Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 22 9347373 9338076 2026-04-04T13:47:42Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347373 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Americas (orthographic projection) blank.svg|centre|300ra]] |Areo = Pli ol 42.000.000 |Loĝantoj = 910.717.000 |Landoj = 35 |Dependaj teritorioj = 21 |Lingvoj = [[hispana]] <br /> [[angla]] <br /> [[portugala]] <br /> [[franca]] <br /> [[nederlanda]] <br /> [[haitia kreola lingvo|haitia]] <br /> [[keĉua]] <br /> [[ajmara]] <br /> [[naŭatla]] <br /> [[gvarania lingvo|gvarania]] |Horzonoj = [[UTC]]-10 A UTC |Plej grandaj urboj = [[Sao Paulo]] <br /> [[Meksikurbo]] <br /> [[Nov-Jorko]] <br /> [[Losanĝeleso]] <br /> [[Bonaero]] <br /> [[Rio de Janeiro]] <br /> [[Ĉikago]] <br /> [[Lima]] }} '''Ameriko'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Ameriko_kd Ameriko] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas superkontinento situanta en la okcidenta hemisfero. Ameriko estas konsiderata en pluraj landoj la dua plej granda kontinento en la mondo, post [[Eŭrazio]]. Ĝi okupas grandan parton de la Okcidenta Hemisfero de la [[Tero]]. Ĝi etendiĝas ekde la [[Arkta Oceano|Arkta Glacia Oceano]] norde ĝis la [[Horna Kabo]] sude, en la kunfluado de la oceanoj [[Atlantiko]] kaj [[Pacifiko]] kiuj limigas la superkontinenton oriente kaj okcidente, respektive. Kun surfaco de pli ol 42.000.000 [[kvadrata kilometro|km²]], ĝi estas la dua termaso plej granda en la planedo, kovrante 8,3% de la tuta surfaco kaj 30,2% de la emerĝita tero kaj krome ĝi koncentras ĉirkaŭ 12% de la homaro. Pro tia grando kaj geografiaj karakterizoj, Ameriko estas tradicie dividita en [[Nordameriko]], [[Centrameriko]], la [[Antiloj]] kaj [[Sudameriko]]. Kelkaj geografoj konsideras Centramerikon kaj Antilojn unu sola subregiono ene de Nordameriko. Laŭ ĝiaj kulturaj trajtoj, oni povas distingi anglosaksan Amerikon, la nelatinidan Karibion kaj Latinamerikon. La superkontinento estis ''malkovrita'' de [[Kristoforo Kolumbo]]. Antaŭe ĝi estis nomita kiel [[Abya Yala]] de la [[majaoj]] kaj la centramerikaj kulturoj, kiel "Amerrikua" (vento-lando) de la majaoj de nuna Nikaragvo kaj "Cem Anahuac" de la [[aztekoj]]. == Toponimio == [[Dosiero:America noviter delineata.jpg|eta|Mapo de Ameriko de la kartografiisto [[Jodocus Hondius]], [[1640]].]] La unua fojo kiam estis uzita la nomo "Ameriko" en [[Eŭropo]] por nomi la terojn atingitajn de Kolumbo estis en ''[[Cosmographiae Introductio]]'', verkita de la germana kartografo [[Martin Waldseemüller]], kiu priskribis en siaj laboraĵoj la hispanajn posedojn de [[Nordameriko]], [[Antiloj]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]], kiujn li desegnis en la unua ekzistanta mondmapo kaj kiujn li nomis en sia tuto kiel ''Ameriko'' honore de [[Amerigo Vespucci]]. Danke al la evoluo de la [[presilo]], la nomoj donitaj de Waldseemüller rapide diskoniĝis en la sciencaj rondoj de Eŭropo. Rilate al la insuloj kaj la tuta superkontinenta maso de la okcidenta hemisfero, la [[Flandrio|flandr]]-devena geografo [[Gerardus Mercator]] uzis la saman vorton Ameriko unuafoje en siaj kartografiaj laboraĵoj per mondmapo eldonita en [[1538]]. Aliflanke la hispana monarkio jure nomis siajn amerikajn posedaĵojn kiel [[Kastiliaj reĝlandoj de Indioj]]. La Brita Krono nomis siajn posedaĵojn [[Okcidentaj Indioj]]. Alia vorto uzata por la superkontinento estas ''[[Nova Mondo]]'', kompare kun la [[Malnova Mondo]], t.e. la teritorioj jam konataj al eŭropanoj dum la [[Mezepoko]]. == Historio == [[Dosiero:Cero maya.svg|eta|150ra|[[majaoj|majaa hieroglifo]] por la numero ''nulo''. La majaoj evoluigis matematikon. Inter aliaj aferoj ili inventis la «''[[nulo]]n''» ĉirkaŭ [[36 a.K]] Ĝi estas la unua dokumentita uzo de la aparta nulo kiel oni konas ĝin hodiaŭ.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.educared.net/aprende/bitagora8/page/CP |titolo=''Escritura maya'', Los mayas, Bitágora |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070509153251/http://www.educared.net/aprende/bitagora8/page/CP |arkivdato=2007-05-09 }}</ref>]] Ĝis la lastaj jardekoj regis la [[teorio pri malfrua loĝado]]<ref> http://www.prepafacil.com/cobach/Main/PrincipalesTeoriasCientificasSobreElPoblamientoAmericano</ref> kiu asertas ke la [[alveno de la homo en Amerikon]] okazis el [[Siberio]] antaŭ 12-14 mil jaroj tra [[Beringio]] dum la [[Vurma Glaciepoko]]. Tamen, pli poste diversfakaj sciencistoj pridubis tion kun ĉiam pli da evidentaĵoj, kreante la novan [[teorio pri frua loĝado|teorion pri frua loĝado]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoarica.cl/1ta/arica_territorio_000294.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110831082521/http://www.infoarica.cl/1ta/arica_territorio_000294.htm |arkivdato=2011-08-31 }}</ref>. Ĝi asertas, ke loĝado de Ameriko estas pli antikva (eble inter 20.000 kaj 50.000 jaroj), kaj dum tiu proceso oni uzadis aliajn itinerojn por veni en Amerikon el Siberio, [[Mongolio]]<ref>''Peopling the New World: a mitochondrial view'', D. Andrew Merriwether entrevistado por Sheri Fink, Academy Briefings, New York Academy of Sciences, 1 de diciembre de 2004</ref> kaj eĉ el aliaj lokoj. [[Dosiero:Peru Machu Picchu Sunrise.jpg|eta|maldekstre|[[Machu Picchu]], ekzemplo de la alta inkaa civilizo]] En Ameriko okazis du sendependaj [[Neolitika revolucio|Neolitikaj Revolucioj]]: en [[Mezameriko]], antaŭ 10.000 jaroj kaj en la [[Antikva Peruo|anda regiono de Sudameriko]], antaŭ 5.500 jaroj. Antaŭ 5.000 kaj 6.000 jaroj, formiĝis la grandaj indiĝenamerikaj lingvaj grupoj. En Ameriko disvolviĝis gravaj civilizoj, kiaj [[Caral]] (la plej antikva urbo de Ameriko), la [[prapuebla kulturo]], [[Pueblo-indianoj]], [[kimbajo]], [[nazka kulturo|nazka]], [[Ĉimu-kulturo]], [[Ĉavina kulturo]], [[parakazo]], [[moĉeo]], [[hŭari-kulturo]], [[lima kulturo]], [[zapotekoj]], [[miŝtekoj]], [[totonakoj]], [[toltekoj]], [[olmekoj]], [[mŭiska (or-kulturo)]] kaj la pintaj civilizoj de la imperioj de [[Teotiŭakano]], [[Tiwanaku|Tiahuanaco]], [[majaoj]], [[aztekoj]] kaj [[inkaoj]], inter multaj aliaj. Kelkaj historiistoj asertas, ke la [[vikinga koloniado en Ameriko]] estis la unua veninta el la eŭropa teritorio, kvankam ekzistas teorioj pri antaŭa ĉeesto.<ref>[http://www.si.edu/resource/faq/nmnh/origin.htm Smithsonian Institution, ''Paleoamerican Origins'']</ref> [[Eriko la ruĝa]] establis la unuajn koloniojn en [[Gronlando]] en la jaro [[985]]. Lia filo [[Leif Eriksson]] ĉirkaŭ la jaro [[1000]] establis en nuna [[Novlando]] koloniojn, kiuj malaperis kun la paso de la jaroj. [[Dosiero:Columbus Taking Possession.jpg|eta|[[Kristoforo Kolumbo]] alvenas en la insulon [[Guanahani]]]] Ekde la alveno de [[Kristoforo Kolumbo]], la enkonduko de novaj malsanoj kiel la [[variolo]] okazigis demografian katastrofon. Laŭ kelkaj esploristoj, ili estigis la formorton de 93% de la loĝantaro<ref> http://aupec.univalle.edu.co/informes/marzo98/epidemias.html</ref>. En tiu kadro, kelkaj eŭropaj imperioj konkeris kaj koloniis parton de la kontinento, okupita de kulturoj kaj civilizoj jam loĝintaj tie de antaŭ jarmiloj. [[Hispanujo]] venkis la grandajn civilizojn [[aztekoj|azteka]] kaj [[inkaoj|inkaa]] kaj etendigis sian imperion laŭlonge de la tuta pacifika marbordo kaj la baseno de [[Rivero de la Arĝento]], dum [[Portugalujo]] koloniis la marbordan strion de nuna [[Brazilo]]<ref> http://www.claseshistoria.com/america/colonial-americaportuguesa.html</ref>. [[Francio]] establis koloniojn en la atlantika marbordo ekde la nuna [[Kanado]] ĝis la nordo de Brazilo. [[Britio]] establiĝis en la orienta marbordo de Nordameriko kaj en kelkaj regionoj de la kariba marbordo. [[Nederlando]] kaj [[Danio]] establis koloniojn en etaj insuloj de Karibio kaj [[Rusio]] fine konkeris la regionon de [[Alasko]]. La [[jezuitoj]] organizis en la regiono de la [[Parano|Rivero Parano]] reton de jezuitaj gvaraniaj urboj-misiejoj, loĝitaj ekskluzive de jezuitoj kaj indiĝenoj ([[gvaranioj]]) kun ekskluziva uzo de la [[gvarania lingvo]]. Altgrade memstaraj, ili estis konsideritaj kiel ŝtato ene de la [[Hispana Imperio]]. Oni ankaŭ devas substreki ke la eŭropa konkerado estis malakceptita en diversaj partoj de la superkontinento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110812143152/http://www.uc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html |arkivdato=2011-08-12 }}</ref>. Pluraj originaj popoloj sukcese rezistis la eŭropajn invadojn sur vastajn teritoriojn, kaj daŭre kontrolis ilin ĝis la fino de la 19-a jarcento. [[Araŭkanio]], [[Patagonio]], [[Pampo]], [[Mato Grosso]], [[Amazono]] kaj la grandaj pratoj de la nordamerika okcidento, restis sub kontrolo de nacioj kiaj la [[mapuĉoj]], [[pŭelĉoj]], [[rankeloj]], [[viĉio]]j, [[tobaoj]], amazonanoj, [[algonkena lingvaro|algonkenoj]], [[aopio]]j, [[komanĉoj]], [[eskimoj]], ktp. La malsanoj enkondukitaj de la eŭropanoj, kiel la [[variolo]], kaŭzis amasan pereon de la originaj loĝantoj kaj demografian kolapson kiu superis 90% de la tuta loĝantaro [[Dosiero:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Deklaro de Sendependeco de Usono]]. Ĝi malfermis la vojon por la fino de la koloniismo.]] En Sudameriko ankaŭ instaliĝis respublikoj de afrikdevenaj sklavoj, kiuj fuĝis de la [[portugaloj]], kaj establis siajn ŝtatojn kiel [[Palmares (quilombo)|Quilombo de los Palmares]] aŭ [[Quilombo de Macaco]]. Post tri jarcentoj da kolonia regado, la amerikaj popoloj komencis deklari sian sendependecon, postulante la rajton por organiziĝi kiel naciaj ŝtatoj, milite konfrontitaj kontraŭ la eŭropaj potencoj, tiel malfermante la mondan proceson pri senkoloniado de Ameriko. La unuaj kiuj faris tion estis la britaj ''[[Dek Tri Kolonioj]]'', el kiuj en [[1776]] estiĝis [[Usono]], kiel nova socia modelo, bazita sur novaj politikaj konceptoj kiel [[sendependeco]], [[konstitucio]], [[federismo]] kaj [[homaj rajtoj]]. En [[1804]] la afrikdevenaj sklavoj de [[Haitio]] ribelis kontraŭ la francaj koloniantoj, deklarante la sendependecon de tiu lando kaj kreante la unuan modernan ŝtaton, regata de amerik-afrikanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ariadnatucma.com.ar/view.php?id=80&type=article |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100327184121/http://www.ariadnatucma.com.ar/view.php?id=80&type=article |arkivdato=2010-03-27 }}</ref>. En [[1809]] okazis pluraj ribeloj en la hispanaj kolonioj de Ameriko: la [[25-an de majo]] kaj la [[16-an de julio]] okazis la ribeloj en la urboj [[Sucre|Chuquisaca]] kaj [[La Paz]], respektive, en la [[Vicreĝlando Río de la Plata]], kaj la [[10-an de aŭgusto]] ekflamis la [[Kita Revolucio]]<ref> http://nuevomundo.revues.org/3419</ref> gvidata de la markizo [[Juan de Montúfar]]. Post kompleksaj procesoj kaj militoj, naskiĝis novaj nacioj: [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Ĉilio]], [[Ekvadoro]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Urugvajo]] kaj [[Venezuelo]]. En [[1844]] kaj [[1898]] la proceso kompletiĝis per la sendependiĝo de [[Domingo]] kaj [[Kubo]]. En [[1816]] naskiĝis la granda sendependa sudamerika ŝtato, nomata [[Granda Kolombio]], kiu ampleksis la teritoriojn de nunaj [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]] kaj [[Ekvadoro]] kaj regionoj de [[Brazilo]], [[Kostariko]], [[Gujano]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Peruo]]. Ĝi disiĝis en [[1830]]. En [[1822]] [[Brazilo]] organiziĝis kiel sendependa monarkio — la Brazila Imperio — post disiĝo de la [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]]. Ĝi ekzistis ĝis [[1889]], kiam la monarkio estis forigita por krei respublikon. Aliflanke, Usono kaj Britio negocis en [[1867]] sendependigan proceson kun restriktoj por Kanado, kiu konsolidiĝis dum la [[20-a jarcento]]. En la dua duono de la 20-a jarcento pro la premo de la senkoloniiga proceso, akcelita de [[Unuiĝintaj Nacioj]]<ref> http://html.rincondelvago.com/descolonizacion_2.html</ref>, pluraj popoloj de [[Karibio]] ricevis sian sendependecon disde [[Britio]]: [[Belizo]], [[Antigvo kaj Barbudo]], [[Bahamoj]], [[Barbadoso]], [[Grenado]], [[Jamajko]], [[Sankta Kito kaj Neviso]], [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]], [[Sankta Lucio]], [[Trinidado kaj Tobago]]. Samtempe sendependiĝis [[Surinamo]] disde [[Nederlando]] kaj [[Gujano]] disde [[Britio]]. En la nuntempo, ankoraŭ ekzistas pluraj popoloj kaj teritorioj sub kolonia regado brita, franca kaj nederlanda. Post la emancipiĝo la landoj de Ameriko sekvis malsamajn vojojn. Dum la [[19-a jarcento]] Usono fariĝis monda potenco kaj anstataŭis Eŭropon kiel regpovon en la regiono. [[Dosiero:New York from Empire State Building.jpg|eta|250ra|Novjorkaj nubskrapuloj, montro de la usona riĉeco.]] La 20-a jarcento vidis la pliigon de la diferenco en la evoluo kaj disvolviĝo de Usono kompare kun la cetero de la kontinento. Tiel, dum [[Usono]] konvertiĝis en grandan mondpotencon ekde la mezo de la jarcento, [[Latinameriko]] kaj [[Karibio]] fariĝis regiono kun pli da socia malegaleco de la mondo, inkluzive de Haitio, Bolivio kaj Brazilo. Inter la plej gravaj politikaj okazintaĵoj de la historio de Ameriko troviĝas la [[Meksika Revolucio]] (1910-1917)<ref> http://v6.yucatan.com.mx/especiales/revolucion/20119900.asp</ref>, la [[Malvarma Milito]] (1945-1991), kiu fronte oponis Usonon kontraŭ [[Sovetio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elespectador.com/columna-204451-guerra-fria-de-america-latina |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914085819/http://elespectador.com/columna-204451-guerra-fria-de-america-latina |arkivdato=2010-09-14 }}</ref> kaj pluraj diktaturoj en Latinameriko kaj la [[Kastrisma revolucio]] (1959)<ref> http://personal.telefonica.terra.es/web/mleal/articles/cuba/47.htm</ref>. En la [[1960-aj]] kaj [[1970-aj]] jaroj la apero de [[rock and roll]], kiel rezulto de la fuzio de afr-amerikaj kulturoj kaj ĝia tutmonda disvastigo, kaj de junulaj radikalaj movadoj okazigis profundan kulturan ŝanĝiĝon. Ekde la [[1980-aj jaroj]] la koncentriĝo de entreprenoj, universitatoj kaj la teknologiaj novaĵoj, produktitaj en [[Silicon Valley]] en [[Kalifornio]], konvertis la regionon en la akson de la [[Informa socio]]. Ekde la fino de la 19-a jarcento, la landoj de Ameriko serĉis unuecan sistemon, nomatan [[tutamerikismo]], rezultante en la kreado de la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]]<ref> http://www.oas.org/es/</ref> en [[1948]]. Aliflanke, ekde fino de la 20-a jarcento, la amerikaj landoj pliigis siajn penojn por subregione integriĝi en diversaj instancoj kiel la [[NAFTA|Nord-Amerika Liberkomerca Interkonsento]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nafta-sec-alena.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090321020823/http://www.nafta-sec-alena.org/ |arkivdato=2009-03-21 }}</ref>, [[Merkosudo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mercosur.org.uy/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200611043613/http://www.mercosur.org.uy/ |arkivdato=2020-06-11 }}</ref>, [[anda komunumo|Anda Komunumo de Nacioj]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.comunidadandina.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130111214957/http://estadisticas.comunidadandina.org/eportal/ |arkivdato=2013-01-11 }}</ref>, [[Sistemo pri Integrigo de Centra Ameriko]]<ref> http://www.sica.int/</ref>, la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.alianzabolivariana.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130625233704/http://www.alianzabolivariana.org/ |arkivdato=2013-06-25 }}</ref> kaj la [[Karibia Komunumo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.caricom.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/19980711200204/http://caricom.org/ |arkivdato=1998-07-11 }}</ref>. == Ameriko: unu aŭ du kontinentoj? == En Usono kaj Kanado, homoj lernas, ke Ameriko havas du kontinentojn: Sudameriko kaj Nordameriko. Sed en [[Meksiko]], [[Centra Ameriko]] kaj [[Sudameriko]], homoj lernas, ke Ameriko estas nur unu [[kontinento]]. La ekzisto de la dividantaj [[Panama kanalo]] kaj [[Mezamerika terkolo]] pravigas la unuan ideon, dum la dua ĉerpas sian veron el la situo de Ameriko kiel [[mondparto]] izolita disde [[Afriko]], [[Eŭrazio]] kaj [[Aŭstralio]]. El lingva-kultura vidpunkto oni ankaŭ povas dividi Amerikon en du partojn: Angla-Ameriko (tiuj areoj norde de [[Meksiko]]) kaj [[Latin-Ameriko]] (tiuj areoj sude de [[Usono]], kie latinidaj lingvoj ĉefrolas), aŭ eĉ en tri partojn: Nordameriko, Hispan-Ameriko kaj Portugal-Ameriko (= [[Brazilo]], [[Portugala lingvo|portugallingva]]). [[Usono|Usonanoj]] nomas sian landon ''America'' ("Ameriko") kaj sin mem ''Americans'' ("amerikanoj"), dum ili nomas Amerikon ''the Americas'' ("la Amerikoj") kaj alilandajn amerikanojn per specifaj terminoj ("sudamerikanoj", "kanadanoj", "peruanoj" ktp.), sekve la angla frazo "America for Americans" signifas "Usono por usonanoj". Hispanamerikanoj nomas ilin "nordamerikanoj". Tio foje kaŭzas miskomprenojn, ĉar ne eblas scii, ĉu oni parolas pri ajnaj nordamerikanoj aŭ nur pri usonanoj: ĉar Kanado kaj Meksiko situas en Norda Ameriko, ankaŭ kanadanoj kaj meksikanoj estas nordamerikanoj. En la jaro [[1992]] la amerikaj indiĝenaj popoloj decidis nomi Amerikon [[Abya Yala]]. Tiu nomo estis proponita de la [[Tuloj]], [[Panamo|panama]] indiĝena popolo. == Fizika geografio == <div class="tright" style="width: 260px"> {| class="toccolours" cellspacing="0" | class="toccolours" style="padding: 0; background: #FFFFFF; width: 160px;" | {| align=right width=152 cellpadding=0 cellspacing=0 |- | [[Dosiero:Topographic30deg N60W150.png|50ra|N60-90, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W120.png|50ra|N60-90, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W90.png|50ra|N60-90, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W60.png|50ra|N60-90, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W30.png|50ra|N60-90, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg N30W150.png|50ra|N30-60, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W120.png|50ra|N30-60, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W90.png|50ra|N30-60, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W60.png|50ra|N30-60, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W30.png|50ra|N30-60, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg N0W150.png|50ra|N0-30, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W120.png|50ra|N0-30, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W90.png|50ra|N0-30, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W60.png|50ra|N0-30, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W30.png|50ra|N0-30, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg S0W150.png|50ra|S0-30, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W120.png|50ra|S0-30, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W90.png|50ra|S0-30, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W60.png|50ra|S0-30, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W30.png|50ra|S0-30, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg S30W150.png|50ra|S30-60, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W120.png|50ra|S30-60, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W90.png|50ra|S30-60, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W60.png|50ra|S30-60, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W30.png|50ra|S30-60, W30-60]] |} |- | style="font-size: 94%; line-height: 140%" |Fizika mapo de Ameriko |} </div> Ameriko estas la dua plej granda termaso de la planedo, post [[Azio]]. Ĝi havas ĉirkaŭ 42.437.680 [[kvadrata kilometro|km²]]. Ĝi etendiĝas de nordo al sudo ekde [[Kolumbia Kabo]] (58ºN, Kanado) en [[Artiko|Glacia Artika Oceano]] ĝis la [[Insuloj Diego Ramírez]] (56ºS, Ĉilio), situantaj ĉe la [[Drake-pasejo]], kiu disigas la amerikan kontinenton disde [[Antarkto]]. Ĝia plej orienta punkto korespondas al la [[Blanka Kabo]] en Brazilo (34°47'W) dume la plej okcidenta korespondas al la [[insulo Attu]] en la [[Aleutoj]] (173°11'E), ĉe la [[Beringa Markolo]], kiu disigas Alaskon disde Azio. Ĝi konsistas el du kontinentoj kaj subkontinento: [[Nordameriko]] kaj [[Sudameriko]], [[Centrameriko]] (subkontinento) kaj insula arko konata kiel [[Antiloj|la Antiloj]]. Laŭ la teorioj de la [[kontinenta drivo]] kaj de [[platotektoniko]], tio kio estas Norda kaj Suda Amerikoj dum milionoj da jaroj estis apartaj termasoj. Post la divido de [[Gondvano]] kaj [[Laŭrazio]] ambaŭ subkontinentoj moviĝis ĝis la nunaj pozicioj, restante unuigitaj per Centrameriko, [[terponto]] elmergita inter ili pro la ago de la tektonikaj plakoj, kiu unue estis insula arko kaj pli malfrue ĝi konvertiĝis en laŭlonga tero. La plej maldika punkto de tiu unio estas la [[Istmo de Panamo]], formita antaŭ tri milionoj da jaroj. Alia insula arko, la [[Antiloj]], estas dua konektilo inter la subkontinentoj. {| class="wikitable" border="1" width="15%" |+ '''Geografiaj zonoj''' ! '''Nordameriko''' !!'''Antiloj'''!!'''Centrameriko''' !! '''Sudameriko''' |- valign=top |[[Kanada Arkto]]<br />[[Regiono de la Granda Baseno]]<br />[[Grandaj Ebenaĵoj]]<br />[[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]<br />[[Okcidenta Patrinmontaro]]<br />[[Orienta Patrinmontaro]]<br />[[Suda Patrinmontaro]] |[[Bahamoj]]<br />[[Grandaj Antiloj]]<br />[[Malgrandaj Antiloj]]<br /> |[[Plako-tektoniko de Karibio]]<br />[[Centra Montĉenaro de Kostariko|Centra Montĉenaro]]<br /> |[[Sudamerikaj Dezertoj]]<br />[[Sudamerika Karibio]]<br />[[Biogeografia Ĉoko]]<br />[[Llanos|Llanos del Orinoco]]<br />[[Amazono|Amazona Plataĵo]]<br />[[Andoj]]<br />[[Altebenaĵo]]<br />[[Granda Ĉako]]<br />[[Gujano]]j<br />[[Pampo|Pampa ebenaĵo]]<br />[[Konuso Suda]]<br />[[Patagonio]] |- |[[Dosiero:Grand Canyon Colorado.JPG|150ra|Grandkanjono]] |[[Dosiero:Castillo del Morro by Glogg.jpg|150ra|Kubo]] |[[Dosiero:Panama Canal Gatun Locks.jpg|150ra|Kanalo de Panamo]] |[[Dosiero:Amazon.A2002182.1405.1km.jpg|150ra|Amazonio]] |} == Riveroj == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ '''Plej longaj riveroj de Ameriko''' ! Rivero !! Longeco ([[kilometro|km]]) !! Ĉefaj transigitaj landoj |- [[Amazono (rivero)|Amazono]] || 6.800 || {{PER}}, {{BRA}}, {{COL}} |- | [[Misisipo (rivero)|Misisipi]]-[[Misuro (rivero)|Misuro]] || 6.019 || {{USA}} |- | [[Parano (rivero)|Parano]]-[[Plata-rivero]] || 4.200 || {{ARG}}, {{BRA}}, {{PAR}}, {{URU}} |- | [[Makenzio]] || 4.240 || {{CAN}} |- | [[Puruzo]] || 3.590 || {{PER}}, {{BRA}} |- | [[Madejro (rivero)|Madejro]] || 3.239 || {{BOL}}, {{BRA}} |- | [[Sankta Francisko (rivero)|Sankta-Francisko]] || 3.199 || {{BRA}} |- | [[Jukono]] || 3.185 || {{USA}}, {{CAN}} |- | [[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankt-Laŭrenco]] || 3.058<ref>Inkluzive de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]</ref>|| {{USA}}, {{CAN}} |- | [[Rio Grande del Norte]] || 3.033 || {{MEX}}, {{USA}} |- | [[Paragvaja Rivero]] || 2.625 || {{ARG}}, {{BOL}}, {{BRA}}, {{PAR}} |- | [[Saskaĉevano (rivero)|Saskaĉevano]] || 2.575 || {{CAN}} |- | [[Kolorado (rivero)|Kolorado]] || 2.333 || {{USA}}, {{MEX}} |- | [[Orinoko]] || 2.150 || {{VEN}}, {{COL}} |- | [[Mamoreo]] || 2.000 || {{BOL}} |- | [[Kolumbio (rivero)|Kolumbio]] || 1.953 || {{CAN}}, {{USA}} |- | [[Ukajalo]] || 1.900 || {{PER}} |- | [[Putumajo]] || 1.800 || {{PER}}, {{ECU}}, {{COL}}, {{BRA}} |- | [[Urugvajo (rivero)]] || 1.770 || {{ARG}}, {{BRA}}, {{URU}} |- | [[Maranjono]] || 1.600 || {{PER}} |- | [[Pilkomajo]] || 1.590 || {{ARG}}, {{BOL}}, {{PAR}} |- | [[Magdaleno (rivero)|Magdaleno]] || 1.543 || {{COL}} |- | [[Bermeĥo (rivero)|Bermeĥo]] ||1.450 || {{ARG}}, {{BOL}} |- | [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]] ||1.350 || {{COL}} |- | [[Usumacinto]] ||1.200 || {{GUA}}, {{MEX}} |} == Klimato == [[Dosiero:Acapulco - Visto desde la Capilla Ecuménica de la Paz.JPG|eta|[[Acapulco]] estas unu el multaj urboj, situantaj en tropika regiono.]] Pro la grandega surfaco etendiĝinta de nordo al sudo, Ameriko havas preskaŭ ĉiujn klimatojn. Inter la marbordoj de Meksiko, la okcidento de Nikaragvo kaj la sudo de Brazilo, troviĝas la [[varma klimato]] en la plataj marbordoj kaj montaraj flankoj. La [[tropika klimato|pluva intertropika klimato]] kaj la [[arbaro]] estas tipaj por granda parto de Centrameriko, la amazona plataĵo kaj la karibaj insuloj, dum ĉe la atlantika marbordo de Kolombio, Venezuelo kaj Gujano troviĝas zono de [[savano]]j. En la subtropikaj zonoj proksime al la latitudo 30º troviĝas [[arida klimato|aridaj regionoj]], el [[dezerto|dezertaj trajtoj]] kiel [[Sonora-Dezerto]] (sude de Usono kaj norde de Meksiko) kaj tiu de [[Atakama-Dezerto]] (norde de Ĉilio), dum en [[Patagona Stepo]] ekzistas malvarma dezerta klimato. La [[stepo]]j utilas kiel transiro al pli malvarmaj klimatoj. [[Dosiero:Panoramica_de_rada_tilly.JPG|eta|maldekstre|250ra|La [[banloko]] [[Rada Tilly]], la plej suda de Ameriko]] La [[modera klimato]] etendiĝas en la mezaj latitudoj kaj ĉe montaroj, ĉefe en la atlantika flanko. La modera klimato kun pluvoj dum tuta jaro troviĝas en la marbordaj strioj de Kanado, Alasko kaj sudo de Ĉilio, igante zonojn kun miksta [[arbaro]], dum la modera kun pluvoj en somero estas la plej etendita klimato sur la superkontinento, ĉefe en la sudorienta parto de Usono, centro de Meksiko kaj sudoriento de Brazilo. La [[mediteranea klimato]] troviĝas en Kalifornio kaj en [[Centra Zono de Ĉilio|Ĉilia Centra Valo]], generante vegetad-stilo konata kiel [[ĉaparalo]]. Laste, la malvarmaj klimatoj etendiĝas laŭlonge de la ekstremoj de la superkontinento en la proksimaĵoj de la polusoj, precipe en Nordameriko. La [[tundro]] troviĝas laŭlonge de granda parto de Alasko kaj Kanado, kaj en la sudamerika ekstremo; pro la alteco de [[Puna de Atacama]] kaj grandparte pro la montara regiono. Fine, la [[polusa klimato]] troviĝas en Gronlando kaj la malvarma klimato pro la alteco de la montaraj zonoj ĉe la Andoj. == Demografio == Ameriko estas la kvara superkontinento plej loĝata post [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[Eŭropo]] kaj ankaŭ unu el la malpli dense loĝataj, pro ĝia granda surfaco. Tri kvaronoj de la loĝantaro loĝas en urboj. === Politika divido === [[Dosiero:America Federal Provincial y Departamental.PNG|eta|Politika divido de Ameriko kaj administra divido de ĝiaj landoj.]] La amerika superkontinento konsistas el 35 ŝtatoj, 21 dependaĵoj, tri franciaj departementoj kaj unu libera ŝtato asociita al [[Usono]]. {|class="wikitable" border="1" width=60% |- |width=50%|''{{AIA}}''||width=50%|'''{{HTI}}''' |- |'''{{ATG}}'''||'''{{HND}}''' |- |''{{ANT}}''||''{{CAY}}''<ref name=MALV>Teritorio postulata de [[Argentino]], sed sub brita administrado</ref> |- |'''{{ARG}}'''||''{{SGS}}''<ref name=MALV /> |- |''{{Arubo}}''||''{{FLK}}'' |- |'''{{BHS}}'''||''{{TCA}}'' |- |'''{{BRB}}'''||''{{VGB}}'' |- |'''{{BLZ}}'''||''{{VIR}}'' |- |''{{BMU}}''||'''{{JAM}}''' |- |'''{{BOL}}'''||''{{MTQ}}'' |- |'''{{BRA}}'''||'''{{MEX}}''' |- |'''{{CAN}}'''||''{{MSR}}'' |- |'''{{CHI}}'''||''{{Navasa Insulo}}'' |- |''{{Klipertono}}''||'''{{NIC}}''' |- |'''{{COL}}'''||'''{{PAN}}''' |- |'''{{CRI}}'''||'''{{PRY}}''' |- |'''{{CUB}}'''||'''{{PER}}''' |- |'''{{DMA}}'''|| ''{{PRI}}'' |- |'''{{DOM}}'''||''{{BLM}}'' |- |'''{{ECU}}'''||'''{{KNA}}''' |- |'''{{SLV}}'''||''{{SMT}}'' |- |'''{{USA}}'''|| ''{{Sankta-Piero kaj Mikelono}}'' |- |'''{{GRD}}'''||'''{{VCT}}''' |- |''{{Gronlando}}''||'''{{LCA}}''' |- |''{{GLP}}''||'''{{SUR}}''' |- |'''{{GTM}}'''||'''{{TTO}}''' |- |''{{GUF}}''||'''{{URY}}''' |- |'''{{GUY}}'''||'''{{VEN}}''' |} === Loĝantoj === [[Dosiero:Zocalo cathedral.jpg|200ra|eta|[[Meksikurbo]], [[Meksiko]]]] [[Dosiero:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|200ra|eta|[[Nov-Jorko]], [[Usono]]]] [[Dosiero:Skyline from São Paulo city.JPG|200ra|eta|[[São Paulo]], [[Brazilo]]]] La tuta loĝantaro estas kalkulita je 859.000.000 ĝis 900.000.000 dividitaj en * Nordameriko: 2001 kun 495 milionoj kaj en 2002 kun 501 milionoj (inkluzive de [[Centrameriko]] kaj [[Karibio]]) * Sudameriko: 2001 kun 352 milionoj kaj en 2002 kun 357 milionoj === Etnografio === [[Dosiero:Baby got Back.jpg|eta|Virino el indiĝena deveno en la Andoj]] La amerika loĝantaro konsistas el 900 milionoj da loĝantoj proksimume, devenantoj de tri grandaj etnaj grupoj, tiel pro la miksiĝo inter ili (ĉefe en Latinameriko): [[indianoj]] kaj [[eskimoj]] (kiuj estis la aborigenaj loĝantoj de Ameriko); eŭropanoj (el [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Britio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Germanio]], [[Nederlando]], [[Danio]] kaj [[slavoj|slavaj popoloj]], kiuj estas ĉirkaŭ 572,9 milionoj da homoj, t.e. 63,5% de la amerika loĝantaro) kaj [[afriko|afrikanoj]] [[Subsahara Afriko|subsaharanoj]] devenantoj de sklavoj. Ankaŭ estas devenantoj de aliaj enmigrintoj, pli frue, ĉefe el [[Azio]], [[Meza Oriento]] kaj [[Fora Oriento]]. Eĉ se en ĉiuj amerikaj landoj pli aŭ malpli kvante havas eŭropajn devenantojn, ĝi estas ĉefa en landoj kiaj [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kostariko]], [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Ĉilio]], [[Urugvajo]] kaj [[Usono]]. En kelkaj el tiuj landoj, kies loĝantoj havas fizikajn trajtojn de blankuloj, oni observis (laŭ fakaj esploroj) ke sub genenitkaj esploroj ili havas indiĝenan kaj afrikan sangon .<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |titolo=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |arkivdato=2009-02-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |titolo=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |arkivdato=2009-02-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |titolo=Latinoamerica. |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |arkivdato=2009-03-18 }}</ref> La rasaj problemoj en Ameriko malpliiĝis laŭlonge de la historio, ĉefe laŭleĝe, ĉar la sklaveco estis tute malpermesita kaj forigita en ĉiuj landoj. Tamen, ekzistas malakcepto kaj diskriminacio kontraŭ kelkaj malplimultoj el indiana, afrika aŭ azia origino en kelkaj landoj kies ĉefa loĝantaro estas blanka. === Karakterizoj de la loĝantaro === La loĝantaro de Ameriko varias laŭ la vivkondiĉoj. En [[Latinameriko]], la plejparto de siaj loĝantoj estas junuloj inter 15 - 24 jaroj, kaj la [[vivdaŭro]] varias inter 60 kaj 80 jaroj. Cetere, pli ol la duono de la loĝantaro en la plimulto de la landoj estas kamparana. [[Argentino]], [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Ĉilio]] kaj [[Urugvajo]], estas la landoj de [[Latinameriko]] kun demografia strukturo relative maljuniĝinta, ĉar la loĝantaro kun ''60 jaroj aŭ pli'' egalas aŭ superas la 13%. En landoj kiel [[Gvatemalo]], [[Haitio]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], [[Panamo]], [[Paragvajo]] kaj [[Domingo]], ekzistas pli granda junula loĝantaro, regante la junuloj inter 15 kaj 25 jaroj kaj [[Bolivio]] estas lando kun proceso je maljuniĝo sed ankoraŭ kun juna loĝantaro. Laste, en [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Kostariko]], [[Meksiko]], [[Peruo]], [[Puerto-Riko]] kaj [[Venezuelo]], same ilia plimulto konsistas el juna loĝantaro, kvankam en la lastaj jardekoj en Brazilo, Meksiko kaj Puerto-Riko oni spertis progresivan loĝantaran maljuniĝon. Same okazas en la transmaraj departementoj [[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]] kaj [[Martiniko]] (apartenantaj al [[Francio]]) kaj en ne latinidaj landoj kiel [[Bahamoj]], [[Belizo]], [[Gujano]], [[Jamajko]], [[Surinamo]], [[Malgrandaj Antiloj]], [[Trinidado kaj Tobago]], inkluzive de la eŭropaj dependaĵoj kiel [[Nederlandaj Antiloj]], [[Arubo]], ktp. En [[Usono]] kaj [[Kanado]] la plejparto de siaj loĝantoj estas adolta, superante la junulojn. === Lingvoj === {{Sen fontoj}}[[Dosiero:Idiomas de américa.png|eta|300ra|Lingvoj plej gravaj kaj plej parolataj en Ameriko.]] [[Dosiero:Old Port of Montreal (French- Vieux-Port de Montréal).jpg|eta|250ra|Montrealo, la plej granda franclingva urbo de Ameriko.]] La tuta nombro da lingvoj de Ameriko ege superas kvincenton da lingvoj, dialektoj kaj kreoloj. La precipaj lingvoj estas la altruditaj aŭ alportitaj de la eŭropaj koloniantoj sekvataj de la ĉefaj indianaj kulturoj. * La [[hispana]] estas parolata de pli ol 372 milionoj da personoj, kun koncentrado en [[Meksiko]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. Krome ekzistas gravaj komunumo de hispanlingvanoj en [[Usono]] kaj kelkaj insuloj en Karibio. * La [[angla]] estas parolata de 325 milionoj da personoj. Ĝi estas la plej parolata lingvo en [[Usono]] kaj [[oficiala lingvo|oficiala]] en [[Kanado]], [[Belizo]], [[Gujano]], [[Insuloj Falklandoj-Malvinoj|Falk-insuloj]] kaj en antilaj insuloj. En [[Puerto-Riko]] ĝi estas la dua oficiala lingvo. * La [[franca]] estas parolata en pluraj insuloj de Karibio (kiel [[Haitio]], [[Gvadelupo]] kaj [[Martiniko]], inter aliaj) kaj estas oficiala en [[Kanado]] (ĉefe parolata en [[Kebekio]]) kaj en [[Franca Gujano]]. * La [[portugala]] estas la oficiala lingvo de Brazilo, entute kun pli da 185 milionoj da parolantoj. * La [[keĉua lingvo|keĉua]] estas la aborigena lingvo plej parolata kun pli da 12 milionoj da personoj. Ĝi estas oficiala kaj en Peruo kaj en Bolivio en la regionoj kie ĝi estas parolata, ĝi ankaŭ estas parolata de konsiderinda malplimulto en Ekvadoro, en la sudo de Kolombio, en Santiago del Estero (Argentino) kaj en la nordo de Ĉilio. Kune al la keĉua, la [[ajmara]] ankaŭ oficialas en Bolivio, dum en Peruo nur tie kie ĝi ĉefas. La ajmara estas la unua lingvo de triono de la bolivianoj. En Peruo ankoraŭ ne ekzistas leĝoj kiuj agnoskas la konstitucian oficialecon de la ajmara, nek havas oficialan uzon en la ŝtata administrado, kun la sola escepto de la interkultura dulingva edukado. * La [[haitia kreola lingvo|haitia kreola]] estas [[kreola lingvo]] surbaze de la franca, plimulte parolata en Haitio. * La [[gvarania lingvo|gvarania]] estas parolata de pli ol 6 milionoj da personoj, ĉefe en Paragvajo, ĝi ĝi estas oficiala samrange kiel la hispana en la tuta lando. * Diversaj aborigenaj lingvoj estas parolataj en [[Mezameriko]], kiel la [[naŭatla]] (1,5 milionoj da parolantoj en [[Meksiko]]), la [[kiĉea lingvo|kiĉea]] (1,4 milionoj en [[Gvatemalo]] kaj [[Meksiko]]), la [[majaa lingvaro]] (entute 5 milionoj da personoj en [[Meksiko]] kaj Mezameriko), la zapotka (en [[Oaxaca]] de 800 mil personoj, ĉefe en [[Terkolo de Tehuantepeko]]), la miksteka ([[Oaxaca]] kaj [[Guerrero]] de pli ol 500 mil personoj), inter aliaj. * La [[nederlanda]] estas parolata en [[Nederlandaj Antiloj]], [[Arubo]] kaj [[Surinamo]]. * En [[Gronlando]] estas oficialaj la [[dana]] kaj la [[gronlanda lingvo|gronlanda]]. Kelkaj aliaj lingvoj kiuj havas konsiderindan nombron eĉ se ne oficialaj, inter ili: * La [[mapuĉa lingvo|mapudunguna]] estas la aborigena lingvo parolata de 440 mil [[mapuĉoj]] en [[Ĉilio]] kaj [[Argentino]]. * La [[vajua lingvo|vajua]] estas aborigena lingvo parolata de pli ol 400 mil personoj en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]]. * La [[papiamento]] estas [[kreola lingvo]] parolata en la insuloj [[Arubo]], [[Bonaire]] kaj [[Curaçao|Kurazao]]. * Diversaj lingvoj, kiel la [[germana]] kaj la [[itala]], ankoraŭ estas parolataj de la enmigrintoj kiuj alvenis al Ameriko fine de la 19-a kaj laŭlonge de la 20-a jarcento. * La [[japana]] estas parolata plimulte en [[Usono]], [[Brazilo]] kaj [[Peruo]], la landoj kiuj havas pli da japanaj enmigrintoj. * La [[ĉina]] estas parolata, ĉefe en [[Peruo]], en [[Usono]], en [[Kanado]] kaj malpli grandaj komunumoj en aliaj landoj. * La [[kimra]] estas parolata en la argentina patagona provinco [[Ĉubutio]]. * La [[kroata]] estas parolata en [[Ĉilio]] far komunumo de enmigrintoj kiuj loĝas en la regionoj [[Antofagasta (regiono)|Antofagasta]] kaj [[Magallanes y de la Antártica Chilena|Magallanes]]. * La [[armena]] (kaj okcidenta kaj orienta) estas parolata de la armena diasporo ĉefe en Usono, Kanado, Argentino, Urugvajo, Brazilo kaj Ĉilio. * La lingvo [[Esperanto]] estas parolata eble de kelkaj miloj da personoj en landoj de la tuta superkontinento kun pli grandaj grupoj en [[Brazilo]], [[Argentino]], [[Ĉilio]], [[Meksiko]], [[Urugvajo]], [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Kubo (lando)|Kubo]]. === Religio === [[Dosiero:Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg|eta|250ra|La Katedralo de Braziljo, de [[Oscar Niemeyer]].]] [[Dosiero:Bahaa_Templo_Chili.jpg|eta|250ra|Nokta vido de la Bahaa Templo en Ĉilio]] La precipaj religioj de Ameriko estas la jenaj: * [[Kristanismo]] (Nordameriko: 85%, Sudameriko: 93%)<ref>http://www.cbc.ca/montreal/features/religion/christianity_world.html</ref> ** [[Romkatolika Eklezio]] (praktikata de 89% de la meksikanoj;<ref>http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576758_4/Mexico.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/2000/definitivos/Nal/tabulados/00re01.pdf</ref> proksimume 74% de la loĝantaro de Brazilo, kie la katolika loĝantaro atingas 182 milionojn da homoj, la plej granda katolika nacio de la mondo;<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51629.htm International Religious Freedom Report, U.S. Department of State]. Retrieved on 2008-06-08.</ref> proksimume 24% de la usona loĝantarop;<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |titolo=CIA - The World Factbook - United States |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%20#People |arkivdato=2018-12-25 }}</ref> kaj pli ol 40% en Kanado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |titolo=The Daily, Tuesday, May 13, 2003. Census of Population: Income of individuals, families and households; religion |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081018195253/http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |arkivdato=2008-10-18 }}</ref>) ** [[Protestantismo]] (ĉefe praktikata en Usono, kie duono de la loĝantaro estas protestantoj aŭ evangelianoj, kaj Kanado, kun iom pli ol kvarono de la loĝantaro; ekzistas kreskanta movado de evangelianoj kaj pentekostanoj en la tradicia katolika Latinameriko.<ref>[http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1348759.htm The World Today - Catholics faced with rise in Protestantism]</ref>) ** [[Ortodoksismo|Ortodoksa Eklezio]] (ĉefe en Usono kaj Kanado—1% de la usonanoj; ĉi tiu kristana eklezio kreskas pli rapide ol aliaj kristana grupoj en Kanado kaj nun ĝi reprezentas 3% de la kanadanoj) ** [[Apartaj kristanaj eklezioj]] kaj aliaj kristanoj (ĉ. 1,000 malsamaj eklezioj kaj sektoj en tuta Ameriko) * [[Senreligianoj]] (inkluzive de gnostikuloj, kaj ankaŭ praktikantoj de spiritaj movadoj, kiuj ne konsideras sin {{J|organizita religio}}) * [[Islamo]] (2 procento de kanadanoj [580,000 persons],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |titolo=Population by religion, by province and territory (2001 Census) |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071105022804/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |arkivdato=2007-11-05 }}</ref> 0.6 al 2 procento en Usono [de 1,820,000 al 5,000,000 <ref>[http://www.usnews.com/articles/news/religion/2008/04/07/understanding-islam.html ''Understanding Islam''] by Susan Headden of [[U.S. News & World Report]]. April 7, 2008.</ref> personoj], kaj 0.2% de la meksikanoj [250,000 personoj];<ref>[http://islamdom.blogspot.com/2007/11/islam-in-mexico.html Islam and Christianity: Islam in Mexico]</ref> kune, muzulmanoj konsistigas 2.5% de la nordamerika loĝantaro kun gravaj komunumoj en [[Toronto]], [[Losanĝeleso]], [[Nov-Jorko]], [[Vankuvero]], [[Hustono]], [[Ĉikago]], [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kaj [[Vaŝingtono]]—kaj 0.3% en tuta Latinameriko—[[Argentino]] havas la plej grandan komunumon kun pli ol 600,000 muzulmanoj, aŭ 1.9% de la argentinanoj<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71446.htm</ref>) * [[Judismo]] (2% de la nordamerikanoj—proksimume 2.5 procento de Usono kaj 1.2% de Kanado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |titolo=Canadian Jewry Today: Portrait of a Community in the Process of Change - Ira Robinson |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090917083053/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |arkivdato=2009-09-17 }}</ref>—kaj 0.23 procentoj de la latinamerikanoj—Argentino havas la plej grandan judan komunumon kun 200,000 membroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |titolo=First Planeload of Jews Fleeing Argentina Arrives in Israel |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080201175808/http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |arkivdato=2008-02-01 }}</ref>) Aliaj gravaj religioj kaj kredoj inkluzivas [[Siĥismo]]n; [[Budhismo]]n; [[Hinduismo]]n; [[Bahaismo|Bahaan Kredon]]; kaj ampleksan gamon de indiĝenaj religioj, el kiuj la plimulto estas [[animismo|animismaj]]; kaj multaj [[tradicia afrika religio|tradiciaj afrikaj religioj]] kaj afrikdevenaj religioj. [[Sinkretismo]] ankaŭ troviĝas en la afrikaj, katolika kaj indiĝenaj religioj. == Valutoj == [[Dosiero:Dollar11963A.JPG|250ra|eta|Unu usona dolaro]] [[Dosiero:250G.png|250ra|eta|Haitia gurdo]] * [[Angvilo]], [[Antigvo kaj Barbudo]], kaj [[Grenado]] - [[Orientkaribia dolaro]] (EC$, XCD) * [[Nederlandaj Antiloj]] - [[Nederlandantila guldeno]] * [[Argentino]] - [[Argentina peso]] ($, ARS) * [[Arubo]] - [[Aruba guldeno]] (AWG) * [[Bahamoj]] - [[Bahama dolaro]] (BSD) * [[Barbado]] - [[Barbada dolaro]] (BBD) * [[Belizo]] - [[Beliza dolaro]] (BZD) * [[Bermudo]] - [[Bermuda dolaro]] (BM$, BMD) * [[Bolivio]] - [[Bolivia bolivjano]] (Bs., BOB) * [[Brazilo]] - [[Brazila realo]] (R$, BRL) * [[Kanado]] - [[Kanada dolaro]] (C$, CAD) * [[Ĉilio]] - [[Ĉilia peso]] ($, CLP) * [[Klipertono]] - (neloĝata) * [[Kolombio]] - [[Kolombia peso]] ($) (COP) * [[Kostariko]] - [[Kostarika kolumbo]] (₡, CRC) * [[Kubo (lando)|Kubo]] - [[Kuba peso]] (CUP), [[Konvertebla kuba peso]] (CUC) * [[Dominiko]], [[Moncerato]], [[Sankta-Kito kaj Neviso]], [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]] kaj [[Sankta Lucio]] - [[Orientkaribia dolaro]] (EC$, XCD) * [[Domingo]] - [[Dominga peso]] (DOP) * [[Ekvadoro]] - [[Salvadoro]], [[Usono]], [[Turkoj kaj Kajkoj]], [[Britaj Virgulininsuloj]], [[Usonaj Virgulininsuloj]] kaj [[Puerto-Riko]] - [[Usona dolaro]] ($, USD) * [[Gronlando]] - [[Dana krono]] (DKK) * [[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]], [[Martiniko]], [[Saint-Barthélemy|Sankta-Bartolomeo]], [[Sankta Marteno (insulo)|Sankta Marteno]], [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] - [[Eŭro]] (€, EUR) * [[Gvatemalo]] - [[Gvatemala kecalo]] (GTQ) * [[Gujano]] - [[Gujana dolaro]] (GYD) * [[Haitio]] - [[Haitia gurdo]] (HTG) * [[Honduro]] - [[Hondura lempiro]] (HNL) * [[Kajman-insuloj]] - [[Kajmana dolaro]] (KYD) * [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj]], [[Insuloj Falklandoj-Malvinoj]] - [[Falklanda pundo]] (FL£) * [[Jamajko]] - [[Jamajka dolaro]] (JMD) * [[Meksiko]] - [[Meksika peso]] ($, MXN) * [[Navasa Insulo]] - (neloĝata) * [[Nikaragvo]] - [[Nikaragva kordovo]] (C$, NIO) * [[Panamo]] - [[Panama balboo]] (oficiala) (PAB); [[Usona dolaro]] (kuranta mono) ($, USD) * [[Paragvajo]] - [[Paragvaja gvaranio]] (PYG) * [[Peruo]] - [[Perua nova suno]] (S/.) (PEN) * [[Surinamo]] - [[Surinama dolaro]] (SRD) * [[Trinidado kaj Tobago]] - [[Trinidada dolaro]] (TT$, TTD) * [[Urugvajo]] - [[Urugvaja peso]] ($, UYU) * [[Venezuelo]] - [[Venezuela bolivaro]] (Bs. ó Bs.F, VEF) == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Portalo:Ameriko|wikt=Ameriko|ReVo=amerik}} * [[Nova Mondo]] * [[Oazameriko]] * [[Centra Ameriko]] * [[Aridameriko]] * [[Historio de Ameriko]] * [[Komunumo Sudamerika de Nacioj]] * [[Amerikaj montoj]] * [[Amerika]] {{Elstara}} {{ADLS|2010|42}} <!-- kaj ankaŭ de semajno 43 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ameriko| ]] qy9dkija2hcpfs14rq2ntmqpu0hm5jj 9347397 9347373 2026-04-04T13:59:41Z Filozofo 3592 Lingva plibonigo 9347397 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Americas (orthographic projection) blank.svg|centre|300ra]] |Areo = Pli ol 42.000.000 |Loĝantoj = 910.717.000 |Landoj = 35 |Dependaj teritorioj = 21 |Lingvoj = [[hispana]] <br /> [[angla]] <br /> [[portugala]] <br /> [[franca]] <br /> [[nederlanda]] <br /> [[haitia kreola lingvo|haitia]] <br /> [[keĉua]] <br /> [[ajmara]] <br /> [[naŭatla]] <br /> [[gvarania lingvo|gvarania]] |Horzonoj = [[UTC]]-10 A UTC |Plej grandaj urboj = [[Sao Paulo]] <br /> [[Meksikurbo]] <br /> [[Nov-Jorko]] <br /> [[Losanĝeleso]] <br /> [[Bonaero]] <br /> [[Rio de Janeiro]] <br /> [[Ĉikago]] <br /> [[Lima]] }} '''Ameriko'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Ameriko_kd Ameriko] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas superkontinento situanta en la okcidenta hemisfero. Ameriko estas konsiderata en pluraj landoj la dua plej granda kontinento en la mondo, post [[Eŭrazio]]. Ĝi okupas grandan parton de la okcidenta hemisfero de la [[Tero]]. Ĝi etendiĝas de la [[Arkta Oceano|Arkta Glacia Oceano]] norde ĝis la [[Horna Kabo]] sude, en la kunfluado de la oceanoj [[Atlantiko]] kaj [[Pacifiko]] kiuj limigas la superkontinenton oriente kaj okcidente, respektive. Kun surfaco de pli ol 42.000.000 [[kvadrata kilometro|km²]], ĝi estas la dua termaso plej granda en la planedo, kovrante 8,3% de la tuta surfaco kaj 30,2% de la emerĝita tero kaj krome ĝi koncentras ĉirkaŭ 12% de la homaro. Pro tia grando kaj geografiaj karakterizoj, Ameriko estas tradicie dividita en [[Nordameriko]], [[Centrameriko]], la [[Antiloj]] kaj [[Sudameriko]]. Kelkaj geografoj konsideras Centramerikon kaj Antilojn unu sola subregiono ene de Nordameriko. Laŭ ĝiaj kulturaj trajtoj, oni povas distingi anglosaksan Amerikon, la nelatinidan Karibion kaj Latinamerikon. La superkontinento estis ''malkovrita'' de [[Kristoforo Kolumbo]]. Antaŭe ĝi estis nomita kiel [[Abya Yala]] de la [[majaoj]] kaj la centramerikaj kulturoj, kiel "Amerrikua" (vento-lando) de la majaoj de nuna Nikaragvo kaj "Cem Anahuac" de la [[aztekoj]]. == Toponimio == [[Dosiero:America noviter delineata.jpg|eta|Mapo de Ameriko de la kartografiisto [[Jodocus Hondius]], [[1640]].]] La unua fojo kiam estis uzita la nomo "Ameriko" en [[Eŭropo]] por nomi la terojn atingitajn de Kolumbo estis en ''[[Cosmographiae Introductio]]'', verkita de la germana kartografo [[Martin Waldseemüller]], kiu priskribis en siaj laboraĵoj la hispanajn posedojn de [[Nordameriko]], [[Antiloj]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]], kiujn li desegnis en la unua ekzistanta mondmapo kaj kiujn li nomis en sia tuto kiel ''Ameriko'' honore de [[Amerigo Vespucci]]. Danke al la evoluo de la [[presilo]], la nomoj donitaj de Waldseemüller rapide diskoniĝis en la sciencaj rondoj de Eŭropo. Rilate al la insuloj kaj la tuta superkontinenta maso de la okcidenta hemisfero, la [[Flandrio|flandr]]-devena geografo [[Gerardus Mercator]] uzis la saman vorton Ameriko unuafoje en siaj kartografiaj laboraĵoj per mondmapo eldonita en [[1538]]. Aliflanke la hispana monarkio jure nomis siajn amerikajn posedaĵojn kiel [[Kastiliaj reĝlandoj de Indioj]]. La Brita Krono nomis siajn posedaĵojn [[Okcidentaj Indioj]]. Alia vorto uzata por la superkontinento estas ''[[Nova Mondo]]'', kompare kun la [[Malnova Mondo]], t.e. la teritorioj jam konataj al eŭropanoj dum la [[Mezepoko]]. == Historio == [[Dosiero:Cero maya.svg|eta|150ra|[[majaoj|majaa hieroglifo]] por la numero ''nulo''. La majaoj evoluigis matematikon. Inter aliaj aferoj ili inventis la «''[[nulo]]n''» ĉirkaŭ [[36 a.K]] Ĝi estas la unua dokumentita uzo de la aparta nulo kiel oni konas ĝin hodiaŭ.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.educared.net/aprende/bitagora8/page/CP |titolo=''Escritura maya'', Los mayas, Bitágora |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070509153251/http://www.educared.net/aprende/bitagora8/page/CP |arkivdato=2007-05-09 }}</ref>]] Ĝis la lastaj jardekoj regis la [[teorio pri malfrua loĝado]]<ref> http://www.prepafacil.com/cobach/Main/PrincipalesTeoriasCientificasSobreElPoblamientoAmericano</ref> kiu asertas ke la [[alveno de la homo en Amerikon]] okazis el [[Siberio]] antaŭ 12-14 mil jaroj tra [[Beringio]] dum la [[Vurma Glaciepoko]]. Tamen, pli poste diversfakaj sciencistoj pridubis tion kun ĉiam pli da evidentaĵoj, kreante la novan [[teorio pri frua loĝado|teorion pri frua loĝado]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.infoarica.cl/1ta/arica_territorio_000294.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110831082521/http://www.infoarica.cl/1ta/arica_territorio_000294.htm |arkivdato=2011-08-31 }}</ref>. Ĝi asertas, ke loĝado de Ameriko estas pli antikva (eble inter 20.000 kaj 50.000 jaroj), kaj dum tiu proceso oni uzadis aliajn itinerojn por veni en Amerikon el Siberio, [[Mongolio]]<ref>''Peopling the New World: a mitochondrial view'', D. Andrew Merriwether entrevistado por Sheri Fink, Academy Briefings, New York Academy of Sciences, 1 de diciembre de 2004</ref> kaj eĉ el aliaj lokoj. [[Dosiero:Peru Machu Picchu Sunrise.jpg|eta|maldekstre|[[Machu Picchu]], ekzemplo de la alta inkaa civilizo]] En Ameriko okazis du sendependaj [[Neolitika revolucio|Neolitikaj Revolucioj]]: en [[Mezameriko]], antaŭ 10.000 jaroj kaj en la [[Antikva Peruo|anda regiono de Sudameriko]], antaŭ 5.500 jaroj. Antaŭ 5.000 kaj 6.000 jaroj, formiĝis la grandaj indiĝenamerikaj lingvaj grupoj. En Ameriko disvolviĝis gravaj civilizoj, kiaj [[Caral]] (la plej antikva urbo de Ameriko), la [[prapuebla kulturo]], [[Pueblo-indianoj]], [[kimbajo]], [[nazka kulturo|nazka]], [[Ĉimu-kulturo]], [[Ĉavina kulturo]], [[parakazo]], [[moĉeo]], [[hŭari-kulturo]], [[lima kulturo]], [[zapotekoj]], [[miŝtekoj]], [[totonakoj]], [[toltekoj]], [[olmekoj]], [[mŭiska (or-kulturo)]] kaj la pintaj civilizoj de la imperioj de [[Teotiŭakano]], [[Tiwanaku|Tiahuanaco]], [[majaoj]], [[aztekoj]] kaj [[inkaoj]], inter multaj aliaj. Kelkaj historiistoj asertas, ke la [[vikinga koloniado en Ameriko]] estis la unua veninta el la eŭropa teritorio, kvankam ekzistas teorioj pri antaŭa ĉeesto.<ref>[http://www.si.edu/resource/faq/nmnh/origin.htm Smithsonian Institution, ''Paleoamerican Origins'']</ref> [[Eriko la ruĝa]] establis la unuajn koloniojn en [[Gronlando]] en la jaro [[985]]. Lia filo [[Leif Eriksson]] ĉirkaŭ la jaro [[1000]] establis en nuna [[Novlando]] koloniojn, kiuj malaperis kun la paso de la jaroj. [[Dosiero:Columbus Taking Possession.jpg|eta|[[Kristoforo Kolumbo]] alvenas en la insulon [[Guanahani]]]] Ekde la alveno de [[Kristoforo Kolumbo]], la enkonduko de novaj malsanoj kiel la [[variolo]] okazigis demografian katastrofon. Laŭ kelkaj esploristoj, ili estigis la formorton de 93% de la loĝantaro<ref> http://aupec.univalle.edu.co/informes/marzo98/epidemias.html</ref>. En tiu kadro, kelkaj eŭropaj imperioj konkeris kaj koloniis parton de la kontinento, okupita de kulturoj kaj civilizoj jam loĝintaj tie de antaŭ jarmiloj. [[Hispanujo]] venkis la grandajn civilizojn [[aztekoj|azteka]] kaj [[inkaoj|inkaa]] kaj etendigis sian imperion laŭlonge de la tuta pacifika marbordo kaj la baseno de [[Rivero de la Arĝento]], dum [[Portugalujo]] koloniis la marbordan strion de nuna [[Brazilo]]<ref> http://www.claseshistoria.com/america/colonial-americaportuguesa.html</ref>. [[Francio]] establis koloniojn en la atlantika marbordo ekde la nuna [[Kanado]] ĝis la nordo de Brazilo. [[Britio]] establiĝis en la orienta marbordo de Nordameriko kaj en kelkaj regionoj de la kariba marbordo. [[Nederlando]] kaj [[Danio]] establis koloniojn en etaj insuloj de Karibio kaj [[Rusio]] fine konkeris la regionon de [[Alasko]]. La [[jezuitoj]] organizis en la regiono de la [[Parano|Rivero Parano]] reton de jezuitaj gvaraniaj urboj-misiejoj, loĝitaj ekskluzive de jezuitoj kaj indiĝenoj ([[gvaranioj]]) kun ekskluziva uzo de la [[gvarania lingvo]]. Altgrade memstaraj, ili estis konsideritaj kiel ŝtato ene de la [[Hispana Imperio]]. Oni ankaŭ devas substreki ke la eŭropa konkerado estis malakceptita en diversaj partoj de la superkontinento<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110812143152/http://www.uc.cl/sw_educ/historia/conquista/parte2/html/index.html |arkivdato=2011-08-12 }}</ref>. Pluraj originaj popoloj sukcese rezistis la eŭropajn invadojn sur vastajn teritoriojn, kaj daŭre kontrolis ilin ĝis la fino de la 19-a jarcento. [[Araŭkanio]], [[Patagonio]], [[Pampo]], [[Mato Grosso]], [[Amazono]] kaj la grandaj pratoj de la nordamerika okcidento, restis sub kontrolo de nacioj kiaj la [[mapuĉoj]], [[pŭelĉoj]], [[rankeloj]], [[viĉio]]j, [[tobaoj]], amazonanoj, [[algonkena lingvaro|algonkenoj]], [[aopio]]j, [[komanĉoj]], [[eskimoj]], ktp. La malsanoj enkondukitaj de la eŭropanoj, kiel la [[variolo]], kaŭzis amasan pereon de la originaj loĝantoj kaj demografian kolapson kiu superis 90% de la tuta loĝantaro [[Dosiero:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Deklaro de Sendependeco de Usono]]. Ĝi malfermis la vojon por la fino de la koloniismo.]] En Sudameriko ankaŭ instaliĝis respublikoj de afrikdevenaj sklavoj, kiuj fuĝis de la [[portugaloj]], kaj establis siajn ŝtatojn kiel [[Palmares (quilombo)|Quilombo de los Palmares]] aŭ [[Quilombo de Macaco]]. Post tri jarcentoj da kolonia regado, la amerikaj popoloj komencis deklari sian sendependecon, postulante la rajton por organiziĝi kiel naciaj ŝtatoj, milite konfrontitaj kontraŭ la eŭropaj potencoj, tiel malfermante la mondan proceson pri senkoloniado de Ameriko. La unuaj kiuj faris tion estis la britaj ''[[Dek Tri Kolonioj]]'', el kiuj en [[1776]] estiĝis [[Usono]], kiel nova socia modelo, bazita sur novaj politikaj konceptoj kiel [[sendependeco]], [[konstitucio]], [[federismo]] kaj [[homaj rajtoj]]. En [[1804]] la afrikdevenaj sklavoj de [[Haitio]] ribelis kontraŭ la francaj koloniantoj, deklarante la sendependecon de tiu lando kaj kreante la unuan modernan ŝtaton, regata de amerik-afrikanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ariadnatucma.com.ar/view.php?id=80&type=article |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100327184121/http://www.ariadnatucma.com.ar/view.php?id=80&type=article |arkivdato=2010-03-27 }}</ref>. En [[1809]] okazis pluraj ribeloj en la hispanaj kolonioj de Ameriko: la [[25-an de majo]] kaj la [[16-an de julio]] okazis la ribeloj en la urboj [[Sucre|Chuquisaca]] kaj [[La Paz]], respektive, en la [[Vicreĝlando Río de la Plata]], kaj la [[10-an de aŭgusto]] ekflamis la [[Kita Revolucio]]<ref> http://nuevomundo.revues.org/3419</ref> gvidata de la markizo [[Juan de Montúfar]]. Post kompleksaj procesoj kaj militoj, naskiĝis novaj nacioj: [[Argentino]], [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Ĉilio]], [[Ekvadoro]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], [[Paragvajo]], [[Peruo]], [[Urugvajo]] kaj [[Venezuelo]]. En [[1844]] kaj [[1898]] la proceso kompletiĝis per la sendependiĝo de [[Domingo]] kaj [[Kubo]]. En [[1816]] naskiĝis la granda sendependa sudamerika ŝtato, nomata [[Granda Kolombio]], kiu ampleksis la teritoriojn de nunaj [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Venezuelo]] kaj [[Ekvadoro]] kaj regionoj de [[Brazilo]], [[Kostariko]], [[Gujano]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]] kaj [[Peruo]]. Ĝi disiĝis en [[1830]]. En [[1822]] [[Brazilo]] organiziĝis kiel sendependa monarkio — la Brazila Imperio — post disiĝo de la [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]]. Ĝi ekzistis ĝis [[1889]], kiam la monarkio estis forigita por krei respublikon. Aliflanke, Usono kaj Britio negocis en [[1867]] sendependigan proceson kun restriktoj por Kanado, kiu konsolidiĝis dum la [[20-a jarcento]]. En la dua duono de la 20-a jarcento pro la premo de la senkoloniiga proceso, akcelita de [[Unuiĝintaj Nacioj]]<ref> http://html.rincondelvago.com/descolonizacion_2.html</ref>, pluraj popoloj de [[Karibio]] ricevis sian sendependecon disde [[Britio]]: [[Belizo]], [[Antigvo kaj Barbudo]], [[Bahamoj]], [[Barbadoso]], [[Grenado]], [[Jamajko]], [[Sankta Kito kaj Neviso]], [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]], [[Sankta Lucio]], [[Trinidado kaj Tobago]]. Samtempe sendependiĝis [[Surinamo]] disde [[Nederlando]] kaj [[Gujano]] disde [[Britio]]. En la nuntempo, ankoraŭ ekzistas pluraj popoloj kaj teritorioj sub kolonia regado brita, franca kaj nederlanda. Post la emancipiĝo la landoj de Ameriko sekvis malsamajn vojojn. Dum la [[19-a jarcento]] Usono fariĝis monda potenco kaj anstataŭis Eŭropon kiel regpovon en la regiono. [[Dosiero:New York from Empire State Building.jpg|eta|250ra|Novjorkaj nubskrapuloj, montro de la usona riĉeco.]] La 20-a jarcento vidis la pliigon de la diferenco en la evoluo kaj disvolviĝo de Usono kompare kun la cetero de la kontinento. Tiel, dum [[Usono]] konvertiĝis en grandan mondpotencon ekde la mezo de la jarcento, [[Latinameriko]] kaj [[Karibio]] fariĝis regiono kun pli da socia malegaleco de la mondo, inkluzive de Haitio, Bolivio kaj Brazilo. Inter la plej gravaj politikaj okazintaĵoj de la historio de Ameriko troviĝas la [[Meksika Revolucio]] (1910-1917)<ref> http://v6.yucatan.com.mx/especiales/revolucion/20119900.asp</ref>, la [[Malvarma Milito]] (1945-1991), kiu fronte oponis Usonon kontraŭ [[Sovetio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elespectador.com/columna-204451-guerra-fria-de-america-latina |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914085819/http://elespectador.com/columna-204451-guerra-fria-de-america-latina |arkivdato=2010-09-14 }}</ref> kaj pluraj diktaturoj en Latinameriko kaj la [[Kastrisma revolucio]] (1959)<ref> http://personal.telefonica.terra.es/web/mleal/articles/cuba/47.htm</ref>. En la [[1960-aj]] kaj [[1970-aj]] jaroj la apero de [[rock and roll]], kiel rezulto de la fuzio de afr-amerikaj kulturoj kaj ĝia tutmonda disvastigo, kaj de junulaj radikalaj movadoj okazigis profundan kulturan ŝanĝiĝon. Ekde la [[1980-aj jaroj]] la koncentriĝo de entreprenoj, universitatoj kaj la teknologiaj novaĵoj, produktitaj en [[Silicon Valley]] en [[Kalifornio]], konvertis la regionon en la akson de la [[Informa socio]]. Ekde la fino de la 19-a jarcento, la landoj de Ameriko serĉis unuecan sistemon, nomatan [[tutamerikismo]], rezultante en la kreado de la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]]<ref> http://www.oas.org/es/</ref> en [[1948]]. Aliflanke, ekde fino de la 20-a jarcento, la amerikaj landoj pliigis siajn penojn por subregione integriĝi en diversaj instancoj kiel la [[NAFTA|Nord-Amerika Liberkomerca Interkonsento]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nafta-sec-alena.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090321020823/http://www.nafta-sec-alena.org/ |arkivdato=2009-03-21 }}</ref>, [[Merkosudo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mercosur.org.uy/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200611043613/http://www.mercosur.org.uy/ |arkivdato=2020-06-11 }}</ref>, [[anda komunumo|Anda Komunumo de Nacioj]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.comunidadandina.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130111214957/http://estadisticas.comunidadandina.org/eportal/ |arkivdato=2013-01-11 }}</ref>, [[Sistemo pri Integrigo de Centra Ameriko]]<ref> http://www.sica.int/</ref>, la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.alianzabolivariana.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130625233704/http://www.alianzabolivariana.org/ |arkivdato=2013-06-25 }}</ref> kaj la [[Karibia Komunumo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.caricom.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/19980711200204/http://caricom.org/ |arkivdato=1998-07-11 }}</ref>. == Ameriko: unu aŭ du kontinentoj? == En Usono kaj Kanado, homoj lernas, ke Ameriko havas du kontinentojn: Sudameriko kaj Nordameriko. Sed en [[Meksiko]], [[Centra Ameriko]] kaj [[Sudameriko]], homoj lernas, ke Ameriko estas nur unu [[kontinento]]. La ekzisto de la dividantaj [[Panama kanalo]] kaj [[Mezamerika terkolo]] pravigas la unuan ideon, dum la dua ĉerpas sian veron el la situo de Ameriko kiel [[mondparto]] izolita disde [[Afriko]], [[Eŭrazio]] kaj [[Aŭstralio]]. El lingva-kultura vidpunkto oni ankaŭ povas dividi Amerikon en du partojn: Angla-Ameriko (tiuj areoj norde de [[Meksiko]]) kaj [[Latin-Ameriko]] (tiuj areoj sude de [[Usono]], kie latinidaj lingvoj ĉefrolas), aŭ eĉ en tri partojn: Nordameriko, Hispan-Ameriko kaj Portugal-Ameriko (= [[Brazilo]], [[Portugala lingvo|portugallingva]]). [[Usono|Usonanoj]] nomas sian landon ''America'' ("Ameriko") kaj sin mem ''Americans'' ("amerikanoj"), dum ili nomas Amerikon ''the Americas'' ("la Amerikoj") kaj alilandajn amerikanojn per specifaj terminoj ("sudamerikanoj", "kanadanoj", "peruanoj" ktp.), sekve la angla frazo "America for Americans" signifas "Usono por usonanoj". Hispanamerikanoj nomas ilin "nordamerikanoj". Tio foje kaŭzas miskomprenojn, ĉar ne eblas scii, ĉu oni parolas pri ajnaj nordamerikanoj aŭ nur pri usonanoj: ĉar Kanado kaj Meksiko situas en Norda Ameriko, ankaŭ kanadanoj kaj meksikanoj estas nordamerikanoj. En la jaro [[1992]] la amerikaj indiĝenaj popoloj decidis nomi Amerikon [[Abya Yala]]. Tiu nomo estis proponita de la [[Tuloj]], [[Panamo|panama]] indiĝena popolo. == Fizika geografio == <div class="tright" style="width: 260px"> {| class="toccolours" cellspacing="0" | class="toccolours" style="padding: 0; background: #FFFFFF; width: 160px;" | {| align=right width=152 cellpadding=0 cellspacing=0 |- | [[Dosiero:Topographic30deg N60W150.png|50ra|N60-90, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W120.png|50ra|N60-90, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W90.png|50ra|N60-90, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W60.png|50ra|N60-90, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N60W30.png|50ra|N60-90, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg N30W150.png|50ra|N30-60, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W120.png|50ra|N30-60, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W90.png|50ra|N30-60, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W60.png|50ra|N30-60, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N30W30.png|50ra|N30-60, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg N0W150.png|50ra|N0-30, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W120.png|50ra|N0-30, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W90.png|50ra|N0-30, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W60.png|50ra|N0-30, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg N0W30.png|50ra|N0-30, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg S0W150.png|50ra|S0-30, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W120.png|50ra|S0-30, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W90.png|50ra|S0-30, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W60.png|50ra|S0-30, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg S0W30.png|50ra|S0-30, W30-60]] |- | [[Dosiero:Topographic30deg S30W150.png|50ra|S30-60, W150-180]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W120.png|50ra|S30-60, W120-150]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W90.png|50ra|S30-60, W90-120]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W60.png|50ra|S30-60, W60-90]] | [[Dosiero:Topographic30deg S30W30.png|50ra|S30-60, W30-60]] |} |- | style="font-size: 94%; line-height: 140%" |Fizika mapo de Ameriko |} </div> Ameriko estas la dua plej granda termaso de la planedo, post [[Azio]]. Ĝi havas ĉirkaŭ 42.437.680 [[kvadrata kilometro|km²]]. Ĝi etendiĝas de nordo al sudo ekde [[Kolumbia Kabo]] (58ºN, Kanado) en [[Artiko|Glacia Artika Oceano]] ĝis la [[Insuloj Diego Ramírez]] (56ºS, Ĉilio), situantaj ĉe la [[Drake-pasejo]], kiu disigas la amerikan kontinenton disde [[Antarkto]]. Ĝia plej orienta punkto korespondas al la [[Blanka Kabo]] en Brazilo (34°47'W) dume la plej okcidenta korespondas al la [[insulo Attu]] en la [[Aleutoj]] (173°11'E), ĉe la [[Beringa Markolo]], kiu disigas Alaskon disde Azio. Ĝi konsistas el du kontinentoj kaj subkontinento: [[Nordameriko]] kaj [[Sudameriko]], [[Centrameriko]] (subkontinento) kaj insula arko konata kiel [[Antiloj|la Antiloj]]. Laŭ la teorioj de la [[kontinenta drivo]] kaj de [[platotektoniko]], tio kio estas Norda kaj Suda Amerikoj dum milionoj da jaroj estis apartaj termasoj. Post la divido de [[Gondvano]] kaj [[Laŭrazio]] ambaŭ subkontinentoj moviĝis ĝis la nunaj pozicioj, restante unuigitaj per Centrameriko, [[terponto]] elmergita inter ili pro la ago de la tektonikaj plakoj, kiu unue estis insula arko kaj pli malfrue ĝi konvertiĝis en laŭlonga tero. La plej maldika punkto de tiu unio estas la [[Istmo de Panamo]], formita antaŭ tri milionoj da jaroj. Alia insula arko, la [[Antiloj]], estas dua konektilo inter la subkontinentoj. {| class="wikitable" border="1" width="15%" |+ '''Geografiaj zonoj''' ! '''Nordameriko''' !!'''Antiloj'''!!'''Centrameriko''' !! '''Sudameriko''' |- valign=top |[[Kanada Arkto]]<br />[[Regiono de la Granda Baseno]]<br />[[Grandaj Ebenaĵoj]]<br />[[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]<br />[[Okcidenta Patrinmontaro]]<br />[[Orienta Patrinmontaro]]<br />[[Suda Patrinmontaro]] |[[Bahamoj]]<br />[[Grandaj Antiloj]]<br />[[Malgrandaj Antiloj]]<br /> |[[Plako-tektoniko de Karibio]]<br />[[Centra Montĉenaro de Kostariko|Centra Montĉenaro]]<br /> |[[Sudamerikaj Dezertoj]]<br />[[Sudamerika Karibio]]<br />[[Biogeografia Ĉoko]]<br />[[Llanos|Llanos del Orinoco]]<br />[[Amazono|Amazona Plataĵo]]<br />[[Andoj]]<br />[[Altebenaĵo]]<br />[[Granda Ĉako]]<br />[[Gujano]]j<br />[[Pampo|Pampa ebenaĵo]]<br />[[Konuso Suda]]<br />[[Patagonio]] |- |[[Dosiero:Grand Canyon Colorado.JPG|150ra|Grandkanjono]] |[[Dosiero:Castillo del Morro by Glogg.jpg|150ra|Kubo]] |[[Dosiero:Panama Canal Gatun Locks.jpg|150ra|Kanalo de Panamo]] |[[Dosiero:Amazon.A2002182.1405.1km.jpg|150ra|Amazonio]] |} == Riveroj == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ '''Plej longaj riveroj de Ameriko''' ! Rivero !! Longeco ([[kilometro|km]]) !! Ĉefaj transigitaj landoj |- [[Amazono (rivero)|Amazono]] || 6.800 || {{PER}}, {{BRA}}, {{COL}} |- | [[Misisipo (rivero)|Misisipi]]-[[Misuro (rivero)|Misuro]] || 6.019 || {{USA}} |- | [[Parano (rivero)|Parano]]-[[Plata-rivero]] || 4.200 || {{ARG}}, {{BRA}}, {{PAR}}, {{URU}} |- | [[Makenzio]] || 4.240 || {{CAN}} |- | [[Puruzo]] || 3.590 || {{PER}}, {{BRA}} |- | [[Madejro (rivero)|Madejro]] || 3.239 || {{BOL}}, {{BRA}} |- | [[Sankta Francisko (rivero)|Sankta-Francisko]] || 3.199 || {{BRA}} |- | [[Jukono]] || 3.185 || {{USA}}, {{CAN}} |- | [[Sankt-Laŭrenco (rivero)|Sankt-Laŭrenco]] || 3.058<ref>Inkluzive de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]</ref>|| {{USA}}, {{CAN}} |- | [[Rio Grande del Norte]] || 3.033 || {{MEX}}, {{USA}} |- | [[Paragvaja Rivero]] || 2.625 || {{ARG}}, {{BOL}}, {{BRA}}, {{PAR}} |- | [[Saskaĉevano (rivero)|Saskaĉevano]] || 2.575 || {{CAN}} |- | [[Kolorado (rivero)|Kolorado]] || 2.333 || {{USA}}, {{MEX}} |- | [[Orinoko]] || 2.150 || {{VEN}}, {{COL}} |- | [[Mamoreo]] || 2.000 || {{BOL}} |- | [[Kolumbio (rivero)|Kolumbio]] || 1.953 || {{CAN}}, {{USA}} |- | [[Ukajalo]] || 1.900 || {{PER}} |- | [[Putumajo]] || 1.800 || {{PER}}, {{ECU}}, {{COL}}, {{BRA}} |- | [[Urugvajo (rivero)]] || 1.770 || {{ARG}}, {{BRA}}, {{URU}} |- | [[Maranjono]] || 1.600 || {{PER}} |- | [[Pilkomajo]] || 1.590 || {{ARG}}, {{BOL}}, {{PAR}} |- | [[Magdaleno (rivero)|Magdaleno]] || 1.543 || {{COL}} |- | [[Bermeĥo (rivero)|Bermeĥo]] ||1.450 || {{ARG}}, {{BOL}} |- | [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]] ||1.350 || {{COL}} |- | [[Usumacinto]] ||1.200 || {{GUA}}, {{MEX}} |} == Klimato == [[Dosiero:Acapulco - Visto desde la Capilla Ecuménica de la Paz.JPG|eta|[[Acapulco]] estas unu el multaj urboj, situantaj en tropika regiono.]] Pro la grandega surfaco etendiĝinta de nordo al sudo, Ameriko havas preskaŭ ĉiujn klimatojn. Inter la marbordoj de Meksiko, la okcidento de Nikaragvo kaj la sudo de Brazilo, troviĝas la [[varma klimato]] en la plataj marbordoj kaj montaraj flankoj. La [[tropika klimato|pluva intertropika klimato]] kaj la [[arbaro]] estas tipaj por granda parto de Centrameriko, la amazona plataĵo kaj la karibaj insuloj, dum ĉe la atlantika marbordo de Kolombio, Venezuelo kaj Gujano troviĝas zono de [[savano]]j. En la subtropikaj zonoj proksime al la latitudo 30º troviĝas [[arida klimato|aridaj regionoj]], el [[dezerto|dezertaj trajtoj]] kiel [[Sonora-Dezerto]] (sude de Usono kaj norde de Meksiko) kaj tiu de [[Atakama-Dezerto]] (norde de Ĉilio), dum en [[Patagona Stepo]] ekzistas malvarma dezerta klimato. La [[stepo]]j utilas kiel transiro al pli malvarmaj klimatoj. [[Dosiero:Panoramica_de_rada_tilly.JPG|eta|maldekstre|250ra|La [[banloko]] [[Rada Tilly]], la plej suda de Ameriko]] La [[modera klimato]] etendiĝas en la mezaj latitudoj kaj ĉe montaroj, ĉefe en la atlantika flanko. La modera klimato kun pluvoj dum tuta jaro troviĝas en la marbordaj strioj de Kanado, Alasko kaj sudo de Ĉilio, igante zonojn kun miksta [[arbaro]], dum la modera kun pluvoj en somero estas la plej etendita klimato sur la superkontinento, ĉefe en la sudorienta parto de Usono, centro de Meksiko kaj sudoriento de Brazilo. La [[mediteranea klimato]] troviĝas en Kalifornio kaj en [[Centra Zono de Ĉilio|Ĉilia Centra Valo]], generante vegetad-stilo konata kiel [[ĉaparalo]]. Laste, la malvarmaj klimatoj etendiĝas laŭlonge de la ekstremoj de la superkontinento en la proksimaĵoj de la polusoj, precipe en Nordameriko. La [[tundro]] troviĝas laŭlonge de granda parto de Alasko kaj Kanado, kaj en la sudamerika ekstremo; pro la alteco de [[Puna de Atacama]] kaj grandparte pro la montara regiono. Fine, la [[polusa klimato]] troviĝas en Gronlando kaj la malvarma klimato pro la alteco de la montaraj zonoj ĉe la Andoj. == Demografio == Ameriko estas la kvara superkontinento plej loĝata post [[Azio]], [[Afriko]] kaj [[Eŭropo]] kaj ankaŭ unu el la malpli dense loĝataj, pro ĝia granda surfaco. Tri kvaronoj de la loĝantaro loĝas en urboj. === Politika divido === [[Dosiero:America Federal Provincial y Departamental.PNG|eta|Politika divido de Ameriko kaj administra divido de ĝiaj landoj.]] La amerika superkontinento konsistas el 35 ŝtatoj, 21 dependaĵoj, tri franciaj departementoj kaj unu libera ŝtato asociita al [[Usono]]. {|class="wikitable" border="1" width=60% |- |width=50%|''{{AIA}}''||width=50%|'''{{HTI}}''' |- |'''{{ATG}}'''||'''{{HND}}''' |- |''{{ANT}}''||''{{CAY}}''<ref name=MALV>Teritorio postulata de [[Argentino]], sed sub brita administrado</ref> |- |'''{{ARG}}'''||''{{SGS}}''<ref name=MALV /> |- |''{{Arubo}}''||''{{FLK}}'' |- |'''{{BHS}}'''||''{{TCA}}'' |- |'''{{BRB}}'''||''{{VGB}}'' |- |'''{{BLZ}}'''||''{{VIR}}'' |- |''{{BMU}}''||'''{{JAM}}''' |- |'''{{BOL}}'''||''{{MTQ}}'' |- |'''{{BRA}}'''||'''{{MEX}}''' |- |'''{{CAN}}'''||''{{MSR}}'' |- |'''{{CHI}}'''||''{{Navasa Insulo}}'' |- |''{{Klipertono}}''||'''{{NIC}}''' |- |'''{{COL}}'''||'''{{PAN}}''' |- |'''{{CRI}}'''||'''{{PRY}}''' |- |'''{{CUB}}'''||'''{{PER}}''' |- |'''{{DMA}}'''|| ''{{PRI}}'' |- |'''{{DOM}}'''||''{{BLM}}'' |- |'''{{ECU}}'''||'''{{KNA}}''' |- |'''{{SLV}}'''||''{{SMT}}'' |- |'''{{USA}}'''|| ''{{Sankta-Piero kaj Mikelono}}'' |- |'''{{GRD}}'''||'''{{VCT}}''' |- |''{{Gronlando}}''||'''{{LCA}}''' |- |''{{GLP}}''||'''{{SUR}}''' |- |'''{{GTM}}'''||'''{{TTO}}''' |- |''{{GUF}}''||'''{{URY}}''' |- |'''{{GUY}}'''||'''{{VEN}}''' |} === Loĝantoj === [[Dosiero:Zocalo cathedral.jpg|200ra|eta|[[Meksikurbo]], [[Meksiko]]]] [[Dosiero:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|200ra|eta|[[Nov-Jorko]], [[Usono]]]] [[Dosiero:Skyline from São Paulo city.JPG|200ra|eta|[[São Paulo]], [[Brazilo]]]] La tuta loĝantaro estas kalkulita je 859.000.000 ĝis 900.000.000 dividitaj en * Nordameriko: 2001 kun 495 milionoj kaj en 2002 kun 501 milionoj (inkluzive de [[Centrameriko]] kaj [[Karibio]]) * Sudameriko: 2001 kun 352 milionoj kaj en 2002 kun 357 milionoj === Etnografio === [[Dosiero:Baby got Back.jpg|eta|Virino el indiĝena deveno en la Andoj]] La amerika loĝantaro konsistas el 900 milionoj da loĝantoj proksimume, devenantoj de tri grandaj etnaj grupoj, tiel pro la miksiĝo inter ili (ĉefe en Latinameriko): [[indianoj]] kaj [[eskimoj]] (kiuj estis la aborigenaj loĝantoj de Ameriko); eŭropanoj (el [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Britio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Germanio]], [[Nederlando]], [[Danio]] kaj [[slavoj|slavaj popoloj]], kiuj estas ĉirkaŭ 572,9 milionoj da homoj, t.e. 63,5% de la amerika loĝantaro) kaj [[afriko|afrikanoj]] [[Subsahara Afriko|subsaharanoj]] devenantoj de sklavoj. Ankaŭ estas devenantoj de aliaj enmigrintoj, pli frue, ĉefe el [[Azio]], [[Meza Oriento]] kaj [[Fora Oriento]]. Eĉ se en ĉiuj amerikaj landoj pli aŭ malpli kvante havas eŭropajn devenantojn, ĝi estas ĉefa en landoj kiaj [[Argentino]], [[Brazilo]], [[Kanado]], [[Kostariko]], [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Ĉilio]], [[Urugvajo]] kaj [[Usono]]. En kelkaj el tiuj landoj, kies loĝantoj havas fizikajn trajtojn de blankuloj, oni observis (laŭ fakaj esploroj) ke sub genenitkaj esploroj ili havas indiĝenan kaj afrikan sangon .