt;Από το «Ο φτωχούλης του Θεού», επιμ. Πάτροκλος Σταύρου, εκδ. Καζαντζάκη (2008), σελ. 366.&lt;/small&gt;
* Δεν υπάρχει πράμα πιο κοντά μας από τον ουρανό· η γης είναι κάτω από τα πόδια μας και την πατούμε· ο [[ουρανός]] είναι μέσα μας.  
** σελ. 17
* Πλούσιος είναι όποιος δεν πεθυμάει τον πλούτο· φτωχός είναι ο πλούσιος που πεθυμάει κι άλλα πλούτη. 
** σελ. 251
* Ένα είναι [...] η γης και η ψυχή του ανθρώπου· διψούν κι οι δυο και περιμένουν πότε ν' ανοίξει ο ουρανός να ξεδιψάσουν.
** σελ. 258
* Τι 'ναι η [[αγάπη]], αδερφοί μου; δεν είναι μονάχα συμπόνια μήτε καλοσύνη· στη συμπόνια είναι δύο, αυτός που πονάει και αυτός που συμπονάει· στην καλοσύνη είναι δύο, αυτός που δίνει και αυτός που δέχεται· μα στην αγάπη είναι ένας, σμίγουν οι δύο και γίνουνται ένα, δεν ξεχωρίζουν· το εγώ κι εσύ αφανίζουνται· αγαπώ θα πει χάνουμαι.
** σελ. 361

==== Οι αδερφοφάδες ====
''Κύριο άρθρο: [[Οι αδερφοφάδες]].''

* Αλίμονο σε όποιον ζει στην έρημο και θυμάται του κόσμου.
* Από τα καλά κερδεμένα παίρνει ο διάολος τα μισά - από τα κακά κερδεμένα, παίρνει και το νοικοκύρη.
* Αυτά έχω ν' απαντήσω στο μεγαλοϊδεάτικο γράμμα σου, αγαπητέ μου ανιψιέ· δεν έχω, σου λέω, εμπιστοσύνη τους ανθρώπους και στις ανησυχίες τους και στις μεγάλες ιδέες τους. Μπούχτισα. Όταν ακούω έναν ιεροκήρυκα να κηρύχνει την [[καλοσύνη]] και την [[αγάπη]], μου 'ρχεται εμετός· όταν ακούω έναν πολιτικό να μιλάει για [[πατρίδα]] και [[τιμή]] και [[δικαιοσύνη]], μου 'ρχεται εμετός· έχουν εξευτελίσει τα πάντα, και το ξέρουν κι εκείνοι που μιλούν κι εκείνοι που ακούνε· κι όμως δε σηκώνεται κανένας να τους φτύσει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Δεν υπάρχουν [[Ιδέα|ιδέες]]· υπάρχουν μονάχα [[Άνθρωπος|άνθρωποι]] που κουβαλούν τις ιδέες· κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τις κουβαλάει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Οι αδερφοφάδες. – Θέλει, λέει, να 'ναι λεύτερος. Σκοτώστε τον!'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου). Αθήνα. 2009. Πρώτη έκδοση 1982.&lt;/ref&gt;
* «Ε κακομοίρη άνθρωπε», είπε δυνατά, «μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ να βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις - το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα 'ναι πολύ αργά. Ας ανασκουμπωθούμε εμείς που το ξέρουμε, ας σύρουμε μπορεί να μας ακούσουν!»
* Η καρδιά του ανθρώπου είναι ένα κουβάρι κάμπιες - φύσηξε, Χριστέ μου, να γίνουν πεταλούδες!
* Η λευτεριά δεν έχει σκοπό. Μήτε βρίσκεται στη γης ετούτη - στη γης ετούτη βρίσκεται μονάχα ο αγώνας για τη λευτεριά. Αγωνιζόμαστε για τα άφταστα, και γι' αυτό ο άνθρωπος έπαψε να είναι ζώο.
* Η προσευχή σήμερα λέγεται πράξη. Να ασκητεύεις σήμερα θα πει: να ζεις με τους ανθρώπους και να ανεβαίνεις κάθε μέρα, κάθε μέρα και όχι μονάχα τη Μεγάλη Παρασκευή με το Χριστό στο Γολγοθά. Και να σταυρώνεσαι.
* Ιερέας θα πει να μη φοβάσαι τους ανθρώπους.
* Καλή 'ναι η δικαιοσύνη, μα για τους αγγέλους - ο άνθρωπος  ο κακομοίρης δεν αντέχει, θέλει έλεος...
* Μπας και βρίσκεται στον πάτο της Κόλασης, Κύριε, η πόρτα του Παραδείσου;
* «Μπορεί το λοιπόν ο άνθρωπος να ξεπεράσει τον άνθρωπο;» αναρωτιόταν ο παπα-Γιάνναρος. «Μπορεί, μπορεί», αποκρίνουνταν ο ίδιος, «μα μονάχα για μια ώρα, για δυο ώρες, μπορεί και για μια μέρα ολάκερη, μα φτάνει - αυτό θα πει Πυρκαγιά Θεού που οι απλοί άνθρωποι το λένε Παράδεισο».
* Ο αληθινός Χριστός περπατάει και αγωνίζεται μαζί με τους ανθρώπους.
* Ό,τι εμείς οι άνθρωποι λέμε πόλεμο για την πίστη και την πατρίδα, τα κοράκια το λένε φαγοπότι - και ότι  εμείς λέμε ήρωα, τα κοράκια το λένε νόστιμο κρέας.
* Πιο δυνατή η ψυχή από την ανάγκη, και δε συχωρνάει!
* Πυροβάτης είναι κάθε άγιος - πυροβάτης και κάθε τίμιος άνθρωπος στην Κόλαση ετούτη που την λένε ζωή.
* Ρωτάς από πού ερχόμαστε και πού πάμε και ποιος ο σκοπός της [[Ζωή|ζωής]], και τι και πώς και γιατί; μεγάλη [[αρρώστια]]! Μα ο Καρολίτος θα σου δώσει την απάντηση να ησυχάσεις· την ξέρω κι εγώ την απάντηση αυτή, γιατί, λίγο πολύ, είμαι Καρολίτος· το γιατρικό σου, το λοιπόν, λέγεται: Μαριώ. Αυτή θα σου δώσει σίγουρη αποστομωτική απάντηση σε όλα σου τα ρωτήματα· πάρε δυο ή τρεις στάλες Μαριώ, όσες σηκώνεις (όσο περισσότερες τόσο καλύτερα) το βράδυ πριν κοιμηθείς – και θα ησυχάσεις. Θαρρείς πως κοροϊδεύω, όπως το 'χω συνήθειο, και δεν καταδέχουμαι ν' ανοίξω σοβαρές κουβέντες μαζί σου; Γελιέσαι, νεαρέ μου· πιο σοβαρά δεν μπορώ να μιλήσω, ετούτος είναι ο ανώτατος καρπός όλης μου της [[Σοφία|σοφίας]]. Δεν έχω, μαθές, εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη αντοχή και στις μεγάλες ιδέες που τυραννούν, σαν τα σπυριά της νιότης, τους νέους· κουφοβράζει το αίμα τους, ερεθίζουνται και ταράζουνται για την αρχή και το τέλος του κόσμου, για το σκοπό της ζωής, κι αν πρώτα γεννήθηκε η κότα ή το αυγό· δερματική αρρώστια, νεαρέ μου, τίποτ' άλλο. Ένα πρωί, εκεί που περπατούν ανήσυχοι, βυθισμένοι σε μεγάλους στοχασμούς, συναντούν μια σουσουράδα, στρουμπουλή χωριατοπούλα ή αναιμικιά πρωτευουσιάνα, μελαχρινή ή κατάξανθη ή καστανιά (έχει για όλα τα γούστα) και στέκουνται με ανοιχτό το στόμα – να η απάντηση· [[Γάμος|παντρεύουνται]] κι [[Ησυχία|ησυχάζουν]].&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Σίγουρα, είναι η ψυχή από την πυρκαγιά του Θεού μια σπίθα και κάθεται μέσα στα άχερα τα κρέατα και τους βάζει φωτιά.
* «Στον κόσμο τούτον» συλλογίζουνταν, «θά 'σαι αρνί ή λύκος - αν είσαι αρνί σε τρων - αν είσαι λύκος τρως. Θεέ μου, δεν υπάρχει ένα τρίτο ζώο, καλύτερο, δυνατότερο»; Και μια φωνή μέσα του του αποκρίνουνταν: «υπάρχει, υπάρχει, παπα-Γιάνναρε, κάνε υπομονή. Τώρα και χιλιάδες χρόνια ξεκίνησε να φτάσει, να γίνει άνθρωπος - δεν έφτασε ακόμα. Βιάζεσαι; Ο Θεός δε βιάζεται παπα-Γιάνναρε.»
* Τι άσφαλτα, πρωτοπέφτει και φυτεύεται έτσι ο Λόγος του Θεού μέσα στην κοιλιά κι αγάλια ανεβαίνει και πιάνει την καρδιά και το νου του ανθρώπου!
* Τι βοήθεια να σου δώσω, κακόμοιρο με τα γυαλάκια κλωσοπούλι της Αθήνας; Απάνω τους, παλικαράκι μου, αέρα! καθώς φωνάζετε, όταν κάνετε γιουρούσι στους αντάρτες, ρίξου απάνω στους φοβερούς αγκαθερούς σκαντζόχοιρους, στα αιώνια ρωτήματα, σπάσε κι εσύ τα μούτρα σου, αιματώσου στις αγκίδες τους, και πια σαν καταλάβεις πως δεν είναι το [[αίμα]] τους που αναγλείφεις με [[ηδονή]], παρά το δικό σου το αίμα που χύνεται, τότε πια υπόγραψε παράδοση χωρίς όρους, να ησυχάσεις. Παραδώσου σ' ένα μεγάλο σκαντζόχοιρο, θέλω να πω σε μια μεγάλη ιδέα, υπάρχουν τόσες και τόσες – [[πατρίδα]], [[θρησκεία]], [[επιστήμη]], [[τέχνη]], [[δόξα]], [[κομμουνισμός]], [[φασισμός]], [[ισότητα]], [[αδελφοσύνη]]... φτάσατε στο ξεπούλημα, [[Νεότητα|νεαροί]] μου, διαλέγετε και παίρνετε! Υπάρχουν σήμερα ντουζίνες μεγάλες ιδέες, γιατί δεν υπάρχει καμιά· γιατί μπήκατε, σου λέω, στο ξεπούλημα, βράδιασε, παίρνει τέλος το πανηγύρι, έπεσαν οι τιμές, μπορείς ν' αγοράσεις για ένα κομμάτι [[ψωμί]] μια μεγάλη ιδέα.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Τι θα πει λεύτερος; Αυτός που δεν φοβάται το θάνατο.
* Τίποτα γενναίο δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάμει στον κόσμο, αν δεν υποτάξει τη ζωή του σ' έναν Αφέντη ανώτερό του.

==== Αναφορά στον Γκρέκο ====
* Αν μπορείς κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο [[φόβος]] θα φοβηθεί και θα φύγει.
* Για ένα ήμουν σε όλη μου τη ζωή βέβαιος : πως ένας δρόμος, ένας μονάχα οδηγάει στο Θεό, ο ανήφορος. Ποτέ ο κατήφορος, ποτέ ο δρόμος ο στρωτός, ο ανήφορος μονάχα.
* Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Αναφορά στον Γκρέκο.'' επίμετρο: Δρ. Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;
* Δεν είναι ο [[Χριστός]] το τέλος, είναι η αρχή, δεν είναι το &quot;Καλώς όρισες!&quot;, είναι το &quot;Καλό ταξίδι!&quot;.
* Δεν έχουμε παρά μια μονάχα στιγμή στη διάθεσή μας. Ας κάνουμε τη στιγμή αυτή αιωνιότητα. Άλλη [[αθανασία]] δεν υπάρχει.
* Δεν υπάρχει δύναμη πιο ιμπεριαλιστική στον κόσμο από την ψυχή του ανθρώπου. Καταχτάει, καταχτάται και όλο κι η αυτοκρατορία της φαντάζει στενή, πλαντάει, και θέλει να κυριέψει τον κόσμο για να μπορεί ν' ανασάνει.
* Είδα κάποτε μια μέλισσα πνιγμένη μέσα στο μέλι και κατάλαβα.
* Είπα στη μυγδαλιά: &quot;Αδερφή, μίλησέ μου για το Θεό&quot;. Κι η μυγδαλιά άνθισε.
* Η [[ευτυχία]] απάνω στη γης είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου. Δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας. Η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας.
* Η νιότη ζητάει αθανασία, δεν την βρίσκει, συμβιβασμό δεν καταδέχεται, κι από περφάνια αρνιέται τα πάντα. Όχι κάθε νιότη. Η νιότη η λαβωμένη από την αλήθεια.
* Κι αν ακόμα ήμουν σίγουρος πως θα πήγαινα στον Παράδεισο, θα παρακαλούσα το Θεό να με αφήσει να πάω από τον πιο μακρινό δρόμο...
* Μαζεύω τα σύνεργά μου: Όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδυασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε.
* Με το φίλο μου αυτό και μ' έναν άλλο συμμαθητή, λιανοκόκαλο, λιγομίλητο, με γαλαζοπράσινα μάτια, ιδρύσαμε ένα καλοκαίρι, στις πάψες, μια καινούρια «Φιλική Εταιρεία». Συνεδριάζαμε κρυφά, πήραμε και δώσαμε όρκους, υπογράψαμε καταστατικά και θέσαμε σκοπό της ζωής μας: να πολεμούμε, χωρίς συμβιβασμό, σε όλη μας τη ζωή, την [[ψέμα|ψευτιά]], τη [[δουλεία|σκλαβιά]], την [[αδικία]]. Ο κόσμος μάς φάνηκε πως ήταν ψεύτης, άδικος, άτιμος, κι αναλάβαμε, εμείς οι τρεις, να τον [[σωτηρία|σώσουμε]].&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;
* Ο δημιουργός παλεύει με ουσία σκληρή, αόρατη, ανώτερη του, κι ο πιο μεγάλος νικητής βγαίνει νικημένος. Για πάντα το πιο βαθύ μας μυστικό, το μόνο που άξιζε να ειπωθεί, μένει ανείπωτο. Δεν υποτάσεται ποτέ αυτό στο υλικό περίγραμμα της τέχνης. Πλαντούμε στην κάθε λέξη, βλέπουμε ένα δέντρο ανθισμένο, έναν ήρωα, μια γυναίκα, το άστρο της αυγής και φωνάζουμε: Αχ! και τίποτ' άλλο δεν μπορεί να χωρέσει τη χαρά μας. Όταν το Αχ! αυτό θελήσουμε, αναλύοντάς το να το μεταδώσουμε στους ανθρώπους, να το σώσουμε απο την ίδια μας τη φθορά, πως εξευτελίζεται σε λόγια αδιάντροπα, βαμμένα γεμάτα αέρα και φαντασία!...
* Ό,τι έγραψα ή έπραξα γράφτηκε και πράχτηκε απάνω στο νερό και χάθηκε.
* Πολύ συχνά δεν αντέχει ο άνθρωπος να κρατήσει αλάκερη του την ανθρωποσύνη, κουτσουρεύεται. Πότε θέλει ν'απαλλαχτεί απ'τη ψυχή του, πότε από το σώμα του και τα δύο μαζί να τα χαίρεται του πέφτει βαρύ. Μα εδώ στην [[Ελλάδα]] τα δύο αιώνια τούτα χαριτωμένα στοιχεία μπορούν να συγκεραστούν, να πάρει η ψυχή από το σώμα και το σώμα απο την ψυχή και να φιλιώσουν κι έτσι να μπορεί ο άνθρωπος στο Θείο αλώνι της Ελλάδας να ζει και να πορεύεται ακέραιος.
* Πρέπει να χτυπούμε, να χτυπούμε τη μοίρα μας, ως ν' ανοίξουμε πόρτα, να γλιτώσουμε!
* Τι φοβερός ανήφορος από τον πίθηκο στον άνθρωπο, από τον άνθρωπο στον Θεό.
* Χαρά στο νέο που θαρρεί πως έχει χρέος να ξαναδημιουργήσει τον κόσμο, να τον κάμει πιο σύμφωνο με την αρετή και τη δικαιοσύνη, πιο σύμφωνο με την καρδιά του, αλίμονο σε όποιον αρχίζει τη ζωή του χωρίς [[παραφροσύνη]].

=== Τραγωδίες ===
==== Προμηθέας Λυόμενος ====
* Βίγλα αψηλή στα φρένα μας η [[μνήμη]]. 

==== Κούρος ====
* (Η Αριάδνη στον Θησέα για τον Μίνωα:) Ο πατέρας μου! Έρχεται κρατώντας τ' άγια σιδερένια κλειδιά να σου ανοίξει τον άδη. Μίλα του με σέβας, καλέ μου· μη δοκιμάσεις να του κρυφτείς· πίσω από τα μάτια κι από το στόμα, βλέπει αυτός το μυαλό, το μπερδεμένο κουβάρι του ανθρώπου, και το τυλίγει, το ξετυλίγει παίζοντάς το στα χέρια του, το ξαναμπερδεύει και σου το γυρίζει πίσω χαμογελώντας.&lt;reF&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Θέατρο τόμος πρώτος. Τραγωδίες με αρχαία θέματα. Προμηθέας, Κούρος, Οδυσσέας, Μέλισσα.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1998. Πρώτη έκδοση 1955 (επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης).&lt;/ref&gt;

==== Νικηφόρος Φωκάς ====
* Ολάνθιστος γκρεμός της [[γυναίκα|γυναικός]] το σώμα.

==== Καποδίστριας ====
''Κύριο άρθρο: [[Καποδίστριας (Νίκος Καζαντζάκης)]].''

=== Ταξιδεύοντας ===
==== Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα ====
* Πιστεύω ακλόνητα στην ανισότητα των ανθρώπων.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος· Καζαντζάκη, Ελένη Ν. (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα''. με ενημερωτικό σημείωμα του εκδότη - επιμελητή Πάτροκλου Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ισπανία ====
* – Κι η Δουλτσινέα;&lt;br&gt;
: – Άλλαξε κι αυτή. Κατέβηκε από τα σύννεφα της φαντασίας, ανέβηκε από το ταπεινό χωριό της. Ζει τώρα στη Μαδρίτη, παντρεύτηκε τον μοντέρνο Δον Κιχώτη, έγινε νοικοκυρά. Μαγειρεύει, πλένει, καβγαδίζει, κάνει παιδιά. Άλλαξε κι όνομα.&lt;br&gt;
: – Πώς τη λένε τώρα;&lt;br&gt;
: – [[Δημοκρατία]].&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ισπανία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς ====
* Ένα ταξίδι στην [[Ελλάδα]], από την Πελοπόννησο πάντα, τη γριά Μάνα, πρέπει ν' αρχίζει. Εδώ είναι οι ρίζες, αιματερές, γεμάτες βουλιμία – ο Ταΰγετος, ο Αλφειός, ο Ευρώτας, οι Ατρείδες, η Ελένη, ο Πλήθων, ο Παλαιολόγος, ο Κολοκοτρώνης. Η [[Αθήνα αρχαία|Αθήνα]], ο ανθός, η ακρότατη φιλοδοξία της ρίζας, έρχεται αργότερα.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς.'' Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Το πρόσωπο της [[Ελλάδα|Ελλάδας]] είναι ένα παλίμψηστο από δώδεκα κύριες απανωτές γραφές: Σύγχρονη, του Εικοσιένα, της Τουρκοκρατίας, της Φραγκοκρατίας, του Βυζάντιου, της Ρώμης, της Ελληνιστικής εποχής, της Κλασικής, του Δωρικού μεσαίωνα, της Μυκηναϊκής, της Αιγαιικής, της Λίθινης.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;/&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Αγγλία ====
* Εδώ το απρόβλεφτο είναι το μόνο προβλεπόμενο. Η [[ιστορία]] εδώ χάνει τη δύναμή της. Πέφτει η μάσκα της και φαίνεται το αληθινό της πρόσωπο. Παραμύθι, και το δηγούνται στα μικρά, μικρά και μεγάλα, παιδιά οι τρεις φλύαρες κυράτσες: η Φαντασία, η Φιλαυτία, η Αυθαιρεσία.

* Τούτες τις σκέψεις έκανα περπατώντας κάμποσους μήνες στο εγγλέζικο χώμα κι αναπνέοντας, σε μια τόσο αποκαλυπτική στιγμή, τον αγέρα της Αγγλίας. Αγάπησα τον λαό αυτό, θάμασα τις θεμελιακές για τον άνθρωπο αρετές του. Την υπερηφάνεια, την αξιοπρέπεια, το πείσμα, την αντοχή, την πειθαρχία. Λίγα λόγια, πολλά έργα, ανθρωπιά μεγάλη.

* Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]] δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ρουσία ====
* Μα δυο ήταν οι Ρούσοι δράκοι, που μας είχαν αρπάξει στα μυθικά χρόνια της νιότης μας: ο [[Λέων Τολστόι|Τολστόι]] κι ο [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]. Αυτοί οι δυο στάθηκαν οι μεγάλοι Πατέρες μας.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2010). ''Ταξιδεύοντας: Ρουσία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

=== Ιστορία της ρωσικής λογοτεχνίας ===
* Η ρωσική φιλολογία έχει ηρωικό και μαρτυρικό χαρακτήρα. Όλη της η ιστορία είναι αδιάκοπο ηρωικό μαρτυρολόγιο. Έχει να παλέψει με παντοδύναμους σκοτεινούς εχθρούς: α) με το δεσποτικό καθεστώς: τσάρος, λογοκρισία, αστυνομία· β) με την ανώτερη μορφωμένη κοινωνία: επιπόλαιη, αδιάφορη, φιλήδονη, δειλή· γ) με τη μεγάλη μάζα του λαού: αδρανή, αμαθή, μοιρολάτρισσα. Γι' αυτό σε καμιά φιλολογία του κόσμου δεν υπάρχουν τόσοι διανοούμενοι που να πεθαίνουν τόσο νέοι, να καταδιώκουνται, να εξορίζουνται, να σκοτώνουνται, να τρελαίνουνται. Οι Ρώσοι λογοτέχνες όχι μόνο εκήρυχναν την ιερότητα της θυσίας, την ανάγκη να χαθεί το εγώ για τη σωτηρία του συνόλου, μα κι έδιναν πρώτοι το αιματηρό παράδειγμα.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Στους δυο μέγιστους αντιπρόσωπους της ρωσικής ψυχής, στον Τολστόι και Ντοστογιέφσκι, που την περίοδο τούτη δημοσιεύουν τα ωριμότερά τους έργα, το ρωσικό τούτο πρόβλημα παίρνει πανανθρώπινο βάθος. Η πρώτη τοπική αγωνία: «Πώς θα σωθεί ο Ρώσος;», μέσα στις δυο μεγάλες ψυχές πλαταίνει, ξεχειλίζει τα ρωσικά σύνορα, ανυψώνεται στο μέγα παγκόσμιο ερώτημα: «Πώς θα σωθεί ο άνθρωπος;», «Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;».&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

* Η αρμονία είναι μια ανάγκη του ανθρώπινου λογικού· μα ο Θεός είναι ανώτερος από το λογικό, ανώτερος από την αρμονία. Ίσως η βαθύτερη διάκριση που μπορεί να γίνει μεταξύ Τολστόι και Ντοστογιέφσκι είναι τούτη: Ο Τολστόι υπήρξε προφήτης μιας τέτοιας αρμονίας· ο Ντοστογιέφσκι, προφήτης ενός τέτοιου Θεού.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

=== Μαρτυρίες ===
* Να το 'ξερα πως αυτό θα πει [[δόξα]], ποτέ μου δε θα την πεθυμούσα!
** Μαρτυρία της Ελένης Σαμίου - Καζαντζάκη στα Επιλεγόμενα της Δ' έκδοσης του «Ιαπωνία - Κίνα». «Δίφρος», 1958 σελ. 254.&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;/&gt;

=== Χωρίς πηγές ===
* Η ομορφιά δεν έχει έλεος. Δεν την κοιτάζεις, αυτή σε θωρεί και δε συγχωρεί...
* Ό,τι δεν συνέβη ποτέ, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά.