<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |titolo=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |arkivdato=2009-02-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |titolo=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |arkivdato=2009-02-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |titolo=Latinoamerica. |alirdato=2010-10-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |arkivdato=2009-03-18 }}</ref> La rasaj problemoj en Ameriko malpliiĝis laŭlonge de la historio, ĉefe laŭleĝe, ĉar la sklaveco estis tute malpermesita kaj forigita en ĉiuj landoj. Tamen, ekzistas malakcepto kaj diskriminacio kontraŭ kelkaj malplimultoj el indiana, afrika aŭ azia origino en kelkaj landoj kies ĉefa loĝantaro estas blanka. === Karakterizoj de la loĝantaro === La loĝantaro de Ameriko varias laŭ la vivkondiĉoj. En [[Latinameriko]], la plejparto de siaj loĝantoj estas junuloj inter 15 - 24 jaroj, kaj la [[vivdaŭro]] varias inter 60 kaj 80 jaroj. Cetere, pli ol la duono de la loĝantaro en la plimulto de la landoj estas kamparana. [[Argentino]], [[Kubo (lando)|Kubo]], [[Ĉilio]] kaj [[Urugvajo]], estas la landoj de [[Latinameriko]] kun demografia strukturo relative maljuniĝinta, ĉar la loĝantaro kun ''60 jaroj aŭ pli'' egalas aŭ superas la 13%. En landoj kiel [[Gvatemalo]], [[Haitio]], [[Salvadoro]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], [[Panamo]], [[Paragvajo]] kaj [[Domingo]], ekzistas pli granda junula loĝantaro, regante la junuloj inter 15 kaj 25 jaroj kaj [[Bolivio]] estas lando kun proceso je maljuniĝo sed ankoraŭ kun juna loĝantaro. Laste, en [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Kostariko]], [[Meksiko]], [[Peruo]], [[Puerto-Riko]] kaj [[Venezuelo]], same ilia plimulto konsistas el juna loĝantaro, kvankam en la lastaj jardekoj en Brazilo, Meksiko kaj Puerto-Riko oni spertis progresivan loĝantaran maljuniĝon. Same okazas en la transmaraj departementoj [[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]] kaj [[Martiniko]] (apartenantaj al [[Francio]]) kaj en ne latinidaj landoj kiel [[Bahamoj]], [[Belizo]], [[Gujano]], [[Jamajko]], [[Surinamo]], [[Malgrandaj Antiloj]], [[Trinidado kaj Tobago]], inkluzive de la eŭropaj dependaĵoj kiel [[Nederlandaj Antiloj]], [[Arubo]], ktp. En [[Usono]] kaj [[Kanado]] la plejparto de siaj loĝantoj estas adolta, superante la junulojn. === Lingvoj === {{Sen fontoj}}[[Dosiero:Idiomas de américa.png|eta|300ra|Lingvoj plej gravaj kaj plej parolataj en Ameriko.]] [[Dosiero:Old Port of Montreal (French- Vieux-Port de Montréal).jpg|eta|250ra|Montrealo, la plej granda franclingva urbo de Ameriko.]] La tuta nombro da lingvoj de Ameriko ege superas kvincenton da lingvoj, dialektoj kaj kreoloj. La precipaj lingvoj estas la altruditaj aŭ alportitaj de la eŭropaj koloniantoj sekvataj de la ĉefaj indianaj kulturoj. * La [[hispana]] estas parolata de pli ol 372 milionoj da personoj, kun koncentrado en [[Meksiko]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. Krome ekzistas gravaj komunumo de hispanlingvanoj en [[Usono]] kaj kelkaj insuloj en Karibio. * La [[angla]] estas parolata de 325 milionoj da personoj. Ĝi estas la plej parolata lingvo en [[Usono]] kaj [[oficiala lingvo|oficiala]] en [[Kanado]], [[Belizo]], [[Gujano]], [[Insuloj Falklandoj-Malvinoj|Falk-insuloj]] kaj en antilaj insuloj. En [[Puerto-Riko]] ĝi estas la dua oficiala lingvo. * La [[franca]] estas parolata en pluraj insuloj de Karibio (kiel [[Haitio]], [[Gvadelupo]] kaj [[Martiniko]], inter aliaj) kaj estas oficiala en [[Kanado]] (ĉefe parolata en [[Kebekio]]) kaj en [[Franca Gujano]]. * La [[portugala]] estas la oficiala lingvo de Brazilo, entute kun pli da 185 milionoj da parolantoj. * La [[keĉua lingvo|keĉua]] estas la aborigena lingvo plej parolata kun pli da 12 milionoj da personoj. Ĝi estas oficiala kaj en Peruo kaj en Bolivio en la regionoj kie ĝi estas parolata, ĝi ankaŭ estas parolata de konsiderinda malplimulto en Ekvadoro, en la sudo de Kolombio, en Santiago del Estero (Argentino) kaj en la nordo de Ĉilio. Kune al la keĉua, la [[ajmara]] ankaŭ oficialas en Bolivio, dum en Peruo nur tie kie ĝi ĉefas. La ajmara estas la unua lingvo de triono de la bolivianoj. En Peruo ankoraŭ ne ekzistas leĝoj kiuj agnoskas la konstitucian oficialecon de la ajmara, nek havas oficialan uzon en la ŝtata administrado, kun la sola escepto de la interkultura dulingva edukado. * La [[haitia kreola lingvo|haitia kreola]] estas [[kreola lingvo]] surbaze de la franca, plimulte parolata en Haitio. * La [[gvarania lingvo|gvarania]] estas parolata de pli ol 6 milionoj da personoj, ĉefe en Paragvajo, ĝi ĝi estas oficiala samrange kiel la hispana en la tuta lando. * Diversaj aborigenaj lingvoj estas parolataj en [[Mezameriko]], kiel la [[naŭatla]] (1,5 milionoj da parolantoj en [[Meksiko]]), la [[kiĉea lingvo|kiĉea]] (1,4 milionoj en [[Gvatemalo]] kaj [[Meksiko]]), la [[majaa lingvaro]] (entute 5 milionoj da personoj en [[Meksiko]] kaj Mezameriko), la zapotka (en [[Oaxaca]] de 800 mil personoj, ĉefe en [[Terkolo de Tehuantepeko]]), la miksteka ([[Oaxaca]] kaj [[Guerrero]] de pli ol 500 mil personoj), inter aliaj. * La [[nederlanda]] estas parolata en [[Nederlandaj Antiloj]], [[Arubo]] kaj [[Surinamo]]. * En [[Gronlando]] estas oficialaj la [[dana]] kaj la [[gronlanda lingvo|gronlanda]]. Kelkaj aliaj lingvoj kiuj havas konsiderindan nombron eĉ se ne oficialaj, inter ili: * La [[mapuĉa lingvo|mapudunguna]] estas la aborigena lingvo parolata de 440 mil [[mapuĉoj]] en [[Ĉilio]] kaj [[Argentino]]. * La [[vajua lingvo|vajua]] estas aborigena lingvo parolata de pli ol 400 mil personoj en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]]. * La [[papiamento]] estas [[kreola lingvo]] parolata en la insuloj [[Arubo]], [[Bonaire]] kaj [[Curaçao|Kurazao]]. * Diversaj lingvoj, kiel la [[germana]] kaj la [[itala]], ankoraŭ estas parolataj de la enmigrintoj kiuj alvenis al Ameriko fine de la 19-a kaj laŭlonge de la 20-a jarcento. * La [[japana]] estas parolata plimulte en [[Usono]], [[Brazilo]] kaj [[Peruo]], la landoj kiuj havas pli da japanaj enmigrintoj. * La [[ĉina]] estas parolata, ĉefe en [[Peruo]], en [[Usono]], en [[Kanado]] kaj malpli grandaj komunumoj en aliaj landoj. * La [[kimra]] estas parolata en la argentina patagona provinco [[Ĉubutio]]. * La [[kroata]] estas parolata en [[Ĉilio]] far komunumo de enmigrintoj kiuj loĝas en la regionoj [[Antofagasta (regiono)|Antofagasta]] kaj [[Magallanes y de la Antártica Chilena|Magallanes]]. * La [[armena]] (kaj okcidenta kaj orienta) estas parolata de la armena diasporo ĉefe en Usono, Kanado, Argentino, Urugvajo, Brazilo kaj Ĉilio. * La lingvo [[Esperanto]] estas parolata eble de kelkaj miloj da personoj en landoj de la tuta superkontinento kun pli grandaj grupoj en [[Brazilo]], [[Argentino]], [[Ĉilio]], [[Meksiko]], [[Urugvajo]], [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Kubo (lando)|Kubo]]. === Religio === [[Dosiero:Catedral1 Rodrigo Marfan.jpg|eta|250ra|La Katedralo de Braziljo, de [[Oscar Niemeyer]].]] [[Dosiero:Bahaa_Templo_Chili.jpg|eta|250ra|Nokta vido de la Bahaa Templo en Ĉilio]] La precipaj religioj de Ameriko estas la jenaj: * [[Kristanismo]] (Nordameriko: 85%, Sudameriko: 93%)<ref>http://www.cbc.ca/montreal/features/religion/christianity_world.html</ref> ** [[Romkatolika Eklezio]] (praktikata de 89% de la meksikanoj;<ref>http://encarta.msn.com/encyclopedia_761576758_4/Mexico.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/2000/definitivos/Nal/tabulados/00re01.pdf</ref> proksimume 74% de la loĝantaro de Brazilo, kie la katolika loĝantaro atingas 182 milionojn da homoj, la plej granda katolika nacio de la mondo;<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51629.htm International Religious Freedom Report, U.S. Department of State]. Retrieved on 2008-06-08.</ref> proksimume 24% de la usona loĝantarop;<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |titolo=CIA - The World Factbook - United States |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181225135647/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html%20#People |arkivdato=2018-12-25 }}</ref> kaj pli ol 40% en Kanado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |titolo=The Daily, Tuesday, May 13, 2003. Census of Population: Income of individuals, families and households; religion |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081018195253/http://www.statcan.ca/Daily/English/030513/d030513a.htm |arkivdato=2008-10-18 }}</ref>) ** [[Protestantismo]] (ĉefe praktikata en Usono, kie duono de la loĝantaro estas protestantoj aŭ evangelianoj, kaj Kanado, kun iom pli ol kvarono de la loĝantaro; ekzistas kreskanta movado de evangelianoj kaj pentekostanoj en la tradicia katolika Latinameriko.<ref>[http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1348759.htm The World Today - Catholics faced with rise in Protestantism]</ref>) ** [[Ortodoksismo|Ortodoksa Eklezio]] (ĉefe en Usono kaj Kanado—1% de la usonanoj; ĉi tiu kristana eklezio kreskas pli rapide ol aliaj kristana grupoj en Kanado kaj nun ĝi reprezentas 3% de la kanadanoj) ** [[Apartaj kristanaj eklezioj]] kaj aliaj kristanoj (ĉ. 1,000 malsamaj eklezioj kaj sektoj en tuta Ameriko) * [[Senreligianoj]] (inkluzive de gnostikuloj, kaj ankaŭ praktikantoj de spiritaj movadoj, kiuj ne konsideras sin {{J|organizita religio}}) * [[Islamo]] (2 procento de kanadanoj [580,000 persons],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |titolo=Population by religion, by province and territory (2001 Census) |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071105022804/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo30a.htm?sdi=religion |arkivdato=2007-11-05 }}</ref> 0.6 al 2 procento en Usono [de 1,820,000 al 5,000,000 <ref>[http://www.usnews.com/articles/news/religion/2008/04/07/understanding-islam.html ''Understanding Islam''] by Susan Headden of [[U.S. News & World Report]]. April 7, 2008.</ref> personoj], kaj 0.2% de la meksikanoj [250,000 personoj];<ref>[http://islamdom.blogspot.com/2007/11/islam-in-mexico.html Islam and Christianity: Islam in Mexico]</ref> kune, muzulmanoj konsistigas 2.5% de la nordamerika loĝantaro kun gravaj komunumoj en [[Toronto]], [[Losanĝeleso]], [[Nov-Jorko]], [[Vankuvero]], [[Hustono]], [[Ĉikago]], [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kaj [[Vaŝingtono]]—kaj 0.3% en tuta Latinameriko—[[Argentino]] havas la plej grandan komunumon kun pli ol 600,000 muzulmanoj, aŭ 1.9% de la argentinanoj<ref>http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71446.htm</ref>) * [[Judismo]] (2% de la nordamerikanoj—proksimume 2.5 procento de Usono kaj 1.2% de Kanado<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |titolo=Canadian Jewry Today: Portrait of a Community in the Process of Change - Ira Robinson |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090917083053/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-robinson-06.htm |arkivdato=2009-09-17 }}</ref>—kaj 0.23 procentoj de la latinamerikanoj—Argentino havas la plej grandan judan komunumon kun 200,000 membroj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |titolo=First Planeload of Jews Fleeing Argentina Arrives in Israel |alirdato=2010-10-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080201175808/http://www.ujc.org/page.html?ArticleID=26170 |arkivdato=2008-02-01 }}</ref>) Aliaj gravaj religioj kaj kredoj inkluzivas [[Siĥismo]]n; [[Budhismo]]n; [[Hinduismo]]n; [[Bahaismo|Bahaan Kredon]]; kaj ampleksan gamon de indiĝenaj religioj, el kiuj la plimulto estas [[animismo|animismaj]]; kaj multaj [[tradicia afrika religio|tradiciaj afrikaj religioj]] kaj afrikdevenaj religioj. [[Sinkretismo]] ankaŭ troviĝas en la afrikaj, katolika kaj indiĝenaj religioj. == Valutoj == [[Dosiero:Dollar11963A.JPG|250ra|eta|Unu usona dolaro]] [[Dosiero:250G.png|250ra|eta|Haitia gurdo]] * [[Angvilo]], [[Antigvo kaj Barbudo]], kaj [[Grenado]] - [[Orientkaribia dolaro]] (EC$, XCD) * [[Nederlandaj Antiloj]] - [[Nederlandantila guldeno]] * [[Argentino]] - [[Argentina peso]] ($, ARS) * [[Arubo]] - [[Aruba guldeno]] (AWG) * [[Bahamoj]] - [[Bahama dolaro]] (BSD) * [[Barbado]] - [[Barbada dolaro]] (BBD) * [[Belizo]] - [[Beliza dolaro]] (BZD) * [[Bermudo]] - [[Bermuda dolaro]] (BM$, BMD) * [[Bolivio]] - [[Bolivia bolivjano]] (Bs., BOB) * [[Brazilo]] - [[Brazila realo]] (R$, BRL) * [[Kanado]] - [[Kanada dolaro]] (C$, CAD) * [[Ĉilio]] - [[Ĉilia peso]] ($, CLP) * [[Klipertono]] - (neloĝata) * [[Kolombio]] - [[Kolombia peso]] ($) (COP) * [[Kostariko]] - [[Kostarika kolumbo]] (₡, CRC) * [[Kubo (lando)|Kubo]] - [[Kuba peso]] (CUP), [[Konvertebla kuba peso]] (CUC) * [[Dominiko]], [[Moncerato]], [[Sankta-Kito kaj Neviso]], [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]] kaj [[Sankta Lucio]] - [[Orientkaribia dolaro]] (EC$, XCD) * [[Domingo]] - [[Dominga peso]] (DOP) * [[Ekvadoro]] - [[Salvadoro]], [[Usono]], [[Turkoj kaj Kajkoj]], [[Britaj Virgulininsuloj]], [[Usonaj Virgulininsuloj]] kaj [[Puerto-Riko]] - [[Usona dolaro]] ($, USD) * [[Gronlando]] - [[Dana krono]] (DKK) * [[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]], [[Martiniko]], [[Saint-Barthélemy|Sankta-Bartolomeo]], [[Sankta Marteno (insulo)|Sankta Marteno]], [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] - [[Eŭro]] (€, EUR) * [[Gvatemalo]] - [[Gvatemala kecalo]] (GTQ) * [[Gujano]] - [[Gujana dolaro]] (GYD) * [[Haitio]] - [[Haitia gurdo]] (HTG) * [[Honduro]] - [[Hondura lempiro]] (HNL) * [[Kajman-insuloj]] - [[Kajmana dolaro]] (KYD) * [[Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj]], [[Insuloj Falklandoj-Malvinoj]] - [[Falklanda pundo]] (FL£) * [[Jamajko]] - [[Jamajka dolaro]] (JMD) * [[Meksiko]] - [[Meksika peso]] ($, MXN) * [[Navasa Insulo]] - (neloĝata) * [[Nikaragvo]] - [[Nikaragva kordovo]] (C$, NIO) * [[Panamo]] - [[Panama balboo]] (oficiala) (PAB); [[Usona dolaro]] (kuranta mono) ($, USD) * [[Paragvajo]] - [[Paragvaja gvaranio]] (PYG) * [[Peruo]] - [[Perua nova suno]] (S/.) (PEN) * [[Surinamo]] - [[Surinama dolaro]] (SRD) * [[Trinidado kaj Tobago]] - [[Trinidada dolaro]] (TT$, TTD) * [[Urugvajo]] - [[Urugvaja peso]] ($, UYU) * [[Venezuelo]] - [[Venezuela bolivaro]] (Bs. ó Bs.F, VEF) == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|n=Portalo:Ameriko|wikt=Ameriko|ReVo=amerik}} * [[Nova Mondo]] * [[Oazameriko]] * [[Centra Ameriko]] * [[Aridameriko]] * [[Historio de Ameriko]] * [[Komunumo Sudamerika de Nacioj]] * [[Amerikaj montoj]] * [[Amerika]] {{Elstara}} {{ADLS|2010|42}} <!-- kaj ankaŭ de semajno 43 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ameriko| ]] kwumm5k00ww7cpz5rc5yan2amf0mmo7 0 25 9347268 9287438 2026-04-04T13:16:02Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kontinento |Bildo = [[Dosiero:Africa (orthographic projection).svg|300ra]] |Areo = 30.221.532 |Loĝantoj = 922.011.000 |Landoj = 54 |Dependaj teritorioj = 7 |Lingvoj = [[Angla lingvo|angla]] <br /> [[Araba lingvo|araba]] <br /> [[Franca lingvo|franca]] <br /> [[Portugala lingvo|portugala]] <br /> [[Svahila lingvo|svahila]] |Horzonoj = [[UTC]]-1 al UTC+4 |Plej grandaj urboj = [[Lagoso]] <br /> [[Kairo]] <br /> [[Kinŝaso]] <br /> [[Najrobio]] <br /> [[Aleksandrio]] }} [[Dosiero:Africa satellite plane.jpg|eta|220ra|Satelita foto de Afriko.]] [[Dosiero:Topography of africa.jpg|eta|220ra|Profilo de Afriko laŭ alto super la [[marnivelo]].]] '''Afriko'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Afriko_kd Afriko] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> estas la dua plej granda kaj dua plej homloĝata [[kontinento]], post [[Azio|Eŭrazio]] (kiu konsistas el du partoj: Eŭropo+Azio). Kun proksime 30,2 milionoj km² inkluzivante apudajn insulojn, ĝi kovras 6% de la tuta tersurfaco kaj 20,4% de la tuta landareo.<ref name="Sayre">Sayre, April Pulley. (1999) ''Africa'', Twenty-First Century Books. ISBN 0-7613-1367-2.</ref> Kun 1.1 [[miliardo]] da homoj (en 2013), proksimume 1 407 500 000 la 24-an de junio 2022,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://countrymeters.info/fr/Africa|titolo=Population de l'Afrique 2023|alirdato=2023-04-11|dato=2012-12-18|eldoninto=Countrymeters.info|lingvo=fr}}</ref> en 61 teritorioj, ĝi enhavas pli-malpli 15% de la homa loĝantaro.<ref>Gudmastad, Ericha (2013). "2013 World Population Data Sheet" (PDF). www.prb.org. [http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171020054627/http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf|date=2017-10-20}} Population Reference Bureau. Alirita la 5an de Septembro 2016.</ref> La kontinento estas ĉirkaŭita de la [[Mediteraneo]] norde, la [[Sueza Kanalo]] kaj [[Ruĝa Maro]] nordoriente, la [[Hinda Oceano]] sudoriente, kaj [[Atlantiko]] okcidente. Ne enkalkulante la disputatan teritorion de [[Okcidenta Saharo]], ĝi enhavas 54 agnoskitajn [[Suverena ŝtato|ŝtatojn]], inkluzive de [[Madagaskaro]] kaj variaj insularoj asociitaj kun la kontinento, naŭ [[teritorio]]jn kaj du ''[[de facto]]'' sendependaj ŝtatoj [[Neagnoskita ŝtato|kun limigita aŭ nenia agnosko]]. La loĝantaro de Afriko estas la plej juna inter ĉiuj kontinentoj;<ref>[http://www.washingtonpost.com/news/wonkblog/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/ Washington Post]</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html|titolo=African Youth, Innovation and the Changing Society|familia nomo=Harry|persona nomo=Njideka U.|dato=11a de Septembro 2013|verkaĵo=Huffington Post}}</ref> la [[Mediano (statistiko)|mediana]] aĝo en 2012 estis 19.7, dum la tutmonda meza aĝo estis 30.4.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.un.org/esa/population/cpd/cpd2012/Agenda%20item%204/UN%20system%20statements/ECA_Item4.pdf|titolo=item,4 of the provisional agenda - General debate on national experience in population matters: adolescents and youth|alirdato=[[15a de decembro]] 2015|aŭtoro=ABDOULIE JANNEH|dato=Aprilo 2012|verko=UNITED NATIONS ECONOMIC COMMISSION FOR AFRICA}}</ref> Tamen la meza aĝo de la politikaj gvidantoj estas 63 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.dw.com/fr/lafrique-un-continent-jeune-dirig%C3%A9-par-des-vieillards/a-42835790|titolo=L'Afrique, un continent jeune dirigé par des vieillards – DW – 06/03/2018|alirdato=2023-04-11|aŭtoro=Jean-Michel Bos|dato=2022-08-29|eldoninto=Dw.com|lingvo=fr}}</ref> [[Alĝerio]] estas la plej granda lando laŭ areo, kaj [[Niĝerio]] laŭ loĝantaro. Afriko, ĉefe meza [[orienta Afriko]], estas vaste konsiderata kiel la originejo kaj de [[homo]]j kaj de la taksonomia familio de la [[klado]] [[Homedoj]]. En Afriko estis malkovritaj la plej fruaj [[Homedoj]] kaj ties antaŭuloj, kiuj estis datitaj al ĉirkaŭ antaŭ sep milionoj da jaroj, kiaj la ''[[Toumaï|Sahelanthropus tchadensis]]'', ''Australopithecus africanus'', ''[[Australopithecus afarensis|A. afarensis]]'', ''[[Homo erectus]]'', ''[[Homo habilis|H. habilis]]'' kaj ''[[Homo ergaster|H. ergaster]]''. La plej frua homa skeleto estis malkovrita en [[Etiopio]], ĝi datiĝas de antaŭ 200.000 jaroj.<ref>Homo sapiens: University of Utah News Release: 16a de Februaro 2005 df=y/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071024234234/http://web.utah.edu/unews/releases/05/feb/homosapiens.html |date=2007-10-24 }} Arkiva kopio ĉe Wayback Machine</ref> Afriko duflankas la [[Ekvatoro]]n kaj enhavas plurajn [[klimatzono]]jn. Ĝi estas la sola kontinento atingante de la norda [[modera klimatzono]] al la suda modera klimatzono.<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.visualgeography.com/continents/africa.html |titolo="Afriko: Ĝeneralaj informoj" (angle), el la retejo ''visualgeography.com'' |alirdato=la 24-an de novembro 2007 }}</ref> Oni distingas la nordon, loĝatan de [[araboj]], de la tiel nomata "subsahara" Afriko. Afriko estas hejmo al granda diverseco de etnoj, kulturoj kaj lingvoj. En la fino de la 19a jarcento eŭropaj landoj [[imperiismo|koloniigis plej el Afriko]]. Plej nuntempaj ŝtatoj en Afriko originiĝis el procezo de [[senkoloniigo]] en la dua duono de la 20a jarcento. Nuntempe, la granda plimulto de [[Antropologio|antropologiaj]] fakuloj konkludas, ke Afriko estas la [[Homa evoluo|evolua origino]] de [[Hominioj|hominoj]], la [[Homo|homa]] [[Genro (biologio)|genro]] kaj la [[Homo sapiens|nuntempa homaro]]. Signoj de tio estas la multaj malkovroj, precipe en la oriento kaj sudo de la kontinento, de antikvaj hominaj [[fosilio]]j de periodoj ĝis 7 milionoj da jaroj [[Antaŭ nuntempo|antaŭ nia tempo]], kiel [[Sahelanthropus tchadensis|Sahelanthropus chadensis]], [[Ardipithecus ramidus]] kaj [[specio]]j de [[Aŭstralopitekoj]]; de homaj speciaj fosilioj de ĝis 2,5 milionoj da jaroj antaŭ nia tempo, kiel [[Homo habilis]], [[Homo rudolfensis]] kaj [[Homo ergaster]]; kaj eĉ de la fosilioj de la [[Homo sapiens|saĝa homo]] de periodo de ĝis 200 mil jaroj antaŭ nia tempo. [[Genetiko|Genetikaj malkovroj]] kiel la [[mitokondria Eva]] kaj [[Kromosomo Y|homa Y-kromosomo]] ankaŭ subtenas la afrikan originon de la homaro. [[Afrikologio]] aŭ ''Afrikaj studoj'' estas studfako kiu studas la lingvojn, literaturon, kulturojn, sociojn, historion, politikon kaj ekonomiojn de afrikaj landoj. Unu el la branĉoj de afrikaj studoj estas [[etiopiaj studoj]]. == Etimologio == [[Dosiero:Palazzo Ferreria statue 2.jpeg|eta|maldesktre|Statuo reprezentanta Afrikon ĉe la [[Palaco Ferreria]], en [[Valletta]], [[Malto]].]] En la antikvaj tempoj la latina nomo ''Africa'' estis nur la nomo de la [[romia imperio|romia]] provinco [[Africa]], al kies teritorio apartenis partoj de la hodiaŭa [[Tunizio]] kaj la norda parto de [[Libio]]. Unue la nomon uzis la [[romia senatano]] kaj konkeranto [[Skipio Afrika]], kiu konkeris [[Kartago]]n por la romia regno. ''[[Afri]]'' estis la [[latina]] nomo uzata por referenci al la loĝantoj de Afriko, kio en sia plej ampleksa senco referencas al ĉiuj landoj sude de la Mediteraneo (antikva [[Libio]]).<ref>{{cite encyclopedia|last1=Georges|first1=Karl Ernst|editor1-last=Georges|editor1-first=Heinrich|encyclopedia=Ausführliches lateinisch-deutsches Handwörterbuch|date=1913–1918|location=Hannover|edition=8th|url=http://latin_german.deacademic.com/1644|accessdate=20a de Septembro 2015|language=German|title=Afri}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|encyclopedia=A Latin Dictionary|date=1879|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3DAfer|accessdate=20a de Septembro 2015|title=Afer}}</ref> Tiu nomo ŝajne origine aludis al tribo de indiĝena [[Libio]]. La nomo estas kutime konektita kun [[Biblia Hebrea|Hebrea]] aŭ [[Fenicia lingvo|Fenicia]] ''ʿafar'' 'plovo', sed hipotezo de 1981<ref>[http://michel-desfayes.org/namesofcountries.html Names of countries], Decret and Fantar, 1981</ref> asertis ke ĝi estas el la [[Berbera lingvaro|Berbera]] ''ifri'' (plurale ''ifran'') "kaverno", reference al kavernoloĝantoj.<ref name="Michell">[http://www.jstor.org/pss/714549 Geo. Babington Michell, "The Berbers"], ''Journal of Royal African Society'', Vol. 2, No. 6 (Januaro 1903), pp. 161-194.</ref> La sama vorto<ref name=Michell/> povas troviĝi en la nomo de la [[Banu Ifran]] el [[Alĝerio]] kaj [[Tripolitanio]], nome [[Berberoj|Berbera]] tribo origine el [[Jafran]] (konata ankaŭ kiel ''Ifrane'') en nordokcidenta Libio.<ref>[https://books.google.com/books?id=SLSzNfdcqfoC&pg=PA200 Edward Lipinski, ''Itineraria Phoenicia''], Peeters Publishers, 2004, p. 200. ISBN 90-429-1344-4</ref> Sub la regado de la [[Romia Imperio|Romianoj]], Kartago iĝis la ĉefurbo de la provinco ''[[Africa Proconsularis]]'', kiu inkludis ankaŭ la marbordan parton de moderna [[Libio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.consultsos.com/pandora/africa.htm|titolo=Consultos.com etymology}}</ref> La Latina sufikso ''[[wikt:-ica#Latin|-ica]]'' povas foje esti uzata por indiki landon (ekz., en ''Celtica'' el ''[[Keltoj|Celtae]]'', kiel uzita de [[Julio Cezaro]]). Ankaŭ la posta islama regno [[Ifrikio]], en la teritorio de la nuntempa Tunizio, konservis formon de la nomo. Laŭ la Romianoj, Afriko kuŝas okcidente de Egipto, dum "Azio" estis uzata por referenci al [[Anatolio]] kaj landoj oriente. Difina linio estis skizita inter la du kontinentoj fare de la geografo [[Ptolemeo]] (85–165), indikante al [[Aleksandrio]] laŭlonge de la Unua [[Meridiano]] kaj farante de la istmo de Suez kaj de la [[Ruĝa Maro]] la limon inter Azio kaj Afriko. Kiam eŭropanoj alvenis al la kompreno de la reala etendo de la kontinento, la ideo de "Afriko" etendiĝis kun ties kono. Resume la nomo povus deveni el jeno: * de la nomo "''[[Ifran]]''" aŭ "''Ifren''", kiu estas tiu de dio (aŭ diigita reĝo), kaj tiu de [[Berberoj|berbera]] tribo, la [[Banu Ifran]]; * de "''[[Afridi]]''", tribo kiu vivis proksime de [[Kartago]]; * de la [[berbera lingvo|berbera]] "''Taferka''" («Tera bieno»). Tiu, kiu vivas en tia bieno estas nomata "''Aferkju''"; * de la greka "''afrike''" («sen malvarmo»); * de la latina "''aprica''" («suna»). Aliaj etimologiaj hipotezoj estis postulataj por la antikva nomo "Africa": * La juda historiisto de la 1a jarcento [[Jozefo Flavio]] (''Ant. 1.15'') asertis ke ĝi estas nomita por Efer, nepo de [[Abrahamo]] laŭ Gen. 25:4, kies posteuloj, laŭ li, estis invadintaj Libion. * [[Isidoro de Sevilo]] en ''[[Etymologiae]]'' XIV.5.2. sugestas ke "Afriko venas el la [[Latina]] ''aprica'', signife "suneca". * Massey, en 1881, asertis ke Afriko estas derivita el la egipta ''af-rui-ka'', signife "turniĝi al la malfermo de Ka." La "Ka" estas la energia duoblaĵo de ĉiu persono kaj la "malfermo de Ka" referencas al naskujo aŭ naskejo. Afriko estus, por la egiptanoj, "la naskoloko."<ref>{{Cite web|url=http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm|title='Nile Genesis: the opus of Gerald Massey'|publisher=Gerald-massey.org.uk|date=29a de Oktobro 1907|accessdate=18a de Majo 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-09-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100130200159/http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm|arkivdato=2010-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100130200159/http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm|archivedate=2010-01-30}} {{Citaĵo el la reto |url=http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-09-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100130200159/http://gerald-massey.org.uk/massey/cmc_nile_genesis.htm |arkivdato=2010-01-30 }}</ref> * Michèle Fruyt proponis<ref>en ''Revue de Philologie'' 50, 1976: pp. 221–238.</ref> ligante la latinan vorton kun ''africus'' "suda vento", kio estus de Umbria origino kaj signifus origine "pluva vento". * Robert R. Stieglitz de la [[Universitato Rutgers]] proponis: "La nomo Afriko, derivis el la latina *Aphir-ic-a, estas koresponda al la Hebrea Ofir."<ref>"Long-Distance Seafaring in the Ancient Near East." Robert R. Stieglitz. ''The Biblical Archaeologist'', Vol. 47, No. 3 (Septembro 1984)</ref> La kontinenton (origine aludante nur Nordafrikon), okcidente de la rivero [[Nilo]] oni nomis en la antikvaj tempoj ofte ''Libja''. == Geografio == [[Dosiero:Map-Africa-Regions (eo).png|eta|312x312px|Esperanta mapo de landoj kaj regionoj de Afriko.Kolorlegendo: ruĝe: Orientafriko, flave: Suda Afriko, bruna: Centra Afriko, verde: Okcidentafriko, grize: Sahelo, helverde: Nord-Afriko ]] Afriko dividiĝas en kelkajn geografiajn regionojn kaj subregionojn, kies limoj kutime koincidas kun la modernaj ŝtatlimoj. Ĉe malsamaj fontoj ili povas nomiĝi diverse kaj havi diversajn signifojn. [[Centra Afriko]] - [[Okcidentafriko|Okcidenta Afriko]] - [[Orientafriko|Orienta Afriko]] - [[Nord-Afriko|Norda Afriko]] - [[Suda Afriko]] Pro sia situo ĉe ambaŭ flankoj de la [[Ekvatoro]] kaj la kompakta formo Afriko disponas pri la plej granda landmaso ĉe la [[tropikoj]]. Ĉirkaŭ 75 % de la surfaco de Afriko situas ene de la du tropikoj, do la [[tropiko de Kaprikorno]] kaj la [[tropiko de Kankro]], kiuj estas la matematika limo de la tropikoj. La plej granda parto de centra kaj okcidenta Afriko estas kovritaj de la tropika [[pluvarbaro]]. La regiono de [[Kongo|konga baseno]] post la [[amazona pluvarbaro]] estas la dua plej granda tropika pluvarbaro. Ĉirkaŭ la du tropikoj ekestis grandaj [[dezerto]]j. En la nordo la [[Saharo]] kaj la [[Namib-dezerto]] en la sudo (ankaŭ nomita nebuldezerto aŭ [[Kalahario]]) kiel sek-[[savano]]. La plej granda ŝtato estas [[Alĝerio]] kun proksimuma surfaco de 2.381.741 kvadratkilometroj. La plej malgranda ŝtato estas [[Sejŝeloj]], kiu konsistas el [[insularo]] en la Hindia Oceano apud la orienta marbordo de Afriko.<ref> Hoare, Ben. (2002) ''The Kingfisher A–Z Encyclopedia'', Kingfisher Publications. p. 11. ISBN 0-7534-5569-2 </ref> Se oni ne kalkulas la insulojn, do la plejmalgranda ŝtato, en la kontinento mem, estas [[Gambio]], kiu estas proksimume tiom granda kiel [[Kipro]]. La plej granda insulo estas [[Madagaskaro]], kiu situas ĉe la sudorienta marbordo de Afriko. La afrika kontinento situas sur la [[Afrika plato]], kiu estas inter la plej grandaj [[Tektona plato|tektonaj platoj]] de la mondo. La plato ampleksas la tutan kontinenton kaj parton de la ĉirkaŭaj oceanoj kaj maroj. Al tiu plato la apudaj najbaraj platoj estas, de nordo en horloĝa direkto, kun la [[eŭrazia plato]], la [[arabia plato]], la [[hindia plato]], la [[aŭstralia plato]], la [[antarkta plato]], la [[Sudamerika plato|sud-]] kaj la [[nordamerika plato]]j, do preskaŭ ĉiuj el la grandaj platoj krom la [[pacifika plato]]. === Limoj === Afriko limas norde al la [[mediteraneo|Mediteranea Maro]], okcidente al la [[Atlantiko]], oriente al la [[Hinda Oceano]] kaj la [[Ruĝa Maro]]. La longeco de la marbordo entute ampleksas 30.490&nbsp;km, do relative malmulte kompare al la surfaco. La unika landkonekto al aliaj kontinentoj estas la duoninsulo [[Sinajo]], kiu situas inter Afriko kaj la [[araba duoninsulo]], sed geopolitike oni konsideras ĝin kiel parto de Afriko.<ref>[https://web.archive.org/web/20090303230811/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=africa&Rootmap=&Mode=d "Atlas – Xpeditions".] National Geographic Society. 2003. Arkivita el la originalo la 3an de Marto 2009. Alirita la 1an de Marto 2009. </ref> La plej mallonga distanco inter la kontinento [[Eŭropo]] kaj Afriko estas la [[Ĝibraltara markolo]]. Afriko havas nur relative malmultajn insulojn kompare al aliaj kontinentoj. === Ekstremejoj === De la plej norda punkto en Afriko, Ras bin Saka (راس بن سكة) en [[Tunizio]], ĝis la plej suda punkto, [[Kabo Aguljas]] en [[Sud-Afriko|Sudafriko]], estas apartigitaj je ĉirkaŭ 8 000&nbsp;km. La distanco de [[Verda Kabo]] en [[Senegalo]], la plej okcidenta punkto de la kontinento, al la plej orienta punkto, Ksaafuun en [[Somalio]], estas ĉirkaŭ 7.400&nbsp;km. La marbordo longas ĉirkaŭ 26.000&nbsp;km. === Riveroj, Lagoj kaj Regionoj === ==== Riveroj ==== La plej longa rivero estas [[Nilo]] (6671&nbsp;km) kiu krome estas la ununura grava rivero de [[Nordafriko]]. Nepre menciindaj estas [[Kongo]], [[Nigero (rivero)|Nigero]], [[Zambezo]], [[Okavango]], [[Limpopo]], [[Senegalo (rivero)|Senegalo]], [[Rivero Gambio|Gambio]], [[Voltao (rivero)|Voltao]] kaj [[Oranĝo (rivero)|Oranĝo]]. ==== Lagoj ==== La plej granda estas [[Viktoria-lago]]. Nepre menciindaj estas [[Tanganjiko]], [[Malavia lago]], [[Turkana (lago)]], [[Tana]] kaj [[Ĉado (lago)]]. ==== Regionoj ==== {| style="float:right; width:302px;" cellpadding="0" cellspacing="0" |- |[[Dosiero:Topographic30deg N30W0.png|100ra|N30-60, W0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg N30E0.png|100ra|N30-60, E0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg N30E30.png|100ra|N30-60, E30-60]] |- |[[Dosiero:Topographic30deg N0W0.png|100ra|N0-60, W0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg N0E0.png|100ra|N0-60, E0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg N0E30.png|100ra|N0-60, E30-60]] |- |[[Dosiero:Topographic30deg S0W0.png|100ra|S0-30, W0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg S0E0.png|100ra|S0-30, E0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg S0E30.png|100ra|S0-30, E30-60]] |- |[[Dosiero:Topographic30deg S30W0.png|100ra|S30-60, W0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg S30E0.png|100ra|S30-60, E0-30]] |[[Dosiero:Topographic30deg S30E30.png|100ra|S30-60, E30-60]] |- | colspan="3" style="text-align:right;"|<small>{{centre|Klaku por vidi detale}}</small> |} [[Regiono (geografio)|Regionoj]]: * [[Nordafriko]] * [[Subsahara Afriko]] Tiuj diferencaj du mondoregionoj estas rekoneblaj laŭ klimato, biologio, loĝantaro ktp., dum oni povas rekoni ankaŭ aliajn pli malgrandajn regionojn, kiel: * [[Golfo de Gvineo]] * [[Saharo]] * [[Sahelo]] * [[Orienta Afriko]] * [[Korno de Afriko]] * [[Suda Afriko]] * [[Okcidenta Afriko]] * [[Kongo]] == Klimato == La klimato en Afriko varias de [[tropika klimato]] ĝis preskaŭ [[arkta klimato]] - ĉe la plej altaj montpintoj. La norda duono de la kontinento estas ĉefe [[Dezerto|dezerta]] kaj [[Arida klimato|arida]], dum la suda parto de la kontinento inkluzivas ambaŭ [[savano]]jn kaj [[Pluvarbaro|pluvarbarajn areojn]]. Inter ĉi tiuj du specoj de klimato estas tipo de klimato, kiu karakterizas la [[Prarion|prerion]]. == Ekologio == En Afriko, [[senarbarigo]] okazas duoble pli rapide ol ĉe iu ajn alia regiono en la mondo, laŭ la [[Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj]] (UNEP). Aliaj fontoj asertas, ke la senarbarigo de arbaroj en Afriko jam forviŝis preskaŭ 90% de la arbaroj de [[Okcidentafriko|okcidenta Afriko]]. Ekde la alveno de homoj al [[Madagaskaro]], antaŭ ĉirkaŭ 2000 jaroj, la insulo perdis pli ol 90% de siaj [[praarbaro]]j. == Ŝtatoj == En Afriko ekzistas 54 sendependaj ŝtatoj, 17 dependaj teritorioj kaj 5 ne agnoskitaj teritorioj. [[Dosiero:Africa_mapa_mudo.png|eta|Senteksta mapo de Afriko kun rimarkindaj politikaj rektaj (ĉefe en la norda duono) limoj kaj ĉefaj riveroj kaj lagoj de la kontinento]] {| class="wikitable" === Sendependaj ŝtatoj === |{{Alĝerio}} |{{Angolo}} |{{Benino}} |{{Bocvano}} |- |{{Burkino}} |{{Burundo}} |{{Ĉado}} |{{Centr-Afrika Respubliko}} |- |{{Ebur-Bordo}} |{{Egiptio}} |{{Ekvatora Gvineo}} |{{Eritreo}} |- |{{Etiopio}} |{{Gabono}} |{{Gambio}} |{{Ganao}} |- |{{Ĝibutio}} |{{Gvineo}} |{{Gvineo Bisaŭa}} |{{Kabo-Verdo}} |- |{{Kameruno}} |{{Kenjo}} |{{Komoroj}} |{{Kongo Kinŝasa}} |- |{{Kongo Brazavila}} |{{Lesoto}} |{{Liberio}} |{{Libio}} |- |{{Madagaskaro}} |{{Malavio}} |{{Malio}} |{{Maroko}} |- |{{Maŭricio}} |{{Maŭritanio}} |{{Mozambiko}} |{{Namibio}} |- |{{Niĝerio}} |{{Niĝero}} |{{Ruando}} |{{Santomeo kaj Principeo}} |- |{{Sejŝeloj}} |{{Senegalo}} |{{Sieraleono}} |{{Somalio}} |- |{{Sud-Afriko}} |{{Sudano}} |{{Sud-Sudano}} |{{Svazilando}} |- |{{Tanzanio}} |{{Togolando}} |{{Tunizio}} |{{Ugando}} |- |{{Zambio}} |{{Zimbabvo}} | | |} === Aliaj teritorioj === [[Dosiero:Map sahel 2.svg|eta|eta|Situo de Sahelo en Afriko]] [[Dosiero:East-Africa.svg|eta|Orientafriko.]] Pridisputataj teritorioj: * [[Okcidenta Saharo]] * [[Puntlando]] * [[Somalilando]] kaj kelkaj eksterteritoriaĵoj: * [[Acoroj]] kaj [[Madejro]] ([[Portugalio]]) * [[Ceŭto]] kaj [[Melilo]] ([[Hispanio]]) * [[Kanarioj]] ([[Hispanio]]) * [[Reunio]] kaj [[Majoto]] ([[Francio]]) * [[Brita Hindoceana Teritorio]] * [[Princ-Eduardaj Insuloj]] kaj [[Marioninsuloj]] ([[Sudafriko]]) * [[Sankta Heleno]] ([[Britio]]) * [[Buvet-Insulo]] ([[Norvegio]]) * [[Herda kaj Makdonaldaj Insuloj]] ([[Aŭstralio]]) [[Dosiero:Afriko-meza.png|eta|350ra|maldekstre|Mapo de Afriko.]] == Historio == [[Dosiero:Tutanchamun Maske.jpg|eta|Masko de la [[faraono]] [[Tutanĥamono]], kie la infana reĝo aperas kun aranĝo Nemes.]] Oni supozas, ke la sudo aŭ oriento de Afriko estas naskiĝloko de la [[Homaro]] kaj ke de tie devenas la sukcedaj specioj de [[Prahomo]]j kaj [[Homoideoj]] kiuj siavice kreis la [[homo]]jn kiuj disvastiĝis tra la resto de kontinentoj, inklude la ''[[Homo|Homo sapiens sapiens]]'' antaŭ ĉirkaŭ 190 000 jaroj.<ref> Herrera, Rene J.; Garcia-Bertrand, Ralph (2018). [https://books.google.es/books?id=ZF1gDwAAQBAJ&pg=PA61&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Ancestral DNA, Human Origins, and Migrations''.] Elsevier Science. pp. 61–. ISBN 978-0-12-804128-4. Arkivita el la originalo la 30an de Marto 2021. Alirita la 18an de Oktobro 2020. </ref> Dum la tuta antikveco kaj ĝis la unuaj jarcentoj de la kristana erao la historio de Nordafriko kuniĝis kun tiu de la Mediteraneo.<ref>[https://web.archive.org/web/20200504023034/https://www.britannica.com/topic/history-of-Europe/Greeks-Romans-and-barbarians "Greeks, Romans and Barbarians".] Arkivita el la originalo la 4an de Majo 2020. Alirita la 30an de Majo 2020. </ref> Male la regionoj de subsahara Afriko vivis disvolviĝojn tre diferencajn inter si. Laŭ la greka historiisto [[Herodoto]] (484 a. K.), [[Fenicio|fenicia]] ekspedicio aŭspiciata de la faraono Nekao (616 a.K.) ĉirkaŭnavigis la afrikan kontinenton la unuan fojon.<ref> Law, R. C. C. (1979). "North Africa in the period of Phoenician and Greek colonization, c.800 to 323 BC". The Cambridge History of Africa. pp. 87–147. doi:10.1017/CHOL9780521215923.004. ISBN 978-1-139-05456-0. </ref> La originoj de la [[Tra-sahara komerco|tra-sahara komerco inter la okcidento kaj centro de Afriko]] kaj la mediteranea baseno perdiĝas en la [[Prahistorio]]. La unuaj historiaj rakontoj datiĝas de la antikveco kaj rakontas pri la nomadoj kiuj organizis la komercon inter [[Leptis Magna]] kaj [[Ĉado]]. Tiu komerco vivis sian unuan hegemonion en la [[1-a jarcento a.K.]] kun la antaŭenigo de la [[Romia Imperio]]. Ĉefe oni komercis per [[oro]], [[sklavo]]j, [[eburo]] kaj ekzotaj bestoj por la ludoj en [[cirko]] en [[Romo]] ŝanĝe kontraŭ luksaĵoj el Romo. Fakte estas en tiu epoko kiam oni stampis la propran nomon de Afriko. Post la malvenko de [[Kartago]] fare de [[Romo]] dum la [[Tria Punika Milito]] oni starigis la romian provincon de Afriko kiu enhavos proksimume la teritorion de la nuntempa [[Tunizio]]. Estis ĝeneraligo teritoria de tiu provinco kio donos nomon al la tuta kontinento. Estis jam gravega la pliiĝanta uzado de la [[kamelo]] el la [[1-a jarcento]] en la nordo de Afriko. El la [[7-a jarcento]] la [[Arabio|araboj]] invadis Nordafrikon. La karavana komerco kaj la islama etendo helpis la komencon de novaj rilatoj inter la "du Afrikoj".<ref> Ayoub, Mahmoud M. (2004). ''Islam: Faith and History''. Oxford: Oneworld. pp. 76, 92–93, 96–97. </ref> La [[Imperio Kanem-Bornu]] ekzistis en Afriko inter la [[13-a jarcento]] kaj la [[1840-aj jaroj]]. En sia hegemonio ĝi enhavis la areon kie aktuale estas la sudo de [[Libio]], [[Ĉado]], nordoriento de [[Niĝerio]], oriento de [[Niĝero]] kaj nordo de [[Kameruno]]. Ĝi ankaŭ estas konata sub la nomo Songhai; tiu nomo estis donita al lertigejo por kamparanoj en [[Porto Novo]], [[Benino]], kie okazis la [[ILEI]]-Konferenco en [[2008]]. La [[Regno Kongo]] estis ŝtato situanta en la teritorioj de la aktualaj norda zono de [[Angolo]], la enklavo de [[Kabindo]], la [[Respubliko Kongo]] kaj la okcidenta parto de la [[Demokratia Respubliko Kongo]]. Ĝia influo atingis ankaŭ la najbarajn ŝtatojn. Notindas, ke en la deksesa jarcento la evoluo de Afriko kaj de Eŭropo tute similis: ĉiu manĝis pli malpli sate. Kompreneble la sociaj formoj estis plej diversaj. === Sklaveco === {{Ĉefartikolo|Sklaveco}} [[Dosiero:AfricanSlavesTransport.jpg|eta|250ra|dekstra|Sklavtransporta karavano en Afriko en la 19-a jarcento.]] Dum tri jarcentoj en [[moderna epoko]] okazis vendado de homoj, viroj, virinoj, infanoj, perforta ellandigo de ili ĉefe al Ameriko. Tion organizis ŝipkompanioj el Eŭropo kaj ĉefe formitaj el la plej [[Koloniismo|koloniismaj landoj]], nome [[britoj]], [[portugaloj]], [[francoj]], [[hispanoj]], [[nederlandanoj]] ktp. Ĉar afrikanoj ne ĉefe okupis la marbordojn, estis facile por la alvenintoj konstrui [[haveno]]jn. Afrikaj reĝoj aŭ tribestroj foje kunlaboris kun sklavistoj per vendado de siaj militkaptitoj, kelkaj eĉ kaptis homojn de najbaraj [[etno]]j por vendi ilin. Laŭ diversaj fontoj oni atingas la suman nombron de cent milionoj da [[sklavo]]j ellandigitaj dum tri jarcentoj. Sklavigo estis komerca bezono: eŭropanoj bezonis laborfortojn en [[Ameriko]]. La malhumana kutimo estis kontraŭo al ĉia [[etiko]]. Laŭ la tempopaso kaj la ŝanĝo de ekonomiaj, kulturaj, sociaj, religiaj, politikaj rilatoj, la konsidero al [[sklaveco]] ŝanĝis iom post iom, sed ankoraŭ estas restaĵoj de tia praktiko en kelkaj landoj de Afriko kaj en la cetero de la mondo. La ĉefaj memorlokoj pri tiu triangula komerco estas [[Ouidah]] en [[Benino]] kaj insulo [[Gorée]] en [[Senegalo]]. [[Dosiero:Great-Zimbabwe-2.jpg|eta|300ra|maldekstra|[[Granda Zimbabvo]].]] === Koloniado de Afriko === {{Ĉefartikolo|Koloniismo|Esplorado de Afriko}} [[Dosiero:Colonial Africa 1913 map.svg|eta|220ra|Kolonioj de Afriko en 1913 flava: Belgio, helblua: Francio, helverda: Germanio, helruĝa: Britio, verda: Italio, blua: Portugalio, lila: Hispanio, blanka:Sendependaj.]] Post la [[Mezepoko]] sisteme kelke da eŭropaj landoj (unue [[portugaloj]], hispanoj, francoj kaj poste britoj, germanoj ktp) akiris koloniojn ankaŭ en Afriko. La totala [[Disdivido de Afriko|kolonia disdivido de Afriko]] fare de la eŭropaj potencoj, komencita senorde en la [[17-a jarcento]] okazis, proksimume, en [[1885]], dum la [[Berlina Konferenco]] kaj la komenco de la [[Unua Mondmilito]], epoko kiam la [[koloniismo|koloniaj imperioj]] etendiĝis pli rapide en Afriko ol en iu ajn alia loko de la mondo, kvankam nur du landoj, kaj [[Liberio]] kaj [[Etiopio]], sukcesis pluhavi sian sendependon.<ref> Brantlinger 1985, pp. 166–203. </ref><ref> Robinson, Gallagher & Denny 1961, p. 175. </ref> Estis ekzemplo de la Nova [[Imperiismo]] generita de la neceso de la eŭropaj landoj akiri [[krudaj materialoj|krudajn materialojn]] por la rapido kresko de siaj industrioj post la [[Industria Revolucio]], iniciata en Anglio fine de la [[18-a jarcento]]. Komence de la [[20-a jarcento]], escepte tiujn du menciitajn ŝtatojn, la tuta kontinento konsistis el [[kolonio]]j. La [[Unua Mondmilito]] estis tutmonda ĉefe, ĉar ekster-eŭropanoj venis batali en la [[tranĉeo]]j de [[Francio]]. La "Senegalaj fusilistoj" (''tirailleurs sénégalais'') estis famaj, sed venis soldatoj el aliaj francaj kolonioj. Same venis al Eŭropo por batali viroj el la [[Brita Imperio]]. Fine de la [[Dua Mondmilito]] la [[aliancanoj]] ne sukcesis interkonsenti pri la estonteco de la antikva itala kolonio de [[Libio]]. Tiam temis pri teritorio kvinoble pli granda ol Italio mem. Tamen, la loĝantaro ne superis unu milionon de loĝantoj, kaj pro tio la lando taŭgis kiel destino por la rifuĝintoj el Italio pro la milito, kiu komencis serĉi lokojn al kiuj elmigri. La suspektemoj inter [[Okcidento]] kaj [[Sovetunio]] permesis, ke fine la [[Unuiĝintaj Nacioj]] decidis sendependigi la landon en la manoj de la reĝo [[Idriso]]. Kvankam jam estis 4 sendependaj landoj en Afriko (Liberio el 1847, Sudafriko el 1910, Egiptio el 1922 kaj Etiopio el 1941), Libio iĝis la unua afrika kolonio kiu sukcesis akiri sian sendependon, en 1951, kaj poste venos tiu de [[Ganao]] en 1957. Poste la eŭropaj potencoj iel bedaŭros tiun fakton, ĉar ili kontribuis al eksplodigo de la diversaj luktoj por la sendependigo afrika. Krome ili perdis la lastan oportunon konstrui [[ŝtato]]jn de eŭropa stilo en la suda marbordo de la [[Mediteraneo]]. === Postkolonia Afriko === {{Ĉefartikolo|Afrika naciismo|Postkolonia Afriko}} [[Dosiero:Mobutu Seko 1973.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|[[Mobutu Sese Seko]], longdaŭra diktatoro de [[Zairo]], [[Publika malversacio|rabis]] ĉirkaŭ $5 mil milionojn el sia lando.]] Nuntempe, Afriko enhavas 54 suverenajn landojn, plej el kiuj havas limojn kiuj estis skizitaj dum la erao de eŭropa [[koloniismo]]. Ekde koloniismo, afrikaj ŝtatoj estis suferintaj nestabilecon, korupton, violenton, kaj aŭtoritatismon. La plej majoritato de afrikaj ŝtatoj estas [[respubliko]]j kiuj funkcias laŭ ioma formo de [[prezidenta sistemo]] de regado. Tamen, malmultaj el ili kapablis teni [[Demokratio|demokratajn]] registarojn laŭ permanenta bazo, kaj multaj anstataŭ ciklis tra serio de [[puĉo]]j, kiuj produktis [[militreĝimo]]jn. Granda nestabileco estis ĉefe rezulto de marĝenigo de etnaj grupoj, kaj korupta rabado fare de la estroj. Multaj politikestroj (foje militestroj) profitis etnajn konfliktojn, kelkaj el kiuj estis troigitaj, aŭ eĉ kreitaj, de la kolonia regado. En multaj landoj, la [[Armitaj fortoj|armeo]] estis ofte konsiderata kiel nura grupo kiu povus efektive elteni la ordon, kaj ĝi regis multajn landojn en Afriko dum la 1970-aj kaj komenco de la 1980-aj jaroj. Dum la periodo el la 1960-aj jaroj al la fino de la 1980-aj jaroj, Afriko suferis pli ol 70 puĉojn kaj 13 prezidentajn [[murdo]]jn. Ankaŭ limaj kaj teritoriaj disputoj estis oftaj, kaj la Eŭrop-devigitaj limoj de multaj landoj estis ege kontraŭitaj pere de armitaj konfliktoj. [[Dosiero:SADF-Operations 4.jpg|eta|Sudafrikaj pagosoldatoj dum atako en Angolo dum la Sudafrika Limomilito.]] Ankaŭ la konfliktoj de la [[Malvarma Milito]] inter Usono kaj [[Sovetunio]], same kiel la politikoj ke la [[Internacia Monfonduso]], ludis gravan rolon en la kreo de nestabileco. Kiam lando iĝis sendependa por la unua fojo, oni ofte esperis ke ĝi aliĝu kun unu el la du [[superpotenco]]j. Kelkaj landoj en [[Nordafriko]] ricevis sovetan milithelpon, dum aliaj en Centra kaj Suda Afriko estis subtenitaj de Usono, Francio aŭ ambaŭ. Dum la 1970-aj jaroj okazis pliigo de la konfliktoj de la Malvarma Milito, same kiel ĵus sendependaj [[Angolo]] kaj [[Mozambiko]] aliiĝis kune al la bloko de Sovetunio, kaj landoj de Okcidento kaj Sudafriko klopodis haltigi la sovetan influon per subteno de amikaj reĝimoj aŭ insurekciaj movadoj. En [[Rodezio]], maldekstraj geriloj helpitaj de Sovetunio kaj de Ĉinio kunigitaj en la Zimbabva Patriota Fronto eltenis fortan kamparan gerilon kontraŭ la blankula registaro de la lando. Estis enorma [[malsatego]] en Etiopio en 1983–85, kiam centoj da miloj de personoj malsatmortis. La kapitalisma propagando asertis, ke la marksisma ekonomia politiko malbonigis la situacion.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/703958.stm|titolo=BBC: 1984 famine in Ethiopia|alirdato=1a de Januaro 2010|dato=6a de Aprilo 2000|verkaĵo=BBC News}}</ref><ref>Robert G. Patman, ''The Soviet Union in the Horn of Africa'' 1990, ISBN 0-521-36022-6, pp. 295–296</ref><ref>Steven Varnis, ''Reluctant aid or aiding the reluctant?: U.S. food aid policy and the Ethiopian Famine Relief'' 1990, ISBN 0-88738-348-3, p. 38</ref> La plej detrua milita konflikto en moderna sendependa Afriko estis la [[Dua Konga Milito]]; tiu konflikto kaj ties sekvoj mortigis ĉirkaŭkalkule 5.5 milionojn da personoj.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/democraticrepublicofcongo/8792068/Is-your-mobile-phone-helping-fund-war-in-Congo.html|title=Is your mobile phone helping fund war in Congo?|date=27a de Septembro 2011|work=The Daily Telegraph|location=London|first=Gordon|last=Rayner}}</ref> Ekde 2003 esti pliiĝanta [[Milito en Darfuro|konflikto en Darfur]] kiu rezultis en homamasa katastrofo. Alia elstara tragedia okazaĵo estis la [[Ruanda Genocido]] de 1994 en kiu ĉirkaŭkalkulitaj 800 000 personoj estis murditaj. Nemilita afero kiu malbonigis la vivkondiĉojn de multaj landoj estis la eksplodo de [[Aidoso]]. En la 21a jarcento, tamen, la nombro de armitaj konfliktoj en Afriko malrapide malpliiĝis. Por ekzemplo, la [[Angola Enlanda Milito|milito en Angolo]] venis al fino en 2002 post preskaŭ 30 jaroj. Tio koincidis kun la fakto ke multaj landoj abandonis komunismecajn ekonomiajn politikojn kaj malfermiĝis al merkataj reformoj. La plibonigita stabileco kaj ekonomiaj reformoj kondukis al granda pliigo de la eksterlanda investado en multaj afrikaj landoj, ĉefe el [[Ĉinio]],<ref name=Africa>Malia Politzer, "China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration", Migration Information Source. Aŭgusto 2008</ref> kio rezultis en rapida ekonomia kresko en multaj landoj, ŝajne markante finon de jardekoj de stagnado kaj malpliiĝo. === Esploraj vojaĝoj de okcidentanoj al Afriko === [[Dosiero:Sines06 edit1.jpg|eta|dekstra|Statuo de [[Vasco da Gama]] ĉe lia naskiĝloko, [[Sines]], [[Portugalio]].]] * [[1402]]: [[francoj|franco]] [[Jean de Béthencourt]] atingis ŝipe [[Golfo de Gvineo|golfon de Gvineo]] * [[1461]]: [[portugaloj|portugalo]] [[Pedro de Sintra]] atingis ŝipe la hodiaŭan [[Monrovio]]n * [[1473]]: portugalo [[Lopo Gonçalves]] atingis ŝipe la [[Ekvatoro]]n * [[1482]]: [[Diogo Cão]] ektrovis [[Kongo]]n, post 2 jaroj li atingis la nunan [[Namibio]]n ŝipe * [[1487]]: [[Bartolomeu Dias]] atingis [[Bonespera Kabo|Bonesperan Kabon]] * [[1488]]: [[Pêro da Covilhã]] ŝipadis ĉe [[Sudafriko]] * [[1498]]: [[Vasco da Gama]] ĉirkaŭis la tutan Afrikon kaj atingis la nunan [[Barato]]n * [[1500]]: portugalo [[Diogo Dias]] ektrovis [[Madagaskaro]]n * [[1769]]: [[James Bruce]] ektrovis [[fonto]]n de Blua [[Nilo]] * [[1795]]: [[Mungo Park]] vojaĝis al [[Niger]] * [[1848]]: [[Johannes Rebmann]] ektrovis [[Kilimanĝaro]]n * [[1850]]: [[Heinrich Barth]] atingis [[lago]]n [[Ĉado (lago)|Ĉado]], poste [[Timbukto]]n * [[1854]]: [[David Livingstone]] unuafoje traveturis Afrikon laŭ oriento-okcidento * [[1858]]: [[Richard Francis Burton]] kaj [[John Hanning Speke]] ektrovis lagojn [[Tanganjiko]] kaj [[Viktoria-lago|Viktorio]] * [[1861]]: geedzoj Baker ektrovis lagon [[Alberto (lago)|Alberto]] * [[1865]]-[[1867]]: [[Friedrich Gerhard Rohlfs]] vojaĝis de [[Tripolo]] ĝis [[Lagoso]] * [[1887]]: [[hungaroj|hungaro]] [[Sámuel Teleki (esploristo)]] ektrovis lagon [[Turkana (lago)|Turkana]] * [[1889]] [[Hans Meyer]] kaj [[Ludwig Purtscheller]] sukcese grimpis [[Kilimanĝaro]]n, * [[1977]]: [[Thor Heyerdahl]] ŝipadis per malnova [[ŝipo]] al [[Somalio]] == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Afrika Unio}} Kelkaj afrikaj ekonomioj estas inter la plej rapide kreskantaj en la mondo. [[Sud-Afriko]], [[Egiptio]] kaj [[Alĝerio]] estas la plej grandaj ekonomioj de Afriko. De la 20 plej rapide kreskantaj ekonomioj en la mondo 11 estas afrikaj: krom [[Niĝero]], ankaŭ [[Senegalo]], [[Libio]], [[Ruando]], [[Ebur-Bordo]], [[Ĝibutio]], [[Tanzanio]], [[Benino]], [[Togo]], [[Ugando]] kaj [[Etiopio]] havas forte kreskantajn ekonomiojn<ref>(en) ''[https://www.afdb.org/en/news-and-events/press-releases/africa-dominates-list-worlds-20-fastest-growing-economies-2024-african-development-bank-says-macroeconomic-report-68751 Africa dominates list of the world’s 20 fastest-growing economies in 2024—African Development Bank says in macroeconomic report]'' (Afriko dominas liston de la 20 plej rapide kreskantaj ekonomioj de la mondo en 2024 - Afrika Disvolva Banko diras en makroekonomia raporto), African Development Bank Group, la 15-an de februaro 2024</ref>. Grava parto de tiu kresko, kiu estas foje referencata kiel [[Afrika Leviĝo]], povas ankaŭ esti atribuata al facila disvastigo de informadaj teknologioj kaj specife la [[poŝtelefono]]<ref>Jenny Aker, Isaac Mbiti, [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1693963 "Mobile Phones and Economic Development in Africa"] SSRN</ref>. Pro ilia stato kiel eksaj kolonioj, la plejparto de la afrikaj landoj havas firmajn ekonomiajn rilatojn kun la [[Eŭropa Unio]] (EU). Ekzistas supernacia organizaĵo, kiu rigardas kiel referencon en la direkto de la [[Eŭropa Unio]], kiu nomiĝas [[Afrika Unio]], al kiu apartenas ĉiuj landoj de la kontinento escepte de [[Maroko]], pro tio ke ĝi ankaŭ inkludas la [[Araba Demokratia Sahara Respubliko|Araban Demokratian Saharan Respublikon]]. La plejparto de la afrikaj landoj estas disvolviĝontaj aŭ disvolviĝantaj. Pli ol 50% de la loĝantaro aŭ 350 milionoj da personoj vivas per malpli ol unu dolaro tage {{Kiam?}} {{Mankas fonto}}. Afriko pagas ĉirkaŭ 20,000 milionojn da dolaroj kiel pagojn de ŝuldoj ĉiujare, spite la malaltigojn de tiaj ŝuldoj ekde la [[1990-aj jaroj]]. {{Ĉefartikolo|Afrika Banko por Disvolviĝo}} La grupo de la '''Banko por Afrika Disvolviĝo''' aŭ '''Afrika Banko por Disvolviĝo''' ('''AfDB''') estas multflanka financa institucio por disvolvigo establita por kontribui al la ekonomia disvolvigo kaj socia progreso de afrikaj landoj. La ABD estis fondita en 1964 kaj enhavas tri entojn: nome la Afrika Banko por Disvolviĝo, la Afrika Fonduso por Disvolviĝo kaj la Niĝeria Fidata Fonduso. La misio de ABD estas lukti kontraŭ la malriĉo kaj plibonigi la vivkondiĉojn en la kontinento pere de la helpo al la investado de publika kaj privata kapitaloj en projektoj kaj programoj kiuj estas intencitaj por kontribui al la ekonomia kaj socia disvolvigo de la mondoregiono.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hha-online.org/hso/partner/african-development-bank |titolo=Alirita la 15a de Novembro 2012 |alirdato=2016-09-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130121235140/http://www.hha-online.org/hso/partner/african-development-bank |arkivdato=2013-01-21 }}</ref> La [[Afrika kaj Malagasia Unio]] ({{lang-fr|''Organisation Commune Africaine Malgache et Mauricienne''}}, akronime OCAMM) estis internacia regiona organizaĵo por [[kunlaboro]] en diversaj regionoj de Afriko, establita en [[Nuakŝoto]], [[Maŭritanio]], la 12-an de februaro 1965 fare de 12 ŝtatoj kiuj ĝis tiam aliĝis al la UAM ({{Lang|fr|l'Union africaine et malgache}}, Afrika kaj Malagasa Unio) kaj, post ĝia dissolvo, en marto 1964, al la UAMCE (''{{Lang|fr|l’Union africaine et malgache de coopération économique}}'', Afrika kaj Malagasa Unio de Ekonomia Kunlaboro) <ref name="about">{{Cite book|last=Osmańczyk|first=Edmund Jan|author2=Anthony Mango|title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements|publisher=Taylor & Francis|year=2003|pages=34–35|url=https://books.google.com/books?id=aiIOW0LOdKgC&q=%22Malagasy+Union&pg=PA35|isbn=978-0-415-93921-8}}</ref>. == Demografio == [[Dosiero:HDImap spectrum2006 Africa.png|eta|300ra| {| style="width:100%; background:none;" |- | Mapo de Afriko indikanta la [[nivelo de homa disvolviĝo|nivelon de homa disvolviĝo]] laŭ koloroj: el verda (plie) al flava, oranĝa, ruĝa kaj nigra (malpli); grize sen informoj (2004). |- |<!-- {{Col-begin}} {{Col-break}} {{Legend|#006000|más de 0.950}} {{Legend|#00a000|0.900-0.949}} {{Legend|#00d000|0.850-0.899}} {{Legend|#00ff00|0.800-0.849}} {{Legend|#e0ff00|0.750-0.799}} {{Col-break}} {{Legend|#ffff00|0.700-0.749}} {{Legend|#ffdf00|0.650-0.699}} {{Legend|#ffc160|0.600-0.649}} {{Legend|#ffa552|0.550-0.599}} {{Legend|#ff8000|0.500-0.549}} {{Col-break}} {{Legend|#ff0000|0.450-0.499}} {{Legend|#c00000|0.400-0.449}} {{Legend|#a00000|0.350-0.399}} {{Legend|#800000|0.300-0.349}} {{Legend|#400000|menos de 0.300}} {{Legend|#c0c0c0|n/d}} {{Col-end}}--> |}]] La ĉirkaŭkalkulado pri la afrika loĝantaro ne estas preciza pro tio ke granda parto de la ŝtataj censoj estas malbonkvalitaj aŭ eksmodiĝintaj; ĉiukaze oni supozas, ke loĝas en Afriko pli ol 800 milionoj da personoj {{Mankas fonto}}. [[Dosiero:Children in Namibia(1 cropped).jpg|eta|maldekstre|<center>Infanoj en [[Namibio]]]] En Afriko hegemonias la [[nigra raso]], ĉirkaŭ 80% de la totala loĝantaro, escepte de la marborda zono mediteranea kie majoritatas, kvankam ne eksklude, la homaj tipoj araba-berberaj kaj kaŭkazoida-mediteraneaj. Inter la [[Tropiko de Kaprikorno]] kaj la [[Tropiko de Kankro]] la loĝantaro estas preskaŭ totale nigra, kiu kutime estas subdividita en kvar ĉefaj grupoj, kvankam ĉiam estis mezaj areoj inter tiuj grandaj grupoj. Tiaj ĉefaj grupoj estas la jenaj: [[Niĝerkonga lingvaro|Sudan-niĝeranoj]] ([[Sahelo]] kaj landoj de la [[Gvinea Golfo]]), [[Nilotoj]] ([[Nilo]], el [[Sudano]] ĝis la Grandaj Lagoj), [[Kuŝida grupo|Kuŝidoj]] ([[Etiopio]] kaj [[Korno de Afriko]]) kaj [[Bantuo]]j, la plej etenda grupo, kiu okupas la tutan areon el la ĝangala ekvatora zono kaj kiu estas propre miksita tipo rilata kun du tipoj iame tre etendaj kaj nune minoritataj; la [[Tvaoj]] kaj aliaj grupoj maltaŭge nomitaj [[Pigmeoj]], loĝantoj de arbaroj kaj la [[San]] maltaŭge nomitaj [[Boŝmanoj]] de la aridaj zonoj de la suda pinto. Migrantoj de franca deveno troviĝas en Magrebo kaj malabunde en la grandaj urboj de [[Okcidenta Afriko]], tiuj de hispana deveno loĝas en Maroko kaj Okcidenta Saharo, dum en Angolo kaj en kelkaj marbordaj urboj de Okcidenta Afriko, estas minoritataj miksitaj grupoj de portugalafrika deveno. En [[Sudafriko]] estas grava kvanto (6 milionoj) da Blankulaj Afrikanoj aŭ ''Afrikaaners'', posteuloj ĉu de nederlandanoj ĉu de britoj;<ref> Holm, John A. (1989). [https://books.google.es/books?id=PcD7p9y3EIcC&pg=PA394&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Pidgins and Creoles: References survey''.] Cambridge University Press. p. 394. ISBN 978-0-521-35940-5. Arkivita el la originalo la 5an de Septembro 2015. Alirita la 14an de Oktobro 2015. </ref> en Sudafriko estas ankaŭ grava minoritato de hinda deveno. La majoritato de la afrikanoj pluhavas ruran vivostilon, sed urbigo pliiĝas, ĉar homoj forlasas la kamparon por serĉi laborpostenojn en urboj kaj lastatempe eĉ eksterlanden, prefere al [[Okcidenta Eŭropo]]. La plej altaj loĝdensoj estas tie kie abundas akvo facile atingebla, kiel en la valo de la rivero Nilo, la nordaj kaj okcidentaj marbordoj, laŭlonge de la rivero Niĝero, en la montaraj regionoj orientaj kaj en Sudafriko. == Kulturo == La esprimo [[afrika literaturo]] estas [[terminego]] kun tro ampleksa signifenhavo, ĉar referencus al multaj [[epoko]]j, [[lando]]j de la kontinento, tro diversaj lingvoj, stiloj kaj ĝenroj. Dekomence oni povas distingi inter [[parola literaturo]], pli populara, kaj skriba [[literaturo]], kun disvolvigo ĉefe en la lasta jarcento, krom en diversaj regionaj areoj. === Esperanto === Ekzistas malmulte da afrika kulturo en Esperanto. Kelkaj ekzemploj estas * "La forlasita virino" filmo<ref>(eo) ''[https://www.esperanto-afriko.org/2024/08/23/la-forlasita-virino-nova-afrika-e-filmo/ La forlasita virino, nova afrika Esperanto-filmo]'', esperanto-afriko.org</ref> * "Memfarita" muzikalbumo de la [[Senegalo|senegala]] esperantisto Samba Boozy Bouzot, prezentita de [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] pere de [[Artefarita intelekto|AI]] (2024)<ref>(eo) Samba Boozy Bouzot, MemFarita, 2024, YouTube</ref> * Esperanto en la togolanda arta medio: ''Afrikaj proverboj'', publikaĵo<ref>(eo) ''[https://www.esperanto-afriko.org/2025/01/01/esperanto-en-la-togolanda-arta-kaj-kultura-medio/ Esperanto en la togolanda arta medio]'', Esperanto-afriko.org</ref> === Lingvoj === {{Ĉefartikolo|Lingvoj de Afriko}} [[Dosiero:African language families eo.svg|eta|altdekstre=1.5|Mapo montranta la ses tradiciajn lingvajn familiojn de Afriko]] Estas super 2100 kaj laŭ kelkaj kalkuloj super 3000 [[lingvo]]j parolataj denaske en Afriko,<ref>{{Cito|Titolo=African Languages: an Introduction - afrikaj Lingvoj: Enkonduko|Eldonejo=Cambridge University Press - Cambridge University Press|Jaro=2000}}</ref><ref>{{Cito|Titolo=The Language of African Literature - La Lingvo de afrika Literaturo|Paĝoj=ix|Eldonejo=Africa World Press - Afriko Monda Gazetara|Jaro=1998|ISBN=0-86543-534-0|Citaĵo=Africa is incredibly rich in language—over 3,000 indigenous languages by some counts, and many creoles, pidgins, and lingua francas. - Afriko estas nekredeble riĉa en lingvo—super 3.000 indiĝenaj lingvoj laŭ kelkaj kalkuloj kaj multaj kreolaj, piĝinaj kaj linguafrankaoj.|URL=http://books.google.com/books?id=XkkrDH27jmIC&lpg=PP1&pg=PR9|Alirdato=2011-06-23}}</ref> klasigitaj en pluraj gravaj [[lingva familio|lingvaj familioj]]: * [[Afrikazia lingvaro]]: disvastiĝo en la [[Mezoriento]], [[Nord-Afriko]], la [[Korno de Afriko]] kaj partoj de la [[Sahelo]] * [[Nilo-sahara lingvaro]]: centrita sur [[Sudano]] kaj [[Ĉado]] * [[Niĝerkonga lingvaro]] kovras [[Okcidentafriko|Okcidentan]], [[Centra Afriko|Centran]] kaj [[Orientafriko|Sudorientan Afrikon]] * [[Kojsanaj lingvaroj]] estas koncentritaj en la dezertoj de [[Namibio]] kaj [[Bocvano]] * [[Aŭstronezia lingvaro]] sur [[Madagaskaro]]. * [[Hindeŭropa lingvaro]] sur la suda parto de la kontinento. * [[Araba lingvo]] en la nordo de la kontinento. * La [[Afrika franca]] en grandaj partoj de la kontinento, la [[portugala]] kaj la [[angla lingvo]]j en la diversaj iame koloniitaj areoj. Ekzistas pluraj aliaj malgrandaj familioj kaj [[senparenca lingvo|senparencaj lingvoj]], kaj ankaŭ apenaŭ konataj lingvoj kiujn oni ankoraŭ ne klasifigis. Aldone, Afriko havas tre diversajn [[signolingvo]]jn, el kiuj multaj estas senparencaj. {{Ĉefartikolo|Afrika Akademio de Lingvoj}} === Religioj === {{Ĉefartikolo|Afrikaj religioj}} La gupo de la origine [[afrikaj religioj]] estas post [[kristanismo]] kaj [[islamo]] la triagranda religiaro en Afriko, kiuj ampleksas multnombron da religiaj konfesoj, ritoj kaj mitaroj, kiuj ekzistas laŭ plej variaj elformaĵoj sur ĉi tiu kontinento kaj kiuj havas malgraŭ ĉiuj diferencoj multajn fundamentajn komunaĵojn. La [[religio de la Joruboj]] estas praktikata ĉefe en partoj de Niĝerio kaj de najbara Benino. Ĝi estas ankaŭ la origino de aro da religiaj tradicioj florantaj nun en diversaj landoj de [[Ameriko]]. Al ĉi tiuj afrikamerikaj religioj apartenas [[voduo]], [[santerio]], [[umbando]], [[kandombleo]], [[makumbo]] kaj kelkaj aliaj pliaj, je kio la limo kaj inter si kaj ankaŭ kun la kristanismo ofte estas fluaj kaj malprecizaj. == Literaturo == * Brantlinger, Patrick (1985). "Victorians and Africans: The Genealogy of the Myth of the Dark Continent" (PDF). ''Critical Inquiry''. 12 (1): 166–203. doi:10.1086/448326. JSTOR 1343467. S2CID 161311164. * {{en}} Martin Meredith, ''The state of Africa - a history of 50 years of independance''<ref>[[:en:The State of Africa|The State of Africa]], angla vikipedio</ref> * (angla) Dayo Olopada, ''The Bright Continent'', 2014 * Robinson, Ronald; Gallagher, John; Denny, Alice (1961). ''Africa and the Victorians: The official mind of imperialism'' (2a eld.). Macmillan. ISBN 9780333310069. OL 17989466M. * (angla) Binyavanga Wainaina, ''One Day I Will Write About This Place'', 2011 == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Horzonoj en Afriko}} {{Portalo|Afriko}} * [[Afrikaj Reĝaj Familioj]] * [[Afrika Banko por Disvolviĝo]] * [[Afrika Ĉarto pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj]] * [[Afrika filozofio]] * [[Afrika Komisiono pri Homaj kaj Popolaj Rajtoj]] * [[Afrika Leviĝo]] * [[Afrika Unio]] * [[Afrikcentrismo]] * [[Afriko brilas]] * [[Afriko sude de Saharo]] * [[Ekonomia kaj Monunua Unuiĝo de Okcidenta Afriko]] * [[Historio de Afriko]] * [[Kwame Nkrumah]] * [[Lingvoj de Afriko]] * [[Listo de afrikaj etnoj]] * [[Malkovrado de Afriko en antikva epoko]] * [[Novkoloniismo]] * [[Panafrikanismo]] * [[Sklaveco]] * [[Unuiĝintaj ŝtatoj de Afriko]] * [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto|Afrikaj kongresoj de Esperanto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=Kategorio:Afriko|wikt=Afriko|ReVo=afrik}} {{Portalo|Geografio}} === En Esperanto === * [http://www.esperanto-afriko.org/ Esperanto en Afriko (Afrika oficejo de UEA)] {{eo}} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/afriko.html Artikoloj pri Afriko] {{eo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=KpYXXj0j44w&feature=youtu.be Pensi Afrikon - Herman Lodewyckx - Miguel Fernández] en Jutubo === Pri religio === * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/index_section6.shtml Tradiciaj religioj en Afriko] * [http://afrikaworld.net/afrel/ Afrikaworld.net: Tradiciaj religioj en Afriko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191027003813/http://afrikaworld.net/afrel/ |date=2019-10-27 }} * http://www.ucalgary.ca/%7Enurelweb/books/atoms/fred.html * http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/religion/african-traditional-religion.html * http://www.scn.org/rdi/kw-gods.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160505174602/http://www.scn.org/rdi/kw-gods.htm |date=2016-05-05 }} {{Leginda|jaro=2022 |monato=1 |tago=9}} {{Kontinentoj}} [[File:Africa WV banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Afriko}} [[Kategorio:Afriko| ]] [[Kategorio:Mondpartoj]] pkozr6v5o1x3fxhidvoyk4nn9luurrp 0 49 9347309 9263300 2026-04-04T13:29:52Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347309 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insularo |kategorio= |bildo= <!-- kutime el vikdatumoj --> |priskribo de bildo= <!-- se el vikdatumoj, tiam ne meti priskribon, ĉar la vikdatuma bildo povaŝ facile ŝanĝiĝi --> |regiono-ISO = FI-01 |mapo= |priskribo de mapo= |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo= |mapo1 lokumilo = Balta maro |alto-koord = jes |zomo = 6 |plej alta leviĝo = |ĉefurbo = Mariehamn |kodo = AX |kodo tipo = Aŭtokodo |kodo1 = AX, ALA, 248 (FI-01 kiel parto de Finnlando) |kodo1 tipo = [[ISO 3166-2]] |kodo2 = .ax |kodo2 tipo = [[Domajno de plej alta nivelo|Interreta domajno]] |areo_kodo = +358-18 }} '''Alando''' ({{lang-sv|Åland}} {{prononco|'''o:'''land|ˈoːland}}, {{lang-fi|Ahvenanmaa}} {{prononco|ahvenanma:}}) estas insularo en la [[Balta Maro]] inter [[Svedio]] kaj la sudokcidento de la kontinenta Finnlando, nura aŭtonoma [[Provincoj de Finnlando|provinco]] de [[Finnlando]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El la loĝantoj fine de 2006 {{unuo|91.7|%}} estis svedlingvaj. Alando estas konstitucie unulingva, kvankam Finnlando estas dulingva. La tera areo konsistas el {{unuo|6500}} insuloj kaj insuletoj, el kiuj 65 estas konstante loĝataj. Alando havas propran flagon kaj proprajn poŝtmarkojn. La ĉefurbo [[Mariehamn]] havas {{unuo|10780}} loĝantojn. Ĝis la {{dato|31|decembro|2009}}, kiam pro reorganizo de la regiona ŝtata administrado la gubernioj ({{lang-fi|lääni}}) estis malfonditaj, la teritorio ankaŭ estis unu el sume ses gubernioj en [[Finnlando]]. Insuloj de Alando kaj [[Insularo de Turku]] estas la tutmonde plej multinsula insularo. == Priskribo == [[Dosiero:Åland Political Map-eo.svg|maldekstre|eta|Alando kun la administraj limoj de la provinco.]] Alandanoj havas fortan propran identecon, kiu malsimilas kaj al identeco de svedlingvaj finnoj kaj al identeco de svedoj. Ankaŭ ilia lingva varianto estas propra. Ekzemple vorto bara (nur), kiu estas dirita en finnlanda sveda [bara] kaj en svedia sveda [ba:ra] estas dirita en alanda sveda [bar:a]. [[dosiero:Mariehamn maj 2018 11.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la [[parlamento de Alando|parlamentejo de Alando]] en 2018}}]] [[Dosiero:Åland_passport.jpg||eta|maldekstra|{{centre|Pasporta kovrilo de Alandanoj}}]] Alando havas [[Parlamento de Alando|propran parlamenton]] ({{lang-sv|lagting}}) kun 30 membroj. Ĝi decidas pri la buĝeto de la provinco kaj faras leĝojn pri aferoj kiuj apartenas al la sfero de aŭtonomeco: instruado, lernejoj kaj kulturo; sociala prizorgo kaj sano; ekonomia vivo; interna trafiko; protektado de la medio; komunuma administrado; polico; poŝto; radio kaj televido. En tiuj aferoj la provinco funkcias proksimume kiel suverena ŝtato. En aliaj aferoj validas la leĝoj de Finnlando, kiu do zorgas, ekzemple, pri eksterlandaj aferoj, kriminala kaj civila juro, juĝejoj, dogano kaj mono. Alando havas proprajn partiojn. Alando estas, laŭ internaciaj traktatoj, senarmea teritorio, kaj ĝiaj loĝantoj ne havas devon militservi. Iuj rajtoj en la provinco, kaj ankaŭ la liberigo de [[militservo]], estas rezervitaj al personoj, kiuj havas ''provincan civitanecon'' ({{lang-sv|hembygdsrätt}}). La civitanecon oni havas denaske aŭ akiras laŭ peto se oni plenumas tri kondiĉojn: loĝadis 5 jarojn en la provinco, kontentige parolas la svedan lingvon kaj estas civitano de Finnlando. Nur tiaj provincanoj rajtas voĉdoni por la provinca parlamento, posedi nemoveblaĵojn en la insularo kaj praktiki ekz. komercadon. La aŭtonomecon de la provinco, ĝiajn organizon kaj rajtojn, difinas la ''Leĝo pri aŭtonomeco de Alando'', kiu estas unu el la konstituciaj leĝoj de Finnlando. La parlamento de Finnlando povas ŝanĝi ĝin nur konsente de la [[Alanda parlamento]]. Kiel parto de Finnlando ankaŭ Alando apartenas al la [[Eŭropa Unio]], sed ĝin koncernas kelkaj esceptoj pri impostoj: en Alando ne estas aplikataj la EU-reguloj pri aldonvaloraj impostoj kaj [[akcizo]]j (tio ebligas {{nrsp|i. a.}} vendi senimposte varojn sur ŝipoj trafikantaj al kaj de Alando). Tio estis konstatita en la {{nrsp|t.n.}} ''Alanda protokolo'', aldonita al la traktato pri aliĝo de Finnlando al EU. La protokolo ankaŭ aparte permesas la regulojn, kiuj donas certajn privilegiojn (terposedo, komerco) nur al Alandaj provincanoj kaj tiel diskriminacias kontraŭ aliaj civitanoj de EU. Tia diskriminacio en EU ĝenerale ne estas permesita, sed oni konsideris la escepton necesa por protekti la specialan statuson de Alando. Antaŭ la jaro 1809 Alando, same kiel la tuta Finnlando, estis parto de Svedio. En la periodo 1809—1917 ĝi apartenis al la [[Rusia Imperio]] kiel parto de la Grandprinclando Finnlando. Post la sendependiĝo de Finnlando en [[1917]], alandanoj volis re-aligi la insularon al Svedio, sed fine, post diversaj incidentoj kaj intertraktadoj, la provinco restis finnlanda. En 1921 la [[Ligo de Nacioj]] agnoskis finnlandan suverenecon super Alando. Finnlando garantias, per konstitucia leĝo, aŭtonomecon kaj svedan unulingvecon de la insularo. Solvo ankaŭ estis proponita ke Finnlando transdonus Alandon al Svedio, kaj Svedio donus kelkajn finnlingvajn areojn de Norda Svedio en kompenso. Tiu ĉi kompromisa solvo ne ricevis multe da atento en la [[Ligo de Nacioj]], sed laŭ [[Juha Janhunen]], ekzemple, ĝi eble estus la plej bona elekto. == Bildgalerio == <gallery widths=200ra> Dosiero:LocationÅland.svg|{{centre|Situo de Alando en Eŭropo}} Dosiero:Mariehamn maj 2018 19.jpg|{{centre|la luterana preĝejo de Mariehamn}} Dosiero:Segelpaviljongen, 2019 (02).jpg|{{centre|"velista [[pavilono]]" en la jaĥta haveno}} Dosiero:Tiny Island (37038433464).jpg|{{centre|tre eta alanda insulo, [[ŝero]]}} </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Kontinenta Alando]] * [[Listo de komunumoj de Alando]] * [[Landnomoj]] * [[Svedlingvaj finnlandanoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Alando}} * [http://www.aland.ax/ Oficiala retpaĝaro de la provinco] (ekde la 15-a de aŭgusto 2006 la retregiono Alando havas propran interret-domajnan sufikson [[.ax]]; antaŭe estis uzata la sufikso [[.fi]] de Finnlando) * [http://www.b7.org Organizaĵo de Baltamaraj insuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080213193331/http://www.b7.org/ |date=2008-02-13 }} * [http://swedia.ling.umu.se/Finland/Aland/index.html Specimenoj pri alandaj dialektoj de la sveda lingvo (sone kaj skribe)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051203032035/http://swedia.ling.umu.se/Finland/Aland/index.html |date=2005-12-03 }} {{Navigilo Finnlando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alando]] [[Kategorio:Insuloj en la Balta maro]] [[Kategorio:Insularoj]] [[Kategorio:Historiaj provincoj de Finnlando]] bfajmcx14dtm61wlk7sws6pk9c94wtr 0 55 9347388 9340446 2026-04-04T13:54:32Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347388 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Andorra (apartigilo)}} {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = Principat d'Andorra | eonomo = Andora Princlando | flago = [[Dosiero:Flago-de-Andoro.svg|150px|<center>la flago de Andoro]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Andorra.svg|120px|Andora blazono]] | nacia himno = [[El Gran Carlemany]] (La granda Karolo) | nacia devizo = Virtus Unita Fortior (Unueco igas forta) | lokigo-bildo = Europe location ANR.png | lingvoj = [[Kataluna lingvo|Kataluna]] | ĉefurbo = [[Andoro Malnova]] | religio = [[Katolikismo]] | km2 = 468 | akvo = 0 | loĝantoj = Andoranoj | loĝantaro = 77.000 (<small>2019</small>) | loĝdenso = 165 | valuto = [[Eŭro]] | valuta kodo = EUR | horzono = [[UTC+1|+1]] <br />[[UTC+2]] (marto ĝis oktobro) | ttt = ad | landkodo = AD | tel = +376 | aŭtokodo = AND | politika sistemo = [[Monarkio]] | ŝtatestro = [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]] kaj [[Emmanuel Macron]] | ĉefministro = [[Xavier Espot Zamora]] | nacia tago = [[8-an de septembro]] | nacia himno = [[Nacia himno de Andoro|El Gran Carlemany]] | sendependeco = [[1278]] }} La '''Andora Princlando''' (en la [[kataluna lingvo|kataluna]], ''Principat d'Andorra'') estas eta lando en la sudo de [[Eŭropo]] kun 468&nbsp;km², situanta sur la [[Pireneoj]] kun mezuma alteco de 1.996 metroj super la marnivelo. Ĝi havas landlimojn sude kun [[Hispanio]], limigante kun la [[Katalunio|katalunaj]] [[komarko]]j de [[Cerdanjo]], [[Alta Urĝelo]] kaj [[Pallars Sobirà]], kaj norde kun [[Francio]], limigante kun la departemento [[Ariège]], en la regiono [[Sudo-Pireneoj]]. Ĝia teritorio, kun [[ĉefurbo]] en [[Andoro Malnova]], estas teritorie organizata en sep paroĥejoj kun entute 84.484 loĝantoj en la [[jaro]] [[2008]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=1 |titolo=informo de la registara statistika oficejo de Andoro, jen katalune, sed ankaŭ havebla hispane, france kaj angle |alirdato=2013-01-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120731185828/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/index.asp?lang=1 |arkivdato=2012-07-31 }}</ref> Andoro estas [[Demokratio|demokratia]] kaj [[sociala ŝtato]] kies politika [[reĝimo]] estas [[Princlando|parlamenta princlando]] kaj ĝi havas kiel kun-princoj (ŝtatestroj) al la [[Episkopo de Urgell|episkopo de Urĝelo]], nuntempe [[Josep-Lluís Serrano Pentinat]], kaj al la prezidanto de [[Francio]], nuntempe [[Emmanuel Macron]]. La nuna andora ĉefministro estas [[Xavier Espot Zamora]] kaj la sola oficiala lingvo estas la [[kataluna]],<ref>[http://www.consellgeneral.ad/micg/webconsell.nsf/0/172D2F36A117355EC1256BD60048B6D1|fechaacceso=14-02-2009 la andora konstitucio en retejo de la andora Ĝenerala Konsilio (katalune)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kvankam la [[hispana]] estas pli parolata ol la kataluna mem. La [[franca]] ankaŭ estas parolata de alta procento de la andora loĝantaro. Andoro ne havas propran [[armeo]]n kaj pri ĝia nacia defendo respondecas kaj Hispanio kaj Francio.<ref>[http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&id=1993/16868 informo en la retejo boe.es, vidita la 11-an de majo 2008]</ref> Kaze de urĝo kaj/aŭ naturaj katastrofoj, kiel la inundoj de la jaro [[1982]], estas kunvokata la ''[[somateno]]'', formata de adoltaj viroj (pli ol 18-jaraĝaj) kun andora civitaneco. Dum longa tempo, Andoro estis izolita kaj malriĉa lando, sed ĝi atingis rimarkindan prosperon ekde la [[Dua Mondmilito]] danke al [[turismo]] kaj ĉefe ĉar ĝi estas [[impostparadizo]].<ref>[http://www.meh.es/Documentacion/Publico/NormativaDoctrina/Tributaria/Impuesto%20sobre%20la%20Renta%20de%20no%20Residentes/RD%201080.91.pdf informo en la retejo meh.es, vidita la 21-an de februaro 2009]</ref><ref>[http://www.eleconomista.es/mercados-cotizaciones/noticias/816218/10/08/La-OCDE-revisara-la-lista-de-paraisos-fiscales-para-2009.html informo en la retejo eleconomista.es "La OEKE ([[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo]]) revizios la liston de fiskaj paradizoj por 2009" (hispane)]</ref> == Etimologio == [[Dosiero:Vista d'Encamp - Andorra.jpg|eta|Andoro estas malgranda lando kun 65 monto-pintoj.]] [[Dosiero:Andorra mountain 2006-02.jpg|eta|Grava por la enspezoj de Andoro estas la [[vintra sporto]].]] La origino de la nomo estas nekonata. Estas kelkaj teorioj: La nomo Andoro (''andurrial'') venas de [[Navaro]] [[eŭska]], kio signifas "''arbusto kovris teron''." Alia legendo atribuas la estiĝon de la nomo al la [[maŭroj]] kaj la [[araba]] ''al-Gandura'', signifanta "''frivola virino''".<ref>«Andorra», i John Everett-Heath: ''Concise Dictionary of World Place-Names'', Oxford: Oxford University Press, 2010.