== Είπαν για τον Νίκο Καζαντζάκη ==
* Είσαι [[Ελευθερία|ελευθερωμένος]] από τις [[Ιδέα|ιδέες]] από τις οποίες φαίνεσαι κατεχόμενος.
** Αυτό είπε κάποτε στον Νίκο Καζαντζάκη ο [[Γεώργιος Παπανδρέου]]&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;/&gt;

* Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμη αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο [[άνθρωπος]].
** Αλέξης Μινωτής&lt;reF&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''[http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 Πέντε ανέκδοτες επιστολές προς τον Αλέξη Μινωτή].'' εισαγωγή: Αλέξης Μινωτής. η λέξη, τχ. 42, φλεβάρης '85, σελ. 114-118. Αρχειοθετήθηκε [https://web.archive.org/web/20210718174220/http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 από το πρωτότυπο] στις 18 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2015.&lt;/ref&gt;

* Για την ακέραιη παρουσία του καταπολεμήθηκε και από την [[Πολιτεία]] και από την [[Εκκλησία]].
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;''Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου).'' www.kazantzakispublications.org.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει άλλος Νεοέλληνας συγγραφέας που να έχει τόσο πολύ υβρισθεί, προπηλακισθεί, διαβληθεί, συκοφαντηθεί, για διάφορα ζητήματα, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης. Ουδένα αυτός ο άνθρωπος έβλαψε. Και, όμως, κατά περιόδους όλοι απάνω του επέπεσαν. Γύρω από τον Καζαντζάκη πλέκτηκε μια τερατώδης [[μυθολογία]], για ό,τι έκανε και για ό,τι δεν έκανε, για ό,τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε και ούτω καθ' εξής. Σαν να τον είχαν βάλει κάτω από μικροσκόπιο. Και έβλεπαν ό,τι ήθελαν να βλέπουν και έλεγαν ό,τι ήθελαν να πουν.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2005). ''Όφις και Κρίνο.'' επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Η γενική θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη στους καιρούς μας, αλλά και παλαιότερα, μας τον παραδίδει ως άνθρωπο του κόσμου, κοσμοπολίτη, πάνω από σύνορα, αναζητητή οικουμενικών αξιών που να συνενώνουν τους ανθρώπους. Η καθιέρωσή του ως οικουμενικού συγγραφέα, με τα βιβλία του να έχουν μεταφρασθεί σε όλες σχεδόν τις λαλούμενες γλώσσες του κόσμου, αποδεικνύει και επικυρώνει αυτή την άποψη.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ο φτωχούλης του Θεού.'' Επιμέλεια - επίμετρο Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011. Πρώτη έκδοση 1981.&lt;/ref&gt;

* Μου συνέβη προσωπικά στο Λονδίνο πριν από αρκετά χρόνια: Όπως παντού το συνηθίζω, μπήκα σ' ένα γνωστό βιβλιοπωλείο και αναζήτησα τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη, κυρίως για να δω αν τα διαθέτουν. Προσέφυγα τελικά στην υπεύθυνη και της είπα ότι δε βρίσκω Καζαντζάκη. Με ρώτησε πού έψαξα. Της είπα: «Στα μυθιστορήματα, στην ποίηση, στα ταξιδιωτικά, στο θέατρο, στη φιλοσοφία...» Μου απάντησε ότι δε θα τον βρω στα επί μέρους είδη του λόγου, διότι τον κατατάσσουν στους κλασικούς, και μου υπέδειξε εκεί να τον αναζητήσω: με τον [[Όμηρος|Όμηρο]], τον [[Αισχύλος|Αισχύλο]], τον [[Σοφοκλής|Σοφοκλή]], τον [[Ευριπίδης|Ευριπίδη]], τον [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]], ανέφερε και άλλους. Και ανεβαίνοντας υψηλότερα στους αιώνες, εμνημόνευσε [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]], [[Δάντης Αλιγκέρι|Δάντη]], [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε|Γκαίτε]], [[Βίκτωρ Ουγκώ|Ουγκώ]]. Με κοίταζε και την κοίταζα σαν να είμαστε πνευματικοί συγγενείς. «Εκεί, με αυτούς θα τον βρείτε», μου είπε ξανά, χαμογελώντας θριαμβευτικά, σαν να ήταν δικός της! Αυτή ήταν η αναφορά της στον απροσδόκητο επισκέπτη αναζητητή. Τον βρήκα λοιπόν, αλλά και συνεχίζω διαρκώς να τον αναζητώ και να τον περιεργάζομαι, αγωνιζόμενος να συλλάβω την ασύλληπτη απεραντοσύνη και μεγαλοσύνη του.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;

* Τα μεγαλύτερα ιδανικά που πίστευε ο Καζαντζάκης ήταν η [[ελευθερία]], η εμπιστοσύνη στον [[Άνθρωπος|άνθρωπο]] και το [[πάθος]] για [[δημιουργία]]. Να καταλάβετε, τον πατέρα του, τον Καπετάν Μιχάλη, τον φοβόταν, αλλά και τον θαύμαζε. Δεν ξέχασε ποτέ, όταν ο πατέρας του τον πήγε στον “Μεγάλο Πλάτανο”, για να φιλήσει τα παγωμένα πόδια από τους δημογέροντες που κρέμασαν οι Τούρκοι. Ήταν τότε 6 χρόνων...
** Ελένη Ν. Καζαντζάκη&lt;ref&gt;Εύα Νικολαΐδου. ''[https://www.efsyn.gr/nisides/122323_o-kazantzakis-kai-oi-gynaikes-tis-zois-toy Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του].'' Επιμέλεια αφιερώματος: Νόρα Ράλλη. efsyn.gr. 02.09.17. Ανακτήθηκε στις 03/05/2025.&lt;/ref&gt;

* Το έργον του Καζαντζάκη, ιδιαιτέρως το πεζογραφικόν, ανεγνώσθη περισσότερον παντός άλλου εις την εποχήν μας και τούτο αποτελεί ίσως μαρτυρίαν των [[οικουμενικότητα|οικουμενικών]] αξιών τας οποίας περιέχει. Η κύρια ιδέα της πολυμόρφου [[δημιουργία|δημιουργίας]] του είναι η αγωνία και ο ατελεύτητος αγών προς μετουσίωσιν της [[ύλη|ύλης]] εις [[πνεύμα]], του [[σκοτάδι|σκότους]] εις [[φως]], τον οποίον ο [[ποιητής]] θεωρεί ως το ανώτατον [[χρέος]] του [[άνθρωπος|ανθρώπου]]. Εις τον [[αγώνας|αγώνα]] τούτον ο Καζαντζάκης δίδει αναριθμήτους όψεις αι οποίαι προκαλούν [[έκπληξη|έκπληξιν]] και [[θαυμασμός|θαυμασμόν]].{{#tag:ref|Στο τελευταίο του μυθιστόρημα, το αυτοβιογραφικό ''Αναφορά στον Γκρέκο'', ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.»&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} Ο θηρευτής αυτός του [[Θεός|Θεού]] ήτο προικισμένος με σπανίαν [[φαντασία|φαντασίαν]] και υπέροχον γλωσσοπλαστικήν δύναμιν, και εχάρισεν εις την [[νεοελληνική λογοτεχνία|νεοελληνικήν λογοτεχνίαν]] τα λαμπρότερα παραδείγματα της εικονιστικής εκφράσεως. Το έργον του είναι μία μεγάλη παρουσία τόσον εις τα ελληνικά όσον και εις τα ξένα γράμματα.
** Τέα Ανεμογιάννη, στο άρθρο για τον Νίκο Καζαντζάκη το 1964 στο «Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη»&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Λήμματα στο Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη.'' Εισαγωγικά σημειώματα - Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου, Μαρία Γιουρούκου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει αμφιβολία: αν ο Καζαντζάκης ζούσε και φτάναμε μαζί στο τέρμα, η μετάφραση θα είχε άλλη, μπορεί και δέκα φορές καλύτερη μορφή. Ποιος να παραβγεί μαζί του στη γνώση της νεοελληνικής, στη γλωσσοπλαστική δύναμη, στην ποιητική ευαισθησία;
** [[Ιωάννης Κακριδής]], Πρόλογος στην έμμετρη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου&lt;ref&gt;Όμηρος. ''Οδύσσεια.'' Έμμετρη μετάφραση Ν. Καζαντζάκη - Ι. Θ. Κακριδή. Βιβλιοπωλείο της «Εστίας». Αθήνα. 2005. Πρώτη έκδοση 1965.&lt;/ref&gt;

* Η αλλαγμένη στάση του Καζαντζάκη απέναντι στην [[επιστήμη]] εκφράζεται σε μια συνέντευξη. «Όταν ήμουν ακόμη νέος,» λέει «θεωρούσα την επιστήμη ως ικανή να ικανοποιήσει την προβληματικότητα που υπήρχε στην [[ψυχή]] μου». Στη συνέχεια, ωστόσο, ανακάλυψε πως η επιστήμη δεν μπορούσε να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα αιώνια ερωτήματα. Ούτε και η [[φιλοσοφία]] μπορούσε. Στην [[τέχνη]] όμως «βρήκα ό,τι αναζητούσα· γιατί είναι η μόνη “ανθρώπινη μέθοδος” που μπορεί να απαθανατίσει τη στιγμή, ν' ανακαλύψει έξαφνα στα μάτια του [[άνθρωπος|ανθρώπου]] το [[μυστήριο]] της [[ζωή|ζωής]]» (Δαράκης 1935).{{#tag:ref|Και στις 28 Ιουλίου 1931 ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε στον φίλο του Γιάννη Αγγελάκη: «Δουλεύω από τα ξημερώματα ίσαμε τη νύχτα· εδώ η δουλειά μου –[[στίχος|στίχοι]]!– πάει εξαίσια, γρήγορα, καλά, άνετα. Είναι αλήθεια κρίμα να μη με πιάσει άλλη λόξα στη ζωή, να μη βρω άλλο παιχνίδι –να διορθώσω π.χ. την [[ανθρωπότητα]] και την οικονομική κατάσταση ή την [[Ελλάδα]]– ώς να περάσω αυτό το φωτεινό γιοφύρι από τη μήτρα στο μνήμα. Μα ίσως αυτό –οι στίχοι!– είναι το πιο παιχνίδι απ' όλα τα παιχνίδια, η πιο αναιδής πρόκληση προς τη [[ματαιότητα]]. Πάντως έχει για μένα ένα σπουδαίο avantage που δεν έχουν τα άλλα παιχνιδίσματα· μου παρέχει μεγάλη [[χαρά]]. Ένας καλός στίχος, μα πολύ καλός, μου δίνει [[ευδαιμονία]].»&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;&lt;br&gt;Και η Ελένη Ν. Καζαντζάκη, στο βιβλίο της ''Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος'', παρέθεσε έναν διάλογο που είχε με τον Νίκο Καζαντζάκη:&lt;br&gt;«– Είστε ικανός να φιλήσετε ένα λεπρό στο στόμα; ρώτησα ξαφνικά μια μέρα την ώρα που βγαίναμε από την Πορτσιούνκουλα.&lt;br&gt;– Ποτέ! φώναξε ο Νίκος ανατριχιάζοντας.&lt;br&gt;– Τότε τι μάθατε από τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Σβάιτσερ; Είστε ικανός να ζήσετε ανάμεσα σε λεπρούς και να θυσιάσετε όλες τις άλλες πηγές δημιουργίας και χαράς, που σας προσφέρει η ζωή;&lt;br&gt;– Όχι! Δε θα το μπορέσω ποτέ!&lt;br&gt;– Λοιπόν;&lt;br&gt;– Έμαθα ένα πράμα: πως ο άνθρωπος μπορεί να κατεβάσει το θάμα στη γη. Αρκεί να ξεχάσει τον ίσιο δρόμο, που οδηγεί στην εύκολη ευτυχία, και να διαλέξει το ανηφορικό μονοπάτι, που οδηγεί στα αδύνατα.&lt;br&gt;– Λυπάστε ακόμα, που δε διαλέξατε το δρόμο της πράξης;&lt;br&gt;– Δοκίμασα, όπως ξέρετε, πολλές φορές ν' αλλάξω τη φύση μου. Τώρα πια δεν επιθυμώ παρά ένα μονάχα: να φτάσω ίσαμε την άκρα του δρόμου που διάλεξα. Ποιος ξέρει, ίσως να μην υπήρχε άλλος δρόμος για μένα. Ίσως, αν φτάσεις στην άκρα, θα δεις πως όλοι οι δρόμοι συναντιούνται στην ίδια κορυφή: Στο θάμα· στο θάμα, που το λέμε ζωή και που είναι αιώνιο.»&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}}
** [[Πήτερ Μπην]]&lt;ref name=&quot;Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος&quot;&gt;Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.&lt;/ref&gt;

* Πού έγκειται, τότε, η σημασία του; Δεν πιστεύω ότι ήταν ένας εξαιρετικός [[καλλιτέχνης]]. Ως [[ποιητής]], σίγουρα δεν είναι ένας [[Γκαίτε]] ή ένας [[Τζον Μίλτον|Μίλτον]]· ως μυθιστοριογράφος δεν είναι ένας [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]· ως δραματουργός είναι πολύ μακριά από έναν [[Χένρικ Ίψεν|Ίψεν]] ή έναν [[Όγκουστ Στρίντμπεργκ|Στρίντμπεργκ]]. Πιστεύω ότι η σημασία του έγκειται στο [[κουράγιο]] του.
** Πήτερ Μπην&lt;ref&gt;Nikos Kazantzakis. ''[https://books.google.gr/books/about/The_Selected_Letters_of_Nikos_Kazantzaki.html?id=bxMO3faQYkkC&amp;redir_esc=y The Selected Letters of Nikos Kazantzakis].'' Edited and translated by Peter Bien. Princeton University Press. Princeton &amp; Oxford. 2012. σελ. x. Ανακτήθηκε στις 28/03/2026.&lt;/ref&gt;

* Τι [[αγάπη|αγαπώ]] προσωπικώς στον Καζαντζάκη; α΄) την [[αφοσίωση|αφοσίωσή]] του στη [[γλώσσα]]· β΄) την [[αντοχή]] του προς όλα τα [[παιχνίδι|παιχνίδια]] του [[διάβολος|διαβόλου]].
** Πήτερ Μπην&lt;ref name=&quot;Ελένη Γκίκα&quot;&gt;Ελένη Γκίκα. ''[https://www.fractalart.gr/peter-bien/ Συνέντευξη με τον Πήτερ Μπην για τον Νίκο Καζαντζάκη: «Η μεγαλύτερη του αρετή ήταν, νομίζω, η αντοχή του»].'' fractalart.gr. 05/11/2015. Ανακτήθηκε στις 01/02/2026.&lt;/ref&gt;

== Σημειώσεις ==
&lt;references group=&quot;σημ.&quot; /&gt;

== Παραπομπές ==
&lt;references /&gt;

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{βικιπαίδεια}}
* [http://www.kazantzakispublications.org Εκδόσεις Καζαντζάκη [Πάτροκλος Σταύρου&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]
* [https://www.kazantzaki.gr/ Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, Κρήτη]


{{DEFAULTSORT:Καζαντζάκης Νίκος}}
[[Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς]]
[[Κατηγορία:Ποιητές]]
[[Κατηγορία:Φιλόσοφοι]]
[[Κατηγορία:Σεναριογράφοι]]
[[Κατηγορία:Ελευθεροτέκτονες]]</text>
      <sha1>4b7aslmqespdpzk6tje729uxplgbnjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>38430</id>
      <parentid>38429</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dionysus</username>
        <id>2208</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ταξιδεύοντας: Ισπανία */</comment>
      <origin>38430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63048" sha1="b8ugq6isyxvnlrhxkmko6fptqhorauh" xml:space="preserve">[[File:Nikos Kazantzakis.jpg|thumb|Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1956.]]

Ο '''[[w:Νίκος Καζαντζάκης|Νίκος Καζαντζάκης]]''' (18 Φεβρουαρίου 1883 - 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν [[Έλληνας]] μυθιστοριογράφος, [[ποιητής]], θεατρικός συγγραφέας και [[πολιτικός]]. Πιθανότατα ο σημαντικότερος αλλά και ο πιο αμφιλεγόμενος Έλληνας [[συγγραφέας]] και [[φιλόσοφος]] του 20ού αιώνα, γνωστότερος για τα έργα του ''Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά'' και ''Ο Τελευταίος Πειρασμός'' που έχουν γίνει και ταινίες. Είναι ο περισσότερο μεταφρασμένος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας.

== Αποσπάσματα ==
=== Από την ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης ===
* Για πρώτη φορά ο [[άνθρωπος]] βρίσκεται συνειδητά ομπρός από την [[άβυσσος|άβυσσο]]. Γι’ αυτό το σάστισμα, η ηττοπάθεια κι η προδοσία τόσων [[ψυχή|ψυχών]] γύρα μας. Για πρώτη φορά συνάμα και τα μέσα της εξόντωσης στάθηκαν τόσο τρομαχτικά. Η [[επιστήμη]], το δίστομο αυτό μαχαίρι, έθεσε διαβολική δύναμη στα χέρια του πιθηκανθρώπου. Του κάκου, από χιλιάδες χρόνια, ο πιθηκάνθρωπος αυτός κίνησε να φτάσει στην ανώτατη αποκορύφωση του, στον άνθρωπο. Δεν έφτασε ακόμα σε αλάκερη την επιφάνεια της γης. Οι σκοτεινές δυνάμεις λυσσούν ακόμα εντός του, απειλητικές κι αποφασισμένες. Οπλισμένοι με τη διαβολική αυτή δύναμη μπήκαμε στην άγρια ζούγκλα που τη λέμε: ατομική εποχή. Κρίσιμη στιγμή: Ανάμεσα στην πρόοδο της [[διάνοια|διάνοιας]] και στο [[ηθική|ηθικό]] επίπεδο του σημερινού ανθρώπου υπάρχει μεγάλη απόκλιση, εξαιρετικά επικίντυνη. Ο γορίλας ανακάλυψε υπερβολικά ενωρίς τη φωτιά. Αν δε θέλουμε ν’ αφήσουμε τον κόσμο να βουλιάξει στο [[χάος]], πρέπει, όπως λευτερώσαμε τις δυνάμεις που είναι κρυμμένες μέσα στην ύλη, να λευτερώσουμε και την [[αγάπη]] που είναι φυλακισμένη στην [[καρδιά]] του κάθε ανθρώπου. Πρέπει η ατομική δύναμη να μπει στην υπηρεσία της ατομικής καρδιάς.
** Βιέννη, 28/06/1956&lt;ref&gt;Φοίβος Νικολαΐδης. ''[https://phivosnicolaides.blogspot.com/2020/04/blog-post_17.html Η ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης].'' phivosnicolaides.blogspot.com. 17/04/2020. Ανακτήθηκε στις 07/02/2026.&lt;/ref&gt;

=== Επιστολές ===
==== Επιστολές προς τη Γαλάτεια ====
* Όταν συζητώ τώρα με κανένα και προσπαθεί να με αντικρούσει, εγώ σπεύδω να του απαριθμήσω όλα του τα επιχειρήματα και να του βρω ακόμα κι άλλα που δεν ξέρει. Και γιατί; Γιατί την περίπτωσή του την έχω ζήσει κ' εγώ χρόνια, και ξέρω όλα της τα μυστικά. «Έκαμα και κελλάρης». Υπήρξα καθαρευουσιάνος, νασιοναλιστής, δημοτικιστής, επιστήμονας, ποιητής, σοσιαλιστής, θρησκομανής, άθεος, esthète – και τίποτα πια από αυτά δεν μπορεί να με ξεγελάσει.
** Επιστολή 62, 10/04/1923&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές προς Γαλάτεια.'' Εισαγωγή - σχόλια: Έλλη Αλεξίου. Πρόλογοι: Γιάννης Γουδέλης. Δίφρος. Αθήνα. Τρίτη έκδοση 1993. Πρώτη έκδοση 1958.&lt;/ref&gt;

==== Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη ====
* Πιθανότατα για να δει κανείς [[Αφρική]], πρέπει να πάει στην Αφρική! Αν και φοβούμαι πως είναι πια πολύ αργά. Οι Ευρωπαίοι έχουν ψευτίσει και προστυχάνε όλη την υφήλιο. Για να ζήσει κανείς Αφρική, πρέπει να κάμει αυτό που έκαμα εγώ, ίσως: διάβασα όλο τον Frobenius{{#tag:ref|Leo Viktor Frobenius (1873 - 1938), κορυφαίος Γερμανός εθνολόγος και αρχαιολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, μελέτησε την ιστορία και την παράδοση της [[Αφρική|Αφρικής]] και υπογράμμισε τη σημασία και την αυθεντικότητα του αφρικανικού πολιτισμού.&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} –40 τόμοι τεράστιοι!– κι αφού καλά καλά τους διάβασα, μου συνέβη τούτο: μια πηχτή, πολύχρωμη, σιωπηλή ουσία του ονείρου τα όσα διάβασα, εντελώς διαφορετικά, πολύ πιο βαθιά, πιο chargés d'aromes et d'aromates (μετάφραση: φορτωμένα αρώματα και μυρωδικά), πιο χρωματισμένα – πιο Αφρικάνικα (όπως ήταν η Αφρική πριν να παν Ευρωπαίοι, 13ο αιώνα). Ίσως γι' αυτό η Έκθεση και να μου 'καμε τόση εντύπωση πρόστυχης καρτ ποστάλ.
** Επιστολή 26, 28/07/1931&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη.'' Επιμέλεια - Εισαγωγή - Σχόλια Θανάσης Αγάθος. Προλογίζει η [[Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ]]. Το Βήμα. Αθήνα. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη ====
* Στην Επιτροπή του Index στο Βατικανό τηλεγράφησα τη φράση του Τερτυλλιανού: «Ad tuum, Domine, tribunal appello». Την ίδια φράση αποτείνω και στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Στο δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση! Για τους δικούς μας Μητροπολιτάδες και Δεσποτάδες, προσθέτω τούτο: Μου δώσατε μια κατάρα, άγιοι Πατέρες, σας δίνω εγώ μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο είναι η δική μου, και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ.
** Γράμμα 395, Αντίμπ, Μάιος 1954&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης, Παντελής Πρεβελάκης. ''Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Στάυρου. Εκδόσεις Ελένης Ν. Καζαντζάκη. Αθήνα. 1984. Πρώτη έκδοση σε τυπογραφική επιμέλεια Ε. Χ. Κάσδαγλη 1965.&lt;/ref&gt;

==== Από επιστολή του Νίκου Καζαντζάκη προς τον Ιωάννη Κακριδή ====
* Τι κρίμα να μη ζει κανένας 500 χρόνια, να προφτάσει να μεταφράσει όλους τους αρχαίους!...
** Αντίπολη, 9 Ιανουαρίου 1957&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Καζαντζάκη|first=Ελένη Ν.|title=Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος: Βιογραφία βασισμένη σε ανέκδοτα γράμματα και κείμενά του|page=|url=https://www.biblionet.gr/titleinfo/?titleid=31750|others=Επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου|publisher=Εκδόσεις Καζαντζάκη|location=Αθήνα|date=1998|isbn=}}&lt;/ref&gt;

=== Δοκίμια ===
==== Συμπόσιον ====
* Ποτέ στην κατοπινή ζωή μου δεν έζησα τόσο σπαραχτικά τον εδικό μου πόνο, όσο [[παιδί]] έζησα κι υπόφερα τα [[μαρτύριο|μαρτύρια]] των [[άγιοι|αγίων]].&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Συμπόσιον.'' Φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1971.&lt;/ref&gt;

==== Ασκητική ====
* Ερχόμαστε απο μία σκοτεινή άβυσσο. Καταλήγουμε σε μία σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή. Ευθύς ως γεννηθούμε, αρχίζει και η επιστροφή, ταυτόχρονα το ξεκίνημα και ο γυρισμός. Κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.Μα και ευθύς ως γεννηθούμε,αρχίζει και η προσπάθεια να δημιουργήσουμε,να συνθέσουμε,να κάνουμε ζωή την ύλη.Κάθε στιγμή γεννιόμαστε.Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.
* Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου κι από την καρδιά, ανέβηκα πιο πάνω, είμαι [[ελευθερία|λεύτερος]].
* Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.
* Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.
* Ένα καράβι είναι το σώμα μας και πλέει απάνω σε βαθιογάλαζα νερά. Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!
* Έχεις ευθύνη. Δεν κυβερνάς πια μονάχα τη μικρή ασήμαντη ύπαρξή σου. Είσαι μια ζαριά όπου για μια στιγμή παίζεται η μοίρα του σογιού σου.
* Ζούμε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι, το ενδιάμεσο φωτεινό σημείο το λέμε ζωή.
* Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά' σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.
* Η καρδιά σμίγει ό,τι ο νους χωρίζει, ξεπερνάει την παλαίστρα της ανάγκης και μετουσιώνει το πάλεμα σε αγάπη.
* Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: &quot;Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;&quot; Πολέμα!
* Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.
* Να πεθαίνεις κάθε μέρα. Να γεννιέσαι κάθε μέρα. Ν' αρνιέσαι ό,τι έχεις κάθε μέρα.
* Να 'σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.
* Νίκησε το στερνό, τον πιο μεγάλο πειρασμό, την ελπίδα. Τούτο είναι το τρίτο χρέος.
* Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή.
* Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Ν'αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου. Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει!
* Σα να 'ναι όλη η ζωή ετούτη τ' ορατό αιώνιο κυνήγι ενός αόρατου Γαμπρού, που κυνηγάει από κορμί σε κορμί την αιωνιότητα, την αδάμαστη Νύφη.
* Τι θα πει ευτυχία; Να ζεις όλες τις δυστυχίες.
* Τι θα πει φως; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια.