</ref> == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Andoro}} === Prahistorio === Dum la periodo de la [[mezolitiko]], malgrandaj homgrupoj loĝis en kavernoj proksime al [[Gran Valira]], kiel en [[Balma de la Margineda]], kaj aliaj punktoj de la andora teritorio kiel [[Pal (Andoro)|Pal]], [[La Massana]] kaj [[Ordino]], kie la [[5-a de junio]] [[2001]] troviĝis [[ŝtonĉerko]] kiu enhavis homajn restaĵojn, brakĉenojn kaj potojn el [[keramiko]] kun nutraĵoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.vilaweb.cat/www/noticia?p_idcmp=450785%7Cfechaacceso%3D30-10-2008 |titolo=artikolo "El Carboni 14 confirma les restes de l'andorrà més antic" (katalune), vidita la 30-an de oktobro 2008 |alirdato=2009-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220526083445/https://www.vilaweb.cat/www/noticia?p_idcmp=450785%7Cfechaacceso=30-10-2008 |arkivdato=2022-05-26 }}</ref> Pro la terfekundeco, ĉi tiuj grupoj kultivis ĝin kaj definitive loĝis, ricevante de la popoloj kiu transiris sian teritorion, la kulturo de la [[Bronzepoko]] danke al la mineraloj kiuj estis en [[Arinsal]]. === Romia Imperio === La unua skribita referenco pri la [[andoranoj]], troviĝas en la priskribo kiun faris la greka historiisto [[Polibio]] rilate al la transiro de [[Hanibalo]] tra la Pireneoj. Dum la 5-a jarcento, la [[Romia Imperio]] falis sub la regado de la [[visigotoj]], kiuj okupis la sudan parton de [[Gaŭlio]] kaj parton de [[Hispanujo]]. === Moderna epoko === Komence de la [[18-a jarcento]] Andoro pro decido de la episkopo de Urgel estis neŭtrala dum la [[Sukceda Milito de Hispanio]] kaj je la fino de la sama jarcento denove Andoro vidigis sin inter siaj du posedlandoj, nome [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. La revoluciuloj malagnoskis la kunprincan reĝimon kiel heredaĵo de la [[feŭdismo]] kaj en [[1794]] franca armeo invadis Andoron, sed diplomatiaj klopodoj de la andoranoj haltigis tiun invadon. En [[1806]] [[Napoleono]] restarigis la kunprincan reĝimon, tamen dum la posta invado de Hispanio farita de la napoleona armeo kaj dum la sinsekva reĝimo Andoro estis aneksigita al la provincoj de [[Katalunio]]. Dum la [[Karlistaj militoj]] de la dua duono de la [[19-a jarcento]], Andoro estis rifuĝejo por kaj karlistoj kaj liberaluloj. En 1866 la andora riĉulo Guillem de Plandolit akcelis reformon de la parlamenta sistemo por enkonduki tien la burĝulojn. === Ekde la mezepoko === La politika situacio de Andoro ne multe ŝanĝiĝis post kiam la kunprinclanda reĝimo establiĝis dum la [[mezepoko]]. La [[Kunprinco de Andoro|kunprincoj]] (antaŭe feŭdaj sinjoroj, nun ŝtatestroj), sekurigis la neŭtralecon kaj la sendependon de Andoro inter du potencaj ŝtatoj: [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. Aliflanke, la izoleco de la andoraj valoj, la tradicia kaj konservativa socio, la malriĉaj agraj rimedoj kaj la kunprincoj mem, igis malebla la demokratiiĝon de la registaraj institucioj. Tiu situacio blokis la [[ekonomio]]n tiom, ke multaj loĝantoj devis foriri por labori en [[Barcelono]] aŭ en [[Tuluzo]] komence de [[20-a jarcento]]. === 20-a jarcento === Tio ŝanĝiĝis post la [[Dua Mondmilito]]: la [[komerco]] fervoris danke al preskaŭ ne ekzistantaj impostoj, kaj la [[turismo|turisma]] sektoro, ĉefe vintra, bezonis multajn [[Eksterlanda laboristo|eksterlandajn laboristojn]]. Tiel, dum duona jarcento estis progreso kaj ankaŭ ioma libereco (multe pli ol en Hispanio samepoke, kie regis [[faŝismo|faŝisma reĝimo]]). Aliflanke, tiuj anakronismaj institucioj lasis la ekonomion, la medion, kaj la socion sub la rego de sovaĝa spekulado. En [[1976]] fondiĝis la unua politika partio, la posteno de ĉefministro estis establita en [[1981]]. En [[1993]] per referendumo estis akceptita la unua konstitucio. == Geografio == [[Dosiero:Andora_mapo.png|eta|maldekstra|200px|Mapo de Andoro]] Tri valoj konsistigas la landon Y-forme: Norde, de la pirenea akso, riveroj ''la Valira del Nord'' (okcidente) kaj ''la Valira d'Orient'' (oriente) fluas suden ĝis [[Andoro Malnova]] kaj ''Escaldes'', kie la du riveroj kunfluas. Pli sude, la nova rivero ''la Valira'' fluas ĉe ''Sant Julià de Lòria'' kaj lasas Andoron apud la ŝtatlimo. Nordoriente, naskiĝas la atlantika rivero ''Arieja'', kies maldekstra flanko estas andora. Tie staras la vintro-stacia kaj komerca urbo [[El Pas de la Casa]] ĉe la rivero. Inter tiu valo kaj la suda valo de la rivero ''la Valira d'Orient'' estas grava intermonto (2.408 m) kaj tunelo, kiuj ligas Andoron al Francio. La plej alta monto en Andoro estas ''Comapedrosa'' (2.942 m). En la supra parto de ĉiuj tiuj valoj estas lagetoj, foje profititaj de la hidroelektra industrio. == Politika sistemo == {{Ĉefartikolo|Listo de kunprincoj de Andoro|Kunprinco de Andoro}} Andoro estas parlamenta kunprinclando. La du princoj (kunprincoj) estas la ŝtatestroj de Andoro kaj nepre tiuj postenoj apartenas al la episkopo de [[Urgell]] -elektita de la [[Papo]]-, kaj la Prezidanto de Francio -elektita de la francianoj. Tamen principe nek la franca ŝtato nek la Papo regas Andoron –la kunprinca posteno estas sendependa. Post la sankcio de la konstitucio (en [[1993]]) Andoro estas tute demokratia ŝtato. Do malkiel antaŭe, la potencoj nun estas dividitaj: * La leĝa-donan potencon prizorgas la [[parlamento]] nomata [[Ĝenerala Konsilio de Andoro]] ({{Lang-ca|Consell General}}) kaj konsistas el 28 parlamentanoj (''Consellers''). Duono el ili estas elektitaj po 2 en ĉiu provinco (''Parròquia'') kaj la ceteraj per tutlandaj listoj. * La registaro konsistas el Ĉefministro plus maksimume 11 ministroj. * La juĝa potenco konsistas el ''Tribunal de Batlles'' (1-a instanco), ''Tribunal de Corts'' (asizo) kaj la Supera Tribunalo. Fine estas la Konstitucia Tribunalo. Andoro ne havas armeon. == Administracia divido == La andoraj provincoj estas nomitaj '''Paroĥejoj''' (''Parròquies'') ĉar la administracia kaj eklezia divido samas. Ĉiu paroĥejo havas sian lokan magistraton (''Comú''). Deveno de la loĝantaro: * hispanoj – 38 %, * andoranoj – 37 %, * portugaloj – 11 %, * francoj – 7 %. === Paroĥejoj === # [[Canillo]] # [[Encamp]] # [[Ordino]] # [[La Massana]] # [[Andoro Malnova]] (''Andorra la Vella'') # [[Sant Julià de Lòria]] # [[Escaldes-Engordany]] == Loĝantaro == La landa loĝantaro estas koncentrita en la plej granda valo de la Princlando, tra kiu la rivero Grandvalira fluas kaj estas lokitaj du komunumoj , inkluzive de la ĉefurbo, [[Andoro Malnova]]. === Strukturo === De la 84,082 loĝantoj de la lando (ekde 31 decembro 2009), estas nur 32,085 (38.2%) andora naciaj. Laŭ ili, la hispana nacia formo kun 26,662 (31.7%), la plej granda grupo, sekvita de la portugala (13 362, 15,9%) kaj la franca (5,099, 6,1%).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?bGrafic=1&formules=inici&any1=01%2F01%2F2007&any2=01%2F01%2F2007&codi_divisio=28&lang=4&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries=2%7C3%7C4%7C5%7C6%7C10%7C7%7C8%7C9%7C11%7C12%7C13%7C14%7C15%7C16%7C17%7C18%7C19%7C20%7C21%7C22%7C23 |titolo=Govern d’Andorra, Departament d’Estudis i Estadística: Anuari estadístic 2008, Població per nacionalitat |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121215072057/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?bGrafic=1&formules=inici&any1=01%2F01%2F2007&any2=01%2F01%2F2007&codi_divisio=28&lang=4&codi_subtemes=8&codi_tema=2&chkseries=2%7C3%7C4%7C5%7C6%7C10%7C7%7C8%7C9%7C11%7C12%7C13%7C14%7C15%7C16%7C17%7C18%7C19%7C20%7C21%7C22%7C23 |arkivdato=2012-12-15 }}</ref> La jara kresko de la loĝantaro estas 0,33% (2011). La averaĝa espero de vivo estas 82,4 jaroj kaj estas unu el la plej altaj. === Lingvo === La oficiala lingvo de Andoro estas [[kataluna]]. Laŭ enketo de la andora Centro por Socia Esplorado ''(Centre de Recerca Sociològica)'' en 2005 parolas 38,8% de la loĝantaro denaskan lingvon de Andoro kataluna, [[kastilia]] 35.4%, [[portugala]] 15.0%, kaj [[franca]] 5,4%. Sed aliaj lingvoj estas parolataj: [[hispana]] (32%), franca (7%) kaj [[portugala]] (7%) ankaŭ estas parolata. {| border="0" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF" |-align="center" ! &nbsp; ! bgcolor="#CCCCFF" |Gepatra lingvo ! bgcolor="#CCCCFF" |Uzata lingvo |-align="center" | bgcolor="#CCCCFF" |Kataluna || 38,8% || 43,8% |-align="center" | bgcolor="#CCCCFF" |Hispana || 35,4% || 32,8% |-align="center" | bgcolor="#CCCCFF" |Hispana kaj Kataluna|| 1,5% || 2,7% |-align="center" | bgcolor="#CCCCFF" |Portugala || 15,0% || 7,6% |-align="center" | bgcolor="#CCCCFF" |Franca || 5,4% || 7,1% |-align="center" | bgcolor="#CCCCFF" |Aliaj || 8,7% || 6,0% |-align="center" | colspan="3" | |} === Religio === La plimulto de la andora (ĉirkaŭ 90%) estas kompromitita kun la [[Romkatolika Eklezio]], kune kun 1% de la loĝantaro estas la [[Atestantoj de Jehovo]], ekzistas ankaŭ kelkaj [[protestantismo|protestantaj eklezioj]] kaj [[judismo|juda komunumo]]. La Romkatolika Eklezio estas la ŝtata religio en Andoro. == Infrastrukturo == === Telekomunikadoj kaj Interreto === La sola telekomunikada entrepreno en Andoro estas la ŝtata ''Servei de Telecomunicacions d'Andorra'', establita en 1975. Ĝi agas en la merkato kiel ''Andorra Telecom'' kaj sub la marko ''Som''. La kompanio proponas fiksajn kaj poŝtelefonojn, kaj interretan konekton. Sukcesas la andora [[domajno de plej alta nivelo]], kiu estas [[.ad]]. ''Andorra Telecom'' ankaŭ transdonas televidajn kanalojn de la hispana kompanio Digital+. ''Andorra Telecom'' en junio 2011 ekposedis 50.053 fiksajn telefonojn, 65.525 poŝtelefonojn kaj 24.947 larĝ-bendajn DSL-klientojn.<ref>[http://www.andorratelecom.ad/portal/web/public/about «About Andorra Telecom»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110626021124/http://www.andorratelecom.ad/portal/web/public/about |date=2011-06-26 }}, Andorra Telecom. Kontrolita je 2011-06-26.</ref> 71 % de la landa hejmoj estas konektitaj al larĝ-kapacita interreta konekto kaj 81 % de la loĝantaro uzas la Interreton. Interne Andoro havas modernan telefonan sistemon kun mikroonda radiosendiloj, kaj eksterlande estas fiksaj kabloj al [[Francio]] kaj [[Hispanio]]. === Poŝto === Andoro ne havas propran poŝtan servon, sed agas anstataŭe la poŝtoj de Francio kaj Hispanio.<ref>Stuart Rossiter og John Flower: ''World History Stamp Atlas'', London: Black Cat, 1989, paĝoj 47–48.</ref> Ĝis 1928 uzis Andoro ankaŭ proprajn poŝtmarkojn. Ekde 1931 Francio kaj Hispanio komenciĝis eldoni poŝtmarkojn specife por Andoro. Tiuj indikis la valoron en hispanaj pesetoj kaj francaj frankoj. Post la enkonduko de la eŭro la franca ''La Poste'' kaj la hispana ''Correos'' daŭrigis siajn apartajn poŝtmarkojn eldonitajn por Andoro. Ambaŭ nun portas subtitolojn en la kataluna lingvo. La poŝtmarkoj estas uzataj nur por eksterlandaj sendaĵoj, tiam ĝi estas libera por sendi leterojn hejme. Ekde 2004 la du poŝtaj servoj interkonsentis pri komuna poŝtkoda sistemo por Andoro. Tiu konsistas el la literoj AD kombinitaj kun tri ciferoj indikantaj la paroĥejon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.upu.int/fileadmin/documentsFiles/activities/addressingUnit/andEn.pdf |titolo=«Andoro». Artikolo "poŝtaj adresaj sistemoj en membroŝtatoj de la Universala Poŝta Unio" (angle), vidita la 26-an de junio 2011 |alirdato=2012-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120131075841/http://www.upu.int/fileadmin/documentsFiles/activities/addressingUnit/andEn.pdf |arkivdato=2012-01-31 }}</ref> {| class="wikitable" |- !paroĥejoj || poŝtkodo |- | [[Canillo]]|| AD100 |- | [[Encamp]]|| AD200 |- | [[Ordino]]|| AD300 |- | [[La Massana]]|| AD400 |- | [[Andoro Malnova]]|| AD500 |- | [[Sant Julià de Lòria]]|| AD600 |- | [[Escaldes-Engordany]]|| AD700 |} === Amaskomunikiloj === Ĝis 1981 Andoro estis la sidejo de la privataj radio-stacioj Radio Andoro kaj ''Sud radio''. Poste la instalaĵoj estis transprenitaj de la publika radio-entrepreno ''Ràdio i Televisió d'Andorra''. Estas ok radiostacioj (inkluzive de kvin privataj) kaj publika televido ''Andorra Televisió'' (ATV) en Andoro. Krome, hispana kaj franca kanaloj estas riceveblaj. Ankaŭ aperas tri ĉiutagaj ĵurnaloj, la ''Diari d'Andoro'', ''La perioda d'Andoro'' kaj la ''Bondia'', kiu proponatas senpage. === Trafiko === Andoro havas 269&nbsp;km da vojoj, 198&nbsp;km el kiuj estas pavimita kaj 71&nbsp;km ne-pavimitaj. La ŝtata ŝosea reto konsistas el kombino de ses ĉefaj ŝoseoj (katalune ''carreteres generals'', mallongigo CG) kaj la alia el malĉefaj vojoj (katalune ''carreteres secundàries'', mallongigo CS). Ĉiuj limo-transirejoj estas lokitaj sur ĉefa ŝoseo. La ĉefa ligo al Hispanio tra la CG 1 per Valira Valo sude de Sant Julià de Lòria, landlima transirejo estas lokitaj en la CG 4 en la direkto de la hispana vilaĝo Tor kaj en la CG 6. Tiu estas la nura vojo, kiu kondukas al la hispana [[eksklavo]] ''Os de Civís. La sola lim-transirejo al Francio situas oriente de Pas de la Casa en la CG 2, kiu transiras la plej altan, kun 2408 metroj, pirenean montpasejon ''Port d'Envalira''. Kiel alternativo al la trapasejo de 2002, ekzistas ankaŭ la 2850 m longa Tunelo d'Envalira. En la jaroj 1980, la konstruo de dua voja ligo kun tunelo (Port du Rat) al Francio komenciĝis. Ĝi enfluas hodiaŭ nordokcidento de El Serrat. La lando ne havas flughavenon, kaj ne ekzistas fervoja trafiko. Internacia busa servo ekzistas al [[L'Hospitalet-près-l'Andorre]] (de tie - ĉe stacidomo ''{{stacidomo|Andorre - L'Hospitalet}}'' - estas trajna konekto al [[Tuluzo]]), la flughaveno Toulouse-Blagnac kaj [[Barcelono]]. La inter-urba busa reto ''Clipol'' konektas la komunumojn kun la ĉefaj urboj de Andoro. Ok busaj veruroj tage de Andoro Malnova. Taksiohaltejoj estas disponeblaj nur en [[Andoro Malnova]] kaj [[Escaldes-Engordany]], sed ebla en tuta Andoro mendi taksion, radie vokatan. == Esperanto en Andoro == * [[Robert Castelló]] Laŭ [[Facebook]] la denso de esperantistoj en Andoro verŝajne estas pli alta ol en aliaj landoj de la mondo: 16 parolantoj de Esperanto<ref>[https://www.facebook.com/search/top/?q=esperanto%20speakers%20who%20live%20in%20andorra Facebook], je la 13-a de januaro 2016</ref> inter 85458 loĝantoj de Andoro<ref>[[:en:Andorra|Andoro en la angla vikipedio]] je la 13-a de januaro 2016</ref>. Do, la denso estas 1/5341. Andoro verŝajne estas la plej esperdona lando por oficialigo de Esperanto. La diverseco de lingvoj en Andoro (ĉefaj lingvoj estas la kataluna, hispana, portugala kaj franca) kaj la fakto, ke la angla lingvo ne estas dominanta lingvo, estas bona fundamento por Esperanto kiel unu el oficialaj lingvoj en estonto. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Andorra (apartigilo)]] * [[Nacia himno de Andoro]] * [[Listo de urboj laŭ lando]] * [[Landnomoj]] * [[Olimpiaj ludoj de la etaj eŭropaj ŝtatoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Andoro|ReVo=andor}} * {{eo}} {{ueavikio|Andoro|Andoro}} * [http://www.govern.ad Oficiala TTT-ejo de la andora registaro] ''(katalune)'' * [http://www.andorra.ad Oficiala TTT-ejo pri turismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161207030138/http://www.andorra.ad/ |date=2016-12-07 }} ''(katalune, angle, france, hispane)'' * [http://www.consell.ad La andora parlamento] ''(katalune, angle, france, hispane)'' * [http://mjp.univ-perp.fr/constit/and.htm La andora konstitucio] ''(france)'' * [https://www.monato.be/2005/008697.php Andoro ne estas Monako], artikolo de [[Gerard Escuer]] en [[Monato (gazeto)|Monato]] 2005/09, p.&nbsp;17 * [https://www.youtube.com/watch?v=04gVo7rv3-c Prelego de James Hawkey pri Andoro] (2025/01/24) {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Katalunaj Landoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Andoro| ]] [[Kategorio:Princlandoj]] [[Kategorio:Landoj sen maraliro]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1270-1279]] [[Kategorio:Aperis en 1278]] ce41t4e9f5inbp0week49ogqvvwm7xu 0 136 9347294 9049026 2026-04-04T13:24:05Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347294 wikitext text/x-wiki '''Aksiomo''' estas [[principo]] (baza aserto), kiu estas akceptata sen [[pruvo]] en scienca [[teorio]] aŭ [[Dedukto|dedukta]] sistemo. La vorto ''aksiomo'' devenas de greka αξιωμα [aksioma] - kiu signifas "io inda aŭ memevidenta". Aksiomoj kies valideco ne estas tiel evidenta ankaŭ estas nomataj ”[[postulato]]j”. Parenca nocio estas ”[[dogmo]]”. Subfako de [[filozofio]], en kiu temas pri aksiomoj kaj aksiomigo, nomiĝas [[aksiomiko]]. == Deveno kaj deduktaĵoj == Aksiomo ne estas pruvebla surbaze de [[teorio]] en kiu ĝi rolas, sed ĝi povas esti akceptata * pro memevidenteco, * pro pruvebleco kadre de iu pli baza teorio, * pro supozata manko de kontraŭdiraj faktoj, * aŭ pro nura [[konvencio]]. Gravaj asertoj, kiujn oni povas dedukti de aksiomoj aŭ aksiomaro pere de la rimedoj de la teorio estas nomataj [[teoremo]]j (en [[matematiko]] kaj [[logiko]], sed foje ankaŭ en aliaj [[scienco]]j.) == Matematiko == En la [[matematiko]], ĉiu kampo havas aksiomojn, sur kiuj baziĝas ĉiuj pruvataj [[teoremo]]j. Tamen, la plej bazaj aksiomoj estas tiuj de la [[aro-teorio]], ĉar per ili oni povas konstrui ĉiun matematikan kampon sen neceso de novaj aksiomoj, nur per la uzo de [[difino]]j. Same kiel aksiomoj, [[postulato]]j estas nepruveblaj asertoj. Historie la diferenco estis, ke aksiomojn oni konsideris memevidentaj, sed postulatojn ne. En nuntempa matematiko la distingo nebuliĝis, kaj oni ĝenerale uzas la du vortojn sinonime<ref>Marc Bavant: Matematika vortaro kaj oklingva leksikono, Eldonejo Kava-Pech; rimarko sub "Postulato"</ref>. Multaj aksiomoj de [[geometrio]] en la verko de [[Eŭklido]] - "Komencoj", estis nomitaj postulatoj. Oni nomas postulatojn ankaŭ aksiomojn kaj regulojn de [[formala sistemo|formalaj sistemoj]], t.e. de iuj teorioj priskribitaj per [[formala lingvo]] kaj bazitaj sur ia aksiomaro. == Logiko == Aksiomo, enkadre de la [[logiko]], estas ĝenerala [[aserto]], prezentata kun ekskluziveco rilate sian kontraŭaĵon. Alidire, la aserto fare de aksiomo necese estas, kaj ne povas esti la kontraŭo. Ĉefa ekzemplo de aksiomo estas tiu de nekontraŭdiro: * tio, kio estas, dum ĝi estas, necese estas, kaj do ne povas esti tio, kio ĝi ne estas. Ne estas la aksiomo izolita [[koncepto]], nek [[kunmeto]] de pluraj [[premiso]]j farante [[argumento]]n. Sed aksiomo estas rekte nur aserto; sed tiu aserto havas la internan karakteron esti ĝenerala kaj necesa tiamaniere, ke la alternativo estas prezentata kiel rekte ekskludata. Ne estas, do, aksiomo la simpla aserto sen la ekskludado de la alternativo, kiel kiam oni nur asertas ke la [[ento]] estas. En aksiomo samtempe la aserto asertas kaj forigas la kontraŭon, kiel en la ento necese estas. Disfaldite, tio ekvivalentas: la ento, kio estas, dum ĝi estas, necese estas, kaj do ne povas esti tio, kio ĝi ne estas. En fakto, jam enestas aksiomo. Post kiam la fakto okazas, oni komprenas, ke ne eblas ke ĝi jam ne estis okazinta. Neniam eblas forigi la fakton, post kiam ĝi okazis. La afero en si mem povas esti [[Kontingenco|kontingenca]], sed jam ne estas kontingenca post kiam ĝi okazis. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aksiomo|ReVo=aksiom}} * http://metamath.planetmirror.com/mpegif/mmset.html#axioms {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050305130234/http://metamath.planetmirror.com/mpegif/mmset.html#axioms |date=2005-03-05 }} <!-- pt:''Metamath'' axioms page it:''Metamath'' axioms page fr:''Metamath'' axioms page --> * http://us.metamath.org/mpegif/mmset.html#axioms <!-- en:''Metamath'' axioms page en->eo:''_Metamath_'' aksiomoj (paĝo, paĝio) --> [[Kategorio:Matematikaj aksiomoj]] [[Kategorio:Sciteorio]] [[Kategorio:Filozofio de scienco]] 8gwwy65wgag2vu9jm1oo2zarr131ige 0 141 9347386 9305774 2026-04-04T13:53:20Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347386 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|Liberecano|la speco de klasika liberalismo|libertarianismo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Anarchy-symbol.svg|eta|175ra|La encirkla A-litero, ofta simbolo por anarkiismo.]] [[Dosiero:Portrait of Pierre Joseph Proudhon 1865.jpg|eta|[[Pierre-Joseph Proudhon]].]] [[Dosiero:ErricoMalatesta.gif|eta|[[Errico Malatesta]].]] [[Dosiero:Durruti-portrait.png|eta|dekstra|200ra|[[Buenaventura Durruti]].]] '''Anarkiismo''' aŭ '''anarĥiismo''' (de la [[Greka lingvo|greka]] {{lang|grc|ἀν}} (sen) + {{lang|grc|ἄρχειν}} (regni) + {{lang|grc|ισμός}} (de la radiko {{lang|grc|ιζειν}}), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy">[http://www.m-w.com/dictionary/anarchy Anarchy], [[Merriam-Webster]]'s Online dictionary</ref>) estas [[politika filozofio]] kiu inkluzivas teoriojn kaj sintenojn, kiuj malakceptas [[Devo|devigan]] [[registaro]]n (nome la [[ŝtato]]n) kaj subtenas ĝian malestigon, ofte pro pli ampleksa malakcepto de nevolonta aŭ porĉiama [[aŭtoritato]]. ''La Konciza Oksforda Vortaro pri Politiko'' (''{{lang|en|The Concise Oxford Dictionary of Politics}}'') difinas anarkiismon kiel "grupon da [[ismo]]j kaj sintenoj centrigitaj sur la kredo ke [[registaro]] kaj malutilas kaj nenecesas." Tiu manko (malakcepto de ŝtataj strukturoj), laŭ plej diversaj anarkiismaj skoloj, devas esti kompensataj per [[elbaza organizado]], tio estas ekkontrolo fare de bazaj organismoj, institucioj kaj strukturoj de ĉefe la laborrimedoj ([[produktadrimedoj]] kiel bazo de [[ekonomio]]), sed ankaŭ de [[sansistemo]], [[eduksistemo]], [[transporto]] ktp. Tiudirekte konata moto ŝatata de anarkiistoj estas "[[Anarkio]] estas plej alta esprimo de [[Socia ordo|ordo]]". La sociigo de ekzemple sansistemo aŭ eduksistemo levis polemikon inter la propraj anarkiismaj tendencoj ĉu akcepti aŭ ne [[ŝtatigo]]n de tiuj sistemoj male al permesi [[privatigo]]n: akcepti ŝtatigon supozus ian akcepton de malŝatata ŝtato, sed malakcepti ĝin supozus iel favori privatigon, kiel bazo de [[Novliberalismo|noveliberalisma]] [[kapitalismo]], ankaŭ malŝatata de ĉiuj anarkiismaj tendencoj. Estas multaj specoj kaj tradicioj de anarkiismo<ref>[[Peter Kropotkin|Kropotkin, Peter]]. ''Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings'', Courier Dover Publications, 2002, p.5</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=R.B. Fowler|titolo =The Anarchist Tradition of Political Thought|jaro=1972|publikaĵo=Western Political Quarterly|volumo=25|numero=4|paĝoj=738–752|COI=10.2307/446800}}</ref>, kaj ne ĉiuj el tiuj estas reciproke ekskludaj.<ref>Sylvan, Richard. "Anarchism". ''A Companion to Contemporary Political Philosophy'', redaktintos Goodwin, Robert E. kaj Pettit, Philip. Blackwell Publishing, 1995, p.231</ref> Laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio'' (''{{lang|en|Oxford Companion to Philosophy}}''), "ne estas iu nura difina pozicio kiun tenas ĉiuj anarkiistoj, krom ilian malakcepton de deviga registaro, kaj tiuj, kiujn oni konsideras anarkiistoj, maksimume dividas ian familian similaspekton." Anarkiistoj tenas malsamajn vidojn pri la [[Ekonomio|ekonomia]] organizo de socio; iuj preferas [[anarki-komunismo]]n, [[anarki-kolektivismo]]n, aŭ [[Partoprena ekonomiko|partoprenan ekonomion]], dum aliaj subtenas [[Merkata ekonomio|merkatajn]] sistemojn kiel [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokismon]], [[agorismo]]n, aŭ (polemike) [[anarki-kapitalismo]]n. Anarkiismaj pensoskoloj malsamas fundamente, kaj subtenas ion ajn de ekstrema [[Individuisma anarkiismo|individuismo]] al tuta [[kolektivismo]]. Iuj anarkiistoj kontraŭis (kaj kontraŭas) trudadon, dum aliaj ĝin subtenis (kaj subtenas), precipe forme de perforta [[revolucio]] sur la vojo al anarkio aŭ [[utopio]]. == Nomo == La vorto '''anarkiismo''' derivas de la [[Greka lingvo|greka]] ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"<ref name="Anarchy"/> kaj la vorto '''[[anarkio]]''' devenas el la [[greka]] ἀναρχία, ''anarĥIa'' (de ἄναρχος, ''Anarĥos'', prefikso ἀν, an, kiu signifas 'ne' aŭ 'sen', kaj nomo ἀρχός, arĥOs, kiu signifas 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo'.<ref>Vidu: * [http://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchy Anarchy], Vortaro Merriam-Webster rete. * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry%3D%237439 Anarchos], ''A Greek-English Lexicon''. * Diccionario Manual Griego VOX. Griego clásico-Español, eld. 18a de VOX, p. 44. ISBN 84-8332-149-1 * [http://en.wiktionary.org/wiki/anarchy Etimologio de la vorto anarchy] en [[Wiktionary]] (en angla). </ref> Ĉiuokaze la etimologia bazo estas la greka vorto arĥOs, kiu povas esti komprenata kiel 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo', sed ankaŭ kiel [[politika ordo]], [[ŝtato]] ktp. La demando estas al kio precize kontraŭas anarkiismo, ĉu simple al iu ajn tipo de regado aŭ al ŝtataj strukturoj ktp. Por kuntekstigi la aferon, oni ne forgesu ke en la [[klasika Grekio]] ne ekzistis la koncepto de [[ŝtato]] kiel oni komprenas ĝin el la 19a jarcento; male, tiam ekzistis nur sendependaj urboj (''[[Poliso (urboŝtato)|polis]]'') kun sistemoj de [[rekta demokratio]], do ne tre malproksime de la organizaj sistemoj proponita de multaj anarkiistoj. Ne konfuzendas [[anarkio]] kun anarkiismo; kvankam anarkio estas koncepto pri malordo aŭ manko de ordo, tamen anarkiismo celas socian ordon pere de anarkio. Por kompliki la aferon kaj konsiderinte la ampleksecon kaj malprecizecon de la enhavo de tiu ideologio, kelkaj unuopuloj, skoloj, tendencoj, organizoj ktp., ĉefe por apartiĝi el la perfortemaj aŭ plej revoluciemaj tendencoj, ekaplikis la terminojn ''liberecano'', ''liberecana'', ''liberecanismo'' ktp. Rekomencis terminologia konfuzo pro malprecizeco de la limoj inter ambaŭ. Multaj komprenas ke liberecano estas pli ampleksa ol anarkiisto, kaj ne tiom rilataj al plej [[Propagando per agado|revoluciaj agadrimedoj]], dum aliaj konsideras ambaŭ sufiĉe sinonimaj; ekzemple en la [[franca lingvo]].<ref>Vidu ekzemple en Esperanto ''Liberecana Frakcio'' de [[SAT]], kun bulteno [[Liberecana Ligilo]] ktp.</ref> En la [[itala lingvo]] oni uzas la terminon "anarchico" por "anarkiisto" dum en aliaj [[latinidaj lingvoj]] la korespondaĵo al "anarchico" estas uzata ĉefe por ''malordema''. En la [[angla lingvo]] de [[Usono]], oni uzas la terminon ''libertarian'' kun tre apartaj signifoj, kunhavante la malakcepton aŭ [[Malpliigo de ŝtato|malpliigon de ŝtato]], limigita al minimumo, sed sen la revoluciaj implicoj al [[memorganizado]] el bazaj tavoloj, tio estas sen malakcepto de kapitalismo, por multaj aŭtoroj nepra ingredienco de ŝtato. Vidu ekzemple artikolon [[Libertarianismo]]. == Originoj == [[Dosiero:WilliamGodwin.jpg|eta|maldekstra|[[William Godwin]] konsideriĝas kiel unu el la fondintoj de moderna anarkiismo.]] Kontraŭstaro al la ŝtato kaj al hierarĥio havas longan historion antaŭ la eŭropaj anarkiistoj de la [[19-a jarcento]]. Iuj pretendas, ke anarkiismaj temoj troviĝas en la verkoj de la [[Taoismo|Taoista]] saĝulo [[Laozio]].<ref>B. Cano Ruiz, ''Excursión sobre los Fundamentos Históricos del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 53-57. Tiu vidas ankaŭ antaŭaĵojn en la [[Antikva Egipto]] kaj la [[Biblio]].</ref> [[Diogeno la Cinika|Diogeno]] kaj la cinikuloj kaj ilia samtempulo, [[Zenono el Kitiono]], la fondinto de [[Stoikismo]], ankaŭ prezentis similajn temojn. Aliaj, kiaj Kropotkin en sia verko ''Interhelpo'', defendas el la informoj de antropologoj ke multaj popoloj en diversaj civilizacioj jam vivis laŭ la spirito de anarkiismo. Ponte al la [[Moderna Epoko]] oni povas indiki al la diversaj ''[[Utopio]]j'', ekzemple tiu de [[Thomas More]] de 1516, verkitaj dum la Renesanco kaj poste.<ref>George Woodcock, ''Albores del Anarquismo'', Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 96-100.</ref><ref>Ankaŭ menciindas la utopiojn de [[Francis Bacon]]: ''Nova Atlantido'', de [[Campanella]]: ''Sunŝtato'' aŭ ''Suncivito'' kaj de [[Étienne Cabet]]: ''Vojaĝo al Ikario''.</ref> Aliaj sociaj movadoj aŭ iniciatoj pra-anarkiismaj estus kelkaj aspektoj de la [[Reformacio]], tiu de la ''diggers'' ([[fosistoj]]) en [[Anglio]], Winstanley ktp.<ref>George Woodcock (1961), paĝoj 101-109.</ref> Moderna anarkiismo, tamen, floris el la sekulara pensado de la [[Klerismo|klerisma epoko]], precipe el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por morala centreco de libereco. "Anarkiismo" komenciĝis kiel termino de abuzo, sed ekde la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]], iuj (ekzemple la ''Enragés'' aŭ ''Kolereguloj'') ekuzis la terminon pozitive, konsiderante la "revolucian registaron" de la [[Jakobeno]]j sinkontraŭdira.<ref>Pri precedencoj el la [[Usona Revolucio]] kaj el la [[Franca Revolucio]] vidu George Woodcock (1961), paĝoj 109-127.</ref> El tiu ĉi klimato [[William Godwin]] evoluigis tion, kion multaj homoj konsideras la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensado. Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkin]], "la unua homo kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn komprenaĵojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj evoluigitaj en siaj verkoj." Godwin, [[Filozofia anarkiismo|filozofia anarkiisto]], kontraŭstaris revolucian agadon kaj vidis minimuman ŝtaton kiel modernan "necesan malbonon" kiu estiĝus pli kaj pli nebezonata kaj senpotenca laŭ la iompostioma evoluo de scio. Godwin porpledis ekstreman [[individuismo]]n, proponante ke ĉiu kunlaborado ĉesu. Godwin sintenis, ke diskriminacio pro iuj ajn kialoj krom kapablo netolereblis.<ref>B. Cano Ruiz (1961), paĝoj 76-87.</ref> La unua homo kiu sin priskribis kiel anarkiisto estis [[Pierre-Joseph Proudhon]], kaj pro tio iuj nomas lin la fondinto de moderna anarkiisma teorio. Proudhon proponis spontanean ordon, per kio organizo aperas sen centra aŭtoritato, "pozitivan anarkiismon" en kiu ordo aperas kiam ĉiu faras "tion kion li deziras kaj nur kion li deziras" kaj kie "nur komercaj transakcioj produktas la socian ordon." Kiel Godwin, Proudhon kontraŭstaris perfortan revolucian agadon. Li vidis anarkion kiel "formon de registaro aŭ konstitucio en kiu publika kaj nepublika konscio, formita de la evoluigo de scienco kaj leĝo, estas sole sufiĉa por konservi ordon kaj por garantii ĉiujn liberecojn. En ĝi, konsekvence, la institucio de la polico, preventaj kaj restriktaj metodoj, oficialeco, impostado, ktp., estas reduktitaj al minimumo. En ĝi, pli precipe, la formoj de monarkio kaj intensa centrigo malaperas, anstataŭigitaj de federalaj institucioj kaj vivŝablono bazita sur la komunumo. La plej konata frazo atribuita a Proudhon estas "La posedaĵo estas ŝtelaĵo". Laŭ li, la bazo de la nuna maljusta mondo estas la diferenco inter posedantoj kaj neposedantoj, kaj pro tio oni devas nuligi la posedrajton.<ref>Pierre-Joseph Proudhon, ''Qu'est-ce que la proprieté?'', tradukita al multaj lingvoj ekzemple al ''¿Qué es la propiedad?'', Tusquets, Barcelona, 1975.</ref> == Pensoskoloj == {{Ĉefartikolo|Anarkiismaj pensoskoloj}} '''Anarkiismaj pensoskoloj''' povas diferenci fundamente, subtenante ion el ekstrema [[individuismo]] al kompleta [[kolektivismo]].<ref>Slevin, Carl. "Anarchism." The Concise Oxford Dictionary of Politics. Eld. Iain McLean kaj Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.</ref> La tendencoj de anarkiismo estis ofte ĝenerale dividitaj en kategorioj de [[sociala anarkiismo|sociala]] kaj [[individuisma anarkiismo]] aŭ similaj duecaj klasigoj.<ref name="black dict">Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". ''The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought''. Blackwell Publishing. p. 14.</ref><ref name=socind>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings|familia nomo=Kropotkino|persona nomo=Petro|aŭtoroligilo=Petro Kropotkino|jaro=2002|eldoninto=Courier Dover Publications|ISBN=0-486-41955-X|paĝo=5}}{{cite journal |author=R.B. Fowler|title=The Anarchist Tradition of Political Thought|year=1972|journal=Western Political Quarterly|volume=25|issue=4|pages=738–752|doi=10.2307/446800|publisher=University of Utah|jstor=446800 |ref=harv | issn = 0043-4078 }}</ref> Anarkiismo estas ofte konsiderata radikala maldekstrema ideologio,<ref name=brooks>{{Citaĵo el libro|titolo=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908)|familia nomo=Brooks|persona nomo=Frank H.|jaro=1994|eldoninto=Transaction Publishers|citaĵo=Usually considered to be an extreme left-wing ideology, anarchism has always included a significant strain of radical individualism, from the hyperrationalism of Godwin, to the egoism of Stirner, to the libertarians and anarcho-capitalists of today|ISBN=1-56000-132-1|paĝo=xi}}</ref><ref>{{cite journal |last=Kahn |first=Joseph|title= Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |year=2000|journal=[[The New York Times]]|issue=5a de Aŭgusto |ref=harv}}{{cite journal |author=Colin Moynihan |title=Book Fair Unites Anarchists. In Spirit, Anyway|year=2007|journal=New York Times|issue=16a de Aprilo |ref=harv}}</ref> kaj multo de [[anarkiisma ekonomiko]] kaj de anarkiista jura filozofio respegulas [[Liberecisma socialismo|kontraŭaŭtoritatajn interpretojn]] de [[anarkikomunismo|komunisma]], [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkisindikatismo|sindikatisma]], [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokisman]], aŭ [[partoprena ekonomiko]]j.<ref>"The anarchists were unanimous in subjecting authoritarian socialism to a barrage of severe criticism. At the time when they made violent and satirical attacks these were not entirely well founded, for those to whom they were addressed were either primitive or "vulgar" communists, whose thought had not yet been fertilized by Marxist humanism, or else, in the case of Marx and Engels themselves, were not as set on authority and state control as the anarchists made out." Daniel Guerin, ''[http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice#toc2 Anarchism: From Theory to Practice]'' (New York: Monthly Review Press, 1970)</ref> Je iu punkto "la [[kolektivisma anarkiismo|kolektivisma]], [[anarkikomunismo|komunisma]], kaj [[Individuisma anarkiismo|liberala kaj individuisma]] tendencoj de pensaro el kiuj anarkiistoj elprenas sian inspiron ekmontras pliiĝantan distingan kvaliton, subtenante la aperon de nombraj anarkiismaj skoloj."<ref>Mark Bevir (ed). Encyclopedia of Political Theory. SAGE. Los Angeles. 2010. Paĝo 34</ref> === Reciprokismo === {{Ĉefartikolo|Reciprokisma anarkiismo}} [[Dosiero:Proudhon-children.jpg|299ra|dekstra|eta|Proudhon kaj liaj filinoj, de [[Gustave Courbet]], 1865.]] Reciprokismo komenciĝis dum la [[19-a jarcento]] en la anglaj kaj francaj [[Laborista movado|laboristaj movadoj]], kaj poste adoptis anarkiisman formon konektitan al [[Pierre-Joseph Proudhon]] en [[Francujo]] kaj aliuloj en [[Usono]]. Tio ĉi influis individuismajn anarkiistojn en Usono kiel je Benjamin Tucker kaj je William B. Greene; dum la [[1840-aj jaroj|1840-aj]] kaj [[1850-aj jaroj|1850-aj]] jaroj, Charles A. Dana kaj Greene prezentis la verkojn de Proudhon al Usono. Greene adaptis la reciprokismon de Proudhon al usonaj kondiĉoj kaj prezentis ĝin al Tucker. Reciprokisma anarkiismo temas pri reciprokeco, libera asociado, volonta kontrakto, federacio, kaj reformo de kredito kaj [[valuto]]. Multaj reciprokistoj kredas ke merkato sen registara interveno egaligas la prezojn al laborkostoj, malestigante profiton, lupagon, kaj rentumon laŭ la laborteorio de valoro.<ref>Miller, David. 1987. "Mutualism." The Blackwell Encyclopedia of Political Thought. Blackwell Publishing. p. 11</ref> [[Firmao]]j estus devigitaj konkursi por laboristoj same kiel laboristoj konkursas por firmaoj, plialtigante [[salajro]]jn. Iuj vidas reciprokismon kiel inter individuisma kaj kolektivisma anarkiismoj. En ''Kio estas Posedaĵo?'', Proudhon evoluigas koncepton de "libereco", egala al "anarkio", kiu estas la dialektika "kunigo de komunismo kaj posedaĵo." Greene, influita de Pierre Leroux, strebis reciprokismon laŭ la kunigo de tri filozofioj – [[komunismo]], [[kapitalismo]], kaj [[socialismo]]. Pli malfruaj individuismaj anarkiistoj uzis la terminon "reciprokismo" sed gardis malmulte la emfazon pri kunigo, dum socialaj anarkiistoj kiel la verkintoj de ''An Anarchist FAQ'' (angle ''Oftaj Demandoj pri Anarkiismo'') pretendas reciprokismon kiel subaro de sia filozofia tradicio. === Individuisma anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Individuisma anarkiismo}} Individuisma anarkiismo ampleksas "kelkajn tradiciojn" kiuj pretendas ke "individuistan konscion kaj la persekuton de memintereso ne restriktu iu ajn kolektiva korpo aŭ publika aŭtoritato", tio estas emfazo al tio individua kaj ties volo super ajnaj tipoj de eksteraj determinantoj kiaj grupoj, socio, tradicioj, kaj ideologiaj sistemoj.<ref>"What do I mean by individualism? I mean by individualism the moral doctrine which, relying on no dogma, no tradition, no external determination, appeals only to the individual conscience."Mini-Manual of Individualism de Han Ryner [https://www.marxists.org/archive/ryner/1905/mini-manual.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"I do not admit anything except the existence of the individual, as a condition of his sovereignty. To say that the sovereignty of the individual is conditioned by Liberty is simply another way of saying that it is conditioned by itself.""Anarchism and the State" in Individual Liberty</ref> Individuisma anarkiismo subtenas privatan posedaĵon, malkiel la sociala/socialisma/kolektivisma/komunumisma flankoj kiuj porpledas komunan posedaĵon. Individuisman anarkiismon subtenis homoj kiel [[Henry David Thoreau]], [[Josiah Warren]], kaj [[Murray Rothbard]]. [[William Godwin]], konsiderita individuisma anarkiisto de iuj kaj unua anarkiisto de aliaj,<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115"/><ref>Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/godwin/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> proparolis bonfarecon sed ankaŭ defendis la sanktecon de "privata juĝo" por ĉiu individuo pri sia laboro kaj posedaĵo, kaj antaŭvidis progreseman raciecon, kiu rezultus je malpligrandiĝo kaj eventuala malapero de registaro. [[Dosiero:Max stirner.jpg|eta|maldekstre|Filozofo Max Stirner, elstara frua individuisma anarkiisto de 19-a jarcento.]] Unu el la plej fruaj kaj plej bone konataj subtenantoj de individuisma anarkiismo estis [[Max Stirner]],<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [http://plato.stanford.edu/entries/max-stirner/] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kiu verkis la libron ''La Egoo kaj Sia Propreco'' ([[1844]]), "fondan tekston" de la filozofio. La filozofio de Stirner estis "[[Egoismo|egoisma]]" formo de individuisma anarkiismo laŭ kiu la individuo faras tion, kio plaĉas al li/ŝi, ne rimarkinte Dion, ŝtaton, aŭ moralajn regulojn, kaj laŭ kiu socio havas neniun respondecon por siaj anoj. Al Stirner, [[rajto]]j estis nerealaĵoj en la menso, kaj socio ne ekzistas sed "la individuoj estas ĝia [[Realo|realeco]]" – li subtenis posedaĵon kaj posedecon per [[Potenco (filozofio)|potenco]] anstataŭ rajto.<ref>The Encyclopedia Americana: A Library of Universal Knowledge. Encyclopedia Corporation. p. 176.</ref> Stirner predikis memaserton kaj antaŭvidis "asociojn de egoistoj" kie [[respekto]] por senkonsidereco kunigus homojn. Malpli radikalan formon de individuisma anarkiismo porpledis la "[[Bostono|Bostonaj]] anarkiistoj," [[Usono|usonaj]] individuistoj, kiuj subtenis privatajn posedaĵojn kaj la liberan merkaton. Ili porpledis la protekton de libereco kaj posedaĵo per privataj entreprenistoj, kaj ĝiris interŝanĝon de laboro por salajro, kvankam ili kredis, ke ŝtata monopola kapitalismo (difinita kiel [[monopolo]] financita de la ŝtato) ne plene rekompencas laboron. Eĉ inter la usonaj individuistoj de la 19-a jarcento, estis neniu monolita ismo, kiel ili malkonsentis inter si pri pluraj temoj, inkluzive de intelekt-posedaĵaj rajtoj kaj posedo kontraŭ posedaĵo de tero. Grava disiĝo okazis dum la malfrua [[19-a jarcento]], kiam Tucker kaj kelkaj aliuloj forlasis naturajn rajtojn kaj konvertiĝis al "egoismo," bazita sur la filozofio de Stirner. Iuj "Bostonaj anarkiistoj," kiel Tucker, sinidentigis kiel "socialista" – termino, kiu tiuepoke reprezentis vastan koncepton – per kio ili signifis devoligon al solvi la "laboran problemon" per radikala ekonomia reformo. Nepost la ŝanĝo de la [[20-a jarcento]], la epokopinto de individuisma anarkiismo jam pasis, kvankam poste ĝin revivigis (kun kelkaj ŝanĝetoj) Murry Rothbard kaj la anarki-kapitalistoj de la meza 20-a jarcento, kiel parton de la pli vasta [[Libertarianismo|libertarianisma]] movado. === Sociala anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Sociala anarkiismo}} [[Dosiero:Anarchistes914.jpg|eta|250ra|Manifestacioj de anarkiistoj kontraŭ [[senlaboreco]] en [[Novjorko]], [[1914]].]] Sociala anarkiismo estas unu el la du malsamaj vastaj kategorioj de anarkiismo, la alia kategorio estas individuisma anarkiismo; sociala estas konsiderata la plej granda pensoskolo en anarkiismo.<ref>"This does not mean that the majority thread within the anarchist movement is uncritical of individualist anarchism. Far from it! Social anarchists have argued that this influence of non-anarchist ideas means that while its "criticism of the State is very searching, and [its] defence of the rights of the individual very powerful," like Spencer it "opens ... the way for reconstituting under the heading of 'defence' all the functions of the State." Section G – Is individualist anarchism capitalistic? An Anarchist FAQ</ref> La termino "sociala anarkiismo" ofte uziĝas por identigi [[Komunumismo|komunumismajn]] formojn de anarkiismo, kiuj emfazas kunlaboradon kaj reciprokan helpon.<ref>Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". A Dictionary of Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.</ref> Ĝi malakceptas la pluekziston de la privata posedo (ĉefe de produktadrimedoj), sed konservas respekton al la [[persona posedo]].<ref name="ReferenceA">"The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people." [[Alexander Berkman]]. "What Is Communist Anarchism?"</ref> Sociala anarkiismo inkluzivas anarki-kolektivismon, anarki-komunismon, [[Liberecisma socialismo|liberecisman socialismon]], anarki-sindikatismon, [[Socia ekologio|socian ekologion]], kaj foje reciprokismon. ==== Anarki-kolektivismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kolektivismo}} Anarki-[[kolektivismo]] (specifa tendenco nekonfuzenda kun [[Komunumismo|komunumisma]] anarkiismo aŭ la pli ampleksa kategorio foje nomata simple "kolektivismo") estas plej ofte ligita al [[Miĥail Bakunin]] kaj kun [[Johann Most]].<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54">Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.</ref><ref>Avrich, Paul. 2006. ''Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America''. AK Press. p. 5.</ref> Malkiel ĉe la reciprokistoj, anarki-kolektivistoj kontraŭstaras ĉian nepublikan posedon de la [[produktadrimedoj]], kaj anstataŭe porpledas komunan posedon, ĉefe de produktadrimedoj. Tiu nova reĝimo alvenu pere de violenta [[revolucio]], dekomence fare de la agado de eĉ malgranda grupo, nome de [[propagando pro agado]], kiu inspiras la laboristarojn kiel tuto al la ribelo kaj al la deviga kolektivigo de la produktadrimedoj.<ref name="Patsouras, Louis 2005. p. 54"/> Tamen, ili ne intencis ke posedkomunigo inkluzivu distribuon de enspezo, ĉar oni pagus al la laboristoj polaborhore, anstataŭ ol disdoni varojn "laŭ bezono" kiel sub [[anarki-komunismo]]; do oni konservas la sistemon de [[salajro]]<ref>Kropotkin, Peter (2007). "13". The Conquest of Bread. Edinburgh: AK Press. ISBN 978-1-904859-10-9.</ref>. Kvankam la anarki-kolektivistoj porpledis rekompencon por laboro, iuj ne tute subtenis la eblon de postrevolucia ŝanĝiĝo al komunisma sistemo de laŭbezona disdonado. Anarki-kolektivismo ekestis samtempe kun [[marksismo]] sed kontraŭstaris la marksisman [[Diktatoreco de la proletaro|Diktatorecon de la proletaro]], malgraŭ la marksista klopodado por kolektivisma senŝtata socio.<ref>Bakunin, Mikhail (1990). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36182-6. "They [the Marxists] maintain that only a dictatorship – their dictatorship, of course – can create the will of the people, while our answer to this is: No dictatorship can have any other aim but that of self-perpetuation, and it can beget only slavery in the people tolerating it; freedom can be created only by freedom, that is, by a universal rebellion on the part of the people and free organization of the toiling masses from the bottom up."</ref> Ĝi estas foje nomata ankaŭ "revolucia socialismo" aŭ konsiderata kiel formo de tio.<ref>Morris, Brian. Bakunin: The Philosophy of Freedom. Black Rose Books Ltd., 1993. p. 76.</ref><ref>Rae, John. Contemporary Socialism. [[C. Scribner's sons]], 1901, Originalo el Harvard University. p. 261.</ref> ==== Anarki-komunismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-komunismo}} [[Dosiero:Kropotkin Nadar.jpg|eta|maldekstra|Anarki-komunisto Petro Kropotkin kredis ke en anarkio, laboristoj spontanee organizus sin por komune produkti varojn por la tuta socio.]] Anarki-[[Anarki-komunismo|komunistoj]] proponas, ke la plej libera formo de socia organizo estus socio farita de pluraj memstaraj, memregantaj komunumoj kun kolektiva uzo de la [[produktadrimedoj]], kaj kun rekta demokratio kiel la politika organiza formo, rilatita al aliaj komunumoj per federacio. Tamen, iuj anarki-komunistoj kontraŭas la plimultvolan naturon de rekta demokratio, sintenante ke ĝi povas obstrukci individuan liberecon, kaj preferas konsentan demokration. En anarki-komunismo, individuoj ne ricevus rektan rekompencon por laboro (per divido de profitoj aŭ [[salajro]]j), sed anstataŭe povus libere uzi la rimedojn kaj profiton de la komunumo. Laŭ anarki-komunistoj [[Petro Kropotkin]], kaj pli malfrue [[Murray Bookchin]], la anoj de tia socio spontanee farus ĉiom da necesa laboro, ĉar ili rekonus la bonaĵojn de komuna entrepreno kaj [[interhelpo]]. Kropotkin kredis, ke privata posedeco estis unu el la kaŭzoj de subpremado kaj ekspluatado, kaj porpledis ĝian abolicion, agnoskante anstataŭe nur komunan posedrajton. Resume Anarki-komunismo (konata ankaŭ kiel ''anarkiisma komunismo'', ''liberecana komunismo''<ref>"Anarchist communism is also known as anarcho-communism, communist anarchism, or, sometimes, libertarian communism.""Anarchist communism – an introduction" ĉe libcom.org [http://libcom.org/thought/anarchist-communism-an-introduction] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The terms libertarian communism and anarchist communism thus became synonymous within the international anarchist movement as a result of the close connection they had in Spain (with libertarian communism becoming the prevalent term).""Anarchist Communism & Libertarian Communism" de Gruppo Comunista Anarchico di Firenze. el "L'informatore di parte", No. 4, October 1979, quarterly journal of the Gruppo Comunista Anarchico di Firenze, ĉe libcom.org [http://www.fdca.it/fdcaen/historical/vault/ancom-libcom.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"The 'Manifesto of Libertarian Communism' was written in 1953 by Georges Fontenis for the Federation Communiste Libertaire of France. It is one of the key texts of the anarchist-communist current." "Manifesto of Libertarian Communism" de Georges Fontenis ĉe libcom.org [http://libcom.org/library/manifesto-of-libertarian-communism-georges-fontenis] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>"In 1926 a group of exiled Russian anarchists in France, the Delo Truda (Workers' Cause) group, published this pamphlet. It arose not from some academic study but from their experiences in the 1917 Russian revolution." "The Organizational Platform of the Libertarian Communists" de Delo Truda [http://www.nestormakhno.info/english/platform/org_plat.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> kaj foje kiel libera komunismo) estas teorio de anarkiismo kiu defendas la nuligon de [[ŝtato]], [[merkato]]j, [[mono]], privata posedo (kvankam retenante respekton por persona posedo),<ref name="ReferenceA"/> kaj de kapitalismo favore al la komuna posedo de produktadrimedoj,<ref>''From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms'' Alan James Mayne Published 1999 Greenwood Publishing Group 316 paĝoj ISBN 0-275-96151-6. Books.google.com. 1999. ISBN 978-0-275-96151-0. [https://books.google.es/books?id=6MkTz6Rq7wUC&pg=PA131&dq=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20collective%20ownership&f=false] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref><ref>Anarchism for Know-It-Alls By Know-It-Alls For Know-It-Alls, For Know-It-Alls Published de Filiquarian Publishing, LLC., 2008 ISBN 1-59986-218-2, 9781599862187 72 paĝoj. Books.google.com. Januaro 2008. ISBN 978-1-59986-218-7. [https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160816142750/https://books.google.es/books?id=jeiudz5sBV4C&pg=PA14&dq=Communist+anarchism+believes+in+common+ownership&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Communist%20anarchism%20believes%20in%20common%20ownership&f=false|date=2016-08-16}} Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> rekta demokratio kaj horizontala reto de volontaj konsilantaroj de asocioj kaj laboristoj kun produktado kaj konsumado bazita sur la jena gvida principo: "el ĉiuj laŭ sia kapablo, al ĉiuj laŭ sia neceso".<ref>"Luggi Fabbri". Dwardmac.pitzer.edu. 2002-10-13. Retrieved 2015-03-16.</ref><ref>"Platform: Constructive Section". Nestormakhno.info. [http://www.nestormakhno.info/english/platform/constructive.htm] Alirita la 23an de Junio 2016.</ref> La stato de anarki-komunismo ene de anarkiismo mem estas disputata, ĉar ĝin vidas individuismaj anarkiistoj kaj anarki-kapitalistoj kiel nekongrua kun libereco. Iuj [[anarki-sindikatisto]]j, kiel la [[Hispanio|hispana]] [[sindikato]] [[CNT]], vidis anarki-komunisman socion kiel sian celon. [[Platformismo]] estas anarki-komunisma tendenco laŭ la tradicio de [[Nestor Maĥno]], kiu argumentis por la "vitala bezono de organizado, kiu, alloginta la plejparton de partoprenantoj en la anarkiisma movado, establus komunan taktikan kaj politikan vicon por anarkiismo, kaj tiel servus kiel gvidanto por la tuta movado." Kelkaj formoj de anarki-komunismo estas de naturo forte egoisma, kaj forte influitaj de radikala individuisma filozofio, kredante ke anarki-komunismo tute ne bezonas komunecan naturon; anarki-komunisto [[Emma Goldman]] estis influita ambaŭ de [[Max Stirner]] kaj de Petro Kropotkin, kaj ŝt miksis iliajn filozofiojn por krei sian propran. ==== Anarki-sindikatismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-sindikatismo}} [[Dosiero:Anarchist flag.svg|dekstra|eta|Ofte uzata flago de anarki-sindikatismo.]] [[Dosiero:Manifestación_CNT_Bilbao.jpg|eta|[[1an de majo|1an de Majo]]: eŭsklingva banderolo ĉe manifestacio de la CNT en [[Bilbao]].]] Dum la frua [[20-a jarcento]], anarki-[[sindikatismo]] leviĝis kiel klara pensoskolo ene de la anarkiisma movado. Kun pli granda fokuso pri la [[laborista movado]]<ref>Sorel, Georges. 'Political Theorists in Context' Routledge (2004) p. 248.</ref> ol en antaŭaj anarkiismo-formoj, sindikatismo premisas radikalajn [[sindikato]]jn kiel eblan forton por revolucia socia ŝanĝo, anstataŭigantajn [[kapitalismo]]n kaj la ŝtaton per nova socio, demokratie memdirektita de la laboristoj, kiuj tiel liberiĝus.<ref>Rocker, Rudolf. 'Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice' AK Press (2004) p. 73.</ref> Anarki-sindikatistoj strebas abolicii la salajran sistemon kaj privatan posedecon kiel la [[produktadrimedoj]]n, kiuj laŭ ili gvidas al [[Socia klaso|klasmalsamoj]]. Gravaj principoj de sindikatismo inkluzivas laboristan solidarecon, rektan agadon (kiel ĝeneralajn [[striko]]jn kaj laborejajn reprenojn), kaj memdirektadon de la laboristaro. Anarki-sindikatismo kaj aliaj branĉoj de anarkiismo ofte ne estas reciproke ekskludaj: anarki-sindikatistoj ofte subtenas anarki-komunismajn aŭ anarki-kolektivismajn ekonomiajn sistemojn. Ĝiaj porpledantoj proponas laboristan organizadon kiel manieron krei la fondaĵojn de nehierarĥia anarkiisma socio ene de la nuna sistemo, kaj tiel okazigi socialan revolucion. [[Rudolf Rocker]] estis estra frua anarki-sindikatisma pensanto, kiu ekpripensis la originojn de la movado, tion al kio ĝi strebis, kaj kial ĉio ĉi gravas al la estonteco de laboro, en [[1938]] per sia broŝureto ''Anarchosyndicalism''. Kvankam pli ofte asociigita kun laboristaj klopodoj de la frua [[20-a jarcento]] (precipe en [[Francujo]] kaj [[Hispanujo]]), multaj sindikatistaj organizaĵoj aktivas hodiaŭ, unuiĝintaj trans nacilimoj per aneco en la [[Internacia Laborista Asocio]], inkluzive de la SAC en [[Svedio]], la USI en [[Italujo]], kaj la [[CNT]] en Hispanujo, kaj kelkaj aliaj pli malgrandaj sindikataj asocioj aŭ sekcioj kiuj laŭ la jardekoj eniris kaj eliris de la asocio. La [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] ludis gravan rolon en la epoko de la [[Hispana Enlanda Milito]] kiel parto de la [[Hispana Revolucio|Hispana Socia Revolucio]]. === Modernaj evoluigitaj pensoskoloj (ekde la 1960-aj jaroj) === [[Dosiero:Jarach and Zerzan.JPG|eta|maldekstra|[[Lawrence Jarach]] (maldekstre) kaj [[John Zerzan]] (dekstre), du elstaraj nuntempaj anarkiismaj aŭtoroj. Zerzan estas konata kiel elstara voĉo ene de [[anarki-primitivismo]], dum Jarach estas notita defendanto de [[postmaldekstra anarkiismo]].]] Anarkiismo daŭre generas multajn plurfontajn kaj sinkretajn filozofiojn kaj movadojn; ekde la revivigo de anarkiismo en Usono dum la [[1960-aj jaroj]], aperis pluraj novaj movadoj kaj skoloj, tre ofte eklektikaj.<ref>Perlin, Terry M. ''Contemporary Anarchism''. Transaction Books, New Brunswick, NJ 1979</ref> [[Anarki-pacifismo]] estas tendenco kiu malakceptas [[Perforto|perforton]] en la luktado por la [[socia ŝanĝo]] (socia disvolviĝo ĝenerale sed ŝanĝo de [[politika potenco]] precipe, vidu artikolon [[senperforto]]).<ref name="Anarchism 1962">George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)</ref><ref name="ppu.org.uk">{{cite web |url=http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |title="Resisting the Nation State, the pacifist and anarchist tradition" de Geoffrey Ostergaard |publisher=Ppu.org.uk |date=6a de Aŭgusto 1945 |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html#anarch%20and%20violence |arkivdato=2011-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514052437/http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad8.html |archivedate=2011-05-14 }}</ref> Ĝi disvolvigis "ĉefe en [[Nederlando]], Britio, kaj Usono, antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito".<ref name="Anarchism 1962"/> [[Kristana anarkiismo]] estas [[Kristanismo|movado]] en [[politika teologio]] kiu kombinas anarkiismon kaj kristanismon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=Locating Christian anarchism&nbsp;... In political theology|paĝoj=2–4}}</ref> Ties ĉefaj proponintoj estis [[Lev Tolstoj]], [[Dorothy Day]], [[Ammon Hennacy]], kaj [[Jacques Ellul]]. [[Platformismo]] estas tendenco ene de plej ampleksa anarkiisma movado bazita sur la organizaj teorioj en la tradicio de la manifesto de [[Dielo Truda]] nome ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Unio de Anarkiistoj (Skizo)''.<ref name=Platformtext>{{cite book |last=Dielo Trouda |authorlink=Dielo Truda |title=Organizational Platform of the General Union of Anarchists (Draft) |origyear=1926 |url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000 |accessdate=24a de Oktobro 2006 |year=2006 |publisher=FdCA |location=Italy| archiveurl= https://web.archive.org/web/20070311013533/http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=1000| archivedate= 11a de Marto 2007<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Tiu dokumento estis bazita sur la spertoj de rusaj anarkiistoj dum la [[Oktobra Revolucio]] de 1917, kiu kondukis finfine al la venko de la [[bolŝevikoj]] super la anarkiistoj kaj aliaj grupoj. La ''Platformo'' klopodis klarigi la mankojn de la anarkiista movado dum la [[Rusia revolucio de 1917|Rusia Revolucio]]. [[Sinteza anarkiismo]] estas formo de anarkiismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diferencaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref name=infoshop.org>{{Cite web|title=An Anarchist FAQ|url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|website=infoshop.org|accessdate=7a de Julio 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100219221557/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|archivedate=19a de Februaro 2012|date=14a de Februaro 2010|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3|arkivdato=2010-10-07}}</ref> En la 1920-aj jaroj, tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Anarki-komunismo|anarki-komunistoj]] [[Volin]] kaj [[Sébastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref><ref>Faure, Sébastien. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Sebastien_Faure__Libertarian_Communism.html Libertarian Communism]". "The remedy has been found: libertarian communism."</ref> Ĝi estas la ĉefa principo laŭ kiu la anarkiistaj federacioj grupiĝis ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref name=infoshop.org /> [[Postmaldekstra anarkiismo|Post-maldekstrisma anarkiismo]] estas tendenco, kiu celas sin malproksimigi de la tradicia [[Politika maldekstro|maldekstro]] kaj eskapi la limojn de [[ideologio]] ĝenerale. Post-maldekstristoj argumentas, ke anarkiismo estas malfortigita de sia longa fikso al nekongruaj maldekstrismaj movadoj kaj unuop-problemaj kaŭzoj, kaj vokas sintezon de anarkiisma pensado kaj specife kontraŭaŭtoritatisman revolucian movadon ekstere de la maldekstrisma medio. Post-anarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kaj post-strukturisma pensado evoluigita de Saul Newman kaj ligita al pensantoj kiel Todd May, Gilles Deleuze, kaj Félix Guattari. Ĝi elĉerpas de vasto da ideoj, inkluzive de aŭtonomismo, post-maldekstrisma anarkiismo, situaciismo, post-koloniismo, kaj inkludante simpation por la [[Zapatismo|Zapatista Armeo por Nacia Liberigo]]. Alia freŝdata formo de kritika anarkiismo kaj formala anarkiismo estas [[insurekcia anarkiismo]], kiu porpledas neformalan organizadon kaj aktivan rezistadon al la ŝtato; ĝiaj proponantoj inkluzivas Wolfi Landstreicher kaj Alfredo M. Bonanno. Insurekcia anarkiismo estas revolucia teorio, praktiko, kaj tendenco ene de la anarkiisma movado kiu emfazas [[Ribelo|insurekcion]] ene de la anarkiisma praktiko. Ĝi estas kritiko de formalaj organizoj kiaj sindikatoj kaj federacioj kiuj estas bazataj sur politika programo kaj periodaj kongresoj. Anstataŭe, insurekciaj anarkiistoj defendas neformalan organizadon bazitan sur malgrandaj afinecaj grupoj. Insurekciaj anarkiistoj metas valoron al atakema, konstanta [[klasbatalo]], kaj al malakcepto de negocado kun klasaj malamikoj.<ref>"insurgentdesire.org.uk". insurgentdesire.org.uk.</ref><ref>""Anarchism, insurrections and insurrectionalism" de Joe Black". Ainfos.ca. 19a de Julio 2006. Arkivita el la originalo la 6an de Decembro 2010. [https://web.archive.org/web/20101206162459/http://www.ainfos.ca/06/jul/ainfos00232.html] la 25an de Junio 2010.</ref> [[Postanarkiismo]] estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kun poststrukturisma pensaro, elirante el diversaj ideoj kiaj [[postmodernismo]], aŭtonomisma marksismo, [[postmaldekstra anarkiismo]], [[Situaciista Internacio]], kaj [[postkoloniismo]]. [[Libermerkata anarkiismo]], aŭ ''maldekstra libermerkata anarkiismo'' subtenas la klasikajn liberalajn ideojn de [[privata posedo]] kaj [[libera merkato]], kvankam asertante ke tiuj ideoj ege subtenas kontraŭ-korporaciajn, kontraŭ-hierarkiajn, pro-laboristajn sintenojn kaj estas kontraŭ-kapitalisma en ekonomiko kaj kontraŭ-imperiisma en eksterlanda politiko.<ref>Verkante antaŭ la apero de la Skolo Carson–Long de maldekstra liberecanismo, historiisto de usona anarkiismo David DeLeon malemis trakti ajnan merkat-orientitan varianton de liberecanismo kiel maldekstra; vidu DeLeon, David (1978). ''The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism''. Baltimore, MD:Johns Hopkins University Press. p. 123.</ref><ref>Gary Chartier kaj Charles W. Johnson (eld). ''Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty''. Minor Compositions; 1a eldono ([[5a de novembro]] 2011)</ref><ref>Gary Chartier aliĝis al Kevin Carson, Charles W. Johnson kaj aliaj (kun eĥoj de la parolmaniero de [[Benjamin Tucker]] kaj [[Thomas Hodgskin]]) en elteno ke, pro heredo kaj liberigaj celoj kaj potencialo, radikala merkatanarkiismo estu vidata — de ties proponantoj kaj de aliaj — kiel parto de la [[socialismo|socialista]] tradicio, kaj ke merkatanarkiistoj povus kaj devus esti nomataj "socialistoj." Vidu Gary Chartier, "Advocates of Freed Markets Should Oppose Capitalism," "Free-Market Anti-Capitalism?" sesio, ĉiujara konferenco, Association of Private Enterprise Education (Cæsar's Palace, Las Vegas, NV, 13a de Aprilo, 2010); Gary Chartier, [http://c4ss.org/content/1738 "Advocates of Freed Markets Should Embrace 'Anti-Capitalism'"]; Gary Chartier, [http://invisiblemolotov.wordpress.com/2009/09/12/socialist-ends-market-means/ ''Socialist Ends, Market Means: Five Essays'']. Ĉp. Tucker, "Socialism."</ref><ref>"But there has always been a market-oriented strand of libertarian socialism that emphasizes voluntary cooperation between producers. And markets, properly understood, have always been about cooperation. As a commenter at Reason magazine's Hit&Run blog, remarking on Jesse Walker's link to the Kelly article, put it: "every trade is a cooperative act." In fact, it's a fairly common observation among market anarchists that genuinely free markets have the most legitimate claim to the label 'socialism.'".[http://c4ss.org/content/670 "Socialism: A Perfectly Good Word Rehabilitated"] de Kevin Carson ĉe la retejo de ''Center for a Stateless Society''.</ref> ==== Anarki-kapitalismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-kapitalismo}} [[Dosiero:Murray Rothbard.jpg|eta|maldekstra|[[Murray Rothbard]] (1926–1995), proponanto de anarki-kapitalismo en 20-a jarcento, kiu fame proklamis ke "kapitalismo estas la plej plena esprimo de anarkiismo, kaj anarkiismo la plej plena esprimo de kapitalismo."]] [[Dosiero:Ancapflag.svg|eta|Flava kaj nigra flago de anarki-kapitalismo.]] Anarki-[[kapitalismo]] (ankaŭ ''libermerkata anarkiismo'') estas politika filozofio "bazita sur kredo je la libereco havi privatajn posedaĵojn, malakcepto de iu ajn formo de registara aŭtoritato aŭ interveno, kaj subteni la konkuran liberan merkaton kiel la ĉefa metodo por socia interagado" kaj resume defendas la nuligon de ŝtato favore al individua suvereneco en libera merkato.<ref>Hamowy, Ronald (editor). The Encyclopedia of Libertarianism, SAGE, 2008, pp. 10–12, p 195, ISBN 978-1-4129-6580-4, ISBN 978-1-4129-6580-4</ref><ref>Edward Stringham, ''Anarchy and the law: the political economy of choice'', p 51</ref> Pro la historie kontraŭkapitalisma naturo de la plimulto da anarkiisma pensado, la stato de anarki-kapitalismo ene de anarkiismo disputiĝas, kaj "komunismaj anarkiistoj estinte partikulare viglaj forigi individuismajn anarkiistojn kiel [[Murray Rothbard]]" de literaturaj priskriboj pri anarkiismo. Anarki-kapitalistoj distingas inter libermerkata kapitalismo – paca volonta interŝanĝo – de "ŝtata kapitalismo," kion li difinis kiel trompŝtela partnereco inter grandaj komercoj kaj registaro, kiu uzas trudon por [[subfoso|subfosi]] la liberan merkaton. Ĉu laŭ [[naturaj rajtoj]] ĉu laŭ [[utilismo]], anarki-kapitalismo havas teorion de [[legitimeco]], kiu subtenas privatan posedaĵon, nur se oni ĝin akiras per laboro, negoco, aŭ donaco. En anarki-kapitalisma socio, laŭ ĝiaj defendantoj, volontaj merkataj procedoj rezultus je provizumo de sociaj institucioj kiel polico, defendo, kaj substrukturo per konkurantaj por-profitaj firmaoj, karitataj organizoj, aŭ volontaj asocioj, anstataŭ la ŝtato. Anarki-kapitalismo ĉerpis influon el por-libermerkataj teoriantoj kiel Gustave de Molinari, [[Frédéric Bastiat]], kaj [[Robert Nozick]], kaj ankaŭ [[Usono|usonaj]] individuismaj pensantoj kiel [[Benjamin Tucker]] kaj [[Lysander Spooner]]. Konsiderite formo de individuisma anarkiismo, ĝi malsamas de la individuismo de la "bostonaj anarkiistoj" de la 19-a jarcento kaj per sia malakcepto de la labora teorio de valoro (kaj ĝiaj normigaj implicoj), preferante anstataŭ la novklasikan marĝenisman vidpunkton. Anarki-kapitalismaj ideoj kontribuis al la evoluo de [[agorismo]], aŭtarkiismo, merkata maldekstrisma liberecismo, kaj kripto-anarkiismo. Anarki-kapitalismo disvolviĝis el radikala kontraŭ-ŝtata liberecanismo kaj individuisma anarkiismo,<ref>Tormey, Simon. Anti-Capitalism, One World, 2004.</ref><ref>Perlin, Terry M. Contemporary Anarchism, Transaction Books, NJ 1979.</ref><ref>Raico, Ralph. Authentic German Liberalism of the 19th Century, Ecole Polytechnique, Centre de Recherce en Epistemologie Appliquee, Unité associée au CNRS, 2004.</ref><ref>Heider, Ulrike. Anarchism:Left, Right, and Green, City Lights, 1994. p. 3.</ref><ref>Outhwaite, William. The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought, Anarchism entry, p. 21, 2002.</ref><ref>Bottomore, Tom. Dictionary of Marxist Thought, Anarchism entry, 1991.</ref><ref>Ostergaard, Geofrey. Resisting the Nation State – the anarchist and pacifist tradition, Anarchism As A Tradition of Political Thought. Peace Pledge Union Publications</ref> elirante el la teorioj de la [[Aŭstria skolo de ekonomiko]], studaro de [[juro]] kaj [[ekonomiko]], kaj de publikelekta teorio.<ref>Edward Stringham, ''Anarchy, State, and Public Choice'', Cheltenham, UK: Edward Elgar, 2005. [http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200416083651/http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?issueID=53&articleID=686 |date=2020-04-16 }} Alirita la 26an de Junio 2016.</ref> ==== Anarki-feminismo ==== {{Ĉefartikolo|Anarki-feminismo}} [[Dosiero:Anarchist Feminism flag 3.2 ratio.svg|eta|Oni ofte uzas purpuran kaj nigran flagon por reprezenti anarki-feminismon.]] Anarki-[[feminismo]] kunigas radikalan feminismon kaj anarkiismon, kiu vidas [[patriarkeco]]n (viran dominadon de virinoj) kiel fundamenta manifestaĵo de nevolonta [[hierarĥio]], kion kontraŭas anarkiistoj. Anarki-feminismon inspiris dum la malfrua [[19-a jarcento]] verkojn de fruaj movadanoj kiel Lucy Parsons, [[Emma Goldman]], kaj [[Voltairine de Cleyre]]. Anarki-feministoj, kiel aliaj radikalaj feministoj, kritikas tradiciajn konceptojn de [[familio]], edukado, kaj genroroloj, kaj volas ilin abolicii. Anarki-feministoj, kontraste, vidas patriarkion kiel fundamenta problemo en socio, kaj kredas ke la feminisma luktado kontraŭ [[seksismo]] kaj patriarkio estas esenca ingredienco de la anarkiisma luktado kontraŭ la [[ŝtato]] kaj [[kapitalismo]], nome [[klasbatalo]]. L. Susan Brown esprimas la sintenon, ke "anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma."<ref>Brown, L. Susan (2002). "Anarchism as a Political Philosophy of Existential Individualism: Implications for Feminism". The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism. Black Rose Books Ltd. Publishing. p. 208.</ref> ==== Ekologia anarkiismo ==== {{Ĉefartikolo|Ekologia anarkiismo}} [[Dosiero:Darker green and Black flag.svg|dekstra|eta|Verda kaj nigra flago de ekologia anarkiismo.]] [[Politika ekologio|Ekologia]] anarkiismo (''verda anarkiismo'' aŭ ''eko-anarkiismo'')<ref>David Pepper (1996). ''Modern Environmentalism'', p. 44. Routledge. [https://books.google.com.ec/books?id=PQOvkB7UoWgC&pg=PA44&dq=&hl=es] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> estas anarkiisma pensoskolo, kiu emfazas la naturmedion.<ref>Ian Adams (2001). ''Political Ideology Today'', p. 130. Manchester University Press. [https://books.google.com.ec/books?id=apstK1qIvvMC&pg=PA130&dq=#v=onepage&q&f=false] Alirita la 2an de Junio 2016.</ref> Foje oni markas antaŭaĵon en anarki-naturismo,<ref>"Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista Ética será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida." "La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938)" de Xavier Díez.</ref><ref>"Anarchism and the different Naturist views have always been related." "Anarchism – Nudism, Naturism" de Carlos Ortega ĉe Asociacion para el Desarrollo Naturista de la Comunidad de Madrid. Publikigita en Revista ADN. Vintro de 2003</ref><ref>EL NATURISMO LIBERTARIO EN LA PENÍNSULA IBÉRICA (1890–1939) de Jose Maria Rosello.</ref> kaj ĉefaj nuntempaj tendencoj kiel [[anarki-primitivismo]] kaj [[socia ekologio]]. Iuj ekologiaj anarkiistoj estas nomataj [[Anarki-primitivismo|anarki-primitivistoj]] aŭ "kontraŭ-civilizaj" anarkiistoj, sed ne ĉiuj ĝin tute malakceptas. Foje, oni priskribas ekologian anarkiismon kiel aŭ porteknologian aŭ kontraŭteknologian, por noti la malsamojn inter tiuj, kiuj porpledas la uzadon de altnivela ekologia teknologio por krei kaj daŭrigi anarkiisman socion, kaj tiuj, kiuj ĉefe vidas civilizon kaj modernan teknologion kiel ion malbonan. Ne-primitivistaj ekologiaj anarkiistoj, kiel la antropologo Brian Morris, ofte elĉerpas influon de la [[socia ekologio]] de Murray Bookchin. === Anarkiismo sen adjektivoj === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo sen adjektivoj}} [[Dosiero:Voltairine de Cleyre (1891).jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Voltairine de Cleyre]].]] ''Anarkiismo sen adjektivoj'', laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj tendencoj aŭ organizoj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en [[1889]] Fernando Tarrida del Mármol kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. [[Voltairine de Cleyre]], [[Errico Malatesta]], kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en [[Hispanujo]] [[La Revista Blanca]]. == Anarkiismo kaj Esperanto == [[Dosiero:1979 Anarkiismo.jpg|eta|dekstre|200ra|Broŝuro pri anarkiismo en Esperanto.]] {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj Esperanto}} Anarkiismaj pensoj pri [[socia justeco]] kaj [[egaleco]] forte ligis la movadon al [[Esperanto]]. Dum la frua [[Esperanto-movado]] anarkiistoj entuziasme propagandis por la lingvo. Ekde [[1905]] fondiĝis anarkiismaj [[Esperanto-grupo]]j en [[Stokholmo]], [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliloke. La plimulto da [[proleto|proletaj]] [[esperantisto]]j dum la frua movado estis anarkiistoj. La kontraŭŝtata kaj kontraŭkapitalisma sintenoj de anarkiistaj esperantistoj kontribuis al la kreo de [[SAT]] en [[1921]] fare de [[Eŭgeno Lanti]]<ref name=slevin>[http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm#historio2 Esperanto kaj Anarkiismo]</ref>. Post la dua mondmilito aperis en Parizo la revuo ''[[Senŝtatano]]''.<ref>[[Javier Alcalde]], "[[Eduardo Vivancos]] kaj la liberecana Esperanto", postparolo al dulingva eldono de Eduardo Vivancos, ''Unu lingvo por ĉiuj: Esperanto,'' [[Calúmnia]], 2019, p.77-91.</ref> Hodiaŭ ekzistas la [[Liberecana Frakcio de SAT|Liberecana Frakcio]] en SAT. La franca anarkiisma radielsendejo ''[[Radio Libertaire]]'' elsendas programon en Esperanto. [[Dosiero:Lanti.jpg|eta|maldekstre|Eŭgeno Lanti]] Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En [[1905]] fondiĝis en [[Stokholmo]] la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en [[Bulgario]], [[Ĉinio]] kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj [[anarki-sindikatismo|anarki-sindikatisto]]j, kiuj antaŭ la [[Unua Mondmilito]] apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en [[1906]] la internacian ligon ''Paco-Libereco''<ref>{{en}} ''The Esperanto Movement (Contributions to the Sociology of Language)'', Peter G. Forster, ISBN 9027933995, paĝo 190</ref>, kiu eldonis la gazeton ''Internacia Socia Revuo''. ''Paco-libereco'' unuiĝis en [[1910]] kun alia progresema asocio, ''Esperantista Laboristaro''. La komuna organizaĵo nomiĝis ''Liberiga Stelo''<ref name=historio>''Historio de S. A. T., 1921 1952'',Paris, 1953, Eldoninto :SAT, 152 paĝoj</ref>. Ĝis [[1914]] tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En [[1907]] la internacia anarkiisma kongreso en [[Amsterdamo]] faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj. En marto de [[1925]], "Berlina Grupo de Anarki-Sindikatismaj Esperantistoj" salutis la en Amsterdamo okazantan 2-an Kongreson de la ''[[Internacia Laborista Asocio]]'' (ILA). Ĝi parolis pri tio, ke Esperanto en la vicoj de la germana ILA-sekcio FAUD "jam tiugrade enradikiĝis, ke ĝi nun fondis mondan organizaĵon de esperantistoj sur liberecana-kontraŭaŭtoritatisma fundamento". Tio estas verŝajne aludo pri T.L.E.S. (''[[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]]''), kiu fondiĝis en la [[1920-aj jaroj]], ĉar [[SAT]] en la komenco estis forte sub komunisma influo. Ŝajnas, ke T.L.E.S. pli poste enfandiĝis en SAT. == Historio de anarkiismo == Anarkiismo kiel socia movado dum longa tempo daŭris malgraŭ ŝanĝiĝoj de populareco. Ĝia klasika epoko, kiu laŭ kleruloj okazis inter [[1860]] kaj [[1939]], estas ligita kun la laboristaj movadoj de la [[19-a jarcento]], kaj kun la luktado kontraŭ [[faŝismo]] dum la [[Hispana Enlanda Milito]]. === Originoj === [[Dosiero:Levellers declaration and standard.gif|eta|altdekstre|Gravuraĵo el dokumento de [[Fosistoj]] de William Everard.]] La plej fruaj<ref name="LVM">{{Citaĵo el la reto|url=https://mises.org/daily/2054#1.10|titolo=Mises Daily|verko=Mises Institute}}</ref> anarkiismaj temoj povas troviĝi en la 6a jarcento a.K., inter verkoj de [[Taoismo|taoista]] filozofo [[Laozio]],<ref name="EB1910">Peter Kropotkin, [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/kropotkin/britanniaanarchy.html "Anarchism"], ''Encyclopædia Britannica'' 1910.</ref> kaj en postaj jarcentoj ĉe [[Ĝuangzio]] kaj Bao Ĝingjan.<ref name="wordpress">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-one-from-anarchy-to-anarchism-300ce-1939/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE–1939)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> La filozofio de Ĝuangzio estis priskribita de variaj fontoj kiel anarkiisma.<ref>"The priority of dao over tiannature:sky underwrites the themes of dependency and relativism that pervade the Zhuangzi and ultimately the skepticism, the open-minded toleration and the political anarchism (or disinterest in political activity or involvement)." [http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ "Taoism" ĉe Stanford Encyclopedia of Philosophy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624092211/http://plato.stanford.edu/entries/taoism/ |date=2013-06-24 }}</ref><ref>"Doing nothing [wu wei] is the famous Daoist concept for natural action, action in accord with Dao, action in which we freely follow our own way and allow other beings to do likewise. Zhuangzi, the great anarchic Daoist sage, compared it to "riding on the wind." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__Zen_Anarchy.html Max Cafard. "Zen Anarchy"]</ref><ref>"Zhuangzi helps us discover an anarchistic epistemology and sensibility. He describes a state in which "you are open to everything you see and hear, and allow this to act through you."[45] Part of wuwei, doing without doing, is "knowing without knowing," knowing as being open to the things known, rather than conquering and possessing the objects of knowledge. This means not imposing our prejudices (whether our own personal ones, our culture's, or those built into the human mind) on the Ten Thousand Things." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Max_Cafard__The_Surre_gion_alist_Manifesto_and_Other_Writings.html#toc24 Max Cafard. ''The Surre(gion)alist Manifesto and Other Writings'']</ref><ref>"The next group of interpreters have also become incorporated into the extant version of the text. They are the school of anarchistically inclined philosophers, that Graham identifies as a "Primitivist" and a school of "Yangists," chapters 8 to 11, and 28 to 31. These thinkers appear to have been profoundly influenced by the Laozi, and also by the thought of the first and last of the Inner Chapters: "Wandering Beyond," and "Responding to Emperors and Kings." There are also possible signs of influence from Yang Zhu, whose concern was to protect and cultivate one's inner life-source. These chapters combine the anarchistic ideals of a simple life close to nature that can be found in the Laozi with the practices that lead to the cultivation and nurturing of life." [http://www.iep.utm.edu/zhuangzi/ "Zhuangzi (Chuang-Tzu, 369–298 BCE)" at the Internet Encyclopedia of Philosophy]</ref> Ĝuangzio verkis, "Ŝtelisteto estas enprizonita. Ŝtelistego iĝas reganto de Nacio."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|titolo=Concepts of the role of intellectuals in social change toward laissez faire|alirdato=28a de Decembro 2008|aŭtoro=Murray Rothbard|formato=PDF|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081216214953/https://www.mises.org/journals/jls/9_2/9_2_3.pdf|arkivdato=16a de Decembro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> [[Diogeno la Cinika]] kaj la [[Cinikismo|Cinikistoj]], ties samtempa [[Zenono el Kitiono]], nome fondinto de [[Stoikismo]], enkondukis aliajn similajn temojn.<ref name="EB1910" /> [[Jesuo]] estas foje konsiderata la unua anarkiisto laŭ la [[Kristana anarkiismo|kristana anarkiista]] tradicio. Georges Lechartier verkis ke "La vera fondinto de anarkio estis Jesuo [[Kristo]] kaj... la unua anarkiisma societo estas tiu de [[apostolo]]j."<ref>Citita en George Woodcock, ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Cleveland: Meridian Books, 1962), p. 38.</ref> En komenca [[Historio de Islamo|islama historio]], kelkaj manifestaĵoj de anarkiisma pensaro troviĝas dum la Dua Fitnao aŭ islama enlanda milito ĉe la [[Kalifujo]], kiam la [[Ĥariĝismo|Ĥariĝistoj]] insistis ke la [[Imamo|imameco]] estas rajto por ĉiu individuo ene de la islama socio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/mohamed-jean-veneuse-anarca-islam#fn_back31|titolo=Anarca-Islam|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref> Poste, kelkaj fakuloj de [[Islamo]], kiaj Amer al-Basri<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص36</ref> kaj [[Abu Hanifa]],<ref>هادي العلوي, ''شخصيات غير قلقة في الإسلام'', دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص136</ref> estris movadojn por bojkoti la regantojn, preparante la vojon al la tradicio de [[Ŭakfo]] (donaco), kiu utilis kiel alternativo kaj rifuĝo el la centralizitaj aŭtoritatoj de emiroj. Sed tiaj interpretoj respegulas subvertajn religiajn konceptojn kiel ĉe la menciitaj similaj instruoj de anarkiisma Taoismo kaj tiuj de aliaj kontraŭ-aŭtoritataj religiaj tradicioj kreante kompleksan rilataron rilate al la demando ĉu anarkiismo kaj religio kongruas aŭ ne. Tio estas ekzempligita kiam la glorigo de la ŝtato estas vidata kiel formo de peka [[idolismo]].