=== Οδύσσεια ===
* [[Ελευθερία|Ελευτεριά]] θα πει να μάχεσαι στη γης χωρίς ελπίδα! 
* [[Θεός]] θα πει να κυνηγάς θεό στον αδειανόν αγέρα! 

=== Μυθιστορήματα ===
==== Ο Χριστός ξανασταυρώνεται ====
''Κύριο άρθρο: [[Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (μυθιστόρημα)]].''

==== Ο φτωχούλης του Θεού ====
:&lt;small&gt;Από το «Ο φτωχούλης του Θεού», επιμ. Πάτροκλος Σταύρου, εκδ. Καζαντζάκη (2008), σελ. 366.&lt;/small&gt;
* Δεν υπάρχει πράμα πιο κοντά μας από τον ουρανό· η γης είναι κάτω από τα πόδια μας και την πατούμε· ο [[ουρανός]] είναι μέσα μας.  
** σελ. 17
* Πλούσιος είναι όποιος δεν πεθυμάει τον πλούτο· φτωχός είναι ο πλούσιος που πεθυμάει κι άλλα πλούτη. 
** σελ. 251
* Ένα είναι [...] η γης και η ψυχή του ανθρώπου· διψούν κι οι δυο και περιμένουν πότε ν' ανοίξει ο ουρανός να ξεδιψάσουν.
** σελ. 258
* Τι 'ναι η [[αγάπη]], αδερφοί μου; δεν είναι μονάχα συμπόνια μήτε καλοσύνη· στη συμπόνια είναι δύο, αυτός που πονάει και αυτός που συμπονάει· στην καλοσύνη είναι δύο, αυτός που δίνει και αυτός που δέχεται· μα στην αγάπη είναι ένας, σμίγουν οι δύο και γίνουνται ένα, δεν ξεχωρίζουν· το εγώ κι εσύ αφανίζουνται· αγαπώ θα πει χάνουμαι.
** σελ. 361

==== Οι αδερφοφάδες ====
''Κύριο άρθρο: [[Οι αδερφοφάδες]].''

* Αλίμονο σε όποιον ζει στην έρημο και θυμάται του κόσμου.
* Από τα καλά κερδεμένα παίρνει ο διάολος τα μισά - από τα κακά κερδεμένα, παίρνει και το νοικοκύρη.
* Αυτά έχω ν' απαντήσω στο μεγαλοϊδεάτικο γράμμα σου, αγαπητέ μου ανιψιέ· δεν έχω, σου λέω, εμπιστοσύνη τους ανθρώπους και στις ανησυχίες τους και στις μεγάλες ιδέες τους. Μπούχτισα. Όταν ακούω έναν ιεροκήρυκα να κηρύχνει την [[καλοσύνη]] και την [[αγάπη]], μου 'ρχεται εμετός· όταν ακούω έναν πολιτικό να μιλάει για [[πατρίδα]] και [[τιμή]] και [[δικαιοσύνη]], μου 'ρχεται εμετός· έχουν εξευτελίσει τα πάντα, και το ξέρουν κι εκείνοι που μιλούν κι εκείνοι που ακούνε· κι όμως δε σηκώνεται κανένας να τους φτύσει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Δεν υπάρχουν [[Ιδέα|ιδέες]]· υπάρχουν μονάχα [[Άνθρωπος|άνθρωποι]] που κουβαλούν τις ιδέες· κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τις κουβαλάει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Οι αδερφοφάδες. – Θέλει, λέει, να 'ναι λεύτερος. Σκοτώστε τον!'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου). Αθήνα. 2009. Πρώτη έκδοση 1982.&lt;/ref&gt;
* «Ε κακομοίρη άνθρωπε», είπε δυνατά, «μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ να βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις - το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα 'ναι πολύ αργά. Ας ανασκουμπωθούμε εμείς που το ξέρουμε, ας σύρουμε μπορεί να μας ακούσουν!»
* Η καρδιά του ανθρώπου είναι ένα κουβάρι κάμπιες - φύσηξε, Χριστέ μου, να γίνουν πεταλούδες!
* Η λευτεριά δεν έχει σκοπό. Μήτε βρίσκεται στη γης ετούτη - στη γης ετούτη βρίσκεται μονάχα ο αγώνας για τη λευτεριά. Αγωνιζόμαστε για τα άφταστα, και γι' αυτό ο άνθρωπος έπαψε να είναι ζώο.
* Η προσευχή σήμερα λέγεται πράξη. Να ασκητεύεις σήμερα θα πει: να ζεις με τους ανθρώπους και να ανεβαίνεις κάθε μέρα, κάθε μέρα και όχι μονάχα τη Μεγάλη Παρασκευή με το Χριστό στο Γολγοθά. Και να σταυρώνεσαι.
* Ιερέας θα πει να μη φοβάσαι τους ανθρώπους.
* Καλή 'ναι η δικαιοσύνη, μα για τους αγγέλους - ο άνθρωπος  ο κακομοίρης δεν αντέχει, θέλει έλεος...
* Μπας και βρίσκεται στον πάτο της Κόλασης, Κύριε, η πόρτα του Παραδείσου;
* «Μπορεί το λοιπόν ο άνθρωπος να ξεπεράσει τον άνθρωπο;» αναρωτιόταν ο παπα-Γιάνναρος. «Μπορεί, μπορεί», αποκρίνουνταν ο ίδιος, «μα μονάχα για μια ώρα, για δυο ώρες, μπορεί και για μια μέρα ολάκερη, μα φτάνει - αυτό θα πει Πυρκαγιά Θεού που οι απλοί άνθρωποι το λένε Παράδεισο».
* Ο αληθινός Χριστός περπατάει και αγωνίζεται μαζί με τους ανθρώπους.
* Ό,τι εμείς οι άνθρωποι λέμε πόλεμο για την πίστη και την πατρίδα, τα κοράκια το λένε φαγοπότι - και ότι  εμείς λέμε ήρωα, τα κοράκια το λένε νόστιμο κρέας.
* Πιο δυνατή η ψυχή από την ανάγκη, και δε συχωρνάει!
* Πυροβάτης είναι κάθε άγιος - πυροβάτης και κάθε τίμιος άνθρωπος στην Κόλαση ετούτη που την λένε ζωή.
* Ρωτάς από πού ερχόμαστε και πού πάμε και ποιος ο σκοπός της [[Ζωή|ζωής]], και τι και πώς και γιατί; μεγάλη [[αρρώστια]]! Μα ο Καρολίτος θα σου δώσει την απάντηση να ησυχάσεις· την ξέρω κι εγώ την απάντηση αυτή, γιατί, λίγο πολύ, είμαι Καρολίτος· το γιατρικό σου, το λοιπόν, λέγεται: Μαριώ. Αυτή θα σου δώσει σίγουρη αποστομωτική απάντηση σε όλα σου τα ρωτήματα· πάρε δυο ή τρεις στάλες Μαριώ, όσες σηκώνεις (όσο περισσότερες τόσο καλύτερα) το βράδυ πριν κοιμηθείς – και θα ησυχάσεις. Θαρρείς πως κοροϊδεύω, όπως το 'χω συνήθειο, και δεν καταδέχουμαι ν' ανοίξω σοβαρές κουβέντες μαζί σου; Γελιέσαι, νεαρέ μου· πιο σοβαρά δεν μπορώ να μιλήσω, ετούτος είναι ο ανώτατος καρπός όλης μου της [[Σοφία|σοφίας]]. Δεν έχω, μαθές, εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη αντοχή και στις μεγάλες ιδέες που τυραννούν, σαν τα σπυριά της νιότης, τους νέους· κουφοβράζει το αίμα τους, ερεθίζουνται και ταράζουνται για την αρχή και το τέλος του κόσμου, για το σκοπό της ζωής, κι αν πρώτα γεννήθηκε η κότα ή το αυγό· δερματική αρρώστια, νεαρέ μου, τίποτ' άλλο. Ένα πρωί, εκεί που περπατούν ανήσυχοι, βυθισμένοι σε μεγάλους στοχασμούς, συναντούν μια σουσουράδα, στρουμπουλή χωριατοπούλα ή αναιμικιά πρωτευουσιάνα, μελαχρινή ή κατάξανθη ή καστανιά (έχει για όλα τα γούστα) και στέκουνται με ανοιχτό το στόμα – να η απάντηση· [[Γάμος|παντρεύουνται]] κι [[Ησυχία|ησυχάζουν]].&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Σίγουρα, είναι η ψυχή από την πυρκαγιά του Θεού μια σπίθα και κάθεται μέσα στα άχερα τα κρέατα και τους βάζει φωτιά.
* «Στον κόσμο τούτον» συλλογίζουνταν, «θά 'σαι αρνί ή λύκος - αν είσαι αρνί σε τρων - αν είσαι λύκος τρως. Θεέ μου, δεν υπάρχει ένα τρίτο ζώο, καλύτερο, δυνατότερο»; Και μια φωνή μέσα του του αποκρίνουνταν: «υπάρχει, υπάρχει, παπα-Γιάνναρε, κάνε υπομονή. Τώρα και χιλιάδες χρόνια ξεκίνησε να φτάσει, να γίνει άνθρωπος - δεν έφτασε ακόμα. Βιάζεσαι; Ο Θεός δε βιάζεται παπα-Γιάνναρε.»
* Τι άσφαλτα, πρωτοπέφτει και φυτεύεται έτσι ο Λόγος του Θεού μέσα στην κοιλιά κι αγάλια ανεβαίνει και πιάνει την καρδιά και το νου του ανθρώπου!
* Τι βοήθεια να σου δώσω, κακόμοιρο με τα γυαλάκια κλωσοπούλι της Αθήνας; Απάνω τους, παλικαράκι μου, αέρα! καθώς φωνάζετε, όταν κάνετε γιουρούσι στους αντάρτες, ρίξου απάνω στους φοβερούς αγκαθερούς σκαντζόχοιρους, στα αιώνια ρωτήματα, σπάσε κι εσύ τα μούτρα σου, αιματώσου στις αγκίδες τους, και πια σαν καταλάβεις πως δεν είναι το [[αίμα]] τους που αναγλείφεις με [[ηδονή]], παρά το δικό σου το αίμα που χύνεται, τότε πια υπόγραψε παράδοση χωρίς όρους, να ησυχάσεις. Παραδώσου σ' ένα μεγάλο σκαντζόχοιρο, θέλω να πω σε μια μεγάλη ιδέα, υπάρχουν τόσες και τόσες – [[πατρίδα]], [[θρησκεία]], [[επιστήμη]], [[τέχνη]], [[δόξα]], [[κομμουνισμός]], [[φασισμός]], [[ισότητα]], [[αδελφοσύνη]]... φτάσατε στο ξεπούλημα, [[Νεότητα|νεαροί]] μου, διαλέγετε και παίρνετε! Υπάρχουν σήμερα ντουζίνες μεγάλες ιδέες, γιατί δεν υπάρχει καμιά· γιατί μπήκατε, σου λέω, στο ξεπούλημα, βράδιασε, παίρνει τέλος το πανηγύρι, έπεσαν οι τιμές, μπορείς ν' αγοράσεις για ένα κομμάτι [[ψωμί]] μια μεγάλη ιδέα.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Τι θα πει λεύτερος; Αυτός που δεν φοβάται το θάνατο.
* Τίποτα γενναίο δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάμει στον κόσμο, αν δεν υποτάξει τη ζωή του σ' έναν Αφέντη ανώτερό του.

==== Αναφορά στον Γκρέκο ====
* Αν μπορείς κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο [[φόβος]] θα φοβηθεί και θα φύγει.
* Για ένα ήμουν σε όλη μου τη ζωή βέβαιος : πως ένας δρόμος, ένας μονάχα οδηγάει στο Θεό, ο ανήφορος. Ποτέ ο κατήφορος, ποτέ ο δρόμος ο στρωτός, ο ανήφορος μονάχα.
* Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Αναφορά στον Γκρέκο.'' επίμετρο: Δρ. Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;
* Δεν είναι ο [[Χριστός]] το τέλος, είναι η αρχή, δεν είναι το &quot;Καλώς όρισες!&quot;, είναι το &quot;Καλό ταξίδι!&quot;.
* Δεν έχουμε παρά μια μονάχα στιγμή στη διάθεσή μας. Ας κάνουμε τη στιγμή αυτή αιωνιότητα. Άλλη [[αθανασία]] δεν υπάρχει.
* Δεν υπάρχει δύναμη πιο ιμπεριαλιστική στον κόσμο από την ψυχή του ανθρώπου. Καταχτάει, καταχτάται και όλο κι η αυτοκρατορία της φαντάζει στενή, πλαντάει, και θέλει να κυριέψει τον κόσμο για να μπορεί ν' ανασάνει.
* Είδα κάποτε μια μέλισσα πνιγμένη μέσα στο μέλι και κατάλαβα.
* Είπα στη μυγδαλιά: &quot;Αδερφή, μίλησέ μου για το Θεό&quot;. Κι η μυγδαλιά άνθισε.
* Η [[ευτυχία]] απάνω στη γης είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου. Δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας. Η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας.
* Η νιότη ζητάει αθανασία, δεν την βρίσκει, συμβιβασμό δεν καταδέχεται, κι από περφάνια αρνιέται τα πάντα. Όχι κάθε νιότη. Η νιότη η λαβωμένη από την αλήθεια.
* Κι αν ακόμα ήμουν σίγουρος πως θα πήγαινα στον Παράδεισο, θα παρακαλούσα το Θεό να με αφήσει να πάω από τον πιο μακρινό δρόμο...
* Μαζεύω τα σύνεργά μου: Όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδυασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε.
* Με το φίλο μου αυτό και μ' έναν άλλο συμμαθητή, λιανοκόκαλο, λιγομίλητο, με γαλαζοπράσινα μάτια, ιδρύσαμε ένα καλοκαίρι, στις πάψες, μια καινούρια «Φιλική Εταιρεία». Συνεδριάζαμε κρυφά, πήραμε και δώσαμε όρκους, υπογράψαμε καταστατικά και θέσαμε σκοπό της ζωής μας: να πολεμούμε, χωρίς συμβιβασμό, σε όλη μας τη ζωή, την [[ψέμα|ψευτιά]], τη [[δουλεία|σκλαβιά]], την [[αδικία]]. Ο κόσμος μάς φάνηκε πως ήταν ψεύτης, άδικος, άτιμος, κι αναλάβαμε, εμείς οι τρεις, να τον [[σωτηρία|σώσουμε]].&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;
* Ο δημιουργός παλεύει με ουσία σκληρή, αόρατη, ανώτερη του, κι ο πιο μεγάλος νικητής βγαίνει νικημένος. Για πάντα το πιο βαθύ μας μυστικό, το μόνο που άξιζε να ειπωθεί, μένει ανείπωτο. Δεν υποτάσεται ποτέ αυτό στο υλικό περίγραμμα της τέχνης. Πλαντούμε στην κάθε λέξη, βλέπουμε ένα δέντρο ανθισμένο, έναν ήρωα, μια γυναίκα, το άστρο της αυγής και φωνάζουμε: Αχ! και τίποτ' άλλο δεν μπορεί να χωρέσει τη χαρά μας. Όταν το Αχ! αυτό θελήσουμε, αναλύοντάς το να το μεταδώσουμε στους ανθρώπους, να το σώσουμε απο την ίδια μας τη φθορά, πως εξευτελίζεται σε λόγια αδιάντροπα, βαμμένα γεμάτα αέρα και φαντασία!...
* Ό,τι έγραψα ή έπραξα γράφτηκε και πράχτηκε απάνω στο νερό και χάθηκε.
* Πολύ συχνά δεν αντέχει ο άνθρωπος να κρατήσει αλάκερη του την ανθρωποσύνη, κουτσουρεύεται. Πότε θέλει ν'απαλλαχτεί απ'τη ψυχή του, πότε από το σώμα του και τα δύο μαζί να τα χαίρεται του πέφτει βαρύ. Μα εδώ στην [[Ελλάδα]] τα δύο αιώνια τούτα χαριτωμένα στοιχεία μπορούν να συγκεραστούν, να πάρει η ψυχή από το σώμα και το σώμα απο την ψυχή και να φιλιώσουν κι έτσι να μπορεί ο άνθρωπος στο Θείο αλώνι της Ελλάδας να ζει και να πορεύεται ακέραιος.
* Πρέπει να χτυπούμε, να χτυπούμε τη μοίρα μας, ως ν' ανοίξουμε πόρτα, να γλιτώσουμε!
* Τι φοβερός ανήφορος από τον πίθηκο στον άνθρωπο, από τον άνθρωπο στον Θεό.
* Χαρά στο νέο που θαρρεί πως έχει χρέος να ξαναδημιουργήσει τον κόσμο, να τον κάμει πιο σύμφωνο με την αρετή και τη δικαιοσύνη, πιο σύμφωνο με την καρδιά του, αλίμονο σε όποιον αρχίζει τη ζωή του χωρίς [[παραφροσύνη]].

=== Τραγωδίες ===
==== Προμηθέας Λυόμενος ====
* Βίγλα αψηλή στα φρένα μας η [[μνήμη]]. 

==== Κούρος ====
* (Η Αριάδνη στον Θησέα για τον Μίνωα:) Ο πατέρας μου! Έρχεται κρατώντας τ' άγια σιδερένια κλειδιά να σου ανοίξει τον άδη. Μίλα του με σέβας, καλέ μου· μη δοκιμάσεις να του κρυφτείς· πίσω από τα μάτια κι από το στόμα, βλέπει αυτός το μυαλό, το μπερδεμένο κουβάρι του ανθρώπου, και το τυλίγει, το ξετυλίγει παίζοντάς το στα χέρια του, το ξαναμπερδεύει και σου το γυρίζει πίσω χαμογελώντας.&lt;reF&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Θέατρο τόμος πρώτος. Τραγωδίες με αρχαία θέματα. Προμηθέας, Κούρος, Οδυσσέας, Μέλισσα.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1998. Πρώτη έκδοση 1955 (επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης).&lt;/ref&gt;

==== Νικηφόρος Φωκάς ====
* Ολάνθιστος γκρεμός της [[γυναίκα|γυναικός]] το σώμα.

==== Καποδίστριας ====
''Κύριο άρθρο: [[Καποδίστριας (Νίκος Καζαντζάκης)]].''

=== Ταξιδεύοντας ===
==== Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα ====
* Πιστεύω ακλόνητα στην ανισότητα των ανθρώπων.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος· Καζαντζάκη, Ελένη Ν. (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα''. με ενημερωτικό σημείωμα του εκδότη - επιμελητή Πάτροκλου Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ισπανία ====
* Το ταξίδι κι η εξομολόγηση (κι η δημιουργία είναι η ανώτερη και πιστότερη μορφή της εξομολόγησης) στάθηκαν οι δυο μεγαλύτερες χαρές της ζωής μου.

* – Κι η Δουλτσινέα;&lt;br&gt;
: – Άλλαξε κι αυτή. Κατέβηκε από τα σύννεφα της φαντασίας, ανέβηκε από το ταπεινό χωριό της. Ζει τώρα στη Μαδρίτη, παντρεύτηκε τον μοντέρνο Δον Κιχώτη, έγινε νοικοκυρά. Μαγειρεύει, πλένει, καβγαδίζει, κάνει παιδιά. Άλλαξε κι όνομα.&lt;br&gt;
: – Πώς τη λένε τώρα;&lt;br&gt;
: – [[Δημοκρατία]].&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ισπανία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς ====
* Ένα ταξίδι στην [[Ελλάδα]], από την Πελοπόννησο πάντα, τη γριά Μάνα, πρέπει ν' αρχίζει. Εδώ είναι οι ρίζες, αιματερές, γεμάτες βουλιμία – ο Ταΰγετος, ο Αλφειός, ο Ευρώτας, οι Ατρείδες, η Ελένη, ο Πλήθων, ο Παλαιολόγος, ο Κολοκοτρώνης. Η [[Αθήνα αρχαία|Αθήνα]], ο ανθός, η ακρότατη φιλοδοξία της ρίζας, έρχεται αργότερα.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς.'' Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Το πρόσωπο της [[Ελλάδα|Ελλάδας]] είναι ένα παλίμψηστο από δώδεκα κύριες απανωτές γραφές: Σύγχρονη, του Εικοσιένα, της Τουρκοκρατίας, της Φραγκοκρατίας, του Βυζάντιου, της Ρώμης, της Ελληνιστικής εποχής, της Κλασικής, του Δωρικού μεσαίωνα, της Μυκηναϊκής, της Αιγαιικής, της Λίθινης.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;/&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Αγγλία ====
* Εδώ το απρόβλεφτο είναι το μόνο προβλεπόμενο. Η [[ιστορία]] εδώ χάνει τη δύναμή της. Πέφτει η μάσκα της και φαίνεται το αληθινό της πρόσωπο. Παραμύθι, και το δηγούνται στα μικρά, μικρά και μεγάλα, παιδιά οι τρεις φλύαρες κυράτσες: η Φαντασία, η Φιλαυτία, η Αυθαιρεσία.

* Τούτες τις σκέψεις έκανα περπατώντας κάμποσους μήνες στο εγγλέζικο χώμα κι αναπνέοντας, σε μια τόσο αποκαλυπτική στιγμή, τον αγέρα της Αγγλίας. Αγάπησα τον λαό αυτό, θάμασα τις θεμελιακές για τον άνθρωπο αρετές του. Την υπερηφάνεια, την αξιοπρέπεια, το πείσμα, την αντοχή, την πειθαρχία. Λίγα λόγια, πολλά έργα, ανθρωπιά μεγάλη.

* Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]] δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ρουσία ====
* Μα δυο ήταν οι Ρούσοι δράκοι, που μας είχαν αρπάξει στα μυθικά χρόνια της νιότης μας: ο [[Λέων Τολστόι|Τολστόι]] κι ο [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]. Αυτοί οι δυο στάθηκαν οι μεγάλοι Πατέρες μας.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2010). ''Ταξιδεύοντας: Ρουσία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

=== Ιστορία της ρωσικής λογοτεχνίας ===
* Η ρωσική φιλολογία έχει ηρωικό και μαρτυρικό χαρακτήρα. Όλη της η ιστορία είναι αδιάκοπο ηρωικό μαρτυρολόγιο. Έχει να παλέψει με παντοδύναμους σκοτεινούς εχθρούς: α) με το δεσποτικό καθεστώς: τσάρος, λογοκρισία, αστυνομία· β) με την ανώτερη μορφωμένη κοινωνία: επιπόλαιη, αδιάφορη, φιλήδονη, δειλή· γ) με τη μεγάλη μάζα του λαού: αδρανή, αμαθή, μοιρολάτρισσα. Γι' αυτό σε καμιά φιλολογία του κόσμου δεν υπάρχουν τόσοι διανοούμενοι που να πεθαίνουν τόσο νέοι, να καταδιώκουνται, να εξορίζουνται, να σκοτώνουνται, να τρελαίνουνται. Οι Ρώσοι λογοτέχνες όχι μόνο εκήρυχναν την ιερότητα της θυσίας, την ανάγκη να χαθεί το εγώ για τη σωτηρία του συνόλου, μα κι έδιναν πρώτοι το αιματηρό παράδειγμα.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Στους δυο μέγιστους αντιπρόσωπους της ρωσικής ψυχής, στον Τολστόι και Ντοστογιέφσκι, που την περίοδο τούτη δημοσιεύουν τα ωριμότερά τους έργα, το ρωσικό τούτο πρόβλημα παίρνει πανανθρώπινο βάθος. Η πρώτη τοπική αγωνία: «Πώς θα σωθεί ο Ρώσος;», μέσα στις δυο μεγάλες ψυχές πλαταίνει, ξεχειλίζει τα ρωσικά σύνορα, ανυψώνεται στο μέγα παγκόσμιο ερώτημα: «Πώς θα σωθεί ο άνθρωπος;», «Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;».&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

* Η αρμονία είναι μια ανάγκη του ανθρώπινου λογικού· μα ο Θεός είναι ανώτερος από το λογικό, ανώτερος από την αρμονία. Ίσως η βαθύτερη διάκριση που μπορεί να γίνει μεταξύ Τολστόι και Ντοστογιέφσκι είναι τούτη: Ο Τολστόι υπήρξε προφήτης μιας τέτοιας αρμονίας· ο Ντοστογιέφσκι, προφήτης ενός τέτοιου Θεού.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

=== Μαρτυρίες ===
* Να το 'ξερα πως αυτό θα πει [[δόξα]], ποτέ μου δε θα την πεθυμούσα!
** Μαρτυρία της Ελένης Σαμίου - Καζαντζάκη στα Επιλεγόμενα της Δ' έκδοσης του «Ιαπωνία - Κίνα». «Δίφρος», 1958 σελ. 254.&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;/&gt;

=== Χωρίς πηγές ===
* Η ομορφιά δεν έχει έλεος. Δεν την κοιτάζεις, αυτή σε θωρεί και δε συγχωρεί...
* Ό,τι δεν συνέβη ποτέ, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά.