<ref name=CritiqueofViolence>{{cite web |first=Alexandre |last=Christoyannopoulos |url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |title=A Christian Anarchist Critique of Violence: From Turning the Other Cheek to a Rejection of the State |pages= |date=Marto 2010 |publisher=Political Studies Association |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-26 |arkivurl=https://www.webcitation.org/5yRpM4GdE?url=http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |arkivdato=2011-05-05 |accessdate=2016-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812071723/http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1338_1226.pdf |archivedate=2011-08-12 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel|familia nomo=Christoyannopoulos|persona nomo=Alexandre|jaro=2010|loko=Exeter|eldoninto=Imprint Academic|citaĵo=The state as idolatry|paĝo=254}}</ref> La franca [[Renesanco|renesanca]] politika filozofo [[Étienne de La Boétie]] verkis en sia plej fama verko la ''Diskurson pri volonta servo'' kiun historiistoj konsideras grava anarkiisma antaŭaĵo.<ref>Kelkaj historiistoj de anarkiismo iris tiom for ke ili klasigis la traktaĵon de La Boétie kiel mem anarkiista, kio estas malĝusta konsiderinte ke La Boétie neniam etendis sian analizon el la tirana registaro al la registaro mem. Sed kvankam La Boétie ne povas esti konsiderata anarkiisto, liaj asertoj pri tiraneco kaj la universaleco de lia politika filozofio kondukis ilin mem facile al tia etendo.[http://books.google.com.ec/books?id=6o-8P3iqf7IC&pg=PA18&lpg=PA18&dq=anarchism+la+boetie&source=bl&ots=z79GU1rW1t&sig=4ini7oZUie2U8-P0BpMLoĝYWPs&hl=en&sa=X&ei=eAOFUJCYJ4Le9AT_iYG4DA&ved=0CD0Q6AEwBQ#v=onepage&q=anarchism%20la%20boetie&f=false ''Introduction to The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude'' de Murray Rothbard. Ludwig Von Mises Institute. p. 18]</ref><ref>"Quite rightly, La Boëtie recognizes the potential for domination in any democracy: the democratic leader, elected by the people, becomes intoxicated with his own power and teeters increasingly towards tyranny. Indeed, we can see modern democracy itself as an instance of voluntary servitude on a mass scale. It is not so much that we participate in an illusion whereby we are deceived by elites into thinking we have a genuine say in decision-making. It is rather that democracy itself has encouraged a mass contentment with powerlessness and a general love of submission." [http://theanarchistlibrary.org/library/saul-newman-voluntary-servitude-reconsidered-radical-politics-and-the-problem-of-self-dominatio "Voluntary Servitude Reconsidered: Radical Politics and the Problem of Self-Domination"] de Saul Newman</ref> La radikala [[Protestantismo|protestanta]] [[Gerrard Winstanley]] kaj lia grupo nome la [[Fosistoj]] estas citataj de variaj aŭtoroj kiel propovantaj anarkiismajn socialajn decidojn en la 17a jarcento en Anglio.<ref>"Anarchists have regarded the secular revolt of the Diggers, or True Levellers, in seventeenth-century England led by Gerrard Winstanley as a source of pride. Winstanley, deeming that property is corrupting, opposed clericalism, political power and privilege. It is economic inequality, he believed, that produces crime and misery. He championed a primitive communalism based on the pure teachings of God as comprehended through reason." [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Kenneth_C._Wenzer__Godwin_s_Place_in_the_Anarchist_Tradition___a_Bicentennial_Tribute.html Kenneth C. Wenzer. "Godwin's Place in the Anarchist Tradition — a Bicentennial Tribute"]</ref><ref>"It was in these conditions of class struggle that, among a whole cluster of radical groups such as the Fifth Monarchy Men, the Levellers and the Ranters, there emerged perhaps the first real proto-anarchists, the Diggers, who like the classical 19th-century anarchists identified political and economic power and who believed that a social, rather than political revolution was necessary for the establishment of justice. Gerrard Winstanley, the Diggers' leader, made an identification with the word of God and the principle of reason, an equivalent philosophy to that found in Tolstoy's ''The Kingdom of God is Within You''." Marlow. "Anarchism and Christianity"</ref><ref>"Although Proudhon was the first writer to call himself an anarchist, at least two predecessors outlined systems that contain all the basic elements of anarchism. The first was Gerrard Winstanley (1609 – c. 1660), a linen draper who led the small movement of the Diggers during the Commonwealth. Winstanley and his followers protested in the name of a radical Christianity against the economic distress that followed the Civil War and against the inequality that the grandees of the New Model Army seemed intent on preserving. In 1649–1650 the Diggers squatted on stretches of common land in southern England and attempted to set up communities based on work on the land and the sharing of goods." George Woodcock, ''Anarchism, The Encyclopedia of Philosophy''</ref> La termino "anarkiisto" estis uzata la aunuan fojon en angla lingvo en 1642, dum la [[Angla enlanda milito]], kiel pejorativa termino de perforto, uzata de Reĝistoj kontraŭ siaj opoziciantoj, nome la Rondkapuloj.<ref name=bbc>[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20061207.shtml "Anarchism"], BBC Radio 4 programo In Our Time, 7a de Decembro 2006. Gastigita de Melvyn Bragg de BBC, kun John Keane, Profesoro de Politiko ĉe la Universitato de Westminster, Ruth Kinna, Profesoro pri Politiko ĉe la Universitato Loughborough, kaj Peter Marshall, filozofo kaj historiisto.</ref> Ĉirkaŭ la epoko de la [[Franca Revolucio]] kelkaj, kiaj la ''[[Enragés]]'', ekuzis la terminon pozitive,<ref>Sheehan, Sean. ''Anarchism'', London: Reaktion Books Ltd., 2004. p. 85.</ref> opozicie al la [[Jakobenismo|jakobena]] centralizado de povo, vidante "revolucian registaron" kiel [[oksimoro]].<ref name=bbc/> Ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento, la vorto "anarkiismo" estis perdinta sian dekomencan negativan konotacion.<ref name=bbc/> [[Dosiero:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|eta|maldekstre|220ra|[[Jean-Jacques Rousseau]] emfazis la gravon de la persona kaj natura libero.]] Moderna anarkiismo kreskiĝis el la ĉu nereligia ĉu religia pensaro de la epoko de la [[Klerismo]], partikulare el la argumentoj de [[Jean-Jacques Rousseau]] por la morala centreco de libero.<ref name=Encarta>"Anarchism", ''[[Encarta]] Online Encyclopedia'' 2006 (brita versio).</ref> Kiel parto de la politika movado de la 1790-aj jaroj en la komenco de la [[Franca Revolucio]], [[William Godwin]] disvolvigis la unuan esprimon de [[anarkiismaj pensoskoloj|moderna anarkiisma pensaro]].<ref name="Everhart, Robert B 1982. p. 115">Everhart, Robert B. The Public School Monopoly: A Critical Analysis of Education and the State in American Society. Pacific Institute for Public Policy Research, 1982. p. 115.</ref><ref name="godwinsep" /> Godwin estis, laŭ [[Petro Kropotkino]], "la unua kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn konceptojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj disvolvigitaj en sia verko",<ref name="EB1910" /> dum Godwin ligis siajn anarkiismajn ideojn al frua [[Edmund Burke]].<ref>Godwin mem atribuis la unuajn anarkiismajn skribaĵojn al la verko de [[Edmund Burke]] nome ''A Vindication of Natural Society''. "Most of the above arguments may be found much more at large in Burke's ''Vindication of Natural Society''; a treatise in which the evils of the existing political institutions are displayed with incomparable force of reasoning and lustre of eloquence&nbsp;..." – piednoto, Ĉ. 2 ''Political Justice'' de William Godwin.</ref> Godwin estas ĝenerale rigardata kiel la fondinto de la pensoskolo konata kiel 'filozofia anarkiismo'. Li argumentis en ''Political Justice'' (1793)<ref name="godwinsep" /><ref name="Adams, Ian 2001. p. 116">Adams, Ian. Political Ideology Today. Manchester University Press, 2001. p. 116.</ref> ke registaro havas nepran malican influon sur la socio, kaj ke ĝi pluigas dependon kaj nescion. Li pensis ke la etendo de la uzo de racio fare de amasoj finfine devigos registarojn retiriĝi kiel nenecesa forto. Kvankam li ne atribuis al la ŝtato moralan [[Legitimeco|legitimecon]], li estis kontraŭ la uzado de revoluciaj taktikoj por forigi la registaron el la povo. Male, li defendis por ties anstataŭo pere de procezo de pacema evoluo.<ref name="godwinsep">Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref><ref>{{Cite book|title= Enquiry Concerning Political Justice and its Influence on Modern Morals and Manners |last=Godwin |first=William |authorlink=William Godwin |year=1796 |publisher=G.G. and J. Robinson |oclc=2340417 |origyear=1793}}</ref> Lia malemo al la trudado de regul-bazita socio kondukis lin al la denunco, kiel manifestado de la popola ‘mensa sklaveco’, la fundamentojn de juro, [[posedrajto]]j kaj eĉ la institucion de geedziĝo. Li konsideris la bazajn fundamentojn de socio kiel kontraŭantaj la naturan disvolvigon de individuoj por la uzado de ties povo por racii por alveno je reciproka profita metodo de socia organizado. En ĉiu okazo, registaro kaj ties institucioj estas montrataj kiel kontraŭaj al la disvolvigo de nia kapablo por vivi tute kongrue kun la plena kaj libera plenumo de privata juĝo. La franca [[Pierre-Joseph Proudhon]] estas vidata kiel unua ''mem-proklamita'' anarkiisto, etikedo kiun li adoptis en sia pionira verko, ''Qu'est-ce que la propriété?'', publikigita en [[1840]]. Pro tio kelkaj konsideras Proudhon kiel la fondinto de moderna anarkiisma teorio.<ref>Daniel Guerin, ''Anarchism: From Theory to Practice'' (New York: Monthly Review Press, 1970).</ref> Li disvolvigis la teorion de spontana ordo en socio, kie organizado aperas sen centra kunordiganto trudanta sian propran ideon de ordo kontraŭ la volo de individuaj agadoj en siaj propraj interesoj; lia fama citaĵo pri la afero estas, "Libereco estas patrino, ne filino, de ordo." En ''Qu'est-ce que la propriété ?'' Proudhon respondas per la fama akuzo "Propreco estas ŝtelo." En tiu verko, li kontraŭis la institucion de malpliigita "propreco" (''propriété''), kie posedantoj havas kompletajn rajtojn por "uzo kaj misuzo" de ties propreco kiel ili volas.<ref name="proudhon-prop">[[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], Pierre-Joseph. ''"[http://www.marxists.org/reference/subject/economics/proudhon/property/ch03.htm Chapter 3. Labour as the efficient cause of the domain of property]"'' el ''Qu'est-ce que la propriété?'', 1840</ref> Li kontrastigis tion kun tio kion li nomigis "posedon," aŭ limigita posedeco de rimedoj kaj varoj nur en pli malpli kontinua uzado. Poste, tamen, Proudhon aldonis ke "Propreco estas Libereco," kaj asertis ke ĝi estas rifuĝejo kontraŭ la ŝtata povo.<ref>Edwards, Stewart. Introduction to ''Selected Writings of Pierre-Joseph Proudhon'', Anchor Books, Doubleday & Company, Inc. 1969, p. 33</ref> Lia opozicio al la ŝtato, al la [[organizita religio]], kaj al kelkaj kapitalismaj praktikoj inspiris postajn anarkiistojn, kaj faris lin unu el la ĉefaj sociaj pensuloj tiutempaj. La anarki-komunisto [[Joseph Déjacque]] estis la unua persono kiu priskribis sin mem kiel "[[Liberecisma socialismo|liberecana]]".<ref name="Dejacque">Joseph Déjacque, [http://joseph.dejacque.free.fr/ecrits/lettreapjp.htm De l'être-humain mâle et femelle - Lettre à P.J. Proudhon par Joseph Déjacque] (franclingve)</ref> Malkiel ĉe [[Pierre-Joseph Proudhon]], li argumentis ke, "ne estas la produkto de lia aŭ ŝia laboro je kio la laboristo havas rajton, sed je la kontentigo de siaj bezonoj, ia ajn estus ties naturo."<ref>"l'Echange", artikolo en ''Le Libertaire'' no 6, 21a de Septembro 1858, New York. [http://joseph.dejacque.free.fr/libertaire/n06/lib01.htm]</ref> En 1844 en Germanio la post-hegelana filozofo [[Max Stirner]] publikigis la libron, ''Der Einzige und sein Eigentum'', kiu estos poste konsiderata influa sed frua teksto de [[individuisma anarkiismo]].<ref>Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy.</ref> Francaj anarkiistoj aktivaj en la [[Revolucio de 1848]] estis ekzemple [[Anselme Bellegarrigue]], Ernest Coeurderoy, [[Joseph Déjacque]]<ref name="Dejacque"/> kaj [[Pierre Joseph Proudhon]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://theanarchistlibrary.org/library/pierre-joseph-proudhon-toast-to-the-revolution|titolo=Toast to the Revolution|verko=theanarchistlibrary.org}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://books.google.com/books/about/L_acitivit%C3%A9_d_un_socialiste_de_1848.html?id=wbrfSAAACAAJ&redir_esc=y|titolo=L'acitivité d'un socialiste de 1848|verko=google.com.ec}}</ref> === La 1-a Internacio kaj la Pariza Komunumo === {{Ĉefartikolo|Unua Internacio|Pariza Komunumo}} [[Dosiero:Bakunin.png|eta|Anarki-kolektivisto [[Miĥail Bakunin|Miĥilo Bakunino]] kontraŭis la [[Marksismo|marksistan]] celon de [[diktatoreco de la proletaro]], anstataŭ preferante universalan ribelon, kaj li aliancigis sin kun la kontraŭ-aŭtoritatistoj de la 1-a Internacio antaŭ sia elpelo de la Marksistoj.]] En [[Eŭropo]], brutalaj reagoj sekvis la [[Revolucio de 1848|revoluciojn]] de [[1848]]. Dum tiuj ĝis dek landoj spertis mallongajn aŭ longdaŭrajn sociajn ribelojn kiam grupoj okazigis naciismajn insurekciojn. Post plej el tiuj klopodoj por sistemaj ŝanĝoj finis en malsukceso, konservativaj elementoj ekhavis avantaĝon el la divido de grupoj de socialistoj, anarkiistoj, liberaloj, kaj naciistoj, por eviti pluajn ribelojn.<ref>Breunig, Charles (1977). The Age of Revolution and Reaction, 1789–1850. New York, N.Y: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-09143-0.</ref> En Hispanio Ramón de la Sagra establis la anarkiistan gazeton ''El Porvenir'' en [[La Coruña]] en 1845 kiu estis inspirita de la ideoj de Proudhon.<ref name="ReferenceB">"anarchism :: Anarchism in Spain". Encyclopedia Britannica.</ref> La kataluna politikisto [[Francesc Pi i Margall]] iĝis la ĉefa tradukisto de la verkoj de Proudhon en hispanan<ref>George Woodcock. Anarchism: a history of libertarian movements. Paĝo 357.</ref> kaj poste dum mallonge iĝis prezidento de la [[Unua Hispana Respubliko]] en 1873 dum li estis la estro de la Demokratia Respublikisma Federala Partio. Laŭ George Woodcock "Tiuj tradukoj havos profundan kaj daŭran efikon sur la disvolvigo de hispana anarkiismo post 1870, sed antaŭ tiu tempo la ideoj de Proudhon, kiel estis interpretata de Pi, jam havigis multon de la inspiro por la federisma movado kiu eliris en la komencaj [[1860aj jaroj]]."<ref>George Woodcock. Paĝo 357.</ref> Laŭ la Encyclopedia Britannica "Dum la hispana revolucio de 1873, Pi y Margall klopodis establi [[Kantona Revolucio|necentralizitan, aŭ "kantonisman," politikan sistemon]] laŭ la premisoj de Proudhon."<ref name="ReferenceB"/> En [[1864]] la [[1-a Internacio]] unuigis diversajn revoluciulojn, inkluzive de francaj sekvantoj de [[Proudhon]],<ref>Blin, Arnaud (2007). The History of Terrorism. Berkeley: University of California Press. p. 116. ISBN 0-520-24709-4.</ref> [[Blankiismo|blankiistoj]], [[Framasonismo|framasonistoj]], anglaj sindikatanoj, [[Socialismo|socialistoj]], kaj [[Socialdemokratio|socialdemokratoj]]. Pro siaj ligoj al aktivaj [[laboristaj movadoj]], la [[1-a Internacio]] fariĝis grava organizaĵo. [[Karl Marx|Karlo Markso]] fariĝis inter ĝiaj estroj, kaj aniĝis en ĝian Ĝeneralan Konsilantaron. La [[Reciprokisma anarkiismo|reciprokistoj]] (sekvantoj de Proudhon), kontraŭis la ŝtatan socialismon de [[Karl Marx|Markso]], advokatante politikan abstinismon kaj malgrandajn kvantojn da posedaĵoj.<ref>Dodson, Edward (2002). The Discovery of First Principles: Volume 2. Authorhouse. p. 312. ISBN 0-595-24912-4.</ref><ref>Thomas, Paul (1985). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge & Kegan Paul. p. 187. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Woodcock informis ke ankaŭ la usonaj individuismaj anarkiistoj Lysander Spooner kaj [[William B. Greene]] estis membroj de la Unua Internacio.<ref>Woodcock, G. (1962). Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Melbourne: Penguin. p. 460.</ref> En [[1868]], post sia nesukcesa partopreno en la Ligo de Paco kaj Libereco, [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj liaj [[Anarki-kolektivismo|anarki-kolektivismaj]] kunuloj aniĝis en la [[1-a Internacio|1-an Internacion]] – kun kiu ne engaĝis la Ligo.<ref>Thomas, Paul (1980). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge and Kegan Paul. p. 304. ISBN 0-7102-0685-2.</ref> Ili sinaliancigis kun la kontraŭ-aŭtoritatismaj socialismaj partoj de la [[1-a Internacio|Internacio]], kiu porpledis la revolucian detruon de la [[ŝtato]], kaj la kolektivigon de posedaĵoj. Unue, la kolektivistoj laboris kun la [[Marksismo|marksistoj]] por puŝi la [[1-a Internacio|Internacion]] laŭ pli revolucia socialisma direkto. Poste, la [[1-a Internacio|Internacio]] polusiĝis laŭ du kampoj, kun [[Karl Marx|Markso]] kaj [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kiel siaj kontraŭstarantaj estroj.<ref>Engel, Barbara (2000). Mothers and Daughters. Evanston: Northwestern University Press. p. 140. ISBN 0-8101-1740-1.</ref> [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] karakterizis la ideojn de [[Karl Marx|Markso]] kiel aŭtoritatismaj, kaj antaŭvidis ke, se [[Marksismo|marksisma]] partio potenciĝis, ĝiaj estroj simple anstataŭigus la [[Reganta klaso|regoklason]] kontraŭ kiu ili tiom longe batalis.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 27an de Juio 2016.</ref><ref>Bakunin, Mikhail (1991) [1873]. ''Statism and Anarchy''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-36973-8.</ref> Anarkiista historiisto George Woodcock informis ke "La jara Kongreso de la Internacio ne estis okazinta en 1870 pro la eksplodo de la Pariza Komunumo, kaj en 1871 la Ĝenerala Konsilantaro alvokis nur specialan konferencon en Londono. Unu delegito kapablis veni el Hispanio kaj neniu el Italio, kvankam oni uzis teknikan ekskuzon – ke ili disiĝis el la Fédération Romande – por eviti inviti la svisajn subtenantojn de Bakunin. Tiele nur minoritato de anarkiistoj ĉeestis, kaj la rezolucioj de la Ĝenerala Konsilantaro estis aprobitaj preskaŭ unuanime. Plej el ili estis klare direktitaj kontraŭ Bakunin kaj liaj sekvantoj."<ref name="Anarchism 1962"/> [[Dosiero:Bulletin de la FJ title.png|eta|maldekstre|[[Bulteno]] de la Ĵurasa Federacio.]] En [[1872]], la konflikto finis per disiĝo inter la du grupoj, kiam, ĉe la [[Hago|Haga]] Kongreso, [[Karl Marx|Markso]] kontraŭstaris la [[Ĵurasa Federacio|Ĵurasan Federacion]] kaj forpelis je [[Miĥail Bakunin|Bakunino]] kaj [[James Guillaume]] el la [[1-a Internacio|Internacio]], kaj translokigis ĝian stabejon al [[Novjorko]]. Responde, la kontraŭ-aŭtoritatismaj partoj kreis sian propran Internacion ĉe la Kongreso de [[Saint-Imier|Sankta-Imjero]], alprenante revolucian anarkiisman programon.<ref>Graham, Robert 'Anarchism (Montreal: Black Rose Books 2005) ISBN 1-55164-251-4.</ref> La [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]] estis registaro kiu dum mallonge regis en Parizo el la [[18a de marto|18a de Marto]] (pli formale, el [[28a de marto|28a de Marto]]) al la [[28a de majo|28a de Majo]] [[1871]]. Tiu Komunumo estis rezulto de ribelo en Parizo post Francio estis venkita en la [[Francia-Prusia Milito]]. Anarkiistoj partoprenis aktive en la starigo de la Pariza Komunumo. === Anarkiismo kaj organizita laboro === {{Ĉefartikolo|Anarkosindikatismo|Internacia Laborista Asocio|Anarkiismo en Hispanio|Hispana Revolucio (1936)}} La kontraŭaŭtoritatismaj partoj de la [[1-a Internacio]] estis la antaŭvenintoj de la anarki-sindikatistoj, klopodante "anstataŭigi la privilegion kaj aŭtoritaton de la ŝtato" pere de la "libera kaj spontanea organizo de laboro."<ref>Rezolucioj el la Kongreso de Saint Imier, en ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', Vol. 1, p. 100 [http://blackrosebooks.net/go/profile-35377/products/view/Anarchism%2C+Volume+1/28068] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100923023949/http://blackrosebooks.net/anarism1.htm|date=2010-09-23}} Alirita la 28an de Junio 2016.</ref> En 1886, la sindikataro ''Federation of Organized Trades and Labor Unions'' (FOTLU) de Usono kaj Kanado unuanime dediĉis la 1an de Majo 1886, kiel dato kiu estos normiga por la lukto por la [[okhora labortago]].<ref name=foner/> [[Dosiero:ChicagoAnarchists.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|Bildo de Walter Crane pri la ekzekutitaj "Anarkiistoj de Ĉikago" post la [[Tumulto de Haymarket Square]]. La afero de Haymarket estis ĝenerale konsiderata la plej grava okazaĵo por la origino de internacia celebraro de la 1a de Majo.]] Reage, sindikatoj tra tuta Usono preparis [[ĝenerala striko|ĝeneralan strikon]] subtene de la okazaĵo.<ref name=foner/> La 3an de Majo, en Ĉikago, eksplodis tumulto kiam [[strikrompanto]]j klopodis trapasi la strik-pikedon, kaj du laboristoj mortiĝis kiam polico pafis kontraŭ la homamaso.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|persona nomo=Paul|jaro=1984|loko=Princeton|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-00600-8|paĝo=190}}</ref> La venontan tagon, nome 4a de Majo, anarkiistoj manifestaciis ĉe la Placo Haymarket de Ĉikago.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=193}}</ref> Oni lanĉis bombon el nekonata flanko ĉe la fino de la manifestacio, kiu mortigis policoficiron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|titolo=Patrolman Mathias J. Degan|alirdato=19a de Januaro 2008|eldoninto=The Officer Down Memorial Page, Inc|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080118084649/http://www.odmp.org/officer/3972-patrolman-mathias-j.-degan|arkivdato=18a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot-->}}</ref> Dum la sekva paniko, policanoj pafis kaj al la homamaso kaj unuj kontraŭ aliaj.<ref>''[[Chicago Tribune]]'', [[27a de junio]] 1886, citita en {{Citaĵo el libro|titolo=The Haymarket Tragedy|familia nomo=Avrich|ISBN=0-691-04711-1|paĝo=209}}</ref> Sep policanoj kaj almenaŭ kvar laboristoj estis mortigitaj.<ref name='the bomb'>{{cite web |url=http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |title=Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here |accessdate=19a de Januaro 2008 |year=2000 |work=The Dramas of Haymarket |publisher=Chicago Historical Society |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115030929/http://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |archivedate=15a de Januaro 2008<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |arkivdato=2019-01-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107083756/https://www.chicagohistory.org/dramas/act2/act2.htm |date=2019-01-07 }}</ref> Ok anarkiistoj ĉu rekte ĉu nerekte rilataj al la organizintoj de la manifestacioj estis arestitaj kaj kulpigitaj pro la murdo de la mortita policoficiro. Tiuj homoj iĝis internacie politikaj famuloj inter la laborista movado. Kvar el la homoj estis ekzekutita kaj kvina memmortiĝis antaŭ sia ekzekuto. Tiu afero iĝis konata kiel [[Tumulto de Haymarket Square|Afero Haymarket]], kaj estis sprono por la laborista movado kaj por la lukto por la [[okhora labortago]]. En 1890 okazis dua klopodo, tiam internacie, por organizi tagon por la okhora labortago. Tiu okazaĵo havis ankaŭ la duarangan celon por memorigi la laboristojn mortigitaj kiel rezulto de la afero Haymarket.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=May Day|familia nomo=Foner|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=42}}</ref> Kvankam ĝi estis dekomence intencita kiel unuafoja okazaĵo, la celebro la venontan jaron de la [[Tago de la Laboro]] la 1an de Majo firme starigis internacian feritagon de laboristoj.<ref name=foner>{{Citaĵo el libro|titolo=May day: a short history of the international workers' holiday, 1886–1986|familia nomo=Foner|persona nomo=Philip Sheldon|jaro=1986|loko=Nov-Jorko|eldoninto=International Publishers|ISBN=0-7178-0624-3|paĝo=56}}</ref> En [[1907]], la Internacian Anarkiistan Kongreson de Amsterdamo ĉeestis deputitoj de dek-kvar landoj, inter kiuj estis gravaj roluloj de la anarkiisma movado, inkluzive de [[Errico Malatesta]], [[Pierre Monatte]], [[Luigi Fabbri]], Benoît Broutchoux, [[Emma Goldman]], [[Rudolf Rocker]], [[Christiaan Cornelissen]], ktp. Oni traktis plurajn temojn dum la Kongreso, partikulare pri la organizo de la anarkiisma movado, ideoj pri popola edukado, la ĝenerala [[striko]], kaj [[kontraŭmilitarismo]]. Centra debato koncernis la rilaton inter anarkiismo kaj sindikatismo. Malatesta kaj Monatte partikulare kontraŭ unu la alia pri tiu ĉi temo; Monatte pensis ke sindikatismo estis revolucia, kaj kreus la kondiĉojn de socia revolucio, dum Malatesta pensis nure sindikatismo ne sufiĉa. Malatesta pensis ke sindikatoj estis [[reformismo|reformismaj]], kaj eĉ foje povus esti [[konservativismo|konservativaj]]. Kune kun Cornelissen, li citis usonajn sindikatojn de profesiaj sindikatistoj kiel ekzemplo, kie sindikatoj konsistantaj el bonkvalitaj laboristoj foje kontraŭis malbonkvalitajn laboristojn por defendi sian relative privilegian pozicion. Malatesta avertis ke sindikatismaj celoj estis konstante sindikatismo mem, dum anarkiistoj devas ĉiam havi anarkion kiel celon kaj sekve eviti ajnan partikularan metodon kiu malhelpu atingi ĝin.<ref>Skirda, Alexandre (2002). Facing the enemy: a history of anarchist organization from Proudhon to May 1968. A. K. Press. p. 89. ISBN 1-902593-19-7.</ref> [[Dosiero:BuenaventuraDurruti.jpg|eta|dekstre|220ra|[[Buenaventura Durruti]] estis konata heroo de la hispana Nacia Konfederacio de Laboro.]] La [[Federacio de Hispanaj Laboristoj]] en [[1881]] estis la unua grava anarki-sindikatisma movado; anarkiistaj sindikataj federacioj speciale gravis en [[Hispanujo]]. La plej sukcesa estis la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (Nacia Konfederacio de Laboro, mallongigita kiel CNT), fondita en [[1910]]. Antaŭ la [[1940-aj jaroj]], la CNT estis grava potenco en la politiko de la laborista klaso, kaj grave rolis en la [[Hispana Enlanda Milito]]<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 24. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> kaj pli precize en la [[Hispana Revolucio (1936)|dummilita revolucio]] de 1936. La CNT filiiĝis kun la [[Internacia Laborista Asocio]], federacio de anarki-sindikatismaj sindikatoj fondita en [[1922]], kun deputitoj reprezentante du milionojn da laboristoj de dek-kvin landoj en Eŭropo kaj Latin-Ameriko. La plej granda organizita anarkiisma movado nuntempe estas en Hispanujo, kie ekzistas multaj organizoj, kiuj agnoskas sin kiel anarkosindikatismaj, kaj ĉefe la [[CNT]], kiu plutenas la rektan heredon de la iama sindikato kaj la CGT (Confederación General del Trabajo), kies membroj oni kalkulis ĉirkaŭ 100,000 en [[2003]], kiam ricevis sektorojn neanarkiismajn. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj inkluzivas la usonan [[Alianco por Laborista Solidareco|Aliancon por Laborista Solidareco]] kaj la britan [[Solidareca Federacio|Solidarecan Federacion]]. La revolucia industria sindikato [[IWW|Industriaj Laboristoj de la Mondo]], anarki-sindikatisma sekvanto de la [[1-a Internacio]], ankaŭ restas aktiva. En Latinameriko partikulare "La anarkiistoj tuj iĝis aktivaj por organizado de metiistoj kaj de industriaj laboristoj tra [[Sudameriko|Suda]] kaj [[Centra Ameriko]], kaj ĝis la komencaj [[1920-aj jaroj|1920-aj ajroj]] plej el la sindikatoj de [[Meksiko]], [[Brazilo]], [[Peruo]], [[Ĉilio]], kaj [[Argentino]] estis anarki-sindikatismaj ĝenerale; la prestiĝo de la hispana [[C.N.T.]] kiel revolucia organizaĵo estis sendube je granda etendo responsa pri tiu situacio. La plej granda kaj plej luktema el tiuj organizoj estis la ''[[Federación Obrera Regional Argentina]]'' ... kiu kreskis rapide al membreco de preskaŭ miliono, kio nanigis la rivalajn socialdemokratajn sindikatojn."<ref name="Anarchism 1962"/> === Propagando pro agado kaj kontraŭleĝismo === {{Ĉefartikolo|Propagando pro agado|Kontraŭleĝismo|Eksproprietiga anarkiismo}} [[Dosiero:Lugi Gallean2.jpg|eta|maldekstre|200ra|Italusona anarkiisto [[Luigi Galleani]]. Liaj sekvantoj, konataj kiel Galeanistoj, okazigis serion de bombaj kaj murdaj klopodoj el 1914 al 1932 kion ili rigardis kiel atakoj kontraŭ '[[Tiranio|tiranoj]]' kaj '[[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]'.]] Kelkaj anarkiistoj, kiaj [[Johann Most]], defendis publike perfortajn agojn de reprezalio kontraŭ kontraŭ-revoluciuloj ĉar "ni predikas ne nur agadon en kaj por si mem, sed ankaŭ agadon kiel propagando."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/bright/most/actionprop.html|titolo="Action as Propaganda" de Johann Most, 25a de Julio 1885|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=21a de Aprilo 2003|eldoninto=Dwardmac.pitzer.edu}}</ref> Ĉirkaŭ la 1880-aj jaroj, personoj ene kaj ekstere de la anarkiisma movado ekuzas la moton, "propagando pro agado" por aludi al individua bombado, [[reĝo|reĝ-]] kaj [[tirano|tiran-murdoj]]. El 1905 antaŭen, la rusaj partneroj de tiuj kontraŭ-sindikatismaj anarki-komunistoj iĝis partianoj de ekonomia terorismo kaj kontraŭleĝaj '[[eksproprietigo]]j'."<ref>{{Wayback |date=20090312022528 |url=http://www.zabalaza.net/theory/txt_anok_comm_ap.htm |title="Anarchist-Communism" de Alain Pengam }}</ref> [[Kontraŭleĝismo]] kiel praktiko aperis kaj ene de ĝi "La agoj de anarkiistaj bombistoj kaj murdistoj ("[[propagando pro agado]]") kaj la anarkiismaj ŝtelistoj ("[[individua realproprigo]]") esprimis siajn malesperon kaj siajn personajn, violentajn malakceptojn de netolerebla socio. Krome, ili estis klare intencitaj kiel ''ekzemplaj'' invitoj al ribelo.".<ref name="illegalism">{{Cite web|url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|title=The Illegalists - By Doug Imrie|work=recollectionbooks.com|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|arkivdato=2015-09-08|accessdate=2016-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm|archivedate=2015-09-08}}</ref> En Francio la [[Bando de Bonnot]] estis la plej fama grupo kiu aliĝis al kontraŭleĝismo. Tamen, tiom frue kiom je 1887, gravaj figuroj de la anarkiista movado distanciĝis el tiaj individuaj agadoj. [[Petro Kropotkino]] tiele verkis tiun jaron en ''Le Révolté'' ke "strukturo bazita sur jarcentoj de historio ne povas esti detruata per kelkaj kilogramoj de dinamito".<ref>Citita en Billington, James H. 1998. ''Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith'' New Jersey: Transaction Books, p 417.</ref> Vario de anarkiistoj defendis la abandonon de tiuj specoj de taktikoj favore al kolektiva revolucia agado, por ekzemplo tra la movado de [[sindikato]]j. La [[anarkisindikatismo|anarkisindikatisto]], [[Fernand Pelloutier]], argumentis en 1895 por renovigita anarkiisma implico en la laborista movado sur bazo ke anarkiismo povus bone funkcii sen "la individua dinamitisto."<ref>{{cite web |url=http://blackrosebooks.net/anarism1.htm |title=Table Of Contents |publisher=Blackrosebooks.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |arkivdato=2008-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929121644/http://www.blackrosebooks.net/anarism1.htm |archivedate=2008-09-29 }}</ref> [[Politika subpremado|Ŝtata subpremado]] (inklude la fifamajn francajn leĝojn ''lois scélérates'' de 1894 kontraŭ gazetarlibero) de anarkiistoj kaj de la [[laborista movado]] ĝenerale sekve al la malmultaj sukcesaj bombadoj kaj murdoj povus esti kontribuinta al la abandono de tiuj tipoj de taktikoj, kvankam reciproke la ŝtata subpremado, unuarange, povus esti ludinta gravan rolon por la kuraĝigo al tiuj izolataj agoj. La disiĝo de la franca [[socialisma movado]], en multajn grupojn kaj, sekve la subpremado de la [[Pariza Komunumo]] de 1871, la ekzekuto kaj ekzilo de multaj ''communards'' (ties partianoj) al [[prizonkolonio]]j, favoris individuismajn politikajn esprimon kaj agojn.<ref>Historiisto [[Benedict Anderson]] tiele verkis: "In March 1871 the Commune took power in the abandoned city and held it for two months. Then [[Adolphe Thiers|Versailles]] seized the moment to attack and, in one horrifying week, executed roughly 20,000 Communards or suspected sympathizers, a number higher than those killed in the recent war or during [[Robespierre]]'s 'Terror' of 1793–1794. More than 7,500 were jailed or deported to places like New Caledonia. Thousands of others fled to Belgium, England, Italy, Spain and the United States. In 1872, stringent laws were passed that ruled out all possibilities of organising on the left. Not till 1880 was there a general amnesty for exiled and imprisoned Communards. Meanwhile, the Third Republic found itself strong enough to renew and reinforce Louis Napoleon's imperialist expansion – in Indochina, Africa, and Oceania. Many of France's leading intellectuals and artists had participated in the Commune ([[Gustave Courbet|Courbet]] was its quasi-minister of culture, [[Arthur Rimbaud|Rimbaud]] and Pissarro were active propagandists) or were sympathetic to it. The ferocious repression of 1871 and thereafter, was probably the key factor in alienating these milieŭ from the Third Republic and stirring their sympathy for its victims at home and abroad." {{Cite journal|last=Anderson|first=Benedict|author-link=Benedict Anderson|title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel|journal=New Left Review|volume=II|issue=28|pages=85–129|publisher=New Left Review|date=Julio–Aŭgusto 2004|url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel|ref=harv|postscript=.}} Laŭ kelkaj analizistoj, en [[Historio de Germanio|postmilita Germanio]], la malpermeso de la [[Komunista Partio de Germanio|Komunista Partio]] (KDP) kaj tiele de institucia maldekstra politika organizo povus ankaŭ, sammaniere, estis ludinta rolon en la kreado de la [[Rote Armee Fraktion]].</ref> Nombraj ŝtatestroj estis murditaj inter 1881 kaj 1914 fare de membroj de anarkiisma movado kiuj deziris venĝon pro reciproka murdo de anarkiistoj kaj aliaj revoluciuloj aŭ simple laboristoj, kiaj la caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]], la Prezidento [[Marie François Sadi Carnot|Sadi Carnot]] de Francio, la imperiestrino [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], la reĝo [[Umberto la 1-a (Italio)|Umberto la 1-a de Italio]], la Prezidento [[William McKinley]] de Usono, la reĝo [[Karlo la 1-a (Portugalio)|Karlo la 1-a de Portugalio]] kaj la reĝo [[Georgo la 1-a (Grekio)|Georgo la 1-a de Grekio]]. La murdisto de McKinley nome [[Leon Czolgosz]] postulis ke li estis influita de anarkiisto kaj [[feministo]] [[Emma Goldman]].<ref>{{Cite web|title = American Experience {{!}} Emma Goldman {{!}} Transcript {{!}} PBS|url = http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|website = www.pbs.org|access-date = 2016-01-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170228195359/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldman/filmmore/pt.html|archivedate = 2017-02-28}}</ref> La propagando pro agado estis abandonita de plej majoritato de la anarkiisma movado post la Unua Mondmilito (1914–1918) kaj la [[Oktobra Revolucio]]. === Post la disfalo de la Rusa Imperio === {{Ĉefartikolo|Rusia revolucio de 1917|Maĥnovŝĉino}} [[Dosiero:Makhno group.jpg|eta|Simon Karetnik, [[Nestor Maĥno]] kaj Fedir Ščus.]] Anarkiistoj partoprenis ĉeflanke de la [[bolŝevikoj]] en ambaŭ la [[Rusia revolucio de februaro 1917|februara]] kaj [[Oktobra Revolucio|oktobra]] revolucioj, kaj multaj anarkiistoj unue subtenis la bolŝevikan ŝtatrenverson.<ref>Dirlik, Arif (1991). ''Anarchism in the Chinese Revolution''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-07297-9.</ref> Tamen, la bolŝevikoj baldaŭ turnis sin kontraŭ la anarkiistoj kaj alia maldekstrisma kontraŭstaro, konflikto kiu finis en [[1921]] per la [[Matrosribelo de Kronstadt|Kronŝtadta matrosribelo]]. Anarkiistoj en centra [[Rusujo]] estis ĉu enmalliberejigitaj ĉu pelitaj kaŝen se ili ne aliĝis al la gajnintaj bolŝevikoj. Anarkiistoj el Petrogrado kaj Moskvo eliris al Ukrainio.<ref>Avrich, Paul (2006). ''The Russian Anarchists''. Stirling: AK Press. p. 204. ISBN 1-904859-48-8.</ref> En [[Ukrainio]], anarkiistoj batalis en la [[Rusia enlanda milito|enlanda milito]] kontraŭ la [[Blanka movado]], kaj poste kontraŭ la [[Bolŝevikoj]], gviditaj en la [[Maĥnovŝĉino]] de [[Nestor Maĥno]], kiu provis starigi anarkiisman socion en la regiono dum kelkaj monatoj. [[Dosiero:Emma_Goldman_and_Alexander_Berkman.jpg|eta|maldekstre|Geanarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] rezistis [[Bolŝeviko|bolŝevikan]] centrigon de potenco post la [[Oktobra Revolucio]].]] Elpelitaj usonaj anarkiistoj [[Emma Goldman]] kaj [[Alexander Berkman]] estis inter tiuj, kiuj agitadis responde al bolŝevika politiko kaj la subpremado de la [[Kronŝtadta matrosribelo]], antaŭ ke ili forlasis Rusujon. Ambaŭ verkis historiojn de siaj spertoj en Rusujo, kritikante la kvanton da kontrolo uzitan de la Bolŝevikoj. Por ili, la predikoj de [[Bakunin]] pri la konsekvencoj de [[Marksismo|marksisma]] regno pruviĝis tro veraj.<ref>"On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en ''Bakunin on Anarchy'', tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [https://www.marxists.org/reference/archive/bakunin/works/1872/karl-marx.htm] Alirita la 12an de Julio 2016.</ref><ref>Goldman, Emma (2003). "Preface". My Disillusionment in Russia. New York: Dover Publications. p. xx. ISBN 0-486-43270-X. "My critic further charged me with believing that "had the Russians made the Revolution à la Bakunin instead of à la Marx" the result would have been different and more satisfactory. I plead guilty to the charge. In truth, I not only believe so; I am certain of it."</ref> La venko de la Bolŝevikoj en la Oktobra Revolucio kaj la rezulta enlanda milito serioze damaĝis anarkiistajn movadojn internacie. Multaj laboristoj kaj aktivuloj vidis bolŝevikan sukceson kiel ekzemplon; [[Komunista partio|komunistaj partioj]] kreskis je malprofito por anarkiismo kaj aliaj [[Socialismo|socialistaj]] movadoj. En [[Francujo]] kaj [[Usono]], ekzemple, iuj anoj de la gravaj sindikatismaj movadoj de la [[CGT]] kaj la [[IWW]] forlasis tiujn organizaĵojn kaj aniĝis en la [[3-a Internacio]].<ref>Nomad, Max (1966). "The Anarchist Tradition". In Drachkovitch, Milorad M. Revolutionary Internationals 1864 1943. Stanford University Press. p. 88. ISBN 0-8047-0293-4.</ref> [[Dosiero:Erich Mühsam.jpg|170ra|eta|[[Erich Mühsam]], 1924.]] La revolucia tajdo de 1917–23 vidis la aktivan partoprenadon de anarkiistoj laŭ variaj gradoj de protagonismo. En la germana ribelo konata kiel [[Novembra Revolucio (Germanio)|Germana Revolucio de 1918–1919]] kiu establis la fondon de la [[Bavara Soveta Respubliko]] la anarkiistoj [[Gustav Landauer]], [[Silvio Gesell]] kaj [[Erich Mühsam]] havis gravajn estrajn postenojn ene de la revoluciaj [[Konsiliismo|konsiliismaj]] strukturoj.<ref>"The Munich Soviet (or "Council Republic") of 1919 exhibited certain features of the TAZ, even though — like most revolutions — its stated goals were not exactly "temporary." Gustav Landauer's participation as Minister of Culture along with Silvio Gesell as Minister of Economics and other anti-authoritarian and extreme libertarian socialists such as the poet/playwrights Erich Mühsam and Ernst Toller, and Ret Marut (the novelist B. Traven), gave the Soviet a distinct anarchist flavor." [[Hakim Bey]]. [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Hakim_Bey__T.A.Z.__The_Temporary_Autonomous_Zone__Ontological_Anarchy__Poetic_Terrorism.html "T.A.Z.: The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism"]</ref><ref name="br.de">{{cite web |url= http://www.br.de/themen/bayern/inhalt/geschichte/bayern-revolution-1919-erste-raeterepublik100.html |title=Die bayerische Revolution 1918/19: Die erste Räterepublik: Literaten an der Macht |trans_title=The Bavarian Revolution 1918/19: The first Soviet Republic: Literati in Power |language=Germana |work=br.de |location=Munich, Bavaria, Germany |publisher= Bayerischer Rundfunk |accessdate=1a de Septembro 2012}}</ref> En la italaj okazaĵoj konataj kiel ''[[biennio rosso]]''<ref name="Dallacasa">Brunella Dalla Casa, ''Composizione di classe, rivendicazioni e professionalità nelle lotte del "biennio rosso" a Bologna'', in: AA. VV, ''Bologna 1920; le origini del fascismo'', a cura di Luciano Casali, Cappelli, Bologna 1982, pag. 179.</ref> la anarki-sindikatisma sindikato [[Unione Sindacale Italiana]] "kreskis al 800,000 membroj kaj la influo de la Itala Anarkiista Unio (20,000 membroj plus ''[[Umanita Nova]]'', ties ĉiutaga ĵurnalo) kreskis kongrue..." Anarkiistoj estis la unuaj, kiuj sugestis okupi laborlokojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italy-factory-occupations-1920|titolo=1918–1921: The Italian factory occupations and Biennio Rosso|verko=libcom.org}}</ref> En la [[Meksika revolucio]] la [[Meksika Liberala Partio]] estis establita kaj dum la komencaj 1910-aj jaroj ĝi kondukis al serio de militaj atakoj konduke al la konkero kaj okupado de kelkaj urboj kaj distriktoj en [[Baja California]] kun la helpo de la estreco de anarki-komunisto [[Ricardo Flores Magón]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|title=The Magonista Revolt in Baja California|work=sandiegohistory.org|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|arkivdato=2015-10-16|accessdate=2016-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016003946/http://www.sandiegohistory.org/journal/99winter/magonista.htm|archivedate=2015-10-16}}</ref> En [[Parizo]], la grupo ''[[Dielo Truda]]'' de rusiaj anarkiistaj ekzilitoj, kiu inkluzivis [[Nestor Maĥno]], findecidis, ke anarkiistoj devis evoluigi novajn formojn de organizo, responde al la strukturoj de [[bolŝevismo]]. Ilia manifesto de [[1926]], nomita ''Organiza Platformo de la Ĝenerala Sindikato de Anarkiistoj (Malneto)'', estis subtenita de iuj anarki-komunistoj, sed kontraŭita de multaj aliaj. [[Platformismo|Platformismaj grupoj]] hodiaŭ inkluzivas je la Laborista Solidareca Movado en [[Irlando]] kaj je la Nord-Orienta Federacio de Anarki-Komunistoj (NEFAC) en [[Nord-Ameriko]]. [[Sinteza anarkiismo]] aperis kiel organiza alternativo al platformismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diversaj tendencoj sub la principoj de [[anarkiismo sen adjektivoj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> En la 1920-aj jaroj tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe [[Volin]] kaj [[Sebastien Faure]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> Ĝi estas la ĉefa principo malantaŭ la anarkiismaj federacioj grupigitaj ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]].<ref>{{cite web |author=Starhawk |url=http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |title="J.3.2 What are "synthesis" federations?" |work=An Anarchist FAQ |publisher=Infoshop.org |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |archivedate=7a de Oktobro 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101007160139/http://www.infoshop.org/page/AnarchistFAQSectionJ3 |arkivdato=2010-10-07 }}</ref> === La Lukto kontraŭ Faŝismo === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo en Italio|Anarkiismo en Hispanio|Anarkiismo en Germanio}} [[Dosiero:Members of the Maquis in La Tresorerie.jpg|eta|maldekstra|Kontraŭfaŝisma ''Maquis'', kiu rezistis [[Naziismo]]n kaj la [[Francisco Franco|regadon de Franco]] en Eŭropo.]] Dum la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj [[1930-aj jaroj|1930-aj]] jaroj, la stariĝo de [[faŝismo]] en [[Eŭropo]] aliformigis la anarkiisman konflikton kontraŭ la ŝtato. En [[Italujo]] okazis la unuaj luktoj inter anarkiistoj kaj faŝistoj. Italaj anarkiistoj grave rolis en la kontraŭfaŝisma organizaĵo ''Arditi del Popolo'', kiu estis plej forta en regionoj kun anarkiismaj tradicioj, kaj kiu venkis sukcese plurfoje; ili sukcese forpelis la Nigraĉemizukojn for de la anarkiista fortejo de [[Parmo]] en [[aŭgusto]], [[1922]].<ref>Holbrow, Marnie, "Daring but Divided" (''Socialist Review'' Novembro 2002) [http://socialistreview.org.uk/268/daring-divided] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130729114710/http://www.socialistreview.org.uk/article.php?articlenumber=8205|date=2013-07-29}}. Alirita la 12an de Julio 2016</ref> En [[Francujo]], kie la Ekstremdekstrismaj Ligoj preskaŭ ribelis en la tumultoj de Februaro, 1934, anarkiistoj disiĝis pri politiko de unuiĝinta fronto.<ref>Berry, David. "Fascism or Revolution." Le Libertaire. August 1936.</ref> Anarkiistoj en [[Anarkiismo en Francio|Francio]]<ref>{{Cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|title=Anarchist Activity in France during World War Two|work=blackened.net|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-07-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120306024016/http://flag.blackened.net/revolt/anarchism/texts/war/anarFranceWW2.html|arkivdato=2012-03-06}}</ref> kaj [[Anarkiismo en Italio|Italio]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://libcom.org/history/articles/italian-resistance-anarchist-partisans-1943|titolo=1943–1945: Anarchist partisans in the Italian Resistance|verko=libcom.org}}</ref> estis aktivaj en la [[Rezistado dum la Dua Mondmilito]]. En Germanio la anarkiisto [[Erich Mühsam]] estis arestita pro nekonataj akuzoj frumatene de la 28a de Februaro 1933, malmultajn horojn post la [[Incendio de Reichstag]] en Berlino. [[Joseph Goebbels]], la Nazia Propaganda Ministro, etikedis lin kiel unu el "tiuj judaj renversemuloj." Dum la venontaj deksep monatoj, li estis enprizonigita en la koncentrejojn de Sonnenburg, Brandenburgo kaj finfine, [[Oranienburg]]. La 2an de Februaro 1934, Mühsam estis translokigita al nazia koncentrejo ĉe Oranienburg kie la nokton de la 9a de Julio 1934, Mühsam estis torturita kaj murdita fare de la gvardioj; lia batita kadavro estis trovita pendita ĉe necesejo la venonta mateno.<ref name=" Shepherd">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=jspŬzlyZIQC&pg=PA18&dq=%22Erich+M%C3%BChsam%22+Oranienburg#v=onepage&q&f=false|titolo=Thunderation!/Alle Wetter!: Folk Play With Song and Dance/Volksstuck Mit Gesang Und Tanz|familia nomo=Mühsam|persona nomo=Erich|jaro=2001|eldoninto=Bucknell University Press|ISBN=978-0-8387-5416-0|paĝo=18|redaktinto=David A. Shepherd}}{{404|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Hispana Revolucio === {{Ĉefartikolo|Hispana Revolucio (1936)}} [[Dosiero:Coat of arms of the Regional Council of Defense of Aragon.svg|eta|dekstra|Blazono de la [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]], alternativa socipolitika sistemo de Aragonio.]] En [[Hispanujo]], la [[CNT]] unue rifuzis aliĝi al balota alianco de la [[populara fronto]], kaj ĝia abstino kaŭzis balotogajnon de la dekstrismo. Sed en [[1936]], la CNT ŝanĝis sian politikon, kaj anarkiistaj voĉdonoj helpis redoni al la populara fronto potencon. Monatojn poste, la [[reganta klaso]] respondis per provo de [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|puĉa]] ŝtatrenverso, kaj la [[Hispana Enlanda Milito]] ([[1936]]-[[1939]]) komenciĝis.<ref>Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 46. ISBN 978-0-297-84832-5.</ref> Responde al la milita ribelo, [[Anarkiismo en Hispanio|anarkiisme inspirita]] movado de kamparanoj kaj laboristoj, subtenita de armhavantaj milicoj, ekregis [[Barcelono]]n kaj grandajn regionojn de kampara Hispanujo, kie ili [[Kolektivigo|kolektivigis]] la teron.<ref>Bolloten, Burnett (15 November 1984). The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution. University of North Carolina Press. p. 1107. ISBN 978-0-8078-1906-7.</ref> Sed eĉ antaŭ la faŝisma venko en [[1939]], la anarkiistoj estis venkitaj en amara lukto kontraŭ la [[Stalinismo|stalinistoj]], kiuj kontrolis la disdonon de milita helpo al la respublikana kaŭzo de [[Sovetunio]].<ref>Jean Becarud kaj Gilles Lapouge, ''Los anarquistas españoles'', Laia, Barcelona, 1977, paĝoj 135-140.</ref> Laŭ [[Noam Chomsky]], "la komunistoj estis ĉefe responsaj pro la detruo de hispanaj anarkiistoj. Ne nur en Katalunio — la komunismaj armeoj ĉefe detruis la kolektivojn aliloke. La komunistoj ĉefe agadis kiel polica forto de la sekureca sistemo de la Respubliko kaj estis tre multe kontraŭaj al la anarkiistoj, parte ĉar Stalin ankoraŭ esperis tiame havi ioman tipon de interkonsento kun okcidentaj landoj kontraŭ Hitler. Tio kompreneble malsukcesis kaj Stalin retiris la subtenon al la Respubliko. Ili eĉ retiris la hispanajn orrezervojn."<ref>Rescuing Memory: the Humanist Interview with Noam Chomsky The Humanist TheHumanist.com [http://thehumanist.com/magazine/july-august-2016/features/rescuing-memory] Alirita la 13an de Julio 2016. N. p., 2016. Web. 30a de Junio 2016.</ref> La okazaĵo konata kiel Hispana Revolucio estis laborista socia revolucio kiu komencis dum la eksplodo de la Hispana Enlanda Milito en 1936 kaj rezultis en la disvastigita realigo de anarkiismaj kaj plej amplekse liberecanaj socialismaj organizaj principoj tra variaj partoj de la lando dum du al tri jaroj, ĉefe en Katalunio, Aragono, duono de Andaluzio, kaj partoj de Valencilando. Multo de la hispana ekonomio estis metita sub laborista kontrolo; en anarkiismaj fortejoj kiaj Katalunio, la proporcio estis tiom alta kiom ĝis 75%, sed pli malalta en areoj kun forta influo de la Komunista Partio de Hispanio, ĉar la sovet-aliancita partio aktive rezistis klopodojn de kolektivigo kiujn ili ne povis kontroli. Fabrikoj estis administrataj pere de laboristaj komitatoj, ruraj areoj iĝis kolektivigitaj kaj regataj kiel liberecanaj komunumoj. Anarkiista historiisto Sam Dolgoff ĉirkaŭkalkulis ke ĉirkaŭ ok milionoj da personoj partoprenis rekte aŭ almenaŭ nerekte en la Hispana Revolucio,<ref>Dolgoff, S. (1974). The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution. En The Spanish Revolution, the Luger P08 was used as a weapon of choice by the Spanish. ISBN 978-0-914156-03-1</ref> kiun li postulis kiel "pli proksima al la realigo de la idealo de libera senŝtata socio je ampleksa skalo ol ajna alia revolucio en la historio."<ref>Dolgoff (1974), p. 5</ref> Kiel rakontis [[George Orwell]] kaj aliaj eksterlandaj observantoj kaj naciaj historiistoj, trupoj gviditaj de [[Komunista Partio de Hispanio|stalinistoj]] subpremis la kolektivojn kaj persekutis [[POUM|malkonsentajn]] [[Marksismo|marksistojn]] kaj anarkiistojn.<ref>Birchall, Ian (2004). Sartre Against Stalinism. Berghahn Books. p. 29. ISBN 1-57181-542-2.</ref> La elstara itala anarkiisto [[Camillo Berneri]], kiu estis volontulo por lukti kontraŭ Franco estis murdita anstataŭe en Hispanio fare de pafistoj asociataj kun la Hispana Komunista Partio.<ref>"When clashes with the Communist Party broke out, his house, where he lived with other anarchists, was attacked on 4 May 1937. They were all labelled "counter-revolutionaries", disarmed, deprived of their papers and forbidden to go out into the street. There was still shooting in the streets when, on 5 May 1937, news arrived from Italy of Antonio Gramsci's death in a fascist prison...Leaving Radio Barcelona, Berneri set off for the Plaça de la Generalitat, where some Stalinists shouted after him. Before he could turn and look, they opened fire with machine guns, and left his dead body there on the street." "Berneri, Luigi Camillo, 1897–1937" ĉe libcom.com</ref><ref>[[Paul Avrich]]. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. 2005. p. 516</ref><ref>"Spain: Return to "normalization" in Barcelona. The Republican government had sent troops to take over the telephone exchange on 3 May, pitting the anarchists & Poumists on one side against the Republican government & the Stalinist Communist Party on the other, in pitched street battles, resulting in 500 anarchists killed. Squads of Communist Party members took to the streets on 6 May to assassinate leading anarchists. Today, among those found murdered, was the Italian anarchist Camillo Berneri" "Camillo Berneri" ĉe The Anarchist Encyclopedia: A Gallery of Saints & Sinners ...</ref> La urbo Madrid kapitulacis al la frankistaj fortoj fare de la lasta ne-frankista urbestro de la urbo, la anarkiisto Melchor Rodríguez García.<ref>"Sí se ha aprobado por unanimidad, también a propuesta de Ciudadanos, dedicar una calle al anarquista Melchor Rodríguez García, el último alcalde de Madrid republicano, ante “el gran consenso social y político” al respecto y por “su gran relevancia para la reconciliación y la concordia tras la Guerra Civil”. [[El País]]. ''Madrid sustituirá las calles franquistas por víctimas del terrorismo'', [http://ccaa.elpais.com/ccaa/2016/01/27/madrid/1453905439_934798.html?rel=ĉ_articulo#ĉrecs_s] Alirita la 13an de Julio 2016.</ref> === Postmilitaj jaroj === [[Dosiero:Logo International of Anarchist Federations.png|eta|maldekstre|Markemblemo de la Internacio de Anarkiistaj Federacioj.]] Anarkiismo klopodis reorganiziĝi post la Dua Mondmilito kaj tiukuntekste la organiza diskuto inter [[sinteza anarkiismo]] kaj [[platformismo]] pligraviĝis denove speciale en la [[Anarkiismo en Italio#Postmilitaj jaroj kaj nuntempe|anarkiismaj movadoj de Italio]] kaj [[Anarkiismo en Francio#La Kvara Respubliko (1945–1958)|Francio]]. La [[Meksika Anarkiisma Federacio]] estis establita en 1945 post la Anarkiisma Federacio de Centro unuiĝis kun la Anarkiisma Federacio de la Federala Distrikto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.portaloaca.com/historia/historia-libertaria/1735-regeneracion-y-la-federacion-anarquista-mexicana-1952-1960-tesis.html|titolo=Regeneración y la Federación Anarquista Mexicana (1952–1960) [Tesis] - Portal Libertario OACA|aŭtoro=Coordinación del Portal Libertario OACA|verko=portaloaca.com}}</ref> Komence de la 1940-aj jaroj, la Antifaŝisma Internacia Solidareco kaj la Federacio de Anarkiismaj Grupoj de Kubo merĝis en la granda nacia organizo ''Asociación Libertaria de Cuba'' (Kuba Liberecana Asocio).<ref>"The surviving sectors of the revolutionary anarchist movement of the 1920–1940 period, now working in the SIA and the FGAC, reinforced by those Cuban militants and Spanish anarchists fleeing now-fascist Spain, agreed at the beginning of the decade to hold an assembly with the purpose of regrouping the libertarian forces inside a single organization. The guarantees of the 1940 Constitution permitted them to legally create an organization of this type, and it was thus that they agreed to dissolve the two principal Cuban anarchist organizations, the SIA and FGAC, and create a new, unified group, the Asociación Libertaria de Cuba (ALC), a sizable organization with a membership in the thousands."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Frank_Fernandez__Cuban_Anarchism__The_History_of_A_Movement.html#toc8 ''Cuban Anarchism: The History of A Movement'' de Frank Fernandez]</ref> El 1944 al 1947, la Bulgara Anarkiisma Komunista Federacio reaperis kiel parto de la movado de fabrikaj kaj laborejaj komitatoj, sed ĝi estis subpremata de la nova komunisma reĝimo.<ref name="robertgraham.wordpress.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/|titolo=Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)|verko=Robert Graham's Anarchism Weblog}}</ref> En 1945 en [[Anarkiismo en Francio|Francio]] la [[Anarkiisma Federacio]] kaj la anarkisindikatisma sindikato [[Confédération Nationale du Travail]] estis establita en la venonta jaro dum la ankaŭ [[Sinteza anarkiismo|sinteza]] [[Federazione Anarchica Italiana]] estis fondita en [[Anarkiismo en Italio|Italio]]. Koreaj anarkiistoj formis la Ligon de Liberaj Socikonstruistoj en Septembro 1945<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> kaj en 1946 estis fondita la [[Japana Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |titolo=THE ANARCHIST MOVEMENT IN JAPAN Anarchist Communist Editions § ACE Pamphlet No. 8 |alirdato=2016-07-13 |arkivurl=https://archive.is/20120726135313/http://flag.blackened.net/af/ace/japchap3.html |arkivdato=2012-07-26 }}</ref> En Majo 1948 okazis en Parizo Internacia Anarkiisma Kongreso kun delegitoj el tuta Eŭropo.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> Post la Dua Mondmilito, aperis en la ''[[Fraye Arbeter Shtime]]'' alvokon detalante la lukton de [[Anarkiismo en Germanio|germanaj anarkiistoj]] kiu petis al usonanoj helpon por elteni ilin. Februare 1946, la sendado de helpaj pakaĵoj al anarkiistoj en Germanio estis grand-skala operacio. La Federacio de Liberecanaj Socialistoj estis fondita en Germanio en 1947 kaj [[Rudolf Rocker]] verkis por ties organo, ''Die Freie Gesellschaft'', kiu survivis ĝis 1953.<ref>* {{Cite journal | doi = 10.1177/002200947300800304 | last = Vallance | first = Margaret |date=Julio 1973 | title = Rudolf Rocker&nbsp;– a biographical sketch | journal = Journal of Contemporary History | volume = 8 | issue = 3 | pages = 94–95 | publisher = Sage Publications | location = London/Beverly Hills | issn = 0022-0094 | oclc = 49976309 | ref = harv }}</ref> En 1956 estis fonbdita la [[Urugvaja Anarkiisma Federacio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.anarkismo.net/newswire.php?story_id=3701|titolo=50 años de la Federación Anarquista Uruguaya|verko=anarkismo.net}}</ref> En 1955 la Anarki-komunisma Federacio de Argentino renomiĝis kiel [[Argentina Liberecana Federacio]]. La [[Federacio de Sindikatismaj Laboristoj]] estis sindikatisma grupo funkcianta en postmilita Britio,<ref name="Political Encyclopedia">{{Citaĵo el libro|url=http://www.amazon.com/Encyclopedia-British-Irish-Political-Organizations/dp/1855672642|titolo=Encyclopedia of British and Irish Political Organizations'|jaro=2000|loko=United Kingdom|eldoninto=Pinter Publishers|ISBN=978-1855672642}}</ref> kaj unu el la plej fruaj antaŭaĵoj de [[Solidarity Federation]]. Ĝi estis formita en 1950 fare de membroj de la dissolvita Anarkiisma Federacio de Britio.<ref name="Political Encyclopedia" /> Malkiel ĉe la AFB, kiu estis influita de anarki-sindikatismaj ideoj sed laste ne sindikatismaj mem, la FSL decidis sekvi pli definitivan [[sindikatismo|sindikatisman]], laborist-centritan strategion.<ref name="Political Encyclopedia" /> [[Dosiero:Facciamo breccia 2008 by Stefano Bolognini18.JPG|200ra|dekstre|eta|Nuntempaj membroj de la [[Itala Anarkiisma Federacio]] manifestacie en [[Romo]].]] Anarkiismo pluinfluis gravajn literaturajn kaj intelektulajn personojn tiuepokajn, kiaj [[Albert Camus]], [[Herbert Read]], [[Paul Goodman]], [[Dwight Macdonald]], [[Allen Ginsberg]], [[George Woodcock]], [[Leopold Kohr]],<ref name="NYT-Obit">[http://www.nytimes.com/1994/02/28/obituaries/dr-leopold-kohr-84-backed-smaller-states.html Dr. Leopold Kohr, 84; Backed Smaller States], [[New York Times]] Nekrologo, 28an de Februaro 1994.</ref><ref name="Sale-foreword">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ditext.com/kohr/foreword.html|titolo=The Breakdown of Nations|verko=ditext.com}}</ref> [[Julian Beck]], [[John Cage]]<ref name="cage">Cage memidentiĝis kiel anarkiisto en intervjuo de 1985: "I'm an anarchist. I don't know whether the adjective is pure and simple, or philosophical, or what, but I don't like government! And I don't like institutions! And I don't have any confidence in even good institutions." [http://www.ubu.com/papers/cage_montague_interview.html John Cage at Seventy: An Interview] de Stephen Montague. ''American Music'', Somero 1985. Ubu.com. Alirita la 24an de Majo 2007.</ref> kaj la grupon de la franca [[Superrealismo|superrealisma]] grupo estrita de [[André Breton]], kiu malferme aliĝis al anarkiismo kaj kunlaboris en la [[Fédération Anarchiste]].<ref>"It was in the black mirror of anarchism that surrealism first recognised itself," wrote André Breton in "The Black Mirror of Anarchism," Selection 23 in Robert Graham, ed., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/]. Breton had returned to France in 1947 and in April of that year Andre Julien welcomed his return in the pages of Le Libertaire the weekly paper of the [[Fédération Anarchiste|Federation Anarchiste]] "[http://libcom.org/history/1919-1950-the-politics-of-surrealism "1919–1950: The politics of Surrealism" by Nick Heath] ĉe libcom.org</ref> [[Anarki-pacismo]] iĝis influa en la tiamaj [[kontraŭatomenergia movado|kontraŭatomenergia]] kaj [[Paca movado|kontraŭmilita movado]]j<ref>"In the forties and fifties, anarchism, in fact if not in name, began to reappear, often in alliance with pacifism, as the basis for a critique of militarism on both sides of the Cold War.[http://robertgraham.wordpress.com/anarchism-a-documentary-history-of-libertarian-ideas-volume-two-the-emergence-of-the-new-anarchism-1939-1977/] The anarchist/pacifist wing of the peace movement was small in comparison with the wing of the movement that emphasized electoral work, but made an important contribution to the movement as a whole. Where the more conventional wing of the peace movement rejected militarism and war under all but the most dire circumstances, the anarchist/pacifist wing rejected these on principle."[http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" de Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref><ref>"In the 1950s and 1960s anarcho-pacifism began to gel, tough-minded anarchists adding to the mixture their critique of the state, and tender-minded pacifists their critique of violence. Its first practical manifestation was at the level of method: nonviolent direct action, principled and pragmatic, was used widely in both the Civil Rights movement in the US and the campaign against nuclear weapons in Britain and elsewhere."[http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Geoffrey_Ostergaard__Resisting_the_Nation_State._The_pacifist_and_anarchist_tradition.html#toc13 Geoffrey Ostergaard. ''Resisting the Nation State. The pacifist and anarchist tradition'']</ref> kiel videblas en la aktivado kaj verkado de angla anarkiisma membro de la [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] nome [[Alex Comfort]] aŭ la simila aktivado de la usonaj katolikaj anarki-pacistoj nome [[Ammon Hennacy]] kaj [[Dorothy Day]]. Anarki-pacismo iĝis "bazo por kritiko de militsmo ambaŭflanke de la [[Malvarma Milito]]."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|titolo=Anarchism and the Anti-Globalization Movement|verko=Monthly Review|alirdato=2016-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm|arkivdato=2011-03-17}}</ref> La reapero de anarkiismaj ideoj dum tiu periodo estas bone dokumentata en la verko de Robert Graham ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas'', ''Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)''.<ref name="robertgraham.wordpress.com"/> === Nuntempa anarkiismo === {{Ĉefartikolo|Nuntempa anarkiismo}} [[Dosiero:ParcGuellOkupas.jpg|eta|maldekstra|La famaj ''okupas'' [[Domokupado|domokupantoj]] ĉe [[Parko Güell]], super [[Barcelono]]. [[Domokupado]] estas elstara parto de la apero de renovigita anarkiisma movado el la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Surtegmente: "Okupu kaj Rezistu"]] Afero de populara intereso en anarkiismo okazis en okcidentaj landoj dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.<ref>{{Harvnb|Thomas|1985|page=4}}</ref> Anarkiismo estis influa en la [[kontraŭkulturo]] de la 1960-aj jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.katesharpleylibrary.net/dnckhs|titolo=Islands of Anarchy: Simian, Cienfuegos, Refract and their support network|verko=katesharpleylibrary.net}}</ref><ref>Farrell havigas detalan historion de katolikaj laboristoj kaj ties fondintoj Dorothy Day kaj Peter Maurin. Li klarigas ke lia pacismo, anarkiismo, kaj engaĝiĝo al la subuloj estis unu el la gravaj modeloj kaj inspiroj por la 1960-aj jaroj. Kiel Farrell diras, "Catholic Workers identified the issues of the sixties before the Sixties began, and they offered models of protest long before the protest decade."[http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/268 "The Spirit of the Sixties: The Making of Postwar Radicalism" de James J. Farrell]</ref><ref>"Kvankam ne ĉiam formale agnoskitaj, multo el la protestoj de la sesdekaj estis anarkiisma. Ene de la naskiĝanta virina movado, anarkiismaj principoj iĝis tiom disvastigataj ke profesoro de politika scienco denuncis tion kion li vidis kiel "The Tyranny of Structurelessness." Kelkaj grupoj deklaris sin "Amazon Anarchists." Post la [[Ribelo de Stonewall]], la novjorka [[Gay Liberation Front]] bazis sian organizadon parte sur la legado de la anarkiistaj verkoj de [[Murray Bookchin]]." [http://www.williamapercy.com/wiki/images/Anarchism.pdf "Anarchism" de Charley Shively en ''Encyclopedia of Homosexuality'']. p. 52</ref> kaj anarkiistoj aktive partoprenis en la studentaj kaj laboristaj protestoj de la fino de la 1960-aj jaroj.<ref>"Within the movements of the sixties there was much more receptivity to anarchism-in-fact than had existed in the movements of the thirties&nbsp;... But the movements of the sixties were driven by concerns that were more compatible with an expressive style of politics, with hostility to authority in general and state power in particular&nbsp;... By the late sixties, political protest was intertwined with cultural radicalism based on a critique of all authority and all hierarchies of power. Anarchism circulated within the movement along with other radical ideologies. The influence of anarchism was strongest among radical feminists, in the commune movement, and probably in the Weather Underground and elsewhere in the violent fringe of the anti-war movement." [http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm "Anarchism and the Anti-Globalization Movement" by Barbara Epstein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110317032203/http://www.monthlyreview.org/0901epstein.htm |date=2011-03-17 }}</ref> En 1968 en [[Carrara]], Italio, estis fondita la [[Internacio de Anarkiismaj Federacioj]] dum internacia anarkiisma kongreso okazinta tie en 1968 fare de la tri ekzistantaj eŭropaj federacioj de Francio (nome [[Fédération anarchiste|Fédération Anarchiste]]), la [[Federazione Anarchica Italiana]] de Italio kaj la [[Iberia Anarkiisma Federacio]] de Hispanio same kiel la [[Bulgario|bulgara]] federacio en la ekzilo en Francio.<ref>[http://www.iisg.nl/archives/en/files/l/10760196.php London Federation of Anarchists involvement in Carrara conference, 1968] International Institute of Social History. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref><ref>[http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html Short history of the IAF-IFA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19980206152015/http://flag.blackened.net/liberty/ifa-hist-short.html |date=1998-02-06 }} A-infos news project. Alirita la 19an de Januaro 2010</ref> En la Unuiĝinta Reĝlando en la 1970-aj jaroj tio estis asocia kun la movado de [[punk rock]], kiel ekzempligita de bandoj kiaj [[Crass]] kaj [[Sex Pistols]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Anarchism and Authority|familia nomo=McLaughlin|persona nomo=Paul|jaro=2007|loko=Aldershot|eldoninto=Ashgate|ISBN=0-7546-6196-2|paĝo=10}}</ref> La krizoj de loĝado kaj dungado en plej el Okcidenta Eŭropo kondukis al la formado de [[komunumo (intenca loĝado)|komunumoj]] kaj al movado de [[Domokupado|domokupantoj]] kiaj tiuj de [[Barcelono]], Hispanio. En Danio, [[Domokupado|domokupantoj]] okupis eĉ tutan misuzitan militistan bazon kaj deklaris la starigon de la [[Christiania (civito)|Libera Urbo de Christiania]], nome aŭtonoma kvartalo en centra [[Kopenhago]]. Ekde la revivigo de anarkiismo en la mezo de la 20a jarcento,<ref name="revival">{{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=September 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |ref=harv }} </ref> aperis nombraj novaj movadoj kaj pensoskoloj. Kvankam feminismaj tendencoj ĉiam estis parto de la anarkiisma movado en la formo de [[anarki-feminismo]], ili revenis forte dum la dua tajdo de feminismo en la 1960-aj jaroj. Anarkiisma antropologo [[David Graeber]] kaj la anarkiisma historiisto [[Andrej Grubacic]] markis rompon inter generacioj de anarkiismo, el kiuj tiuj "kiuj ofte ankoraŭ ne forskuis la sektemajn kutimojn" de la 19a jarcento kontrastis kun la plej junaj aktivuloj kiuj estas "multe pli informitaj, inter aliaj elementoj, fare de indiĝenaj, [[feminismo|feminismaj]], ekologiaj kaj [[kontraŭkulturo|kultur-kritikaj]] ideoj", kaj kiuj komence de la 21a jarcento formis "multegan majoritaton" de anarkiistoj.<ref name="graeber">[[David Graeber]] and [[Andrej Grubacic]], "[http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080317082822/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?SectionID=41&ItemID=4796 |date=2008-03-17 }}", ZNet. Alirita la 2007-12-13. aŭ [http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf Graeber, David and Grubacic, Andrej (2004) Anarchism, Or The Revolutionary Movement Of The Twenty-first Century Alirita la 26an de Julio 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723130708/http://www.punksinscience.org/kleanthes/courses/UK04S/WV/Graeber-Grubacic.pdf |date=2011-07-23 }}</ref> [[Dosiero:WTO protests in Seattle November 30 1999.jpg|eta|dekstre|250ra|Polico uzas pipraĵon kontraŭ la homamaso dum la [[Protestoj kontraŭ MOK en 1999 en Seattle]].]] Komence de la 21a jarcento, anarkiismo kreskis en populareco kaj influo kiel parto de la kontraŭ-milita, la kontraŭ-kapitalisma, kaj de la [[kontraŭ-tutmondiga movado]]j.<ref name=rupert>{{Citaĵo el libro|titolo=Globalization and International Political Economy|familia nomo=Rupert|persona nomo=Mark|jaro=2006|loko=Lanham|eldoninto=Rowman & Littlefield Publishers|ISBN=0-7425-2943-6|paĝo=66}}</ref> Anarkiistoj iĝis konataj pro sia engaĝiĝo en protestoj kontraŭ la kunsidoj de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (WTO), kaj la [[G8|Grupo de la Ok]], kaj de la [[Monda Ekonomia Forumo]]. Kelkaj anarkiismaj frakcioj ĉe tiuj protestoj entreprenis tumultojn, detruon de havaĵoj, kaj perfortaj kontraŭstaroj ĉe polico. Tiuj agoj estis foje akcelitaj de intencaj, senestrecaj, sennomaj grupoj konataj kiel ''[[nigra bloko|nigraj blokoj]]''; aliaj organizaj taktikoj pionirigataj tiuepoke estas sekureca kulturo, [[afinecgrupo]]j kaj la uzado de sencentrigitaj teknologioj kiaj [[interreto]].<ref name=rupert/> Grava evento de tiu periodo estis la kontraŭstaroj ĉe la [[Protestoj kontraŭ la Konferenco de la Monda Organizaĵo pri Komerco en 1999 en Seatlo]].<ref name=rupert/> Laŭ la fakulo pri anarkiismo [[Simon Critchley]], "nuntempa anarkiismo povas esti vidata kiel povega kritiko de la pseŭdo-liberecanismo de nuntempa [[nov-liberalismo]]&nbsp;... Oni povus diri ke nuntempa anarkiismo temas pri respondecemo, ĉu seksa, ekologia aŭ soci-ekonomia; ĝi fluas el sperto de konscio pri la diversaj vojoj per kiuj Okcidento rabas la ceteron; ĝi estas etika maljusteco de evidenta malegaleco, malriĉigo kaj malliberigo kiu estas tiom tuŝebla surloke kiom tutmonde."<ref>''Infinitely Demanding'' de [[Simon Critchley]]. Verso. 2007. p. 125</ref> Internaciaj anarkiismaj federacioj nune ekzistantaj, spite la tuj ŝanĝantaj evoluoj dum la lastaj jardekoj, estas la [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]], kaj je pli malgranda kongruo (tio estas ne tiom pure anarkiismaj) la [[Internacia Laborista Asocio]], kaj eĉ malpli anarkiisma la [[Internacia Liberecana Solidareco]]. La plej granda organizata anarkiismema movado nuntempe estas en Hispanio, en la formo de la [[Confederación General del Trabajo]] (CGT) kaj la [[Confederación Nacional del Trabajo]] (CNT). La membroj de CGT estis ĉirkaŭkalkulita inter 60 000 kaj 80 000. La CNT havas malpli da membroj sed ĝi sekvas pli kongrue la anarkiismajn tendencojn nerilati al la ŝtato. Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj aŭ organizoj estas en Svedio la [[Sveriges Arbetares Centralorganisation]] (SAC) kaj la [[Syndikalistiska ungdomsförbundet]] (anarkosindikatisma junularfederacio); la CNT-AIT en Francio; la [[Unione Sindacale Italiana]] en Italio; en Usono la [[Workers Solidarity Alliance]] kaj en Unuiĝinta Reĝlando [[Solidarity Federation]] kaj [[Anarkista Federacio (Britio kaj Irlando)|Anarkiista Federacio]]. Ankaŭ la revoluciaj industriaj sindikatanoj [[Industrial Workers of the World]], kiuj proklamas 3,000 kotizantajn membrojn, kaj la [[Internacia Laborista Asocio]], anarki-sindikatisma sukcedanto de la Unua Internacio, restas aktive. == En diversaj mondoregionoj == === Juda anarkiismo === Juda anarkiismo estas ĝenerala termino, kiu ampleksas diversajn esprimojn de anarkiismo ene de la [[judoj|juda komunumo]]. Multaj homoj juddevenaj, kiel [[Emma Goldman]], [[Alexander Berkman]], [[Martin Buber]], [[Murray Bookchin]] kaj [[Noam Chomsky]], rolis en la historio de anarkiismo. Tamen, aldone al tiuj juddevenaj anarkiistoj, ankaŭ ekzistis specife judaj anarkiismaj movadoj, ene de la jida-parolantaj komunumoj de [[Orienta Eŭropo|orienta]] kaj [[Mezeŭropo|meza Eŭropo]] kaj la okcidentaj urboj, al kiuj ili migris, ekde la malfrua deknaŭa jarcento ĝis la Dua Mondmilito. Ĉiuj membroj de la unua anarkiisma grupo en la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], kiu estis formita en 1903 en [[Bjalistoko|Białystok]], estis judoj.<ref name="Goncharok1">{{Citaĵo el libro|url=http://makhno.ru:7520/lit/vek_voli/3.php|titolo=Век воли. Русский анархизм и евреи (XIX-XX вв.)