== Είπαν για τον Νίκο Καζαντζάκη ==
* Είσαι [[Ελευθερία|ελευθερωμένος]] από τις [[Ιδέα|ιδέες]] από τις οποίες φαίνεσαι κατεχόμενος.
** Αυτό είπε κάποτε στον Νίκο Καζαντζάκη ο [[Γεώργιος Παπανδρέου]]&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;/&gt;

* Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμη αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο [[άνθρωπος]].
** Αλέξης Μινωτής&lt;reF&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''[http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 Πέντε ανέκδοτες επιστολές προς τον Αλέξη Μινωτή].'' εισαγωγή: Αλέξης Μινωτής. η λέξη, τχ. 42, φλεβάρης '85, σελ. 114-118. Αρχειοθετήθηκε [https://web.archive.org/web/20210718174220/http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 από το πρωτότυπο] στις 18 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2015.&lt;/ref&gt;

* Για την ακέραιη παρουσία του καταπολεμήθηκε και από την [[Πολιτεία]] και από την [[Εκκλησία]].
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;''Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου).'' www.kazantzakispublications.org.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει άλλος Νεοέλληνας συγγραφέας που να έχει τόσο πολύ υβρισθεί, προπηλακισθεί, διαβληθεί, συκοφαντηθεί, για διάφορα ζητήματα, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης. Ουδένα αυτός ο άνθρωπος έβλαψε. Και, όμως, κατά περιόδους όλοι απάνω του επέπεσαν. Γύρω από τον Καζαντζάκη πλέκτηκε μια τερατώδης [[μυθολογία]], για ό,τι έκανε και για ό,τι δεν έκανε, για ό,τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε και ούτω καθ' εξής. Σαν να τον είχαν βάλει κάτω από μικροσκόπιο. Και έβλεπαν ό,τι ήθελαν να βλέπουν και έλεγαν ό,τι ήθελαν να πουν.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2005). ''Όφις και Κρίνο.'' επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Η γενική θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη στους καιρούς μας, αλλά και παλαιότερα, μας τον παραδίδει ως άνθρωπο του κόσμου, κοσμοπολίτη, πάνω από σύνορα, αναζητητή οικουμενικών αξιών που να συνενώνουν τους ανθρώπους. Η καθιέρωσή του ως οικουμενικού συγγραφέα, με τα βιβλία του να έχουν μεταφρασθεί σε όλες σχεδόν τις λαλούμενες γλώσσες του κόσμου, αποδεικνύει και επικυρώνει αυτή την άποψη.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ο φτωχούλης του Θεού.'' Επιμέλεια - επίμετρο Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011. Πρώτη έκδοση 1981.&lt;/ref&gt;

* Μου συνέβη προσωπικά στο Λονδίνο πριν από αρκετά χρόνια: Όπως παντού το συνηθίζω, μπήκα σ' ένα γνωστό βιβλιοπωλείο και αναζήτησα τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη, κυρίως για να δω αν τα διαθέτουν. Προσέφυγα τελικά στην υπεύθυνη και της είπα ότι δε βρίσκω Καζαντζάκη. Με ρώτησε πού έψαξα. Της είπα: «Στα μυθιστορήματα, στην ποίηση, στα ταξιδιωτικά, στο θέατρο, στη φιλοσοφία...» Μου απάντησε ότι δε θα τον βρω στα επί μέρους είδη του λόγου, διότι τον κατατάσσουν στους κλασικούς, και μου υπέδειξε εκεί να τον αναζητήσω: με τον [[Όμηρος|Όμηρο]], τον [[Αισχύλος|Αισχύλο]], τον [[Σοφοκλής|Σοφοκλή]], τον [[Ευριπίδης|Ευριπίδη]], τον [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]], ανέφερε και άλλους. Και ανεβαίνοντας υψηλότερα στους αιώνες, εμνημόνευσε [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]], [[Δάντης Αλιγκέρι|Δάντη]], [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε|Γκαίτε]], [[Βίκτωρ Ουγκώ|Ουγκώ]]. Με κοίταζε και την κοίταζα σαν να είμαστε πνευματικοί συγγενείς. «Εκεί, με αυτούς θα τον βρείτε», μου είπε ξανά, χαμογελώντας θριαμβευτικά, σαν να ήταν δικός της! Αυτή ήταν η αναφορά της στον απροσδόκητο επισκέπτη αναζητητή. Τον βρήκα λοιπόν, αλλά και συνεχίζω διαρκώς να τον αναζητώ και να τον περιεργάζομαι, αγωνιζόμενος να συλλάβω την ασύλληπτη απεραντοσύνη και μεγαλοσύνη του.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;

* Τα μεγαλύτερα ιδανικά που πίστευε ο Καζαντζάκης ήταν η [[ελευθερία]], η εμπιστοσύνη στον [[Άνθρωπος|άνθρωπο]] και το [[πάθος]] για [[δημιουργία]]. Να καταλάβετε, τον πατέρα του, τον Καπετάν Μιχάλη, τον φοβόταν, αλλά και τον θαύμαζε. Δεν ξέχασε ποτέ, όταν ο πατέρας του τον πήγε στον “Μεγάλο Πλάτανο”, για να φιλήσει τα παγωμένα πόδια από τους δημογέροντες που κρέμασαν οι Τούρκοι. Ήταν τότε 6 χρόνων...
** Ελένη Ν. Καζαντζάκη&lt;ref&gt;Εύα Νικολαΐδου. ''[https://www.efsyn.gr/nisides/122323_o-kazantzakis-kai-oi-gynaikes-tis-zois-toy Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του].'' Επιμέλεια αφιερώματος: Νόρα Ράλλη. efsyn.gr. 02.09.17. Ανακτήθηκε στις 03/05/2025.&lt;/ref&gt;

* Το έργον του Καζαντζάκη, ιδιαιτέρως το πεζογραφικόν, ανεγνώσθη περισσότερον παντός άλλου εις την εποχήν μας και τούτο αποτελεί ίσως μαρτυρίαν των [[οικουμενικότητα|οικουμενικών]] αξιών τας οποίας περιέχει. Η κύρια ιδέα της πολυμόρφου [[δημιουργία|δημιουργίας]] του είναι η αγωνία και ο ατελεύτητος αγών προς μετουσίωσιν της [[ύλη|ύλης]] εις [[πνεύμα]], του [[σκοτάδι|σκότους]] εις [[φως]], τον οποίον ο [[ποιητής]] θεωρεί ως το ανώτατον [[χρέος]] του [[άνθρωπος|ανθρώπου]]. Εις τον [[αγώνας|αγώνα]] τούτον ο Καζαντζάκης δίδει αναριθμήτους όψεις αι οποίαι προκαλούν [[έκπληξη|έκπληξιν]] και [[θαυμασμός|θαυμασμόν]].{{#tag:ref|Στο τελευταίο του μυθιστόρημα, το αυτοβιογραφικό ''Αναφορά στον Γκρέκο'', ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.»&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} Ο θηρευτής αυτός του [[Θεός|Θεού]] ήτο προικισμένος με σπανίαν [[φαντασία|φαντασίαν]] και υπέροχον γλωσσοπλαστικήν δύναμιν, και εχάρισεν εις την [[νεοελληνική λογοτεχνία|νεοελληνικήν λογοτεχνίαν]] τα λαμπρότερα παραδείγματα της εικονιστικής εκφράσεως. Το έργον του είναι μία μεγάλη παρουσία τόσον εις τα ελληνικά όσον και εις τα ξένα γράμματα.
** Τέα Ανεμογιάννη, στο άρθρο για τον Νίκο Καζαντζάκη το 1964 στο «Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη»&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Λήμματα στο Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη.'' Εισαγωγικά σημειώματα - Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου, Μαρία Γιουρούκου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει αμφιβολία: αν ο Καζαντζάκης ζούσε και φτάναμε μαζί στο τέρμα, η μετάφραση θα είχε άλλη, μπορεί και δέκα φορές καλύτερη μορφή. Ποιος να παραβγεί μαζί του στη γνώση της νεοελληνικής, στη γλωσσοπλαστική δύναμη, στην ποιητική ευαισθησία;
** [[Ιωάννης Κακριδής]], Πρόλογος στην έμμετρη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου&lt;ref&gt;Όμηρος. ''Οδύσσεια.'' Έμμετρη μετάφραση Ν. Καζαντζάκη - Ι. Θ. Κακριδή. Βιβλιοπωλείο της «Εστίας». Αθήνα. 2005. Πρώτη έκδοση 1965.&lt;/ref&gt;

* Η αλλαγμένη στάση του Καζαντζάκη απέναντι στην [[επιστήμη]] εκφράζεται σε μια συνέντευξη. «Όταν ήμουν ακόμη νέος,» λέει «θεωρούσα την επιστήμη ως ικανή να ικανοποιήσει την προβληματικότητα που υπήρχε στην [[ψυχή]] μου». Στη συνέχεια, ωστόσο, ανακάλυψε πως η επιστήμη δεν μπορούσε να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα αιώνια ερωτήματα. Ούτε και η [[φιλοσοφία]] μπορούσε. Στην [[τέχνη]] όμως «βρήκα ό,τι αναζητούσα· γιατί είναι η μόνη “ανθρώπινη μέθοδος” που μπορεί να απαθανατίσει τη στιγμή, ν' ανακαλύψει έξαφνα στα μάτια του [[άνθρωπος|ανθρώπου]] το [[μυστήριο]] της [[ζωή|ζωής]]» (Δαράκης 1935).{{#tag:ref|Και στις 28 Ιουλίου 1931 ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε στον φίλο του Γιάννη Αγγελάκη: «Δουλεύω από τα ξημερώματα ίσαμε τη νύχτα· εδώ η δουλειά μου –[[στίχος|στίχοι]]!– πάει εξαίσια, γρήγορα, καλά, άνετα. Είναι αλήθεια κρίμα να μη με πιάσει άλλη λόξα στη ζωή, να μη βρω άλλο παιχνίδι –να διορθώσω π.χ. την [[ανθρωπότητα]] και την οικονομική κατάσταση ή την [[Ελλάδα]]– ώς να περάσω αυτό το φωτεινό γιοφύρι από τη μήτρα στο μνήμα. Μα ίσως αυτό –οι στίχοι!– είναι το πιο παιχνίδι απ' όλα τα παιχνίδια, η πιο αναιδής πρόκληση προς τη [[ματαιότητα]]. Πάντως έχει για μένα ένα σπουδαίο avantage που δεν έχουν τα άλλα παιχνιδίσματα· μου παρέχει μεγάλη [[χαρά]]. Ένας καλός στίχος, μα πολύ καλός, μου δίνει [[ευδαιμονία]].»&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;&lt;br&gt;Και η Ελένη Ν. Καζαντζάκη, στο βιβλίο της ''Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος'', παρέθεσε έναν διάλογο που είχε με τον Νίκο Καζαντζάκη:&lt;br&gt;«– Είστε ικανός να φιλήσετε ένα λεπρό στο στόμα; ρώτησα ξαφνικά μια μέρα την ώρα που βγαίναμε από την Πορτσιούνκουλα.&lt;br&gt;– Ποτέ! φώναξε ο Νίκος ανατριχιάζοντας.&lt;br&gt;– Τότε τι μάθατε από τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Σβάιτσερ; Είστε ικανός να ζήσετε ανάμεσα σε λεπρούς και να θυσιάσετε όλες τις άλλες πηγές δημιουργίας και χαράς, που σας προσφέρει η ζωή;&lt;br&gt;– Όχι! Δε θα το μπορέσω ποτέ!&lt;br&gt;– Λοιπόν;&lt;br&gt;– Έμαθα ένα πράμα: πως ο άνθρωπος μπορεί να κατεβάσει το θάμα στη γη. Αρκεί να ξεχάσει τον ίσιο δρόμο, που οδηγεί στην εύκολη ευτυχία, και να διαλέξει το ανηφορικό μονοπάτι, που οδηγεί στα αδύνατα.&lt;br&gt;– Λυπάστε ακόμα, που δε διαλέξατε το δρόμο της πράξης;&lt;br&gt;– Δοκίμασα, όπως ξέρετε, πολλές φορές ν' αλλάξω τη φύση μου. Τώρα πια δεν επιθυμώ παρά ένα μονάχα: να φτάσω ίσαμε την άκρα του δρόμου που διάλεξα. Ποιος ξέρει, ίσως να μην υπήρχε άλλος δρόμος για μένα. Ίσως, αν φτάσεις στην άκρα, θα δεις πως όλοι οι δρόμοι συναντιούνται στην ίδια κορυφή: Στο θάμα· στο θάμα, που το λέμε ζωή και που είναι αιώνιο.»&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}}
** [[Πήτερ Μπην]]&lt;ref name=&quot;Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος&quot;&gt;Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.&lt;/ref&gt;

* Πού έγκειται, τότε, η σημασία του; Δεν πιστεύω ότι ήταν ένας εξαιρετικός [[καλλιτέχνης]]. Ως [[ποιητής]], σίγουρα δεν είναι ένας [[Γκαίτε]] ή ένας [[Τζον Μίλτον|Μίλτον]]· ως μυθιστοριογράφος δεν είναι ένας [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]· ως δραματουργός είναι πολύ μακριά από έναν [[Χένρικ Ίψεν|Ίψεν]] ή έναν [[Όγκουστ Στρίντμπεργκ|Στρίντμπεργκ]]. Πιστεύω ότι η σημασία του έγκειται στο [[κουράγιο]] του.
** Πήτερ Μπην&lt;ref&gt;Nikos Kazantzakis. ''[https://books.google.gr/books/about/The_Selected_Letters_of_Nikos_Kazantzaki.html?id=bxMO3faQYkkC&amp;redir_esc=y The Selected Letters of Nikos Kazantzakis].'' Edited and translated by Peter Bien. Princeton University Press. Princeton &amp; Oxford. 2012. σελ. x. Ανακτήθηκε στις 28/03/2026.&lt;/ref&gt;

* Τι [[αγάπη|αγαπώ]] προσωπικώς στον Καζαντζάκη; α΄) την [[αφοσίωση|αφοσίωσή]] του στη [[γλώσσα]]· β΄) την [[αντοχή]] του προς όλα τα [[παιχνίδι|παιχνίδια]] του [[διάβολος|διαβόλου]].
** Πήτερ Μπην&lt;ref name=&quot;Ελένη Γκίκα&quot;&gt;Ελένη Γκίκα. ''[https://www.fractalart.gr/peter-bien/ Συνέντευξη με τον Πήτερ Μπην για τον Νίκο Καζαντζάκη: «Η μεγαλύτερη του αρετή ήταν, νομίζω, η αντοχή του»].'' fractalart.gr. 05/11/2015. Ανακτήθηκε στις 01/02/2026.&lt;/ref&gt;

== Σημειώσεις ==
&lt;references group=&quot;σημ.&quot; /&gt;

== Παραπομπές ==
&lt;references /&gt;

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{βικιπαίδεια}}
* [http://www.kazantzakispublications.org Εκδόσεις Καζαντζάκη [Πάτροκλος Σταύρου&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]
* [https://www.kazantzaki.gr/ Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, Κρήτη]


{{DEFAULTSORT:Καζαντζάκης Νίκος}}
[[Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς]]
[[Κατηγορία:Ποιητές]]
[[Κατηγορία:Φιλόσοφοι]]
[[Κατηγορία:Σεναριογράφοι]]
[[Κατηγορία:Ελευθεροτέκτονες]]</text>
      <sha1>b8ugq6isyxvnlrhxkmko6fptqhorauh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>38431</id>
      <parentid>38430</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dionysus</username>
        <id>2208</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ταξιδεύοντας: Αγγλία */</comment>
      <origin>38431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63056" sha1="1w1umkjtj97rxjsy4mtu2imyesbmy3o" xml:space="preserve">[[File:Nikos Kazantzakis.jpg|thumb|Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1956.]]

Ο '''[[w:Νίκος Καζαντζάκης|Νίκος Καζαντζάκης]]''' (18 Φεβρουαρίου 1883 - 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν [[Έλληνας]] μυθιστοριογράφος, [[ποιητής]], θεατρικός συγγραφέας και [[πολιτικός]]. Πιθανότατα ο σημαντικότερος αλλά και ο πιο αμφιλεγόμενος Έλληνας [[συγγραφέας]] και [[φιλόσοφος]] του 20ού αιώνα, γνωστότερος για τα έργα του ''Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά'' και ''Ο Τελευταίος Πειρασμός'' που έχουν γίνει και ταινίες. Είναι ο περισσότερο μεταφρασμένος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας.

== Αποσπάσματα ==
=== Από την ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης ===
* Για πρώτη φορά ο [[άνθρωπος]] βρίσκεται συνειδητά ομπρός από την [[άβυσσος|άβυσσο]]. Γι’ αυτό το σάστισμα, η ηττοπάθεια κι η προδοσία τόσων [[ψυχή|ψυχών]] γύρα μας. Για πρώτη φορά συνάμα και τα μέσα της εξόντωσης στάθηκαν τόσο τρομαχτικά. Η [[επιστήμη]], το δίστομο αυτό μαχαίρι, έθεσε διαβολική δύναμη στα χέρια του πιθηκανθρώπου. Του κάκου, από χιλιάδες χρόνια, ο πιθηκάνθρωπος αυτός κίνησε να φτάσει στην ανώτατη αποκορύφωση του, στον άνθρωπο. Δεν έφτασε ακόμα σε αλάκερη την επιφάνεια της γης. Οι σκοτεινές δυνάμεις λυσσούν ακόμα εντός του, απειλητικές κι αποφασισμένες. Οπλισμένοι με τη διαβολική αυτή δύναμη μπήκαμε στην άγρια ζούγκλα που τη λέμε: ατομική εποχή. Κρίσιμη στιγμή: Ανάμεσα στην πρόοδο της [[διάνοια|διάνοιας]] και στο [[ηθική|ηθικό]] επίπεδο του σημερινού ανθρώπου υπάρχει μεγάλη απόκλιση, εξαιρετικά επικίντυνη. Ο γορίλας ανακάλυψε υπερβολικά ενωρίς τη φωτιά. Αν δε θέλουμε ν’ αφήσουμε τον κόσμο να βουλιάξει στο [[χάος]], πρέπει, όπως λευτερώσαμε τις δυνάμεις που είναι κρυμμένες μέσα στην ύλη, να λευτερώσουμε και την [[αγάπη]] που είναι φυλακισμένη στην [[καρδιά]] του κάθε ανθρώπου. Πρέπει η ατομική δύναμη να μπει στην υπηρεσία της ατομικής καρδιάς.
** Βιέννη, 28/06/1956&lt;ref&gt;Φοίβος Νικολαΐδης. ''[https://phivosnicolaides.blogspot.com/2020/04/blog-post_17.html Η ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης].'' phivosnicolaides.blogspot.com. 17/04/2020. Ανακτήθηκε στις 07/02/2026.&lt;/ref&gt;

=== Επιστολές ===
==== Επιστολές προς τη Γαλάτεια ====
* Όταν συζητώ τώρα με κανένα και προσπαθεί να με αντικρούσει, εγώ σπεύδω να του απαριθμήσω όλα του τα επιχειρήματα και να του βρω ακόμα κι άλλα που δεν ξέρει. Και γιατί; Γιατί την περίπτωσή του την έχω ζήσει κ' εγώ χρόνια, και ξέρω όλα της τα μυστικά. «Έκαμα και κελλάρης». Υπήρξα καθαρευουσιάνος, νασιοναλιστής, δημοτικιστής, επιστήμονας, ποιητής, σοσιαλιστής, θρησκομανής, άθεος, esthète – και τίποτα πια από αυτά δεν μπορεί να με ξεγελάσει.
** Επιστολή 62, 10/04/1923&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές προς Γαλάτεια.'' Εισαγωγή - σχόλια: Έλλη Αλεξίου. Πρόλογοι: Γιάννης Γουδέλης. Δίφρος. Αθήνα. Τρίτη έκδοση 1993. Πρώτη έκδοση 1958.&lt;/ref&gt;

==== Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη ====
* Πιθανότατα για να δει κανείς [[Αφρική]], πρέπει να πάει στην Αφρική! Αν και φοβούμαι πως είναι πια πολύ αργά. Οι Ευρωπαίοι έχουν ψευτίσει και προστυχάνε όλη την υφήλιο. Για να ζήσει κανείς Αφρική, πρέπει να κάμει αυτό που έκαμα εγώ, ίσως: διάβασα όλο τον Frobenius{{#tag:ref|Leo Viktor Frobenius (1873 - 1938), κορυφαίος Γερμανός εθνολόγος και αρχαιολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, μελέτησε την ιστορία και την παράδοση της [[Αφρική|Αφρικής]] και υπογράμμισε τη σημασία και την αυθεντικότητα του αφρικανικού πολιτισμού.&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} –40 τόμοι τεράστιοι!– κι αφού καλά καλά τους διάβασα, μου συνέβη τούτο: μια πηχτή, πολύχρωμη, σιωπηλή ουσία του ονείρου τα όσα διάβασα, εντελώς διαφορετικά, πολύ πιο βαθιά, πιο chargés d'aromes et d'aromates (μετάφραση: φορτωμένα αρώματα και μυρωδικά), πιο χρωματισμένα – πιο Αφρικάνικα (όπως ήταν η Αφρική πριν να παν Ευρωπαίοι, 13ο αιώνα). Ίσως γι' αυτό η Έκθεση και να μου 'καμε τόση εντύπωση πρόστυχης καρτ ποστάλ.
** Επιστολή 26, 28/07/1931&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη.'' Επιμέλεια - Εισαγωγή - Σχόλια Θανάσης Αγάθος. Προλογίζει η [[Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ]]. Το Βήμα. Αθήνα. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη ====
* Στην Επιτροπή του Index στο Βατικανό τηλεγράφησα τη φράση του Τερτυλλιανού: «Ad tuum, Domine, tribunal appello». Την ίδια φράση αποτείνω και στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Στο δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση! Για τους δικούς μας Μητροπολιτάδες και Δεσποτάδες, προσθέτω τούτο: Μου δώσατε μια κατάρα, άγιοι Πατέρες, σας δίνω εγώ μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο είναι η δική μου, και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ.
** Γράμμα 395, Αντίμπ, Μάιος 1954&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης, Παντελής Πρεβελάκης. ''Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Στάυρου. Εκδόσεις Ελένης Ν. Καζαντζάκη. Αθήνα. 1984. Πρώτη έκδοση σε τυπογραφική επιμέλεια Ε. Χ. Κάσδαγλη 1965.&lt;/ref&gt;

==== Από επιστολή του Νίκου Καζαντζάκη προς τον Ιωάννη Κακριδή ====
* Τι κρίμα να μη ζει κανένας 500 χρόνια, να προφτάσει να μεταφράσει όλους τους αρχαίους!...
** Αντίπολη, 9 Ιανουαρίου 1957&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Καζαντζάκη|first=Ελένη Ν.|title=Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος: Βιογραφία βασισμένη σε ανέκδοτα γράμματα και κείμενά του|page=|url=https://www.biblionet.gr/titleinfo/?titleid=31750|others=Επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου|publisher=Εκδόσεις Καζαντζάκη|location=Αθήνα|date=1998|isbn=}}&lt;/ref&gt;

=== Δοκίμια ===
==== Συμπόσιον ====
* Ποτέ στην κατοπινή ζωή μου δεν έζησα τόσο σπαραχτικά τον εδικό μου πόνο, όσο [[παιδί]] έζησα κι υπόφερα τα [[μαρτύριο|μαρτύρια]] των [[άγιοι|αγίων]].&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Συμπόσιον.'' Φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1971.&lt;/ref&gt;

==== Ασκητική ====
* Ερχόμαστε απο μία σκοτεινή άβυσσο. Καταλήγουμε σε μία σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή. Ευθύς ως γεννηθούμε, αρχίζει και η επιστροφή, ταυτόχρονα το ξεκίνημα και ο γυρισμός. Κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.Μα και ευθύς ως γεννηθούμε,αρχίζει και η προσπάθεια να δημιουργήσουμε,να συνθέσουμε,να κάνουμε ζωή την ύλη.Κάθε στιγμή γεννιόμαστε.Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.
* Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου κι από την καρδιά, ανέβηκα πιο πάνω, είμαι [[ελευθερία|λεύτερος]].
* Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.
* Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.
* Ένα καράβι είναι το σώμα μας και πλέει απάνω σε βαθιογάλαζα νερά. Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!
* Έχεις ευθύνη. Δεν κυβερνάς πια μονάχα τη μικρή ασήμαντη ύπαρξή σου. Είσαι μια ζαριά όπου για μια στιγμή παίζεται η μοίρα του σογιού σου.
* Ζούμε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι, το ενδιάμεσο φωτεινό σημείο το λέμε ζωή.
* Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά' σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.
* Η καρδιά σμίγει ό,τι ο νους χωρίζει, ξεπερνάει την παλαίστρα της ανάγκης και μετουσιώνει το πάλεμα σε αγάπη.
* Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: &quot;Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;&quot; Πολέμα!
* Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.
* Να πεθαίνεις κάθε μέρα. Να γεννιέσαι κάθε μέρα. Ν' αρνιέσαι ό,τι έχεις κάθε μέρα.
* Να 'σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.
* Νίκησε το στερνό, τον πιο μεγάλο πειρασμό, την ελπίδα. Τούτο είναι το τρίτο χρέος.
* Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή.
* Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Ν'αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου. Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει!
* Σα να 'ναι όλη η ζωή ετούτη τ' ορατό αιώνιο κυνήγι ενός αόρατου Γαμπρού, που κυνηγάει από κορμί σε κορμί την αιωνιότητα, την αδάμαστη Νύφη.
* Τι θα πει ευτυχία; Να ζεις όλες τις δυστυχίες.
* Τι θα πει φως; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια.

=== Οδύσσεια ===
* [[Ελευθερία|Ελευτεριά]] θα πει να μάχεσαι στη γης χωρίς ελπίδα! 
* [[Θεός]] θα πει να κυνηγάς θεό στον αδειανόν αγέρα! 

=== Μυθιστορήματα ===
==== Ο Χριστός ξανασταυρώνεται ====
''Κύριο άρθρο: [[Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (μυθιστόρημα)]].''

==== Ο φτωχούλης του Θεού ====
:&lt;small&gt;Από το «Ο φτωχούλης του Θεού», επιμ. Πάτροκλος Σταύρου, εκδ. Καζαντζάκη (2008), σελ. 366.&lt;/small&gt;
* Δεν υπάρχει πράμα πιο κοντά μας από τον ουρανό· η γης είναι κάτω από τα πόδια μας και την πατούμε· ο [[ουρανός]] είναι μέσα μας.  
** σελ. 17
* Πλούσιος είναι όποιος δεν πεθυμάει τον πλούτο· φτωχός είναι ο πλούσιος που πεθυμάει κι άλλα πλούτη. 
** σελ. 251
* Ένα είναι [...] η γης και η ψυχή του ανθρώπου· διψούν κι οι δυο και περιμένουν πότε ν' ανοίξει ο ουρανός να ξεδιψάσουν.
** σελ. 258
* Τι 'ναι η [[αγάπη]], αδερφοί μου; δεν είναι μονάχα συμπόνια μήτε καλοσύνη· στη συμπόνια είναι δύο, αυτός που πονάει και αυτός που συμπονάει· στην καλοσύνη είναι δύο, αυτός που δίνει και αυτός που δέχεται· μα στην αγάπη είναι ένας, σμίγουν οι δύο και γίνουνται ένα, δεν ξεχωρίζουν· το εγώ κι εσύ αφανίζουνται· αγαπώ θα πει χάνουμαι.
** σελ. 361

==== Οι αδερφοφάδες ====
''Κύριο άρθρο: [[Οι αδερφοφάδες]].''

* Αλίμονο σε όποιον ζει στην έρημο και θυμάται του κόσμου.
* Από τα καλά κερδεμένα παίρνει ο διάολος τα μισά - από τα κακά κερδεμένα, παίρνει και το νοικοκύρη.
* Αυτά έχω ν' απαντήσω στο μεγαλοϊδεάτικο γράμμα σου, αγαπητέ μου ανιψιέ· δεν έχω, σου λέω, εμπιστοσύνη τους ανθρώπους και στις ανησυχίες τους και στις μεγάλες ιδέες τους. Μπούχτισα. Όταν ακούω έναν ιεροκήρυκα να κηρύχνει την [[καλοσύνη]] και την [[αγάπη]], μου 'ρχεται εμετός· όταν ακούω έναν πολιτικό να μιλάει για [[πατρίδα]] και [[τιμή]] και [[δικαιοσύνη]], μου 'ρχεται εμετός· έχουν εξευτελίσει τα πάντα, και το ξέρουν κι εκείνοι που μιλούν κι εκείνοι που ακούνε· κι όμως δε σηκώνεται κανένας να τους φτύσει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Δεν υπάρχουν [[Ιδέα|ιδέες]]· υπάρχουν μονάχα [[Άνθρωπος|άνθρωποι]] που κουβαλούν τις ιδέες· κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τις κουβαλάει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Οι αδερφοφάδες. – Θέλει, λέει, να 'ναι λεύτερος. Σκοτώστε τον!'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου). Αθήνα. 2009. Πρώτη έκδοση 1982.&lt;/ref&gt;
* «Ε κακομοίρη άνθρωπε», είπε δυνατά, «μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ να βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις - το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα 'ναι πολύ αργά. Ας ανασκουμπωθούμε εμείς που το ξέρουμε, ας σύρουμε μπορεί να μας ακούσουν!»
* Η καρδιά του ανθρώπου είναι ένα κουβάρι κάμπιες - φύσηξε, Χριστέ μου, να γίνουν πεταλούδες!
* Η λευτεριά δεν έχει σκοπό. Μήτε βρίσκεται στη γης ετούτη - στη γης ετούτη βρίσκεται μονάχα ο αγώνας για τη λευτεριά. Αγωνιζόμαστε για τα άφταστα, και γι' αυτό ο άνθρωπος έπαψε να είναι ζώο.
* Η προσευχή σήμερα λέγεται πράξη. Να ασκητεύεις σήμερα θα πει: να ζεις με τους ανθρώπους και να ανεβαίνεις κάθε μέρα, κάθε μέρα και όχι μονάχα τη Μεγάλη Παρασκευή με το Χριστό στο Γολγοθά. Και να σταυρώνεσαι.
* Ιερέας θα πει να μη φοβάσαι τους ανθρώπους.
* Καλή 'ναι η δικαιοσύνη, μα για τους αγγέλους - ο άνθρωπος  ο κακομοίρης δεν αντέχει, θέλει έλεος...
* Μπας και βρίσκεται στον πάτο της Κόλασης, Κύριε, η πόρτα του Παραδείσου;
* «Μπορεί το λοιπόν ο άνθρωπος να ξεπεράσει τον άνθρωπο;» αναρωτιόταν ο παπα-Γιάνναρος. «Μπορεί, μπορεί», αποκρίνουνταν ο ίδιος, «μα μονάχα για μια ώρα, για δυο ώρες, μπορεί και για μια μέρα ολάκερη, μα φτάνει - αυτό θα πει Πυρκαγιά Θεού που οι απλοί άνθρωποι το λένε Παράδεισο».
* Ο αληθινός Χριστός περπατάει και αγωνίζεται μαζί με τους ανθρώπους.
* Ό,τι εμείς οι άνθρωποι λέμε πόλεμο για την πίστη και την πατρίδα, τα κοράκια το λένε φαγοπότι - και ότι  εμείς λέμε ήρωα, τα κοράκια το λένε νόστιμο κρέας.
* Πιο δυνατή η ψυχή από την ανάγκη, και δε συχωρνάει!
* Πυροβάτης είναι κάθε άγιος - πυροβάτης και κάθε τίμιος άνθρωπος στην Κόλαση ετούτη που την λένε ζωή.
* Ρωτάς από πού ερχόμαστε και πού πάμε και ποιος ο σκοπός της [[Ζωή|ζωής]], και τι και πώς και γιατί; μεγάλη [[αρρώστια]]! Μα ο Καρολίτος θα σου δώσει την απάντηση να ησυχάσεις· την ξέρω κι εγώ την απάντηση αυτή, γιατί, λίγο πολύ, είμαι Καρολίτος· το γιατρικό σου, το λοιπόν, λέγεται: Μαριώ. Αυτή θα σου δώσει σίγουρη αποστομωτική απάντηση σε όλα σου τα ρωτήματα· πάρε δυο ή τρεις στάλες Μαριώ, όσες σηκώνεις (όσο περισσότερες τόσο καλύτερα) το βράδυ πριν κοιμηθείς – και θα ησυχάσεις. Θαρρείς πως κοροϊδεύω, όπως το 'χω συνήθειο, και δεν καταδέχουμαι ν' ανοίξω σοβαρές κουβέντες μαζί σου; Γελιέσαι, νεαρέ μου· πιο σοβαρά δεν μπορώ να μιλήσω, ετούτος είναι ο ανώτατος καρπός όλης μου της [[Σοφία|σοφίας]]. Δεν έχω, μαθές, εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη αντοχή και στις μεγάλες ιδέες που τυραννούν, σαν τα σπυριά της νιότης, τους νέους· κουφοβράζει το αίμα τους, ερεθίζουνται και ταράζουνται για την αρχή και το τέλος του κόσμου, για το σκοπό της ζωής, κι αν πρώτα γεννήθηκε η κότα ή το αυγό· δερματική αρρώστια, νεαρέ μου, τίποτ' άλλο. Ένα πρωί, εκεί που περπατούν ανήσυχοι, βυθισμένοι σε μεγάλους στοχασμούς, συναντούν μια σουσουράδα, στρουμπουλή χωριατοπούλα ή αναιμικιά πρωτευουσιάνα, μελαχρινή ή κατάξανθη ή καστανιά (έχει για όλα τα γούστα) και στέκουνται με ανοιχτό το στόμα – να η απάντηση· [[Γάμος|παντρεύουνται]] κι [[Ησυχία|ησυχάζουν]].&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Σίγουρα, είναι η ψυχή από την πυρκαγιά του Θεού μια σπίθα και κάθεται μέσα στα άχερα τα κρέατα και τους βάζει φωτιά.
* «Στον κόσμο τούτον» συλλογίζουνταν, «θά 'σαι αρνί ή λύκος - αν είσαι αρνί σε τρων - αν είσαι λύκος τρως. Θεέ μου, δεν υπάρχει ένα τρίτο ζώο, καλύτερο, δυνατότερο»; Και μια φωνή μέσα του του αποκρίνουνταν: «υπάρχει, υπάρχει, παπα-Γιάνναρε, κάνε υπομονή. Τώρα και χιλιάδες χρόνια ξεκίνησε να φτάσει, να γίνει άνθρωπος - δεν έφτασε ακόμα. Βιάζεσαι; Ο Θεός δε βιάζεται παπα-Γιάνναρε.»
* Τι άσφαλτα, πρωτοπέφτει και φυτεύεται έτσι ο Λόγος του Θεού μέσα στην κοιλιά κι αγάλια ανεβαίνει και πιάνει την καρδιά και το νου του ανθρώπου!
* Τι βοήθεια να σου δώσω, κακόμοιρο με τα γυαλάκια κλωσοπούλι της Αθήνας; Απάνω τους, παλικαράκι μου, αέρα! καθώς φωνάζετε, όταν κάνετε γιουρούσι στους αντάρτες, ρίξου απάνω στους φοβερούς αγκαθερούς σκαντζόχοιρους, στα αιώνια ρωτήματα, σπάσε κι εσύ τα μούτρα σου, αιματώσου στις αγκίδες τους, και πια σαν καταλάβεις πως δεν είναι το [[αίμα]] τους που αναγλείφεις με [[ηδονή]], παρά το δικό σου το αίμα που χύνεται, τότε πια υπόγραψε παράδοση χωρίς όρους, να ησυχάσεις. Παραδώσου σ' ένα μεγάλο σκαντζόχοιρο, θέλω να πω σε μια μεγάλη ιδέα, υπάρχουν τόσες και τόσες – [[πατρίδα]], [[θρησκεία]], [[επιστήμη]], [[τέχνη]], [[δόξα]], [[κομμουνισμός]], [[φασισμός]], [[ισότητα]], [[αδελφοσύνη]]... φτάσατε στο ξεπούλημα, [[Νεότητα|νεαροί]] μου, διαλέγετε και παίρνετε! Υπάρχουν σήμερα ντουζίνες μεγάλες ιδέες, γιατί δεν υπάρχει καμιά· γιατί μπήκατε, σου λέω, στο ξεπούλημα, βράδιασε, παίρνει τέλος το πανηγύρι, έπεσαν οι τιμές, μπορείς ν' αγοράσεις για ένα κομμάτι [[ψωμί]] μια μεγάλη ιδέα.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Τι θα πει λεύτερος; Αυτός που δεν φοβάται το θάνατο.
* Τίποτα γενναίο δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάμει στον κόσμο, αν δεν υποτάξει τη ζωή του σ' έναν Αφέντη ανώτερό του.

==== Αναφορά στον Γκρέκο ====
* Αν μπορείς κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο [[φόβος]] θα φοβηθεί και θα φύγει.
* Για ένα ήμουν σε όλη μου τη ζωή βέβαιος : πως ένας δρόμος, ένας μονάχα οδηγάει στο Θεό, ο ανήφορος. Ποτέ ο κατήφορος, ποτέ ο δρόμος ο στρωτός, ο ανήφορος μονάχα.
* Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Αναφορά στον Γκρέκο.'' επίμετρο: Δρ. Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;
* Δεν είναι ο [[Χριστός]] το τέλος, είναι η αρχή, δεν είναι το &quot;Καλώς όρισες!&quot;, είναι το &quot;Καλό ταξίδι!&quot;.
* Δεν έχουμε παρά μια μονάχα στιγμή στη διάθεσή μας. Ας κάνουμε τη στιγμή αυτή αιωνιότητα. Άλλη [[αθανασία]] δεν υπάρχει.
* Δεν υπάρχει δύναμη πιο ιμπεριαλιστική στον κόσμο από την ψυχή του ανθρώπου. Καταχτάει, καταχτάται και όλο κι η αυτοκρατορία της φαντάζει στενή, πλαντάει, και θέλει να κυριέψει τον κόσμο για να μπορεί ν' ανασάνει.
* Είδα κάποτε μια μέλισσα πνιγμένη μέσα στο μέλι και κατάλαβα.
* Είπα στη μυγδαλιά: &quot;Αδερφή, μίλησέ μου για το Θεό&quot;. Κι η μυγδαλιά άνθισε.
* Η [[ευτυχία]] απάνω στη γης είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου. Δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας. Η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας.
* Η νιότη ζητάει αθανασία, δεν την βρίσκει, συμβιβασμό δεν καταδέχεται, κι από περφάνια αρνιέται τα πάντα. Όχι κάθε νιότη. Η νιότη η λαβωμένη από την αλήθεια.
* Κι αν ακόμα ήμουν σίγουρος πως θα πήγαινα στον Παράδεισο, θα παρακαλούσα το Θεό να με αφήσει να πάω από τον πιο μακρινό δρόμο...
* Μαζεύω τα σύνεργά μου: Όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδυασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε.
* Με το φίλο μου αυτό και μ' έναν άλλο συμμαθητή, λιανοκόκαλο, λιγομίλητο, με γαλαζοπράσινα μάτια, ιδρύσαμε ένα καλοκαίρι, στις πάψες, μια καινούρια «Φιλική Εταιρεία». Συνεδριάζαμε κρυφά, πήραμε και δώσαμε όρκους, υπογράψαμε καταστατικά και θέσαμε σκοπό της ζωής μας: να πολεμούμε, χωρίς συμβιβασμό, σε όλη μας τη ζωή, την [[ψέμα|ψευτιά]], τη [[δουλεία|σκλαβιά]], την [[αδικία]]. Ο κόσμος μάς φάνηκε πως ήταν ψεύτης, άδικος, άτιμος, κι αναλάβαμε, εμείς οι τρεις, να τον [[σωτηρία|σώσουμε]].&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;
* Ο δημιουργός παλεύει με ουσία σκληρή, αόρατη, ανώτερη του, κι ο πιο μεγάλος νικητής βγαίνει νικημένος. Για πάντα το πιο βαθύ μας μυστικό, το μόνο που άξιζε να ειπωθεί, μένει ανείπωτο. Δεν υποτάσεται ποτέ αυτό στο υλικό περίγραμμα της τέχνης. Πλαντούμε στην κάθε λέξη, βλέπουμε ένα δέντρο ανθισμένο, έναν ήρωα, μια γυναίκα, το άστρο της αυγής και φωνάζουμε: Αχ! και τίποτ' άλλο δεν μπορεί να χωρέσει τη χαρά μας. Όταν το Αχ! αυτό θελήσουμε, αναλύοντάς το να το μεταδώσουμε στους ανθρώπους, να το σώσουμε απο την ίδια μας τη φθορά, πως εξευτελίζεται σε λόγια αδιάντροπα, βαμμένα γεμάτα αέρα και φαντασία!...
* Ό,τι έγραψα ή έπραξα γράφτηκε και πράχτηκε απάνω στο νερό και χάθηκε.
* Πολύ συχνά δεν αντέχει ο άνθρωπος να κρατήσει αλάκερη του την ανθρωποσύνη, κουτσουρεύεται. Πότε θέλει ν'απαλλαχτεί απ'τη ψυχή του, πότε από το σώμα του και τα δύο μαζί να τα χαίρεται του πέφτει βαρύ. Μα εδώ στην [[Ελλάδα]] τα δύο αιώνια τούτα χαριτωμένα στοιχεία μπορούν να συγκεραστούν, να πάρει η ψυχή από το σώμα και το σώμα απο την ψυχή και να φιλιώσουν κι έτσι να μπορεί ο άνθρωπος στο Θείο αλώνι της Ελλάδας να ζει και να πορεύεται ακέραιος.
* Πρέπει να χτυπούμε, να χτυπούμε τη μοίρα μας, ως ν' ανοίξουμε πόρτα, να γλιτώσουμε!
* Τι φοβερός ανήφορος από τον πίθηκο στον άνθρωπο, από τον άνθρωπο στον Θεό.
* Χαρά στο νέο που θαρρεί πως έχει χρέος να ξαναδημιουργήσει τον κόσμο, να τον κάμει πιο σύμφωνο με την αρετή και τη δικαιοσύνη, πιο σύμφωνο με την καρδιά του, αλίμονο σε όποιον αρχίζει τη ζωή του χωρίς [[παραφροσύνη]].

=== Τραγωδίες ===
==== Προμηθέας Λυόμενος ====
* Βίγλα αψηλή στα φρένα μας η [[μνήμη]]. 

==== Κούρος ====
* (Η Αριάδνη στον Θησέα για τον Μίνωα:) Ο πατέρας μου! Έρχεται κρατώντας τ' άγια σιδερένια κλειδιά να σου ανοίξει τον άδη. Μίλα του με σέβας, καλέ μου· μη δοκιμάσεις να του κρυφτείς· πίσω από τα μάτια κι από το στόμα, βλέπει αυτός το μυαλό, το μπερδεμένο κουβάρι του ανθρώπου, και το τυλίγει, το ξετυλίγει παίζοντάς το στα χέρια του, το ξαναμπερδεύει και σου το γυρίζει πίσω χαμογελώντας.&lt;reF&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Θέατρο τόμος πρώτος. Τραγωδίες με αρχαία θέματα. Προμηθέας, Κούρος, Οδυσσέας, Μέλισσα.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1998. Πρώτη έκδοση 1955 (επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης).&lt;/ref&gt;

==== Νικηφόρος Φωκάς ====
* Ολάνθιστος γκρεμός της [[γυναίκα|γυναικός]] το σώμα.

==== Καποδίστριας ====
''Κύριο άρθρο: [[Καποδίστριας (Νίκος Καζαντζάκης)]].''

=== Ταξιδεύοντας ===
==== Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα ====
* Πιστεύω ακλόνητα στην ανισότητα των ανθρώπων.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος· Καζαντζάκη, Ελένη Ν. (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα''. με ενημερωτικό σημείωμα του εκδότη - επιμελητή Πάτροκλου Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ισπανία ====
* Το ταξίδι κι η εξομολόγηση (κι η δημιουργία είναι η ανώτερη και πιστότερη μορφή της εξομολόγησης) στάθηκαν οι δυο μεγαλύτερες χαρές της ζωής μου.

* – Κι η Δουλτσινέα;&lt;br&gt;
: – Άλλαξε κι αυτή. Κατέβηκε από τα σύννεφα της φαντασίας, ανέβηκε από το ταπεινό χωριό της. Ζει τώρα στη Μαδρίτη, παντρεύτηκε τον μοντέρνο Δον Κιχώτη, έγινε νοικοκυρά. Μαγειρεύει, πλένει, καβγαδίζει, κάνει παιδιά. Άλλαξε κι όνομα.&lt;br&gt;
: – Πώς τη λένε τώρα;&lt;br&gt;
: – [[Δημοκρατία]].&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ισπανία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς ====
* Ένα ταξίδι στην [[Ελλάδα]], από την Πελοπόννησο πάντα, τη γριά Μάνα, πρέπει ν' αρχίζει. Εδώ είναι οι ρίζες, αιματερές, γεμάτες βουλιμία – ο Ταΰγετος, ο Αλφειός, ο Ευρώτας, οι Ατρείδες, η Ελένη, ο Πλήθων, ο Παλαιολόγος, ο Κολοκοτρώνης. Η [[Αθήνα αρχαία|Αθήνα]], ο ανθός, η ακρότατη φιλοδοξία της ρίζας, έρχεται αργότερα.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς.'' Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Το πρόσωπο της [[Ελλάδα|Ελλάδας]] είναι ένα παλίμψηστο από δώδεκα κύριες απανωτές γραφές: Σύγχρονη, του Εικοσιένα, της Τουρκοκρατίας, της Φραγκοκρατίας, του Βυζάντιου, της Ρώμης, της Ελληνιστικής εποχής, της Κλασικής, του Δωρικού μεσαίωνα, της Μυκηναϊκής, της Αιγαιικής, της Λίθινης.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;/&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Αγγλία ====
* Εδώ το απρόβλεφτο είναι το μόνο προβλεπόμενο. Η [[ιστορία]] εδώ χάνει τη δύναμή της. Πέφτει η μάσκα της και φαίνεται το αληθινό της πρόσωπο. Παραμύθι, και το δηγούνται στα μικρά, μικρά και μεγάλα, παιδιά οι τρεις φλύαρες κυράτσες: η Φαντασία, η Φιλαυτία, η Αυθαιρεσία.

* Τούτες τις σκέψεις έκανα περπατώντας κάμποσους μήνες στο εγγλέζικο χώμα κι αναπνέοντας, σε μια τόσο αποκαλυπτική στιγμή, τον αγέρα της Αγγλίας. Αγάπησα τον λαό αυτό, θάμασα τις θεμελιακές για τον άνθρωπο αρετές του. Την υπερηφάνεια, την [[αξιοπρέπεια]], το πείσμα, την αντοχή, την πειθαρχία. Λίγα λόγια, πολλά έργα, [[ανθρωπιά]] μεγάλη.

* Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]] δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ρουσία ====
* Μα δυο ήταν οι Ρούσοι δράκοι, που μας είχαν αρπάξει στα μυθικά χρόνια της νιότης μας: ο [[Λέων Τολστόι|Τολστόι]] κι ο [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]. Αυτοί οι δυο στάθηκαν οι μεγάλοι Πατέρες μας.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2010). ''Ταξιδεύοντας: Ρουσία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

=== Ιστορία της ρωσικής λογοτεχνίας ===
* Η ρωσική φιλολογία έχει ηρωικό και μαρτυρικό χαρακτήρα. Όλη της η ιστορία είναι αδιάκοπο ηρωικό μαρτυρολόγιο. Έχει να παλέψει με παντοδύναμους σκοτεινούς εχθρούς: α) με το δεσποτικό καθεστώς: τσάρος, λογοκρισία, αστυνομία· β) με την ανώτερη μορφωμένη κοινωνία: επιπόλαιη, αδιάφορη, φιλήδονη, δειλή· γ) με τη μεγάλη μάζα του λαού: αδρανή, αμαθή, μοιρολάτρισσα. Γι' αυτό σε καμιά φιλολογία του κόσμου δεν υπάρχουν τόσοι διανοούμενοι που να πεθαίνουν τόσο νέοι, να καταδιώκουνται, να εξορίζουνται, να σκοτώνουνται, να τρελαίνουνται. Οι Ρώσοι λογοτέχνες όχι μόνο εκήρυχναν την ιερότητα της θυσίας, την ανάγκη να χαθεί το εγώ για τη σωτηρία του συνόλου, μα κι έδιναν πρώτοι το αιματηρό παράδειγμα.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Στους δυο μέγιστους αντιπρόσωπους της ρωσικής ψυχής, στον Τολστόι και Ντοστογιέφσκι, που την περίοδο τούτη δημοσιεύουν τα ωριμότερά τους έργα, το ρωσικό τούτο πρόβλημα παίρνει πανανθρώπινο βάθος. Η πρώτη τοπική αγωνία: «Πώς θα σωθεί ο Ρώσος;», μέσα στις δυο μεγάλες ψυχές πλαταίνει, ξεχειλίζει τα ρωσικά σύνορα, ανυψώνεται στο μέγα παγκόσμιο ερώτημα: «Πώς θα σωθεί ο άνθρωπος;», «Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;».&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

* Η αρμονία είναι μια ανάγκη του ανθρώπινου λογικού· μα ο Θεός είναι ανώτερος από το λογικό, ανώτερος από την αρμονία. Ίσως η βαθύτερη διάκριση που μπορεί να γίνει μεταξύ Τολστόι και Ντοστογιέφσκι είναι τούτη: Ο Τολστόι υπήρξε προφήτης μιας τέτοιας αρμονίας· ο Ντοστογιέφσκι, προφήτης ενός τέτοιου Θεού.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

=== Μαρτυρίες ===
* Να το 'ξερα πως αυτό θα πει [[δόξα]], ποτέ μου δε θα την πεθυμούσα!
** Μαρτυρία της Ελένης Σαμίου - Καζαντζάκη στα Επιλεγόμενα της Δ' έκδοσης του «Ιαπωνία - Κίνα». «Δίφρος», 1958 σελ. 254.&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;/&gt;

=== Χωρίς πηγές ===
* Η ομορφιά δεν έχει έλεος. Δεν την κοιτάζεις, αυτή σε θωρεί και δε συγχωρεί...
* Ό,τι δεν συνέβη ποτέ, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά.

== Είπαν για τον Νίκο Καζαντζάκη ==
* Είσαι [[Ελευθερία|ελευθερωμένος]] από τις [[Ιδέα|ιδέες]] από τις οποίες φαίνεσαι κατεχόμενος.
** Αυτό είπε κάποτε στον Νίκο Καζαντζάκη ο [[Γεώργιος Παπανδρέου]]&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;/&gt;

* Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμη αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο [[άνθρωπος]].
** Αλέξης Μινωτής&lt;reF&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''[http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 Πέντε ανέκδοτες επιστολές προς τον Αλέξη Μινωτή].'' εισαγωγή: Αλέξης Μινωτής. η λέξη, τχ. 42, φλεβάρης '85, σελ. 114-118. Αρχειοθετήθηκε [https://web.archive.org/web/20210718174220/http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 από το πρωτότυπο] στις 18 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2015.&lt;/ref&gt;

* Για την ακέραιη παρουσία του καταπολεμήθηκε και από την [[Πολιτεία]] και από την [[Εκκλησία]].
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;''Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου).'' www.kazantzakispublications.org.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει άλλος Νεοέλληνας συγγραφέας που να έχει τόσο πολύ υβρισθεί, προπηλακισθεί, διαβληθεί, συκοφαντηθεί, για διάφορα ζητήματα, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης. Ουδένα αυτός ο άνθρωπος έβλαψε. Και, όμως, κατά περιόδους όλοι απάνω του επέπεσαν. Γύρω από τον Καζαντζάκη πλέκτηκε μια τερατώδης [[μυθολογία]], για ό,τι έκανε και για ό,τι δεν έκανε, για ό,τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε και ούτω καθ' εξής. Σαν να τον είχαν βάλει κάτω από μικροσκόπιο. Και έβλεπαν ό,τι ήθελαν να βλέπουν και έλεγαν ό,τι ήθελαν να πουν.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2005). ''Όφις και Κρίνο.'' επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Η γενική θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη στους καιρούς μας, αλλά και παλαιότερα, μας τον παραδίδει ως άνθρωπο του κόσμου, κοσμοπολίτη, πάνω από σύνορα, αναζητητή οικουμενικών αξιών που να συνενώνουν τους ανθρώπους. Η καθιέρωσή του ως οικουμενικού συγγραφέα, με τα βιβλία του να έχουν μεταφρασθεί σε όλες σχεδόν τις λαλούμενες γλώσσες του κόσμου, αποδεικνύει και επικυρώνει αυτή την άποψη.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ο φτωχούλης του Θεού.'' Επιμέλεια - επίμετρο Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011. Πρώτη έκδοση 1981.&lt;/ref&gt;

* Μου συνέβη προσωπικά στο Λονδίνο πριν από αρκετά χρόνια: Όπως παντού το συνηθίζω, μπήκα σ' ένα γνωστό βιβλιοπωλείο και αναζήτησα τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη, κυρίως για να δω αν τα διαθέτουν. Προσέφυγα τελικά στην υπεύθυνη και της είπα ότι δε βρίσκω Καζαντζάκη. Με ρώτησε πού έψαξα. Της είπα: «Στα μυθιστορήματα, στην ποίηση, στα ταξιδιωτικά, στο θέατρο, στη φιλοσοφία...» Μου απάντησε ότι δε θα τον βρω στα επί μέρους είδη του λόγου, διότι τον κατατάσσουν στους κλασικούς, και μου υπέδειξε εκεί να τον αναζητήσω: με τον [[Όμηρος|Όμηρο]], τον [[Αισχύλος|Αισχύλο]], τον [[Σοφοκλής|Σοφοκλή]], τον [[Ευριπίδης|Ευριπίδη]], τον [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]], ανέφερε και άλλους. Και ανεβαίνοντας υψηλότερα στους αιώνες, εμνημόνευσε [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]], [[Δάντης Αλιγκέρι|Δάντη]], [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε|Γκαίτε]], [[Βίκτωρ Ουγκώ|Ουγκώ]]. Με κοίταζε και την κοίταζα σαν να είμαστε πνευματικοί συγγενείς. «Εκεί, με αυτούς θα τον βρείτε», μου είπε ξανά, χαμογελώντας θριαμβευτικά, σαν να ήταν δικός της! Αυτή ήταν η αναφορά της στον απροσδόκητο επισκέπτη αναζητητή. Τον βρήκα λοιπόν, αλλά και συνεχίζω διαρκώς να τον αναζητώ και να τον περιεργάζομαι, αγωνιζόμενος να συλλάβω την ασύλληπτη απεραντοσύνη και μεγαλοσύνη του.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;

* Τα μεγαλύτερα ιδανικά που πίστευε ο Καζαντζάκης ήταν η [[ελευθερία]], η εμπιστοσύνη στον [[Άνθρωπος|άνθρωπο]] και το [[πάθος]] για [[δημιουργία]]. Να καταλάβετε, τον πατέρα του, τον Καπετάν Μιχάλη, τον φοβόταν, αλλά και τον θαύμαζε. Δεν ξέχασε ποτέ, όταν ο πατέρας του τον πήγε στον “Μεγάλο Πλάτανο”, για να φιλήσει τα παγωμένα πόδια από τους δημογέροντες που κρέμασαν οι Τούρκοι. Ήταν τότε 6 χρόνων...
** Ελένη Ν. Καζαντζάκη&lt;ref&gt;Εύα Νικολαΐδου. ''[https://www.efsyn.gr/nisides/122323_o-kazantzakis-kai-oi-gynaikes-tis-zois-toy Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του].'' Επιμέλεια αφιερώματος: Νόρα Ράλλη. efsyn.gr. 02.09.17. Ανακτήθηκε στις 03/05/2025.&lt;/ref&gt;

* Το έργον του Καζαντζάκη, ιδιαιτέρως το πεζογραφικόν, ανεγνώσθη περισσότερον παντός άλλου εις την εποχήν μας και τούτο αποτελεί ίσως μαρτυρίαν των [[οικουμενικότητα|οικουμενικών]] αξιών τας οποίας περιέχει. Η κύρια ιδέα της πολυμόρφου [[δημιουργία|δημιουργίας]] του είναι η αγωνία και ο ατελεύτητος αγών προς μετουσίωσιν της [[ύλη|ύλης]] εις [[πνεύμα]], του [[σκοτάδι|σκότους]] εις [[φως]], τον οποίον ο [[ποιητής]] θεωρεί ως το ανώτατον [[χρέος]] του [[άνθρωπος|ανθρώπου]]. Εις τον [[αγώνας|αγώνα]] τούτον ο Καζαντζάκης δίδει αναριθμήτους όψεις αι οποίαι προκαλούν [[έκπληξη|έκπληξιν]] και [[θαυμασμός|θαυμασμόν]].{{#tag:ref|Στο τελευταίο του μυθιστόρημα, το αυτοβιογραφικό ''Αναφορά στον Γκρέκο'', ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.»&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} Ο θηρευτής αυτός του [[Θεός|Θεού]] ήτο προικισμένος με σπανίαν [[φαντασία|φαντασίαν]] και υπέροχον γλωσσοπλαστικήν δύναμιν, και εχάρισεν εις την [[νεοελληνική λογοτεχνία|νεοελληνικήν λογοτεχνίαν]] τα λαμπρότερα παραδείγματα της εικονιστικής εκφράσεως. Το έργον του είναι μία μεγάλη παρουσία τόσον εις τα ελληνικά όσον και εις τα ξένα γράμματα.
** Τέα Ανεμογιάννη, στο άρθρο για τον Νίκο Καζαντζάκη το 1964 στο «Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη»&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Λήμματα στο Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη.'' Εισαγωγικά σημειώματα - Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου, Μαρία Γιουρούκου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει αμφιβολία: αν ο Καζαντζάκης ζούσε και φτάναμε μαζί στο τέρμα, η μετάφραση θα είχε άλλη, μπορεί και δέκα φορές καλύτερη μορφή. Ποιος να παραβγεί μαζί του στη γνώση της νεοελληνικής, στη γλωσσοπλαστική δύναμη, στην ποιητική ευαισθησία;
** [[Ιωάννης Κακριδής]], Πρόλογος στην έμμετρη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου&lt;ref&gt;Όμηρος. ''Οδύσσεια.'' Έμμετρη μετάφραση Ν. Καζαντζάκη - Ι. Θ. Κακριδή. Βιβλιοπωλείο της «Εστίας». Αθήνα. 2005. Πρώτη έκδοση 1965.&lt;/ref&gt;

* Η αλλαγμένη στάση του Καζαντζάκη απέναντι στην [[επιστήμη]] εκφράζεται σε μια συνέντευξη. «Όταν ήμουν ακόμη νέος,» λέει «θεωρούσα την επιστήμη ως ικανή να ικανοποιήσει την προβληματικότητα που υπήρχε στην [[ψυχή]] μου». Στη συνέχεια, ωστόσο, ανακάλυψε πως η επιστήμη δεν μπορούσε να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα αιώνια ερωτήματα. Ούτε και η [[φιλοσοφία]] μπορούσε. Στην [[τέχνη]] όμως «βρήκα ό,τι αναζητούσα· γιατί είναι η μόνη “ανθρώπινη μέθοδος” που μπορεί να απαθανατίσει τη στιγμή, ν' ανακαλύψει έξαφνα στα μάτια του [[άνθρωπος|ανθρώπου]] το [[μυστήριο]] της [[ζωή|ζωής]]» (Δαράκης 1935).{{#tag:ref|Και στις 28 Ιουλίου 1931 ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε στον φίλο του Γιάννη Αγγελάκη: «Δουλεύω από τα ξημερώματα ίσαμε τη νύχτα· εδώ η δουλειά μου –[[στίχος|στίχοι]]!– πάει εξαίσια, γρήγορα, καλά, άνετα. Είναι αλήθεια κρίμα να μη με πιάσει άλλη λόξα στη ζωή, να μη βρω άλλο παιχνίδι –να διορθώσω π.χ. την [[ανθρωπότητα]] και την οικονομική κατάσταση ή την [[Ελλάδα]]– ώς να περάσω αυτό το φωτεινό γιοφύρι από τη μήτρα στο μνήμα. Μα ίσως αυτό –οι στίχοι!– είναι το πιο παιχνίδι απ' όλα τα παιχνίδια, η πιο αναιδής πρόκληση προς τη [[ματαιότητα]]. Πάντως έχει για μένα ένα σπουδαίο avantage που δεν έχουν τα άλλα παιχνιδίσματα· μου παρέχει μεγάλη [[χαρά]]. Ένας καλός στίχος, μα πολύ καλός, μου δίνει [[ευδαιμονία]].»&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;&lt;br&gt;Και η Ελένη Ν. Καζαντζάκη, στο βιβλίο της ''Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος'', παρέθεσε έναν διάλογο που είχε με τον Νίκο Καζαντζάκη:&lt;br&gt;«– Είστε ικανός να φιλήσετε ένα λεπρό στο στόμα; ρώτησα ξαφνικά μια μέρα την ώρα που βγαίναμε από την Πορτσιούνκουλα.&lt;br&gt;– Ποτέ! φώναξε ο Νίκος ανατριχιάζοντας.&lt;br&gt;– Τότε τι μάθατε από τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Σβάιτσερ; Είστε ικανός να ζήσετε ανάμεσα σε λεπρούς και να θυσιάσετε όλες τις άλλες πηγές δημιουργίας και χαράς, που σας προσφέρει η ζωή;&lt;br&gt;– Όχι! Δε θα το μπορέσω ποτέ!&lt;br&gt;– Λοιπόν;&lt;br&gt;– Έμαθα ένα πράμα: πως ο άνθρωπος μπορεί να κατεβάσει το θάμα στη γη. Αρκεί να ξεχάσει τον ίσιο δρόμο, που οδηγεί στην εύκολη ευτυχία, και να διαλέξει το ανηφορικό μονοπάτι, που οδηγεί στα αδύνατα.&lt;br&gt;– Λυπάστε ακόμα, που δε διαλέξατε το δρόμο της πράξης;&lt;br&gt;– Δοκίμασα, όπως ξέρετε, πολλές φορές ν' αλλάξω τη φύση μου. Τώρα πια δεν επιθυμώ παρά ένα μονάχα: να φτάσω ίσαμε την άκρα του δρόμου που διάλεξα. Ποιος ξέρει, ίσως να μην υπήρχε άλλος δρόμος για μένα. Ίσως, αν φτάσεις στην άκρα, θα δεις πως όλοι οι δρόμοι συναντιούνται στην ίδια κορυφή: Στο θάμα· στο θάμα, που το λέμε ζωή και που είναι αιώνιο.»&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}}
** [[Πήτερ Μπην]]&lt;ref name=&quot;Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος&quot;&gt;Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.&lt;/ref&gt;

* Πού έγκειται, τότε, η σημασία του; Δεν πιστεύω ότι ήταν ένας εξαιρετικός [[καλλιτέχνης]]. Ως [[ποιητής]], σίγουρα δεν είναι ένας [[Γκαίτε]] ή ένας [[Τζον Μίλτον|Μίλτον]]· ως μυθιστοριογράφος δεν είναι ένας [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]· ως δραματουργός είναι πολύ μακριά από έναν [[Χένρικ Ίψεν|Ίψεν]] ή έναν [[Όγκουστ Στρίντμπεργκ|Στρίντμπεργκ]]. Πιστεύω ότι η σημασία του έγκειται στο [[κουράγιο]] του.
** Πήτερ Μπην&lt;ref&gt;Nikos Kazantzakis. ''[https://books.google.gr/books/about/The_Selected_Letters_of_Nikos_Kazantzaki.html?id=bxMO3faQYkkC&amp;redir_esc=y The Selected Letters of Nikos Kazantzakis].'' Edited and translated by Peter Bien. Princeton University Press. Princeton &amp; Oxford. 2012. σελ. x. Ανακτήθηκε στις 28/03/2026.&lt;/ref&gt;

* Τι [[αγάπη|αγαπώ]] προσωπικώς στον Καζαντζάκη; α΄) την [[αφοσίωση|αφοσίωσή]] του στη [[γλώσσα]]· β΄) την [[αντοχή]] του προς όλα τα [[παιχνίδι|παιχνίδια]] του [[διάβολος|διαβόλου]].
** Πήτερ Μπην&lt;ref name=&quot;Ελένη Γκίκα&quot;&gt;Ελένη Γκίκα. ''[https://www.fractalart.gr/peter-bien/ Συνέντευξη με τον Πήτερ Μπην για τον Νίκο Καζαντζάκη: «Η μεγαλύτερη του αρετή ήταν, νομίζω, η αντοχή του»].'' fractalart.gr. 05/11/2015. Ανακτήθηκε στις 01/02/2026.&lt;/ref&gt;

== Σημειώσεις ==
&lt;references group=&quot;σημ.&quot; /&gt;

== Παραπομπές ==
&lt;references /&gt;

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{βικιπαίδεια}}
* [http://www.kazantzakispublications.org Εκδόσεις Καζαντζάκη [Πάτροκλος Σταύρου&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]
* [https://www.kazantzaki.gr/ Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, Κρήτη]


{{DEFAULTSORT:Καζαντζάκης Νίκος}}
[[Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς]]
[[Κατηγορία:Ποιητές]]
[[Κατηγορία:Φιλόσοφοι]]
[[Κατηγορία:Σεναριογράφοι]]
[[Κατηγορία:Ελευθεροτέκτονες]]</text>
      <sha1>1w1umkjtj97rxjsy4mtu2imyesbmy3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>38432</id>
      <parentid>38431</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dionysus</username>
        <id>2208</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ταξιδεύοντας: Ισπανία */</comment>
      <origin>38432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63081" sha1="lhxal0q6f4sn33vzogqspzcmb0wkre7" xml:space="preserve">[[File:Nikos Kazantzakis.jpg|thumb|Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1956.]]

Ο '''[[w:Νίκος Καζαντζάκης|Νίκος Καζαντζάκης]]''' (18 Φεβρουαρίου 1883 - 26 Οκτωβρίου 1957) ήταν [[Έλληνας]] μυθιστοριογράφος, [[ποιητής]], θεατρικός συγγραφέας και [[πολιτικός]]. Πιθανότατα ο σημαντικότερος αλλά και ο πιο αμφιλεγόμενος Έλληνας [[συγγραφέας]] και [[φιλόσοφος]] του 20ού αιώνα, γνωστότερος για τα έργα του ''Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά'' και ''Ο Τελευταίος Πειρασμός'' που έχουν γίνει και ταινίες. Είναι ο περισσότερο μεταφρασμένος σύγχρονος Έλληνας συγγραφέας.

== Αποσπάσματα ==
=== Από την ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης ===
* Για πρώτη φορά ο [[άνθρωπος]] βρίσκεται συνειδητά ομπρός από την [[άβυσσος|άβυσσο]]. Γι’ αυτό το σάστισμα, η ηττοπάθεια κι η προδοσία τόσων [[ψυχή|ψυχών]] γύρα μας. Για πρώτη φορά συνάμα και τα μέσα της εξόντωσης στάθηκαν τόσο τρομαχτικά. Η [[επιστήμη]], το δίστομο αυτό μαχαίρι, έθεσε διαβολική δύναμη στα χέρια του πιθηκανθρώπου. Του κάκου, από χιλιάδες χρόνια, ο πιθηκάνθρωπος αυτός κίνησε να φτάσει στην ανώτατη αποκορύφωση του, στον άνθρωπο. Δεν έφτασε ακόμα σε αλάκερη την επιφάνεια της γης. Οι σκοτεινές δυνάμεις λυσσούν ακόμα εντός του, απειλητικές κι αποφασισμένες. Οπλισμένοι με τη διαβολική αυτή δύναμη μπήκαμε στην άγρια ζούγκλα που τη λέμε: ατομική εποχή. Κρίσιμη στιγμή: Ανάμεσα στην πρόοδο της [[διάνοια|διάνοιας]] και στο [[ηθική|ηθικό]] επίπεδο του σημερινού ανθρώπου υπάρχει μεγάλη απόκλιση, εξαιρετικά επικίντυνη. Ο γορίλας ανακάλυψε υπερβολικά ενωρίς τη φωτιά. Αν δε θέλουμε ν’ αφήσουμε τον κόσμο να βουλιάξει στο [[χάος]], πρέπει, όπως λευτερώσαμε τις δυνάμεις που είναι κρυμμένες μέσα στην ύλη, να λευτερώσουμε και την [[αγάπη]] που είναι φυλακισμένη στην [[καρδιά]] του κάθε ανθρώπου. Πρέπει η ατομική δύναμη να μπει στην υπηρεσία της ατομικής καρδιάς.
** Βιέννη, 28/06/1956&lt;ref&gt;Φοίβος Νικολαΐδης. ''[https://phivosnicolaides.blogspot.com/2020/04/blog-post_17.html Η ομιλία του Νίκου Καζαντζάκη κατά την απονομή του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης].'' phivosnicolaides.blogspot.com. 17/04/2020. Ανακτήθηκε στις 07/02/2026.&lt;/ref&gt;

=== Επιστολές ===
==== Επιστολές προς τη Γαλάτεια ====
* Όταν συζητώ τώρα με κανένα και προσπαθεί να με αντικρούσει, εγώ σπεύδω να του απαριθμήσω όλα του τα επιχειρήματα και να του βρω ακόμα κι άλλα που δεν ξέρει. Και γιατί; Γιατί την περίπτωσή του την έχω ζήσει κ' εγώ χρόνια, και ξέρω όλα της τα μυστικά. «Έκαμα και κελλάρης». Υπήρξα καθαρευουσιάνος, νασιοναλιστής, δημοτικιστής, επιστήμονας, ποιητής, σοσιαλιστής, θρησκομανής, άθεος, esthète – και τίποτα πια από αυτά δεν μπορεί να με ξεγελάσει.
** Επιστολή 62, 10/04/1923&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές προς Γαλάτεια.'' Εισαγωγή - σχόλια: Έλλη Αλεξίου. Πρόλογοι: Γιάννης Γουδέλης. Δίφρος. Αθήνα. Τρίτη έκδοση 1993. Πρώτη έκδοση 1958.&lt;/ref&gt;

==== Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη ====
* Πιθανότατα για να δει κανείς [[Αφρική]], πρέπει να πάει στην Αφρική! Αν και φοβούμαι πως είναι πια πολύ αργά. Οι Ευρωπαίοι έχουν ψευτίσει και προστυχάνε όλη την υφήλιο. Για να ζήσει κανείς Αφρική, πρέπει να κάμει αυτό που έκαμα εγώ, ίσως: διάβασα όλο τον Frobenius{{#tag:ref|Leo Viktor Frobenius (1873 - 1938), κορυφαίος Γερμανός εθνολόγος και αρχαιολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, μελέτησε την ιστορία και την παράδοση της [[Αφρική|Αφρικής]] και υπογράμμισε τη σημασία και την αυθεντικότητα του αφρικανικού πολιτισμού.&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} –40 τόμοι τεράστιοι!– κι αφού καλά καλά τους διάβασα, μου συνέβη τούτο: μια πηχτή, πολύχρωμη, σιωπηλή ουσία του ονείρου τα όσα διάβασα, εντελώς διαφορετικά, πολύ πιο βαθιά, πιο chargés d'aromes et d'aromates (μετάφραση: φορτωμένα αρώματα και μυρωδικά), πιο χρωματισμένα – πιο Αφρικάνικα (όπως ήταν η Αφρική πριν να παν Ευρωπαίοι, 13ο αιώνα). Ίσως γι' αυτό η Έκθεση και να μου 'καμε τόση εντύπωση πρόστυχης καρτ ποστάλ.
** Επιστολή 26, 28/07/1931&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη.'' Επιμέλεια - Εισαγωγή - Σχόλια Θανάσης Αγάθος. Προλογίζει η [[Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ]]. Το Βήμα. Αθήνα. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη ====
* Στην Επιτροπή του Index στο Βατικανό τηλεγράφησα τη φράση του Τερτυλλιανού: «Ad tuum, Domine, tribunal appello». Την ίδια φράση αποτείνω και στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Στο δικαστήριό σου, Κύριε, κάνω έφεση! Για τους δικούς μας Μητροπολιτάδες και Δεσποτάδες, προσθέτω τούτο: Μου δώσατε μια κατάρα, άγιοι Πατέρες, σας δίνω εγώ μια ευχή: Σας εύχομαι να 'ναι η συνείδησή σας τόσο καθαρή όσο είναι η δική μου, και να 'στε τόσο ηθικοί και θρήσκοι όσο είμαι εγώ.
** Γράμμα 395, Αντίμπ, Μάιος 1954&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης, Παντελής Πρεβελάκης. ''Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Στάυρου. Εκδόσεις Ελένης Ν. Καζαντζάκη. Αθήνα. 1984. Πρώτη έκδοση σε τυπογραφική επιμέλεια Ε. Χ. Κάσδαγλη 1965.&lt;/ref&gt;