}}</ref> Jida-parolantaj judoj partoprenis en la [[Internacia Anarkiista Kongreso de Amsterdamo]] en 1907. [[Dosiero:Freiearbeiterstimme.jpg|300ra|eta|maldekstra|[[Freie Arbeiter Stimme]], vol 1 no 4, 25a de Julio, 1890.]] Judaj anarkiismaj movadoj tendencis emfazi la [[Internaciismo|internaciisman]] karakteron de la movado, sed multaj el ili ankaŭ subtenis sian nacian kulturon kaj koncentris sin sur specife judaj aferoj. Ili vigle eldonis jidan anarkiisman literaturon ekde la 1880aj jaroj ĝis la 1950aj jaroj kaj, sur multe pli malgranda skalo, ĝis la 1980aj jaroj; la lasta jida perioda eldono, ''Problemen'', estis eldonita en 1991. Krom multaj originalaj libroj, broŝuroj, poemoj kaj eseoj, ĉiuj el la gravaj verkoj de [[Pierre-Joseph Proudhon]], [[Miĥail Bakunin|Mikhail Bakunin]], [[Petro Kropotkin|Peter Kropotkin]], [[Errico Malatesta]], [[Henry David Thoreau|Henry Thoreau]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoy]], [[Max Stirner]] kaj aliaj anarkiistoj estis tradukita al la jida. [[Rudolf Rocker]], nejuda germana anarkiisto, studis la jidan kaj aŭtoris multajn [[Jida lingvo|jidajn]] librojn, broŝurojn kaj artikolojn. Plej multaj judaj anarkiistoj estis [[Anarki-sindikatismo|anarki-sindikatistoj]], dum kelkaj aliaj estis [[Individuisma anarkiismo|individuismaj anarkiistoj]]. Dum multaj judaj anarkiistoj estis nereligiaj aŭ foje fervore kontraŭreligiaj, ankaŭ kelkaj religiaj anarkiistoj kaj profesiaj anarkiismaj pensuloj kombinis nuntempajn radikalajn ideojn kun tradicia judismo. Ankaŭ kelkaj sekularaj kontraŭaŭtoritatistoj, kiel Abba Gordin kaj [[Erich Fromm]], rimarkis menciindan similecon inter anarkiismo kaj multaj [[Kabalo|kabalaj]] ideoj, precipe en ties [[Ĥasidismo|ĥasidisma]] interpreto. Kelkaj judaj mistikaj grupoj baziĝis sur kontraŭaŭtoritatismaj principoj, iom simile al la kristanaj [[Kvakerismo|Kvakeroj]] kaj Duĥoboroj. [[Martin Buber]], profunde religia filozofo, ofte menciis la ĥasidan tradicion. Estas diversaj anarkiismaj grupoj en [[Israelo]]. En la komenco de la 21a jarcento, la israela grupo konata kiel [[Anarkiistoj Kontraŭ la Muro]] fariĝis ĝenerale konata en la daŭra lukto kontraŭ la kreo de la diversmaniere nomata Apartiga Muro/Barilo/Baro sur la okcidenta riverbordo de Jordano. Kvankam la plejparto de ili estas judoj, membroj de la grupo ne difinas sin kiel "judaj anarkiistoj." === Anarkiismo en Ĉinio === [[Anarkiismo en Ĉinio]] estis grava intelekta forto en la reformismaj kaj revoluciaj movadoj en la komenco de la 20-a jarcento. En la jaroj antaŭ kaj post la renverso de la [[dinastio Qing]], anarkiistoj insistis, ke vera [[revolucio]] ne estu politika, anstataŭante unu registaron per alia, sed devas renversi tradician kulturon kaj krei novajn sociajn praktikojn, speciale en la familio. La termino "anarkiismo" estis tradukita en [[ĉina lingvo]] kiel 無政府主義 (wúzhèngfǔ zhǔyì) laŭvorte, "la doktrino de neregistaro." Ĉinaj studentoj en Japanio kaj Francio entuziasme serĉis anarkiistajn doktrinojn por unue kompreni sian hejmlandon kaj poste ŝanĝi ĝin. Tiuj grupoj fidis je edukado por krei kulturon en kiu forta registaro ne estu necesa ĉar viroj kaj virinoj estas homaj en siaj rilatoj unuj kun aliaj kaj en la familio kaj en la socio. Grupoj en Parizo kaj Tokio publikigis [[gazeto]]jn kaj tradukojn kiuj estis entuziasme legataj en Ĉinio kaj la Pariza grupo organizis la Labor-Studajn Programojn kiuj portis studentojn al Francio. === Anarkiismo en Afriko === [[Anarkiismo en Afriko]] rilatas al la anarkiisma movado sur la afrika kontinento. Ĉirkaŭ ducent milionoj da homoj vivis sen ŝtato en antaŭkolonia Afriko. Verkintoj levas la supozon de la ekzisto de "anarkiismaj elementoj" en pluraj da tiuj komunumoj, malsamaj stadioj de evoluo kaj historio de tiuj socioj. == Enmovadaj demandoj kaj debatoj == [[Dosiero:Uroligheder3.jpg|eta|La efikeco kaj [[legitimeco]] de [[perforto]] por politikaj celoj eĉ hodiaŭ estas polemikaj demandoj inter anarkiistoj.]] Anarkiismo estas filozofio, kiu enkorpigas multajn diversajn kaj malsamajn sintenojn, tendencojn, kaj pensoskolojn; tiel, oftas malkonsento pri demandoj de valoroj, [[ideologio]], kaj taktikoj. La kongrueco de [[kapitalismo]] (kiun anarkiistoj kutime malakceptas, laŭ la ''Oksforda Akompanlibro al Filozofio''), [[naciismo]], kaj [[religio]] ene de anarkiismo estas amplekse disputata. Simile, anarkiismo ĝuas malsimplan interrilaton kun ideologioj kiel [[Marksismo]], [[komunismo]], kaj anarki-kapitalismo. Anarkiistoj povas esti inspiritaj de [[humanismo]], [[Kristana anarkiismo|dia aŭtoritato]], etika egoismo, aŭ de multaj aliaj alternativaj etikaj ismoj. Fenomenoj kiel [[civilizacio]], [[teknologio]] (t.e., ene de anarki-primitivismo kaj [[insurekta anarkiismo]]), kaj la demokrata procedo estas akre kritikitaj de iuj anarkiismaj tendencoj, kaj samtempe laŭditaj de aliaj. Anarkiismaj sintenoj pri [[raso]], [[Genro (sociologio)|genro]], kaj la naturmedio ŝanĝiĝis ege ekde la moderna origino de la filozofio en la [[18-a jarcento]]. Je taktika nivelo, dum [[propagando pro agado]] estis taktiko uzita de anarkiistoj en la [[19-a jarcento]] (ekz. en la nihilisma movado), modernaj anarkiistoj (ekzemple [[Anarki-pacismo|anarki-pacistoj]]) proponas alternativajn metodojn por starigi anarkiisman socion kiel [[senperforto]], alternativa ekonomio, kaj kontraŭŝtata kripto-anarkiismo. La diverseco en anarkiismo kaŭzis amplekse malsamajn uzojn de la samaj terminojn inter malsamaj anarkiismaj tradicioj, fakto kiu gvidis al multaj difinaj demandoj en anarkiisma teorio. == Interesaj temoj == Koincide kaj disige inter diversaj pensoskoloj, kelkaj interesaj temoj kaj internaj polemikoj vekis debatojn konstante en la anarkiisma teorio. === Libera amo === {{Ĉefartikolo|Libera amo|Anarkiismo kaj aferoj rilataj al amo kaj sekso|Anarki-feminismo|Anarkiismo kaj samseksemo}} [[Dosiero:Emilearmand01.jpg|eta|altdekstre|Franca [[Individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]] [[Emile Armand]] (1872–1962), kiu proponis la valorojn de libera amo en la parizaj anarkiismaj etosoj de la komenco de la 20a jarcento.]] Grava afero ene de anarkiismo estas la koncepto de la [[libera amo]].<ref name="ncc-1776">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|titolo=The Free Love Movement and Radical Individualism By Wendy McElroy|alirdato=20a de Septembro 2010|dato=1a de Decembro 1996|eldoninto=Ncc-1776.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101231195631/http://ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|arkivdato=31a de Decembro 2010<!--Added by DASHBot-->}}</ref> La defendantoj de la libera amo konsideras radikojn tiom ren kiom ĝis [[Josiah Warren]] kaj al eksperimentaj komunumoj, kiuj vidis seksan liberon kiel klara, rekta esprimo de la individua suvereneco. La koncepto de libera amo partikulare interplektiĝis kun la [[virinaj rajtoj]] ĉar plej el la seksa juro diskriminaciis kontraŭ virinoj: por ekzemplo, pere de la geedza juro kaj de decidoj kontraŭ la kontraŭnaska kontrolo.<ref name="freelove">"The Free Love Movement and Radical Individualism, By Wendy McElroy". ncc-1776.org. [http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110614215038/http://www.ncc-1776.org/tle1996/le961210.html|date=2011-06-14}} Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> Plej grava usona gazeto por libera amo estis ''[[Lucifer the Lightbearer]]'' (1883–1907) eldonita de [[Moses Harman]] kaj [[Lois Waisbrooker]],<ref>Joanne E. Passet, "Power through Print: Lois Waisbrooker and Grassroots Feminism," en: ''Women in Print: Essays on the Print Culture of American Women from the Nineteenth and Twentieth Centuries'', James Philip Danky and Wayne A. Wiegand, eld., Madison, WI, University of Wisconsin Press, 2006; pp. 229–50.</ref> sed ankaŭ tie ekzistis la gazeto ''The Word'' (La Mundo) de [[Ezra Heywood]] kaj Angela Heywood (1872–1890, 1892–1893).<ref name="freelove"/> ''[[Free Society]]'' (1895–1897 kiel ''The Firebrand''; 1897–1904 kiel ''Free Society'') estis ĉefa anarkiisma gazeto en Usono je la fino de la 19a kaj la komenco de la 20a jarcentoj.<ref name="Goldman-MSF-551">"''Free Society'' estis la ĉefa angla-lingva forumo por anarkiismaj ideoj en Usono ĉe la komenco de la dudeka jarcento." ''Emma Goldman: Making Speech Free, 1902–1909'', p. 551.</ref> Tiu publikaĵo defendis la rajton al [[libera amo]] kaj la [[virinaj rajtoj|virinan rajtojn]], kaj kritikis la "comstockery" – cenzuremo de seksa informado. Ankaŭ [[M. E. Lazarus]] estis grava usona individuisma anarkiisto ku disvastigis la koncepton de libera amo.<ref name="freelove"/> En la novjorka kvartalo [[Greenwich Village]], [[Bohemiismo|bohemiecaj]] feministoj kaj socialistoj defendis mem-realigadon kaj plezuron por virinoj (kaj ankaŭ por viroj) en la ĉiutageco. Ili kuraĝid ludi per seksaj roloj kaj sekseco,<ref>Sochen, Junio. 1972. ''The New Woman: Feminism in Greenwich Village 1910–1920.'' New York: Quadrangle.</ref> kaj la malferme duseksa radikalulo [[Edna St. Vincent Millay]] kaj la lesba anarkiistino [[Margaret Anderson]] elstaris inter ili. Diskutgrupoj organizitaj de la ''Villagers'' (vilaĝanoj) estis ĉeestitaj de [[Emma Goldman]], inter aliaj. [[Magnus Hirschfeld]] notis en 1923 ke Goldman "kampanjis kuraĝe kaj sendube por individuaj rajtoj, kaj ĉefe por tiuj kiuj esis senigitaj je ties rajtoj. Tiele ŝajne ŝi estis la unua kaj nura virino, kaj la unua kaj nura usonano, kiu entreprenis la defendon de la samseksa amo antaŭ la ĝenerala publiko."<ref>Katz, Jonathan Ned. ''Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A.'' (New York: Thomas Y. Crowell, 1976)</ref> Fakte, antaŭ Goldman, [[Aliseksemo|aliseksema]] anarkiisto [[Robert Reitzel]] (1849–1898) parolis pozitive pri [[samseksemo]] el la komenco de la 1890-aj jaroj en sia gazeto de Detroito [[Germana lingvo|germanlingva]] nome ''Der arme Teufel'' (povra diablo). En Argentino anarki-feministo [[Virginia Bolten]] publikigis la gazeton nomita ''La Voz de la Mujer'' (la virina voĉo), kiu estis publikigita naŭfoje en Rosario inter la 8a de Januaro 1896 kaj la 1a de Januaro 1897, kaj estis revivigita, dum mallonge, en 1901.<ref name="molyneux">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=yg9HFrOG89kC&pg=PA24|titolo=Women's movements in international perspective: Latin America and beyond|familia nomo=Molyneux|persona nomo=Maxine|jaro=2001|eldoninto=Palgrave MacMillan|ISBN=978-0-333-78677-2|paĝo=24}}</ref> En Eŭropo la ĉefa propagandisto de la libera amo ene de individuisma anarkiismo estis [[Emile Armand]].<ref name="armandfreelove">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iisg.nl/womhist/manfreuk.pdf|titolo=E. Armand and "la camaraderie amoureuse" – Revolutionary sexualism and the struggle against jealousy|alirdato=20a de Septembro 2010|formato=PDF}}</ref> Li proponis la koncepton de ''la camaraderie amoureuse'' (amkamaradeco) por paroli pri libera amo kiel eblo de volonta seksa trafo inter konsentintaj plenkreskuloj. Li estis ankaŭ konstanta proponanto de [[pluramemo]].<ref name="armandfreelove"/> En Germanio la [[stirner]]anoj nome [[Adolf Brand]] kaj [[John Henry Mackay]] estis pioniraj kampanjantoj por la akceptado de masklaj [[ambaŭseksemo]] kaj [[samseksemo]]. ''[[Mujeres Libres]]'' estis anarkiisma virinorganizaĵo en Hispanio kiu celis havigi povon al la laboristaj virinoj. Ĝi estis fondita en 1936 fare de [[Lucía Sánchez Saornil]], Mercedes Comaposada kaj [[Amparo Poch y Gascón]] kaj havis proksimume ĝis 30,000 membrojn. Tiu organizo estis bazita sur la ideo de "duobla lukto" kaj por la [[Feminisma movado|virina liberigo]] kaj por la [[socia revolucio]] kaj argumentis ke la du celoj estas same gravaj kaj estu klopoditaj paralele. Por akiri interhelpan subtenon, ili kreis retojn de anarkiismaj virinoj.<ref>{{Cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |title=Mujeres Libres - Women anarchists in the Spanish Revolution |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=2015-03-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926095452/http://flag.blackened.net/revolt/ws98/ws54_mujeres_libres.html |arkivdato=2015-09-26 }}</ref> [[Lucía Sánchez Saornil]] estis ĉefa fondinto de la hispana [[anarki-feminisma]] federacion ''[[Mujeres Libres]]'' kiu estis malferma al [[lesbanismo]].<ref>{{Cite web|url=http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|format=PDF|title=Basta pensar en el lesbianismo de Lucía Sánchez Saornil|publisher=Wzar.unizar.es|accessdate=2015-03-16|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-08-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|arkivdato=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402065947/http://wzar.unizar.es/siem/articulos/Premios/MujeresLibres.pdf|archivedate=2012-04-02}}</ref> Ŝi publikigis en vario de literaturaj gazetoj sub masklaj pseŭdonimoj, kaj tiele ŝi povis esplori [[Samseksemulino|lesbanecajn]] temojn<ref>"R. Fue una época transgresora, emergió el feminismo y la libertad sexual estuvo en el candelero. Hay rastreos de muchas lesbianas escritoras: Carmen Conde [primera académica de número], Victorina Durán, Margarita Xirgu, Ana María Sagi, la periodista Irene Polo, Lucía Sánchez Saornil, fundadora de Mujeres Libres [sección feminista de CNT]... Incluso existía un círculo sáfico en Madrid como lugar de encuentro y tertulia. P. ¿Se declaraban lesbianas? R. Había quien no se escondía mucho, como Polo o Durán, pero lesbiana era un insulto, algo innombrable. Excepto los poemas homosexuales de Sánchez Saornil, sus textos no eran explícitos para poder publicarlos, así que hay que reinterpretarlos."[http://elpais.com/diario/2007/12/06/paisvasco/1196973608_850215.html "Tener referentes serios de lesbianas elimina estereotipos" de Juan Fernandez ĉe ''[[El Pais]]'']</ref> en epoko kiam [[samseksemo]] estis krimigita kaj suferanta [[cenzuro]]n kaj juran punon. Pli ĵuse, la brita [[Anarki-pacismo|anarki-pacista]] [[Alex Comfort]] akiris elstarecon dum la [[seksa revolucio]] ĉar verkis la furoran seksan gvidlibron ''[[The Joy of Sex]]''. La temo de [[libera amo]] ricevis ankaŭ traktadon en la verko de franca anarki-[[hedonisto]] filozofo [[Michel Onfray]] en verkoj kiaj ''Théorie du corps amoureux : pour une érotique solaire'' (2000) kaj ''L'invention du plaisir : fragments cyréaniques'' (2002). === Liberecana eduko kaj libera penso === {{Ĉefartikolo|Anarkiismo kaj edukado|Libera penso}} [[Dosiero:Francisco Ferrer Guardia.jpg|maldekstra|eta|altdekstre|[[Francesc Ferrer i Guàrdia]], [[katalunoj|kataluna]] anarkiisma pedagogo kaj [[Libera penso|liberpensulo]] mortpafita pro siaj ideoj.]] Por la angla anarkiisto [[William Godwin]] edukado estis "la ĉefa rimedo per kiu oni povas atingi ŝanĝon."<ref name="GroupedRef1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.infed.org/thinkers/et-good.htm|titolo=infed.org - William Godwin on education|verko=infed.org}}</ref> Godwin vidis ke la ĉefa celo de edukado estu la atingo de feliĉo.<ref name="GroupedRef1" /> Por Godwin edukado devus havi "respekton por la infana aŭtonomeco kio formetas ajnan formon de bridado," "pedagogion kiu respektu tion kaj serĉu konstrui la propran motivadon kaj iniciatojn de la infano," kaj "koncernon pri la infana kapablo rezisti ideologion transmititan tra la lernejo."<ref name="GroupedRef1" /> En sia verko ''Enquiry Concerning Political Justice'' li kritikas la ŝtatpatronitan lernejosistemon "pro la konto de ties evidenta alianco kun la nacia registaro".<ref name="Enquiry Concerning Political Justice">{{Cite book |chapterurl=http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/godwin/pj6.htm |at=Book 4: Of Opinion Considered as a Subject of Political Institution |chapter=1: General Effects of the Political Superintendence of Opinion |title=Enquiry Concerning Political Justice |first=William |last=Godwin |edition=1st |id={{OCLC|680251053|642217608|504755839}} |publisher=G.G.J. kaj J. Robinson |location=London, England |year=1793 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> Pionira usona anarkiisto [[Josiah Warren]] antaŭenigis alternativajn edukespertojn en la liberecanajn komunumojn kiujn li establis.<ref>"Kie utopiaj projektistoj starte kun [[Platono]] entreprenis la ideon krei idealan specioj pere de eŭgeniko kaj edukado kaj serio de universale validaj institucioj enplantintaj kunhavatajn identecojn, Warren volis dissolvi tiajn identecojn en solvo de individua mem-suvereneco. Liaj edukaj eksperimentoj, por ekzemplo, eble sub la influo de la... svisa edukteoriulo [[Johann Heinrich Pestalozzi]] (tra [[Robert Owen]]), emfazis - kiel oni esperu - la aliron al la sendependeco kaj la konscio de individuaj infanoj, ne la alairon al antaŭviditaj valoroj." [http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm "Introduction of The Practical Anarchist: Writings of Josiah Warren" de Crispin Sartwell] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430010738/http://www.crispinsartwell.com/warrenintrocurrent.htm |date=2011-04-30 }}</ref> [[Max Stirner]] verkis en 1842 longan eseon pri edukado nome ''The False Principle of our Education''. En ĝi Stirner nomigas sian edukan principon "personalisma" klarigante ke memkompreno konsistas en ĉiuhore mem-kreado. Edukado por li estas krei "liberajn homojn, suverenajn karakterojn" laŭ kio li celas "eternajn karakterojn ... kiuj estas tiele eternalaj ĉar ili formiĝas ĉiumomente".<ref>{{cite web |url=http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |title=The False Principle of our Education |last=Stirner |first=Max |publisher=Tmh.floonet.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |arkivdato=2013-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821151932/http://tmh.floonet.net/articles/falseprinciple.html |archivedate=2013-08-21 }}</ref> En Usono "liberpenso estis baze [[Kristanofobio|kontraŭkristana]], [[antiklerikalismo|kontraŭklerikala]] movado, kies celo estis fari la individuon politike kaj spirite libera por decidi pri si mem je religiaj aferoj. Nombraj kontribuantoj al la gazeto ''Liberty'' (1881–1908, anarkiisma publikaĵo) estis elstaraj figuroj kaj en liberpenso kaj en anarkiismo. La individuisma anarkiisto George MacDonald estis kuneldonisto de ''Freethought'' kaj dum tempo, ''The Truth Seeker''. E.C. Walker estis kuneldonisto de elstara liberpensa/liberama gazeto ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]''".<ref name="mises.org"/> "Multaj el la anarkiistoj estis ardaj liberpensuloj; represaĵoj el liberpensaj gazetoj kiaj ''[[Lucifer, the Light-Bearer]]'', ''Freethought'' kaj ''The Truth Seeker'' aperis en ''Liberty''... La eklezioj estis rigardataj kiel ofta aliancano de ŝtato kaj subprema forto en kaj de si mem".<ref name="mises.org">"The Journal of Libertarian Studies" (PDF). Mises Institute. [https://mises.org/library/culture-individualist-anarchism-late-19th-century-america] Alirita la 11an de Aŭgusto 2016.</ref> En 1901, la kataluna anarkiisto kaj [[Libera penso|liberpensulo]] [[Francesc Ferrer i Guàrdia]] establis "modernan" aŭ [[Progresema eduko|progresemajn lernejojn]] en [[Barcelono]] defie de eduka sistemo kontrolita de la [[Katolika Eklezio]].<ref name="Fidler">{{cite journal |author=Geoffrey C. Fidler |date=Spring–Summer 1985 |title=The Escuela Moderna Movement of Francisco Ferrer: "Por la Verdad y la Justicia" |journal=History of Education Quarterly |volume=25 |issue=1/2 |pages=103–132 |doi=10.2307/368893 |jstor=368893 |publisher=History of Education Society |ref=harv}}</ref> La asertita celo de tiuj lernejoj estas "eduki la [[laborista klaso|laboristan klason]] laŭ racia, sekulara kaj ne-deviga maniero". Fiere kontraŭ-klerikala, Ferrer kredis en "libero en edukado", nome edukado libera el la aŭtoritato de eklezio kaj ŝtato.<ref>{{cite web |url=http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |title=Francisco Ferrer's Modern School |publisher=Flag.blackened.net |date= |accessdate=20a de Septembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |archivedate=7a de Aŭgusto 2010<!--Added by DASHBot--> |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |arkivdato=2010-08-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100807032003/http://flag.blackened.net/revolt/spain/ferrer.html |date=2010-08-07 }}</ref> [[Murray Bookchin]] verkis: "Tiu periodo ([[1890aj jaroj]]) estis la hegemonia de liberecanaj lernejoj kaj pedagogiaj projektoj en ĉiuj areoj de lando kie anarkiistoj ĝuis iome da influo. Eble la plej bone konata klopodo en tiu kampo estis la Moderna Lernejo (''Escuela Moderna'') de Francisco Ferrer, nome projekto kiu faris konsiderindan influon sur la kataluna edukado kaj sur la eksperimentaj teknikoj de instruado ĝenerale."<ref>Chapter 7, ''Anarchosyndicalism, The New Ferment''. En Murray Bookchin, ''The Spanish anarchists: the heroic years, 1868–1936''. AK Press, 1998, p. 115. ISBN 1-873176-04-X</ref> La Escuela Moderna, kaj la idearo de Ferrer ĝenerale, formis la inspiron por serio de ''Modernaj Lernejoj'' en Usono,<ref name="Fidler"/> [[Kubo]], Sudameriko kaj Londono. La unua de tiuj estis startita en Novjorko en 1911. Ĝi inspiris ankaŭ la italan gazeton ''Università popolare'', fondita en 1901. Rusa [[kristana anarkiismo|kristana anarkiisto]] [[Leo Tolstoj]] establis lernejon por kamparanaj infanoj en sia bieno.<ref name="GroupedRef2">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Matt_Hern__The_Emergence_of_Compulsory_Schooling_and_Anarchist_Resistance.html|titolo=The Emergence of Compulsory Schooling and Anarchist Resistance|alirdato=2015-03-16|dato=2010-09-21|eldoninto=Theanarchistlibrary.org}}</ref> La edukaj eksperimentoj de Tolstoj estis mallongdaŭraj pro la ĉikanado fare de la cara sekreta polico.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=imYmH8myBUsC&pg=PR19|titolo=Tolstoy|familia nomo=Wilson|persona nomo=A.N.|jaro=2001|eldoninto=Norton, W. W. & Company, Inc.|ISBN=0-393-32122-3|paĝo=xxi}}</ref> Tolstoj establis konceptan diferencon inter edukado kaj kulturo.<ref name="GroupedRef2" /> Li pensis ke "Edukado estas la tendenco de unu homo fari alian ĝuste same kiel li mem... Edukado estas kulturo sub limigoj, kulturo estas libera. [Edukado estas] kiam instruado estas deviga al la lernanto, kaj kiam instruado estas ekskluda, tio estas kiam oni instruas nur tiujn temojn kiujn la edukisto konsideras kiel necesaj".<ref name="GroupedRef2" /> Por li "sen pelado, edukado estas transformita en kulturo".<ref name="GroupedRef2" /> Pli ĵusa liberecana tradicio pri edukado estas tiu de [[senlernejado]] kaj de la [[anarkiisma libera lernejo|libera lernejo]] en kiuj infanregata agado anstataŭas pedagogiajn alproksimiĝon. Eksperimentoj en Germanio kondukis al la fondo fare de [[A. S. Neill]] de tio kio iĝos la [[Lernejo Summerhill]] en 1921.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Changing Anarchism|familia nomo=Purkis|persona nomo=Jon|jaro=2004|loko=Manchester|eldoninto=Manchester University Press|ISBN=0-7190-6694-8}}</ref> Summerhill estas ofte citata kiel ekzemplo de anarkiismo en praktikado.<ref>Britaj anarkiistoj kiaj [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]] manifestis ke "A.S. Neill estas la moderna pioniro de liberecana edukado kaj de "koroj ne kapoj en la lernejo". Kvankam li ne rekonis sin kiel anarkiisto, estus malfacile scii kiel alimaniere priskribi sian filozofion, kvankam li ĝuste rekonis diferencon inter revolucio en filozofio kaj pedagogio, kaj la revolucia ŝanĝo de socio. Ili estas asociaj sed ne estas la sama afero." [[Stuart Christie]] kaj [[Albert Meltzer]]. [http://theanarchistlibrary.org/library/stuart-christie-albert-meltzer-the-floodgates-of-anarchy ''The Floodgates of Anarchy'']</ref><ref>Andrew Vincent (2010) ''Modern Political Ideologies'', 3a eldono, Oxford, Wiley-Blackwell p. 129</ref> Tamen, kvankam Summerhill kaj aliaj liberaj lernejoj estas radikale liberecanaj, ili diferencas laŭ principoj el tiuj de Ferrer ĉar ne defendas malferman politikan alproksimiĝon al [[klasbatalo]].<ref>{{cite journal |first=Judith |last=Suissa |url=http://newhumanist.org.uk/1288/anarchy-in-the-classroom|title= Anarchy in the classroom |journal=[[The New Humanist]] |volume=120 |issue=5 |date=Septembro–Oktobro 2005 |ref=harv}}</ref> Aldone al organizado de lernejoj laŭ liberecanaj principoj, anarkiistoj ankaŭ pridemandis la koncepton de lernejo mem. La termino ''senlernejado'' estis popularigita ankaŭ de [[Ivan Illich]], kiu argumentis ke la [[lernejo]]j kiel institucio estas disfunkciaj por mem-determinita lernado kaj servas al la kreado de konsum-socio anstataŭe.<ref>{{cite book |last=Illich| first=Ivan |title=Deschooling Society |place= New York|publisher= Harper and Row| year= 1971| isbn= 0-06-012139-4}}</ref> == Elstaraj anarkiistoj == [[Dosiero:Murray Bookchin.jpg|eta|dekstra|Murray Bookchin]] {{Div col|cols = 3}} * [[Diego Abad de Santillán]] * [[Francisco Ascaso]] * [[Joaquín Ascaso]] * [[Miĥail Bakunin]] * [[Anselme Bellegarrigue]] * [[Alexander Berkman]] * [[Murray Bookchin]] * [[Noam Chomsky]] * [[Stuart Christie]] * [[Voltairine de Cleyre]] * [[Anacharsis Cloots]] * [[Christiaan Cornelissen]] * ‎[[Leon Czolgosz]] * [[Buenaventura Durruti]] * [[Luigi Fabbri]] * [[‎Ricardo Flores Magón]] * [[Luigi Galleani]] * [[William Godwin]] * [[Emma Goldman]] * [[James Guillaume]] * [[Petro Kropotkin]] * [[Gustav Landauer]] * [[Nestor Maĥno]] * [[Errico Malatesta]] * [[Albert Meltzer]] * [[Federica Montseny]] * [[Johann Most]] * [[Erich Mühsam]] * [[Juan Peiró]] * [[Fernand Pelloutier]] * [[Salvador Puig Antich]] * [[Pierre-Joseph Proudhon]] * [[Ravachol]] * [[Herbert Read]] * [[Élisée Reclus]] * [[Rudolf Rocker]] * [[Murray Rothbard]] * [[Nicola Sacco]] * [[Lysander Spooner]] * [[Lev Tolstoj]] * [[Benjamin Tucker]] * [[Lucio Urtubia]] * [[Bartolomeo Vanzetti]] * [[John Zerzan]] * [[Daniel Guérin]] {{Div col end}} == Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj organizoj == [[Dosiero:Barcelonacntait (110).JPG| thumb|220ra| [[Sidejo]] de '''CNT''' en [[Barcelono]].]] {{Div col|cols = 2}} * [[Brita Anarkiista Federacio]] * [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]] * [[FIJL]] * [[Iberia Anarkiisma Federacio|FAI]] * [[Internacia Laborista Asocio]] * [[Internacio de Anarkiistaj Federacioj]] * ‎[[Itala Anarkiisma Federacio]] * [[Ĵurasa Federacio]] * ''[[Mujeres Libres]]'' {{Div col end}} * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] === Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj gazetoj aŭ komunikiloj === {{Div col|cols = 2}} * [[Alasbarricadas.org]] * [[Cnt (gazeto)|"cnt"]] * ''[[Delo Truda]]'' * ''[[Free Society]]'' * ''[[L'Anarchie]]'' * [[Radio Libertaire]] * ''[[Tierra y Libertad (gazeto)|Tierra y Libertad]]'' * ''[[Umanità Nova]]'' {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Literaturo == === En angla === * Barclay, Harold, ''People Without Government: An Anthropology of Anarchy'' (2a eld.), Left Bank Books, 1990 ISBN 1-871082-16-1 * Blumenfeld, Jacob; Bottici, Chiara; Critchley, Simon, eld., ''The Anarchist Turn'', Pluto Press. 19 March 2013. ISBN 978-0745333427 * Carter, April, ''The Political Theory of Anarchism'', Harper & Row. 1971. ISBN 978-0-06-136050-3 * Gordon, Uri, ''Anarchy Alive!'', London: Pluto Press, 2007. * Graeber, David. ''Fragments of an Anarchist Anthropology'', Chicago: Prickly Paradigm Press, 2004 * Graham, Robert, eld., ''Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas''. ** ''Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE to 1939)'', Black Rose Books, Montréal kaj London 2005. ISBN 1-55164-250-6. ** ''Volume Two: The Anarchist Current (1939–2006)'', Black Rose Books, Montréal 2007. ISBN 978-1-55164-311-3. * [[Daniel Guérin|Guerin, Daniel]], [http://www.theanarchistlibrary.org/HTML/Daniel_Guerin__Anarchism__From_Theory_to_Practice.html ''Anarchism: From Theory to Practice''], Monthly Review Press. 1970. ISBN 0-85345-175-3 * Harper, Clifford, ''Anarchy: A Graphic Guide'', (Camden Press, 1987). * McKay, Iain, ed., ''An Anarchist FAQ''. ** ''Volume I'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2008; 558 pages, ISBN 978-1-902593-90-6. ** ''Volume II'', AK Press, Oakland/Edinburgh 2012; 550 Pages, ISBN 978-1-84935-122-5 * McLaughlin, Paul, ''Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism'', AshGate. 2007. ISBN 0-7546-6196-2 * Marshall, Peter, ''Demanding the Impossible: A History of Anarchism'', PM Press. 2010. ISBN 1-60486-064-2 * {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=bk-aaMVGKO0C|titolo=Against the state: an introduction to anarchist political theory|aŭtoro=Sartwell, Crispin|jaro=2008|eldoninto=SUNY Press|ISBN=978-0-7914-7447-1}} * Razsa, Maple. ''Bastards of Utopia: Living Radical Politics After Socialism''. Bloomington: Indiana University Press, 2015 * Scott, James C., ''Two Cheers for Anarchism: Six Easy Pieces on Autonomy, Dignity, and Meaningful Work and Play'', Princeton, NJ: Princeton University Press, 2012. ISBN 978-0691155296. * [[George Woodcock|Woodcock, George]], ''Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements'' (Penguin Books, 1962). ISBN 0-14-022697-4. oclc 221147531. * Woodcock, George, eld., ''The Anarchist Reader'' (Fontana/Collins 1977; ISBN 0-00-634011-3): Antologio de verkoj el anarkistaj pensuloj kaj aktivuloj kiaj [[Pierre-Joseph Proudhon|Proudhon]], [[Petro Kropotkin|Kropotkin]], [[Miĥail Bakunin|Bakunin]], [[Errico Malatesta|Malatesta]], [[Murray Bookchin|Bookchin]], [[Emma Goldman|Goldman]], kaj multaj aliaj. * David Van Deusen, 2015, [http://news.infoshop.org/anarchist-news/rise-and-fall-green-mountain-anarchist-collective ''The Rise and Fall of The Green Mountain Anarchist Collective' ]. === En germana === ==== Ĝeneralaĵoj ==== * Autorenkollektiv: ''Was ist eigentlich Anarchie. Einführung in die Theorie und Geschichte des Anarchismus.'' 2. überarbeitete Auflage. Kramer, Berlin 1997, ISBN 3-87956-700-X * Achim von Borries, Ingeborg Brandies (Eld.): ''Anarchismus. Theorie, Kritik, Utopie. Texte und Kommentare.'' Verlag Graswurzelrevolution, Nettersheim 2007, ISBN 978-3-939045-00-7 * Jan Cattepoel: ''Der Anarchismus. Gestalten, Geschichte, Probleme.'' 3. überarbeitete und erweiterte Auflage. Beck, München 1979, ISBN 3-406-06786-7 * Hans J. Degen, Jochen Knoblauch: ''Anarchismus. Eine Einführung.'' Schmetterling Verlag, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-89657-590-6 * Monika Grosche: ''Anarchismus und Revolution. Zum Verständnis gesellschaftlicher Umgestaltung bei den anarchistischen Klassikern Proudhon, Bakunin, Kropotkin.'' Syndikat A, Moers 2004, ISBN 3-00-011749-0 * Cindy Milstein: ''Der Anarchismus und seine Ideale''. Unrast Verlag, Münster 2013, ISBN 978-3-89771-533-2 * Erwin Oberländer (Eld.): ''Der Anarchismus.'' Walter, Olten/Freiburg 1972, ISBN 3-530-16784-3 * Roland Raasch, Hans Jürgen Degen (Eld.): ''Die richtige Idee für eine falsche Welt? Perspektiven der Anarchie.'' Oppo-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-926880-12-0 * K. H. Z. Solneman: ''Das Manifest der Freiheit und des Friedens. Der Gegenpol zum kommunistischen Manifest.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1977, ISBN 3-921388-12-0 * [[Horst Stowasser]]: ''Anarchie! Idee, Geschichte, Perspektiven.'' Edition Nautilus, Hamburg 2007, ISBN 978-3-89401-537-4. * [[Horst Stowasser]]: ''Freiheit pur. Die Idee der Anarchie, Geschichte und Zukunft.'' Eichborn, Frankfurt 1995, ISBN 3-8218-0448-3 ([http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf PDF; 3,01&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080828133425/http://www.mama-anarchija.net/media/downloads/FreiheitPurPlus4-2007.pdf |date=2008-08-28 }}) * Uwe Timm: ''Anarchie, eine konsequente Entscheidung für Freiheit und Wohlstand.'' Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-10-4 ==== Klasikaĵoj ==== * [[Pierre-Joseph Proudhon]]: ''Système des contradictions économiques ou Philosophie de la misère.'' 1846 ** ''System der ökonomischen Widersprüche oder: Philosophie des Elends.'' Kramer, Berlin 2003, ISBN 3-87956-281-4 * [[Miĥail Aleksandroviĉ Bakunin|Miĥail Bakunin]]: ''Dieu et l’état.'' 1882 (1871 verfasst) ** ''Gott und der Staat.'' Kramer, Berlin 1995, ISBN 3-87956-222-9 * [[Pjotr Aleksejeviĉ Kropotkin|Petro Kropotkino]]: ''La Conquête du Pain.'' 1892 ** ''Die Eroberung des Brotes.'' Edition Anares, Bern 1989, ISBN 3-922209-08-4 * [[Gustav Landauer]]: ''Aufruf zum Sozialismus.'' 1911; Oppo-Verlag, Berlin 1997, ISBN 3-926880-11-2 * [[Alexander Berkman]]: ''What is communist anarchism?'' 1929 ** ''[https://www.anarchismus.at/anarchistische-klassiker/alexander-berkman/83-alexander-berkman-abc-des-anarchismus ABC des Anarchismus].'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1999, ISBN 3-931786-00-5 * Erich Mühsam: ''Die Befreiung der Gesellschaft vom Staat. Was ist kommunistischer Anarchismus?'' 1932; Kramer, Berlin 2005, ISBN 3-87956-276-8, ĉe [[Wikisource]] * [[Max Nettlau]]: ''Geschichte der Anarchie.'' 3 Bände ** ''Der Vorfrühling der Anarchie. Ihre historische Entwicklung von den Anfängen bis zum Jahre 1864.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1925; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-02-3 ** ''Der Anarchismus von Proudhon zu Kropotkin. Seine historische Entwicklung in den Jahren 1859–1880.'' Verlag Der Syndikalist, Berlin 1927; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-04-X ** ''Anarchisten und Sozialrevolutionäre. Die historische Entwicklung des Anarchismus in den Jahren 1880–1886.'' Asy-Verlag, Berlin 1931; Bibliothek Thélème, Münster 1996, ISBN 3-930819-06-6 * John Henry Mackay: ''Die Anarchisten. Kulturgemälde aus dem Ende des XIX. Jahrhunderts.'' 1891; Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-08-2 ==== Moderna kontribuo ==== * [[Murray Bookchin]]: ''Remaking Society.'' 1989 ** ''Die Neugestaltung der Gesellschaft. Pfade in eine ökologische Zukunft.'' Trotzdem-Verlag, Grafenau 1992, ISBN 3-922209-35-1 ([http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf PDF; 0,5&nbsp;MB] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130224324/http://www.matriarchat-patriarchat.de/Texte/Zitate/Murray%20Bookchin%20Die%20Neugestaltung%20der%20Gesellschaft.pdf |date=2012-01-30 }}) * Ralf Burnicki: ''Anarchie als Direktdemokratie. Selbstverwaltung, Antistaatlichkeit. Eine Einführung in den Gegenstand der Anarchie.'' Syndikat A Medienvertrieb, Moers 1998, ISBN 3-00-002097-7 * Rolf Cantzen: ''Weniger Staat – mehr Gesellschaft. Freiheit – Ökologie – Anarchismus.'' Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt 1987, ISBN 3-596-24175-8; Trotzdem-Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-81-5 * Curious George Brigade, Crimethinc, Co-Conspirators: ''DIY. Von Anarchie und Dinosauriern.'' Unrast, Münster 2006, ISBN 3-89771-444-2 * Bernd Drücke (Eld.): ''Ja! Anarchismus! Gelebte Utopie im 21. Jahrhundert. Interviews und Gespräche.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-87956-307-1 * Bernd Drücke (Eld.): ''Anarchismus Hoch 2. Soziale Bewegung, Utopie, Realität, Zukunft.'' Karin Kramer Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-87956-375-3 * Bernd Drücke: Zwischen Schreibtisch und Straßenschlacht? Anarchismus und libertäre Presse in Ost- und Westdeutschland. Verlag Klemm & Oelschläger, Ulm 1998, ISBN 3-932577-05-1 * Gruppe Gegenbilder (Eld.): ''Autonomie & Kooperation.'' Projektwerkstatt, Reiskirchen-Saasen 2005, ISBN 978-3-86747-001-8 * Gruppe Gegenbilder (Eld., überarbeitet von Jörg Bergstedt): ''Freie Menschen in freien Vereinbarungen'', Reiskirchen-Saasen 2012, ISBN 978-3-86747-005-6 * Graswurzelrevolution (Eld.): ''Gewaltfreier Anarchismus. Herausforderungen und Perspektiven zur Jahrhundertwende.'' Verlag Graswurzelrevolution, Heidelberg 1999, ISBN 3-9806353-1-7 * Wolfgang Haug kaj Michael Wilk: ''Der Malstrom. Aspekte anarchistischer Staatskritik.'' Trotzdem Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-82-3 * Jürgen Mümken: ''Freiheit, Individualität und Subjektivität. Staat und Subjekt in der Postmoderne aus anarchistischer Perspektive.'' Verlag Edition AV, Frankfurt 2003, ISBN 3-936049-12-2 ==== Kritikaro ==== * Wolfgang Harich: ''Zur Kritik der revolutionären Ungeduld. Eine Abrechnung mit dem alten und dem neuen Anarchismus.'' Verlag 8. Mai, Berlin 1998. ISBN 3-93174-506-6 * Ute Nicolaus: ''Souverän und Märtyrer''. Verlag Königshausen & Neumann. Reihe Literaturwissenschaft. Band 506. S. 39, 40. Florens Christian Rang: ''Kritik am Anarchismus: Das Problem der Gewalt.'' ISBN 3-82602-789-2 * C. Roland Hoffmann-Negulescu: ''Anarchie, Minimalstaat, Weltstaat. Kritik der libertären Rechts- und Staatstheorie''. Kapitel IV., ''Anarchie, Staat und Utopie''. S. 83. Tectum Verlag, Marburg 2011. ISBN 3-82888-303-6 == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Afinecgrupo]] * [[Anarkia punko]] * [[Anarkiisma ekonomiko]] * [[Anarkiismaj simboloj]] * [[Anarkiismo kaj edukado]] * [[Anarkiismo kaj Esperanto]] * [[Anarkiismo kaj kulturo]] * [[Anarkiismo sen adjektivoj]] * [[Anarkio]] * [[Antaŭfigura politiko]] * [[Centro Internacia de Esplorado pri Anarkiismo]] * [[Insurekcia anarkiismo]] * [[Kantona Revolucio]] * [[Kontraŭsistemo]] * [[Liberecana lernado]] * [[Libermerkata anarkiismo]] * [[Listo de anarkiismaj organizoj]] * [[Memzorgismo]] * [[Neniuj dioj, neniuj mastroj]] * [[Nigra bloko]] * [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] * [[Platformismo]] * [[Postanarkiismo]] * [[Reciprokisma anarkiismo]] * [[Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono]] * [[Sinteza anarkiismo]] * [[Axel Holmström]] * [[Nekonformismo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=anarkiismo|wikiquote}} * [http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html Liberecana Frakcio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160623064615/http://www.satesperanto.org/-Liberecana-Frakcio-.html |date=2016-06-23 }} de [[SAT]] * [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm Anarkiismo kaj Esperanto] * [http://epo.anarchopedia.org Anarĥopedio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081013122118/http://epo.anarchopedia.org/ |date=2008-10-13 }} * [https://libcom.org/library/la-pariza-komunumo-peter-kropotkin KROPOTKIN, Piotr: La Pariza Komunumo] * [http://informabulteno.wordpress.com ILA Informa Bulteno] {{Ideologio}} {{Anarkiismo}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Anarchism|revizio=733659719}} {{ADLS|2008|25}} {{ADLS|2018|37}} <!-- kaj laŭplane dum la sekvaj du semajnoj --> {{Elstara|2018|09|10}} <!-- jam estis elstara ekde 2008, perdis la statuson komence de 2013 kaj rericevis ĝin post forigoj de la mankoj en sept. 2018 --> {{Havenda artikolo|Anarkiismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anarkiismo| ]] 6mf6p3aaisit382q2ojfmugpqz6l8ib 0 163 9347321 9284189 2026-04-04T13:33:52Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:1983 CPA 5426.jpg|eta|[[Sovetunio|Sovetia]] poŝtmarko okaze de la 1200-jariĝo de [[Al-Ĥorezmi]].]] '''Algoritmo''' estas [[metodo]] aŭ [[programo]] por solvi komputajn aŭ aliajn problemojn, kiu ĝuste difinas, kiel kaj en kia (vic)[[ordo]] procedi por ricevi [[rezulto]]n senambigue determinitan de originaj datumoj. Ekz. por la konataj reguloj de [[adicio]], [[subtraho]], [[multipliko]] kaj [[divido]] la eblaj rezultatoj estas [[naturaj nombroj]] prezentitaj ekzemple en [[dekuma sistemo]], kaj eblaj originaj [[datumo]]j estas [[Ordigita paro|ordigitaj paroj]] de samspecaj [[nombro]]j. La vorto ''algoritmo'' estas ŝanĝita formo de la nomo de la [[Persa Imperio|persa]] matematikisto [[Al-Ĥorezmi]]. Ĝenerale, oni ne supozas ke ia rezulto nepre devas esti ricevita: la algoritma procezo povas interrompiĝi aŭ ne finiĝi iam. Algoritma procezo estas la agoj por sinsekvaj [[transformo]]j de [[konstrukto|konstruktaj]] objektoj, okazantaj per diskretaj paŝoj. Ĉiu paŝo konsideras la ŝanĝon de unu konstruita objekto per la alia. Oni skribas ĉi tiujn paŝojn matematike per t.&nbsp;n. [[algoritma lingvo]], kiu konsistas en [[Komando (komputa)|komandoj]], instrukcioj aŭ [[operatoro]]j plenumendaj sinsekve per elementaj [[Operacio (komputado)|operacioj]]. Laŭ la [[stirfluo]] de plenumado de algoritma [[aplikaĵo]] ĉiu paŝo estas plenumo de simpla [[Instrukcio (komputa)|instrukcio]]. Kun tiu ĉi difino ne konsentus multaj informadikistoj, kiuj insistas, ke taŭge formulita algoritmo devas garantii iaman finon. Iusenca escepto estas ekzemple mastrumaj programoj ([[operaciumo]]j), kiuj normale ne finiĝas; por ili [[Donald Knuth]] proponis la nomon "komputika metodo", por distingi ilin de algoritmoj. Mem la vorto devenas de ''Algorithmi, algorismus'', kiu originas de latina transliterado de la nomo de mezazia matematikisto [[Al-Ĥorezmi]]. En [[mezepoka Eŭropo]] algoritmo nomiĝis la dekuma pozicia sistemo kaj la arto kalkuli per ĝi, ĉar danke al latina traduko de la traktato de Al-Ĥorezmi (en la [[12-a jarcento]]) la eŭropa matematiko konatiĝis kun pozicia sistemo. Algoritmo estas unu el ĉefaj nocioj de matematiko kaj [[cibernetiko]]. Ĝin pristudas unu el la matematikaj branĉoj: '''Teorio de Algoritmoj'''. En [[komputiko|komputada teknologio]] por priskribi algoritmojn, oni uzas [[Komputillingvoj|programlingvojn]]. La termino "algoritmo" kutime implicas relative abstraktan matematikan prezenton, kontraste al komputopreta, sed ofte komputildependa "programo". == Etimologio == La vorto 'algoritmo' havas sian devenon el [[latinigo]] de la prinoma "nisba", kiu indikas la geografian devenon, de la nomo de la [[Persianoj|persa]] matematikisto [[Al-Ĥorezmi|Muhammad ibn Musa al-Ĥorezmi]] al ''algorismus''.<ref>{{Cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Khwarizmi.html|title=Al-Khwarizmi biography|website=www-history.mcs.st-andrews.ac.uk|access-date=3a de Majo, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802091553/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Khwarizmi.html|archive-date=2a de Aŭgusto, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Etymology of algorithm|url=http://chambers.co.uk/search/?query=algorithm&title=21st|website=Chambers Dictionary|access-date=December 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331204600/https://chambers.co.uk/search/?query=algorithm&title=21st|archive-date=31a de Marto, 2019|url-status=live}}</ref> Al-Ĥorezmi ([[Arabigo|arabigite]] {{Lang-fa|الخوارزمی}} ĉirkaŭ 780–850) estis matematikisto, [[astronomo]], [[geografo]], kaj saĝulo en la [[Hejmo de Saĝeco]] en [[Bagdado]],<ref name="Hellenistic Mathematics" >[https://www.storyofmathematics.com/hellenistic.html "Hellenistic Mathematics".] The Story of Mathematics. Arkivita el la originalo la 11an de Septembro, 2019. Alirita la 14an de Novembro, 2019.</ref> kies nomo signifas 'lokano de [[Ĥorezmo]]', regiono kiu estis parto de [[Granda Irano]] kaj estas nune en [[Uzbekio]].<ref name="Hogendijk">{{Cite journal |first=Jan P. |last=Hogendijk |title=al-Khwarzimi |journal=Pythagoras |volume=38 |issue=2 |year=1998 |pages=4–5 |url=http://www.kennislink.nl/web/show?id=116543 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412193516/http://www.kennislink.nl/web/show?id=116543 |archive-date=12a de Aprilo, 2009 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080319024147/http://www.kennislink.nl/web/show?id=116543 |date=2008-03-19 }}</ref><ref name="Oaks">{{Cite web|first=Jeffrey A.|last=Oaks|url=http://facstaff.uindy.edu/~oaks/MHMC.htm|title=Was al-Khwarizmi an applied algebraist?|publisher=University of Indianapolis|access-date=30a de Majo, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718094835/http://facstaff.uindy.edu/~oaks/MHMC.htm|archive-date=18a de Julio, 2011|url-status=dead|df=mdy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-08-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718094835/http://facstaff.uindy.edu/~oaks/MHMC.htm|arkivdato=2011-07-18}} {{Citaĵo el la reto |url=http://facstaff.uindy.edu/~oaks/MHMC.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718094835/http://facstaff.uindy.edu/~oaks/MHMC.htm |arkivdato=2011-07-18 }}</ref> Ĉirkaŭ la jaro 825, Al-Ĥorezmi verkis [[araba lingvo|arablingvan]] [[traktaĵo]]n pri la [[Hind–araba nombrosistemo]], kiu estis tradukita en [[Latino]]n dum la [[12-a jarcento]]. La [[manuskripto]] elstartas per la [[frazo]] {{Lang-la|Dixit Algorizmi}} ('Tion diris Al-Ĥorezmi'), kie "Algorizmi" estis la [[latinigo]] de la nomo de Al-Ĥorezmi fare de la [[tradukisto]].<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=955jPgAACAAJ|titolo=Al-Khwarizmi: The Inventor Of Algebra|familia nomo=Brezina|persona nomo=Corona|jaro=2006|eldoninto=The Rosen Publishing Group|ISBN=978-1-4042-0513-0}}</ref> Al-Ĥorezmi estis la plej amplekse legata [[matematikisto]] en [[Eŭropo]] fine de la [[Mezepoko]], ĉefe tra alia el liaj libroj, nome ''Al-Ĝabr'' aŭ [[Algebro]].<ref>[http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Boyer_Foremost_Text.html Foremost mathematical texts in history] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191031092411/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Boyer_Foremost_Text.html |date=2019-10-31 }}, laŭ Carl B. Boyer.</ref> En [[malfrumezepoka]] Latino, ''algorismus'', nome '[[algorismo]]', korupto de lia nomo, simple signifis "dekuma nombrosistemo".<ref>{{Citation|title=algorismic|url=https://www.thefreedictionary.com/algorismic|work=The Free Dictionary|access-date=2019-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221200124/https://www.thefreedictionary.com/algorismic|archive-date= 21a de Decembro, 2019|url-status=live}}</ref> En la [[15-a jarcento]], sub la influo de la greka vorto ἀριθμός (''arithmos''), 'nombro' (''cf.'' '[[aritmetiko]]'), la latina vorto estis ŝanĝita al ''algorithmus'', kaj la koresponda moderna termino 'algoritmo' estis por la unua fojo registrita en angla en la 17-a jarcento; la moderna senco estis enkondukita en la 19-a jarcento.<ref>''[[Oxford English Dictionary]]'', Tria Eldono, 2012 [http://www.oed.com/view/Entry/4959 ''s.v.'']</ref> En la angla, ĝi estis por la unua fojo uzata ĉirkaŭ 1230 kaj poste fare de [[Geoffrey Chaucer|Chaucer]] en 1391. La angla fakte adoptis la franclingvan terminon, sed nur fine de la 19-a jarcento "algoritmo" ekhavis la signifon kiun ĝi havas nuntempe.<ref>{{Cite journal|last=Mehri|first=Bahman|date=2017|title=From Al-Khwarizmi to Algorithm|journal=Olympiads in Informatics|volume=11|issue=2|pages=71–74|doi=10.15388/ioi.2017.special.11| issn = 1822-7732}}</ref> Alia frua uzo de la vorto estis el 1240, en [[manlibro]] titolita ''Carmen de Algorismo'' komponita de [[Alexandre de Villedieu]]. Ĝi estis tia: {{Quote|''Haec algorismus ars praesens dicitur, in qua / Talibus Indorum fruimur bis quinque figuris.''}} tradukeble al: {{Quote|Algorismo estas arto per kiu nune ni uzas tiujn hindiajn ciferojn, kiuj nombras du fojojn kvin.}} La [[poemo]] enhavas kelkajn centojn da liniojn kaj resumas la arton kalkuli per la novstila hindia sistemo (''Tali Indorum''), aŭ [[Hindaj numeraloj|Hinduaj numeraloj]].<ref>{{Cite web|url=http://members.peak.org/~jeremy/calculators/alKwarizmi.html|title=Abu Jafar Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi|website=members.peak.org|access-date=2019-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821232118/http://members.peak.org/~jeremy/calculators/alKwarizmi.html|archive-date=21a de Aŭgusto, 2019|url-status=live}}</ref> == Historio: Disvolvigo de la nocio de "algoritmo" == [[Dosiero:Clay tablet, mathematical, geometric-algebraic, similar to the Pythagorean theorem. From Tell al-Dhabba&#039;i, Iraq. 2003-1595 BCE. Iraq Museum.jpg|eta|maldekstre|Argila tabuleto, pri matematiko, geometrio kaj algebro, simila al la Pitagora teoremo. El Tell al-Dhabba, Irako. 2003-1595 a.n.e. Iraka Muzeo]] === Antikva Proksima Oriento === La plej fruaj pruvoj de algoritmoj estis trovitaj en la [[Babilono|babilona]] [[matematiko]] de antikva [[Mezopotamio]] (nuntempa [[Irako]]). Argila tabuleto el [[Sumero]] trovita en [[Ŝuruppak]] apud [[Bagdado]] kaj datita de ĉirkaŭ 2500 a.n.e. priskribas la plej fruan [[divido|dividan]] algoritmon.<ref name="Springer Science & Business Media">{{cite book |last1=Chabert |first1=Jean-Luc |title=A History of Algorithms: From the Pebble to the Microchip |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9783642181924 |pages=7–8}}</ref> Dum la [[Hamurabi|Hamurabia dinastio]] ĉirkaŭ 1800-1600 a.n.e., la babilonaj argilaj tabuletoj priskribis algoritmojn por kalkulaj [[formulo]]j.<ref>{{cite journal |last1=Knuth |first1=Donald E. |title=Ancient Babylonian Algorithms |journal=Commun. ACM |date=1972 |volume=15 |issue=7 |pages=671–677 |doi=10.1145/361454.361514 |s2cid=7829945 |url=http://steiner.math.nthu.edu.tw/disk5/js/computer/1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224100137/http://steiner.math.nthu.edu.tw/disk5/js/computer/1.pdf |url-status=dead |archive-date=2012-12-24 |issn=0001-0782 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161220104838/http://steiner.math.nthu.edu.tw/disk5/js/computer/1.pdf |arkivdato=2016-12-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161220104838/http://steiner.math.nthu.edu.tw/disk5/js/computer/1.pdf |date=2016-12-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://steiner.math.nthu.edu.tw/disk5/js/computer/1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161220104838/http://steiner.math.nthu.edu.tw/disk5/js/computer/1.pdf |arkivdato=2016-12-20 }}</ref> Algoritmoj estis uzataj ankaŭ en la babilona [[astronomio]]. Babilonaj argilaj tabuletoj priskribis kaj uzis algoritmajn [[proceduro]]jn por kalkuli la tempon kaj lokon de gravaj astronomiaj eventoj.<ref>{{Citation | last = Aaboe | first = Asger | author-link = | date = 2001 | title = Episodes from the Early History of Astronomy | publisher = Springer | place = New York | pages = 40–62 | isbn = 978-0-387-95136-2 }}</ref> Algoritmoj por aritmetiko troveblas ankaŭ en matematiko de [[Antikva Egipto]], date el la [[Papiruso de Rhind]] ĉirkaŭ 1550 a.n.e.<ref name="Springer Science & Business Media"/> Algoritmoj estis uzitaj poste en matematiko de [[Helenisma Epoko]]. Du ekzemploj estas la [[Kribrilo de Eratosteno]], kiu estis priskribita en ''Arithmetike eisagoge'' (Enkonduko al aritmetiko) de [[Nikomaĥo de Gerasa]],<ref>{{Cite web|url=http://www.math.wichita.edu/history/men/eratosthenes.html|title=Eratosthenes|publisher=[[Wichita State University]]: Department of Mathematics and Statistics|first=Courtney|last=Ast|access-date=27a de Februaro, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227150653/http://www.math.wichita.edu/history/men/eratosthenes.html|archive-date=27a de Februaro, 2015|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-08-08|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150227150653/http://www.math.wichita.edu/history/men/eratosthenes.html|arkivdato=2015-02-27}}</ref><ref name=Cooke2005/>{{rp|Ch 9.2}} kaj la [[Eŭklida algoritmo]], kiu estis por la unua fojo priskribita en la ''[[Elementoj de Eŭklido]]'' (ĉirkaŭ 300 a.n.e.).<ref name="Cooke2005">Cooke, Roger L. (2005). The History of Mathematics: A Brief Course. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-46029-0.</ref>{{rp|Ch 9.1}} === Apartaj kaj distingeblaj simboloj === Kalkulmarkoj: Por kaluklregistri siajn [[brutaro]]jn, siajn grensakojn kaj sian [[mono]]n la antikvuloj uzis kalkulmarkojn: akumulado de [[ŝtoneto]]j aŭ markoj strekitaj sur [[bastoneto]]j aŭ farado de apartaj [[simbolo]]j en argilo. Tra la babilona kaj la egipta uzado de markoj kaj simboloj, finfine la [[Romaj ciferoj]] kaj la [[abako]] evoluis.<ref>(Dilson, p.&nbsp;16–41).</ref> Kalkulmarkoj aperis elstare en la aritmetiko de [[unuara nombrosistemo]] uzata en la [[Maŝino de Turing]] kaj en la komputado de Post–Maŝino de Turing. === Manipulado de simboloj kiel "lokomarkoj" por nombroj: algebro === [[Al-Ĥorezmi|Muhammad ibn Musa Al-Ĥorezmi]], nome [[Islama Orepoko|persa matematikisto]], verkis ''Al-ĝabr'' en la 9-a jarcento. La terminoj "[[algorismo]]" kaj "algoritmo" deriviĝis el la nomo de Al-Ĥorezmi, dum la termino "[[algebro]]" deriviĝis el la libro ''Al-ĝabr''. En Eŭropo, la vorto "algoritmo" estis origine uzata por referenci al la serio de reguloj kaj teknikoj uzitaj de Al-Ĥorezmi por solvi algebrajn ekvaciojn, antaŭ posta ĝeneraligo por referenci al ajna serio de reguloj kaj teknikoj.<ref>{{cite book |last1=Chabert |first1=Jean-Luc |title=A History of Algorithms: From the Pebble to the Microchip |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9783642181924 |page=2}}</ref> Tio finfine rezultis en la nocio de [[Gottfried Leibniz|Leibniz]] pri ''calculus ratiocinator'' (ĉirkaŭ 1680): {{Quote|Unu jarcenton kaj duonon post lia epoko, Leibniz proponis algebron de logiko, algebron kiu specifu la regulojn por manipuladi logikajn konceptojn en la maniero kiel ordinara algebro specifas la regulojn por manipuladi nombrojn.<ref>Davis 2000:18</ref>}} === Kriptografiaj algoritmoj === La unua [[Kriptografio|kriptografia]] algoritmo por deĉifri ĉifritan kodon estis disvolvigita de [[Al-Kindi]], araba matematikisto de la 9-a jarcento en ''Manuskripto por deĉifri kriptografiajn mesaĝojn''. Li faris la unuan priskribon de ĉifranalizo pere de analizo de [[frekvenco]], nome la plej frua deĉifra algoritmo.<ref name="Dooley">{{cite book |last1=Dooley |first1=John F. |title=A Brief History of Cryptology and Cryptographic Algorithms |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=9783319016283 |pages=12–3}}</ref> [[Dosiero:Flujo.jpg|eta|426x426px|[[Fludiagramo|Flu-diagramo]] povas priskribi algoritmon]] == Tipoj == En [[komputiko]], [[ordiga algoritmo]] aù '''algoritmo de ordigo''', estas algoritmo kiu metas elementojn de listo en ordo. La plej ofte uzataj ordoj estas nombra ordo kaj leksikografia ordo, kaj aŭ ascenda aŭ malkreska. Efika ordigo estas grava por optimumigado de la efikeco de aliaj algoritmoj (kiel ekzemple serĉo kaj kunfandi algoritmoj) kiuj postulas enigdatenojn esti en ordigitaj listoj. {{Ĉefartikolo|Algoritmo de multiplikado}} En [[matematiko]], '''multiplika algoritmo''' estas algoritmo (aŭ maniero) por [[multipliko|multipliki]] du nombroj. Se [[cifereca sistemo|pozicia cifereca sistemo]] estas uzata, natura vojo de multiplikado de nombroj estas instruata en lernejoj kiel '''longa multipliko''': multipliki la unuan [[multiplikato]]n per ĉiu cifero de la alia multiplikanto kaj tiam adicii ĉiujn propre ŝovitajn rezultojn. Ĝi postulas memorigon de la multiplika tabelo por solaj ciferoj. Ĉi tiu estas la kutima algoritmo por multiplikante permane en bazo 10. [[Komputilo]]j normale uzas tre similan ŝovan kaj adician algoritmon en bazo 2. La algoritmo funkcias kun nenegativaj [[entjero]]j. En la aliaj okazoj, la [[signumo]]jn kaj la poziciojn de la dekumaj komoj estas konsideritaj aparte, kaj post la longa multipliko aplikiĝas al la rezulto. == Kelkaj algoritmoj == * [[Algoritmo de Bresenham]] * [[Algoritmo de Coppersmith-Winograd]] * [[Algoritmo de Eŭklido]] * [[Algoritmo de Karacuba]] * [[Algoritmo de Luhn]] * [[Algoritmo de multiplikado]] * [[Algoritmo de Nagle]] * [[Algoritmo de Strassen]] * [[Algoritmo de Toom-Cook]] ==Referencoj== {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Axt, P (1959). [https://www.ams.org/journals/tran/1959-092-01/S0002-9947-1959-0126377-3/ "On a Subrecursive Hierarchy and Primitive Recursive Degrees".] ''Transactions of the American Mathematical Society''. 92 (1): 85–105. doi:10.2307/1993169. JSTOR 1993169. * Bell, C. Gordon kaj Newell, Allen (1971), ''Computer Structures: Readings and Examples'', McGraw–Hill Book Company, New York. ISBN 0-07-004357-4. * Bellah, Robert Neelly (1985). [https://books.google.es/books?id=XsUojihVZQcC&redir_esc=y ''Habits of the Heart: Individualism and Commitment in American Life''.] Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-25419-0. * Berlinski, David (2001). [https://archive.org/details/adventofalgorith0000berl ''The Advent of the Algorithm: The 300-Year Journey from an Idea to the Computer''.] Harvest Books. ISBN 978-0-15-601391-8. * Blass, Andreas; Gurevich, Yuri (2003). [https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/164-algorithms-quest-absolute-definitions/?from=https://research.microsoft.com/~gurevich/Opera/164.pdf&type=exact "Algorithms: A Quest for Absolute Definitions"] (PDF). ''Bulletin of European Association for Theoretical Computer Science''. 81. Arkivita (PDF) el la originalo la 9an de Oktobro, 2022. Inkludas bibliografion de 56 referencoj. * Bleakley, Chris (2020). [https://books.google.es/books?id=3pr5DwAAQBAJ&redir_esc=y ''Poems that Solve Puzzles: The History and Science of Algorithms''.] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-885373-2. * Bolter, David J. (1984). ''Turing's Man: Western Culture in the Computer Age'' (eldono de 1984). Chapel Hill, NC: The University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-1564-9., ISBN 0-8078-4108-0 * Boolos, George; Jeffrey, Richard (1999) [1974]. [https://archive.org/details/computabilitylog0000bool_r8y9 Computability and Logic] (4a eld.). Cambridge University Press, London. ISBN 978-0-521-20402-6. * Burgin, Mark (2004). ''Super-Recursive Algorithms''. Springer. ISBN 978-0-387-95569-8. * Campagnolo, M.L., Moore, C., kaj Costa, J.F. (2000) ''An analog characterization of the subrecursive functions''. En ''Proc. of the 4th Conference on Real Numbers and Computers'', Odense University, pp. 91–109 * Chabert, Jean-Luc (1999). ''A History of Algorithms: From the Pebble to the Microchip''. Springer Verlag. ISBN 978-3-540-63369-3. * [[Alonzo Church|Church, Alonzo]] (1936). "An Unsolvable Problem of Elementary Number Theory". ''American Journal of Mathematics''. 58 (2): 345–363. doi:10.2307/2371045. JSTOR 2371045. Represita en ''The Undecidable'', p. 89ff. ''The first expression of "Church's Thesis". See in particular page 100 (The Undecidable) where he defines the notion of "effective calculability" in terms of "an algorithm", and he uses the word "terminates", etc.'' * Church, Alonzo (1936). "A Note on the Entscheidungsproblem". ''The Journal of Symbolic Logic''. 1 (1): 40–41. doi:10.2307/2269326. JSTOR 2269326. S2CID 42323521. Church, Alonzo (1936). "Correction to a Note on the Entscheidungsproblem". ''The Journal of Symbolic Logic''. 1 (3): 101–102. doi:10.2307/2269030. JSTOR 2269030. S2CID 5557237. Represita en ''The Undecidable'', p. 110ff. ''Church shows that the Entscheidungsproblem is unsolvable in about 3 pages of text and 3 pages of footnotes''. * Thomas H. Cormen; Charles E. Leiserson; Ronald L. Rivest; Clifford Stein (2009). ''Introduction To Algorithms'' (Tria eldono). MIT Press. ISBN 978-0-262-03384-8. * Daffa', Ali Abdullah al- (1977). ''The Muslim contribution to mathematics''. London: Croom Helm. ISBN 978-0-85664-464-1. * {{Cite book| last = Davis| first = Martin| author-link = | title = The Undecidable: Basic Papers On Undecidable Propositions, Unsolvable Problems and Computable Functions| url = https://archive.org/details/undecidablebasic0000davi| url-access = registration| year = 1965| publisher = Raven Press| location = New York| isbn = 978-0-486-43228-1 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Engines of Logic: Mathematicians and the Origin of the Computer|familia nomo=Davis|persona nomo=Martin|jaro=2000|loko=Nov-Jorko|eldoninto=W.W. Nortion|ISBN=978-0-393-32229-3}} * {{Cite journal|title= Evolution and moral diversity |author=Dean, Tim |journal=Baltic International Yearbook of Cognition, Logic and Communication|year=2012|volume=7|doi=10.4148/biyclc.v7i0.1775 |doi-access=free}} * {{Cite book| last = Dennett| first = Daniel| author-link = | title = Darwin's Dangerous Idea| journal = Complexity| volume = 2| issue = 1| pages = [https://archive.org/details/darwinsdangerous0000denn/page/32 32]–36| year = 1995| publisher = Touchstone/Simon & Schuster| location = New York| isbn = 978-0-684-80290-9| bibcode = 1996Cmplx...2a..32M| doi = 10.1002/(SICI)1099-0526(199609/10)2:1<32::AID-CPLX8>3.0.CO;2-H| url = https://archive.org/details/darwinsdangerous0000denn| url-access = registration}} * {{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/abacusworldsfirs0000dils|titolo=The Abacus|familia nomo=Dilson|persona nomo=Jesse|jaro=2007|eldono=(1968, 1994)|eldoninto=St. Martin's Press, NY|ISBN=978-0-312-10409-2}}, {{ISBN|0-312-10409-X}} * Yuri Gurevich, [https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.146.3017&rep=rep1&type=pdf ''Sequential Abstract State Machines Capture Sequential Algorithms'',] ACM Transactions on Computational Logic, Vol 1, no 1 (Julio 2000), pp. 77–111. Inkludas bibliografion de 33 fontoj. * Harel, David; Feldman, Yishai (2004). ''Algorithmics: The Spirit of Computing''. Addison-Wesley. ISBN 978-0-321-11784-7. * van Heijenoort, Jean (2001). ''From Frege to Gödel, A Source Book in Mathematical Logic'', 1879–1931 ((1967) ed.). Harvard University Press, Cambridge. ISBN 978-0-674-32449-7., Tria eldono 1976[?], ISBN 0-674-32449-8 (pbk.) * Hertzke, Allen D.; McRorie, Chris (1998). "The Concept of Moral Ecology". En Lawler, Peter Augustine; McConkey, Dale (eld.). ''Community and Political Thought Today''. Westport, CT: Praeger. * Hodges, Andrew (1983). ''Alan Turing: The Enigma''. New York: Simon and Schuster. ISBN 978-0-671-49207-6., ISBN 0-671-49207-1. Cf. ''Chapter "The Spirit of Truth" for a history leading to, and a discussion of, his proof.'' * [[Stephen Kleene|Kleene, Stephen C.]] (1936). [https://web.archive.org/web/20140903092121/http://gdz.sub.uni-goettingen.de/index.php?id=11&PPN=GDZPPN002278499&L=1 "General Recursive Functions of Natural Numbers".] ''Mathematische Annalen''. 112 (5): 727–742. doi:10.1007/BF01565439. S2CID 120517999. Arkivita el la originalo la 3an de Septembro, 2014. Alirita la 30an de Septembro, 2013. Prezentita al la ''American Mathematical Society'', Septembre 1935. Represita en ''The Undecidable'', p. 237ff. ''Kleene's definition of "general recursion" (known now as mu-recursion) was used by Church in his 1935 paper An Unsolvable Problem of Elementary Number Theory that proved the "decision problem" to be "undecidable" (i.e., a negative result).'' * Kleene, Stephen C. (1943). [https://doi.org/10.2307%2F1990131 "Recursive Predicates and Quantifiers".] ''Transactions of the American Mathematical Society''. 53 (1): 41–73. doi:10.2307/1990131. JSTOR 1990131. Represita en ''The Undecidable'', p. 255ff. ''Kleene refined his definition of "general recursion" and proceeded in his chapter "12. Algorithmic theories" to posit "Thesis I" (p. 274); he would later repeat this thesis (in Kleene 1952:300) and name it "Church's Thesis"(Kleene 1952:317) (i.e., the Church thesis).'' * Kleene, Stephen C. (1991) [1952]. ''Introduction to Metamathematics'' (Deka eldono). North-Holland Publishing Company. ISBN 978-0-7204-2103-3. * [[Donald Knuth|Knuth, Donald]] (1997). ''Fundamental Algorithms'', Tria eldono. Reading, Massachusetts: Addison–Wesley. ISBN 978-0-201-89683-1. * Knuth, Donald (1969). ''Volume 2/Seminumerical Algorithms, The Art of Computer Programming'', Unua eldono. Reading, Massachusetts: Addison–Wesley. * Knuth, Donald E. (2000). [https://web.archive.org/web/20170701190647/http://www-cs-faculty.stanford.edu/~uno/aa.html ''Selected Papers on Analysis of Algorithms'',] Arkivita la 1an de Julio, 2017, en Wayback Machine. Stanford, California: ''Center for the Study of Language and Information''. * Knuth, Donald E. (2010). [https://web.archive.org/web/20170716225848/http://www-cs-faculty.stanford.edu/~uno/da.html ''Selected Papers on Design of Algorithms'',] Arkivita la 16an de Julio, 2017, en Wayback Machine. Stanford, California: ''Center for the Study of Language and Information''. * Kosovsky, N.K. ''Elements of Mathematical Logic and its Application to the theory of Subrecursive Algorithms'', LSU Publ., Leningrad, 1981 * Kowalski, Robert (1979). [https://dl.acm.org/doi/10.1145/359131.359136 "Algorithm=Logic+Control".] ''Communications of the ACM''. 22 (7): 424–436. doi:10.1145/359131.359136. S2CID 2509896. * A.A. Markov (1954) ''Theory of algorithms''. [Tradukita de Jacques J. Schorr-Kon kaj PST staff] Presita en Moskvo, Akademio de Sciencoj de Sovetunio, 1954 [t.e., Jerusalemo, Israela Programo por Sciencaj Tradukoj, 1961; disponebla el la Oficejo de Teknikaj Servoj, ''U.S. Dept. of Commerce'', Washington] Priskribo 444 p. 28 cm. Aldonita en la rusa traduko de ''Works of the Mathematical Institute'', Akademio de Sciencoj de Sovetunio, v. 42. Originala titolo: Teoriya algerifmov. [QA248.M2943 Dartmouth College library. U.S. Dept. of Commerce, Office of Technical Services, number OTS 60-51085.] * [[Marvin Minsky|Minsky, Marvin]] (1967). [https://archive.org/details/computationfinit0000mins/page/n5/mode/2up ''Computation: Finite and Infinite Machines''] (Unua eldono). Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ. ISBN 978-0-13-165449-5. ''Minsky expands his "...idea of an algorithm – an effective procedure..."'' en la ĉapitro 5.1 ''Computability, Effective Procedures and Algorithms. Infinite machines''. * [[Emil Post|Post, Emil]] (1936). "Finite Combinatory Processes, Formulation I". ''The Journal of Symbolic Logic''. 1 (3): 103–105. doi:10.2307/2269031. JSTOR 2269031. S2CID 40284503. Represita en ''The Undecidable'', pp. 289ff. ''Post defines a simple algorithmic-like process of a man writing marks or erasing marks and going from box to box and eventually halting, as he follows a list of simple instructions. This is cited by Kleene as one source of his "Thesis I", the so-called Church–Turing thesis.'' * Rogers, Hartley Jr. (1987). ''Theory of Recursive Functions and Effective Computability''. The MIT Press. ISBN 978-0-262-68052-3. * Rosser, J.B. (1939). "An Informal Exposition of Proofs of Godel's Theorem and Church's Theorem". ''Journal of Symbolic Logic''. 4 (2): 53–60. doi:10.2307/2269059. JSTOR 2269059. S2CID 39499392. Represita en ''The Undecidable'', p. 223ff. Tie estas la fama difino de Rosser pri "effective method": "...a method each step of which is precisely predetermined and which is certain to produce the answer in a finite number of steps... a machine which will then solve any problem of the set with no human intervention beyond inserting the question and (later) reading the answer" (pp. 225–226, ''The Undecidable'') * Santos-Lang, Christopher (2015). [http://grinfree.com/MoralEcology.pdf "Moral Ecology Approaches to Machine Ethics" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150208131430/http://grinfree.com/MoralEcology.pdf |date=2015-02-08 }} En van Rysewyk, Simon; Pontier, Matthijs (eld.). ''Machine Medical Ethics. Intelligent Systems, Control and Automation: Science and Engineering''. Vol. 74. Switzerland: Springer. pp. 111–127. doi:10.1007/978-3-319-08108-3_8. ISBN 978-3-319-08107-6. Arkivita (PDF) el la originalo la 9an de Oktobro, 2022. * Scott, Michael L. (2009). ''Programming Language Pragmatics'' (Tria eldono). Morgan Kaufmann Publishers/Elsevier. ISBN 978-0-12-374514-9. * Sipser, Michael (2006). [https://archive.org/details/introductiontoth00sips] ''Introduction to the Theory of Computation''. PWS Publishing Company. ISBN 978-0-534-94728-6. * Sober, Elliott; Wilson, David Sloan (1998). [https://archive.org/details/untoothersevolut00sobe Unto Others: The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior.] Cambridge: Harvard University Press. ISBN 9780674930469. * Stone, Harold S. (1972). ''Introduction to Computer Organization and Data Structures'' (1972 ed.). McGraw-Hill, New York. ISBN 978-0-07-061726-1. Cf. aparte la unua ĉapitro titolita: ''Algorithms, Turing Machines, and Programs''. Lia mallonga neformala difino estas jena: "...any sequence of instructions that can be obeyed by a robot, is called an algorithm" (p. 4). * Tausworthe, Robert C (1977). ''Standardized Development of Computer Software'', Parto 1a ''Methods''. Englewood Cliffs NJ: Prentice–Hall, Inc. ISBN 978-0-13-842195-3. * [[Alan Turing|Turing, Alan M.]] (1936–37). "On Computable Numbers, With An Application to the Entscheidungsproblem". ''Proceedings of the London Mathematical Society''. Series 2. 42: 230–265. doi:10.1112/plms/s2-42.1.230. S2CID 73712.. Corrections, ibid, vol. 43(1937) pp. 544–546. Represita en ''The Undecidable'', p. 116ff. ''Turing's famous paper completed as a Master's dissertation while at King's College Cambridge UK.'' * Turing, Alan M. (1939). "Systems of Logic Based on Ordinals". ''Proceedings of the London Mathematical Society''. 45: 161–228. doi:10.1112/plms/s2-45.1.161. hdl:21.11116/0000-0001-91CE-3. Represita en ''The Undecidable'', pp. 155ff. La artikolo de Turing kiu difinis "the oracle" estis sia doktoriga disertacio estante en Princeton. * ''[[Usona Patenta kaj Varmarka Oficejo|United States Patent and Trademark Office]]'' (2006), 2106.02 [https://www.uspto.gov/web/offices/pac/mpep/s2106.html **>Mathematical Algorithms: 2100 Patentability, Manual of Patent Examining Procedure (MPEP).] Lasta revizio en Aŭgusto 2006 * Wallach, Wendell; Allen, Colin (Novembro 2008). ''Moral Machines: Teaching Robots Right from Wrong''. US: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-537404-9. * Zaslavsky, C. (1970). ''Mathematics of the Yoruba People and of Their Neighbors in Southern Nigeria''. The Two-Year College Mathematics Journal, 1(2), 76–99. https://doi.org/10.2307/3027363 == Vidu ankaŭ == {{Portalo|komputiko}}{{Projektoj|wikt=algoritmo|ReVo=algor}} * [[Al-Ĥorezmi]] * [[Algorismo]] * [[Alonzo Church]] * Interreta [[serĉilo]] * [[Stephen Kleene]] * [[Donald Knuth]] * [[Plenumebla dosiero]] * [[Problemo de halto]] * [[Pseŭdokodo]] * [[Rapida ordigo]] * [[Serĉilo-optimumigo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nist.gov/dads Vortaro de algoritmoj kaj datenstrukturoj] * [http://www.dcc.uchile.cl/~rbaeza/handbook Manlibro de algoritmoj kaj datenstrukturoj] * [http://www.mis-algoritmos.com Ekzemploj de algoritmoj en diversaj programlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190528102413/http://mis-algoritmos.com/ |date=2019-05-28 }} * [http://www.nr.com "Nombraj receptoj", algoritmoj de la komputa matematiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516044136/http://www.nr.com/ |date=2008-05-16 }} {{Havenda artikolo|Algoritmo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Algoritmoj]] [[Kategorio:Komputiko]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] [[Kategorio:Arabaj vortoj]] r2lr90ntjngljw4ws34fhdgja5vdd5b 0 172 9347318 9149995 2026-04-04T13:33:14Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347318 wikitext text/x-wiki <!--[[Dosiero:A Specimen by William Caslon.jpg|eta|250px|Alfabeto]]--> [[Dosiero:Alfabeto de Esperanto.png|eta|La [[alfabeto de Esperanto]], preslitera kaj manskriba, laŭ [[FE]], §1]] '''Alfabeto''' estas negranda<ref group="noto">Laŭ la «[[Ginis-libro de la rekordoj]]», el la nuntempe ekzistantaj alfabetoj plej multe da literoj, nome 72, havas la alfabeto de la [[kmera lingvo]].</ref> ordigita aro da [[litero]]j, kiuj iel reprezentas [[fonemo]]jn de iu lingvo en ties aktuala aŭ pasintepoka stato. Alfabeto estas esenca parto de [[sonskribo|sonskribaj]] sistemoj, diference de ideografio, kie la [[ideogramo]]j signas nociojn, kaj logografio, kie [[logogramo]]j signas [[morfemo]]jn kaj vortojn. Avantaĝo de la alfabetaj skribsistdemoj estas facila lerneblo<ref group="noto">Por komparo: da [[ĉina skribo|ĉinaj signoj]] estas pli ol 106 000.</ref>; malavantaĝo, ke vortoj iĝas pli longaj skribe ol pere de [[ideogramo]]j aŭ [[logogramo]]j. Se ĉiu litero de alfabeto reprezentas nur unu fonemon, kaj al ĉiu fonemo de la koncerna lingvo respondas unu litero, tiam la alfabeto estas '''fonema alfabeto'''. Ekz-e tia estas la [[alfabeto de Esperanto]]. Tamen tiaj idealaj alfabetoj estas tre maloftaj. Multaj alfabetaj skribsistemoj esprimas nur parton de fonemaro. Ekz-e la klasika [[latina alfabeto]] konfuzis /i/ kaj /j/; /u/ kaj /v/; ĝi malhavis rimedojn por indiki longecon de vokaloj, kiu ja havis fonologian valoron (ekz-e ''malus:'' ['malus] estas «malbona», dum ['ma:lus] estas «pomarbo»). La [[konsonanta alfabeto|konsonantaj alfabetoj]] ŝemidaj malhavas vokalliterojn. Inverse, en [[silabaro]]j unu litero prezentas tutan silabon (plurajn fonemojn). Simile la cirilaj literoj ‹ю›, ‹я› povas prezenti duopojn da fonemoj — respektive /ju/, /ja/. Multaj nacilingvaj skribsistemoj uzas fremdan alfabeton, estiĝintan por prezenti alian fonologion. Ekz-e multaj eŭropaj lingvoj uzas [[latina alfabeto|latinan alfabeton]]; en multaj landoj islamaj oni adaptas la [[araba alfabeto|alfabeton araban]]. Ĉe tio oni ŝanĝas sonvaloron de multaj literoj, uzas [[kromsigno]]jn kaj plurliterajn grafemojn. Ekz-e en la franca oni uzas ‹ch›, ‹gn›, ‹ou›, ‹eu› por respektive /ʃ/, /ɲ/, /u/, /œ/ aŭ /ø/; oni precizigas la sonvaloron de vokalliteroj per [[diakrito]]j, ekz-e ‹é› = /e/ sed ‹è› = /ɛ/. La malsimplaj grafemoj kaŭzas alian devion de la ideala fonema alfabeto: abundon da [[alografo]]j. Ekz-e en la franca langotordilo ''{{lang|fr|Si six scies scient six cyprès,'' [si si si si si siprɛ] ''chaque scie scie son cyprès''}} (se ses segiloj segas ses cipresojn, tiam ĉiu segilo segas sian cipreson) la 6 unuaj silaboj sonas egale kiel [si]. Tio malambiguigas [[homofono]]jn, sed malfaciligas la ortografion. == Etimologio == ''Alfabeto'' devenas de la greka ἀλφάβητος /alfábētos/, kunmetita el la nomoj de la du unuaj [[greka]]j literoj ἄλϕα ''alfa'' kaj βῆτα ''beta''; ĝi tamen funkcias kiel ĝenerala termino por diversaj liter-aroj, ne nur la greka. Simile formita estas la esperanta vorto '''aboco''' (de A B C), tamen ĝia signifo varias ĉe diversaj aŭtoroj. Por iuj ĝi estas nomo de la [[alfabeto de Esperanto]]; laŭ [[ReVo]] ĝi estas [[latina alfabeto]]; laŭ [[PIV]] ĝi estas sinonimo de ''alfabeto''. == Tradicia klasifiko == Esplorado por la Projekto "Ruĝa listo de endanĝerigitaj alfabetoj" taksas, ke estas proksimume 275 alfabetoj nuntempe uzataj en la mondo<ref>(en) Tim Brookes, ''[https://www.endangeredalphabets.com/2023/04/05/not-a-polyglot-but-a-polygraph/ Not a Polyglot but…a Polygraph?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240503173812/https://www.endangeredalphabets.com/2023/04/05/not-a-polyglot-but-a-polygraph/ |date=2024-05-03 }}'', Endangered Alphabets: The Blog, la 5-an de aprilo 2023.</ref>. Tradicie oni jene klasifikas la alfabetojn: * [[Konsonanta-vokala skribo|Konsonanta-vokalaj alfabetoj]] — disponeblas kaj la literoj kaj por [[konsonanto]]j, kaj por [[vokalo]]j. * [[Konsonanta alfabeto|Konsonantaj alfabetoj]] — la literoj ĉefsignife signas [[konsonanto]]jn, la [[vokalo]]jn la leganto divenas, aŭ la skribanto indikas ilin per vokalizaj [[kromsigno]]j aŭ per [[vicvokalo]]j. * [[Silabaro]]j — la literoj reprezentas tutajn [[silabo]]jn; la grafikaj formoj de la literoj povas esti tute sendependaj (kiel ekz-e en la japanaj [[kanao]]j), aŭ la silabojn kun unu sama konsonanto, sed diversaj vokaloj povas havi komunan grafikan elementon — tiuj estas '''konsonanta-silabaj alfabetoj'''. == La klasifiko de P. T. Daniels == Alian klasifikon proponas la skolo de [[Peter T. Daniels]], tre influa en [[Anglalingvujo]] (tiun klasifikon senrezerve kaj senalternative adoptas la angla Vikipedio kaj la vikipedioj ĝin paŭsantaj). Laŭ tiu skolo, ''alfabeto'' estas «la fina ŝtupo en la evoluo de skriboj, kiu alstrebas redukti la skrib-bildaron al eta aro da signoj: po unu signo, nomata „[[litero]]“, por ĉiu [[fonemo]]». T.e. nur la alfabetoj de [[konsonanta-vokala skribo|konsonanta-vokala skrobsistemo]] meritas la prestiĝan nomon ''alfabeto''. Por la liter-aroj de «subevoluintaj» skribsistemoj P.T. Daniels proponas neologismajn nomojn '''abĝado''' kaj '''abudido''': * La t.n. [[fenica alfabeto]], [[hebrea alfabeto]] (krom kiel uzata por la [[jida ortografio|jida lingvo]]), [[siria alfabeto]], [[araba alfabeto]], [[mongola tradicia alfabeto]] ktp. estas malĝuste nomataj "alfabetoj", ĉar ili fakte estas [[abĝado]]j. Ili fundamente ne havas signojn por vokaloj, sed nur por konsonantoj. * La [[devanagara alfabeto]], kaj aliaj [[skribsistemo]]j por nuntempaj aŭ pasintaj lingvoj de suda kaj sudorienta Azio ([[Barato]], [[Bangladeŝo]], [[Nepalo]], [[Tibeto]], [[Maldivoj]], [[Srilanko]], [[Birmo]], [[Tajlando]], [[Laoso]] kaj [[Kamboĝo]]; historiaj regionoj de [[Vjetnamio]], [[Malajzio]], [[Indonezio]] kaj [[Filipinoj]]), same kiel la [[etiopa alfabeto]] — estas malĝuste nomataj "alfabetoj", ĉar ili fakte estas [[abugido]]j. Iliaj fundamentaj signoj indikas [[silabo]]jn kun baza vokalo, kaj silaboj kun la sama komenca konsonanto kaj aliaj vokaloj fariĝas de la fundamenta signo per modifoj de ĝi (per [[diakrito]]j aldonataj al ĝi). Al tiu skolo oni riproĉis «eŭropocentrismon». Skribis [[Florian Coulmas]]<ref>{{lang|en|Florian Coulmas: Writing Systems. An Introduction to their Linguistic Analysis. Cambridge Textbooks in Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press 2003, p. 113.