==== Από επιστολή του Νίκου Καζαντζάκη προς τον Ιωάννη Κακριδή ====
* Τι κρίμα να μη ζει κανένας 500 χρόνια, να προφτάσει να μεταφράσει όλους τους αρχαίους!...
** Αντίπολη, 9 Ιανουαρίου 1957&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Καζαντζάκη|first=Ελένη Ν.|title=Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος: Βιογραφία βασισμένη σε ανέκδοτα γράμματα και κείμενά του|page=|url=https://www.biblionet.gr/titleinfo/?titleid=31750|others=Επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου|publisher=Εκδόσεις Καζαντζάκη|location=Αθήνα|date=1998|isbn=}}&lt;/ref&gt;

=== Δοκίμια ===
==== Συμπόσιον ====
* Ποτέ στην κατοπινή ζωή μου δεν έζησα τόσο σπαραχτικά τον εδικό μου πόνο, όσο [[παιδί]] έζησα κι υπόφερα τα [[μαρτύριο|μαρτύρια]] των [[άγιοι|αγίων]].&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Συμπόσιον.'' Φιλολογική και τυπογραφική επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1971.&lt;/ref&gt;

==== Ασκητική ====
* Ερχόμαστε απο μία σκοτεινή άβυσσο. Καταλήγουμε σε μία σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή. Ευθύς ως γεννηθούμε, αρχίζει και η επιστροφή, ταυτόχρονα το ξεκίνημα και ο γυρισμός. Κάθε στιγμή πεθαίνουμε. Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της ζωής είναι ο θάνατος.Μα και ευθύς ως γεννηθούμε,αρχίζει και η προσπάθεια να δημιουργήσουμε,να συνθέσουμε,να κάνουμε ζωή την ύλη.Κάθε στιγμή γεννιόμαστε.Γι' αυτό πολλοί διαλάλησαν: Σκοπός της εφήμερης ζωής είναι η αθανασία.
* Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου κι από την καρδιά, ανέβηκα πιο πάνω, είμαι [[ελευθερία|λεύτερος]].
* Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.
* Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.
* Ένα καράβι είναι το σώμα μας και πλέει απάνω σε βαθιογάλαζα νερά. Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!
* Έχεις ευθύνη. Δεν κυβερνάς πια μονάχα τη μικρή ασήμαντη ύπαρξή σου. Είσαι μια ζαριά όπου για μια στιγμή παίζεται η μοίρα του σογιού σου.
* Ζούμε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι, το ενδιάμεσο φωτεινό σημείο το λέμε ζωή.
* Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά' σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.
* Η καρδιά σμίγει ό,τι ο νους χωρίζει, ξεπερνάει την παλαίστρα της ανάγκης και μετουσιώνει το πάλεμα σε αγάπη.
* Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: &quot;Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;&quot; Πολέμα!
* Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.
* Να πεθαίνεις κάθε μέρα. Να γεννιέσαι κάθε μέρα. Ν' αρνιέσαι ό,τι έχεις κάθε μέρα.
* Να 'σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.
* Νίκησε το στερνό, τον πιο μεγάλο πειρασμό, την ελπίδα. Τούτο είναι το τρίτο χρέος.
* Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή.
* Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Ν'αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου. Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει!
* Σα να 'ναι όλη η ζωή ετούτη τ' ορατό αιώνιο κυνήγι ενός αόρατου Γαμπρού, που κυνηγάει από κορμί σε κορμί την αιωνιότητα, την αδάμαστη Νύφη.
* Τι θα πει ευτυχία; Να ζεις όλες τις δυστυχίες.
* Τι θα πει φως; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια.

=== Οδύσσεια ===
* [[Ελευθερία|Ελευτεριά]] θα πει να μάχεσαι στη γης χωρίς ελπίδα! 
* [[Θεός]] θα πει να κυνηγάς θεό στον αδειανόν αγέρα! 

=== Μυθιστορήματα ===
==== Ο Χριστός ξανασταυρώνεται ====
''Κύριο άρθρο: [[Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (μυθιστόρημα)]].''

==== Ο φτωχούλης του Θεού ====
:&lt;small&gt;Από το «Ο φτωχούλης του Θεού», επιμ. Πάτροκλος Σταύρου, εκδ. Καζαντζάκη (2008), σελ. 366.&lt;/small&gt;
* Δεν υπάρχει πράμα πιο κοντά μας από τον ουρανό· η γης είναι κάτω από τα πόδια μας και την πατούμε· ο [[ουρανός]] είναι μέσα μας.  
** σελ. 17
* Πλούσιος είναι όποιος δεν πεθυμάει τον πλούτο· φτωχός είναι ο πλούσιος που πεθυμάει κι άλλα πλούτη. 
** σελ. 251
* Ένα είναι [...] η γης και η ψυχή του ανθρώπου· διψούν κι οι δυο και περιμένουν πότε ν' ανοίξει ο ουρανός να ξεδιψάσουν.
** σελ. 258
* Τι 'ναι η [[αγάπη]], αδερφοί μου; δεν είναι μονάχα συμπόνια μήτε καλοσύνη· στη συμπόνια είναι δύο, αυτός που πονάει και αυτός που συμπονάει· στην καλοσύνη είναι δύο, αυτός που δίνει και αυτός που δέχεται· μα στην αγάπη είναι ένας, σμίγουν οι δύο και γίνουνται ένα, δεν ξεχωρίζουν· το εγώ κι εσύ αφανίζουνται· αγαπώ θα πει χάνουμαι.
** σελ. 361

==== Οι αδερφοφάδες ====
''Κύριο άρθρο: [[Οι αδερφοφάδες]].''

* Αλίμονο σε όποιον ζει στην έρημο και θυμάται του κόσμου.
* Από τα καλά κερδεμένα παίρνει ο διάολος τα μισά - από τα κακά κερδεμένα, παίρνει και το νοικοκύρη.
* Αυτά έχω ν' απαντήσω στο μεγαλοϊδεάτικο γράμμα σου, αγαπητέ μου ανιψιέ· δεν έχω, σου λέω, εμπιστοσύνη τους ανθρώπους και στις ανησυχίες τους και στις μεγάλες ιδέες τους. Μπούχτισα. Όταν ακούω έναν ιεροκήρυκα να κηρύχνει την [[καλοσύνη]] και την [[αγάπη]], μου 'ρχεται εμετός· όταν ακούω έναν πολιτικό να μιλάει για [[πατρίδα]] και [[τιμή]] και [[δικαιοσύνη]], μου 'ρχεται εμετός· έχουν εξευτελίσει τα πάντα, και το ξέρουν κι εκείνοι που μιλούν κι εκείνοι που ακούνε· κι όμως δε σηκώνεται κανένας να τους φτύσει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Δεν υπάρχουν [[Ιδέα|ιδέες]]· υπάρχουν μονάχα [[Άνθρωπος|άνθρωποι]] που κουβαλούν τις ιδέες· κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τις κουβαλάει.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Οι αδερφοφάδες. – Θέλει, λέει, να 'ναι λεύτερος. Σκοτώστε τον!'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου). Αθήνα. 2009. Πρώτη έκδοση 1982.&lt;/ref&gt;
* «Ε κακομοίρη άνθρωπε», είπε δυνατά, «μπορείς να μετακινήσεις βουνά, να κάμεις θάματα, κι εσύ να βουλιάζεις στην κοπριά, στην τεμπελιά και στην απιστία! Θεό έχεις μέσα σου, Θεό κουβαλάς και δεν το ξέρεις - το μαθαίνεις μονάχα την ώρα που πεθαίνεις, μα 'ναι πολύ αργά. Ας ανασκουμπωθούμε εμείς που το ξέρουμε, ας σύρουμε μπορεί να μας ακούσουν!»
* Η καρδιά του ανθρώπου είναι ένα κουβάρι κάμπιες - φύσηξε, Χριστέ μου, να γίνουν πεταλούδες!
* Η λευτεριά δεν έχει σκοπό. Μήτε βρίσκεται στη γης ετούτη - στη γης ετούτη βρίσκεται μονάχα ο αγώνας για τη λευτεριά. Αγωνιζόμαστε για τα άφταστα, και γι' αυτό ο άνθρωπος έπαψε να είναι ζώο.
* Η προσευχή σήμερα λέγεται πράξη. Να ασκητεύεις σήμερα θα πει: να ζεις με τους ανθρώπους και να ανεβαίνεις κάθε μέρα, κάθε μέρα και όχι μονάχα τη Μεγάλη Παρασκευή με το Χριστό στο Γολγοθά. Και να σταυρώνεσαι.
* Ιερέας θα πει να μη φοβάσαι τους ανθρώπους.
* Καλή 'ναι η δικαιοσύνη, μα για τους αγγέλους - ο άνθρωπος  ο κακομοίρης δεν αντέχει, θέλει έλεος...
* Μπας και βρίσκεται στον πάτο της Κόλασης, Κύριε, η πόρτα του Παραδείσου;
* «Μπορεί το λοιπόν ο άνθρωπος να ξεπεράσει τον άνθρωπο;» αναρωτιόταν ο παπα-Γιάνναρος. «Μπορεί, μπορεί», αποκρίνουνταν ο ίδιος, «μα μονάχα για μια ώρα, για δυο ώρες, μπορεί και για μια μέρα ολάκερη, μα φτάνει - αυτό θα πει Πυρκαγιά Θεού που οι απλοί άνθρωποι το λένε Παράδεισο».
* Ο αληθινός Χριστός περπατάει και αγωνίζεται μαζί με τους ανθρώπους.
* Ό,τι εμείς οι άνθρωποι λέμε πόλεμο για την πίστη και την πατρίδα, τα κοράκια το λένε φαγοπότι - και ότι  εμείς λέμε ήρωα, τα κοράκια το λένε νόστιμο κρέας.
* Πιο δυνατή η ψυχή από την ανάγκη, και δε συχωρνάει!
* Πυροβάτης είναι κάθε άγιος - πυροβάτης και κάθε τίμιος άνθρωπος στην Κόλαση ετούτη που την λένε ζωή.
* Ρωτάς από πού ερχόμαστε και πού πάμε και ποιος ο σκοπός της [[Ζωή|ζωής]], και τι και πώς και γιατί; μεγάλη [[αρρώστια]]! Μα ο Καρολίτος θα σου δώσει την απάντηση να ησυχάσεις· την ξέρω κι εγώ την απάντηση αυτή, γιατί, λίγο πολύ, είμαι Καρολίτος· το γιατρικό σου, το λοιπόν, λέγεται: Μαριώ. Αυτή θα σου δώσει σίγουρη αποστομωτική απάντηση σε όλα σου τα ρωτήματα· πάρε δυο ή τρεις στάλες Μαριώ, όσες σηκώνεις (όσο περισσότερες τόσο καλύτερα) το βράδυ πριν κοιμηθείς – και θα ησυχάσεις. Θαρρείς πως κοροϊδεύω, όπως το 'χω συνήθειο, και δεν καταδέχουμαι ν' ανοίξω σοβαρές κουβέντες μαζί σου; Γελιέσαι, νεαρέ μου· πιο σοβαρά δεν μπορώ να μιλήσω, ετούτος είναι ο ανώτατος καρπός όλης μου της [[Σοφία|σοφίας]]. Δεν έχω, μαθές, εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη αντοχή και στις μεγάλες ιδέες που τυραννούν, σαν τα σπυριά της νιότης, τους νέους· κουφοβράζει το αίμα τους, ερεθίζουνται και ταράζουνται για την αρχή και το τέλος του κόσμου, για το σκοπό της ζωής, κι αν πρώτα γεννήθηκε η κότα ή το αυγό· δερματική αρρώστια, νεαρέ μου, τίποτ' άλλο. Ένα πρωί, εκεί που περπατούν ανήσυχοι, βυθισμένοι σε μεγάλους στοχασμούς, συναντούν μια σουσουράδα, στρουμπουλή χωριατοπούλα ή αναιμικιά πρωτευουσιάνα, μελαχρινή ή κατάξανθη ή καστανιά (έχει για όλα τα γούστα) και στέκουνται με ανοιχτό το στόμα – να η απάντηση· [[Γάμος|παντρεύουνται]] κι [[Ησυχία|ησυχάζουν]].&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Σίγουρα, είναι η ψυχή από την πυρκαγιά του Θεού μια σπίθα και κάθεται μέσα στα άχερα τα κρέατα και τους βάζει φωτιά.
* «Στον κόσμο τούτον» συλλογίζουνταν, «θά 'σαι αρνί ή λύκος - αν είσαι αρνί σε τρων - αν είσαι λύκος τρως. Θεέ μου, δεν υπάρχει ένα τρίτο ζώο, καλύτερο, δυνατότερο»; Και μια φωνή μέσα του του αποκρίνουνταν: «υπάρχει, υπάρχει, παπα-Γιάνναρε, κάνε υπομονή. Τώρα και χιλιάδες χρόνια ξεκίνησε να φτάσει, να γίνει άνθρωπος - δεν έφτασε ακόμα. Βιάζεσαι; Ο Θεός δε βιάζεται παπα-Γιάνναρε.»
* Τι άσφαλτα, πρωτοπέφτει και φυτεύεται έτσι ο Λόγος του Θεού μέσα στην κοιλιά κι αγάλια ανεβαίνει και πιάνει την καρδιά και το νου του ανθρώπου!
* Τι βοήθεια να σου δώσω, κακόμοιρο με τα γυαλάκια κλωσοπούλι της Αθήνας; Απάνω τους, παλικαράκι μου, αέρα! καθώς φωνάζετε, όταν κάνετε γιουρούσι στους αντάρτες, ρίξου απάνω στους φοβερούς αγκαθερούς σκαντζόχοιρους, στα αιώνια ρωτήματα, σπάσε κι εσύ τα μούτρα σου, αιματώσου στις αγκίδες τους, και πια σαν καταλάβεις πως δεν είναι το [[αίμα]] τους που αναγλείφεις με [[ηδονή]], παρά το δικό σου το αίμα που χύνεται, τότε πια υπόγραψε παράδοση χωρίς όρους, να ησυχάσεις. Παραδώσου σ' ένα μεγάλο σκαντζόχοιρο, θέλω να πω σε μια μεγάλη ιδέα, υπάρχουν τόσες και τόσες – [[πατρίδα]], [[θρησκεία]], [[επιστήμη]], [[τέχνη]], [[δόξα]], [[κομμουνισμός]], [[φασισμός]], [[ισότητα]], [[αδελφοσύνη]]... φτάσατε στο ξεπούλημα, [[Νεότητα|νεαροί]] μου, διαλέγετε και παίρνετε! Υπάρχουν σήμερα ντουζίνες μεγάλες ιδέες, γιατί δεν υπάρχει καμιά· γιατί μπήκατε, σου λέω, στο ξεπούλημα, βράδιασε, παίρνει τέλος το πανηγύρι, έπεσαν οι τιμές, μπορείς ν' αγοράσεις για ένα κομμάτι [[ψωμί]] μια μεγάλη ιδέα.&lt;ref name=&quot;Οι αδερφοφάδες&quot;/&gt;
* Τι θα πει λεύτερος; Αυτός που δεν φοβάται το θάνατο.
* Τίποτα γενναίο δεν μπορεί ο άνθρωπος να κάμει στον κόσμο, αν δεν υποτάξει τη ζωή του σ' έναν Αφέντη ανώτερό του.

==== Αναφορά στον Γκρέκο ====
* Αν μπορείς κοίταξε τον φόβο κατάματα και ο [[φόβος]] θα φοβηθεί και θα φύγει.
* Για ένα ήμουν σε όλη μου τη ζωή βέβαιος : πως ένας δρόμος, ένας μονάχα οδηγάει στο Θεό, ο ανήφορος. Ποτέ ο κατήφορος, ποτέ ο δρόμος ο στρωτός, ο ανήφορος μονάχα.
* Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Αναφορά στον Γκρέκο.'' επίμετρο: Δρ. Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;
* Δεν είναι ο [[Χριστός]] το τέλος, είναι η αρχή, δεν είναι το &quot;Καλώς όρισες!&quot;, είναι το &quot;Καλό ταξίδι!&quot;.
* Δεν έχουμε παρά μια μονάχα στιγμή στη διάθεσή μας. Ας κάνουμε τη στιγμή αυτή αιωνιότητα. Άλλη [[αθανασία]] δεν υπάρχει.
* Δεν υπάρχει δύναμη πιο ιμπεριαλιστική στον κόσμο από την ψυχή του ανθρώπου. Καταχτάει, καταχτάται και όλο κι η αυτοκρατορία της φαντάζει στενή, πλαντάει, και θέλει να κυριέψει τον κόσμο για να μπορεί ν' ανασάνει.
* Είδα κάποτε μια μέλισσα πνιγμένη μέσα στο μέλι και κατάλαβα.
* Είπα στη μυγδαλιά: &quot;Αδερφή, μίλησέ μου για το Θεό&quot;. Κι η μυγδαλιά άνθισε.
* Η [[ευτυχία]] απάνω στη γης είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου. Δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας. Η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας.
* Η νιότη ζητάει αθανασία, δεν την βρίσκει, συμβιβασμό δεν καταδέχεται, κι από περφάνια αρνιέται τα πάντα. Όχι κάθε νιότη. Η νιότη η λαβωμένη από την αλήθεια.
* Κι αν ακόμα ήμουν σίγουρος πως θα πήγαινα στον Παράδεισο, θα παρακαλούσα το Θεό να με αφήσει να πάω από τον πιο μακρινό δρόμο...
* Μαζεύω τα σύνεργά μου: Όραση, ακοή, γέψη, όσφρηση, αφή, μυαλό, βράδυασε πια, τελεύει το μεροκάματο, γυρίζω σαν τον τυφλοπόντικα σπίτι μου, στο χώμα. Όχι γιατί κουράστηκα να δουλεύω, δεν κουράστηκα, μα ο ήλιος βασίλεψε.
* Με το φίλο μου αυτό και μ' έναν άλλο συμμαθητή, λιανοκόκαλο, λιγομίλητο, με γαλαζοπράσινα μάτια, ιδρύσαμε ένα καλοκαίρι, στις πάψες, μια καινούρια «Φιλική Εταιρεία». Συνεδριάζαμε κρυφά, πήραμε και δώσαμε όρκους, υπογράψαμε καταστατικά και θέσαμε σκοπό της ζωής μας: να πολεμούμε, χωρίς συμβιβασμό, σε όλη μας τη ζωή, την [[ψέμα|ψευτιά]], τη [[δουλεία|σκλαβιά]], την [[αδικία]]. Ο κόσμος μάς φάνηκε πως ήταν ψεύτης, άδικος, άτιμος, κι αναλάβαμε, εμείς οι τρεις, να τον [[σωτηρία|σώσουμε]].&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;
* Ο δημιουργός παλεύει με ουσία σκληρή, αόρατη, ανώτερη του, κι ο πιο μεγάλος νικητής βγαίνει νικημένος. Για πάντα το πιο βαθύ μας μυστικό, το μόνο που άξιζε να ειπωθεί, μένει ανείπωτο. Δεν υποτάσεται ποτέ αυτό στο υλικό περίγραμμα της τέχνης. Πλαντούμε στην κάθε λέξη, βλέπουμε ένα δέντρο ανθισμένο, έναν ήρωα, μια γυναίκα, το άστρο της αυγής και φωνάζουμε: Αχ! και τίποτ' άλλο δεν μπορεί να χωρέσει τη χαρά μας. Όταν το Αχ! αυτό θελήσουμε, αναλύοντάς το να το μεταδώσουμε στους ανθρώπους, να το σώσουμε απο την ίδια μας τη φθορά, πως εξευτελίζεται σε λόγια αδιάντροπα, βαμμένα γεμάτα αέρα και φαντασία!...
* Ό,τι έγραψα ή έπραξα γράφτηκε και πράχτηκε απάνω στο νερό και χάθηκε.
* Πολύ συχνά δεν αντέχει ο άνθρωπος να κρατήσει αλάκερη του την ανθρωποσύνη, κουτσουρεύεται. Πότε θέλει ν'απαλλαχτεί απ'τη ψυχή του, πότε από το σώμα του και τα δύο μαζί να τα χαίρεται του πέφτει βαρύ. Μα εδώ στην [[Ελλάδα]] τα δύο αιώνια τούτα χαριτωμένα στοιχεία μπορούν να συγκεραστούν, να πάρει η ψυχή από το σώμα και το σώμα απο την ψυχή και να φιλιώσουν κι έτσι να μπορεί ο άνθρωπος στο Θείο αλώνι της Ελλάδας να ζει και να πορεύεται ακέραιος.
* Πρέπει να χτυπούμε, να χτυπούμε τη μοίρα μας, ως ν' ανοίξουμε πόρτα, να γλιτώσουμε!
* Τι φοβερός ανήφορος από τον πίθηκο στον άνθρωπο, από τον άνθρωπο στον Θεό.
* Χαρά στο νέο που θαρρεί πως έχει χρέος να ξαναδημιουργήσει τον κόσμο, να τον κάμει πιο σύμφωνο με την αρετή και τη δικαιοσύνη, πιο σύμφωνο με την καρδιά του, αλίμονο σε όποιον αρχίζει τη ζωή του χωρίς [[παραφροσύνη]].

=== Τραγωδίες ===
==== Προμηθέας Λυόμενος ====
* Βίγλα αψηλή στα φρένα μας η [[μνήμη]]. 

==== Κούρος ====
* (Η Αριάδνη στον Θησέα για τον Μίνωα:) Ο πατέρας μου! Έρχεται κρατώντας τ' άγια σιδερένια κλειδιά να σου ανοίξει τον άδη. Μίλα του με σέβας, καλέ μου· μη δοκιμάσεις να του κρυφτείς· πίσω από τα μάτια κι από το στόμα, βλέπει αυτός το μυαλό, το μπερδεμένο κουβάρι του ανθρώπου, και το τυλίγει, το ξετυλίγει παίζοντάς το στα χέρια του, το ξαναμπερδεύει και σου το γυρίζει πίσω χαμογελώντας.&lt;reF&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Θέατρο τόμος πρώτος. Τραγωδίες με αρχαία θέματα. Προμηθέας, Κούρος, Οδυσσέας, Μέλισσα.'' Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 1998. Πρώτη έκδοση 1955 (επιμέλεια Εμμανουήλ Χ. Κάσδαγλης).&lt;/ref&gt;

==== Νικηφόρος Φωκάς ====
* Ολάνθιστος γκρεμός της [[γυναίκα|γυναικός]] το σώμα.

==== Καποδίστριας ====
''Κύριο άρθρο: [[Καποδίστριας (Νίκος Καζαντζάκης)]].''

=== Ταξιδεύοντας ===
==== Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα ====
* Πιστεύω ακλόνητα στην ανισότητα των ανθρώπων.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος· Καζαντζάκη, Ελένη Ν. (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία - Κίνα''. με ενημερωτικό σημείωμα του εκδότη - επιμελητή Πάτροκλου Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ισπανία ====
* Το [[ταξίδι]] κι η [[εξομολόγηση]] (κι η [[δημιουργία]] είναι η ανώτερη και πιστότερη μορφή της εξομολόγησης) στάθηκαν οι δυο μεγαλύτερες [[χαρά|χαρές]] της ζωής μου.

* – Κι η Δουλτσινέα;&lt;br&gt;
: – Άλλαξε κι αυτή. Κατέβηκε από τα σύννεφα της φαντασίας, ανέβηκε από το ταπεινό χωριό της. Ζει τώρα στη Μαδρίτη, παντρεύτηκε τον μοντέρνο Δον Κιχώτη, έγινε νοικοκυρά. Μαγειρεύει, πλένει, καβγαδίζει, κάνει παιδιά. Άλλαξε κι όνομα.&lt;br&gt;
: – Πώς τη λένε τώρα;&lt;br&gt;
: – [[Δημοκρατία]].&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2009). ''Ταξιδεύοντας: Ισπανία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς ====
* Ένα ταξίδι στην [[Ελλάδα]], από την Πελοπόννησο πάντα, τη γριά Μάνα, πρέπει ν' αρχίζει. Εδώ είναι οι ρίζες, αιματερές, γεμάτες βουλιμία – ο Ταΰγετος, ο Αλφειός, ο Ευρώτας, οι Ατρείδες, η Ελένη, ο Πλήθων, ο Παλαιολόγος, ο Κολοκοτρώνης. Η [[Αθήνα αρχαία|Αθήνα]], ο ανθός, η ακρότατη φιλοδοξία της ρίζας, έρχεται αργότερα.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς.'' Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Το πρόσωπο της [[Ελλάδα|Ελλάδας]] είναι ένα παλίμψηστο από δώδεκα κύριες απανωτές γραφές: Σύγχρονη, του Εικοσιένα, της Τουρκοκρατίας, της Φραγκοκρατίας, του Βυζάντιου, της Ρώμης, της Ελληνιστικής εποχής, της Κλασικής, του Δωρικού μεσαίωνα, της Μυκηναϊκής, της Αιγαιικής, της Λίθινης.
** Ο Μοριάς&lt;ref name=&quot;Ταξιδεύοντας: Ιταλία - Αίγυπτος - Σινά - Ιερουσαλήμ - Κύπρος - Ο Μοριάς&quot;/&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Αγγλία ====
* Εδώ το απρόβλεφτο είναι το μόνο προβλεπόμενο. Η [[ιστορία]] εδώ χάνει τη δύναμή της. Πέφτει η μάσκα της και φαίνεται το αληθινό της πρόσωπο. Παραμύθι, και το δηγούνται στα μικρά, μικρά και μεγάλα, παιδιά οι τρεις φλύαρες κυράτσες: η Φαντασία, η Φιλαυτία, η Αυθαιρεσία.

* Τούτες τις σκέψεις έκανα περπατώντας κάμποσους μήνες στο εγγλέζικο χώμα κι αναπνέοντας, σε μια τόσο αποκαλυπτική στιγμή, τον αγέρα της Αγγλίας. Αγάπησα τον λαό αυτό, θάμασα τις θεμελιακές για τον άνθρωπο αρετές του. Την υπερηφάνεια, την [[αξιοπρέπεια]], το πείσμα, την αντοχή, την πειθαρχία. Λίγα λόγια, πολλά έργα, [[ανθρωπιά]] μεγάλη.

* Απέραντη, από τον πάτο της Κόλασης ώς την κορυφή του Παράδεισου, ψυχή. Αν ήταν αλάκερη η ανθρωπότητα να 'στελνε έναν αντιπρόσωπο να υποστηρίξει τα δίκαιά της στο Θεό, αυτόν θα 'στελνε. Είναι συνάμα ο μόνος που θα μπορούσε ν' αντιπροσωπέψει τον πλανήτη μας σ' ένα μεγάλο διαπλανητικό συνέδριο. Κανένας σαν τον [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]] δε χρησιμοποίησε με τόση δύναμη συνάμα και γλύκα, με τόση τραχύτητα συνάμα και μελωδία, με τόσο μαγικό περίσωμα τις ανθρώπινες λέξες.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2000). ''Ταξιδεύοντας: Αγγλία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

==== Ταξιδεύοντας: Ρουσία ====
* Μα δυο ήταν οι Ρούσοι δράκοι, που μας είχαν αρπάξει στα μυθικά χρόνια της νιότης μας: ο [[Λέων Τολστόι|Τολστόι]] κι ο [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]. Αυτοί οι δυο στάθηκαν οι μεγάλοι Πατέρες μας.&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2010). ''Ταξιδεύοντας: Ρουσία''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

=== Ιστορία της ρωσικής λογοτεχνίας ===
* Η ρωσική φιλολογία έχει ηρωικό και μαρτυρικό χαρακτήρα. Όλη της η ιστορία είναι αδιάκοπο ηρωικό μαρτυρολόγιο. Έχει να παλέψει με παντοδύναμους σκοτεινούς εχθρούς: α) με το δεσποτικό καθεστώς: τσάρος, λογοκρισία, αστυνομία· β) με την ανώτερη μορφωμένη κοινωνία: επιπόλαιη, αδιάφορη, φιλήδονη, δειλή· γ) με τη μεγάλη μάζα του λαού: αδρανή, αμαθή, μοιρολάτρισσα. Γι' αυτό σε καμιά φιλολογία του κόσμου δεν υπάρχουν τόσοι διανοούμενοι που να πεθαίνουν τόσο νέοι, να καταδιώκουνται, να εξορίζουνται, να σκοτώνουνται, να τρελαίνουνται. Οι Ρώσοι λογοτέχνες όχι μόνο εκήρυχναν την ιερότητα της θυσίας, την ανάγκη να χαθεί το εγώ για τη σωτηρία του συνόλου, μα κι έδιναν πρώτοι το αιματηρό παράδειγμα.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας''. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Στους δυο μέγιστους αντιπρόσωπους της ρωσικής ψυχής, στον Τολστόι και Ντοστογιέφσκι, που την περίοδο τούτη δημοσιεύουν τα ωριμότερά τους έργα, το ρωσικό τούτο πρόβλημα παίρνει πανανθρώπινο βάθος. Η πρώτη τοπική αγωνία: «Πώς θα σωθεί ο Ρώσος;», μέσα στις δυο μεγάλες ψυχές πλαταίνει, ξεχειλίζει τα ρωσικά σύνορα, ανυψώνεται στο μέγα παγκόσμιο ερώτημα: «Πώς θα σωθεί ο άνθρωπος;», «Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής;».&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

* Η αρμονία είναι μια ανάγκη του ανθρώπινου λογικού· μα ο Θεός είναι ανώτερος από το λογικό, ανώτερος από την αρμονία. Ίσως η βαθύτερη διάκριση που μπορεί να γίνει μεταξύ Τολστόι και Ντοστογιέφσκι είναι τούτη: Ο Τολστόι υπήρξε προφήτης μιας τέτοιας αρμονίας· ο Ντοστογιέφσκι, προφήτης ενός τέτοιου Θεού.&lt;ref name=&quot;Ιστορία της Ρωσικής Λογοτεχνίας&quot;/&gt;

=== Μαρτυρίες ===
* Να το 'ξερα πως αυτό θα πει [[δόξα]], ποτέ μου δε θα την πεθυμούσα!
** Μαρτυρία της Ελένης Σαμίου - Καζαντζάκη στα Επιλεγόμενα της Δ' έκδοσης του «Ιαπωνία - Κίνα». «Δίφρος», 1958 σελ. 254.&lt;ref name=&quot;Επιστολές προς Γαλάτεια&quot;/&gt;

=== Χωρίς πηγές ===
* Η ομορφιά δεν έχει έλεος. Δεν την κοιτάζεις, αυτή σε θωρεί και δε συγχωρεί...
* Ό,τι δεν συνέβη ποτέ, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά.

== Είπαν για τον Νίκο Καζαντζάκη ==
* Είσαι [[Ελευθερία|ελευθερωμένος]] από τις [[Ιδέα|ιδέες]] από τις οποίες φαίνεσαι κατεχόμενος.
** Αυτό είπε κάποτε στον Νίκο Καζαντζάκη ο [[Γεώργιος Παπανδρέου]]&lt;ref name=&quot;Τετρακόσια Γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη&quot;/&gt;

* Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστιψε κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε. Κι αν ακόμη αρνηθείς όλο του το έργο, μένει ο ίδιος ο [[άνθρωπος]].
** Αλέξης Μινωτής&lt;reF&gt;Καζαντζάκης, Νίκος. ''[http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 Πέντε ανέκδοτες επιστολές προς τον Αλέξη Μινωτή].'' εισαγωγή: Αλέξης Μινωτής. η λέξη, τχ. 42, φλεβάρης '85, σελ. 114-118. Αρχειοθετήθηκε [https://web.archive.org/web/20210718174220/http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=34084&amp;code=3606&amp;zoom=800 από το πρωτότυπο] στις 18 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2015.&lt;/ref&gt;

* Για την ακέραιη παρουσία του καταπολεμήθηκε και από την [[Πολιτεία]] και από την [[Εκκλησία]].
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;''Εκδόσεις Καζαντζάκη (Πάτροκλος Σταύρου).'' www.kazantzakispublications.org.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει άλλος Νεοέλληνας συγγραφέας που να έχει τόσο πολύ υβρισθεί, προπηλακισθεί, διαβληθεί, συκοφαντηθεί, για διάφορα ζητήματα, όπως ο Νίκος Καζαντζάκης. Ουδένα αυτός ο άνθρωπος έβλαψε. Και, όμως, κατά περιόδους όλοι απάνω του επέπεσαν. Γύρω από τον Καζαντζάκη πλέκτηκε μια τερατώδης [[μυθολογία]], για ό,τι έκανε και για ό,τι δεν έκανε, για ό,τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε και ούτω καθ' εξής. Σαν να τον είχαν βάλει κάτω από μικροσκόπιο. Και έβλεπαν ό,τι ήθελαν να βλέπουν και έλεγαν ό,τι ήθελαν να πουν.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref&gt;Καζαντζάκης, Νίκος (2005). ''Όφις και Κρίνο.'' επιμέλεια: Πάτροκλος Σταύρου. Αθήνα: Εκδόσεις Καζαντζάκη.&lt;/ref&gt;

* Η γενική θεώρηση του Νίκου Καζαντζάκη στους καιρούς μας, αλλά και παλαιότερα, μας τον παραδίδει ως άνθρωπο του κόσμου, κοσμοπολίτη, πάνω από σύνορα, αναζητητή οικουμενικών αξιών που να συνενώνουν τους ανθρώπους. Η καθιέρωσή του ως οικουμενικού συγγραφέα, με τα βιβλία του να έχουν μεταφρασθεί σε όλες σχεδόν τις λαλούμενες γλώσσες του κόσμου, αποδεικνύει και επικυρώνει αυτή την άποψη.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Ο φτωχούλης του Θεού.'' Επιμέλεια - επίμετρο Πάτροκλος Σταύρου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011. Πρώτη έκδοση 1981.&lt;/ref&gt;

* Μου συνέβη προσωπικά στο Λονδίνο πριν από αρκετά χρόνια: Όπως παντού το συνηθίζω, μπήκα σ' ένα γνωστό βιβλιοπωλείο και αναζήτησα τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη, κυρίως για να δω αν τα διαθέτουν. Προσέφυγα τελικά στην υπεύθυνη και της είπα ότι δε βρίσκω Καζαντζάκη. Με ρώτησε πού έψαξα. Της είπα: «Στα μυθιστορήματα, στην ποίηση, στα ταξιδιωτικά, στο θέατρο, στη φιλοσοφία...» Μου απάντησε ότι δε θα τον βρω στα επί μέρους είδη του λόγου, διότι τον κατατάσσουν στους κλασικούς, και μου υπέδειξε εκεί να τον αναζητήσω: με τον [[Όμηρος|Όμηρο]], τον [[Αισχύλος|Αισχύλο]], τον [[Σοφοκλής|Σοφοκλή]], τον [[Ευριπίδης|Ευριπίδη]], τον [[Θουκυδίδης|Θουκυδίδη]], ανέφερε και άλλους. Και ανεβαίνοντας υψηλότερα στους αιώνες, εμνημόνευσε [[Ουίλλιαμ Σαίξπηρ|Σαίξπηρ]], [[Δάντης Αλιγκέρι|Δάντη]], [[Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε|Γκαίτε]], [[Βίκτωρ Ουγκώ|Ουγκώ]]. Με κοίταζε και την κοίταζα σαν να είμαστε πνευματικοί συγγενείς. «Εκεί, με αυτούς θα τον βρείτε», μου είπε ξανά, χαμογελώντας θριαμβευτικά, σαν να ήταν δικός της! Αυτή ήταν η αναφορά της στον απροσδόκητο επισκέπτη αναζητητή. Τον βρήκα λοιπόν, αλλά και συνεχίζω διαρκώς να τον αναζητώ και να τον περιεργάζομαι, αγωνιζόμενος να συλλάβω την ασύλληπτη απεραντοσύνη και μεγαλοσύνη του.
** Πάτροκλος Σταύρου&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;

* Τα μεγαλύτερα ιδανικά που πίστευε ο Καζαντζάκης ήταν η [[ελευθερία]], η εμπιστοσύνη στον [[Άνθρωπος|άνθρωπο]] και το [[πάθος]] για [[δημιουργία]]. Να καταλάβετε, τον πατέρα του, τον Καπετάν Μιχάλη, τον φοβόταν, αλλά και τον θαύμαζε. Δεν ξέχασε ποτέ, όταν ο πατέρας του τον πήγε στον “Μεγάλο Πλάτανο”, για να φιλήσει τα παγωμένα πόδια από τους δημογέροντες που κρέμασαν οι Τούρκοι. Ήταν τότε 6 χρόνων...
** Ελένη Ν. Καζαντζάκη&lt;ref&gt;Εύα Νικολαΐδου. ''[https://www.efsyn.gr/nisides/122323_o-kazantzakis-kai-oi-gynaikes-tis-zois-toy Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του].'' Επιμέλεια αφιερώματος: Νόρα Ράλλη. efsyn.gr. 02.09.17. Ανακτήθηκε στις 03/05/2025.&lt;/ref&gt;

* Το έργον του Καζαντζάκη, ιδιαιτέρως το πεζογραφικόν, ανεγνώσθη περισσότερον παντός άλλου εις την εποχήν μας και τούτο αποτελεί ίσως μαρτυρίαν των [[οικουμενικότητα|οικουμενικών]] αξιών τας οποίας περιέχει. Η κύρια ιδέα της πολυμόρφου [[δημιουργία|δημιουργίας]] του είναι η αγωνία και ο ατελεύτητος αγών προς μετουσίωσιν της [[ύλη|ύλης]] εις [[πνεύμα]], του [[σκοτάδι|σκότους]] εις [[φως]], τον οποίον ο [[ποιητής]] θεωρεί ως το ανώτατον [[χρέος]] του [[άνθρωπος|ανθρώπου]]. Εις τον [[αγώνας|αγώνα]] τούτον ο Καζαντζάκης δίδει αναριθμήτους όψεις αι οποίαι προκαλούν [[έκπληξη|έκπληξιν]] και [[θαυμασμός|θαυμασμόν]].{{#tag:ref|Στο τελευταίο του μυθιστόρημα, το αυτοβιογραφικό ''Αναφορά στον Γκρέκο'', ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Γιατί το [[Φως]] είναι ένα, αδιαίρετο, κι οπουδήποτε νικήσει ή νικηθεί, νικάει και νικιέται και μέσα σου.»&lt;ref name=&quot;Αναφορά στον Γκρέκο&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}} Ο θηρευτής αυτός του [[Θεός|Θεού]] ήτο προικισμένος με σπανίαν [[φαντασία|φαντασίαν]] και υπέροχον γλωσσοπλαστικήν δύναμιν, και εχάρισεν εις την [[νεοελληνική λογοτεχνία|νεοελληνικήν λογοτεχνίαν]] τα λαμπρότερα παραδείγματα της εικονιστικής εκφράσεως. Το έργον του είναι μία μεγάλη παρουσία τόσον εις τα ελληνικά όσον και εις τα ξένα γράμματα.
** Τέα Ανεμογιάννη, στο άρθρο για τον Νίκο Καζαντζάκη το 1964 στο «Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη»&lt;ref&gt;Νίκος Καζαντζάκης. ''Λήμματα στο Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη.'' Εισαγωγικά σημειώματα - Επιμέλεια Πάτροκλος Σταύρου, Μαρία Γιουρούκου. Εκδόσεις Καζαντζάκη. Αθήνα. 2011.&lt;/ref&gt;

* Δεν υπάρχει αμφιβολία: αν ο Καζαντζάκης ζούσε και φτάναμε μαζί στο τέρμα, η μετάφραση θα είχε άλλη, μπορεί και δέκα φορές καλύτερη μορφή. Ποιος να παραβγεί μαζί του στη γνώση της νεοελληνικής, στη γλωσσοπλαστική δύναμη, στην ποιητική ευαισθησία;
** [[Ιωάννης Κακριδής]], Πρόλογος στην έμμετρη μετάφραση της Οδύσσειας του Ομήρου&lt;ref&gt;Όμηρος. ''Οδύσσεια.'' Έμμετρη μετάφραση Ν. Καζαντζάκη - Ι. Θ. Κακριδή. Βιβλιοπωλείο της «Εστίας». Αθήνα. 2005. Πρώτη έκδοση 1965.&lt;/ref&gt;

* Η αλλαγμένη στάση του Καζαντζάκη απέναντι στην [[επιστήμη]] εκφράζεται σε μια συνέντευξη. «Όταν ήμουν ακόμη νέος,» λέει «θεωρούσα την επιστήμη ως ικανή να ικανοποιήσει την προβληματικότητα που υπήρχε στην [[ψυχή]] μου». Στη συνέχεια, ωστόσο, ανακάλυψε πως η επιστήμη δεν μπορούσε να δώσει απαντήσεις στα μεγάλα αιώνια ερωτήματα. Ούτε και η [[φιλοσοφία]] μπορούσε. Στην [[τέχνη]] όμως «βρήκα ό,τι αναζητούσα· γιατί είναι η μόνη “ανθρώπινη μέθοδος” που μπορεί να απαθανατίσει τη στιγμή, ν' ανακαλύψει έξαφνα στα μάτια του [[άνθρωπος|ανθρώπου]] το [[μυστήριο]] της [[ζωή|ζωής]]» (Δαράκης 1935).{{#tag:ref|Και στις 28 Ιουλίου 1931 ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε στον φίλο του Γιάννη Αγγελάκη: «Δουλεύω από τα ξημερώματα ίσαμε τη νύχτα· εδώ η δουλειά μου –[[στίχος|στίχοι]]!– πάει εξαίσια, γρήγορα, καλά, άνετα. Είναι αλήθεια κρίμα να μη με πιάσει άλλη λόξα στη ζωή, να μη βρω άλλο παιχνίδι –να διορθώσω π.χ. την [[ανθρωπότητα]] και την οικονομική κατάσταση ή την [[Ελλάδα]]– ώς να περάσω αυτό το φωτεινό γιοφύρι από τη μήτρα στο μνήμα. Μα ίσως αυτό –οι στίχοι!– είναι το πιο παιχνίδι απ' όλα τα παιχνίδια, η πιο αναιδής πρόκληση προς τη [[ματαιότητα]]. Πάντως έχει για μένα ένα σπουδαίο avantage που δεν έχουν τα άλλα παιχνιδίσματα· μου παρέχει μεγάλη [[χαρά]]. Ένας καλός στίχος, μα πολύ καλός, μου δίνει [[ευδαιμονία]].»&lt;ref name=&quot;Επιστολές του Νίκου Καζαντζάκη προς την οικογένεια Αγγελάκη&quot;/&gt;&lt;br&gt;Και η Ελένη Ν. Καζαντζάκη, στο βιβλίο της ''Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος'', παρέθεσε έναν διάλογο που είχε με τον Νίκο Καζαντζάκη:&lt;br&gt;«– Είστε ικανός να φιλήσετε ένα λεπρό στο στόμα; ρώτησα ξαφνικά μια μέρα την ώρα που βγαίναμε από την Πορτσιούνκουλα.&lt;br&gt;– Ποτέ! φώναξε ο Νίκος ανατριχιάζοντας.&lt;br&gt;– Τότε τι μάθατε από τον Άγιο Φραγκίσκο και τον Σβάιτσερ; Είστε ικανός να ζήσετε ανάμεσα σε λεπρούς και να θυσιάσετε όλες τις άλλες πηγές δημιουργίας και χαράς, που σας προσφέρει η ζωή;&lt;br&gt;– Όχι! Δε θα το μπορέσω ποτέ!&lt;br&gt;– Λοιπόν;&lt;br&gt;– Έμαθα ένα πράμα: πως ο άνθρωπος μπορεί να κατεβάσει το θάμα στη γη. Αρκεί να ξεχάσει τον ίσιο δρόμο, που οδηγεί στην εύκολη ευτυχία, και να διαλέξει το ανηφορικό μονοπάτι, που οδηγεί στα αδύνατα.&lt;br&gt;– Λυπάστε ακόμα, που δε διαλέξατε το δρόμο της πράξης;&lt;br&gt;– Δοκίμασα, όπως ξέρετε, πολλές φορές ν' αλλάξω τη φύση μου. Τώρα πια δεν επιθυμώ παρά ένα μονάχα: να φτάσω ίσαμε την άκρα του δρόμου που διάλεξα. Ποιος ξέρει, ίσως να μην υπήρχε άλλος δρόμος για μένα. Ίσως, αν φτάσεις στην άκρα, θα δεις πως όλοι οι δρόμοι συναντιούνται στην ίδια κορυφή: Στο θάμα· στο θάμα, που το λέμε ζωή και που είναι αιώνιο.»&lt;ref name=&quot;Ο φτωχούλης του Θεού&quot;/&gt;|group=&quot;σημ.&quot;}}
** [[Πήτερ Μπην]]&lt;ref name=&quot;Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος&quot;&gt;Peter Bien. ''Καζαντζάκης: Η πολιτική του πνεύματος. Τόμος Α΄.'' Απόδοση στα ελληνικά Ασπασία Δ. Λαμπρινίδου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Ηράκλειο. 2001.&lt;/ref&gt;

* Πού έγκειται, τότε, η σημασία του; Δεν πιστεύω ότι ήταν ένας εξαιρετικός [[καλλιτέχνης]]. Ως [[ποιητής]], σίγουρα δεν είναι ένας [[Γκαίτε]] ή ένας [[Τζον Μίλτον|Μίλτον]]· ως μυθιστοριογράφος δεν είναι ένας [[Φιόντορ Ντοστογιέφσκι|Ντοστογιέφσκι]]· ως δραματουργός είναι πολύ μακριά από έναν [[Χένρικ Ίψεν|Ίψεν]] ή έναν [[Όγκουστ Στρίντμπεργκ|Στρίντμπεργκ]]. Πιστεύω ότι η σημασία του έγκειται στο [[κουράγιο]] του.
** Πήτερ Μπην&lt;ref&gt;Nikos Kazantzakis. ''[https://books.google.gr/books/about/The_Selected_Letters_of_Nikos_Kazantzaki.html?id=bxMO3faQYkkC&amp;redir_esc=y The Selected Letters of Nikos Kazantzakis].'' Edited and translated by Peter Bien. Princeton University Press. Princeton &amp; Oxford. 2012. σελ. x. Ανακτήθηκε στις 28/03/2026.&lt;/ref&gt;

* Τι [[αγάπη|αγαπώ]] προσωπικώς στον Καζαντζάκη; α΄) την [[αφοσίωση|αφοσίωσή]] του στη [[γλώσσα]]· β΄) την [[αντοχή]] του προς όλα τα [[παιχνίδι|παιχνίδια]] του [[διάβολος|διαβόλου]].
** Πήτερ Μπην&lt;ref name=&quot;Ελένη Γκίκα&quot;&gt;Ελένη Γκίκα. ''[https://www.fractalart.gr/peter-bien/ Συνέντευξη με τον Πήτερ Μπην για τον Νίκο Καζαντζάκη: «Η μεγαλύτερη του αρετή ήταν, νομίζω, η αντοχή του»].'' fractalart.gr. 05/11/2015. Ανακτήθηκε στις 01/02/2026.&lt;/ref&gt;

== Σημειώσεις ==
&lt;references group=&quot;σημ.&quot; /&gt;

== Παραπομπές ==
&lt;references /&gt;

== Εξωτερικοί σύνδεσμοι ==
{{βικιπαίδεια}}
* [http://www.kazantzakispublications.org Εκδόσεις Καζαντζάκη [Πάτροκλος Σταύρου&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]
* [https://www.kazantzaki.gr/ Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, Κρήτη]


{{DEFAULTSORT:Καζαντζάκης Νίκος}}
[[Κατηγορία:Έλληνες συγγραφείς]]
[[Κατηγορία:Ποιητές]]
[[Κατηγορία:Φιλόσοφοι]]
[[Κατηγορία:Σεναριογράφοι]]
[[Κατηγορία:Ελευθεροτέκτονες]]</text>
      <sha1>lhxal0q6f4sn33vzogqspzcmb0wkre7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>