}}</ref>: <blockquote> Ĉiuj ŝemidaj konsonantaj alfabetoj ({{lang|en|consonantal alphabets}}) estas samtipaj, atentantaj (kiel sugestas la nomo) la konsonantojn plie ol la vokalojn, kiujn lastajn oni indikas fakultative kaj sekve ne inkludas en la aron da bazaj simboloj. El tiu evidenta fakto … iuj konkludas, ke la antikvaj ŝemidaj skribistoj malatentis la vokalojn, kaj, eĉ pli malĝuste, ke la ŝemidaj alfabetoj estis mankaj ({{lang|en|defective}}). Tiuj du opinioj ambaŭ estas eraraj. Kiel estis montrite ĉi-supre, ĉiuj [[sonskribo]]j, kiom ajn rafinitaj kaj zorgantaj pri la fonetikaj detaloj, preteratentas multajn fonetikajn apartaĵojn. Praktika skribsistemo ne celas doni precizan fonetikan transskribon; ĝia celo estas ebligi al leganto interpreti skribaĵon. Sekve de speciala rolo de konsonantoj en la ŝemida vortoformado, la konsonantoj ĉefas, kvankam la vokaloj nepre ne malgravas. Ŝemidaj alfabetoj aspektas «mankaj» ({{lang|en|defective}}) nur kiam oni mezuras ilin per la greka-latina etalono de tio, kion oni opinias «plena» alfabeta skribsistemo. </blockquote> Malvastigo de la termino ''alfabeto'' ne sukcesis. Ĝi malakordas kun la komunlingva kaj tradicia signifo de tiu vorto en Esperanto kaj internacie, en diversaj lingvoj de la mondo. Oni plu parolas pri la hebrea, araba ''alfabetoj'', ankaŭ en la angla Vikipedio. == Alfabetoj de la mondo == En la subaj – nekompletaj – listoj de alfabetoj la mallongigo ''kv'' signifas alfabeton kun vokaloj, kaj ''Mm'' signifas, ke ekzistas distingo inter [[majusklo]]j kaj [[minusklo]]j. === Grekidaj alfabetoj === Ĉiuj ĉi tiuj alfabetoj baziĝas sur la grekan: * [[greka alfabeto]] (kv) (Mm) * [[etruska alfabeto]] (kv) * [[kopta alfabeto]] * [[gota alfabeto]] (kv) * [[cirila alfabeto]] (kv) (Mm) * [[latina alfabeto]] (kv) (nur en idaj alfabetoj: Mm) ** [[angla alfabeto]] ** [[alfabeto de Esperanto]] ** [[gotikaj literoj]] ** [[gaela alfabeto]] * [[armena alfabeto]] (kv) (Mm) La [[internacia fonetika alfabeto]] (kv) ankaŭ baziĝas sur la greka; ĝi tamen ne estas uzata kiel skribsistemo de specifa parolata lingvo, sed por priskribi la prononcon de ĉiuj lingvoj. Tial ĝiaj literoj reprezentas ne [[fonologio|fonologiajn]] fonemojn, sed [[Fonetiko|fonetikajn]] [[parolsono]]jn. === Memstaraj alfabetoj === Ĉi tiuj alfabetoj estas memstaraj kreaĵoj: * [[glagolico]] (kv) * [[kartvela alfabeto]] (kv) * [[korea alfabeto]] (kv) * [[N'Ko]] (kv) * [[Ogamo|ogama alfabeto]] (kv) * [[pIqaD]] de [[klingona lingvo]] (kv) * [[runaj alfabetoj]] (kv) * [[Ŝava alfabeto]] (kv) * [[tengvaro]] (kv) == Duskribismo == [[Dosiero:Calle ahmed ganmia tetuan.jpg|210px|eta|Dualfabeta signalo en [[araba]] kaj [[hispana]] el kolonia epoko en [[Tetuano]].]] [[Nikola Raŝiĉ]] en sia eseo ''Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo''<ref>Nikola Raŝiĉ, ''Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo'' [2000]. En ''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], [[2015]]. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj. Paĝoj 47-66.</ref> ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la [[skribsistemo]]. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas alfabeton kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj aŭ eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du [[ortografio]]j, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj ''skizoskribio'' kaj ''skizografio'') same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en [[Balkanio]] ĝis [[Moldavio]] ĉefe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la [[araba]]. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en [[Hindio]] precipe inter arabidaj haj hindidaj normoj. La kazo de [[Bosnio]] estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepras diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas precipe funkcia. == Bibliografio == [[André Cherpillod]] 2017 : ''Promenante tra la Lingvoj'', eldono La Blanchetière. [[Courgenard]], ISBN 978-2-36620-046-1 (angla) Tim Brookes'', Writing Beyond Writing: Lessons from Endangered Alphabets,'' Percentage Possibility Publications, 2023 == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Abugido]] * [[Alfabeta ordo]] * [[Historio de la alfabeto]] * [[Konsonanta alfabeto]] * [[Listo de lingvoj laŭ skribsistemo]] * [[Multalfabeteco]] * [[Planskribo]] * [[Skribsistemo]]j * [[Unikodo]] * [[Parko de la armena alfabeto|Parko de literoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikiquote = Alfabeto|wikt=alfabeto}} * {{ReVo|alfabe|alfabeto}} * [http://omniglot.com/writing/alphabets.htm Alphabets] ĉe omniglot.com * [http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html Evolution of Alphabets] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080517075022/http://www.wam.umd.edu/~rfradkin/alphapage.html |date=2008-05-17 }} ĉe www.wam.umd.edu * [https://www.endangeredalphabets.com/2021/09/15/the-red-list-our-three-year-project-to-map-all-the-worlds-scripts/ Ruĝa listo de endanĝerigitaj alfabetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240503174117/https://www.endangeredalphabets.com/2021/09/15/the-red-list-our-three-year-project-to-map-all-the-worlds-scripts/ |date=2024-05-03 }} * ''[https://www.youtube.com/watch?v=-tXc25gyCPo Learn New Alphabets Through Games] (Lerni novajn alfabetojn pere de ludoj),'' Judith Meyer, YouTube {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alfabeto| ]] [[Kategorio:Skribo]] of40ogomk8796k5gog2h0bqd4l347gp 0 190 9347302 9114915 2026-04-04T13:28:19Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347302 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Malange (Angola) banner Kalandula waterfalls of the Lucala River.jpg|800x800px]] <!--[[Dosiero:Jog falls banner.jpg|775ra]]--> '''Akvofalo''' estas loko kie akvo de rivero falas malsupren sekvante iomete altan ŝtupon. Se prezentiĝas pluraj distingeblaj ŝtupoj, formiĝas serio de akvofaloj, nomita [[kaskado]]. '''Katarakto''' estas grandega akvofalo, tiu termino estas uzata precipe pri la iamaj ses akvofaloj de [[Nilo]], antaŭ ke ili plejparte malaperis pro [[baraĵo]]j. == La plej altaj akvofaloj == {| class="wikitable" ! Nomo !! Alto, m |- | [[Salto Angel]] (Venezuelo) || 1,054 |- | [[Tugela]] (Sud-Afriko) || 948 |- | [[Akvofalo Gocta]] (Peru) || 771 |- | Mtarazi (Zimbabvo) || 762 |- | [[Josemito]] (Usono) || 739 |- | Utigard (Norvegio) || 610 |- | Kukenano (Venezuelo) || 610 |- | Suterlando (Nov-Zelando) || 580 |- | Kile (Norvegio) || 561 |- | Kapiva (Usono) || 533 |- | Mardal || 517 |- | Ribon (Usono) || 491 |- | Reĝo Georgo la 6-a || 488 |- || [[Viktoria akvofalo]] (Afriko) || 120 |} == Aliaj konataj akvofaloj == * [[Iguacuo|Igŭacuo]] * [[Niagara Akvofalaro]] * [[Akvofalo de Tekendama]] * [[Plitvicaj lagoj]] * [[Krka-akvofaloj]] == Galerio == [[Dosiero:Iguazu Décembre 2007 - Panorama 7.jpg|eta|centre|800ra|[[Iguacuo]] ([[Argentino]])]] <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Iceland Godafoss 1972.jpg|<center>la akvofalo ''Godafoss'' en [[Islando]] Dosiero:Iceland Dettifoss 1972.jpg|<center>''Dettifoss'' en Islando Dosiero:Chutes du rhin.jpg|<center>la [[Rejn-Akvofalo]] Dosiero:Iguacu-004.jpg|<center>Akvofalo [[Igŭacuo]] en [[Argentino]] kaj [[Brazilo]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de mondaj akvofaloj laŭ landoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=akvofalo|ReVo=fal.akvo0o.GEOG}} * [http://www.burger.si/Slapovi/Logarska/Rinka/Rinka.htm (slovene kaj angle) pri Slovenaj akvofaloj] * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/akvofaloj Artikoloj pri akvofaloj] {{eo}} [[Dosiero:Lumpytrout wikivoyage page banner yellowstone falls.jpg|775ra]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Akvofaloj]] slemc68o1jydb9lzargxxvdotw0mpsr 0 242 9347295 9031753 2026-04-04T13:24:44Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347295 wikitext text/x-wiki La vorto '''akso''' havas diversajn signifojn: <ref>{{ReVo|aks|Akso}}</ref> * [[Matematiko|Matematike]], '''akso''' estas linio, aŭ cilindro, ĉirkaŭ kiu turniĝas korpo.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 8.</ref> * [[Meĥaniko|Meĥanike]], '''akso''' estas [[stifto]] aŭ [[ŝafto]] ĉirkaŭ kiu [[rado]], [[pulio]] k.s. [[Rotacio|rotacias]]. * '''Akso,''' [[Metaforo|metafore]] uzata, povas esti ankaŭ la centra plej grava organo en iu organizo. * Historie, '''Akso''' estis [[alianco]] inter [[Germanio]], [[Italio]] kaj [[Japanio]] dum la [[Dua Mondmilito]] - vidu [[Akso Berlino-Romo-Tokio]] * AKSO Administra Komuna Sistemo Organiza, estas komuna projekto de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], kiu celas renovigi la retajn ilojn kaj administrajn sistemojn de la organizoj. La [[aksingo]] estas la parto de la rado, kiu ĉirkaŭas senpere la akson, aŭ pere de organo, kiu ebligas pli bonan turniĝon: bronzaj glit-ringoj, lagro... == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akso}} * [[Aksonometria perspektivo]] * [[Granda duonakso]] * [[Malgranda duonakso]] * [[Pivoto]] {{Apartigilo}} [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Historio]] [[Kategorio:Matematiko]] 0nw8mmtze1vs01sazbvetk91o2ik0d4 0 285 9347298 9056711 2026-04-04T13:26:33Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347298 wikitext text/x-wiki La '''akuzativo''' aŭ objektkazo estas [[gramatika kazo]], kies baza rolo estas montri la [[gramatika objekto|gramatikan objektecon]] en [[transitiva verbo|transitivaj frazoj]]. Ne konfuzu kun [[absolutivo]] de [[ergativa lingvo|ergativaj lingvoj]]. Ĝi estas ankaŭ uzata por indiki direktojn. La vorto ''akuzativo'' venas de la [[Latino|latina]] adjektivo ''accusativus'', kiu estis misa traduko de la [[Helena lingvo|helena]] termino por "objekta". == Akuzativo en transitivaj frazoj == Kun transitivaj verboj oni uzas objekton markitan per la finaĵo -'''n'''. Ekzemploj: * Mi lernas Esperanto'''n''' * Mi lernis du fremdaj'''n''' lingvoj'''n'''. * Mi ne scias tio'''n''' * Tio'''n''' mi ne scias * Kio'''n''' vi volas? * Mi amas vi'''n''' * Vi'''n''' mi amas, ne via'''n''' fratino'''n'''. Kiel videbla en la supraj ekzemploj, la pozicio de la objekto ne gravas. En vortaroj, ekz. en NPIV, la transitivaj verboj estas indikitaj. == N-finaĵo en aliaj lokoj == En Esperanto, la N-finaĵo povas ne nur montri la rektan objekton de frazo, sed estas ankaŭ aliaj uzoj. === Direkto === [[Dosiero:IriSuomien.png|dekstra|350px|Skemo por kompreni la uzon de akuzativo]] Uzo kiel '''[[Alativo]]''': Akuzativo en Esperanto kaj en [[Latino]] estas ankaŭ direktindikanta kazo (''Alativo''). Ekzemploj: Kun substantivo: * Mi iras '''Finnlando<span style="color:#ffaf09;">''n''</span>'''. = Mi iras al Finnlando. Kun adverbo: * Mi iras '''Finnlande'''. = Mi iras en Finnlanda maniero. * Mi iras '''Finnlande<span style="color:#ffaf09;">''n''</span>'''. = Mi iras al Finnlando. Akuzativo precizigas la signifon de la '''prepozicioj''' ''»'''en'''«'', ''»'''sur'''«'' ktp kiam temas pri direkto: * Mi iras en la '''domo'''. = Mi iras ene de la domo. * Mi iras en la '''domo<span style="color:#ffaf09;">''n''</span>'''. = Mi eniras la domon. * Mi metas ion sur la tablon, sub la tablon, apud la tablon, antaŭ la tablon, malantaŭ la tablon. === Mezuro === Aldonado de la n-finaĵo al tempaj esprimoj eblas por montri longecon, oftecon aŭ daŭron de tempo.<ref>WENNERGREN, Bertilo. PMEG. 12.2.3 https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html</ref> * '''Unu monaton''' mi verkis la libron. ("Unu monaton" respondas al la demando "Dum kiom da tempo vi verkis la libron?") * Mi perdis ĝin '''du fojojn'''. ("Du fojojn" montras kiel ofte okazis io.) La n-finaĵo povas esti uzata ĉe aliaj mezuraj esprimoj. * Ĉiutage mi ŝatas kuri '''tri mejlojn'''. ("Tri mejlojn" montras la distancon kuratan.) === Anstataŭ prepozicio === Se la senco de la frazo estas sufiĉe klara, oni povas anstataŭigi prepozicion per la n-finaĵo. == Duobla akuzativo == Ekzistas lingvoj, kiuj permesas duoblan akuzativon kun unu verbo. Ekzemple [[Latina lingvo|latine]] eblas diri ''docere discipulum linguam'' (instrui lernanton lingvon). En Esperanto tio ne eblas; la ekzemplon necesas traduki per "instrui al lernanto lingvon", "instrui lernanton pri lingvo" aŭ simile. [[Neologismo]], kiu en Esperanto kapablas solvi tiun ĉi (krom aliajn) problemon ŝajnas esti la eksperimenta prepozicio ''[[na (prepozicio)|na]]'' (instrui na lernanto lingvon), kiu estas aldona maniero per kiu oni povas esprimi akuzativon en situacioj, kie la finaĵo ''-n'' ne taŭgas. == [[Akuzativo kun infinitivo]] == "Akuzativo kun infinitivo" estas fenomeno, kiu uzas infinitivon anstataŭ akuzativa participo. Ekzemplo {| |- | ||Mi vidas hundon forkuri. |- |''anstataŭ'' ||Mi vidas hundon forkurantan. |- |''aŭ'' ||Mi vidas la forkuron de hundo. |- |''aŭ'' ||Mi vidas, ke hundo forkuras. |} Tiu fenomeno, gramatika malfacilaĵo por lernantoj, kies lingvo ne konas ĝin, ekzistas ankaŭ en Esperanto kaj estas sufiĉe kutima. == Ne-uzo de la akuzativo == En multaj aliaj lingvoj oni uzas la akuzativon, [[dativo]]n, [[genitivo]]n aŭ [[lokativo]]n post prepozicioj. En Esperanto oni uzas post prepozicioj la [[nominativo]]n, '''ne''' la akuzativon, krom por indiki direkton post »en«, »sur« ktp. Do oni nepre devas simple diri: per tio, por tio, pri tio, al tio, kun tio, sen tio, post tio, ... Sed se troviĝas verbo en la prepozicia frazo, oni uzu akuzativon se necesas, kompreneble: Vi bezonas monon por tion fari = por fari tion == Akuzativo en eseoj kaj ĝenerale en kulturo == [[Gonçalo Neves]] en sia eseo ''Niaj verboj sen veproj'' [1999]<ref>''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', Diversaj aŭtoroj, UEA, Roterdamo, 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj.</ref> pere de [[dialogo]] inter amikoj kiuj parolas pri seriozaj temoj, nome akuzativo, kaj diversaj manieroj de [[transitiveco]] de [[verbo]]j, sed kvazaŭ temus pri banala babilado trinkeje, prikomentas dekomence sufiĉe oftajn verbojn (skribi, konstrui. lerni), sed poste unu post alia ĉefe verbojn kiujn la parolantaro ne ĉiam utiligas ĝuste, kiaj enui, ĵongli, kuri, fumi, lumi, pafi. miri, remi, movi, plori kaj pasi, inter kiuj ne ĉiuj funkciigas transitivecon same. La resumo de la esea sinteno estas ke ''akuzativo estas signo de energia transigo''.<ref>Paĝo 207.</ref> La akuzativo ankaŭ multfoje aperas en [[Esperanto-kulturo|Esperanta kulturo]]. En kelkaj kantoj estas la akuzativo menciita ([[La Perdita Generacio]] - ''Lernu'') kaj eĉ ekzistas kantoj rekte inspiritaj de ĝi ([[Carina Gerlach]] - ''Akuzativo'', [[Wolfram Diestel]] - ''La Balado de l' Akuzativo''<ref>[https://kantaro.ikso.net/balado_pri_akuzativo KantarViki - La Balado de l' Akuzativo]</ref>). Nature ĝi ankaŭ aperas en multaj ŝercoj rakontataj inter homoj aŭ disdonataj per [[Interreto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akuzativo|ReVo=akuzat}} * [[Kazo]] * [[Sisterona akuzativo]] * [[Na (prepozicio)]] * [[Akuzativo kun infinitivo]] * [[Uzanto:Ĉiuĵaŭde/Memorando/Akuzativo|notetoj pri la esperanta akuzativo]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.uned.es/sel/pdf/ene-jun-96/26-1-83-107.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050523201051/http://www.uned.es/sel/pdf/ene-jun-96/26-1-83-107.pdf |date=2005-05-23 }} * {{it}} http://www.latinovivo.com/debito_formativo/Accusativo.htm {{Kazoj}} [[Kategorio:Gramatikaj kazoj]] [[Kategorio:Gramatiko de Esperanto]] [[tr:İsmin hâlleri#-i hâli (belirtme hâli)]] 4nbks9x5dfjzmjl0ku4pv9xl45ntzvt 0 292 9347277 9306510 2026-04-04T13:17:11Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347277 wikitext text/x-wiki [[File:Lautrec Occitanie Wikivoyage banner.jpg|775px]] {{Taksonomio |nomo = Ajlo |dosiero = Garlic.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Unukotiledonaj plantoj|Unukotiledonoj]] ''Liliopsida'' |ordo = [[Asparagaloj]] ''Asparagales'' |familio = [[Amarilidacoj]] ''Amaryllidaceae'' |genro = ''[[Allium]]'' |specio = '''''A. sativum''''' |dunomo = ''Ocimum basilicum'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Allium sativum Woodwill 1793.jpg|eta|''Allium sativum'', William Woodwill: ''Medical botany'', 1793.]] '''Ajlo''' (latine: ''Allium sativum'') estas [[Staŭdo|staŭda]] kaj [[Unukotiledonaj plantoj|unukotiledona]] planto simila al [[cepo]], [[poreo]], [[askalono]] kaj [[ŝenoprazo]]. Ĝi apartenas al la familio [[amarilidacoj]]. La [[genro (biologio)|genro]] "ajlo", botanike nomata "aliumo", konsistas ĉefe el la specioj "kutima ajlo" (pri kiu temas ĉi-artikole) kaj [[ursa ajlo]] aŭ "sovaĝa ajlo". La kutima ajlo estas tre fama [[spico]], same kulinare kiel kurace aŭ legende. == Etimologio == ''Ajlo'' devenas rekte de la [[Latina lingvo|latina]], kiel multaj [[Botaniko|botanikaj]] vortoj en [[esperanto]]. La origino de la latina ''Allium'' verŝajne troviĝas en la maljuna kelta lingvo, je la vorto ''All'' kies proksimuma traduko estas ''akra'', ''brulvunda''. == Prezento kaj povoj == Ajla [[radiko]] (aŭ kapo) disiĝas en 3-20 arkformaj bulboj (kateloj). El la bulboj kreskas [[tigo]] je 30–120&nbsp;cm alte, kun plataj aŭ kurbaj (sed neniam tubformaj) [[folio]]j 30–60&nbsp;cm longaj kaj 2–3&nbsp;cm larĝaj. La [[infloresko]]n envolvas nelongdaŭra [[spadiko]]. La [[blanka]]j, [[roza]]j aŭ eĉ [[purpura]]j [[floro]]j estas arigitaj en [[umbelo]] kaj ekflorigas [[Somero|somere]]. [[Frukto]] estas [[kapsulo]] en tri ĉeloj, sed ĝi estas tre rara, pro la ofta sterileco de la floroj. Kiel aliaj membroj de la cepo-subfamilio, ajlo mem produktas la kemiaĵon, kies efiko estas konstatebla odore kiel guste, kiam ajn la bulboj estas damaĝitaj. Se la [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]] de ajla bulbo estas dissplitita de tranĉo, maĉo aŭ premo, la [[enzimo]]j, kiu troviĝas en la ĉelaj [[vakuolo]]j liberigas [[sulfuro|sulfurplenan]] kombinaĵon, kiu kuŝis en la ĉela fluido. La rezultanta kombinaĵo kaŭzas la brulvundan kaj pikantan potencon, kies efiko estas tiom subita kaj brutala. Kelkaj agiloj estas malstabilaj kaj senĉese evoluas. Inter la membroj de la cepo-subfamilio, ajlo estas senkonteste la spico, kiu koncentras la plej potencajn defendajn agilojn, kiuj malhelpas predantojn kiel [[birdoj]], [[insekto]]j aŭ [[vermo]]j ĝin ataki kaj konsumi. Homoj ĝenerale opinias ĝin tre bon- kaj subtilgusta, sed ĝi ankaŭ povas ĉagreneti aŭ eĉ malsanetigi kelkajn personojn. Post kiam oni manĝis ajlon, por eviti forpeli la kunparolantojn aŭ la kunkisantojn kaj freŝigi sian elspiraĵon, oni povas interalie maĉi [[petroselo]]n. == Uzo == === Kulinare === Ajlo estas tre fama spico, kies pulvorigita bulbo fajnigas la guston de multaj pladoj. La kultivata ajlo ne produktas [[semo]]jn sed kreskas el [[bulbo]]j. Nur tiujn bulbojn homo kutimas manĝi, kvankam en [[Rusio]] kaj [[Kaŭkazo|kaŭkazaj landoj]], ankaŭ la ŝosoj estas [[peklado|peklitaj]] kaj poste manĝitaj kiel [[apetitigaĵo]]. === Medikamente === Sciencaj esploroj pruvis, ke ajlo entenas diversajn mineralojn kaj vitaminojn. Regula konsumo ekzemple povas malaltigi la sangopremon kaj preventi arteriosklerozon. == Produktado == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" align="center" style="border-collapse:collapse;" |----- | colspan="6" align="center" bgcolor=#DDFFDD | '''Jara produkto en [[tuno]]j'''<br /> <small>Datumoj laŭ ([[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo|ONA]])</small> |------ | |colspan="2" align="center"| '''2003''' |colspan="2" align="center"| '''2004''' |------ |{{Ĉinio}} |align="right"|10 078 351 |align="right"|74 % |align="right"|10 578 000 |align="right"|75 % |------ |{{Barato}} |align="right"|500 000 |align="right"|4 % |align="right"|500 000 |align="right"|4 % |------ |{{Sud-Koreio}} |align="right"|378 846 |align="right"|3 % |align="right"|378 846 |align="right"|3 % |------ |{{Usono}} |align="right"|283 090 |align="right"|2 % |align="right"|283 090 |align="right"|2 % |------ |{{Rusio}} |align="right"|218 830 |align="right"|2 % |align="right"|220 000 |align="right"|2 % |------ |{{Egiptio}} |align="right"|216 000 |align="right"|2 % |align="right"|216 000 |align="right"|2 % |------ |{{Hispanio}} |align="right"|188 900 |align="right"|1 % |align="right"|157 600 |align="right"|1 % |------ | Aliaj landoj |align="right"|1 659 434 |align="right"|12 % |align="right"|1 612 011 |align="right"|11 % |----- | '''Sume''' |align="right"|'''13 627 272''' |align="right"|100 % |align="right"|'''14 045 047''' |align="right"|100 % |} Ĉinio estas la plej granda ajla eksporta lando de la mondo. La ĉefa provinco de la ĉina ajlo estas Shandong provinco. Estas kelkaj tipoj de la ĉina ajlo. <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prettygarlic.com|titolo=Ĉina ajla informoj|alirdato=2009-12-06|eldoninto=Prettygarlic.com}}</ref> == Historio == La hejmareo de ajlo situas en [[Mez-Azio]] kaj ĝi estis uzata jam antaŭ 5.000 jaroj. Oni malkovris [[Argilo|argilajn]] ajlerojn aĝante 3.750 jarojn a.K. Laŭ [[Herodoto]], ĝi estis kutime kultivita en [[Egiptio]]. Cetere, diskoniĝis la rumoro (fabelo?) ke la unua granda konflikto en la [[homa historio]] elklikiĝis pro ajla porcio subite rifuzita al la [[sklavo]]j konstruantaj la [[piramido]]jn. Ĝi estas menciita almenaŭ 40 fojojn en la [[ebers-papiruso]]. La grekoj kaj la romianoj atribuis al la planto energidonan efikon kaj nutris iliajn militistojn per ĝi. Grekaj atletoj manĝis kvantojn el ili por pli bone farti (Efektive, ajlo estigas vazo- kaj bronkodilaton kies efiko estas estiminda okaze de [[Sporto|sportaj]] konkuroj). == Simbole, fikcie kaj mitologie == En ĉiaj kulturoj, la akra ajlo posedas la potencon protekti kontraŭ sorĉoj, malfavora sorto aŭ ia ajnaj atencoj. Tiu blankmagieca famo verŝajne devenas de la kuraca povo de la planto. Tamen, ajlo estas foje konsiderita kiel sorĉaĵa planto: en [[Kristano|kristana]] [[mito]], post [[Satano]] forlasis la [[edena ĝardeno|edenan ĝardenon]], ajlo kreskis en lia maldekstra piedspuro dum [[cepo]] kreskis en lia dekstra.<ref>Pickering, David (2003). Cassell's Dictionary of Superstitions. Sterling Publishing. ISBN 0-304-36561-0. p. 211</ref> * Ajlo estas unu el la plej famaj rimedoj por protektiĝi kontraŭ [[vampiro]]j, [[likantropo]]j kaj eĉ la [[diablo]] laŭ mez-eŭropaj [[superstiĉo]]j. Oni povas pendigi ĝin je la [[kameno]], je la [[fenestro]] aŭ ajna doma elirejo. En la romano [[Drakulo]], ''Mina Harker'' metas ajlan ŝnuron ĉirkaŭ sian kolon por malhelpi vampiron (drakulon) elpreni ŝian sangon. * [[Plinio la pli maljuna|Plinio la Maljuna]] emfazis, ke ajlo forpelas [[serpento]]jn kaj kontraŭas frenezecon. * En la [[Odiseado]], [[Hermeso]] donas ajlan antidoton al [[Odiseo]], por ke [[Circo]] ne [[porko|porkigu]] lin. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=ajlo|ReVo=ajl}} * http://www.prettygarlic.com/languages/esperanto/Esperanto.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091118224844/http://www.prettygarlic.com/languages/esperanto/Esperanto.htm |date=2009-11-18 }} <!-- en:information from PrettyGarlic.com en->eo:_Ajlo_ informo (de, ek de, el) _PrettyGarlic_._com_ --> * http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Alli_sat.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060127012510/http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Alli_sat.html |date=2006-01-27 }} <!-- en:Gernot Katzer's Spice Pages en->eo:_Gernot_ _Katzer_'s Spico (Paĝoj, Paĝioj) en:Spice Pages en->eo:Spico (Paĝoj, Paĝioj) --> * http://www.hurriyetim.com.tr/yazarlar/yazar/0,,authorid~96@sid~227@tarih~2004-10-03-m@nvid~476464,00.asp * http://www.selfsufficientish.com/garlic.htm#grow {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080919234044/http://www.selfsufficientish.com/garlic.htm#grow |date=2008-09-19 }} <!-- en:Selfsufficientish.com --> * http://www.dakotagarlic.com/Scapes.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060117221050/http://www.dakotagarlic.com/Scapes.htm |date=2006-01-17 }} <!-- en:Scapes information from DakotaGarlic.com en->eo:_Scapes_ informo (de, ek de, el) _DakotaGarlic_._com_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Amarilidacoj]] [[Kategorio:Spicoj]] icidzckwoder0k54mondlyae3bg5lql 0 294 9347394 9097840 2026-04-04T13:58:17Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347394 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Anizo |dosiero = Koehler1887-PimpinellaAnisum.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Apialoj]] ''Apiales'' |familio = [[Apiacoj]] ''Apiaceae'' |genro = [[Pimpinelo]] ''Pimpinella'' |dunomo = Pimpinella anisum |dunomo aŭtoritato = [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] |vikispecio = Pimpinella anisum |komunejo = Pimpinella anisum }} La '''anizo''' (''Pimpinella anisum'') [[botaniko|botanike]] apartenas al la [[apiacoj]]. En la kuirarto oni uzas la semojn de la planto. Anizo fajnigas ĉefe dolĉajn bakaĵojn, bombonojn, [[likvoro]]jn ([[anizobrando]]) kaj siropon. [[Uzoo]] estas alkoholaĵo el [[Grekio]], kiu enhavas anizon. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Apiaceae Pimpinella anisum.jpg| Dosiero:Illustration Pimpinella anisum0.jpg|<!-- sl:Janež sl->eo:Anizo pt:Pimpinella anisum pl:''Pimpinella anisum'' fi:Anisruoho fi->eo:Anizo no:Anis fra tysk flora (1885) no->eo:Anizo _fra_ _tysk_ _flora_ (1885) es:Pimpinella anisum fr:''Pimpinella anisum'' lb:''Pimpinella anisum'' de:Anis (''Pimpinelle anisum'') de->eo:Anizo (''_Pimpinelle_ _anisum_'') sq:Anasoni --> Dosiero:Koehler1887-PimpinellaAnisum.jpg|<!-- ru:Анис ru->eo:Anizo sv:Anis sv->eo:Anizo --> Dosiero:Pimpinella_anisum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-240.jpg|<!-- no:Anis (''Köhlers Medizinal Pflantzen'', 1887) no->eo:Anizo (''_Köhlers_ _Medizinal_ _Pflantzen_'', 1887) --> </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Ilicio]] * [[Fenkolo]] * [[Karvio]] * [[Pastizo]] * [[Spico]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|species=Pimpinella anisum|wikt=anizo|ReVo=aniz}} * http://www.toast.ru/drinks/anise/index.shtml <!-- ru:Спиртные напитки на основе '''аниса''' --> * http://www.kulinarika.net/baze/enazacimba.asp?ID=47 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061109063700/http://www.kulinarika.net/baze/enazacimba.asp?ID=47 |date=2006-11-09 }} <!-- sl:Kulinarika.net --> * http://www.droga.si/default.asp?id=452 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050509195645/http://www.droga.si/default.asp?id=452 |date=2005-05-09 }} <!-- sl:Droga.si sl->eo:_Droga_.si --> * http://www.plantaardigheden.nl {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Anizo| ]] 24m039o9vb5kolxrn9cou2f7227e4mp 0 335 9347772 9057278 2026-04-05T05:43:37Z Sj1mor 12103 9347772 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=EG-C |Mapo en angulo=Kairo (urba areo) |situo sur mapo=Centra Kairo |zomo=13 }} [[Dosiero:Arab League (orthographic projection) updated.svg|dekstra|250px|eta|Mapo de Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] [[Dosiero:arab world.png|eta|300px|dekstra|Landoj konsiderataj kiel arabaj.]] [[Dosiero:Arab League Summit Logo.png|dekstra|eta|350px|Logoo de la Arabliga Pintokunveno de 2013.]] [[Dosiero:Arabic Varieties Map.svg|eta|dekstra|250px|Etendo de la [[araba lingvo]].]] La '''Araba Ligo''', aŭ '''Ligo de Arabaj Ŝtatoj''' ({{Lang-ar|الجامعة العربية‎}}, ''al-Ĝāmiʻa al-ʻArabijja'') estas politika [[ligo]] de [[araboj|arabaj]] [[ŝtato]]j en [[Nordafriko]], la [[Korno de Afriko]] kaj [[Sudokcidenta Azio]]. Ĝia oficiala celo estas "proksimigi la rilatojn de la membroŝtatoj kaj kunordigi kunlaboradon inter ili, defendi ilian sendependecon kaj memregadon, kaj pristudi el ĝenerala vidpunkto la aferojn kaj interesojn de arabaj landoj".<ref name="yale">{{Cite web| coauthors = Head of states of the founding members| title = Pact of the League of Arab States, March 22, 1945| work = The Avalon Project| publisher = Yale Law School| year = 1998| url = http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm| accessdate = 2008-07-09| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2010-06-02| arkivurl = https://web.archive.org/web/19991007232840/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm| arkivdato = 1999-10-07| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080725204917/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm| archivedate = 2008-07-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-06-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080725204917/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm |arkivdato=2008-07-25 }}</ref> Ĝi oficiale fondiĝis la {{daton|22|marto|1945}} en [[Kairo]], per la ''Pakto por la Araba Ligo''. Ĝiaj tiamaj ses membroj estis [[Egiptio]], [[Irako]], [[Transjordanio]] (kiu iĝis [[Jordanio]] en [[1946]]), [[Libano]], [[Sauda Arabio]] kaj [[Sirio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.questia.com/read/1E1-ArabLeag/arab-league|titolo=Arab League|alirdato=17-a de decembro 2013|jaro=2013|verko=The Columbia Encyclopedia}}</ref> [[Jemeno]] aliĝis kiel membro la 5-an de majo 1945. [[Nun en 2010|Nuntempe]] la oficiala ĉefa sidejo de la Ligo plu estas en Kairo, kvankam dum la periodo ekde [[1979]] ĝis [[1989]] ĝi provizore translokiĝis al [[Tunizo]], ĉar [[Egiptio]] estis forbarita de la Ligo pro sia sinteno al Israelo. Hodiaŭ, la asocio konsistas el 22 membrolandoj, kvankam la partopreno de [[Sirio]] estis suspendita ekde Novembro 2011, kiel konsekvenco de la registara subpremado farita dum la [[Siria enlanda milito]].<ref>{{cite news|last=Sly|first=Liz|title=Syria suspended from Arab League|url=http://articles.washingtonpost.com/2011-11-12/world/35282109_1_arab-league-president-bashar-syrian-national-council|newspaper=Washington Post|date=12a de Novembro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-09-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130521161855/http://articles.washingtonpost.com/2011-11-12/world/35282109_1_arab-league-president-bashar-syrian-national-council|arkivdato=2013-05-21}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130521161855/http://articles.washingtonpost.com/2011-11-12/world/35282109_1_arab-league-president-bashar-syrian-national-council |date=2013-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://articles.washingtonpost.com/2011-11-12/world/35282109_1_arab-league-president-bashar-syrian-national-council |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-09-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130521161855/http://articles.washingtonpost.com/2011-11-12/world/35282109_1_arab-league-president-bashar-syrian-national-council |arkivdato=2013-05-21 }}</ref>; kvar kromaj landoj havas la rajton de observantoj. La du ĉefaj landoj en la Ligo estas [[Egiptio]], kiu havas la plej multenombran loĝantaron, kaj [[Sauda Arabio]], kiu plej riĉas. Jam en [[1945]] la Ligo klopodis malebligi la estigon de la lando [[Israelo]], kaj en [[1947]] ĝi deklaris [[milito]]n. Ĝi ricevis oficialan agnoskon de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] en [[1958]]. En [[2002]] la Ligo restarigis siajn rilatojn kun Israelo, interŝanĝe de cedo de teritorio. La du grandaj nuntempaj demandoj de la Ligo estas la rilatoj inter [[Israelo]] kaj [[Palestino]] kaj la demando de araba unuiĝo: kvankam estas 200 milionoj da araboj, kiuj posedas la plejmulton de la [[nafto]] en la mondo, ili estas averaĝe malriĉaj kaj malfortaj, kaj politike disigitaj inter 22 landoj. Pere de institucioj kiaj ekzemple la Instrua, Kultura kaj Scienca Organizo de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj (ALECSO) kaj la Ekonomia kaj Socia Konsilantaro de Araba Ekonomia Unuigo de la Araba Ligo (CAEU), la Araba Ligo faciligas politikajn, ekonomiajn, kulturajn, sciencajn kaj sociajn programojn dezajnitajn por reklami la interesojn de la [[araba mondo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=36214&URL_DO=DO_PRINTPAGE&URL_SECTION=201.html|titolo=The Arab League Educational, Cultural and Scientific Organization (ALESCO)}}</ref><ref>Ashish K. Vaidya, ''Globalization'' (ABC-CLIO: 2006), p. 525.</ref> Ĝi funkciis kiel forumo por la membroŝtatoj por kunordigi iliajn strategiajn poziciojn, por konsiliĝi en aferoj de ofta koncerno, por solvi kelkajn arabajn disputojn, kaj por limigi konfliktojn kiel ekzemple ĉe la Libana krizo en 1958. La ligo funkciis kiel platformo por la redaktado kaj konkludo de multaj gravaj dokumentoj antaŭenigantaj ekonomian integriĝon. Unu ekzemplo estas la ''Komuna Araba Ekonomia Agad-Ĉarto''), kiu skizas la principojn por laborpraktikado en la regiono. Ĉiu membroŝtato havas nur unu voĉdonon en la Ligo-Konsilio, dum decidoj ligas nur por tiuj ŝtatoj kiuj voĉdonis por ili. La celoj de la ligo en 1945 devis fortigi kaj kunordigi la politikajn, kulturajn, ekonomiajn, kaj sociajn programojn de ĝiaj membroj, kaj mediacii disputojn inter ili aŭ inter ili kaj triaj partioj. Krome, la subskribo de interkonsento pri Komuna Defenda and Ekonomia Kunlaborado la 13-an de aprilo 1950 devige enkondukis la subskribintojn al kunordigo de armeaj defend-iniciatoj. En la komenco de la [[1970-aj jaroj]], la Ekonomia Konsilio de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj prezentis proponon krei la Komunajn Arabajn Kamerojn de Komerco trans la eŭropaj ŝtatoj. Tio kondukis, sub la dekreto de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj no. K1175/D52/G, al la decido de la arabaj registaroj por starigi la araban britan komercan ĉambron al kiu estis postulita: "antaŭenigu, apogu kaj faciligu duflankan komercon" inter la araba mondo kaj ĝia plej grava komerca partnero, nome [[Britio]]. La Araba Ligo ankaŭ ludis rolon en formado de lernejaj temaroj, avancante la rolon de [[virino]]j en la arabaj socioj, antaŭenigante infansubtenon, instigante junecajn kaj sportajn programojn, konservante [[araba kulturo|araban kulturan heredon]], kaj kreskigante kulturajn interŝanĝojn inter la membroŝtatoj. Legopovigaj kampanjoj estis lanĉitaj, menslaboroj reproduktiĝis, kaj moderna teknika [[terminologio]] estas tradukita por la uzado ene de membroŝtatoj. La ligo instigas al iniciatoj kontraŭ [[krimo]] kaj [[drogmanio]], kaj traktas labortemojn - precipe inter la elmigranta araba [[laboristaro]]. == Fondo == [[Dosiero:مقر جامعة الدول العربية.jpg|eta|Sidejo de la Araba Ligo en [[Kairo]].]] Dum la [[Dua Mondmilito]], [[Kairo]] estis la centro de la decidfarejo kaj pri ekonomio kaj pri milito fare de la britoj por la tuta [[Proksima Oriento]]. Tiu ŝlosila strategia loko permesis al la registaro de [[Egiptio]] eniri en konversacioj kaj negocado kun aliaj [[Araba mondo|araba landoj]] por plifirmigi pli proksiman unuigon inter ĉiuj el ili. Tiam, la situacio en la diversaj arabaj ŝtatoj estis tre diferenca; dum en la registaroj de [[Irako]] kaj [[Sirio]] estis klara volo kaj sinteno por promocii la ligilojn inter la diversaj arabaj ladnoj, en [[Libano]] (kun grava kristana loĝantaro) tio ne estis rigardita same bonvene ĉar tiu kristana majoritato aŭ grava minoritato iĝus tre sensignifa malgranda minoritato en tre granda islama araba majoritato. En [[Jemeno]], [[Saudarabio]] kaj Egiptio la sento por araba unuemo jam estis pli disvastigita, kvankam ĉiam oni prioritatis la landajn interesojn. Kio estis evidente senduba estis la fakto ke la milito kontribuis rimarkinde al la plifirmigo de la sento por unumeo inter la [[araboj]]. Tiu plfortigo de ligiloj rezultis en unua klopodo de kreado de Ligo de Arabaj Ŝtatoj, favorita krome per brita helpo, kiu celis certigon de sia influo en la mondoregiono. La unua malneto, disvolvigita de la ĉefministro de [[Irako]] kaj de [[Unuiĝinta Reĝlando]], establis kvin punktojn per kiuj estu regata la unio: [[Dosiero:The Levant 3-ar.PNG|eta|dekstre|250px|Arablingva mapo de la [[Granda Sirio]], ĉefa rivalo de Egiptio kiel hegemonia potenco en la komencaj proponoj por araba ligo.]] # Oni havigus malgrandan aŭtonomecon al la [[judoj]] de Palestino. # Oni kreus Araban Ligon, formita per la unio de Irako kaj de Granda Sirio. # Formado de [[Granda Sirio]], formita de [[Sirio]], [[Palestino (regiono)|Palestino]], [[Transjordanio]] kaj [[Libano]]. # La Ligo havus permanentan konsilion zorgita por la kunordigo de aferoj relativaj al la administrado kaj registaro, la eksterlandaj aferoj, la defendo, la ekonomio kaj la protektado de la minoritatoj. # La [[maronitoj]] de Libano havus privilegiitan reĝimon. Oni establis ankaŭ, ke tiu unio estus regata de la familio de [[Haŝemidoj]]. Tamen, tiu unua projekto suferis per grava opozicio; klare kontraŭe montriĝis la [[judoj]], granda parto de la libana publika opinio, parto de la sirianoj kiuj defendis sian propran naciecon aparte de la cetero de arabaj popoloj, Egiptio (kiu deziris union sed sub sia hegemoneco) kaj la reĝo de [[Heĝazo]], kiu ne deziris la formadon en sia norda landlimo de unio tiom forta dominita de la familio de Haŝemidoj. Tiu forta opozicio kondukis la projekton al malsukceso. Pro tio, la egipta prezidento Nabas, elsendis duan projekton kiu postulis pli malgrandan gradon de integrigo, sed kiu kalkulis je pli granda apogo, speciale de Britujo. Post du konferencoj ([[Aleksandrio]] en [[1944]] kaj Kairo en [[1945]]) kaj intensa diplomatia negocado oni atingis, per premo al la landoj malpli pretaj, la kreadon de la Ligo de la Arabaj Ŝtatoj. Tiu unuigis sep landojn kun relativa kapablo de agado: [[Egiptio]], [[Sirio]], [[Libano]], [[Transjordanio]], [[Irako]], [[Saudarabio]] kaj [[Norda Jemeno]], kun reprezentanto de la araboj de [[Palestiniaj teritorioj|Palestinio]], lasante malfermitajn pordojn al la ebla eniro de la cetero de arabaj landoj kiuj deziru unuiĝi al ili post la akiro de sia sendependeco. Oni establis fiksan sidejon en [[Kairo]]. Kvankam oni malpermesis la entrudon en internajn aferojn de aliaj landoj, ja oni markis serion de celoj: plifortigi la rilatojn inter la membraj ŝtatoj, kunordigi ties politikojn por sekurigi ties sendependecon kaj suverenecon, kaj ĝenerale, ĉion kio tuŝis la aferojn kaj interesojn de la arabaj landoj. Krome oni plifortigis la kunlaboradon por aferoj de ekonomio, komunikado, kulturo kaj politikoj de sociala bonfarto. Oni atingis la interkonsenton por ne turni sin al milita forto por solvi konfliktojn inter la membroj de la Ligo. == Membroŝtatoj == [[Dosiero:Arab League History.svg|eta|dekstra]] La kvar fondintaj landoj, kiuj estigis la Ligon de Arabaj Ŝtatoj en la jaro [[1945]], estis [[Egiptio]], [[Irako]], [[Libano]], [[Sauda Arabio]], [[Sirio]] kaj [[Transjordanio]] (nun [[Jordanio]]). Dum la dua duono de la [[20-a jarcento]] la anaro de la Ligo konstante pliiĝis, kaj 16 pliaj ŝtatoj akiris membrecon - krom kvar pliaj landoj, kiuj iĝis observantoj. La aneco de Egiptio estis suspendita en [[1979]], post kiam la lando subskribis [[pactraktato]]n kun [[Israelo]]; tiam ankaŭ la ĉefa sidejo de la Ligo translokiĝis el [[Kairo]] al [[Tunizo]]. Ok jarojn poste, en [[1987]], arabaj landoj restarigis siajn diplomatiajn rilatojn kun Egiptio kaj la lando estis reakceptita en la Ligo; en [[1989]] la ĉefa sidejo retranslokiĝis al Kairo. En septembro 2006 [[Venezuelo]] estis akceptita kiel observanto, kaj [[Barato]] en 2007. [[Israelo]] ne estas membro de la Araba Ligo, malgraŭ tio, ke 20% el ĝia loĝantaro estas araba, preskaŭ duono de la judaro devenas de arabaj landoj, kaj la araba estas oficiala lingvo en Israelo. Ankaŭ [[Ĉado]] ne estas membro, kvankam la araba estas uzata tie kaj oficiale, kaj en la ĉiutaga vivo de landanoj. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; white-space:nowrap" width="100%" ! style="line-height:95%" class="unsortable" | Lando<br /> ! style="line-height:95%" | Aliĝo<br /> ! style="line-height:95%" | Ĉefurbo<br /> ! style="line-height:95%" | Loĝantaro (2008)<br /> ! style="line-height:95%" | GDP (2009<br /><small>per capita</small> ! style="line-height:95%" | Oficialaj lingvoj |- | {{Alĝerio}} | {{dato|16|aŭgusto|1962}} | [[Alĝero]] | 38 700 000 (2014)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ons.dz/-Demographie-.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-03-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120306220607/http://www.ons.dz/-Demographie-.html |arkivdato=2012-03-06 }}</ref> | 4 588 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Barejno}} | {{dato|11|septembro|1971}} | [[Manamo]] | 791 000 | 34 662 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Egiptio}} | {{dato|22|marto|1945}} | [[Kairo]] | 77 420 000 | 5 896 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Ĝibutio}} | {{dato|4|septembro|1977}} | [[Ĝibuto]] | 864 000 | 2 396 $ | [[Araba lingvo|Araba]], [[franca lingvo|franca]] |- | {{Irako}} | {{dato|22|marto|1945}} | [[Bagdado]] | 31 234 000 | 3 655 $ | [[Araba lingvo|Araba]], [[kurda lingvo|kurda]] |- | {{Jemeno}} | {{dato|5|majo|1945}} | [[Sanao]] | 23 580 000 | 2 410 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Jordanio}} | {{dato|22|marto|1945}} | [[Amano]] | 6 316 000 | 5 661 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Kataro}} | {{dato|11|septembro|1971}} | [[Doho]] | 1 409 000 | 86 008 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Komoroj}} | {{dato|20|novembro|1993}} | [[Moroni]] | 798 000 | 1 157 $ | [[Komora lingvo|Komora]], [[araba lingvo|araba]], [[franca lingvo|franca]] |- | {{Kuvajto}} | {{dato|20|julio|1961}} | [[Kuvajturbo]] | 3 000 000 | 38 875 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Libano}} | {{dato|22|marto|1945}} | [[Bejruto]] | 4 224 000 | 13 952 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Libio}} | {{dato|28|marto|1956}} | [[Tripolo (Libio)|Tripolo]] | 6 420 000 | 9 570 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Maroko}} | {{dato|1|oktobro|1958}} | [[Rabato (Maroko)|Rabato]] | 31 993 000 | 4 587 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Maŭritanio}} | {{dato|26|novembro|1973}} | [[Nuakŝoto]] | 3 291 000 | 2 055 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Omano}} | {{dato|29|septembro|1971}} | [[Maskato]] | 2 845 000 | 24 674 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Palestino}} | {{dato|9|septembro|1976}} | [[Ramalaho]] | 4 136 540 | 2 900 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Sauda Arabio}} | {{dato|22|marto|1945}} | [[Rijado]] | 28 686 633 | 23 814 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Sirio}} | {{dato|22|marto|1945}} | [[Damasko]] | 21 906 000 | 2 767 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Somalio}} | {{dato|14|februaro|1974}} | [[Mogadiŝo]] | 9 133 000 | 795 $ | [[Somala lingvo|Somala]], [[araba lingvo|araba]] |- | {{Sudano}} | {{dato|19|januaro|1956}} | [[Ĥartumo]] | 42 272 000 | 2 309 $ | [[Araba lingvo|Araba]], [[angla lingvo|angla]] |- | {{Tunizio}} | {{dato|1|oktobro|1958}} | [[Tunizo]] | 10 432 500 | 8 002 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |- | {{Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj}} | {{dato|6|decembro|1971}} | [[Abu-Dabio]] | 6 000 000 | 38 283 $ | [[Araba lingvo|Araba]] |} === Observantaj landoj === * {{Barato}} * {{Brazilo}} * {{Eritreo}} * {{Venezuelo}} == Membroj provizore suspenditaj == Kiel jam dirite, Egiptio estis suspendita en [[1979]] post ĝi subskribis la Pactraktaton Egipt-Israelan. En 1987, la Ŝtatoj de la Araba Ligo reestablis diplomatiajn rilatojn kun Egiptio, la lando estis reakceptita en la Ligon en 1989, kaj la sidejo de la Ligo revenis al Kairo.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/country_profiles/1550977.stm «Timeline: Arab League».] BBC News. 17a de septembro 2008. Konsultita la 13an de Aprilo 2021.</ref> La [[Socialisma Popola Libia Araba Ĵamahirija|Libia Araba Ĵamahirija]] estis suspendita de la Araba Ligo en la 22a de Februaro 2011.<ref>[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4032530,00.html]</ref> La 27a de Aŭgusto 2011, la Araba Ligo voĉdonis favore de la restarigo de la membreco de [[Libio]] per la rajtigo de reprezentanto de la [[Nacia Transira Konsilio|Libia Transira Konsilio]], kiu estis parte agnoskita kiel provizora registaro de la lando tuj post la faligo de [[Muamar Kadafi|Kadafi]] el la ĉefurbo, nome [[Tripolo]].<ref>[https://www.rttnews.com/list/general-news.aspx?Id=1700187&SM=1 «Arab League Recognizes Libyan Rebel Council».] RTT News. 25a de Aŭgusto 2011. Konsultita la 25an de Aŭgusto 2011.</ref> La 12a de Novembro 2011, la Ligo aprobis dekreton kiu suspendis la membrecon de [[Sirio]] se la registaro ne haltigu la violenton kontraŭ civilaj manifestaciantoj por la 16a de Novembro meze de la [[Siria enlanda milito|konflikto kiu disvolviĝis en la lando]]. Spite tion, la registaro ne akceptis tiujn postulojn de la Ligo kaj la situacio malboniĝis. Por 2012, la krizo estis jam la terure sangelverŝa [[Siria enlanda milito]], kio malproksimigis eĉ plie [[Sirio]]n de la organizaĵo. Spite la fakton ke Egiptio suferis [[puĉo]]n en la 3a de Julio 2013, kiu elpostenigis la nuran prezidenton elektita demokratie, nome [[Mohamed Morsi]], la Araba Ligo konsideris tiun agon kiel ne-kontraŭdemokrata kaj tial oni decidis ne suspendi la landon, kiu restis regata de provizora civila registaro estrata de [[Adli Mansur]] kiel Provizora Prezidento de Egiptio, ĝis oni kunvokis prezidentajn demokratiajn balotojn, kiuj metis [[Abdel Fatah Al-Sisi]] kiel prezidenton, kiu nomumis kiel nova ĉefministro (provizora) [[Ibrahim Mahlab]], kiel nova prezidanto konstitucia de la Araba Respubliko de Egiptio.<ref>[https://www.nytimes.com/2011/11/13/world/middleeast/arab-league-votes-to-suspend-syria-over-its-crackdown-on-protesters.html «Arab League Votes to Suspend Syria Over Crackdown».] NYTimes.com. 12a de novembro 2011. Konsultita la 12an de novembro 2011.</ref> == Politiko kaj administrado == [[Dosiero:Israel-Palestine Diplomacy.svg|eta|300px|Grize, agnosko de kaj [[Israelo]] kaj de la Palestina Ŝtato; ruĝe, agnosko nur de la [[Ŝtato Palestino]].]] [[Dosiero:Provinces - Arab League.PNG|dekstra|eta|250px|Administraciaj dividoj en la Araba Ligo.]] La Araba Ligo estas politika organizaĵo kiu klopodas helpi integrigi siajn membrojn ekonomie, kaj solvi konfliktojn inter membroj ŝtatoj sen turni sin al peto de [[eksterlanda helpo]]. Ĝi posedas elementojn de ŝtata reprezentanta parlamento dum eksterlandaj aferoj estas ofte kondukitaj sub superkontrolo de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. La Ĉarto de la Araba Ligo<ref name="yale"/> aprobis la principon de la [[Tutarabismo|Araba hejmlando]] kvankam respektante la [[suvereneco]]n de la unuopaj membroj ŝtatoj. La internaj regularoj de la Konsilio de la Ligo<ref name="haynes">{{cite web |title=Internal Regulations of the Council of the League of Arab States |work=Model League of Arab States |publisher=Ed Haynes, Winthrop University |date=6a de Aprilo 1998 |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CouncilRegs.html |access-date=9a de Julio 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406061423/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CouncilRegs.html |archive-date=6a de Aprilo 2008 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080406061423/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CouncilRegs.html |arkivdato=2008-04-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080406061423/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CouncilRegs.html |date=2008-04-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CouncilRegs.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080406061423/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CouncilRegs.html |arkivdato=2008-04-06 }}</ref> kaj la komitatoj<ref name="haynes2">{{cite web |title=Internal Regulations of the Committees of the League of Arab States |work=Model League of Arab States |publisher=Ed Haynes, Winthrop University |date=6a de Aprilo 1998 |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CmteeRegs.html |access-date=9a de Julio 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406075743/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CmteeRegs.html |archive-date=6a de Aprilo 2008 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080406075743/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CmteeRegs.html |arkivdato=2008-04-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080406075743/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CmteeRegs.html |date=2008-04-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CmteeRegs.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080406075743/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/CmteeRegs.html |arkivdato=2008-04-06 }}</ref> estis interkonsentitaj en Oktobro 1951. Tiuj de la Ĝenerala Sekretariaro estis interkonsentitaj en Majo 1953.<ref name="haynes3">{{cite web |title=Internal Regulations of the Secretariat-General of the League |work=Model League of Arab States |publisher=Ed Haynes, Winthrop University |date=6a de Aprilo 1998 |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/SecGenRegs.html |access-date=9a de Julio 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406064006/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/SecGenRegs.html |archive-date=6a de Aprilo 2008 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080406064006/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/SecGenRegs.html |arkivdato=2008-04-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080406064006/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/SecGenRegs.html |date=2008-04-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/SecGenRegs.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080406064006/http://faculty.winthrop.edu/haynese/mlas/SecGenRegs.html |arkivdato=2008-04-06 }}</ref> Ekde tiam, la regado de la Araba Ligo estis bazita sur la dueco de supra-naciaj institucioj kaj la suvereneco de membroj ŝtatoj. La konservado de la unuopa ŝtateco derivis siajn klopodojn el la natura prefero de la regantaj elitoj por reteni siajn povon kaj sendependecon en la decidfarado. Krome, la timo de la plej riĉaj ke la plej malriĉaj povus kunhavi ilian riĉecon je konto de la [[Araba naciismo]], la [[Araba Malvarma Milito|feŭdismo inter arabaj regantoj]], kaj la influo de eksteraj potencoj kiuj povus opozicii kontraŭ la araban unuemon povis esti viditaj kiel barieroj kontraŭ pli forta integrigo de la ligo. Kadre de antaŭaj anoncoj en subteno de la [[Araboj]] de [[Ŝtato Palestino|Palestino]] la kreintoj de la Pakto estis determinita inkludi ilin ene de la Ligo ekde ties inaŭguro.<ref name=geddes>Geddes, 1991, p. 208.</ref> Tio estis farita pere de anekso kiu deklaris jene:<ref name="yale"/> {{Cquote|Kvankam Palestino ne kapablas kontroli sian propran destinon, estis en la bazo de la agnosko de ĝia sendependeco ke la decidintoj de la Ligo de Nacioj determinis sistemon de registaro por ĝi. Ĝiaj ekzistado kaj sendependeco inter la nacioj povas, tamen, ne plu esti pridemandita ''[[de jure]]'' pli ol la sendependeco de ajna el la aliaj arabaj ŝtatoj. [...] Tiel, la ŝtatoj subskribintaj de la Pakto de la Araba Ligo konsideras, ke pro la specialaj cirkonstancoj de Palestino, la Konsilio de la Ligo designos araban delegiton el Palestino por, ke tiu partoprenu en ĝia laboro ĝis tiu lando havu faktan sendependon.}} [[Dosiero:1947-UN-Partition-Plan-1949-Armistice-Comparison.svg|eta|180px|Mapo por kompari la limojn de la UN-disdividoplano kun tiu de la armistico de 1949<br /> '''Limoj de la UN-disdividoplano de 1947:''' <br /> {{Kolorospecimeno|#87ceeb}} Areo asignita al juda ŝtato <br /> {{Kolorospecimeno|#f08080}} {{Kolorospecimeno|#90ee90}} Areo asignita al araba ŝtato <br /> {{Kolorospecimeno|#ff00ff}} {{Kolorospecimeno|#dcdcdc}} Internacia statuto por Jerusalemo <hr /> '''Armisticaj linioj de 1949:''' <br /> {{Kolorospecimeno|#87ceeb}} {{Kolorospecimeno|#f08080}} {{Kolorospecimeno|#dcdcdc}} Israela teritorio<br /> {{Kolorospecimeno|#90ee90}} {{Kolorospecimeno|#ff00ff}} Araba teritorio]] En la pintokunveno de Kairo de 1964, la Araba Ligo iniciatis la kreadon de organizaĵo reprezentanta la palestinan popolon. La unua [[Palestina Nacia Konsilio]] kunvenis en [[Orienta Jerusalemo]] la 29-an de Majo 1964. La [[Organizaĵo por Liberigo de Palestino]] estis fondita dum tiu kunsido la 2an de Junio 1964. Palestino estis tuj akceptita en la Araba Ligo, reprezentita de la OLP. Nuntempe, la [[Ŝtato Palestino]] estas plenrajta membro de la Araba Ligo. En la pintokunveno de [[Bejruto]] de 28a de Marto 2002, la ligo adoptis la Araban Paciniciaton,<ref name="al-bab">{{cite web |author=Council of Arab States |title=The Arab Peace Initiative, 2002 |publisher=al bab |date=1a de Oktobro 2005 |url=http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |access-date=9a de Julio 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604091304/http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |archive-date=4a de Junio 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090604091304/http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |arkivdato=2009-06-04 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090604091304/http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |date=2009-06-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090604091304/http://www.al-bab.com/arab/docs/league/peace02.htm |arkivdato=2009-06-04 }}</ref> Saud-inspirita pacplano por la [[Araba-israela konflikto]]. La iniciato proponis plenan normigon de rilatoj kun [[Israelo]]. Kompense, Israelo ricevis peton retiriĝi el ĉiuj Israel-okupaciitaj teritorioj, kiel la [[Golanaj Altaĵoj]], agnoski la Palestinan sendependecon en [[Cisjordanio]] kaj la [[Gazaa Sektoro]], kun Orienta Jerusalemo kiel ĉefurbo, same kiel "justa solvo" por la [[Palestinaj rifuĝintoj]]. La Paciniciato estis denove elsendita en la pintokunveno de 2007 de Rijad. En Julio 2007, la Araba Ligo sendis mision, konsistanta el ministroj pri eksterlandaj aferoj de [[Jordanio]] kaj [[Egiptio]], al Israelo por promocii la iniciaton. Post la movo de [[Venezuelo]] por elpeli Israeliajn diplomatojn meze de la [[Konflikto de la Gaza Sektoro (2008-2009)]], parlamentano de [[Kuvajto]] nome Ŭalid Al-Tabtabaje proponis translokigi la sidejon de la Araba Ligo al [[Karakaso]], [[Venezuelo]].<ref>{{cite news|url=http://www.caribbeannetnews.com/news-13536--12-12--.html|title=Kuwaiti MP calls to move Arab league to Venezuela|access-date=16a de Januaro 2009|date=15a de Januaro 2009|work=AFP, via CaribbeanNetNews|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304230647/http://www.caribbeannetnews.com/news-13536--12-12--.html|archive-date=4a de Marto 2009}}</ref> La 13an de Junio 2010, Amr Mohammed Musa, Ĝenerala Sekretario de la Araba Ligo, vizitis la [[Gazaa Sektoro|Gazaan Sektoron]], nome unua vizito fare de funkciulo de la Araba Ligo ekde la armita leviĝo de [[Hamas]] en 2007. En 2015, la Araba Ligo alvokis subtenon por la Saud-arabi-estrita interveno en [[Jemeno]] kontraŭ la [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] [[Hutioj]] ([[Zajdismo|zajdismanoj]]) kaj fortoj fidelaj al la iama Prezidento [[Ali Abdullah Saleh]], kiu estis elpostenigita per ribelo en [[2011]].<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-joint-arab-military-force-20150329-story.html|agency=Los Angeles Times|title=Arab League's joint military force is a 'defining moment' for region|date=29a de Marto 2015|first1=Christina|last1=Boyle|first2=Zaid|last2=al-Alayaa}}</ref> La 15an de Aprilo 2018, reage al la Turka invado de norda Sirio kun la celo forigi la [[Protektaj Taĉmentoj de la Popolo|Siriajn Kurdojn]] el la enklavo de [[Efrîn|Afrin]], la Araba Ligo aprobis rezolucion alvokante la Turkiajn fortojn retiriĝi el Afrin.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.yenisafak.com/en/news/turkey-slams-arab-league-resolution-on-afrin-operation-3329296|titolo=Turkey slams Arab League resolution on Afrin operation|dato=18a de Aprilo 2018|eldoninto=Yeni Safak}}</ref> En Septembro 2019, la Araba Ligo kondamnis la planojn de [[Benjamin Netanyahu]] por [[Anekso|aneksadi]] la orientan parton de la okupaciintan [[Cisjordanio]]n konatan kiel la [[Jordana Valo]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49657915|titolo=Arab nations condemn Netanyahu's Jordan Valley annexation plan|dato=11a de Septembro 2019|verkaĵo=BBC News}}</ref> La Araba Ligo kunsidis en Kairo la 12an de Oktobro 2019 por studi la Turkian ofensivon en nordorientan Sirion. Kunsidinte, ties membroj ŝtatoj voĉdone aprobis kondamni la Turkian ofensivon, nomante ĝin kaj 'invado' kaj 'agreso' kontraŭ araba ŝtato, aldonante ke la organizaĵo konsideris ĝin perforto de la [[internacia juro]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.reuters.com/article/us-arableague-turkey-syria-idUSKBN1WR0C9|titolo=Turkey's Syria offensive an 'invasion': Arab League secretary general|dato=2019-10-12|lingvo=en|verkaĵo=Reuters}}</ref> La 9an de Septembro 2020, la Araba Ligo malakceptis kondamni la decidon de la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|UAE]] normaligi la ligilojn kun la Ŝtato Israelo. Tamen, "La celo de ĉiuj niaj arabaj landoj, sen escepto, estas finigi la okupacion kaj establi sendependan Palestinan ŝtaton en la limoj de 1967 kun Orienta Jerusalemo kiel ties ĉefurbo", diris [[Ahmed Abul Geit|Abul Geit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/09/arab-league-ministers-agree-condemn-uae-israel-deal-200909141524785.html|title=Arab League: Ministers agree not to condemn UAE-Israel deal|date=9 de Septembro, 2020|website=www.aljazeera.com}}</ref> == Pintokunvenoj == {| class="wikitable sortable" |- ! No. !! Dato !! Gastiganta lando !! Gastiganta urbo |- | [[1964|1a]] || 13a–17a de Januaro 1964 || {{EGY}} ||[[Kairo]] |- | [[1964|2a]] || 5a–11a de Septembro 1964 || {{EGY}} ||[[Aleksandrio]] |- | [[1965|3a]] || 13a–17a de Septembro 1965 || {{MAR}} ||[[Kasablanko]] |- | [[1967|4a]] || 29a de Aŭgusto 1967 || {{SDN}} ||[[Ĥartumo]] |- | [[1968|5a]] || 21a–23a de Decembro 1969 || {{MAR}} ||[[Rabato]] |- | [[1973|6a]] || 26a–28a de Novembro 1973 || {{DZA}} ||[[Alĝero]] |- | [[1974|7a]] || 29a de Oktobro 1974 || {{MAR}} ||[[Rabato]] |- | [[1976|8a]] || 25a–26a de Oktobro 1976 || {{EGY}} ||[[Kairo]] |- | [[1978|9a]] || 2a–5a de Novembro 1978 || {{IRQ}} ||[[Bagdado]] |- | [[1979|10a]] || 20a–22a de Novembro 1979 || {{TUN}} ||[[Tunizo]] |- | [[1980|11a]] || 21a–22a de Novembro 1980 || {{JOR}} ||[[Amano]] |- | [[1982|12a]] || 6a–9a de Septembro 1982 || {{MAR}} ||[[Fez (Maroko)|Fes]] |- | [[1985|13a]] || 1985 || {{MAR}} ||[[Kasablanko]] |- | [[1987|14a]] || 1987 || {{JOR}} ||[[Amano]] |- |[[1988|15a]] || Junio 1988 || {{DZA}} ||[[Alĝero]] |- | [[1989|16a]] || 1989 || {{MAR}} ||[[Kasablanko]] |- | [[1990|17a]] || 1990 || {{IRQ}} ||[[Bagdado]] |- | [[1996|18a]] || 1996 || {{EGY}} ||[[Kairo]] |- | [[2001|19a]] || 27a–28a de Marto 2001 || {{JOR}} ||[[Amano]] |- | [[2002|20a]] || 27a–28a de Marto 2002 || {{LBN}} ||[[Bejruto]] |- | [[2003|21a]] || 1a de Marto 2003 || {{EGY}} ||[[Ŝarm el Ŝejĥ]] |- | [[2004|22a]] || 22a–23a de Majo 2004 || {{TUN}} ||[[Tunizo]] |- | [[2005|23a]] || 22a–23a de Marto 2005 || {{DZA}} ||[[Alĝero]] |- | [[2006|24a]] || 28a–30a de Marto 2006 || {{SDN}} ||[[Ĥartumo]] |- | [[2007|25a]] || 27a–28a de Marto 2007 || {{SAU}} ||[[Riado]] |- | [[2008|26a]] || 29a–30a de Marto 2008 || {{SYR}} ||[[Damasko]] |- | [[2009|27a]] || 28a–30a de Marto 2009 || {{QAT}} ||[[Doha]] |- | [[2010|28a]] || 27a–28a de Marto 2010 || {{LBY}} ||[[Sirte]] |- | [[2012|29a]] || 27a–29a de Marto 2012 || {{IRQ}} ||[[Bagdado]] |- | [[2013|30a]] || 21a–27a de Marto 2013 || {{QAT}} ||[[Doha]]<ref>[http://qatarconferences.org/arableaguesummit2013/ Arab League Summit 2013] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181004164041/http://qatarconferences.org/arableaguesummit2013/ |date=2018-10-04 }}. Qatarconferences.org (27a de Marto 2013). Alirita en 2014-04-28.</ref> |- | [[2014|31a]] || 25a–26a de Marto 2014 || {{KWT}} ||[[Kuvajturbo]]<ref>[http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/03/arab-league-summit-hit-new-rifts-201432173625331320.html Arab League summit hit by new rifts - Features]. Al Jazeera English. Alirita en 2014-04-28.</ref> |- | [[2015|32a]] || 28a–29a de Marto 2015 || {{EGY}} ||[[Ŝarm el Ŝejĥ]]<ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/03/opposition-fail-get-syria-arab-league-seat-2014326144447997621.html Opposition fail to get Syria Arab League seat - Middle East]. Al Jazeera English. Alirita en 2014-04-28.</ref> |- | [[2016|33a]] || 20a de Julio 2016 || {{MRT}} ||[[Nuakŝoto]] |- | [[2017|34a]] || 23a–29a de Marto 2017 || {{JOR}} ||[[Amano]]<ref>{{Cite web|url=https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/2016/11/02/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D8%B6%D9%8A%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%B3.html|title=الأردن يستضيف القمة العربية في مارس|website=www.alarabiya.net|date=Novembro 2016}}</ref> |- | [[2018|35a]] || 15a de Aprilo 2018 ||{{SAU}} ||[[Dahran]] |- | [[2019|36a]] || Aprilo 2019 || {{TUN}} ||[[Tunizo]]<ref>{{Cite web|url=http://www.egypttoday.com/Article/1/47928/Tunisia-to-host-next-Arab-summit|title=Tunisia to host next Arab summit|website=EgyptToday}}</ref> |- |} == Geografio == [[Dosiero:Flag of the Arab League.svg|eta|Flago de la [[Araba Ligo]], kies ŝtatoj membroj havas la [[Moderna normiga araba|modernan normigan araban lingvon]] kiel oficiala lingvo.]] La [[areo]] de la anaro de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj kovras sume ĉirkaŭ 14 milionojn da kvadrataj kilometroj, kaj ampleksiĝas tra du kontinentoj - la sudokcidenta parto de [[Azio]] kaj la nordo kaj nordoriento de [[Afriko]]. Granda parto de la teritorio konsistas el grandaj senpluvaj dezertoj - plej elstare, la [[Saharo]]. Tamen, la regiono ankaŭ enhavas plurajn tre fekundajn teritoriojn, kiel ekzemple la valo de [[Nilo]], la [[Atlasa Montaro]] kaj la tiel nomata [[Fekunda duonluno]], kiu etendiĝas ekde [[Irako]] tra [[Sirio]] kaj [[Libano]] ĝis [[Palestino]]. La areo ankaŭ posedas densajn arbarojn, ekzemple en suda [[Arabio]] kaj suda [[Sudano]], kaj estas trairata de la plej longa rivero en la mondo: la [[Nilo]]. == Ekonomio == Multaj landoj de la Araba Ligo estas riĉaj, kun enormaj kuŝejoj de [[nafto]] kaj de [[natura gaso]] en kelkaj membroŝtatoj. Alia industrio kiu ege kreskas kaj rapide estas [[telekomunikado]]. Dum malpli ol unu jardeko, lokaj entreprenoj kiaj [[Orascom]] kaj [[Etisalat]] sukcesis konkurenci internacie. Ekonomiaj defioj iniciatitaj de la Ligo inter membroŝtatoj estis malpli impresaj ol tiuj plenumitaj de pli malgrandaj arabaj organizoj kiaj la [[Golfa Koopera Konsilo]] (GCC).<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2041155720081120 Reuters.com]</ref> Inter ili estas la Araba Gasdukto, kiu transportos egiptan kaj irakan gason al Jordanio, Sirio, Libano, kaj [[Turkio]]. Ĉe 2013, ekzistas grava diferenco en ekonomiaj kondiĉoj inter la disvolvigintaj naftolandoj kiaj [[Alĝerio]], [[Kataro]], [[Kuvajto]] kaj la [[UAE]], kaj disvolvigantaj landoj kiaj [[Komoroj]], [[Ĝibutio]], [[Maŭritanio]], [[Somalio]], [[Sudano]] kaj [[Jemeno]]. [[Dosiero:OAPEC Members.png|eta|dekstra|330px|Membroj de organizo de arabaj naftoeksportaj landoj.]] Tiuj landoj ankaŭ havas grandajn fruktodonajn terojn, ekzemple en sudo de [[Sudano]], kutime menciita kiel manĝokerno de la [[Araba Mondo]], kaj krome la mondoregiona malstabileco ne troe tuŝis sian [[turismo|turisman]] industrion, kiu estas konsiderata la plej rapide kreskanta industrio en la regiono, kun [[Egiptio]], [[UAE]], [[Libano]], [[Tunizio]] kaj [[Jordanio]] hegemonie. Alia grava kreskoplenumo povos esti atingita danke al [[Araba Liberkomerca Interkonsento]] GAFTA kompletita en la 1-a de januaro 2008, kio farus 95% el ĉiuj produktoj de arabaj landoj impostolibera je [[dogano]]j. == Prezidantoj == * {{flago|Egiptio}} [[Abdul Rahman Hassan Azzam]] ([[1945]] — [[1952]]) * {{flago|Egiptio}} [[Abdul Ĥalek Hasuna]] ([[1952]] — [[1972]]) * {{flago|Egiptio}} [[Mahmud Riad]] ([[1972]] — [[1979]]) * {{flago|Tunizio}} [[Ĉedli Klibi]] ([[1979]] — [[1990]]) * {{flago|Libano}} provizore administris Assad al-Assad ([[1990]] — [[1991]]) * {{flago|Egiptio}} [[Ahmad Esmat Abd al Megid]] ([[1991]] — [[2001]]) * {{flago|Egiptio}} [[Amr Musa]] ([[2001]] — [[2011]]) * {{flago|Egiptio}} [[Nabil Elarabi]] ([[2011]] — [[2016]]) * {{flago|Egiptio}} [[Ahmed Abul Geit]] ([[2016]] — nun) == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Islamismo]] * [[Araba imperio]] * [[Araba mondo]] * [[Tutarabismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.arableagueonline.org Oficiala retpaĝaro de la Araba Ligo] (arabe, angle) * http://qatarconferences.org/arableaguesummit2013/arabic/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130331012001/http://qatarconferences.org/arableaguesummit2013/arabic/ |date=2013-03-31 }} * arabe [http://www.lasportal.org/ Ligo de Arabaj Ŝtatoj] (oficiala retejo). * [http://www.al-bab.com/arab/docs/league.htm Ligo de Arabaj Ŝtatoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160702094049/http://www.al-bab.com/arab/docs/league.htm |date=2016-07-02 }} ĉe Al-Bab.com. * [http://www.atcex.org Arab-Turka Konferenco kaj Expo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120115190551/http://www.atcex.org/ |date=2012-01-15 }} ĉe Bursa. * [http://www.cfr.org/middle-east/arab-league/p25967 La Araba Ligo] ĉe [[Konsilio pri Eksterlandaj Rilatoj]]. * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/country_profiles/1550797.stm Profile: Araba Ligo], ''[[BBC News]]'', 9-a de aŭgusto 2011. * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/arablgtoc.html Araba Ligo] ĉe Jewish Virtual Library. * [http://www.worldstatesmen.org/International_Organizations.html#LAS Araba Ligo] ĉe WorldStatesmen.org. {{Ligo de Arabaj Ŝtatoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Arab League|revizio=1002465158}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Liga Árabe|revizio=134289928}} {{Havenda artikolo|Ligo de Arabaj Ŝtatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ligo de Arabaj Ŝtatoj| ]] [[Kategorio:Araba mondo]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]] reznshtfevg0nx7k8txtej6cv3k0x4u 0 383 9347237 9230108 2026-04-04T13:07:06Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347237 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Acero |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Acer-saccharinum-leaves-e.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Folioj de [[arĝenta acero]] (''Acer saccharinum'') |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Sapindaloj]] ''Sapindales'' |familio = [[Sapindacoj]] ''Sapindaceae'' |genro = '''Acero''' ''Acer'' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |mapo de vivoteritorioj = Map genus Acer.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Arealo]] de la aceroj |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = }} '''Acero''' <ref>Vidu “Acero” en: Plurlingva nomaro de sovaĝaj plantoj en Eŭropo - Bernhard Eichkorn - Eld. Villingen-Schwenningen - 1995. (816 p.) Detala priskribo de la verko: [[Flaŭro]]. </ref> (science: ''Acer''<ref>[http://vortaro.net/#acero acero en vortaro.net]</ref>) estas genro de [[falfolia planto|falfoliaj]] arboj, el kiuj pluraj rimarkeblas per [[aŭtuno|aŭtune]] buntaj koloroj. La blanka aŭ helruĝa [[ligno]] estas utiligata precipe por [[meblo]]j kaj tornaĵoj. * [[Floroformulo]]: Ka_4-5Ko_4-5A_{4+4aŭ 5+5}G₍₂₎ [[ovario]] supre staranta * [[Infloresko]]:[[umbelo]], [[grapolo]] * [[Frukto]]: duopa [[samaro]] == Specioj == * [[kampa acero]] (''Acer campestris'') estas malgranda arbo aŭ arbeto kreskanta ofte en heĝoj en la nenordaj partoj de Eŭropo; la negrandaj folioj estas kvinlobaj, sen akraj pintoj. * [[sikomora acero]] aŭ platanacero (''Acer pseudoplatanus''), ties foliofingraĵoj estas pintaj; la plej abunda speco de acero en Eŭropaj arbaroj, ĉefe sur [[ebenaĵo]]j. * verda aŭ [[Manitoba acero]] (''Acer negundo'') kreskas en Nord-Ameriko * [[plataneca acero]] (''Acer platanoides''), indiĝena en granda parto de Eŭropo * [[tatara acero]] (''Acer tataricum'') (nigraringa acero) oftas en kverka arbaro * [[sukeracero]] (''Acer saccharum'') ĝiaj 3-5-lobaj folioj estas simbolo por [[Kanado]], bildigita sur la Kanada flago. * [[Arĝenta acero]] (''Acer saccharinum'') en [[Nordameriko]]. * ''[[Acer tibetense]]'' * Balkana acero ''[[Acer heldreichii]]'' en [[Balkana duoninsulo]] kaj [[Turkio]], [[Armenio]], [[Rusio]]. * [[velura acero]] (''Acer velutinum'') en la [[hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj]] ([[Azerbajĝano]], [[Irano]]) kelkaj acerspecoj havas foliojn tute ne similajn al tipaj aceroj, ekzemple * [[Karpenofolia acero]] (''Acer carpinifolium'') en [[Japanio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Biologio}} {{Projektoj|wikt=acero|ReVo=acer}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sapindacoj]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] [[Kategorio:Orientalisa flaŭro]] [[Kategorio:Holarktisa flaŭro]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] ijbi862zx2sm31sq0uu6sp2gcqsh0r0 0 384 9347354 9335545 2026-04-04T13:42:07Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347354 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=kemia elemento|brazila urbo|Alumínio (São Paulo)}} {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Al |numero=13 |nukleona=27 |nomo=Aluminio |latine=aluminium |super=[[Boro|B]] |sub=[[Galiumo|Ga]] |maldekstre=[[Magnezio|Mg]] |dekstre=[[Silicio|Si]] |suba tabelo=jes <!-- ĝeneralaj informoj --> |kemia grupo=[[Metalo]]j |RN-CAS=7429-90-5 |grupo=[[elemento de grupo 13|13-a]] |periodo=[[elemento de periodo 3|3]] |bloko=[[p-bloko|p]] |pezono en terkrusto=7,75 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=2 |dosiero=Aluminium-4.jpg |aspekto=arĝent-kolora metalo <!-- Atomaj ecoj --> |relativa atompezo=26,981538 |atomradiuso=125 (118) |kovalenta radiuso=121 |radiuso de van der waals= 184 |elektrona konfiguracio=[<nowiki />[[Neono|Ne]]] 3s² 3p¹ |elektronoj en surfacoj= |oksidiĝa nombro= <!-- Fizikaj ecoj --> |materia stato=[[solido|solidaĵo]] |kristala strukturo=kuba |denseco=2,7 |malmoleco=2,75 |magneta konduto=[[paramagnetismo|paramagnetisma]] |degelpunkto c=660,32 |degelpunkto k=993,47 |bolpunkto c=2470 |bolpunkto k=2743 |molarvolumeno=10,00 |materia fandopunkto=10,7 |materia bolpunkto=284 |premo de satura vaporo= |rapido de sono=5100 |specifa varmokapacito=897 |elektra konduktivo=37,7 · 10⁶ |elektra rezistivo= |termika konduktivo=235 <!-- Diversaj --> |diversaj=jes |elektroda potencialo=−1,676 V (Al3+ + 3 e− → Al) |elektronegativeco=1,61 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio= |ionta radiuso= <!-- Izotopoj --> |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=25 | simbolo=Al | apero= | duoniĝa tempo=7,183 s | speco=[[elektrona kapto|ε]] | MeV=4,277 | A de produkto=25 | simbolo de produkto=[[magnezio|Mg]]}} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=26 | simbolo=Al | apero=malmultege | duoniĝa tempo=7,17 · 10⁵ [[jaro|j]] | speco=[[elektrona kapto|ε]] | MeV=4,004 | A de produkto=26 | simbolo de produkto=[[magnezio|Mg]]}} {{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo | A=27 | simbolo=Al | apero=100 % | n=14 }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=28 | simbolo=Al | apero= | duoniĝa tempo=2,2414 [[minuto|min]] | speco=[[beta disfalo|β⁻]] | MeV=4,642 | A de produkto=28 | simbolo de produkto=[[Silicio|Si]]}} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=29 | simbolo=Al | apero= | duoniĝa tempo=6,56 [[minuto|min]] | speco=[[beta disfalo|β⁻]] | MeV=3,680 | A de produkto=29 | simbolo de produkto=[[Silicio|Si]]}} }} '''Aluminio''' estas [[kemia elemento]] de la [[perioda tabelo]] kun la simbolo '''Al''' kaj [[atomnumero]] 13. Ĝia [[CAS-numero]] '''7429-90-5'''. Ĝi apartenas al la grupo de [[posttransira metalo|posttransiraj metaloj]] kaj estas [[elemento de grupo 13]]. Aluminio estas la plej abunda metalo en la [[Tero]], sed nur en la krusto, dum ĝi estas malpli ofta en la suba tavolo. Laŭ maso, aluminio estas ĝis ĉirkaŭ 8% el la [[terkrusto]]; ĝi estas [[Abundeco de elementoj en la terkrusto|la tria plej abunda elemento]] post [[oksigeno]] kaj [[silicio]]. En la fruaj civilizacioj, la homo konis [[aluno]]n kaj [[alumino]]n aŭ aluminian oksidon (Al₂O₃), sed [[Hans Christian Orsted|Ørsted]] povis izoli la metalon nur en 1807. Aluminia oksido venas de erco nomata [[baŭksito]]. Aluminia metalo estas kemie tiom reagema ke indiĝanaj specimenoj estas raraj kaj limigitaj al tre limigitaj medioj. Anstataŭe, ĝi troviĝas kombinita en ĉirkaŭ 270 diferencaj mineraloj.<ref>Shakhashiri, B.Z. (17a de marto 2008). [https://web.archive.org/web/20120509185835/http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/PDF/Aluminum.pdf "Chemical of the Week: Aluminum" (PDF).] SciFun.org. Universitato de Viskonsino. Arkivita el la originala (PDF) la 9an de majo 2012. Alirita la 13an de julio 2019.</ref> Aluminio estas blueta-blanka [[metalo]], tre [[Flekso|fleksiĝema]] (formebla) kaj [[Duktileco|duktila]] (etendebla). Ĝi estas tre leĝera metalo, kaj bone konduktas [[elektro]]n kaj [[varmo]]n. Pura aluminio estas tre mola; tial [[alojo]]j de aluminio kaj [[silicio]] kaj [[fero]] fortigas aluminion, kaj en tiu formo oni povas uzi ĝin en la konstruado de [[aviadilo]]j,<ref>Singh, Bikram Jit (2014). [https://books.google.es/books?id=rQqnAgAAQBAJ&pg=PA45&dq=Aluminium+and+its+alloys+are+vital+to+the+aerospace+industry&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q=Aluminium%20and%20its%20alloys%20are%20vital%20to%20the%20aerospace%20industry&f=false RSM: A Key to Optimize Machining: Multi-Response Optimization of CNC Turning with Al-7020 Alloy.] Anchor Academic Publishing (aap_verlag). ISBN 978-3-95489-209-9. Alirita la 13an de julio 2019.</ref> [[ŝipo]]j, aliaj veturiloj, duktoj kaj [[nuboskrapulo]]j. Aluminio estas uzata ankaŭ en dratoj, gasduktoj, pordoj kaj fenestroj (kadroj),<ref>Hihara, Lloyd H.; Adler, Ralph P.I.; Latanision, Ronald M. (2013). [https://books.google.es/books?id=WxfOBQAAQBAJ&pg=PA98&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Environmental Degradation of Advanced and Traditional Engineering Materials.] CRC Press. ISBN 978-1-4398-1927-2. Alirita la 13an de julio 2019.</ref> konduktiloj, aluminia folio, farboj, kaj tuboj da dentopasto. Ĝi ne [[rusto|rustiĝas]]. Aluminio estas uzata ankaŭ kiel elektra konduktilo. Aluminia drato de certa konduktiveco devas esti pli dika ol same konduktiva [[kupro|kupra]] drato, sed kompense estas malpli peza, ĉar la [[denseco|denso]] de aluminio estas eĉ ne triono de tiu el kupro. Spite sian abundon en la medio, neniu konata formo de vivulo uzas aluminiajn [[Salo (kemio)|salojn]] [[metabolo|metabole]], sed aluminio estas bone tolerata fare de plantoj kaj animaloj. Pro abundo de tiuj saloj, la potencialo por biologia rolo por ili estas de kontinua intereso, kaj studoj tiurilate pluas. == Historio == En [[antikva Grekio]] kaj [[Romio]] oni jam uzis [[aluno]]n, produktitan el [[alunito]], nature trovebla [[sulfato]] de aluminio. La [[tekstila industrio]] uzis alunon kiel fiksilon de [[farbo]]j. Ĝi estis uzata ankaŭ por presi sur [[pergameno]], por [[tanado|tani]] [[ledo]]n, produkti [[vitro]]n kaj por koaguligi [[sango]]n en vundoj. [[Dosiero:Friedrich_W%C3%B6hler_Litho.jpg|eta|upright=0.75|maldekstra|[[Friedrich Wöhler]], la kemiisto kiu la unua zorge priskribis metalan elementan aluminion.]] La historio de aluminio estis formita per la uzado de [[aluno]]. La unua verkita aludo de aluno, fare de la [[Antikva Grekio|greka]] historiisto [[Herodoto]], datas reen el la 5a jarcento a.K.{{sfn|Drozdov|2007|p=12}} Oni scias, ke antikvanoj uzis alunon kiel tinkturan [[Mordanto (kemio)|mordanton]] kaj por urbodefendo.{{sfn|Drozdov|2007|p=12}} Post la [[Krucmilitoj]], aluno, nemalhavebla havaĵo en la eŭropa industrio,<ref name="ClaphamPower1941">{{Cite book|last1=Clapham|first1=John Harold|last2=Power|first2=Eileen Edna|title=The Cambridge Economic History of Europe: From the Decline of the Roman Empire|url=https://books.google.com/books?id=gBw9AAAAIAAJ&pg=PA682|year=1941|publisher=CUP Archive|isbn=978-0-521-08710-0|page=207}}</ref> estis celo de internacia komerco;{{sfn|Drozdov|2007|p=16}} ĝi estis importita al Eŭropo el la orienta Mediteraneo ĝis mezo de la 15a jarcento.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The papacy and the Levant: 1204-1571. 1 The thirteenth and fourteenth centuries|familia nomo=Setton|persona nomo=Kenneth M.|dato=1976|eldoninto=American Philosophical Society|ISBN=978-0-87169-127-9|OCLC=165383496}}</ref> La naturo de aluno restas nekonata. Ĉirkaŭ 1530, la svisa kuracisto [[Paracelso]] sugestis, ke aluno estis salto de aluna tero.{{sfn|Drozdov|2007|p=25}} En 1595, la germana doktoro kaj kemiisto [[Andreas Libavius]] eksperimente konfirmis tion;<ref name="Weeks1968">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=s6kPAQAAMAAJ|titolo=Discovery of the elements|familia nomo=Weeks|persona nomo=Mary Elvira|jaro=1968|volumo=1|eldono=7|eldoninto=Journal of chemical education|paĝo=187}}</ref> En 1722, la germana kemiisto [[Friedrich Hoffmann]] anoncis sian kredon, ke la bazo de aluno estis distinga tero.{{sfn|Richards|1896|p=2}} En 1754, la germana kemiisto [[Andreas Sigismund Marggraf]] sintezigis alunojn pere de la boligado de argilo en [[sulfata acido]] kaj poste aldonante [[potaso]]n.{{sfn|Richards|1896|p=2}} Metala aluminio estis identigita unuafoje fare de [[Humphry Davy]], en la aluno KAl(SO₄)₂*12H₂O, sed li ne sukcesis izoli ĝin. Tamen li proponis por ĝi la nomon ''alumium'' (de la [[latina lingvo|latina]] ''alumen'', signife al amara salo. Poste la nomo iĝis ''aluminium''. Klopodoj por produkti aluminian metalon datas reen el 1760.<ref>Richards 1896, p. 3.</ref> La unua kemiisto, kiu sukcesis izoli aluminion (en nepura formo), estis Ørsted, kiu en 1807 aplikis la reagon inter [[Kalio|kalia]] amalgamo kaj AlCl₃. [[Friedrich Wöhler]] plibonigis la metodon de Ørsted kaj en 1827 sukcesis izoli masivan aluminion. [[Henri Sainte-Claire Deville]] enkondukis la metodon de rekta reduktado de la metalo per [[elektrolizo]], elirante de fandita NaAlCl₄. Tiun procezon sendepende studis ankaŭ [[Robert Wilhelm Bunsen|Bunsen]]. Industria produktado de aluminio komenciĝis nur en [[1854]], kiam Henri Sainte-Claire Deville instalis produktejon en [[Parizo]]. Ĝis tiam aluminio estis malofta, altvalorega metalo. En 1886 la invento de la [[procezo Hall-Héroult]], elektrolizo de aluminio solvita en [[kriolito]] (NaAlF₄) igis la ekstraktadon de aluminio el mineraloj malmultekosta. La procezo estas vaste uzata en la tuta mondo<ref>William B. Frank, Warren E. Haupin: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, "Aluminium" ({{en}}), Wiley-VCH, 2000.</ref>. == Ecoj == [[Dosiero:Eros-piccadilly-circus.jpg|eta|Aluminia statuo de Antero en Londono, de 1893.]] Aluminio estas malpeza, tamen rezistema metalo, kun griza-arĝenta aspekto pro la maldika oksida tavolo, kiu formiĝas rapide, kiam aluminio estas elmetita al aero, kaj malhelpas plian korodadon, ĉar ĝi ne estas solvebla. Aluminio havas [[denseco]]n de ĉirkaŭ triono de tiu de [[ŝtalo]] aŭ kupro; ĝi estas duktila kaj fleksebla, facile prilaborebla kaj rezistas al [[korodo]]. Ĝi ne estas magneta kaj batata ne produktas fajrerojn. Aluminio estas elemento tre ofta sur [[Tero]], kun pezoparto de 8,3 %; nur [[oksigeno]] (45,5 %) kaj [[silicio]] (25,7 %) estas pli oftaj. En la naturo ĝi ĉiam estas kombinita kun aliaj elementoj kaj estas parto de multaj mineraloj. Industrie ĝi estas produktata el baŭksito, ruĝ-bruna aŭ flava rokaĵo, troveble precipe en [[Usono]], [[Rusio]], [[Gujanoj]], [[Hungario]] kaj eks-[[Jugoslavio|jugoslaviaj]] landoj. Multaj metalaj elementoj estas solveblaj en aluminio; kupro, silicio, [[magnezio]], [[zinko]] kaj [[mangano]] estas plej uzataj por formi [[alojo]]jn kun aluminio. Krome estas aldonataj malgrandaj kvantoj da aliaj elementoj, nomataj korektiloj, por plibonigi certajn ecojn de la alojoj. Tiaj korektiloj estas [[nikelo]], [[titano]], [[zirkonio]], [[kromo]], [[bismuto]], [[plumbo]], [[kadmio]], [[skandio]]; ankaŭ [[stano]] kaj [[fero]]. Ĉi-lasta elemento preskaŭ ĉiam estas en aluminio kiel malpuraĵo. Ĉiu korektilo posedas apartan efikon, ekzemple: * Silicio: pliboniĝas la fandiĝemon kaj reduktas la dilatiĝan koeficienton. * Magnezio: pligrandigas la rezistemon al korodo en [[alkalo|alkala]] medio aŭ en marakvo. * Mangano: pligrandigas la mekanikan kaj kontraŭ-korodan rezistemon. * Kupro: pligrandigas la mekanikan rezistemon, precipe je altaj temperaturoj. * Zinko: donas pli altan mekanikam rezistemon, precipe kune kun magnezio. == Izotopoj == [[Dosiero:Aluminium bar surface etched.jpg|eta|dekstre|Borda surfaco el alte pureca (99.9998%) aluminia bastoneto, grando 55×37 mm|269x269px]] Aluminio havas naŭ izotopojn kun vivotempo de pli ol sekundo. Ili havas atomajn masojn de 23 al 30. Nur la stabila izotopo ²⁷Al kaj la [[radiaktiveco|radiaktiva]] izotopo ²⁶Al (duoniĝa vivodaŭro 0,72 · 10⁶ jaroj) troviĝas nature. ²⁶Al ekestas el [[argono]] en la tera atmosfero per kolizia splitado fare de [[protono]]j el la [[kosma radiado]]. Izotopoj de aluminio havas praktikan aplikon en la datado de maraj sedimentoj, de manganaj tuberoj, de glacio en [[glaĉero]]j, de [[kvarco]] en rokoj kaj en [[meteorito]]j. La kvanta rilato inter ²⁶Al kaj [[berilio]]-10 estis uzata por studi la rolon de transportado, demeto, sedimentiĝo kaj [[erozio]] en tempa skalo de 10⁵ al 10⁶ jaroj. ²⁶Al estis unuafoje uzata en studado de la [[Luno]] kaj [[meteorito]]j. Meteoritaj rompaĵoj, kiuj disiĝas de la centra korpo, estas dum sia [[kosma vojaĝo]] elmetitaj al konsiderinda kosma radiado, kiu kaŭzas konsiderindan produktadon de ²⁶Al. Post falo sur Teron la ŝildo de la atmosfero kontraŭ plia produktado de ²⁶Al, kaj ĝia malkombiniĝo povas esti uzata por trovi la daŭron de ilia ĉeesto sur Tero. Esploro de meteoritoj montris ankaŭ, ke ²⁶Al estis relative ofta je la tempo de la formiĝo de nia planedara sistemo. Eblas, ke la energio ellasita pro la malkomponiĝo de ²⁶Al estu la kaŭzo de la reformado de iuj [[asteroido]]j post ilia formiĝo antaŭ 4,6 miliardoj da jaroj. == Produktado == [[Dosiero:Aluminium - world production trend.svg|eta|Monda produktado de aluminio.]] {| class="sortable collapsible wikitable" style="float: left; font-size:85%; margin: 2px 18px 18px 2px" |+Pintaj produktantoj de aluminio en la mondo, 2016<ref name="BGS2018"/> ! Lando !! data-sort-type="number"|Produktado<br />(miloj da<br /> tunoj) |- | [[Ĉinio]] || align="right"|31,873 |- | [[Rusio]] || align="right"|3,561 |- | [[Kanado]] || align="right"|3,208 |- | [[Barato]] || align="right"|2,896 |- | [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] || align="right"|2,471 |- | [[Aŭstralio]] || align="right"|1,635 |- | [[Norvegio]] || align="right"|1,247 |- | [[Barejno]] || align="right"|971 |- | [[Sauda Arabio]] || align="right"|869 |- | [[Usono]] || align="right"|818 |- | [[Brazilo]] || align="right"|793 |- | [[Sudafriko]] || align="right"|701 |- | [[Islando]] || align="right"|700 |- | Monda totalo || align="right"|58,800 |} Ĉar aluminio estas tre reagema metalo, ne eblas ricevi ĝin per reduktado per [[karbono]], kiel oni faras pri fero. La [[procezo Hall-Héroult|Hall-Héroult-procezo]] transformas aluminian oksidon al [[kriolito]] (per salo kaj hidrigenfluorido) kaj uzas elektron por eltiri la metalon el [[elektrolito]] el fandita kriolito kaj aliaj ingrediencoj, kiuj reduktas la necesan fando-temperaturon. Aluminio estas ricevata precipe el baŭksito, miksa oksido-hidroksido de aluminio, de tre varia konsisto dependa de la trovejo. Ĝi povas enhavi krom aluminiaj oksido (Al₂O₃) kaj hidroksido (AlO(OH)) ankaŭ silician oksidon (SiO₂). Certa kvanto da fera oksido (Fe₂O₃) estas la kaŭzo, de aluminio preskaŭ ĉiam enhavas iom da fero. Per la [[procezo Bayer|Bayer-procezo]] oni purigas la baŭksiton kaj transformas la hidroksidon al oksido; tiun la Hall-Héroult-procezo reduktas al aluminio. Ĉirkaŭ 95 % de la monda konsumo de baŭksito servas por produkti aluminion. Kvankam aluminio estas la tria plej abunda elemento sur Tero, ĝi ne estas trovata en pura formo, kaj ĝia produktado komsumas grandan kvanton da energio. Laŭ la prezoj komence de la 21-a jarcento ĉirkaŭ 40 % de la produktadaj kostoj estas por energio. Tial grandaj produktejoj de aluminio estas en landoj kun malmultekosta energio,<ref name="WMP">{{Cite book|url=http://www.bgs.ac.uk/downloads/start.cfm?id=1388|title=World Mineral Production 2003–2007|last1=Brown|first1=T.J.|date=2009|publisher= British Geological Survey }}</ref> ekzemple [[Venezuelo]] ([[nafto]]) kaj [[Islando]] ([[tervarmo]]). [[Kanado]] produktas aluminion per akvocentrala energio, kvankam la ercon ĝi devas grandparte importi. En 2012, la plej granda [[Fandado|fandanto]] de aluminio en la mondo estas en [[Ĉinio]], [[Rusio]], [[Barejno]], [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], kaj [[Sudafriko]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://gulfbusiness.com/top-10-largest-aluminium-smelters-in-the-world/|titolo=Top 10 Largest Aluminium Smelters in the World|alirdato=2018-06-25|dato=2013|lingvo=en-US|verkaĵo=Gulf Business}}</ref> En 2016, Ĉinio estis la pinta produktanto de aluminio per tutmonda proporcio de 55 %; la posta plej grandaj produktantaj landoj estis Rusio, Kanado, [[Barato]], kaj Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.<ref name="BGS2018">Brown, T.J.; Idoine, N.E.; Raycraft, E.R.; et al. (2018). World Mineral Production: 2012–2016. British Geological Survey. ISBN 978-0-85272-882-6.</ref> Laŭ la Informo pri Metalstokado en la socio de la Internacia Rimedpanelo, la tutmonda porpersona stokado de aluminio uzata en socio (t.e. en aŭtoj, konstruaĵoj, elektroniko ktp.) estas 80&nbsp;kg. Multo da tio estas en pli-disvolviĝintaj landoj (350–500&nbsp;kg porpersone) pli ol en malpli-disvolviĝintaj landoj (35&nbsp;kg porpersone).<ref>Graedel, T.E. Metal stocks in Society – Scientific Synthesis, 2010 [http://www.unep.fr/shared/publications/pdf/DTIx1264xPA-Metal%20stocks%20in%20society.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180426184751/http://www.unep.fr/shared/publications/pdf/DTIx1264xPA-Metal%20stocks%20in%20society.pdf|date=2018-04-26}} isbn=978-92-807-3082-1 International Resource Panel Alirita la 18an de aprilo 2017 paĝo 17 PDF</ref> === Procezo Bayer === {{Ĉefartikolo|Procezo Bayer}} [[Dosiero:Materialprobe BBS.jpg|eta|Fandado de aluminio.]] La Procezo Bayer estas la ĉefa industria metodo por ''rafini'' [[baŭksito]]n por obteni [[alumino]]n. [[Baŭksito]] estas la plej grava aluminia [[erco]] sed entenas nur 30-54% de [[alumino]]n (Al₂O₃). La aliaj elementoj estas [[silicio]] (SiO₂), [[fera oksido|feraj oksidoj]] kaj [[titana dioksido]] (TiO₂). Oni devas purigi la baŭksiton por poste povi obteni aluminion per [[procezo Hall-Héroult]]. Dum la procezo Bayer oni unue lavas kaj pulvorigas la baŭksiton. Poste oni metas ĝin en kuvon kune kun [[natria hidroksido|natrian hidroksidon]] je premo de 6 atmosferoj kaj temperaturo de {{GdC|200}}. Tiel oni obtenas natrian aluminiaton (Na₂O·Al₂O₃) kaj miksaĵon el feraj, titaniaj kaj siliciaj oksidoj, nomata ''ruĝa koto''. Tiam oni dekantas la ruĝan koton. Poste la natria aluminiato malkombiniĝas per mekanika agitado, obtenante aluminian trihidraton: :Na₂O·Al₂O₃ + H₂O → 2Al(OH)₃ + 2Na(OH) Poste oni filtras la aluminian trihidraton en filtrokuvoj. Fine oni kalcinas ĝin je {{GdC|1200}} por obteni [[alumino]]n. La plejparto de la alumino obtenita estas poste uzata laŭ la [[procezo Hall-Héroult]] por obteni aluminion. == Mineraloj == [[Dosiero:BauxiteUSGOV.jpg|eta|maldekstre|250px|Baŭksito.]] La [[baŭksito]] estas aluminia [[erco]], kiu konsistas precipe el la Al-[[mineralo]]j hidrargilito Al(OH)3, bemito kaj [[diasporo]] AlOOH, krome la Fe-[[oksido]]j [[hematito]] kaj getito, la [[argilo|argil]]-[[mineralo]] [[kaolinito]] kaj malgrandaj porcioj da anataso TiO2. Tiuj donas la kolorojn ĉu ruĝan ĉu flava ĉu bruna. Baŭksito enhavas krom sufiĉe da aluminio ankaŭ aliajn mineralojn en malgrandaj kvantoj, ekzemple [[vanadio]], [[kromo]], [[galiumo]], [[nikelo]], [[torio]], [[berilio]]. [[Dosiero:Volcanic Tuff of Green River Formation in Wyoming.jpg|dekstre|eta|280px|Bentonito (vulkana cindro) el [[Vajomingo]].]] [[Bentonito]] estas [[Sorbo|absorba]] aluminia [[Silikatmineraloj#Filosilikatoj|filosilikata]] [[argilo]] konsistanta ĉefe el [[montmorilonito]]. Ĝi estis nomita de Wilbur C. Knight en 1898 laŭ la [[Kretaceo|kretacea]] sabloformejo Benton Shale ĉe Rock River, [[Vajomingo]], [[Usono]].<ref>[http://www.wsgs.wyo.gov/errors Bentonite, Wyoming Geological Survey] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181113090140/http://www.wsgs.wyo.gov/errors |date=2018-11-13 }} Alirita la 6an de Novembro 2018.</ref><ref>Hosterman, J.W. and S.H. Patterson. 1992. Bentonite and Fuller's earth resources of the United States. U.S. Geological Survey Professional Paper 1522. United States Government Printing Office, Washington D.C., USA.</ref> La [[alunito]] estas mineralo de la klaso de la sulfatoj, malkovrita science en 1824. Sinonimoj de alunito estas jenaj: aluminilito, kalialunito kaj loŭigito. Kemie temas pri hidrogena sulfato el aluminio kaj kalio, kiu ofte kunportas malpuraĵojn da fero kaj natrio, kiuj havigas al ĝi kolornuancojn. Mineraloj al kiuj ĝi aperas ofte asocia estas jenaj: [[kvarco]], [[pirito]], [[kaolinito]], [[gipso]] kaj [[diasporo]]. Tiu mineralo estis uzita por datigo de sedimentoj per la metodo de la kalio-argono en metalaj kuŝŝejoj, el la datigo de la alunito kiu aperas plenigante la internon de truoj; krome por la preparado de [[aluno]]; krome por la akiro de metala aluminio kaj kaliajn sterkojn. [[Aluminito]] estas hidroza aluminia sulfida [[mineralo]] kun formulo: Al₂SO₄(OH)₄·7H₂O. Ĝi estas terblanka ĝis grizblanka [[Monoklina kristalsistemo|monoklina]] mineralo kiu preskaŭ neniam montras kristalan formon. Ĝi formas botrioidaj ĝis mamilaj [[argilo|argilecaj]] amasoj. Ĝi havas tre mildan [[Mohs-skalo|durecon]] de 1–2 kaj specifan graviton de 1.66–1.82. [[Bemito]], ''boehmite'' aŭ ''böhmite'', estas aluminia oksid-hidroksida (γ-AlO(OH)) [[mineralo]], komponanto de la [[erco]] de aluminio nome [[baŭksito]]. Ĝi estas dimorfa (du formoj) kun la mineralo ''diasporo''. ===Krome=== * [[Epidoto]] == Danĝeroj == [[Dosiero:Tovarna glinice in aluminija Kidričevo - kupi aluminija 1968.jpg|eta|250px|dekstre|Ruloj da aluminio en fabriko de Kidričevo, nun Slovenio, tiam (1968) [[Jugoslavio]].]] === Brulemo === Pura aluminio estas tre reagema kaj enhavas multe da energio, kio igas ĝin danĝera, precipe kiam la alirebla surfaco estas granda. Tial aluminia pulvoro estas facile flamigebla en aero kaj brulas generante aluminian oksidon kaj energion (varmon): :4 Al + 3 O₂ → 2 Al₂O₃ + ''varmo'' Same ĝi reagas kun akvo (aŭ fortaj alkaloj aŭ acidoj): :2 Al + 6 H₂O → H₂ + 2 Al(OH)₃ + ''varmo'' === Tokseco === La medicino ne atribuas al aluminio fortan [[tokseco]]n, ĉar la [[homa korpo]] nur malrapide alprenas ĝin tra la digesta aparato kaj kapablas eligi ĝin per la [[reno]]j. Tamen longdaŭra elmetiĝo al aluminio povas ekzemple suferigi la [[pulmo]]n. Kelkaj homoj estas [[alergio|alergiaj]] al aluminio. Aluminio estas, kiel ĉiuj pezaj metaloj, toksa por la [[centra nerva sistemo]], se la korpo ne sukcesas rapide eligi ĝin, ekzemple ĉe reduktita funkcio de la renoj. Iuj esploroj indikas [[korelacio]]n inter daŭra engluto de aluminio kaj nervaj malsanoj kiaj [[Alzheimer-malsano]], [[parkinsona malsano]] aŭ [[multobla sklerozo]]<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://alzheimers.org.uk/site/scripts/documents_info.php?categoryID=200137&documentID=99&pageNumber=1 | titolo = Aluminium and Alzheimer's disease | alirdato = 2012-12-08 | aŭtoro = Alzheimer-Societo | formato = HTML | lingvo = {{en}}}}</ref>. Tiuj studoj tamen ne estas agnoskataj de la universitata medicino<ref>{{Citaĵo el gazeto|aŭtoro=P. Zatta|gazeto=Journal of Alzheimer's Disease|titolo=Aluminum and Alzheimer's disease: a Vexata Questio between uncertain data and a lot of imagination |jaro=2006|monato=septembro|volumo=2006 10(1)|paĝoj=33–7}}</ref>. Estas tri precipaj kaŭzoj de enpreno de aluminio en la organismon: * la senkonsidera uzado de medikamentoj surbazaj de aluminia hidriksido (ekzemple medikamentoj kontraŭ-[[diareo|diareaj]] aŭ kontraŭ-[[pirozo|pirozaj]]); * la uzado de aluminiaj ujoj por manĝaĵoj kaj trinkaĵoj, ankaŭ de aluminia folio, precipe kiam la manĝaĵoj estas acidaj kaj povas solvi aluminion; * certaj [[vakcino|vakcinaĵoj]], kiuj uzas aluminion en konserviloj. === Vivmedio === En la Bayer-procezo ekestas toksa [[ruĝa ŝlimo]] (ĉ. 1,5&nbsp;kg por 1&nbsp;kg da aluminio). Ĝin necesas konservi en specialaj deponejoj. == Aplikoj == === Metalo === [[Dosiero:Moka2.jpg|eta|Klasika itala [[espreskruĉo]] el aluminio.]] Aluminio estas la plej amplekse uzata [[nefera metalo]].<ref>{{cite encyclopedia|title=Aluminum|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17944/aluminum-Al|accessdate=6a de marto 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312125740/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/17944/aluminum-Al|archivedate=12a de marto 2012|deadurl=no|df=}}</ref> La tutmonda produktado de aluminio en 2016 estis 58.8 milionoj da metraj tunoj. Ĝi superis la produktadon de ajna alia metalo escepte [[fero]] (1,231 milionoj da metraj tunoj).<ref name=BGS2018/> Aluminio estas preskaŭ ĉiam alojita, kio klare plibonigas ties mekanikajn proprecojn, speciale se oni faras tenacigon. Por ekzemplo, la oftaj [[aluminifolio]]j kaj la trinkoskatoloj estas alojoj de 92% ĝis 99% da aluminio.<ref>{{Cite web|url=http://www.madehow.com/Volume-1/Aluminum-Foil.html|title=Aluminum Foil|last1=Millberg|first1=L.S.|website=How Products are Made|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713102210/http://www.madehow.com/Volume-1/Aluminum-Foil.html|archivedate=13a de julio 2007|deadurl=no|accessdate=11a de aŭgusto 2007|volume=1}}</ref> La ĉefaj [[alojo|alojigaj]] agentoj estas [[kupro]], [[zinko]], [[magnezio]], [[mangano]], kaj [[silicio]] (ekz., [[duraluminio]]) kun la niveloj de aliaj metaloj en malalta procento laŭ pezo.<ref>{{Cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|last1=Lyle|first1=J.P.|last2=Granger|first2=D.A.|last3=Sanders|first3=R.E.|date=2005|publisher=Wiley-VCH|chapter=Aluminum Alloys|doi=10.1002/14356007.a01_481|title-link=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|isbn=978-3-527-30673-2}}</ref> [[Dosiero:Drinking can ring-pull tab.jpg|eta|upright=1.0|maldekstra|Aluminia trinkoskatolo.]] La ĉefaj uzoj de aluminia metalo estas la jenaj:<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/?id=Lskj5k3PSIcC&pg=PA14&dq=aluminum+used+in+transportation#v=onepage&q=aluminum%20used%20in%20transportation|titolo=Aluminum and Aluminum Alloys|familia nomo=Davis|persona nomo=Joseph R.|dato=1993|eldoninto=ASM International|ISBN=978-0-87170-496-2|paĝoj=13–17|lingvo=en}}</ref> * Transportado ([[aŭtomobilo]]j, aviadiloj, [[kamiono]]j, [[vagono]]j, maraj ŝipoj, [[biciklo]]j, kosmoŝipoj ktp.). Aluminio estas uzata ĉefe pro sia malalta denseco;<ref>[https://www.samaterials.com/content/aviation-aluminum-alloy-new-materials-new-equipment.html Aviada Aluminia Alojo: Novaj Materialoj, Nova Ekipaĵo]. Prenite la 20-an de marto 2026.</ref> * Pakado ([[aluminia skatolo|skatoloj]], folioj, kadroj ktp.). Aluminio estas uzata kiel ne-toksa, ne-[[Alsorbo|alsorba]], kaj nesplitebla; [[aluminifolio]], (konata ankaŭ kiel arĝentofolio), estas maldikaj folioj de aluminio de dikeco sub 0,2 [[mm]], kaj foje tiom maldikaj kiom ĝis sub 0,006&nbsp;mm. Tiele la metala folio estas ege fleksebla kaj povas esti faldita aŭ povas kovri aĵojn ege facile. * Konstruado ([[fenestro]]j, [[pordo]]j, ŝirmado, konstrukabloj, protektiloj, tegmentoj ktp.). Ĉar ŝtalo estas pli malmultekosta, aluminio estas uzata kiam gravas heleco, kontraŭkoroda rezistado aŭ inĝenieraj trajtoj; * Elektro-rilataj uzoj (kondukilaj alojoj, motoroj kaj generatoroj, transformiloj, enhaviloj ktp.). Aluminio estas uzata ĉar ĝi estas relative malmultekosta, tre konduktiva, havas taŭgan mekanikan forton kaj malaltan densecon, kaj rezistas korodon; * Ampleksa gamo de iloj por la [[hejmo]], el [[kuirilo]]j ĝis [[meblo]]j. Malalta denseco, bonkvalita aspekto, facileco por fabrikado, kaj daŭreco estas la ŝlosilaj faktoroj de aluminia uzado; * Maŝinaro kaj ekipaĵaro (proceza ekipaĵaro, tuboj, iloj). Aluminio estas uzata pro sia kontraŭkoroda rezistado, ne-piroforiceco, kaj mekanika forto. === Komponaĵoj === La granda majoritato (ĉirkaŭ 90%) da [[aluminia oksido]] estas konvertita en metala aluminio.<ref>Hudson, L. Keith; Misra, Chanakya; Perrotta, Anthony J.; et al. (2005). "Aluminum Oxide". Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH.</ref> La aluminia oksido estas bazmaterialo por la aluminia produktado, oni produktas en granda kvanto per lesivado de la baŭksito. == Recikligo == [[Dosiero:Waste bins recyclable.jpg|eta|dekstre|Ordinaraj rubujoj por reciklebla rubo kun rubujo por nereciklebla rubo. La flava rubujo estas por "aluminum". Rodoso, Grekio.]] Rekupero de metalo pere de [[recikligo]] iĝis grava tasko de la aluminia industrio. Recikligo estis malalt-profila agado ĝis fino de la 1960-aj jaroj, kiam la kreskanta uzado de aluminiaj [[trinkaĵskatolo]]j metis ĝin en la publika konscio.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=DtX1nbel49kC|titolo=Aluminum Recycling|familia nomo=Schlesinger|persona nomo=Mark|jaro=2006|eldoninto=CRC Press|ISBN=978-0-8493-9662-5|paĝo=248}}</ref> Recikligo postulas fandi la rubon, procezon kiu postulas nur 5% el la energio uzata por produkti aluminion el erco, kvankam grava parto (ĝis 15% el la uzata materialo) perdiĝas kiel fandomalpuraĵoj (cindreca oksido).<ref>{{Cite web|url=http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm|title=Benefits of Recycling|publisher=Ohio Department of Natural Resources|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030624162738/http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm|archivedate=24a de junio 2003|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20030624162738/http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm|arkivdato=2003-06-24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030624162738/http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm |date=2003-06-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030624162738/http://www.dnr.state.oh.us/recycling/awareness/facts/benefits.htm |arkivdato=2003-06-24 }}</ref> Aluminia amasfandisto produktas ege malmulte fandomalpuraĵojn, kun valoroj de ĝis sub 1%.<ref>{{Cite web|url=http://www.afsinc.org/files/best%20practice%20energy-schifo-radia-may%202004.pdf|title=Theoretical/Best Practice Energy Use in Metalcasting Operations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031072356/http://www.afsinc.org/files/best%20practice%20energy-schifo-radia-may%202004.pdf|archivedate=31a de oktobro 2013|deadurl=yes|df=dmy-all|access-date=28a de oktobro 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131031072356/http://www.afsinc.org/files/best%20practice%20energy-schifo-radia-may%202004.pdf|arkivdato=2013-10-31}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131031072356/http://www.afsinc.org/files/best%20practice%20energy-schifo-radia-may%202004.pdf |date=2013-10-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.afsinc.org/files/best%20practice%20energy-schifo-radia-may%202004.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131031072356/http://www.afsinc.org/files/best%20practice%20energy-schifo-radia-may%202004.pdf |arkivdato=2013-10-31 }}</ref> La blankaj fandomalpuraĵoj el unuaranga aluminiproduktado kaj el duaranga recikligo ankoraŭ enhavas utilajn kvantojn da aluminio kiu povas esti elprenita industrie. Tiu procezo produktas aluminiajn rulojn, kune kun tre alte komplika rubomaterialo. Tiu rubo estas malfacile manipulebla. Ĝi reagas al akvo, lasane mikson de gasoj (kiel, inter aliaj, [[hidrogeno]], [[acetileno]], kaj [[amoniako]]), kiu spontane bruliĝas se kontaktas kun aero;<ref>{{Cite web|url=http://www.experts123.com/q/why-are-dross-saltcake-a-concern.html|title=Why are dross & saltcake a concern?|website=www.experts123.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114111346/http://www.experts123.com/q/why-are-dross-saltcake-a-concern.html|archivedate=14a de novembro 2012|deadurl=no|df=}}</ref> kontakto kun malseka aero rezultas en la liberigo de abundaj kvantoj da amoniaka gaso. Spite tiujn malfacilaĵojn, tia rubo estas uzata kiel plenigaĵo en [[asfalto]] kaj [[cemento]].<ref>{{Cite web|url=http://aggregain.wrap.org.uk/document.rm?id=1753|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100402111522/http://www.wrap.org.uk/downloads/BRE_Added_value_study_report.4ca28919.1753.pdf|dead-url=yes|archive-date=2010-04-02|title=Added value of using new industrial waste streams as secondary aggregates in both concrete and asphalt|last1=Dunster|first1=A.M.|date=2005|publisher=Waste & Resources Action Programme|display-authors=etal|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-07-13|arkivurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100402111522/http://www.wrap.org.uk/downloads/BRE_Added_value_study_report.4ca28919.1753.pdf|arkivdato=2010-04-02}} {{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100402111522/http://www.wrap.org.uk/downloads/BRE_Added_value_study_report.4ca28919.1753.pdf |date=2010-04-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.wrap.org.uk/downloads/BRE_Added_value_study_report.4ca28919.1753.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-07-13 |arkivurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100402111522/http://www.wrap.org.uk/downloads/BRE_Added_value_study_report.4ca28919.1753.pdf |arkivdato=2010-04-02 }}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj|2}} {{Trad|it|Alluminio|54399190|en|Aluminium|905776060}} ==Literaturo== * Drozdov, Andrey (2007). Aluminium: The Thirteenth Element. RUSAL Library. ISBN 978-5-91523-002-5. * Dean, John A. (1999). Lange's handbook of chemistry (15 ed.). McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-016384-3. OCLC 40213725. * Lide, David R., ed. (2004). Handbook of Chemistry and Physics (84 ed.). CRC Press. ISBN 978-0-8493-0566-5. * Nappi, Carmine (2013). [http://large.stanford.edu/courses/2016/ph240/mclaughlin1/docs/nappi.pdf The global aluminium industry 40 years from 1972 (PDF) (Report).] International Aluminium Institute. Alirita la 13an de julio 2019. * Richards, Joseph William (1896). [https://archive.org/stream/cu31924003633751/cu31924003633751_djvu.txt Aluminium: Its history, occurrence, properties, metallurgy and applications, including its alloys] (3a eld.). Henry Carey Baird & Co. Alirita la 13an de julio 2019. * Hans Joliet (Eld.): Aluminium – Die ersten hundert Jahre. VDI Verlag, 1988, ISBN 3-18-400802-9. * Friedrich Ostermann: Anwendungstechnologie Aluminium. 3. Auflage. Springer, 2014, ISBN 978-3-662-43806-0. == Vidu ankaŭ == {{projektoj|wikt=aluminio|ReVo=alumin1}} * [[Alumino]] * [[Aluminono]] * [[Duraluminio]] * [[Kemio]] * [[Perioda tabelo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * ''[[International Aluminium Institute]]'' * [[Izotopoj de aluminio]] * [[Kombinaĵoj de aluminio]] {{PeriodaTabelo}} {{Havenda artikolo|Aluminio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Metaloj]] 94w28u8gr7kr0pbhft35vlr89oybkjo 0 393 9347275 9317254 2026-04-04T13:16:54Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano | Nomo = | Dosiero = Red Ribbon.svg | Larĝo de dosiero = 100ra | Priskribo = <!-- Klasifiko --> | KIM-10 = B20 ĝis B24 | DSM-IV = <!-- 294.1x estas nur unu el multaj sekvoj de Aidoso --> | DSM-V = | MeshID = | MeshYear = | MeshName = <!-- Stat. indikoj (ambaŭ seksoj) --> | Prevalenco = | Incidenco = 1,3 milionoj da novaj kazoj (2022),<ref name="unaids"/> 39 milionoj vivantaj kun HIV (2022) <ref name="unaids"/> | Mortofteco = 40 milionoj da mortoj entute <ref name="unaids">[https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet resuma informo de la organizo UNAIDS (Komuna Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri HIV kaj Aidoso)] aliĝinta al [[Unuiĝintaj Nacioj]] ({{en}})</ref>, 630 000 en 2022 <ref name="unaids"/> | Aĝo = | Aĝo2 = | Stat = <!-- Stat. indikoj (virinoj) --> | Prevalenco-virinoj = | Incidenco-virinoj = | Mortofteco-virinoj = | Aĝo-virinoj = | Aĝo2-virinoj = | Stat-virinoj = <!-- Stat. indikoj (viroj) --> | Prevalenco-viroj = | Incidenco-viroj = | Mortofteco-viroj = | Aĝo-viroj = | Aĝo2-viroj = | Stat-viroj = <!-- Klinika bildo --> | Paso = | Kaŭzo = infektiĝo de la viruso [[HIV]] | Sistemo = }} [[Dosiero:Aidoso kaj HIV - scivolemo - simpleshow foundation.webm|eta|Kio estas Aidoso kaj HIV? - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]].]] La '''Akirita Imuno-Deficita Simptomaro''' (mallongigite '''AIDS''', kiun oni ofte vortigas kiel "aidoso") estas infekta [[malsano]] kiu kaŭzas degeneron de la [[imunosistemo]]. Ĝin kaŭzas [[HIV]], [[viruso]] kiu disvastiĝas per likvaĵoj de homa organismo (plej facile per sango, sed ĝi estas ankaŭ en lakto, spermo kaj vagina sekrecio de HIV-havaj personoj). Ne ĉiu [[HIV]]-hava homo havas simptomojn de la malsano ĝis ĝia imuna sistemo produktas sufiĉe da ĉeloj CD4, kiuj detruas la virusojn. Ĉar HIV obliĝas miliarde dum tago, la imuna sistemo ne havas tiom da defendaj ĉeloj. Oni agnoskas aidosan diagnozon, kiam certa nivelo de damaĝo al la imunsistemo efektivas. Laŭnorme tiel estas kiam la kvanto de [[T-ĉelo]]j subiras la kvantlimon 200. Super tiu limo, oni rigardas la homon HIV-hava. La malsanon karakterizas kompleta elĉerpiĝo de la organismo. Malsanuloj mortas post kelkaj monatoj, aŭ jaroj pro aliaj infektoj, kiuj ĉe persono kun ĝusta imuneco ne estas danĝeraj. Tial necesa estas kuracado HIV-havantojn, antaŭ ol apero de simptomoj de aidoso mem. En la jaro [[2000]] estis 36 100 000 infektitaj homoj; en [[2006]] estis jam pli ol 65 milionoj. Pli ol 25 milionoj mortis pro aidoso ekde 1981, en nura jaro 2006 jam 2 900 000 homoj. Oni supozas, ke '''aidoso''' evoluis en [[Afriko]], ĉe la simioj kaj tie ĝi transsaltis al la homo. ==Signoj kaj simptomoj== Estas tri ĉefaj etapoj de infekto per viruso [[HIV]]: akuta infekto, klinika latenteco, kaj AIDS.<ref name=AIDS2010GOV>{{cite web |title=What Are HIV and AIDS? |url=https://www.hiv.gov/hiv-basics/overview/about-hiv-and-aids/what-are-hiv-and-aids |website=HIV.gov |access-date=10a de Septembro, 2017 |date=15a de Majo, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922044900/https://www.hiv.gov/hiv-basics/overview/about-hiv-and-aids/what-are-hiv-and-aids |archive-date=22a de Septembro, 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name=M121>Mandell, Bennett, kaj Dolan (2010). Ĉapitro 121.</ref> === Akuta infekto === La dekomenca periodo post la infekto per HIV estas nomita akuta HIV, ĉefa HIV aŭ akuta retrovirusa sindromo.<ref name=M121/><ref name="WHOCase2007">[https://www.who.int/hiv/pub/guidelines/HIVstaging150307.pdf WHO case definitions of HIV for surveillance and revised clinical staging and immunological classification of HIV-related disease in adults and children (PDF).] Geneva: World Health Organization. 2007. pp. 6–16. ISBN 978-92-4-159562-9. [https://web.archive.org/web/20131031044253/http://www.who.int/hiv/pub/guidelines/HIVstaging150307.pdf Arkivita] (PDF) el la originalo la 31an de Oktobro, 2013. </ref> Multaj individuoj disvolvas [[gripo|gripecan malsanon]], [[Mononukleozo|mononukleozon aŭ glandan febron]] 2–4 semajnojn post ekspono dum aliaj ne havas gravajn simptomojn.<ref>{{cite book |title=Diseases and disorders |year=2008 |publisher=Marshall Cavendish |location=Tarrytown, NY |isbn=978-0-7614-7771-6 |page=25 |url=https://books.google.com/books?id=-HRJOElZch8C&pg=PA25 |access-date=27an de Junio, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919012701/https://books.google.com/books?id=-HRJOElZch8C&pg=PA25 |archive-date=19an de Septembro, 2015 |url-status=live }}</ref><ref name=M118/> Simptomoj okazas en 40–90% de kazoj kaj plej ofte ili inkludas [[febro]]n, misordon ĉe la [[limfaj ganglioj]], [[faringo|faringiton]], [[Erupcio (medicino)|erupciojn]], kapdoloron, lacecon, kaj/aŭ doloron ĉe la buŝo kaj generiloj.<ref name=WHOCase2007/><ref name=M118/> La erupcioj, kiuj okazas en 20–50% de kazoj, prezentiĝas sur la trunko kaj estas makulopapula, klasike.<ref name=Deut2010/> Kelkaj pacientoj disvolvas ankaŭ oportunismajn [[infekto]]jn en tiu stadio.<ref name=WHOCase2007/> Povas okazi ankaŭ stomakintestaj simptomoj, kiel vomado aŭ [[diareo]].<ref name=M118/> Okazas ankaŭ neŭrologiaj simptomoj de periferia neŭropatio aŭ [[Sindromo de Guillain-Barré]].<ref name=M118/> La daŭro de la simptomoj varias, sed kutime inter unu kaj du semajnoj.<ref name=M118/> Tiuj [[simptomo]]j ofte ne estas [[diagnozo|rekonataj]] kiel signoj de infekto pro HIV. Bazaj doktoroj aŭ hospitaloj povas misdiagnozi kazojn kiel unu el multaj oftaj [[infekto|infektaj malsanoj]] kiuj havas similajn simptomojn. Pacientoj kiuj suferas [[Febro|neklarigitan febron]] kiuj povus esti ĵus eksponitaj al HIV devus konsideri testi por esplori ĉu ili estis infektitaj.<ref name=M118>Mandell, Bennett, and Dolan (2010). Chapter 118.</ref> === Klinika latenteco === La dekomencajn simptomojn sekvas stadio nomita klinika latenteco, sensimptoma HIV, aŭ kronika HIV.<ref name=AIDS2010GOV/> Sen traktado, tiu dua stadio de la [[Natura historio de malsano|natura historio]] de infekto pro HIV povas daŭri el ĉirkaŭ tri jaroj<ref>{{cite book |last=Evian |first=Clive |title=Primary HIV/AIDS care: a practical guide for primary health care personnel in a clinical and supportive setting |year=2006 |publisher=Jacana |location=Houghton [South Africa] |isbn=978-1-77009-198-6 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=WauaC7M0yGcC&pg=PA29 |edition=Updated 4th |access-date=27a de Junio, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911043536/https://books.google.com/books?id=WauaC7M0yGcC&pg=PA29 |archive-date=11a de Septembro, 2015 |url-status=live }}</ref> Ĝis ĉirkaŭ 20&nbsp;jaroj<ref>{{cite book |last=Hicks |first=Charles B. |editor1-last=Reeders |editor1-first=Jacques W.A.J. |editor2-last=Goodman |editor2-first=Philip Charles |title=Radiology of AIDS |year=2001 |publisher=Springer |location=Berlin [u.a.] |isbn=978-3-540-66510-6 |page=19 |url=https://books.google.com/books?id=xmFBtyPGOQIC&pg=PA19 |access-date=27a de Junio, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509101646/https://books.google.com/books?id=xmFBtyPGOQIC&pg=PA19 |archive-date=9a de Majo, 2016 |url-status=live }}</ref> (averaĝe, ĉirkaŭ ok jaroj).<ref>{{cite book |last=Elliott |first=Tom |title=Lecture Notes: Medical Microbiology and Infection |year=2012 |publisher= John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-37226-5 |page=273 |url=https://books.google.com/books?id=M4q3AyDQIUYC&pg=PA273 |access-date=27a de Junio, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919014154/https://books.google.com/books?id=M4q3AyDQIUYC&pg=PA273 |archive-date=19a de Septembro, 2015 |url-status=live }}</ref> Kvankam tipe estas malmultaj aŭ neniu simptomoj dekomence, preskaŭ je la fino de tiu stadio multaj personoj suferas febron, pezperdon, stomakintestajn problemojn kaj muskuldolorojn.<ref name=AIDS2010GOV/> Inter 50% kaj 70% de personoj disvolvas ankaŭ "persistan ĝeneraligitan limfadenopation" (dureco de [[limfaj ganglioj]]), karakterizita per neklarigita, sendolora pligrandigo de pli ol unu grupo de limfaj ganglioj (aliloke ol ĉe la [[ingveno]]) dum ĉirkaŭ tri ĝis ses monatoj.<ref name=M121/> Kvankam plimulto de personoj infektitaj per HIV-1 havas detekteblan virusŝarĝon kaj en foresto de traktado finfine progresos al Aidoso, malgranda proporcio (ĉirkaŭ 5%) retenas altajn nivelojn de ĉeloj CD4<SUP>+</SUP> T (T helpoĉeloj) sen kontraŭretrovirusa terapio dum pli ol kvin jaroj.<ref name=M118/><ref name=LT2010/> Tiuj individuoj estas klasitaj kiel "HIV kontrolantoj" aŭ "long-term nonprogressors" (LTNP, longdaŭraj neprogresantoj).<ref name=LT2010>{{cite journal |vauthors=Blankson JN |title=Control of HIV-1 replication in elite suppressors |journal=Discovery Medicine |volume=9 |issue=46 |pages=261–66 |date=Marto 2010 |pmid=20350494}}</ref> Alia grupo konsistas el tiuj kiuj retenas malaltan aŭ nedetekteblan virusŝarĝon sen kontraŭretrovirusa traktado, konata kiel "elitaj kontrolantoj" aŭ "elitaj subpremantoj".<!--<ref name=Walker2007/> --> Ili estas proksimume 1 el 300 infektitaj personoj.<ref name=Walker2007>{{cite journal |vauthors=Walker BD |title=Elite control of HIV Infection: implications for vaccines and treatment |journal=Topics in HIV Medicine |volume=15 |issue=4 |pages=134–36 |date=Aŭgusto–Septembro 2007 |pmid=17720999}}</ref> ===Akirita Imuno-Deficita Simptomaro=== '''Akirita Imuno-Deficita Simptomaro''', en angla ''acquired immunodeficiency syndrome'', (AIDS, aidoso) estas difinita kiel infekto pro HIV kun ĉu CD4<SUP>+</SUP> T ĉeloj kelkulitaj sub 200 ĉeloj por µL aŭ okazado de specifaj malsanoj asociaj kun infekto per HIV.<ref name=M118/> En foresto de specifa traktado, ĉirkaŭ duono de personoj infektitaj per HIV disvolvas aidoson en dek jaroj.<ref name=M118/> La plej oftaj dekomencaj sanstatoj kiuj avertas pri la okazo de aidoso estas ''pneumocystis'' [[pneŭmonio]] (40%), [[kaĥeksio]] en formo de HIV malfortiga sindromo (20%), kaj [[ezofago|ezofaga]] [[kandidozo]].<ref name=M118/> Aliaj oftaj signoj inkludas konstantan infektadon de la [[spira sistemo]].<ref name=M118/> <!--Opportunistic infections --> Oportunismaj infektoj povas esti okazigitaj de [[bakterio]]j, [[viruso]]j, [[fungoj]], kaj [[parazito]]j kio estas normale kontrolita pere de la imunsistemo.<ref name=Holmes>{{cite journal |vauthors=Holmes CB, Losina E, Walensky RP, Yazdanpanah Y, Freedberg KA |title=Review of human immunodeficiency virus type 1-related opportunistic infections in sub-Saharan Africa |journal= ''Clinical Infectious Diseases'' |volume=36 |issue=5 |pages=652–62 |date=Marto 2003 |pmid=12594648 |doi=10.1086/367655|doi-access=free |issn = 1058-4838 }}</ref> Kiuj infektoj okazos dependas parte el kiuj organismoj estas abundaj en la medio de la persono.<ref name=M118/> Tiuj infektoj povas suferigi preskaŭ ĉiun [[organo]]n de la [[homa korpo]].<ref name=Complications2011>{{cite journal |vauthors=Chu C, Selwyn PA |title=Complications of HIV infection: a systems-based approach |journal=American Family Physician |volume=83 |issue=4 |pages=395–406 |date=February 2011 |pmid=21322514}}</ref> <!--AIDS related cancers --> Personoj kun Aidoso havas pliigitan riskon disvolvi variajn virus-devenajn [[kancero]]jn, kiel la sarkomo de Kaposi, la limfomo de Burkitt, la limfomo de la ĉefa centra nervosistemo, kaj la [[Uterkolo|utera kancero]].<ref name="Deut2010"> Vogel M, Schwarze-Zander C, Wasmuth JC, Spengler U, Sauerbruch T, Rockstroh JK (Julio 2010). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2915483/ "The treatment of patients with HIV".] Deutsches Ärzteblatt International. 107 (28–29): 507–15, quiz 516. doi:10.3238/arztebl.2010.0507. PMC 2915483. PMID 20703338. </ref> La sarkomo de Kaposi estas la plej ofta kancero, ekzistanta en 10% ĝis 20% de personoj kun HIV.<ref name=M169>Mandell, Bennett, kaj Dolan (2010). Ĉapitro 169.</ref> La dua plej ofta kancero estas [[limfomo]], kiu estas kaŭzo de morto de preskaŭ 16% de personoj kun Aidoso kaj estas la komenca signo de Aidoso en 3% ĝis 4% de kazoj.<ref name=M169/> Ambaŭ tiuj kanceroj estas asociaj kun la homa herpetoviruso 8 (HHV-8).<ref name=M169/> Utera kancero okazas plej ofte en la personoj kun Aidoso pro sia asocio kun la [[homa papilomaviruso]] (HPV).<ref name=M169/> Ankaŭ [[Konjunktivo|konjunktiva kancero]] (de la tavolo kiu kuniĝas la internan parton de la palpebroj kaj la blankan parton de la okulo) estas pli ofta en la personoj kiuj suferas pro HIV.<ref>{{cite journal |vauthors=Mittal R, Rath S, Vemuganti GK |title=Ocular surface squamous neoplasia – Review of etio-pathogenesis and an update on clinico-pathological diagnosis |journal=Saudi Journal of Ophthalmology |volume=27 |issue=3 |pages=177–86 |date=July 2013 |pmid=24227983 |pmc=3770226 |doi=10.1016/j.sjopt.2013.07.002}}</ref> <!--Systemic symptoms --> Krome, personoj kun Aidoso ofte suferas pro sistemaj simptomoj kiel longaj febroj, [[Ŝvitadego|ŝvitado]] (ĉefe nokte), svelitaj limfaj ganglioj, malvarmegoj, malforteco, kaj [[Kaĥeksio|neintencita pezperdo]].<ref>{{cite web |title=AIDS |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000594.htm |website=MedlinePlus |access-date=14a de Junio, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618135541/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000594.htm |archive-date=18a de Junio, 2012 }}</ref> [[Diareo]] estas alia ofta simptomo, okazanta en ĉirkaŭ 90% de personoj kun Aidoso.<ref>{{cite journal |vauthors=Sestak K |title=Chronic diarrhea and AIDS: insights into studies with non-human primates |journal=Current HIV Research |volume=3 |issue=3 |pages=199–205 |date=Julio 2005 |pmid=16022653 |doi=10.2174/1570162054368084}}</ref> Ili povas ankaŭ estis atakitaj de diversaj psikiatriaj kaj neŭrologiaj simptomoj sendepende ĉu temas pri oportunismaj infektoj aŭ kanceroj.<ref>{{cite book |title=Bradley's Neurology in Clinical Practice: Expert Consult – Online and Print, 6e (Bradley, Neurology in Clinical Practice e-dition 2v Set) |year=2012 |publisher=Elsevier/Saunders |location=Philadelphia |isbn=978-1-4377-0434-1 |vauthors=Murray ED, Buttner N, Price BH |volume=1 |edition=6th |page=101 |veditors=Bradley WG, Daroff RB, Fenichel GM, Jankovic J |chapter=Depression and Psychosis in Neurological Practice}}</ref> == Transmisio == HIV estas disvastigita per tri ĉefaj vojoj: [[Seksumado|seksa kontakto]], grava ekspono al infektitaj korpofluaĵoj aŭ histoj, kaj el patrino al filo dum [[gravedo]], [[nasko]] aŭ [[mamnutrado]] (konata kiel vertikala transmisio).<ref name="TransmissionM2007"> Rom WN, Markowitz SB, eld. (2007). [https://books.google.es/books?id=H4Sv9XY296oC&pg=PA745&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Environmental and occupational medicine (4a eld.).] Philadelphia: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins. p. 745. ISBN 978-0-7817-6299-1. Arkivita el la originalo la 11an de Septembro, 2015. Alirita la 27an de Junio, 2015. </ref> Ne estas risko akiri HIV se eksponita al [[fekaĵo]]j, nazaj sekrecioj, salivo, [[sputaĵo]]j, ŝvito, larmoj, urino, aŭ vomado se tio ne estas poluita per sango.<ref name=AFP2007k>{{cite journal |vauthors=Kripke C |title=Antiretroviral prophylaxis for occupational exposure to HIV |journal=American Family Physician |volume=76 |issue=3 |pages=375–76 |date=Aŭgusto 2007 |pmid=17708137}}</ref> Eblas ankaŭ iĝi kuninfektita per pli ol unu tipo de HIV, stato konata kiel HIV "superinfektado".<ref>{{cite journal |vauthors=van der Kuyl AC, Cornelissen M |title=Identifying HIV-1 dual infections |journal=Retrovirology |volume=4 |page=67 |date=September 2007 |pmid=17892568 |pmc=2045676 |doi=10.1186/1742-4690-4-67 |doi-access=free }}</ref> <!--=== Seksa === === Korpofluaĵa === === Patrin-fila ===--> == Kronologio<ref>''25 hechos para 25 años'', Público, Madrido, 9a de majo 2008, p. 35</ref> == [[Dosiero:Rock Hudson in Giant trailer.jpg|eta|250px|'''Rock Hudson''' unua famulo kun aidoso.]] [[Dosiero:HIV Epidem.png|dekstra|350px|eta|Procentaĵo de plenkreskuloj infektitaj en 2005]] * [[1981]], oni konis la unuajn kazojn en Usono: ĉiuj estis samseksemaj viroj. Tiujare mortis 234 malsanuloj. * [[1983]], la usonaj aŭtoritatoj avertis pri la danĝero kontaĝi pere de sangodonado; tamen en aliaj landoj (eĉ disvolvigitaj) tio prokrastiĝos: en Svisio oni faros ekde [[1986]], en Hispanio sisteme nur ekde [[1992]]; en tiu epoko multaj [[hemofilio|hemofiliuloj]] infektiĝos pro kulpo de la neatentemaj sanaŭtoritatoj. En [[Parizo]] la Instituto Pasteur sukcesis izoli la viruson [[HIV]]. * [[1985]], oni komencis pristudi la antikorpojn en Usono kaj [[Japanio]]. Samjare oni konis la unuan kazon de famulo, nome [[Rock Hudson]], fama holivuda aktoro, kiu agnoskis suferi la malsanon: dum la bedaŭrinda historio de Aidoso, multaj famuloj partoprenos en ĝi. * [[1987]], aperis la unua [[medikamento]] ([[AZT]]), la unua espero por malsanuloj. * [[1989]], la unuaj aktivuloj sukcesis malaltigi la prezon de la AZT. La premo de tiuj kolektivoj, kiel ActUp, estos decida por tiuj sukcesoj. * [[1991]], forpasis [[Freddie Mercury]], kantisto de la rokbando [[Queen]]; li estis kaŝinta sian malsanon ĝis la antaŭmorto. Samjare aperis la ruĝa laĉo kiel simbolo de la lukto kontraŭ Aidoso. Ankaŭ samjare jam estis ĉirkaŭ 10 milionoj da infektitoj tutmonde. * [[1993]], aperis la unua holivuda filmo pri la temo, nome [[Philadelphia]], Tom Hanks ricevis [[Oskar-premio]]n pro sia rolo kiel advokato maljuste maldungita pro sia malsano. * [[1996]]; alia famulo, nome [[Magic Johnson]], konata korbopilkisto, estis anoncinta sian infekton en 1991 kaj retiriĝis el [[korbopilko]] pro timo de liaj kunuloj; tamen li revenis en 1996, kiel simbolo, ke aidosuloj povas havi normalan vivon. Samjare la usona sciencisto David Ho ricevis honoron pro esti priserĉinta pri kombina terapio per tri samtempe uzataj medikamentoj, kiu ebligus regi la infekton<ref>{{Monatoref|numero=2013/06|paĝo=19|titolo=Unu hirundo printempon ne alportas: sed du?|ligilo=|aŭtoro=[[Vladimir Lemelev]]}}</ref>. * [[21-a jarcento]], la pandemio disvastiĝis tra [[Afriko]], dum haltigis sian kreskon en disvolvigitaj landoj. La batalo estas inter farmaciajn entreprenojn kaj registaroj, kiuj klopodas havigi malmultekostajn medikamentojn. * [[2002]], [[Bocvano]] estis la unua afrika lando kiu decidis nacian agadplanon kontraŭ la malsano. * [[2007]], [[Brazilo]] estis la unua lando kiu decidis aĉeti generikan medikamenton, kontraŭ la malhomaĵo de farmaciaj entreprenoj pliriĉiĝi per vendo de medikamentoj kontraŭ aidoso. == Nombroj == Kiel ekzemplo de meza lando oni prenu la kazon de [[Hispanio]], ne tiom disvolvigita medicine kiel ekzemple Usono, sed ne tiom malriĉa kiel subsaharaj landoj. El [[1981]] - kiam aperis la malsano - ĝis [[2006]] oni diagnozis ĉirkaŭ 75 000 malsanulojn, el kiuj '''50 000 estis mortintaj en 2006''', tio estas '''du trionoj mortis'''. Dum tiuj jaroj la proporcio inter diagnozoj kaj mortoj preskaŭ paralelis kun plialtiĝo el [[1987]] (498 kazoj kaj 189 mortoj) al [[1994]] (7 477 kazoj kaj 5 058 mortoj). En [[1996]] oni komencis uzi terapiojn kombinitajn kun kontraŭvirusiloj kaj jam de antaŭe oni informis sufiĉe la loĝantaron pri la risko de kontaĝo; pro tio la nombroj kaj de mortoj kaj de diagnozoj descendis el 1996 (6 733 kazoj kaj 5 749 mortoj) al jaro [[2000]] (2 872 kazoj kaj 1 767 mortoj). Tamen ŝajne ĉirkaŭ tiam la virusoj mutaciiĝis kaj pro tio la mortokvanto ne tiom descendis. Krome la publika timo malpliiĝis kun la malpliiĝo de la malsanulnombro kaj ankaŭ la nombro de diagnozoj ne malpliiĝis tiom kiom ĝis tiam. Tiele ambaŭ nombroj (kaj de diagnozoj kaj de mortoj) multe maldraste malpliiĝis dum la unua jarkvino de la [[21-a jarcento]].<ref>El País, 26a majo 2008, Emilio de Benito, "Dos tercios de las personas con sida en España han muerto". Datumoj el la Nacia Instituto pri Statistiko kaj Ministrejo de Sano kaj Konsumo.</ref> Ĉirkaŭ 3,000 personoj malsaniĝas ĉiujare kaj el tiuj 40 % ne scias pri tio, ĉefe inter nesamseksemuloj, ankaŭ inter samseksemuloj sed iom malpli kaj multe malpli inter droguloj. En [[2009]] Aidoso infektas proksimume 33 milionoj da homoj, inkluzive de 1 miliono en [[Usono]].<ref name="Mallonge">[http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/mallonge/1703-mallonge-el-nordameriko Mallonge el Nordameriko...] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111102558/http://www.eventeo.net/web/index.php/nordameriko/mallonge/1703-mallonge-el-nordameriko |date=2012-01-11 }} {{eo}}</ref> == Prevento == [[Dosiero:Red Ribbon.svg|eta|150px|[[Simbolo]] de la batalo kontraŭ la aidoso.]] Prevento estas la plej efika ago kontraŭ la aidosa viruso. Per la uzo de [[kondomo]]j, sterilaj [[injektilo]]j por uzo de drogoj, vakcinado aŭ sangodonaco eblas malhelpi infekcion. Post infekciriska evento oni povas malgrandigi la riskon uzante tiel nomatan postekspozician profilakson. Ne ekzistas kontraŭ-aidosa vakcino. Malsukcesis la kreado de vakcino pro la granda mutado de la viruso. == Limigo de rajtoj de infektitaj == Leĝaro de 12 landoj malpermesas al homoj infektitaj de HIV eniri siajn landojn.<ref name="Mallonge"/> La {{daton|31|oktobro|2009}} la [[usono|usona]] [[prezidanto]] [[Barack Obama]] anoncis, ke de la {{daton|1|januaro|2010}} [[Usono]] ĉesigos la 22-jaran vojaĝmalpermeson por fremduloj infektitaj de la aidoso-viruso. Laŭ li, ĉi tiu decido reprezentas paŝon antaŭen, kiu metos finon al la honto pri tiu malsano. ''«Se ni volas esti la tutmonda gvidanto en batalo kontraŭ Aidoso, ni devas tiusence agi»'', aldonis la prezidanto.<ref name="Mallonge"/> == Aliaj infektoj == Temas pri malignaj malsanoj, kiuj ne aperas ĉe sana imunsistemo aŭ ne tiamaniere, kaj sekve indikas, ke la paciento verŝajne havas aidoson. Kelkaj malsanoj: * [[Kandidozo]] ĉe [[bronko]], [[pulmo]] aŭ [[traĥeo]] * [[Herpeto]] (daŭro pli longe ol unu monato) * Kaposi-sarkomo * Limfono, Burkitt * [[Tuberkulozo]] * [[Utera cerviko|Utercervika]] [[kancero]] * Wasting-sindromo (malpliiĝo de la korpopezo) == Aidoso-retaksado == {{Ĉefartikolo|Aidoso-retaksado}} Malgraŭ certigitaj sciencaj scioj malgranda nombro de sciencistoj neas aŭ la ekziston de [[HIV]] aŭ la rilaton inter [[HIV]] kaj aidoso. Inter ili estas ĉefe la retrovirologo [[Peter Duesberg]]<ref name="Cohen">Jon Cohen: [http://www.sciencemag.org/feature/data/cohen/266-5191-1642a.pdf ''The Duesberg Phenomenon'']. [[Science]], 266:5191, 1994, S. 1642-1644, PMID 7992043</ref> kaj la kemiisto [[Kary Mullis]]. Iliaj tezoj influis la iaman [[sudafriko|sudafrikan]] prezidanton [[Thabo Mbeki]], kiu nomumis Duesberg en [[2001]] membro de la sudafrika komisio pri aidoso. La disvastiĝkvoto de HIV/aidoso atingas en Sudafriko pli ol 20 %, ĉirkaŭ 370 000 homoj mortis en [[2003]] en Sudafriko pro aidoso. Mbeki mem rifuzas ian rilaton inter HIV kaj aidoso.<ref>[[FAZ]]: ''[http://www.faz.net/s/Rub8E1390D3396F422B869A49268EE3F15C/Doc~E4848C22737C44258BD38121ADF680FDE~ATpl~Ecommon~Scontent.html Der Aidskritiker von Toronto]'', 19-an de aŭgusto 2006.</ref> Kary Mullis famiĝis pro la malkovro de [[PĈR]], per kiu eblas interalie evidentigi HI-virojn en la korpo de malsanuloj. Sed de kiam li nomis sin viktimo de homkaptado fare de eksterteruloj kaj konatigis sian emon al [[astrologio]], la plej multaj sciencistoj ne plu konsideras lin fidinda.<ref>Nathan Geffen et al.: [http://www.tac.org.za/Documents/ErrorsInFarberArticle.pdf ''Errors in Celia Farber’s March 2006 article in Harper’s Magazine''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090616194132/http://www.tac.org.za/Documents/ErrorsInFarberArticle.pdf |date=2009-06-16 }}, la 25-an de marto 2006, p. 28.</ref> Tiaj opinioj estas kritikitaj kiel danĝeraj teorioj de la plej multaj medicinistoj. Pro la neado de la rilato inter HIV kaj aidoso en Sudafriko malrapidis la enkonduko de kontraŭ-aidosa terapio ĝis [[2004]]. Oni taksas ke pro tia politiko mortis nenecese almenaŭ 350 000 homoj inter [[2000]] kaj [[2005]] kaj infektiĝis samtempe ĉirkaŭ 35.000 beboj per HIV. <ref>[http://www.springerlink.com/content/108174nr1788q73w/fulltext.pdf]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[http://www.nzz.ch/nachrichten/wissenschaft/das_leugnen_von_aids_toetet_1.4648788.html]</ref><ref>[http://www.aidstruth.org/Mortal-Combat.php ''Mortal Combat: AIDS Denialism and the Struggle for Antiretrovirals in South Africa'']</ref><ref>Alexander von Paleske: [http://linkszeitung.de/content/view/66001/45/ ''Das Ende einer tödlichen HIV-Behandlungs-Irrfahrt''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090116190022/http://linkszeitung.de/content/view/66001/45/ |date=2009-01-16 }}, 10-an de novembro 2006</ref><ref>Watson J.: ''Scientists, activists sue South Africa's AIDS ‚denialists‘.'' In: [[Nature]] Medicine 12(1): 6-an de januaro 2006, PMID 16397537</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,1483792,00.html ''Discredited doctor's 'cure' for Aids ignites life-and-death struggle in South Africa''], by Sarah Boseley. ''[[The Guardian]]'' 14-an de majo 2005. Vidite la 27-an de novembro 2007.</ref><ref name="durbandec">{{cite journal |author= |title=The Durban Declaration |journal=Nature |volume=406 |issue=6791 |pages=15-6 |year=2000 |pmid=10894520}} — full text available [http://www.nature.com/nature/journal/v406/n6791/full/406015a0.html here].</ref><ref name="plos">{{cite journal |author=Smith TC, Novella SP |title=HIV Denial in the Internet Era |journal=PLoS Med. |volume=4 |issue=8 |pages=e256 |year=2007 |pmid=17713982 |doi=10.1371/journal.pmed.0040256}}</ref> ==Agado kontraŭ Aidoso== [[Dosiero:Condom_on_Obelisk,_Buenos_Aires.jpg|dekstra|eta|203x203ra|[[Kondomo]] sur obelisko en [[Bonaero]].]] [[Monda Tago de Aidoso]] estas markita por la [[1-a de decembro]] ĉiujare kaj estas dediĉita al konsciigo de la mondo pri la aidosa [[epidemio]] kaŭzita de la disvastiĝo de la aidosa [[viruso]]. Ekde 1988 ĝis 2004 la tago estis organizita fare de la organizo [[UNAIDS]] (Komuna Programo de Unuiĝintaj Nacioj pri HIV kaj Aidoso), kiu estis aliĝinta al [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj kiu, post interkonsiliĝo kun aliaj organizaĵoj, elektas temon ĉiujare por marki la Mondan Tagon de Aidoso. En [[2005]], UNAIDS transigis respondecon pri Monda Aidoso-Tago al la Monda Aidosa Kampanjo (WAC), sendependa organizo. La temo elektita por marki la Mondan Tagon de Aidoso de 2005 ĝis 2010 estas: "Ĉesu Aidoson: Konservu la promeson". Tiu ĉi afero estas ne nur menciita en la Monda Tago de Aidoso sed en organiza laboro tutjare. Dum la Monda Tago de Aidoso, la organizo instigas la publikon al kvar agadoj: * Portante ruĝan rubandon * Parolu kun aliaj pri aidoso * Engaĝiĝo al sociaj agadoj pri la temo de aidoso * Kontribuoj al la medicina kaj socia batalo kontraŭ la malsano La [[Tutmonda Fonduso por Batali Kontraŭ Aidoso, Tuberkulozo kaj Malario]] ({{Lang-en|'''The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria'''}}, ofte nomita '''The Global Fund''' (''La Tutmonda Fonduso'')) estas internacia financa institucio establita en januaro 2002 por draste pliigi financadon por la batalo kontraŭ la tri epidemiaj malsanoj de aidoso, [[tuberkulozo]] kaj [[malario]] . Ĝis nun, pli ol 2,7 miliardoj da dolaroj estis investitaj en pli ol 150 landoj tra la mondo por batali kontraŭ kaj ekstermi ĉi tiujn malsanojn <ref>{{cite web|title=Bylaws of the Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis & Malaria|url=https://www.theglobalfund.org/media/6007/core_globalfund_bylaws_en.pdf|publisher=The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria|access-date=28a de Januaro, 2016}}</ref><ref name="auto">{{cite web|title=GFATM - The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria|url=https://www.dfae.admin.ch/deza/en/home/partnerships-mandates/partnerships-multilateral-organisations/weitere-organisationen-netzwerke/gfatm.html|publisher=Swiss Agency for Development and Cooperation SDC|access-date=23a de Majo, 2018}}</ref>. == En la e-lingva gazetaro == Ankaŭ en la esperantlingva gazetaro, la temo kompreneble ofte prilumiĝis. Unu ekzemplo inter multaj estas la artikolo de 1995 "Aidoso: rifuĝo en malkonon" de d-ino Dorothy Blake, tiutempe direktoro de ekstera kunordigado kaj mobilizado por la globa programo de Aidoso en la [[Monda Organizaĵo pri Sano]], publikigita en [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] 1995:4, paĝoj 8 kaj 9. Alia ekzemplo estas la artikolo "Aidoso: rifuĝo en malkonon" de d-ino Dorothy Blake, tiutempe direktoro de ekstera kunordigado kaj mobilizado por la globa programo de Aidoso en la [[Monda Organizaĵo pri Sano]], publikigita en [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], septembro-oktobro 1995.<ref>En [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] 1995:4, paĝoj 8 kaj 9</ref> Post pli ol kvarono da jarcento en la sama gazeto Ariel Bonkorpa en kvarpaĝa artikolo trairas itineron kiel [[gejo]] kiu sekvis la evoluon de Aidoso kaj [[HIV]] laŭ filmoj kaj televidaj serioj, nome sveda ''Torka aldrig tarar utan hanskar'' pri [[Stokholmo]], ''Pose'' en [[Novjorko]], ''It's a Sin'' en [[Londono]] kaj esearo de [[Mattilda Bernstein Sycamore|Bernstein Sycamore]] nomata ''Between Certain Death and a Possible Future''. Sekve li komentas la progreson faritan per PrEP (''Pre-exposure prophylaxis for HIV prevention'', Antaŭekspona prifilaktiko kontraŭ-HIV), medikamento kiu preventas [[Infekta malsano|infektigo]]<nowiki/>n je HIV kaj finas per komento al verko de [[Sarah Schulman]] nome ''The Gentrification of the Mind''.<ref>Ariel Bonkorpa, "La cikatroj de la pasinteco", [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] 2022:3, paĝoj 6-9.</ref> == En popola kulturo == ''[[Mauvais sang]]'' (Malbona sango) estas franca [[drama filmo]] reĝisorita de [[Leos Carax]], publikigita la 26an de novembro [[1986]]. Tiu verko, grava por sia aŭtoro kaj por la franca kinarto de la [[1980-aj jaroj]], estas same unu de la unuaj filmoj kiuj temas, kvankam metafore, pri Aidoso. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Mandell GL, Bennett JE, Dolin R, eld. (2010). [https://web.archive.org/web/20180729233034/https://watermark.silverchair.com/41-2-277a.pdf?token=AQECAHi208BE49Ooan9kkhW_Ercy7Dm3ZL_9Cf3qfKAc485ysgAAAZswggGXBgkqhkiG9w0BBwagggGIMIIBhAIBADCCAX0GCSqGSIb3DQEHATAeBglghkgBZQMEAS4wEQQMAuaomuvi_NJumlw3AgEQgIIBThDTgJTUHxl_S5bfxbWGGvQbB_DGg6AJIYlDrM4BLmasQkp6-pvVLXhOk14_62G__HhvAFduajMAsQTd5izB5pcwwrqpdfwBuH2Vxf1K83RmRNz2cJxhSQuwALrOcRmxdgbLkEo0E1IghVRtVnpOKxNzQxbu6FoI7x8WGQlnk61Y_jEFVtZLRD4CZrCrneZ0UimR8XeTzqc9Lj-iqFM6_0Zk3fD2e_KFFadbsY8kb9qVjN9tBxQrVsvKRYLpZx1sNpc4E8CbZ0HYAWs8N6VyAjdV5yF8L2x80mMQ_EIaeZghakmXfGTj0KbD0CSvjXHICLWsk_-i_UGF_vsC-0mIu4WOBfJxEtuAmHUgpZ4UwOOfKyuZYmCU4n0ADmPeniOozSuZstMHnsukaGthW5wGEfIMYkbzr7Q_aO2H6PrGa5uDwiBJHMoZOQ04S92I_3E ''Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases'' (PDF)] (7a eld.). Philadelphia, PA: Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 978-0-443-06839-3. * Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) (2011). [https://unaids-test.unaids.org/sites/default/files/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/20111130_UA_Report_en.pdf ''Global HIV/AIDS Response, Epidemic update and health sector progress towards universal access'' (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240203201750/https://unaids-test.unaids.org/sites/default/files/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/20111130_UA_Report_en.pdf |date=2024-02-03 }} Joint United Nations Programme on HIV/AIDS. == Vidu ankaŭ == * [[Aidoso-retaksado]] * [[Aidosa orfo]] * [[Akirita imuna deficito]] * [[HIV/aidos-aktivismo]] * [[Primara imuna deficito]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aidoso|ReVo=aidos}} * [https://www.monato.be/2004/008160.html Vladimir LEMELEV: MEDICINO: Afriko kaj aidoso] el [[Monato (gazeto)|Monato]] (2004/2 p.&nbsp;13) * [http://www.worldaidsday.org Monda tago pri aidoso] (1-a de decembro) * [http://www.unaids.org/en/default.asp Komuna UN-programo pri aidoso] * [https://www.unaids.org/en/ UNAIDS] – Joint United Nations Program on HIV/AIDS * [https://hivinfo.nih.gov/home-page HIVinfo] – Informaro pri traktado de HIV/AIDS, prevento kaj esplorado, ''U.S. Department of Health and Human Services'' * [https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2688574 2018 Rekomendoj de ''International Antiviral Society''] {{Medicinaj temoj}} {{Havenda artikolo|Aidoso}} {{Leginda|2024|7|8}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Homa imunonesufiĉestiga virusa malsano]] [[Kategorio:Aidoso| ]] [[Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] bs03h7q2uq7u2q7mjemmtel9jcv8wj6 0 489 9347917 9288027 2026-04-05T09:07:54Z Sj1mor 12103 9347917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = [[Dosiero:Myanmar long form.png|Pyidaungzu Myanma Naingngandaw|220ra]] | transskribo = Pyidaungsu Myanma Naingngandaŭ | eonomo = Mjanmaa Unio | flago = [[Dosiero:Flago-de-Birmo.svg|120ra]] | blazono = [[Dosiero:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|100ra]] | nacia himno = [[Kaba Ma Kjei]] (ကမ္ဘာမကျေ) <br /> Ĝis la fino de la mondo | lokigo-bildo = [[Dosiero:Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg|270ra|Situo]] | lingvoj = [[Birma lingvo|Birma/Mjanmaa lingvo]] (65%) <br /> 107 gentaj lingvoj<ref>Cliff, Goddard (2005). The Languages Of East And Southeast Asia: An Introduction. Oxford University Press. ISBN 0-19-924860-5.</ref> | ĉefurbo = [[Naypyidaw]] | religio = [[Budhismo]] (89%) <br /> [[Kristanismo]] (4%) <br /> [[Islamo]] (4%) | km2 = 676 578 | akvo = 3,06 | loĝantoj = Bamaroj | loĝantaro = 48 798 000 (2007, takso) | loĝdenso = 75 | vivlongeco = | alfabeteco = | valuto = [[Birma kjato]] | valuta kodo = MMK | horzono = +6.30 | ttt = mm | landkodo = MMR | tel = 95 | politika sistemo = Militista [[Junto (politiko)|junto]] | ŝtatestro = prezidanto [[Min Aung Hlaing]] | ĉefministro = ne plu ekzistas ekde 2011 | nacia tago = [[4-a de januaro]] | sendependeco = [[4-a de januaro]] [[1948]] (de [[Britio]]) | esperanto-asocio = - }} '''Mjanmao''' ({{lang-my|မြန်မာ}}, prononco [mjəmà], laŭ la angla formo de la oficiala nomo laŭ la aktuala reganta [[junto (politiko)|junto]] ekde 1989 kaj laŭ [[UN]]; eventuale, malpli ofte, ankaŭ '''''Mjanmaro''''') aŭ '''Birmo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Birmo_kd Birmo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> (oficiala nomo ĝis 1989, daŭre rekomendata de la [[Akademio de Esperanto]] kaj plu la ordinare uzata nomo en Esperanto), estas lando en [[Sud-Orienta Azio]]. Ĝi landlimas [[Barato]]n, [[Bangladeŝo]]n, [[Laoso]]n, [[Ĉinio]]n kaj [[Tajlando]]n kaj havas proksimume 2 000&nbsp;km da marbordo sude. La landon regas [[militista reĝimo]] ekde [[1962]] kaj ne okazis parlamentaj balotadoj de [[1990]], kiam la nuna militista junto malvenkegis en ili, ĝis [[2010]]. La registaro ne obeis la rezulton de la balotado, daŭrigis sian agadon kaj malliberigis la alipartianojn kiel la [[Nobel-premio|Nobelpremiiton]] pri [[Paco]] [[Aung San Suu Kyi]]. Post 17 jaroj, en [[2007]] la Militista Junto kontraŭstaris popolan protestadon, estratan de [[bikŝuo|budhismaj monaĥoj]]. Kapitalismaj okcidentaj landoj subtenis la ribelon. [[Ĉinio]] estas ĉefa ekonomia partnero de Birmo (vidu sube Ekonomio). En [[2010]] tamen okazis ĝenerala balotado, kiun gajnis la partio [[Unia Solidara kaj Evolua Partio]], subtena al la junta reĝimo: La 4-an de februaro 2011 la ĝistiama ĉefministro [[Tein Sein]] iĝis ŝtatprezidento kaj per tiu elekto formale finiĝis la junta reĝimo, kvankam pluregas la samaj homoj. == Bazaj informoj == * '''Landkodo:''' MM. * '''Esperanto-nomo:''' [a] Mjanmao, Mjanmaro * '''Nacia nomo:''' ''Myanma Neinang''. * '''Areo:''' 676.600 kv.km. * '''Politika sistemo:''' militista reĝimo. * '''Ŝtatestro: '''gvidanto de ŝtata konsilio ''Than Shwe'' (1992). * '''Adm. divido:''' 7 regionoj kaj 7 ŝtatoj. * '''Ĉefurbo:''' [[Pyinmana]] aŭ [[Naypyidaw]]. * '''Urboj: '''''[[Ranguno]]'' aŭ ''[[Jangono]]'' (3.662 mil), ''[[Mandalay]]'' (417 mil), ''Basejn'' (356 mil). * '''Loĝantaro:''' 45.106 mil (1995), inter ili 68% [[birmanoj]], 9% [[ŝanoj]], 7% [[karenoj]], 3% [[ĉinoj]], 13% aliaj. * '''Ŝtatlingvo:''' [[birma lingvo|birma]] * '''Parollingvoj:''' [[karena lingvo|karena]], [[ŝana lingvo|ŝana]], [[kaĉina lingvo|kaĉina]], [[mona lingvo|mona]], [[ĉina lingvo|ĉina]]. * '''Kredantoj:''' [[budhistoj]]. * '''Eksporto:''' rizo, kaŭĉuko. * '''Organizoj:''' [[UNO]] ([[1948]]) == Urboj == La plej granda urbo de la lando, kun 4 477 782 loĝantoj <small>(en [[2005]])</small> estas [[Ranguno]], kiu ĝis [[novembro]] [[2005]] estis la [[ĉefurbo]] de la lando. Ekde [[decembro]] [[2005]], la administracioj estis translokigitaj al la nova ĉefurbo [[Nepjido]]<ref>Noto : '''''Nepjido''''' ([[Birma lingvo|birme]]: နေပြည်တော်မြို့, Naypyitaw), eksa Pjinmano (ပျဉ်းမနားမြို့, Pyinmana, kvankam tiun ŝanĝon de ĉefurbo ne agnoskis ĉiuj landoj kaj internaciaj organizaĵoj en la mondo</ref>, kiu situas ĉirkaŭ 320&nbsp;km norde de Ranguno. La [[6-an de februaro]] [[2006]] la translokigo de ĉiuj ministerioj estis oficiale finita. La nova ĉefurbo estas malpermesita al civiluloj kaj eksterlandanoj kaj estis oficiale nomita ''[[Naypyidaw]]'' (reĝa urbo) la [[22-an de marto]] [[2006]]. Aliaj grandaj urboj estas [[Mandalay|Mandalajo]], [[Molamjajn]], [[Bago]], [[Patejn]], [[Taunĝi]]. == Nomo-ŝanĝoj == La reĝimo volis en 1988 liberiĝi de ĉiuj referencoj al la kolonia epoko kaj tial ili decidis ŝanĝi la nomon de la lando al Mianmao. Ankaŭ urboj kaj riveroj ricevis novan nomon. ''Rangoon'' estis rebaptita en ''Yangon'', ''Pagan'' fariĝis ''Bagan'' kaj la rivero ''Irrawaddy'' (Irivadio) fariĝis la rivero ''Ayeyarwady (''Ajejarvadio'')''. Jen la ĉefaj nomŝanĝoj<ref>(nl) ''[https://www.zuidoostaziemagazine.com/birma-of-myanmar/ Is het nu Birma of Myanmar?]'' (Ĉu estas nun Birmo aŭ Mianmao?), Zuidoost-Azië Magazine.</ref>: ''Birma/Burma/'''''Birmo''' → Myanmar/ '''Mjanmao/''' '''Mianmaro'''<ref name=":0" />/ '''Mjanmaro''' ''Rangoon'' / [[Ranguno]] → ''Yangon'' ''Pagan/Pegu → Bagan'' / '''[[Bago]]''' ''Akyab → Sittwe'' ''Amherst → Kyaikkami'' ''Arakan → Rakhine'' ''Bassein →'' '''''[[Patejn]]''''' ''Maymyo → Pyin U Lwin'' ''Moulmein / Mulmejn →  Mawlamyine / '''[[Molamjajn]]''''' ''Myohaung → Mrauk U'' ''Pegu → Bago'' ''Prome → Pyay'' ''Sandoway → Thandwe'' ''Syriam → Thanlyin'' ''Yaunghwe → Nyaung Shwe'' Rivero ''Irrawaddy''/[[Rivero Iravadio|'''Rivero Irovadio''']] → Rivero ''Ayeyarwady'' / [[Iravadio|'''Rivero Ajejarvadio''']] Rivero ''Salween'' → Rivero ''Thanlwin'' Rivero ''Sittang'' → Rivero ''Sittoung'' ''Tennasserim'' → ''Tanintharyi'' == Espererantigo de la nomoj == {{Vidu ankaŭ|Nomoj de Birmo/Mjanmao|Vjetnamoj#Noto pri la nomo de Vjetnamio}} En ĉiu lingvo estas disputo pri la landanomo, kiu estu devena de aŭ "''Bama''" (bazita sur "''Bamar''", la nomo de la plej granda etno en la lando) aŭ de "''Myanma''". La plej konata esperantigo de "''Bama''" estas "Birmo". Ebloj de la esperantigo de "''Myanma''" estas "''Mianmo''" aŭ "'''Mjanmao'''"<ref>Laŭ la vortaro "Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch" de Erich-Dieter Krause, paĝo 483, la lando nomiĝas ankaŭ ''Mjanmo''. Tamen li sub la kapvorto ''Birmo'', paĝo 87, mencias la vorton ''Mjanmaro''.</ref> aŭ "'''Mianmaro'''"<ref name=":0">[http://www.esperantoporun.org/dokumentoj/informiloj/informilo-de-marto-2019/ Informilo Esperanto por UN] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190826111234/http://www.esperantoporun.org/dokumentoj/informiloj/informilo-de-marto-2019/ |date=2019-08-26 }}, marto 2019</ref> aŭ "'''Mjanmaro'''" Tamen, iuj teorie uzas la formon "Birmujo" (aŭ "Mjanmujo").<ref>[http://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-rossia.htm Recenza eseo de] [[Sergio Pokrovskij]]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.elerno.cn/elibro/FestlibroLisen.pdf |titolo=La arto agadi kune: Festlibro por s-ano Li Sen |alirdato=2014-05-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140530044447/http://www.elerno.cn/elibro/FestlibroLisen.pdf |arkivdato=2014-05-30 }}</ref> Povus anstataŭigi la diron :"el ĉiuj birmoj nur 69% estas la etno nomata ''Bamar'' en Birmo" :: → "el ĉiuj '''birmujanoj''' nur 69% estas '''birmoj'''". Tia ŝanĝado oficiale estis farita por la landonomo "Vjetnamio" (el "Vjetnamo") per la [[Akademio de Esperanto]] en 1 == Historio == Birmo estis parto de la ampleksega [[Imperio]] de [[Britio]] kiel [[Brita Birmo]] post la lasta reĝo [[Thibaw Min]] ĝis la [[Dua Mondmilito]]. La [[Birma Kampanjo]] estis serio de bataloj en Brita Birmo, en la [[Pacifika Fronto]] de la Dua Mondmilito, ĉefe inter fortoj de la Brita Imperio kaj Ĉinio, kun subteno de Usono, unuflanke, kontraŭ la invadantaj fortoj de la Japana Imperio, Tajlando, kaj la Hindia Nacia Armeo. Britaj fortoj estis ĉirkaŭ 1 000 000 kaj venis ĉefe el Brita Hindio, kun aliaj koloniaj trupoj, kaj pli malgrandaj nombroj de teraj kaj aeraj fortoj el aliaj kolonioj. La Birma Sendependiga Armeo (konata al Aliancanoj kiel "Birma Perfida Armeo") estis trejnita de la japanoj kaj faris la dekomencajn atakojn kontraŭ fortoj de la Brita Imperio. Ĉiuflanke pereis po pli ol 200 000 homoj. La [[Birma Vojo]] estis vojo kiu ligis Birmon kun la sudokcidento de Ĉinio. Ĝi estis konstruita dum Birmo estis Brita kolonio por sendi liverojn al Ĉinio dum la [[Dua Ĉin-Japana Milito]]. En [[1947]] estis mortigita la generalo [[Aŭng San]], patro de [[Aŭng San Suu Kyi]], kiu ĝis tiam klopodis bridi la diferencojn inter birmanoj; post la sendependiĝo en [[1948]] ekis malfacila epoko ĝis la [[puĉo]] de [[1962]], de kiam la militistoj kontraŭstaris arde la minoritatojn, el kiuj multaj rifuĝis en [[Tajlando]] kaj aliaj najbaraj landoj. La 8-an de aŭgusto [[1988]], civitanoj en Mjanmao surstratiĝis por renversi la subpreman socialisman [[Militreĝimo|militreĝimon]] de la diktatoro Ne Win, kiu regis la landon per fera pugno ekde [[1962]]<ref>[https://eo.globalvoices.org/2019/09/5632 Rememorigo de la ribelo '88 por demokratio en Mjanmao], [[The Irrawaddy]] + [[Tutmondaj Voĉoj]], la 9-an de septembro 2019.</ref>. Ne okazis parlamentaj balotadoj ekde [[1990]], kiam la nuna militis,ta junto malvenkegis en tiuj balotoj. La registaro ne obeis la rezulton de la balotado, daŭrigis sian agadon kaj malliberigis la alipartianojn interalie [[Aung San Suu Kyi]], [[Nobel-premio|Nobelpremiiton]] pri [[Paco]]. La [[Safrana Revolucio]] estis sinsekvo de ekonomiaj kaj politikaj protestadoj kaj surstratiĝoj, kiuj okazis en Birmo dum aŭgusto, septembro kaj oktobro 2007. La protestadojn kaŭzis la decido de la nacia militista registaro forigi la subvenciojn de la vendoprezoj de [[benzino]]. == Geografio == Birmo, kio ampleksas ekde malalta [[Himalajo]] norde ĝis la [[duoninsulo de Malako]] sude, havas okcidente la marbordon de [[golfo de Bengalo]], kaj proksime la montaron Arakan. Montarĉenoj estas plej altaj norde kun plej alta altaĵo en monto [[Hkakabo Razi]] (5.967 m), en montaro [[Gaoligong]]. Estas en la lando multaj neaktivaj [[vulkano]]j. Montarĉenoj, situantaj en direkto de norde suden, izolas la terkulturajn ebenaĵojn de la [[rivero]]j [[Ĉindvino]], [[Iravadio]], Sittango kaj Salŭeno. Alia grava rivero kiu trapasas la landon estas [[Mekongo]]. La [[klimato]] estas varia, ĉefe varme tropika, kun meza temperaturo de {{GdC|25}}. La somera [[musono]] estas rigora kaj kaŭzas multajn [[pluvo]]jn. [[Biogeografio|Biogeografie]] la lando troviĝas en la [[Hindoĉinujo|hindoĉina]] [[ekoprovinco]] de la [[orientaliso]] laŭ la [[tipologio]] de la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF). Vidu artikolojn [[Nordbirmaj mezvarmaj arbaroj]] kaj [[Orient-himalajaj foliaj kaj koniferaj arbaroj]]. == Administrado == {| class="wikitable" |- ! No. ! Ŝtato/Regiono ! Distriktoj ! Municipoj ! Urboj ! Subdistriktoj ! Vilaĝaroj ! Vilaĝoj |- | 1 | [[Kaĉino]] | 3 | 18 | 20 | 116 | 606 | 2630 |- | 2 | [[Kajaho]] | 2 | 7 | 7 | 29 | 79 | 624 |- | 3 | [[Kajino]] | 3 | 7 | 10 | 46 | 376 | 2092 |- | 4 | [[Ĉin (subŝtato)]] | 2 | 9 | 9 | 29 | 475 | 1355 |- | 5 | [[Sagainga Regiono]] | 8 | 37 | 37 | 171 | 1769 | 6095 |- | 6 | [[Tanintaria Regiono]] | 3 | 10 | 10 | 63 | 265 | 1255 |- | 7 | [[Bagoa Regiono]] | 4 | 28 | 33 | 246 | 1424 | 6498 |- | 8 | [[Magvaja Regiono]] | 5 | 25 | 26 | 160 | 1543 | 4774 |- | 9 | [[Mandalaja Regiono]] | 7 | 31 | 29 | 259 | 1611 | 5472 |- | 10 | [[Ŝtato Mon]] | 2 | 10 | 11 | 69 | 381 | 1199 |- | 11 | [[Ŝtato Raĥine]] | 4 | 17 | 17 | 120 | 1041 | 3871 |- | 12 | [[Jangona Regiono]] | 4 | 45 | 20 | 685 | 634 | 2119 |- | 13 | [[Ŝanio|Ŝtato Ŝan]] | 11 | 54 | 54 | 336 | 1626 | 15513 |- | 14 | [[Iravadia Regiono]] |6 | 26 | 29 | 219 | 1912 | 11651 |- | | '''Totalo''' | '''63''' | '''324''' | '''312''' | '''2548''' | '''13742''' | '''65148''' |} == Ekonomio == [[Dosiero:Longyi.jpg|eta|dekstra|200ra|Birma kamparano vestita per tipa ''longjio'']] La [[ekonomio|ekonomia]] stato de Birmo estas malstabila. [[Terkulturado]] estas la ĉefa resursofonto por la landa ekonomio; ĝi okupas preskaŭ 2/3 de la [[labora loĝantaro]] kaj kontribuas je 40 % al la [[Malneta Enlanda Produkto]]. La ĉefa produkto estas [[rizo]], kio okupas preskaŭ duonon de la kultivebla tero. Ceteraj produktoj ([[kotono]], [[arakido]], [[kaŭĉukarbo|kaŭĉuko]], [[teo]]) estas duarangaj. Gravas ankaŭ la produktado de [[papavo]], ĉefe en la tiel nomata ortriangulo, angulregiono ĉe la limoj inter Birmo, Laoso kaj Tajlando. La [[arbaro|forsta]] [[Arbarekspluatado|ekspluatado]] estas intensa: Birmo okupas la unuan lokon monde pri produktado de [[Tektono (genro)|tektono]] kaj oni vendas tiun produkton ĉefe al [[Ĉinio]] por mebloindustrio kaj konstruado; tio estas kialo de danĝera senarbarigo de la tuta lando. La industria sektoro, antikveca, trapasas malfacilan situacion pro manko de investado, spite al la klopodoj de la ŝtato por allogi fremdajn [[kapitalo]]jn. Petrolo jam ne estas tiom grava, sed Ĉinio planas konstrui petroldukton el birma haveno Akjabo tra la tuta lando ĝis la suda ĉina urbo Kummingo; tio helpos la petroltransporton el [[Mezoriento]] al Ĉinio sen trapasi la danĝeran markolon [[Malako]]. [[Turismo]] komencis pro ekzotismo de la lando allogi vizitantojn, sed la malfacila politika situacio bremsas ties disvolviĝon. La ĝenerala situacio de grandega malriĉeco favoras la pliampleksiĝon de koruptado kaj de la [[kontrabando]] kaj de la [[nigra merkato]]. == Loĝantaro == Birmo estas arego de 135 etnaj grupoj, kiuj parolas ĉirkaŭ 60 lingvojn. Tia konsisto endanĝerigas la politikan stabilon de la lando, ĉefe ĉar la [[birmanoj]] estas plimulto kun 68 '''%''' ĝis maksimume 70 % de la preskaŭ 53 milionoj da loĝantoj. Ili okupas la centrajn fruktodonajn ebenaĵojn de la valo de la rivero [[Iravadio]] kaj la ĉefajn postenojn en politiko kaj ekonomio. Tamen la riĉaj regionoj pri [[oleo]], [[gaso]], tektono kaj [[jado]] estas loĝejo de minoritatoj, kiuj ne tiom ricevas de la landa reĝimo. Britoj dum kolonia epoko helpis tiujn kontraŭstarojn por pli facile regi la landon kaj malfortigi la povon de la birmanoj (aŭ 'bamaroj'). Ekzemple [[Karenoj]] estas grupa nomo por popoloj, vivantaj en suda Birmo en triba sistemo kaj parolantaj ŝino-tibetajn lingvojn. Ili ne formas unuecan grupon, ili diferencas etne, lingve, religie aŭ ekonomie. Laŭ unu tradicia diferencigo ekzistas blankaj kaj ruĝaj karenoj. Kotulio (angle transliterata ''Kawthoolei'') estas nomo uzata de la karenoj kaj ilia sendependiĝa movado la Karena Nacia Unio (KNU) por nomi la ŝtaton, kiun la KNU celas starigi en Birmo. La [[rohinĝoj]] - sialingve ''ruáingga'', prononco laŭ sistemo IFA ɹuájŋɡa, ရိုဟင်ဂျာ rui hang gya, prononco ɹòhɪ̀ɴɡjà, bengale রোহিঙ্গা, prononco ɹohiŋɡa, angle nomataj rohingya, prononco laŭ sistemo IFA roʊˈɪndʒə, do [roŭinĝe], roʊˈhɪndʒə, do [roŭhinĝe] aŭ roʊˈɪŋjə, do [roŭhinje] - estas alia etno. Ties membroj parolas variaĵon de la lingvo parolata ĉirkaŭ la urbego [[Ĉitagongo]] de [[Bangladeŝo]], parto de la [[bengala lingvo]]. Preskaŭ ĉiuj rohinĝoj estas sunaismaj islamanoj. La etnanoj tradicie vivas en la norda parto de la subŝtato [[Raĥine]], kiu limas al Bangladeŝo. == Politiko == [[Birma parlamenta balotado (2015)]] == Birmo en Esperanto == [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 31-an ĉapitron "Fabelo el Birmo" al komentoj pri la lando; poste ŝi rakontas fabelon pri "''La kato, kiu kondutis kiel universitata profesoro''".<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 253-257.</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == [[Nomoj de Birmo/Mjanmao]] == Ekstera ligilo == {{Projektoj|n=Kategorio:Birmo|ReVo=birm}} (eo) {{ueavikio|Birmo|{{paĝonomo}}}} {{-}} [[Dosiero:Bagan banner2.jpg|775ra]] {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Birmo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1948]] agda8elllnc6nsfy1cy664rajd4ih6t 0 1058 9347552 8577848 2026-04-04T19:38:44Z DidCORN 34571 Ligo al apartigilo 9347552 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Hubble}} {{Informkesto homo}} '''Edwin Powel HUBBLE''' [edŭin paŭl habl] (Esperante konata kiel '''HUBLO''') ([[20-a de novembro]], [[1889]] - [[28-a de septembro]], [[1953]]) estis [[Usono|usona]] [[astronomo]], membro de nacia [[akademio de sciencoj]] [[Vaŝingtono]]. La [[kosmoteleskopo Hubble]], kiu estis enorbitigita en [[1990]], estis nomita en lia honoro. En la 20aj jaroj Hubble (Hublo) studis la tiam tiel nomatajn [[spirala galaksio|spiralajn galaksiojn]] kaj li sukcese apartigis unuopajn [[stelo]]jn en tiuj. Per la ektrovo de [[cefeido]]j en tiuj galaksioj, li povis kalkuli iliajn distancojn. Tiel li montris en [[1923]], ke la [[Andromeda galaksio]] estas je longa distanco ekster la [[Lakta vojo]] kaj do povas esti konsiderata kiel propra [[galaksio]]. Post kiam studoj fare de [[Vesto Slipher]], [[Milton Humason]] kaj [[Knut Lundmark]] jam estis montrintaj, ke la ondlongo de lumo veninta de malproksimaj [[galaksio]]j ofte estas pli granda ol tiu emisiita de proksimaj lumfontoj, Hubble montris, en [[1929]], ke tiu tiel nomata “[[ruĝenŝoviĝo]]” tendencas esti proporcie pli granda, ju pli longe for la galaksio estas. Tio estas nomata la [[leĝo de Hubble]]. Kvankam la distancoj kalkulitaj de Hubble estis eraraj (ili nun estas konsiderataj proksimume sep foje pli grandaj), la lineara proporcio inter [[ruĝenŝoviĝo]] kaj distanco, kiu estas la esenco de la [[leĝo de Hubble]] aŭ [[leĝo de Hublo]], pli poste montriĝis valida ankaŭ por multe pli foraj galaksioj. Pro la fakto, ke [[ruĝenŝoviĝo]] rezultas, kiam lumfonto moviĝas for de la observanto (la [[efiko de Doppler]]), Hubble esprimis la ruĝenŝoviĝon observitan en la lumo de galaksioj kiel "ŝajnan rapidecon", do kiel la rapidecon, kiun la galaksio devus havi, se la ruĝenŝoviĝo estus kaŭzata de la [[efiko de Doppler]]. Hubble tamen ne implicis, ke foraj galaksioj vere moviĝas for de ni, sed konsideris ankaŭ alternativajn klarigojn. Jam en [[1927]] [[Georges Lemaître]] proponis [[teorio]]n, laŭ kiu la [[universo]] estas ekspansianta, kaj la galaksioj moviĝas for unu de la alia. Tiaspecaj [[kosmologio|kosmologiaj]] [[teorio]]j, laŭ kiuj la [[universo]] originis en [[praeksplodo]] ({{LingvoKunNomo|en|angl|Big Bang}}), daŭre furoras, kaj la malkovro de Hubble ludas esencan rolon en ili. Hubble mem ĉiam restis skeptika pri tiaj teorioj. == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Homoj|Astronomio}} {{Projektoj}} * [[Klasifiko de galaksioj]] * [[Kosmoteleskopo Hubble]] * [[2069 Hubble]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hubble, Edwin}} [[Kategorio:Usonaj astronomoj]] nlmva7n7sarlta8ixuoi3lqsgavpj3g 0 1085 9347636 9141122 2026-04-04T21:48:19Z Katalin 44133 akuzativa eraro 9347636 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Enciklopedio de Esperanto | aŭtoro = diversaj | eldonjaro = 1933 | reeldono = 1934 | eldonurbo = [[Budapeŝto]] | eldoninto = [[Literatura Mondo]] | paĝoj = 271 + 400 | isbn = | bildo = EDE4.jpg | vikifontaro = Enciklopedio de Esperanto }} '''''Enciklopedio de Esperanto''''' estas [[enciklopedio]] pri la [[Esperanto-movado]] eldonita en 1934. Ĝi estis iniciatita de [[Ivan Ŝirjaev]], kiu jam pretigis milon da [[slipo]]j. Post lia morto en 1933 la projekto estis pluigata kaj efektivigata, sub redakto de [[Lajos Kökény]] kaj [[Vilmos Bleier]] kaj kun la helpo de multaj kunlaborantoj.<ref name="ede_enk">[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-1.htm Enciklopedio de Esperanto – Enkonduko] (reta kopio)</ref> Ĝi aperis kiel dulibra eldono ([[Enciklopedio de Esperanto. Vol. 1: A-J|A–J]], [[Enciklopedio de Esperanto. Vol. 2: K-Z|K–Z]]), de la eldonejo [[Literatura Mondo]] en [[Budapeŝto]] en la dua duono de 1934. La enciklopedio enhavas ĉirkaŭ 2500 artikolojn. Unulibra represo estas eldonita en Hungario pere de [[Hungara Esperanto-Asocio]] en la jaroj 1979 kaj 1986, sed sen la fotoj. == La enciklopedio == La libro pri si mem raportas jenon sub la litero E: {{Citaĵo|''Enciklopedio de Esperanto'' estis kelkfoje pli frue iniciatata antaŭ ol realiĝis la eldono de 1933. En 1913 [[Petro Stojan]] proponis Universalan Slipan Enciklopedion (USE), kiu laŭ lia ideo povus esti daŭre eldonata per apartaj slipoj por ĉiu temo. Samtempe estis eldonitaj 5 unuaj slipoj (N1-Slipa enciklopedio kaj ĝia estonteco, N2- Kinematika teorio pri la tempo, N3 - Himno "Espero", N4-Int. transskribo de propraj nomoj kaj NIOI - Kunveno, poemo de L. Levenzon.) En 1917 [[Vladimír Szmurlo|V. Ŝmurlo]] eldonis en Petrograd Universalan alfabetan nomaron-adresaron "Ariadna fadeno" (ANA) precipe kun nuraj referencoj kiel "unuan provon de enciklopedio de l'esperantismo kun firma kredo ke el tiu ... semo kreskos grandega arbo de l' E. Universala Enciklopedio." La unuaj paĝoj 1-88 de ANA presiĝis en [[Riga]], pro militaj cirkonstancoj la sekvaj paĝoj de la libro aperis en malpli granda amplekso kaj nur de post la vorto "E", kun enhavo tre malabunda kaj skemeca.|[[Nikolao Nekrasov|N. Nekrasov]]|Enciklopedio de Esperanto, 1934}} Laŭ la antaŭparolo, la enciklopedion iniciatis [[Ivan Ŝirjaev]], sendinte en 1931 al ''[[Literatura Mondo]]'' sian laboraĵon en sep malgrandaj kaj unu granda manskribitaj kajeroj. Li celis eternigi informojn pri kiom eble plej multaj laborantoj por la ideo de internacia lingvo. Bedaŭrinde li mem ne ĝisvivis la realigon de sia ideo, tamen Literatura Mondo sukcesis varbi tiom da kunlaborantoj de ĉiuj movadaj tendencoj, ke post tri jaroj oni povis liveri al la eldonejo tekston por 640 paĝoj kaj bildojn por 300 paĝojn (en 1931 oni planis kaj esperis eĉ ne duonon). La redaktoroj ricevis milojn da leteroj, kiujn ili ne povis respondi pro afranko, sed utiligis en la verko. La unuopaj kontribuantoj verkis artikolojn de diversa longo, kiu neniel rilatas al la graveco de la temo. Kelkaj estas eble eĉ superfluaj, dum aliaj mankas. La redaktoroj ankaŭ respektis la opiniojn de la kunlaborantoj, eĉ se ili mem ne identiĝis kun ili. El la artikoloj estis forigitaj nur tiuj detaloj, pri kies fidindeco la redaktoroj dubis. Ili ŝparis la neologismojn kaj klopodis pri klareco eĉ por komencantoj. Fine la redaktoroj dankas al ĉiuj kontribuintoj, kontrollegantoj kaj al la eldonejo pro ilia laboro, kiu ĝis tiam estis la plej granda eldonista ago en Esperantujo. La plej ampleksaj artikoloj koncernas landajn agadojn. La enciklopedio priskribis ankaŭ ĉirkaŭ 450 librojn por libro-amantoj. === Aŭtoroj === {{Ĉefa|Listo de redaktintoj de la Enciklopedio de Esperanto}} Laŭ enkonduko al la unua volumo de la Enciklopedio, ĝiaj precipaj aŭtoroj estis [[Lajos Kökény]] kaj [[Vilmos Bleier]] kiel redaktintoj, [[Kálmán Kalocsay]] kiel redaktinto de la lingva fako kaj [[Ivan Ŝirjaev]] kiel iniciatinto-ĉefredaktoro. Plie tamen al ĝia ekesto kontribuis multaj personoj, da kiuj la enkonduko al la enciklopedio [[Listo de redaktintoj de la Enciklopedio de Esperanto|listigas]] 57 kunlaborintoj kaj 50 aŭtoroj de artikolo aŭ konsilintojn.<ref name="ede_enk" /> === Nova eldono === En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj estis antaŭvidata la apero de nova eldono de EdE. ''[[Esperanto en Perspektivo]]'' de 1974 indikis en paĝo 677, ke la laboro "kontentige progresas". Tamen la eldono ĝis nun ne aperis. Ĝian rolon nun plejparte transprenis [[Vikipedio]]. ==Recenzoj== {{citaĵo|Post apero de la unua volumo de tiu granda [[verko]], oni eble ne jam tute kapablas juĝi pri la [[monumento]], kiu per ĝi estos starigata. Sed oni tamen iam nun povas aserti, ke neniam ankoraŭ aperis en Esperanto tia amasforma laboro al kiu partoprenis tiom multe da samideanoj el diversaj landoj. Se oni aparte tralegas iun pritraktitan temon, oni eble povas trovi en ĝi forgesojn aŭ ne tute korektajn sciigojn. Ni tamen memoru, ke en tiu ĉi verko temas pri la koncentrigo de ĉiuj sciindaĵoj pri la historio de nia movado en ĉiuj landoj. En multaj tamen ne ekzistis vera arĥivo kaj la artikoloj devis esti verkataj, laŭ memoro, de iu aŭ alia malnova [[samideano]]. Eĉ se ĝi estas neperfekta la « Enciplopedio » restos longtempe la plej valora arĥivo, kiun ĉiu Esperantisto povas kaj devas havi en sia [[biblioteko]]. Ni nur volas aldoni ke por tio, kio rilatas al ni, la direkcio de « [[Belga Esperantisto]] » estas preta kunlabori por, eble en la dua volumo, iom kompletigi, sub kiu ajn rubriko de la vortaro, la parton, kiu rilatas al Belgujo, kaj kiu vere tro speciale parolas pri eĉ ne la malnova, sed kion ni nomus la antikva aŭ praa propagandperiodo.|[[Belga esperantisto]] n211 (sep 1934)}} {{citaĵo|Jen frukto de giganta laboro—grandioza verko, kiun devas posedi nepre ĉiu esperantisto por sin instrui kaj por montri al la skeptikuloj, ke esp. estas kompilvivanta lingvo, serioza afero. La iniciatinto Pastro Sirjaev (bedaŭrinde trofrue mortinta), la ĉefredaktoroj Kolocsay, Kokeny kaj Bleier, samkiel la 107 kunlaborintoj el ĉiuj landoj kaj tendencoj meritas eternan dankon!|[[Bulgara esperantisto]] j.16 n03-04 nov-dec. 1934}} {{citaĵo|La unua volumo aperis la 21-an de Junio [[1934]]; Do pli ol unu jaron ni devis atendi la duan. La kompleta verko nun estas tre valora havaĵo por ĉiu esperantisto. Estas ja fakto, ke ĉiu esperantisto jam de komenco de sia lingvostudo sin interesas pri [[historio de Esperanto]], pri ĝiaj pioniroj, pri lingva evoluo, pri ĝia literaturo, organizo, disvastigo ĝenerala kaj ĉiuloka, ktp. — Ĉion dezireblan vi trovas en la verko, aŭ koncize per kelkaj vortoj — se ne pli necesas — aŭ per plurpaĝa artikolo prezentita. Ekzemple vi volas scii: „kial Esperanto venkis“. Totsche, Dresen, Jirkov instruas vin pri tio per historiaj, lingvistikaj, psikologiaj argumentoj: (Sub pli gravaj, pli grandaj artikoloj estas la aŭtornomo indikata). Pri Zamenhof-stratoj en ĉiomondo, pri [[ritmo]] kaj [[rimo]] pri [[komerco]], [[radio]], [[medicino]], [[polico]] pri ĉiu lando vi povos sciigi kion ajn rilatantan al Esperanto: vera ĝuo kaj instruo. Multfoje eĉ tute ĝeneraliĝas la [[instruo]]; ekzemple ĉe vorto: „Pacifismo" vi informigas pri la internaciaj klopodoj por P., entute pri ĝeneralaj aferoj rilatantaj al P. — Pro tio fariĝis la verko preskaŭ ĝenerala Konversacia Leksikono. Eĉ la blografiaj skizoj entute ne ĉiam estas seka anonco de vivdatoj, samkiel oni ĉe land- kaj urbnomoj ne nur trovas statistikajn notojn. Kaj fine: la ilustrita aldono. Mi nur diras: dum multaj horoj vi povas trafoliumi kaj ree vi trovos amuzon. Memkrompreneble trovos multaj legantoj tian aaŭ alian erareton — ekzemple mi trovis, ke la afabla redakcio min lasis morti en Majo 1934 — ne mirinde ĉe tiu ĉi malfacila kompila verko, al kiu alfluis miloj da fontoj de la tuta civilizita mondo. Do, kara leganto — Samideano, kion ajn riproĉindan vi trovos aü trovi opinias, ni danku al la redaktoroj por la diligenteco, zorgemeco kaj klereco ĉe la redaktado kaj verkado kaj al ĉiuj kunlaborantoj, ke ili havigis tiun ĉi valoran verkon al la spirita [[mondo]]. Speciale ni konservu koran memoron al rusa pastro [[Ivan Ŝirjaev]] — mort. 1933 — kiu prezentis siajn dum daŭro de kelkaj jaroj kolektitajn alfabete ordigitajn pli ol 2000 [[artikolo]]jn kiel kernon de la Enciklopedio. Pro tio la redaktaro honoris lin sur titolo de la verko per la nomo: „iniciatinto-ĉelredaktoro“| [[Ludwig Siedl]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.124 (nov 1935)}} {{citaĵo|Fine la dua volumo de la enciklopedio atingis nin. Ni diras « fine » ĉar ni ja devis atendegi. Ni tamen tute ne bedaŭras tion, pro la valoro de la enhavoriĉa libro. Ankaŭ tiu ĉi dua volumo prezentas multege da sciindaĵoj, antaŭe dise semitaj aŭ tute ne surpaperigitaj, kaj nun ĉiuj kunigitaj, zorge kribritaj kaj plaĉe prezentitaj ! La verko meritas plene sian nom on « Enciklopedio de E. » ĉar ni ja trovas ĉion en ĝi ; ĝi prezentas al ni veran literaturhistorion, amason da bonegaj prilingvaj detaloj; ĝi donas biografiajn notojn pri centoj da esperantistaj eminentuloj; estas riĉe ilustrita ; unuvorte, ĝi plene respegulas la 50-jaran vivon de Esperanto kaj ĝia movado.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|La unuan volumon de ĉi tiu grava kaj granda verko mi priskribis en la numero de [[Belga esperantisto|B.E]]. por Aŭgusto, 1934, je kiu tempo tamen [[BEA|B.E.A.]] ne povis akcepti mendojn. Ŝajnas taŭge ripeti, kun iaj modifoj, kelkajn el miaj tiamaj komentoj, jene :— Ĉi tiu verko estas rezulto de longa kaj zorga laborado de multaj personoj, pri kiuj detaloj ne estas ĉi tie doneblaj, sed al kiuj nia movado ŝuldas plej sinceran dankon. La verko enhavas preskaŭ 600 [[paĝo]]jn da densa (sed klara) komposto, ankaŭ ĉirkaŭ 300 paĝojn da fotografaĵoj sur glata papero. Nur eblas ĉi tie atentigi pri la riĉa enhavo de la verko, ke ĝi konsistas el informoj pri landoj (rilate nian movadon), gazetoj, [[entrepreno]]j, societoj, literaturaj verkoj, k.c., kaj el koncizaj notoj pri individuoj, laborintaj aŭ laborantaj por [[Esperanto]] tra la tuta mondo. Ĉiu uzanto de la Enciklopedio nepre devos legi la klaran kaj klarigan Antaŭparolon, por vere kompreni la kondiĉojn de l' aperigo de la verko. Li konstatos, ke por iaj “mankoj” troviĝas plena senkulpigo, kaj ke li ne rajtos “kritiki” —krom per atentigo al tiu aŭ alia punkto eble konsiderinda por eventuala dua eldono. Kiam estos komprenate, ke multaj el la pritraktoj ampleksas plurajn kolumnojn aŭ eĉ paĝojn, ankaŭ estos komprenataj la grandeco kaj utileco de la laboro plenumita. Mi devas aldoni, ke (laŭ mia opinio) la [[ilustraĵo]]j, kiuj multe plidikigas kaj plikostigas la [[verko]]n, estas relative malgrava kaj neesencaj (kvankam kelkaj certe estas de granda intereso) kaj ke por estigi bonan vendadon inter la multegaj samideanoj kies disponebla mono estas severe limigata, la eldonistoj faros tre bone, se ili rapidos je la produkta de jam projektata malpli kosta eldono sen bildoj. Alie, la [[vendado]] estos nek rapida nek tre granda, kaj nova laŭtempa eldono estos neaperigebla. |VERDANO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)}} ===Pri la dua eldono=== {{citaĵo|Dum la dudekaj jaroj la Esperanto-movado konsiderinde stabiliĝis kaj akiris relative grandan internacian disvastiĝon. La lingvo altiris la laboristan klason kaj fariĝis socia instrumento. Ĉi uziĝis pli kaj pli por fakaj celoj. Aperis bonegaj literaturaj verkoj. La universalaj kongresoj arigis 2000, eĉ pli ol 4000 ([[UK 1924|1924 en Nürnberg]]) kaj oni interesiĝis pri -Esperanto ĉe la antaŭulo de [[UN]], ĉe la "[[Ligo de Nacioj]]". Jam en tiu tempo tre forte sentiĝis la bezono pri superrigardaj faktoj-kolektaj kaj ordigaj verkoj pri tiu multflanka fenomeno Esperanto, pri kies [[vivoforto]] oni jam ne plu povis dubi. Estis la ruso [[Ivan Ŝirjaev]], kiu lanĉis la [[ideo]]n verki iun superrigardan verkon pri Esperanto. La hungaro Vilhelmo aŭ [[Vilmos Bleier]], [[eldonisto]] de la fama "[[Literatura Mondo]]" kune kun sia samnaciano Ludoviko aŭ [[Lajos Kökény]] (ankoraŭ vivanta, honora membro de UEA), subtenata de Kolomano aŭ [[Kálmán Kalocsay]] kaj tuta aro da diversnaciaj kunlaborantoj, redaktis tiun verkon, kiu famiĝis sub la [[titolo]] "Enciclopedie de Esperanto". Ĝi aperis en du volumoj: I. A — Ĵ 1933, II. K — Z 1934, entute 599 paĝoj kaj 290 fotopaĝoj. La iniciatinto Ivan Genadieviĉ Ŝiraev (1877 — 1933) kiu ne ĝisvivis la aperon de la verko, mem pretigis 2092 alfabete ordigitajn artikoletojn. Ĝi formis la kernon de la verko. Pri sia motivo lanĉi la kompilon de tiu enciklopedio li skribis [[1930]] "Manko en nia literaturo de informlibro, kie Esperantistoj precipe kursgvidantoj kaj kursanoj, povos senpene kaj rapide trovi koncizajn kaj ĝustajn sciigojn, necesajn al ili pri kio ajn rilatanta al la Esperanto-movado, kie estus koncentrigitaj kaj eternigitaj biografiaj notoj pri kiel eble plej multaj memorindaj agantoj de la movado kaj cet., igis min entrepreni tiun ĉi malfacilan taskon, al kies plenumo mi dediĉis tutajn jarojn da [[laborado]]", (p. 7) Kion do entenas la verko? En la "Enciklopedio de Esperanto" oni trovas sennombrajn artikolojn kaj indikojn pri ĉiuj aspektoj de la lingvo Esperanto, pri ĝia lingva strukturo, la movado, literaturo k. k. p. Ekzemple oni trovas biografiajn indikojn pri ĉirkaŭ 1500 esperantistoj, informojn pri pli ol 450 libroj, pri la internaciaj kaj landaj Esperanto-organizaĵoj kaj aktivaĵoj. La lingvistika parto, kiun redaktis K. Kalocsay, entenas konsiderindan esperantologian materialon. La artikolvortoj, alfabete ordigitaj kaj du indeksoj (a) laŭ personoj kaj (b) laŭ temoj ebligas facilan orientiĝon. Do bone, kial skribi pri ja evidente monumenta sed hodiaŭ ne plu akirebla [[verko]]? Nu — ĝi fariĝis reakirebla! Dank al [[Hungara Esperanto-Asocio]], kiu ĝin 1979 reeldonis (sed fakte elliveris nur 1980). En la dua pure fotoofsetpresita eldono estas kunigitaj ambaŭ volumoj en unu. Mankas la fotopaĝoj. [[Vilmos Benczik]] verkis "postparolon al la represo" atentigante pri la meritoj kaj mankoj de la verko, mankoj ja nepre relativigendaj pro la paso de pli ol 40 jaroj. Jam pli ol 10 jarojn UEA planas la eldonon de plene reverkota enciklopedio, sub la ĉefredaktoreco de d-ro [[Ulrich Lins]]. Sed montriĝis ne rapide realigebla tiu plano. Intertempe (1974) aperis la moderna manlibro "[[Esperanto en Perspektivo]]" de [[Ivo Lapenna]]/Ulrich Lins/[[Tazio Carlevaro]] (kp. miajn recenzojn en GDR- „[[PACO (revuo)|Paco]]“ 1975 kaj en „[[Der Esperantist]]" n_ro 70/2/1975).|[[Detlev Blanke]]. [[Der Esperantist]] n118_feb. 1983}} == Enhavo en Vikipedio == {{Vidu ankaŭ|Vikipedio:Enciklopedio de Esperanto}} Kelkaj artikoloj en malsamaj versioj de Vikipedio, kiel la esperanta kaj la hungara Vikipedio uzas artikolojn el la Enciklopedio de Esperanto kiel fonton, ĉefe en artikoloj pri temoj rilataj al Esperanto.<ref>{{citaĵo el la reto | url =https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm | titolo =Enciklopedio de Esperanto | alirdato = 24-01-2022 | familia nomo =Genadieviĉ Ŝirjaev | persona nomo =Ivan - Lajos Kökény - Vilmos Bleier - Kolomano Kalocsay | aŭtoroligilo = | dato =1934 | verko =| citaĵo =www.eventoj.hu (esperante) -- EdE/Enkonduko: Manko en nia literaturo de informlibro, kie Esperantistoj, precipe kursgvidantoj kaj kursanoj, povus senpene kaj rapide trovi koncizajn kaj ĝustajn sciigojn, necesajn al ili pri kio ajn rilatanta al la Esperanto-movado, kie estus koncentrigitaj kaj eternigitaj biografiaj notoj pri kiel eble plej multaj memorindaj agantoj de la movado, kaj cet., igis min entrepreni tiun ĉi malfacilan taskon, al kies plenumo mi dediĉis tutajn jarojn da laborado." Tiujn vortojn ni legas en la antaŭparolo (apr. 1930) de Ivan Ŝirjaev, kiu en 1931 sendis sian laboraĵon al Literatura Mondo en sep malgrandaj kaj unu granda manskribitaj kajeroj. Tiu ĉi materialo estis la kerno kaj elirpunkto de la Enciklopedio de Esperanto kaj Ivan Ŝirjaev (mortinta en 1933), el kies artikoloj ni uzis multajn por la nova verko, fariĝis pro sia iniciato ĝia ĉefredaktoro. Estas dolore bedaŭrinde, ke li ne povis ĝisvivi la disbranĉiĝon de la arbo, kiu kreskis el la nobla semo de lia valora iniciato. Ni kredas, ke la verko ne malinde gardos lian karan memoron.}} Eldonanto: Literatura Mondo</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [[Léon Courtinat|Courtinat, Léon]]: ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' III, Bellerive-sur-Allier, paĝo 850 == Vidu ankaŭ == * [[Listo de redaktantoj de la Enciklopedio de Esperanto]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Esperanto}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * ''[http://kovro.heliohost.org/books/ede.fb2.zip Enciklopedio de Esperanto]'', elŝutebla bitlibro en [[FictionBook]] (926 Kbajt). * [https://arkivo.esperanto-france.org/s/slipo.php?n=S0549&r=ne Katalogo de] Biblioteko Hippolyte Sebert * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14411645/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=Enciklopedio%20de%20Esperanto%20Bleier%20Kokeny Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Enciklopedio+de+Esperanto&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] {{Projektoj|s=Kategorio:Enciklopedio de Esperanto}} [[Kategorio:Enciklopedio de Esperanto| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1934]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1979]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1986]] [[Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] 56duo5a8cwi6j4hofy7832seweo2tao 0 1732 9347563 9346466 2026-04-04T19:50:38Z Sj1mor 12103 9347563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:1925 Reaperantoj - dua eldono.jpg|eta|''Reaperantoj'', 1925]] '''Henrik IBSEN''' (naskiĝis la {{daton|20|marto|1828}} en [[Skien]], mortis la {{daton|23|majo|1906}} en [[Kristiania]], nuntempe [[Oslo]]) estis [[Norvegio|norvega]] [[dramisto]]. ==Biografio== Lia patro estis riĉa komercisto, kiu malriĉiĝis kaj lia patrino ŝatis pentradon kaj teatron. Pro tio, kvankam el klera familio, li vivis malriĉan infanecon. En tiu epoko (ĝis 1905) Norvegio estis ankoraŭ parto de la reĝlando Svedio. Kiam li estis nur 16-jara, li laboris en apoteko kiel helpanto. Tio ne plaĉis al li. Li preferis ĉeeston de revoluciaj studentoj, pro tio li forlasis sian postenon en 1849. Li poste studis medicinon, sed ne finis tiun karieron. Tiuepoke li estis malriĉega kaj estis patro de kontraŭleĝa filo kun servistino; tiun filon li vidis nur post 40 jaroj kaj nur unufoje. Dume li jam verkis poemojn kaj dramojn, nome ''Catilina'' kaj ''La katafalko de la heroo''. Ekde [[1851]] li plene dediĉis sin al la [[teatro|teatra]] laboro, fariĝis estro de la teatroj de [[Bergen (Norvegio)|Bergeno]] kaj ĉefa dramaturgo tie. Tio signifas, ke li povis premierigi ''La katafalko de la heroo'', sed ankaŭ ke li devis prilabori ĉiujn taskojn por sukcesi. Tiuepoke li fondis satiran ĵurnalon ''Andhrimner''. En 1857 li estris la Norvegan Teatron de [[Oslo|Kristiania]] kie li premierigis verkojn pri naciaj kaj historiaj temoj kiuj pruvas sian profesian konon de la teatra scenmaniero franca. En 1858 li edziĝis kun Susanna Thorensen, filino de pastro, kiun li ekkonis en Bergen. Tiu geedzeco estos maltrankvila, pro liaj nervaj deprimoj, ebriiĝoj, [[amrilato]]j, ktp. Ĉiuokaze la edzino estis grava helpo al la laboro de Ibsen. En 1862 li perdis sian gravan postenon kaj malriĉiĝis subite. <!-- La jenan frazon mi forkomentis, ĉar mi ne komprenas ĝin: kulado subtenis lin ĝis kiam la registaro ekpagis salajron.--> En 1864 li forlasis sian landon kaj laboris eksterlande: en [[Romo]], [[Dresdeno]] kaj [[Munkeno]]. Li ne revenos dum 27 jaroj. En Italio komenciĝas lia sukceso: tie li verkis la du versajn dramojn: ''[[Brand (dramo)|Brand]]'' kaj ''[[Peer Gynt]]''. Poste li translokiĝis en Germanion. Post 1875 li verkis siajn plej kontraŭburĝajn teatraĵojn, nome ''Samfundets Støtter'' (La pilieroj de la socio, 1877), pri komercaj fraŭdoj; ''Et Dukkehjem'' (Puphejmo, 1879), pri subpremado de virinoj; ''Gengangere'' (Spektroj, 1881), pri seksa moralo; ''[[En Folkefiende]]'' (Malamiko de la popolo, 1882), pri esprimlibereco; ''[[Rosmersholm]]'' (La hejmo Rosmer, [[1886]]) kaj ''[[Hedda Gabler]]'' ([[1890]]). En 1877 li iĝis doktoro pro honoro en la [[Universitato de Upsala]] (Svedio). Ibsen, kies socikritika verkaro influis grandan aron da aliaj aŭtoroj, mortis je la [[23-a de majo]] [[1906]] en Kristiania (nuntempe [[Oslo]]). == Evoluo == Lia unua klopodo estis imiti la tiaman modan francan dramaturgon Scribe. Poste jam teatrestro en Bergen li povis viziti Germanion kaj Danion kaj tie ekkoni modernan teatron unuflanke kaj [[Shakespeare]] aliflanke. Nur kiam li ekveturis suden, al Italio, li ekverkis bonkvalite. ''Brand'' kaj ''Peer Gynt'' estos altkvalitaj verkoj kaj poste la influoj de dana kritikisto Georg Brandes kaj de tiama fama norvega dramaturgo Bjornsterne Bjornson alportos al li pli intimaj verkoj, ne tiom bombastaj. Kontraŭburĝaj teatraĵoj kiel ''Malamiko de la popolo'' kaj ''Puphejmo'' donos al li sian lokon en la literatura historio. Ibsen estis romantikulo post la romantismo. Lia veturado jam faris antaŭe Byron, Shelley aŭ eĉ Goethe. La paraj rilatoj homaj estas konsiderataj rabie en kelkaj verkoj de Ibsen, tio estas pura romantismo. La ŝoko produktita kontraŭ la burĝaj mensoj ne havos alian similaĵon ĝis kiam venos la [[surrealismo]]. La ribelema eco de la aŭtoro transpasos al siaj ĉefroluloj, kiuj ankaŭ estos obstinaj, kontraŭantoj, kiel li mem. Oni diras, ke antaŭ sia morto, liaj lastaj vortoj signifis "Kontraŭe". == Famaj verkoj == * ''Catilina'' (dramo, [[1850]]) * ''[[Brand (dramo)|Brand]]'' (dramo, [[1866]]) * ''[[Peer Gynt]]'' (dramo, [[1866]]) * ''De unges Forbund'' (''[[La Asocio de la Junuloj]]'', dramo, [[1869]]) * ''Kejser og Galilæer'' (''[[Imperiestro kaj Galileano]]'', dramo, [[1873]]) * ''Et dukkehjem'' (''[[Puphejmo]]'', dramo, [[1879]]) * ''[[En Folkefiende]]'' (''[[Popolmalamiko]]'', dramo, [[1882]]) * [[La sovaĝa anaso]] (1884, ''Vildanden'') * ''[[Rosmersholm]]'' (dramo, [[1886]]) * ''Fruen fra havet'' (''[[La sinjorino el la maro]]'', dramo, [[1888]]) * ''[[Hedda Gabler]]'' (dramo, [[1890]]) * ''Lille Eyolf'' (''[[Eta Eyolf]]'', dramo, [[1894]]) * ''[[John Gabriel Borkman]]'' (dramo, [[1896]]) * ''[[Konstruestro Solness]]'' === En Esperanto aperis === * ''[[Reaperantoj]]'': familia dramo : unua akto / de Henrik Ibsen. Trad. O. Bünemann. - Berlin: Möller & Borel, [1910]. - 47 p. - (Esperanta Biblioteko Internacia ; 12) * ''[[Reaperantoj]]'': familia dramo / Henrik Ibsen. Trad. [[Oscar Bünemann]]. - 2. eld. - Berlin [k.a.]: Ellersiek & Borel, 1925. - 111 p. - (Esperanta Biblioteko Internacia ; 14/15) * ''[[Imperiestro kaj Galileano]]'': mond-historia teatraĵo / de Henrik Ibsen. Trad. de H. J. Bulthuis. - Zutphen: Thième, 1930. - 276 p. Originalo: Kejser og Galilæer * ''[[Peer Gynt]]'': drama poemo kun konciza komentario kaj tri norvegaj popolfabeloj / Henrik Ibsen. [El la norvega trad. Erling Anker Haugen]. - Trondheim: Eldona Rondo, 1951. - 258 p. * ''[[Brand (dramo)|Brand]]'': 1866 / Henrik Ibsen. [Trad. el la norvega de [[Erling Anker Haugen]]. Enkonduko de Humphrey Tonkin. Postparolo de K. Kalocsay]. - 1. eld. - Antverpeno ; La Laguna: Stafeto, 1978. - 320 p. : ilustr. - (Stafeto. Bel-Literatura Eldonserio ; 33) (Serio Oriento - Okcidento ; 13) ISBN 90-6336-004-5 * ''[[Puphejmo]]'': (1879) / Henrik Ibsen. Trad.: Odd Tangerud. - Hokksund: Tangerud, 1987. - 57 p. ISBN 82-991075-2-0 Originalo: Et dukkehjem * ''La sinjorino el la maro'': teatraĵo en kvin aktoj / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, [199-?]. - ISBN 82-91707-50-2 * ''Popolmalamiko'': dramo en kvin aktoj / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, [199-?]. - ISBN 82-91707-51-0 * ''La kolonoj de la socio'': dramo en kvar aktoj / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, [199-?]. - ISBN 82-91707-52-9 * ''Eta Eyolf'': dramo en tri aktoj / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, 1997. - ISBN 82-91707-58-8 * ''John Gabriel Borkman'' / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - 1997. - ISBN 82-91707-59-6 * ''Hedda Gabler'': dramo en kvar aktoj / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, [199-?]. - ISBN 82-91707-61-8 * ''[[Konstruestro Solness]]'' / Henrik Ibsen. Trad. de [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, 1997. - ISBN 82-91707-62-6 Originalo: Byggmester Solness * ''La Asocio de la Junuloj'': dramo en kvin aktoj / Henrik Ibsen. Trad. [[Odd Tangerud]]. - Lier: JEC Scandinavia, 1999 * ''Rosmersholm'': dramo en kvar aktoj / Henrik Ibsen. Trad. Odd Tangerud. - Lier: JEC Scandinavia === Surscenigitaj === * ''[[Reaperantoj]]'' fare de [[Internacia Arta Teatro]] en [[43a UK 1958]], [[Majenco]], [[Germanio]] * ''[[Puphejmo]]'' fare de [[Kia koincido]] en [[76a UK 1991]], [[Bergen]], [[Norvegio]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Henrik Ibsen}} * http://www.ibsen.net <!-- _Ibsen_._net_ --> * https://runeberg.org/ibsen <!-- _Samlede_ _Værker_ --> * http://www.odin.dep.no/odin/engelsk/norway/history/032005-990396/index-dok000-b-n-a.html <!-- Biografio de la Norvega Ministerio de Fremda (Aferoj, Aferas) --> === Verkoj === * ''[http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/parnaso/nevidebla_ĥoro.html La nevidebla ĥoro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * {{Gutenberga aŭtoro|id=Henrik_Ibsen|nomo=Henrik IBSEN}} * [http://nb.no/sok/contentviewservlet.jsf?sesamid=bac6c31ef2ec88dc694b947c7d189217&resourcelevel=BROWSING&digitalt=true&typeofresource=B%F8ker&partno=DIVP4 Peer Gynt]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[E-libro]] el la [[cifereca biblioteko]] de la Norvega nacia biblioteko {{Bibliotekoj|PeEnEo=1732|PND=118555286|LCCN=n/79/70050|VIAF=71378383|TSURL=viaf/71378383}} {{Vivtempo|Ibsen, Henrik}} [[Kategorio:Henrik Ibsen|!]] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] [[Kategorio:Norvegaj dramistoj]] [[Kategorio:Norveglingvaj verkistoj]] 4l7byqkpggmtz63ce0z9tqygi5jtz9h 0 1749 9347547 498161 2026-04-04T19:33:27Z DidCORN 34571 Forigis alidirektigilon al [[Edwin Hubble]] 9347547 wikitext text/x-wiki La termino '''''Hubble''''' aperas interaliaj en la jenaj kazoj : == Patronimo == * [[Edwin Hubble]] ((1889-1953), usona [[astronomo]]. == Astronomio == * [[2069 Hubble]], [[asteroido]] ; * ''[[Kosmoteleskopo Hubble |Hubble]]'', [[kosma observatorio]] ; * [[Leĝo de Hubble]], kiu taksas la [[Ekspansio de la universo|Ekspansion de la universo]] ; * [[Klasifiko de galaksioj|Vico de Hubble]], [[morfologio|morfologia]] [[klasifiko]] de [[galaksio]]j ; == Kino == * ''[[Hubble (filmo)|Hubble]]'', [[dokumento|dokumenta]] [[filmo]] pri flugo de la usona [[kosmopramo Atlantis]]. {{Apartigilo}} qv7h1e6yoqzuxlw169unxaicmrnem6m 0 2100 9347564 9304040 2026-04-04T19:51:11Z Sj1mor 12103 9347564 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto | Nomo = Nikolao Koperniko | dosiero = copernicus.jpg | grandeco de dosiero = 240 | priskribo de dosiero = astronomo kaj matematikisto | dato de naskiĝo = {{daton|19|2|1473}} | loko de naskiĝo = [[Toruń|Thorn]] ([[Toruno]]), en la provinco [[Reĝa Prusio]], en la [[Krono de la Regno de Pollando]] | dato de morto = {{daton|24|5|1543}} | loko de morto = [[Frombork|Frauenburg (Frombork)]], en la provinco [[Reĝa Prusio]], en la [[Krono de la Regno de Pollando]] | loĝloko = [[Frombork|Frauenburg]] ([[Frombork]]) | civitaneco = [[Prusio]] | nacio = prusio | kampo = [[astronomio]], [[matematiko]] | labor-institucioj = | alma_mater = | doktoreca konsilisto = | doktorecaj studentoj = | fama_pro = [[suncentra teorio|suncentrismo]] | influoj = | influis = | premioj = | religio = [[romkatolikismo]] | subskribo = [[Dosiero:Nicolaus Coppernicus sig.png|180px]] }} '''Nikolao KOPERNIKO''' ({{Lang-la|Copernicus}}; {{Lang-pl|Mikołaj Kopernik}} {{prononco|miˈkɔwaj kɔˈpɜrnik}}, {{Lang-de|Nikolaus Koppernigk}}; naskiĝis la [[19an de februaro]] [[1473]] en [[Toruno|Thorn]] ([[Toruno]]), en la provinco [[Reĝa Prusio]], en la [[Krono de la Regno de Pollando]], mortis la [[24an de majo]] [[1543]] en [[Frombork|Frauenburg]] ([[Frombork]]), en la provinco [[Reĝa Prusio]], en la [[Krono de la Regno de Pollando]]) estis [[Renesanco|renesanca]] [[astronomo]], [[juristo]], [[matematiko|matematikisto]], [[kanoniko]] kiu okupiĝis ankaŭ pri [[ekonomiko]], militista [[strategio]], [[astrologio]], [[kuracado]] kaj [[Traduko|tradukado]]. Li verkis la libron <cite>De revolutionibus orbium coelestium</cite> (''Pri la revoluoj de [[Ĉielosfero|ĉielaj sferoj]]''), en kiu li tezis la [[suncentra teorio|suncentran teorion]] (''heliocentrisma''): ke kaj la [[Tero]] kaj la [[planedo]]j iras ĉirkaŭ la [[Suno]]. La libro estis eldonita je lia morto en [[1543]]; eble li ne eldonis ĝin dum sia vivo pro timo de la [[katolika eklezio]], kies altranguloj kredis je la sistemo de [[Ptolemeo]], kiu metis la Teron en la centron, ne la Sunon. Aŭ eble li timis la [[Moko|mokadon]] de profesoroj, kiuj tiam ankaŭ kredis al Ptolemeo. Lia verko estis parte prezentita antaŭ [[papo]] [[Klemento la 7-a]]. Pro sia revolucia pensaro kaj disvastigemo li estas opiniita kiel granda eŭropa [[filozofo]]. Poste per la termino "kopernika revolucio" estis nomita la filozofio de [[Immanuel Kant]]. Post lia morto, la eklezio traktis lian teorion kiel konvena matematika [[fikcio]] (laŭ la antaŭparolo de [[Andreo Osiandro|Osiandro]]), sed dum [[1611]]-[[1632|32]] [[Galileo]] eltrovis la pruvon por la teorio en la [[ĉielo]] per [[teleskopo]]. Galileo fariĝis frua kaj forta evangeliisto de la sistemo de Koperniko, sed iuj el liaj pruvoj malpravis (precipe lia pruvo per [[tajdo]]-movo). Lia evangeliado fine tiris la atenton kaj koleron de la eklezio sur lian kapon. En [[1616]], la eklezio malpermesis la libron de Koperniko (ĝis [[1822]]), kaj en [[1633]] ĝi mutigis Galileon. == Vivo == [[Dosiero:CopernicusHouse.jpg|eta|maldekstre|[[Toruń]], naskoloko (ul. Kopernika 15, ''maldekstre''). Kun la domo ĉe no. 17 (''dekstre''), ĝi formas la ''Muzeum Mikołaja Kopernika''.]] [[Dosiero:Dzielnica staromiejska w Toruniu jpg.DSCN7296ps.jpg|eta|240px|La Katedrala Baziliko de Sankta [[Johano la Baptisto]] kaj Sankta Johano la Evangelisto en [[Toruno]] en kiu Koperniko estis baptita.]] Koperniko estis naskita la 19-an de februaro [[1473]] en la grandurbo [[Toruń]] ([[Toruno]]), en la provinco [[Reĝa Prusio]], en la [[Krono de la Regno de Pollando]].<ref name="Dzieje nauki polskiej">Iłowiecki, Maciej (1981). Dzieje nauki polskiej (in Polish). Warszawa: Wydawnictwo Interpress. p. 40.</ref><ref name=":0">[https://en.wikipedia.org/wiki/Stanford_Encyclopedia_of_Philosophy Stanford Encyclopedia of Philosophy].</ref> Lia patro estis komercisto de [[Krakovo]] kaj lia patrino estis la filino de riĉa Toruń-komercisto.<ref name="psb4"/> Nikolao estis la plej juna de kvar infanoj. Lia frato Andreas (Andreo) iĝis [[Aŭgustenanoj|aŭgustena]] [[kanoniko]] ĉe [[Frombork]] (Frauenburg).<ref name="psb4"/> Lia fratino Barbara, nomita laŭ sia patrino, iĝis [[Benediktanoj|benediktana]] [[monaĥino]] kaj, en siaj lastaj jaroj, [[Prioro|priorino]] de monaĥejo en [[Chełmno]] (Kulm); ŝi mortis post 1517.<ref name="psb4"/> Lia fratino Katharina geedziĝis kun la komercisto kaj kun Toruń urbokonsilisto Barthel Gertner kaj forlasis kvin filojn, kiujn Koperniko zorgis poste je la fino de sia vivo.<ref name="psb4">Dobrzycki kaj Hajdukiewicz (1969), p. 4.</ref> Koperniko neniam geedziĝis aŭ havis filojn. === Patra familio === La familio de la patro povas esti spurita al vilaĝo nun nomata '''Koperniki''' en [[Silezio]] proksime de [[Nysa]] ([[Neisse|Neiße]]). La nomo de la vilaĝo estis diverse literumita Kopernik,<ref>"La nomo de la vilaĝo, ne probable tiu de la familio de la astronomo, skribatas laŭ pluraj manieroj. Granda germana atlaso de Silezio, publikigita de Wieland en [[Nurenbergo]] en 1731, ĝin skribas Kopernik." Mizwa, p.&nbsp;36.</ref> Copernik, Copernic, Kopernic, Coprirnik, kaj hodiaŭ [[Koperniki]].<ref name="psb3">Dobrzycki kaj Hajdukiewicz (1969), p. 3.</ref> En la [[14-a jarcento]], membroj de la familio komencis moviĝi al diversaj aliaj sileziaj grandurboj, al la tiama pola ĉefurbo, [[Krakovo]] (1367), kaj al [[Toruń]] (1400).<ref name="psb3"/> La patro, Mikołaj la Maljuna, verŝajne la filo de Jan, venis de la Krakovo-linio.<ref name="psb3"/> Nikolao estis nomita laŭ sia patro, kiu aperas en arkivoj por la unua fojo kiel bonhava komercisto kiu komercis pri [[kupro]], vendante ĝin plejparte en Danzig ([[Gdańsk]]).<ref>Bieńkowska (1973), p. 15</ref><ref>Rybka (1973), p. 23.</ref> Li moviĝis de Krakovo al Toruń ĉirkaŭ 1458.<ref>Sakolsky (2005), p. 8.</ref> Toruń, troviĝis ĉe la [[Vistulo]], kaj estis en tiu tempo implikita en la [[Dektrijara Milito]], en kiu la [[Regno de Pollando]] kaj la [[Prusa Konfederacio]], nome alianco de prusaj grandurboj, subnobelaro kaj pastraro, kontraŭbatalis la Germanan Ordenon pri kontrolo de la regiono. En tiu milito, [[Hansa ligo|hansaj]] grandurboj kiel [[Gdansko]] (Danzig) kaj [[Toruń]], la hejmurbo de Koperniko, elektis apogi la polan reĝon, [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]], kiu promesis respekti la tradician vastan sendependecon de la grandurboj, kiun la teŭtona ordo defiis. La patro de Nikolao estis aktive engaĝita pri la tiama politiko kaj apogis Pollandon kaj la grandurbojn kontraŭ la teŭtona ordeno.<ref>Biskup (1973), p. 16</ref> En 1454 li mediaciis intertraktade inter kardinalo Zbigniew Oleśnicki de Pollando kaj la prusaj grandurboj por repago de militpruntoj.<ref name="psb3"/> En la Dua Paco de [[Toruń]], la teŭtona ordeno formale cedis ĉiujn postulojn al siaj okcidentaj provincoj, kiuj kiel [[Reĝa Prusio]] restis regiono de Pollando dum la venontaj 300 jaroj. La patro de Koperniko geedziĝis kun Barbara Watzenrode, la patrino de la astronomo, inter 1461 kaj 1464.<ref name="psb3"/> Li mortis proksimume en 1483.<ref name="psb4"/> === Patrina familio === [[Dosiero:Łukasz Watzenrode.jpeg|eta|altdekstre|maldekstre|Kopernika patrinflanka onklo, Lucas Watzenrode.]] La patrino de Nikolao, nome Barbara Watzenrode, estis la filino de riĉa [[Toruń]] patricia kaj urba delegito, Lucas Watzenrode la pli aĝa (mortinto en 1462), kaj Katarzyna (vidvino de Jan Peckau), menciita en aliaj fontoj kiel Katarzyna "Rüdiger gente Modlibog" (mortinto en 1476).<ref name="psb4"/> La Watzenrode-familio, kiel la Kopernik-familio, venis de Silezio de proksime de [[Świdnica]] (Schweidnitz), kaj post 1360 ekloĝis en Toruń. Ili baldaŭ iĝis unu el la plej riĉaj kaj la plej multe influaj patriciaj familioj.<ref name="psb4"/> Tra la ampleksaj familiparencecoj de la Watzenrode-oj per geedziĝo, Koperniko estis parenca al riĉaj familioj de [[Toruń]], [[Gdansko]] (Danzig) kaj [[Elbląg]] (Elbing), kaj al elstaraj nobelgentoj de Prusio: la Czapski, Działyński, Konopacki kaj Kościelecki.<ref name="psb4"/> La ''Modlibóg''-oj (la pola nomo signifas "Preĝu al dio") estis elstara pola familio kiu estis konata en la historio de Pollando ekde 1271.<ref>Stephen Mizwa 1943, p. 38"</ref> Lucas kaj Katherine havis tri filojn: [[Lukas Watzenrode|Lucas Watzenrode]] la pli juna (1447-1512), kiu poste iĝis [[princepiskopo de Varmio]] kaj la baptopatro de Koperniko; Barbara, la baptopatrino de la astronomo (mortinto post 1495); kaj Christina (mortinto antaŭ 1502), kiu en 1459 geedziĝis kun la Toruń-komercisto kaj urbestro, Tiedeman von Allen.<ref name="psb4"/> [[Dosiero:Kopernik.JPG|eta|Monumento de Koperniko en [[Krakovo]].]] Lucas Watzenrode la pli aĝa, riĉa komercisto kaj en 1439-62 prezidanto de la juĝistaro, estis firmanima kontraŭulo de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]].<ref name="psb4"/> En 1453 li estis la delegito de Toruń ĉe la [[Grudziądz]] konferenco kiuj planis la ribelon kontraŭ ili.<ref name="psb4"/> Dum la rezultinta [[Dektrijara Milito]] (1454-66), li aktive apogis la militinveston de la prusaj grandurboj kun grandaj monaj subvencioj (nur parto de kiuj li poste reakiris), kun politika agado en [[Toruno]] kaj [[Gdansko]], kaj per propra batalado en bataloj ĉe [[Łasin]] kaj [[Malbork]].<ref name="psb4"/> Li mortis en 1462.<ref name="psb4"/> Lucas Watzenrode la pli juna, la patrinflanka onklo kaj baptopatro de la astronomo, estis edukita ĉe la [[Universitato de Krakovo]] (nun [[Jagelona Universitato]]) kaj en la universitatoj de [[Kolonjo]] kaj [[Bolonjo]]. Li estis akra kontraŭulo de la teŭtona ordeno,<ref>"En 1512, Episkopo Watzenrode mortis subite post vizitado al edziĝo-festo de la Reĝo Sigismondo en [[Krakovo]]. Onidiroj svarmis, ke la episkopo estis venenigita de la agentoj de liaj longatempaj malamikoj, la [[Ordeno de germanaj kavaliroj|Ordeno de la germanaj kavaliroj]]. Hirshfeld, p. 38.</ref><ref>"The Watzelrodes—or Watzenrodes—in spite of their rather Germanic name seemed to have been good Poles (enemies of the Teutonic Order)." Koyre, p. 38.</ref> kaj ĝia grandmajstro siatempe nomis lin "la diablo enkorpa".<ref>"[Watzenrode] kondutis sin firme, kaj la Germanaj Kavaliroj, kiuj daŭre estis konstanta minaco, tute malplaĉis al li; la Granda Majstro de la ordeno iam priskribis lin kiel 'la enkarniĝo de la diablo'. [Lucas Watzenrode la maljuna (1400-1462)] estis konfida amiko kaj konsilisto de tri sinsekvaj [[Pollando|polaj]] reĝoj: [[Johano Alberto la 1-a (1459-1501)]], [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro Jogajlido]] (ne konfuzi kun la veneniganta papo), kaj [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]]; kaj lia influo forte fortikigis la ligilojn inter [[Varmio]] kaj [[Pollando]] mem." Moore (1994), pp. 52, 62.</ref> En 1489 Watzenrode estis elektita [[princepiskopo de Varmio|episkopo de Varmio]] ([[Varmio|''Ermeland'', ''Ermland'']]) kontraŭ la prefero de reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)]], kiu esperis instali sian propran filon en tiu sidloko. Kiel rezulto, Watzenrode kverelis kontraŭ la reĝo ĝis la morto de Kazimiro la 4-a tri jarojn poste.<ref>Wojciech Iwanczak (1998). "Watzenrode, Lucas". In Bautz, Traugott. Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) (germane) 13. Herzberg: Bautz. col. 389–393.</ref> Watzenrode tiam povis formi proksimajn rilatojn kun tri sinsekvaj polaj monarkoj: Johano la 1-a Alberto, [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro]], kaj [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]]. Li estis amiko kaj esenca konsilisto al ĉiu reganto, kaj lia influo tre fortigis la rilatojn inter Varmio kaj Pollando mem.<ref>"[Watzenrode] kondutis sin firme, kaj la Germanaj Kavaliroj [[Germana Ordeno]], kiu daŭre estis konstanta minaco, tute malplaĉis al li; la Granda Majstro de la ordeno iam priskribis lin kiel 'la enkarniĝo de la diablo'. [Watzenrode] estis konfida amiko kaj konsilisto de tri sinsekvaj [Pollando|polaj] reĝoj: Johano Alberto la 1-a (1459-1501), [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro Jogajlido]] (ne konfuzi kun la veneniganta papo), kaj [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismundo la 1-a]]; kaj lia influo forte fortikigis la ligilojn inter [[Varmio]] kaj [[Pollando]] mem." Moore (1994), pp. 52, 62.</ref><ref>"Lucas ne plu havis amikajn rilatojn kun siaj sukcedantoj, Johano la 1-a Alberto (pole: Jan I Olbracht) (el 1492 ĝis 1501), kaj pli malfrue [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro Jogajlido]] (el 1501 ĝis 1506), kaj [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]] (ekde 1506)." Gassendi & Thill, p.&nbsp;22.</ref> Watzenrode estis konsiderita la plej potenca viro en Varmio, kaj lia riĉeco, ligoj kaj influo permesis al li certigi la edukon kaj karieron de Koperniko kiel kanoniko en katedralo de [[Frombork]].<ref>Dobrzycki kaj Hajdukiewicz (1969), pp. 4–5.</ref><ref>"Por akiri al siaj nevoj [Nikolao kaj Andreo] la necesan apogon [por iliaj studoj en Italio], la episkopo [[Lucas Watzenrode la juna (1447-1512)]] sugestis ilian elekton kiel kanonikoj en la kanonikejo de [[Frombork]] ([[Frombork|Fraŭenburg]]) (1497–1498)." "[http://www.newadvent.org/cathen/04352b.htm Nicolaus Copernicus]" , ''New Advent'' (reta versio de la eldono de 1913 de ''Catholic Encyclopedia''). Alirita la 9-an de junio 2013.</ref> === Lingvoj === [[Dosiero:Copernicus-an-Herzog-Albrecht.png|eta|maldekstre|[[:wikisource:de:An den Herzog Albrecht von Preussen|German-lingva letero el Koperniko]] al la [[Albreĥto (Prusio)|Duko Albreĥto de Prusio]], havigante medicinan konsilon por George von Kunheim (1541).]] Oni diras, ke Koperniko parolis [[Latina lingvo|latinan]], germanan kaj polan kun egala fluo; li parolis ankaŭ [[Greka lingvo|grekan]] kaj [[Itala lingvo|italan]], kaj havis sciaron de [[Hebrea lingvo|hebrea]].<ref>"He spoke German, Polish and Latin with equal fluency as well as Italian." Stone, p. 101.</ref><ref> "He spoke Polish, Latin, and Greek." Somerville, p. 10.</ref><ref> "He was a linguist with a command of Polish, German and Latin, and he possessed also a knowledge of Greek rare at that period in northeastern Europe and probably had some acquaintance with Italian and Hebrew." Angus Armitage, ''Copernicus, the founder of modern astronomy'', p. 62.</ref> Li ekzemple uzis la [[latina]]n kaj la germanan, sciis sufiĉe el la [[Antikva greka lingvo|greka]] por traduki versojn de la [[Bizanca imperio|bizanca]] poeto de la 7-a jarcento [[Teofilakto Simokates]] en latina prozo,<ref name="armitage75–77"> Angus Armitage, The World of Copernicus, pp. 75–77. </ref> kaj estas ampleksa pruvaro, ke li konis la [[Pola lingvo|polan]].<ref name="Davies26"> Davies, Norman (2005). God's playground. A History of Poland in Two Volumes. II. Oxford University Press. p. 26. ISBN 978-0-19-925340-1. </ref> Edward Rosen mencias, ke Koperniko registris neregule la pollingvajn nomojn de terposedantoj, kio kontraŭdirus, ke li estis flua en pola lingvo.<ref> Edward Rosen, [http://copernicus.torun.pl/en/archives/administrative/2/ ''Nicolaus Copernicus Thorunensis''].</ref> Dum siaj kelkaj studentaj jaroj en Italio, Koperniko supozeble lernis iom de itala; Profesoro Stefan Melkowski de la Universitato Nikolao Koperniko de Toruń asertas, ke Koperniko ankaŭ parolis kaj germanan kaj polan.<ref name="O historii i o współczesności"> Melkowski, Stefan (May 2003). [https://web.archive.org/web/20040124020346/http://glos.uni.torun.pl/2003/05/historia/ "O historii i o współczesności"]. Arkivita el la originalo la 24an de Januaro 2004. Alirita la 30an de Januaro 2021. </ref> La vasta majoritato de la nuntempe ekzistantaj skribaĵoj de Koperniko estas verkitaj en [[Latino]], la lingvo de la eŭropa [[akademio]] en lia epoko. Argumentoj por pruvado ke la germana lingvo estis la propra lingvo de Koperniko estas, ke li naskiĝis en hegemonia german-parolanta urba patricia klaso kiu uzis la germanan, kun la latina, kiel lingvo de komerco en skribaj dokumentoj,<ref>Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, 1986, "Dzieje Miast i Mieszczaństwa w Polsce Przedrozbiorowej", paĝoj 266 – 267, [https://bon.edu.pl/media/book/pdf/Dzieje_miast_i_mieszczanstwa-MB.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210308031610/https://bon.edu.pl/media/book/pdf/Dzieje_miast_i_mieszczanstwa-MB.pdf|date=2021-03-08}}</ref> kaj ke, kiam li studis la [[Kodo de Kanona Juro|Katolikan Kodon de Kanona Juro]] en la [[Universitato de Bolonjo]] en 1496, li aliĝis al la germanlingva ''nacio'' (''Natio Germanorum'') — tio estas studenta organizo kiu, laŭ ties regularo de 1497, estis malfermita al studentoj de ĉiuj landoj kaj ŝtatoj kies gepatra lingvo estas germana.<ref name="Rosen1995 p. 127"> Rosen (1995, p. 127). </ref> Tamen, laŭ la franca filozofo [[Alexandre Koyré]], la registrado de Koperniko en la ''Natio Germanorum'' ne nepre certigas, ke Koperniko mem konsideris sin kiel germano, ĉar studentoj el Prusio kaj Silezio estis aŭtomate tiel kategoriigitaj, kio havigis kelkajn privilegiojn kiuj faris tion natura elekto por german-parolantaj studentoj, senkonsidere al ilia etneco aŭ mem-identigo.<ref name="Rosen1995 p. 127"/><ref>"Although great importance has frequently been ascribed to this fact, it does not imply that Copernicus considered himself to be a German. The 'nationes' of a medieval university had nothing in common with nations in the modern sense of the word. Students who were natives of Prussia and Silesia were automatically described as belonging to the Natio Germanorum. Furthmore, at Bologna, this was the 'privileged' nation; consequently, Copernicus had very good reason for inscribing himself on its register." Koyre, p. 21.</ref><ref> "It is important to recognize, however, that the medieval Latin concept of ''natio'', or "nation", referred to the community of feudal lords both in Germany and elsewhere, not to 'the people' in the nineteenth-century democratic or nationalistic sense of the word." Johnson, p. 23.</ref><ref name="google21"> Koestler, 1968, p. 129. </ref> === Nomo === La familinomo ''Kopernik'', ''Copernik'', ''Koppernigk'', en variaj literumoj, estis registrita en [[Krakovo]] el ĉirkaŭ 1350, ŝajne por personoj el vilaĝo [[Koperniki]] (antaŭ 1845 literumita ''Kopernik'', ''Copernik, Copirnik'', kaj ''Koppirnik'') en la Duklando Nysa, 10&nbsp;km sude de [[Nysa]], kaj nuntempe 10&nbsp;km norde de la landlimo inter Pollando kaj Ĉeĥio. Praavo de Koperniko estis registrita kiel ricevanto de civitaneco en [[Krakovo]] en 1386. La toponimo ''Kopernik'' (moderne ''Koperniki'') estis varie ligita al la pollingva vorto por "[[aneto]]" (''koper'') kaj al la germanlingva vorto por "kupro" (''Kupfer''). Tiuj interpretoj datas el la disputo pri la etneco de Koperniko (pola kontraŭ germana), kiu malfermiĝis ekde la 1870-aj jaroj, kaj la interpretoj pri "kupro" kontraŭ "aneto" ekde la 19-a jarcento <ref>(''Magazin für die Literatur des Auslandes'', 1875, 534 f)</ref>, sed la disputo akriĝis denove en la [[1960-aj jaroj]], kulmine en polemiko inter E. Mosko ("kupro") kaj S. Rospond ("aneto") en 1963–64, resumita de Zygmunt Brocki, <ref>''"Wsrôd publikacji o etymologii nazwiska Mikotaja Kopernika'' ["Kelkaj publikaĵoj pri la etimologio de la familinomo de Nikolao Koperniko"], ''Komunikaty mazur.-warm.'', 1970.</ref> La [[sufikso]] ''-nik'' (aŭ plurale, ''-niki'') denotas [[Slava lingvaro|slavan]] kaj [[Pola lingvo|pollingvan]] agantan [[substantivo]]n. Kiel estis ofta en tiu epoko, la literumoj kaj de [[toponimo]] kaj de [[familinomo]] ege varias. Koperniko mem "estis tre indiferenta pri [[ortografio]]".<ref name="Gingerich p143"> Gingerich (2004), p. 143. </ref> Dum sia infanaĝo, ĉirkaŭ 1480, la nomo de lia patro (kaj tiel de la estonta astronomo) estis registrita en Thorn kiel ''Niclas Koppernigk''.<ref name="google26"> Biskup (1973), p. 32 </ref> En Krakovo li subskribis sin mem en Latino kiel ''Nicolaus Nicolai de Torunia'' (Nikolao, filo de Nikolao, de Toruń).<ref> "In the [enrollment] documents still in existence we find the entry: Nicolaus Nicolai de Torunia." Moore (1994), p. 50.</ref> En Bolonjo, en 1496, li registriĝis en la ''Matricula Nobilissimi Germanorum Collegii, resp. Annales Clarissimae Nacionis Germanorum'', de ''Natio Germanica Bononiae'', kiel ''Dominus Nicolaus Kopperlingk de Thorn – IX [[Groŝo|grosseti]]''.<ref name="google27"> Biskup (1973), pp. 38, 82 </ref><ref name="google28"> Malagola (1878), p. 562–65 </ref> En [[Padovo]] li subskribis sin mem kiel "Nicolaus Copernik", poste "Coppernicus".<ref name="Gingerich p143"/> La astronomo tiel latinigis sian nomon al ''Coppernicus'', ĝenerale kun du poj (en 23 el 31 dokumentoj studitaj),<ref name="wikisource">[https://de.wikisource.org/wiki/Nicolaus_Coppernicus_aus_Thorn_%C3%BCber_die_Kreisbewegungen_der_Weltk%C3%B6rper/Vorwort#Orthographie Maximilian Curtze, Ueber die Orthographie des Namens Coppernicus, 1879] </ref> sed poste en la vivo li uzis unusolan "p". En la titolpaĝo de lia verko ''De revolutionibus'', [[Georg Joachim Rheticus|Retiko]] publikigis la nomon (en [[genitivo]], aŭ [[posesivo]]) kiel "''Nicolai Copernici''". === Edukado === ==== En Pollando ==== Je la morto de lia patro, la patrinflanka onklo de la juna Nikolao, [[Lukas Watzenrode|Lukas Watzenrode la Juna]] (1447–1512), ekprenis la knabon sub sia protektado kaj kontrolis liajn edukadon kaj karieron.<ref name="psb4"/> Watzenrode havis kontaktojn kun la ĉefaj intelektulaj figuroj en Pollando kaj estis amiko de la influa ital-devena [[Renesanco|humanista]] kaj kortegano de [[Krakovo]], nome [[Filippo Buonaccorsi]].<ref name="Polish Literature p. 38"> [[Czesław Miłosz]], ''The History of Polish Literature'', p. 38. </ref> Ne estas survivantaj unuarangaj dokumentoj pri la komencaj jaroj de la infanaĝo kaj edukado de Koperniko.<ref name="psb4"/> La biografoj de Koperniko interkonsentas, ke Watzenrode unue sendis junan Kopernikon al la Lernejo Sankta Johano, en Toruń, kie li mem estis instruisto.<ref name="psb4"/> Poste, laŭ Armitage, la knabo lernis en la katedrala lernejo de [[Włocławek]], ĉe la rivero [[Vistulo]] el Toruń, kiu preparis lernantojn por enirado en la [[Universitato de Krakovo]], ''alma mater'' de Watzenrode en la tiama pola ĉefurbo.<ref name="armitage55"> Angus Armitage, The World of Copernicus, p. 55. </ref> [[Dosiero:Collegium Maius in Krakow 01.jpg|eta|maldekstre|''Collegium Maius'' de la [[Universitato de Krakovo]], pola ''alma mater'' de Koperniko.]] En la vintra semestro de 1491–92 Koperniko, kiel "Nicolaus Nicolai de Thuronia", matrikuliĝis kun sia frato Andreo en la Universitato de Krakovo (nune nomata [[Jagelona Universitato]]).<ref name="psb4"/> Koperniko ekstudis en la Departemento de Artoj (el aŭtuno 1491, supozeble ĝis la somero aŭ aŭtuno 1495) en la pinto de la Krakova astronomia-matematika altlernejo, akirante fundamenton por siaj postaj matematikaj atingoj.<ref name="psb4"/> Laŭ posta sed kredinda tradicio ([[Jan Brożek]]), Koperniko estis lernanto de Albert Brudzewski, kiu tiam (el 1491) estis profesoro de [[Aristotelismo|Aristotela filozofio]] sed instruis [[astronomio]]n private ekster la universitato; Koperniko iĝis familiara kun la amplekse legata komentarion de Brudzewski pri la verko de [[Georg von Peuerbach]] nome ''Theoricæ novæ planetarum'' kaj preskaŭ certe ĉeestis la prelegojn de Bernardo de Biskupie kaj Wojciech Krypa de [[Szamotuły]], kaj probable aliaj priastronomiaj prelegoj de [[Johano el Glogovo]], Michał de Wrocław (Breslau), Wojciech de Pniewy, kaj Marcin Bylica de [[Olkusz]].<ref name="psb4-5"> Dobrzycki kaj Hajdukiewicz (1969), pp. 4–5. </ref> La Krakovaj studoj de Koperniko havigis al li detalan grundon por la matematika astronomio instruata en la Universitato (aritmetiko, geometrio, geometria optiko, kosmografio, teoria kaj komputada astronomio) kaj bonan sciaron de la filozofiaj kaj natur-sciencaj verkoj de [[Aristotelo]] (''Pri la ĉieloj'', ''[[Metafiziko (Aristotelo)|Metafiziko]]'') kaj [[Averoeso]] (kio en la estonteco ludos gravan rolon en la formo de la kopernika teorio), stimulante lian intereson en lernado kaj farante lin familiara kun la [[Humanismo|humanisma]] kulturo.<ref name="psb5"/> Koperniko plilarĝigis la sciaron kiun li ekhavis el la universitataj lecionoj per sendependa legado de libroj kiujn li akiris dum siaj krakovaj jaroj ([[Eŭklido]], [[Abenragel]], la ''[[Alfonsaj Tabeloj]]'', la verko de [[Johannes Regiomontanus]] nome ''Tabulae directionum''); el tiu periodo, probable, datas ankaŭ liaj plej fruaj sciencaj notoj, nune konservataj parte en la [[Upsala Universitato]].<ref name="psb5"/> En Krakovo Koperniko ekkolektis grandan bibliotekon pri astronomio; ĝi estos poste forportata kiel [[militakiro]] fare de svedoj dum la [[Sveda diluvo|konkero]] de la [[1650-aj jaroj]] kaj estas nune en la Biblioteko de la Upsala Universitato.<ref>Sobel (2011), pp. 7, 232.</ref> La kvar jaroj de Koperniko en Krakovo ludis gravan rolon en la disvolvado de liaj kritikaj kapabloj kaj komencis lian analizon de logikaj kontraŭdiroj en la du "oficialaj" sistemoj de astronomio — nome la teorio de samcentraj sferoj de Aristotelo, kaj la meĥanismo de [[Ptolemeo]] de ekstercentroj kaj epicikloj — kies superigo kaj malakcepto estus la unua paŝo al la kreado de la propra doktrino de Koperniko pri la strukturo de la universo.<ref name="psb5"> Sobel (2011), pp. 7, 232. </ref> [[Dosiero:SM Wrocław Kościół Świętego Krzyża ID 598588.jpg|eta|200px|Preĝejo de la Sankta Kruco kaj de Sankta Bartolomeo, en [[Vroclavo]].]] Sen fakte gradiĝi, probable en la aŭtuno 1495, Koperniko lasis Krakovon por aliri la kortegon de sia onklo Watzenrode, kiu en 1489 estis plialtigita al kategorio de [[Princepiskopo]] de [[Varmio]] kaj tuj (antaŭ Novembro 1495) serĉis postenon por sia nevo en la Varmia [[Kanoniko|kanonikaro]] vakua je la 26a de Aŭgusto 1495 pro la morto de ties antaŭa postenulo, Jan Czanow. Pro neklaraj tialoj — probable pro opozicio el parto de la kanonikaro, kiu plendis al Romo — la instalado de Koperniko estis prokrastita, kio klinis Watzenrode sendi ambaŭ siajn nevojn studi kanonan juron en Italio, en la intenco de ties pluaj ekleziaj karieroj kaj tiel ankaŭ plifortigante sian propran influon en la Varmia kanonikaro.<ref name="psb5"/> La 20an de Oktobro 1497, Koperniko, dedistance, formale sukcedis en la Varmia kanonikaro kiun oni promesis al li du jarojn pli frue, Je tio, per dokumento datita la 10an de Januaro 1503 en [[Padovo]], li aldonis [[sinekuro]]n en la Preĝejo de la Sankta Kruco kaj de Sankta Bartolomeo, en [[Vroclavo]] (tiam en la [[Reĝlando Bohemio]]). Spite promeson de papa [[indulto]] la 29an de Novembro 1508 por ricevi plue ''[[beneficium]]'', tra sia eklezia kariero Koperniko ne nur ne akiris pliajn katedralanecojn nek pli altajn postenojn en la kanonikaro ([[Prelato|prelatecojn]]), sed en 1538 li rezignis pri la vroclava sinekuro. Ne estas klara ĉu li estis aŭ ne estis ordinita [[pastro]].<ref>Jerzy Dobrzycki kaj Leszek Hajdukiewicz, "Kopernik, Mikołaj", ''Polski słownik biograficzny'' (Pola Biografia Vortaro), vol. XIV, Wrocław, [[Pola Akademio de Sciencoj]], 1969, p.&nbsp;5.</ref> Edward Rosen asertis, ke li ne estis pastrigita.<ref>{{cite journal |last=Rosen |first=Ed |date=Decembro 1960 |title=Copernicus was not a priest |journal=Proc. Am. Philos. Soc. |volume=104 |issue=6 |url=http://www.philosophy-religion.org/handouts/pdfs/Copernicus-rev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029214028/http://www.philosophy-religion.org/handouts/pdfs/Copernicus-rev.pdf |archive-date=29a de Oktobro 2013 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131029214028/http://www.philosophy-religion.org/handouts/pdfs/Copernicus-rev.pdf |arkivdato=2013-10-29 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.philosophy-religion.org/handouts/pdfs/Copernicus-rev.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131029214028/http://www.philosophy-religion.org/handouts/pdfs/Copernicus-rev.pdf |arkivdato=2013-10-29 }}</ref><ref name="Cop+Succ">{{cite book |last=Rosen |first=Edward |editor1-last=Hilfstein |editor1-first=Erna |year=1995 |title=Copernicus and his successors |publisher=The Hambledon Press <!-- Deny Citation Bot--> |location=UK <!-- Deny Citation Bot--> |chapter=Chapter 6: Copernicus' Alleged Priesthood |isbn=978-1-85285-071-5 |pages=47–56 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=C_a1kTvuZ1MC&pg=PA47 |access-date=17a de Decembro 2014|bibcode=1995cops.book.....R }}</ref> Koperniko ja ricevis [[Minoraj ordinoj|minorajn ordinojn]], kio sufiĉis por ricevi la postenon en la kanonikaro.<ref name="psb5"/> ''The Catholic Encyclopedia'' proponis, ke lia ordinigo estis probabla, ĉar en 1537 li estis unu el la kvar kandidatoj por la [[episkopo|episkopeco]] de [[Varmio]], posteno kiu ja postulis ordinigon.<ref name="newadvent.org">Hagen, J. (1908). Nicolaus Copernicus. En ''The Catholic Encyclopedia''. New York: Robert Appleton Company. Alirita la 6an de Novembro 2015 el New Advent: [http://www.newadvent.org/cathen/04352b.htm]</ref> ==== En Italio ==== [[Dosiero:Nikolaus Kopernikus.jpg|eta|maldekstra|240px|Portreto de Nikolao Koperniko.]] Elirinte el Varmio meze de 1496 — eble kun la akompanantaro de la kanonikarestro Jerzy Pranghe, kiu estis iranta al Italio — en aŭtuno, eble en Oktobro, Koperniko alvenis en [[Bolonjo]]n kaj kelkajn monatojn poste (post la 6a de Januaro 1497) subskribis en la registro de la "Germana nacio" de la Bolonja Universitato de Juristoj, kiuj inkludis junajn polojn el [[Silezio]], [[Prusio]] kaj [[Pomeranio]] same kiel studentojn de aliaj naciecoj.<ref name="psb5"/> Dum sia tri-jara restado en Bolonjo, kio okazis inter aŭtuno de 1496 kaj printempo de 1501, Koperniko ŝajne dediĉis sin entuziasme al studado de la [[kanona juro]] (li ricevis sian doktorigon nur post sep jaroj, post dua reveno al Italio en 1503) pli ol al studado de [[Homa scienco|homaj sciencoj]] — probable kun ĉeesto en instruado fare de [[Filippo Beroaldo]], [[Antonio Urceo]], nome Kodro, [[Giovanni Garzoni]], kaj [[Alessandro Achillini]] — kaj al studado de astronomio. Li renkontiĝis kun la fama astronomo [[Domenico Maria Novara da Ferrara]] kaj iĝis lia disĉiplo kaj helpanto.<ref name="psb5"/> Koperniko estis disvolvigante novajn ideojn inspiritajn per legado de la "Epitomo de Almagest" (''Epitome in Almagestum Ptolemei'') de [[Georg von Peuerbach]] kaj [[Johannes Regiomontanus]] (Venecio, 1496). Li pravigis siajn observojn pri kelkaj pekuliarecoj en la teorio de Ptolemeo pri la movo de la Luno, estrante la 9an de Marto 1497 en Bolonjo memorindan observon de la [[Kaŝado (astronomio)|kaŝado]] de [[Aldebarano]], nome la plej brila stelo en la konstelacio [[Taŭro (konstelacio)|Taŭro]], fare de la Luno. Koperniko, la humanisto, serĉis konfirmon por siaj kreskantaj doboj tra atentema legado de la verkoj de grekaj kaj latinaj verkistoj ([[Pitagoro]], [[Aristarko el Samoso]], [[Kleomedes]], [[Cicerono]], [[Plinio la Maljuna]], [[Plutarĥo]], [[Filolao de Krotono|Filolao]], [[Heraklides Pontikos|Heraklides]], [[Ekfantos]], [[Platono]]), kolektante, speciale estante en [[Padovo]], fragmentan historian informaron pri antikvaj astronomiaj, [[kosmologio|kosmologiaj]] kaj [[Kalendaro|kalendaraj]] sistemoj.<ref name="psb5-6"> Dobrzycki kaj Hajdukiewicz (1969), pp. 5–6. </ref> Koperniko pasigis la [[Jubileo (katolika)|jubilean jaron]] 1500 en Romo, kien li alvenis kun sia frato Andreo tiun printempon, sendube por plenumi metilernantecon en la [[Roma kurio]]. Ankaŭ tie tamen, li pluigis sian astronomian laboron komencitan en Bolonjo, observante, por ekzemplo, [[Luna eklipso|lunan eklipson]] la nokton de la 5a–6a de Novembro 1500. Laŭ posta rakonto fare de [[Rheticus]], Koperniko ankaŭ — probable private, pli ol en la roma ''[[Sapienza]]'' — kiel "''Professor Mathematum''" (profesoro de astronomio) liveris, "al nombraj... studentoj kaj... gravaj sciencaj instruistoj", publikajn lecionojn dediĉitajn probable al kritiko de la matematikaj solvoj de tiutempa astronomio.<ref name="psb6"> Dobrzycki kaj Hajdukiewicz (1969), p. 6. </ref> [[Dosiero:Jan Matejko-Astronomer Copernicus-Conversation with God.jpg|eta|240px|''Astronomo Koperniko, aŭ interparolo kun Dio'', pentraĵo de [[Jan Matejko]].]] Je sia reveno, sendube haltiginte por mallonge en Bolonjo, meze de 1501 Koperniko alvenis reen en Varmio. Ricevinte la 28an de Julio el la kanonikaro dujaran etendon por studi medicinon (ĉar "li povus estontece esti utila medicina konsilinto por nia Reverenda Superulo [Episkopo [[Lucas Watzenrode]]] kaj la gravuloj de la kanonikaro"), fine de la somero aŭ aŭtune li revenis denove en Italion, probable akompanata de sia frato Andreo<ref> La frato de Koperniko nome Andreo antaŭ la fino de 1512, eksuferis pro [[lepro]] kaj li devis lasi Varmion por iri al Italio. Novembre 1518 Koperniko eksciis, ke lia frato estis mortinta. Sobel (2011), pp. 26, 34, 40.</ref> kaj de Kanoniko Bernhard Sculteti. Tiam li studis en la [[Universitato de Padovo]], fama kiel sidejo de medicina lernado, kaj — escepte pro mallonga vizito al [[Ferrara]] en Majo–Junio 1503 por aprobi ekzamenojn por akiri, kaj ricevi, sian doktorigon en kanona juro — li restis en Padovo el aŭtuno 1501 ĝis somero 1503.<ref name="psb6"/> Koperniko studis medicinon probable sub la direktado de gravaj profesoroj de Padovo — Bartolomeo da Montagnana, [[Girolamo Fracastoro]], Gabriele Zerbi, Alessandro Benedetti — kaj legis medicinajn traktaĵojn, kiujn li akiris tiam, de Valescus de Taranta, Jan Mesue, Hugo Senensis, Jan Ketham, Arnold de Villa Nova, kaj [[Michele Savonarola]], kio formis la [[embrio]]n de lia posta medicina biblioteko.<ref name="psb6" /> Unu el la subjektoj kiun Koperniko devis studi estas [[astrologio]], ĉar ĝi estis konsiderata grava parto de medicina edukado.<ref name="reference"> Rabin (2005). </ref> Tamen, malkiel ĉe plej aliaj elstaraj renesancaj astronomoj, li ŝajne neniam praktikis aŭ esprimis intereson en astrologio.<ref name="countenanced"> Gingerich (2004, pp. 187–89, 201); Koyré (1973, p. 94); Kuhn (1957, p. 93); Rosen (2004, p. 123); Rabin (2005). Robbins (1964, p. x), tamen, inkludas Kopernikon en listo de renesancaj astronomoj kiuj "aŭ praktikis astrologion mem aŭ konsentis ties praktikon". </ref> En Bolonjo, Koperniko ne limigis sin al siaj oficialaj studoj. Probable en Padovo li startigis la komencon de siaj helenismaj interesoj. Li familiariĝis kun la grekaj lingvo kaj kulturo kun la helpo de la gramatiko de [[Teodoro Gaza]] (1495) kaj la vortaro de Johannes Baptista Chrestonius (1499), etendante siajn studojn pri [[Antikveco]], komencitajn en Bolonjo, al la verkoj de [[Basilius Bessarion]], [[Lorenzo Valla]] kaj aliaj. Estas ŝajne pruvoj ke estis dum sia restado en Padovo kiam finfine kristaligis la ideon bazi novan sistemon de la mondo sur la movado de la [[Tero]].<ref name="psb6"/> Kiam alproksimiĝis la tempo por ke Koperniko revenu hejmen, en la printempo 1503 li veturis al Ferrara kie, la 31an de Majo 1503, aprobinte la devigajn ekzamenojn, li ricevis la doktorigon en kanona juro (''Nicolaus Copernich de Prusia, Jure Canonico ... et doctoratus''<ref name="NCGes"> "Nicolaus Copernicus Gesamtausgabe Bd. VI: Urkunden, Akten und NachrichtenDocumenta Copernicana – Urkunden, Akten und Nachrichten, alle erhaltenen Urkunden und Akten zur Familiengeschichte, zur Biographie und Tätigkeitsfeldern von Copernicus, 1996, ISBN 978-3-05-003009-8 [5], pp. 62–63. </ref>). Sendube tuj poste (antaŭ la aŭtuno 1503) li lasis Italion por reveni al [[Varmio]].<ref name="psb6"/> == La teorio de Koperniko == [[Dosiero:CopernicSystem.png|eta|240px|maldekstra|Jen vizio de la kopernika teorio ''De revolutionibus orbium coelestium'' (''Pri la turno de ĉielaj sferoj'').]] {{Ĉefartikolo|Kopernika suncentrismo}} [[fiziko|Fizike]], la teorio de Koperniko estis ridinda kaj neebla: la tiam reganta fiziko estis la fiziko de [[Aristotelo]], kiu konsideris la [[Tero]]n en la centro de la [[universo]], ne pro naiveco aŭ homa vanteco, sed pro la natura elveno de naturo mem: la mondo konsistas el kvar [[elemento]]j ([[tero]], [[akvo]], [[fajro]], [[aero]]), kiu nature moviĝas al la centro de la Tero aŭ foren: aero fluas, fajro supreniras, akvo falas kaj tero alfundiĝas. Ĉar Tero nature moviĝas al la centro de la universo, ĉe tia centro estas, tute atendite, la Tero mem, kovrita de maroj de akvo. La [[Suno]] kaj la planedoj, dume, konsistas el kvina elemento, la kvintesenco, kiu nature cirkliras ĉirkaŭ la centro, la Tero. Cirklirado, laŭ Aristotelo, estas la plej perfekta moviĝo. Ĉi tiu lasta supozo de Aristotelo estis konservita en la sistemo de Koperniko, kaj fariĝis la ĉefa difekto de la teorio. [[Matematiko|Matematike]], la teorio de Koperniko estis pli facila ol tiu de [[Ptolemeo]], sed ne pli preciza aŭ eĉ pli simpla: same kiel Ptolemeo, Koperniko uzis multe da [[cirklo]]j kaj cirkloj en cirkloj por modeli planedan movon. Kial? Ĉar la radika eraro de Ptolemeo ne estas lia loko por la Tero: malgraŭ ĉio, se movo estas relativa, sekve oni povus konstrui precizan teorion, kiu metus la Teron en la centron. Kontraŭe, lia radika eraro estas tio, ke li uzis cirklojn kaj ne [[elipso]]jn. Kaj Koperniko simile eraris! Okcidentanoj, sekvinte Aristotelon, kredis, ke la ĉiela movo estas sendifekta, tial ĝi konsistas el cirkloj. Tial la teorio de Koperniko ne povis tute venki ĝis [[Keplero]] anstataŭigis la cirklojn per elipsoj. La venko de Koperniko ne nur renversis Ptolemeon, sed, pli grave, Aristotelon. Pro tio, ĝi necesigis novan [[fiziko]]n, la fizikon de [[Neŭtono]]. Ĝi ankaŭ renversis la filozofion kaj [[scienco]]n de Aristotelo kaj, tiel, malfermis la pordon por la moderna scienco de [[Galileo]], [[Bakono]] kaj [[Kartezio]] kaj, post tempo, por [[modernismo]]. Koperniko ne estis la unua, kiu hipotezis heliocentrismon: jam antaŭ du mil jaroj, la [[Grekio|greka]] astronomo [[Aristarko]] proponis ĝin. En [[1530]], Koperniko kalkulis, ke la longeco de la jaro estas 365 2425 tagoj (365 tagoj 05:49:29). Tio fariĝis la fakta bazo de la [[gregoria kalendaro]]. == Tombejo kaj sekvo == [[Dosiero:KOS sarkofag ze szczątkami Kopernika.jpg|eta|240px|Sarkofago kun la restaĵoj de la korpo de Koperniko en la Katedralo (Baziliko) de Sankta Jakobo en [[Olŝtino]] / [[Olsztyn]].]] Dum elfosado en la [[katedralo]] de [[Frombork]] ĉe la [[Balta Maro]], [[arkeologo]]j trovis en la jaro [[2005]] [[kranio]]n kaj aliajn restaĵojn de homa korpo apud la [[altaro]]. La korpo estis tiu de ĉirkaŭ 70-jara viro, kiu mortis en la [[16-a jarcento]]. En [[2008]] komparo de la [[DNA]] de unu el la dentoj kaj de la femuro kun tiu de du [[haro]]j trovitaj en libro de la astronomo, konservita ĉe la [[Universitato de Upsala]] ([[Svedio]]), evidentiĝis, ke temas tre verŝajne pri la sama persono. Jurmedicina vizaĝrekonstruo laŭ la trovita kranio similegas al la portretoj konataj de Koperniko.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1186:koperniko-retrovita&catid=72:sciencoj&Itemid=89 |titolo=Eventeo.net, 24-an de novembro 2008 |alirdato=2008-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120111075826/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1186:koperniko-retrovita&catid=72:sciencoj&Itemid=89 |arkivdato=2012-01-11 }}</ref> == Verkaro == * ''[[De revolutionibus orbium coelestium]]'' === En Esperanto === * (dulingva eo-lt) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1753 Pri la rivoluoj de la ĉielaj korpoj/De revolutionibus orbium cœlestium], trad. R. Fössmeier, H.M. Maitzen, serio Scienco kaj tekniko, eld. KAVA-PECH, 2024. Traduko al Esperanto de la unua libro de siatempe epokfara verko<ref name=":0" />. == Omaĝoj == * Kopernika kratero estas [[alfrapa kratero]] de la [[Luno]] sur ties flanko videbla de la [[Tero]]. * [[1322 Koperniko]] estas [[asteroido]] tiel nomita honore de li (''Coppernicus'' estas ĝia oficiala latinigita nomo). * [[Kopernicio]] estas [[kemia elemento]], kiu havas simbolon '''Cn''' kaj [[atomnombro]]n '''112'''. * ''[[Koperniko (filmo)|Koperniko]]'' (pole: ''Kopernik'') estas pola-germana filmbiografio reĝisorita de [[Eva Petelska]] kaj [[Ĉeslavo Petelski]] el 1972 okaze de jubileo de 500-jaroj de naskiĝo de la fama astronomo Nikolao Koperniko. Preskaŭ samtempe estis farita samtitola filmserio. == [[ZEO]] ligita kun Nikolao Koperniko == [[Dosiero:Frombork. Brama zachodnia1.JPG|eta|dekstra|250px|La okcidenta pordego de la mezepoka burgo Frombork kun videbla malgranda bronza memortabulo ([[ZEO]] - dulingva en la pola kaj [[Esperanto]], memoriganta la 500-jaran datrevenon de la naskiĝo de [[Nikolao Koperniko]] - fondita de la Urba Konsilantaro de Frombork.]] Okaze de la 500-jara datreveno de naskiĝo de Koperniko la Urba Konsilantaro de [[Frombork]] memorigis ĝin per la bronza dulingva (en la pola kaj [[Esperanto]]) memortabulo ligita kun tiu datreveno kaj ĝi estis muntita ĉe la mezepoka defendmuro apud la Kopernik-turo (vidu la apudan foton de la muroj kun la eta memortabulo). [[Dosiero:POL Pomnik Kopernika Grudziądz.JPG|eta|maldekstre|Monumento de Koperniko en [[Grudziądz]].]] == Bildaro == <gallery> 6 Warszawa 153.jpg|Monumento de Koperniko en [[Varsovio]]. Frombork, Pomnik Mikołaja Kopernika - fotopolska.eu (20808).jpg|Monumento de Koperniko en [[Frombork]]. Piotrków Trybunalski - Pomnik Mikołaja Kopernika.JPG|Monumento de Koperniko en [[Piotrków Trybunalski]]. Toruń, pomnik Mikołaja Kopernika, Rynek Staromiejski (OLA Z.).JPG|Monumento de Koperniko en [[Toruno]]. Kraków - Pomnik Mikołaja Kopernika 02.JPG|Monumento de Koperniko en [[Krakovo]]. Nicolaus Copernicus epitaph.PNG|Epitafo de Koperniko en la katedralo en [[Frombork]]. Grabmal Nikolaus Kopernikus Frauenburger Dom 2010.jpg|Tombo de Koperniko en la katedralo en [[Frombork]]. Kopernikus-Olsztyn.jpg|maldekstra|eta|180px|<center>Bronza monumento pri Koperniko ĉe la kastelo de [[Olsztyn]] / [[Olŝtino]]. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Georg Joachim Rheticus|Georgo Joakimo Retiko]] (1514-1574) * [[Keplero|Johano Keplero]] (1571-1630) * [[Galilejo|Galileo Galilejo]] (1564-1642) * [[Aristarko el Samoso]] (-310 - 230) antaŭ Kristo * [[Kopernika principo]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == * Armitage, Angus (1951). The World of Copernicus. New York: Mentor Books. * Bieńkowska, Barbara (1973). The Scientific World of Copernicus: On the Occasion of the 500th Anniversary of His Birth, 1473–1973. Springer. ISBN 978-90-277-0353-8. * Biskup, Marian (1973). Regesta Copernicana: (calendar of Copernicus' papers) (in Polish). Ossolineum. * Wiesław Bogdanowicz, Marie Allen, Wojciech Branicki, Maria Lembring kaj aliaj [http://www.pnas.org/content/106/30/12279.full ''Genetic identification of putative remains of the famous astronomer Nicolaus Copernicus''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924152432/http://www.pnas.org/content/106/30/12279.full |date=2015-09-24 }} en „Proceedings of the National Academy of Sciences” 106 (30), p.&nbsp;12279-82, julio 2009 * Dobrzycki, Jerzy, kaj Leszek Hajdukiewicz, "Kopernik, Mikołaj", Polski słownik biograficzny (Pola Biografia Vortaro), vol. XIV, Wrocław, [[Pola Akademio de Sciencoj]], 1969, pp. 3–16. * Gingerich, Owen (2004). The Book Nobody Read. London: William Heinemann. ISBN 978-0-434-01315-9. * Karol Górski, ''Mikołaj Kopernik: środowisko społeczne i samotność'' (Mikołaj Kopernik: socia medio kaj soleco), Wydawnictwo UMK, [[Toruń]] 2012 ISBN 978-83-231-2777-2 * Stanisław Grzybowski, ''Mikołaj Kopernik'', Książka i Wiedza, Warszawa 1972 * Arthur Koestler (1968). The Sleepwalkers. Macmillan. * Michał Kokowski, ''Różne oblicza Mikołaja Kopernika. Spotkania z historią interpretacji'' (Diversaj vizaĝoj de Mikołaj Kopernik. Renkontoj kun historio de [[interpretado]]), IHN [[Pola Scienca Akademio|PAN]], PAU Warszawa-Kraków 2009, ISBN 978-83-87992-67-5 * [[Alexandre Koyré|Koyré, Alexandre]] (1973). The Astronomical Revolution: Copernicus – Kepler – Borelli. Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-0504-4. * Kuhn, Thomas (1957). The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought. Cambridge: Harvard University Press. Bibcode:1957crpa.book.....K. OCLC 535467. * Malagola, Carlo (1878). Della vita e delle opere di Antonio Urceo detto Codro: studi e ricerch. Fava e Garagnani. * [[Czesław Miłosz|Miłosz, Czesław]], The History of Polish Literature, dua eldono, Berkeley, University of California Press, 1969, ISBN 0-520-04477-0. * Mizwa, Stephen, Nicolaus Copernicus, 1543–1943, Kessinger Publishing, 1943. * Rabin, Sheila (2005). [https://plato.stanford.edu/archives/sum2005/entries/copernicus/ "Nicolaus Copernicus".] En Zalta, Edward N. (eld.). The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Somero 2005 eld.). Alirita la 30an de Januaro 2021. * Rosen, Edward (1995). Hilfstein, Erna (eld.). [https://books.google.es/books?id=Y_fUAwAAQBAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Copernicus and his Successors.] London: Hambledon Press. Bibcode:1995cops.book.....R. ISBN 978-1-85285-071-5. * Rosen, Edward (tradukisto) (2004) [1939]. Three Copernican Treatises:The Commentariolus of Copernicus; The Letter against Werner; The Narratio Prima of Rheticus (2a eldono, reviz. eld.). New York: Dover Publications. ISBN 978-0-486-43605-0. * Josh Sakolsky (1a de Oktobro 2004). Copernicus And Modern Astronomy. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-1-4042-0305-1. * [[Dava Sobel]], ''A More Perfect Heaven: How Copernicus Revolutionized the Cosmos'', Walker and Co., 2011. ISBN 978-0-8027-1793-1. ''"Unu el la timoj de Koperniko – skribas lia biografiistino Dava Sobel – estis ke “astronomoj liaj kolegoj (ligitaj al la aristotela. ptolomea sistemo. Ndt) – observintus ke la Tero ĝuste okupis la centron de ĉio ne pro tio ke la loĝejo de la homa genro meritus honorpostenon, sed male, pro tio ke en la centrn akumuliĝas kaj kuŝas ĉiu speco de materiaĵoj kaj pro tio ke falo, ŝanĝo, kaj morto estis la destino de la loĝantoj de la Tero. Kurtavorte, la Tero estis la centro ne pro tio ke ĝi estis la kulmino sed la spurejo de la krejtaro, kaj oni ne aŭdacu lokigi la sunon, kiun multaj epitetas la ĉiela lumo, en la inferan postenon poziciitan centren de la kosmo. La perdo de la fisika centreco de la Tero absolute ne signifis, do, por Koperniko perdo de la vera centreco de la homo ligita prefere al lia spirita naturo, al liaj eksterordinaraj apartaĵoj kaj unikaj (penso, libero, racio, amo...), kaj ne certe al lia geografia pozicio."'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Koperniko|ReVo=kopernik|ReVo titolo=Koperniko}} * [http://stanford.library.usyd.edu.au/archives/win2005/entries/copernicus/ Stanford Encyclopedia of Philosophy]{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=FZMcL4lgiQ0 Nikolao Koperniko] * [http://copernicus.torun.pl/ Nicolaus Copernicus Thorunensis – kopernika scienca pordego] * [http://kpbc.umk.pl/publication/29286 Mikołaj Kopernik: ''Elekto de verkoj en pola traduko''], Kraków 1920 (cifereca kopio) * [http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_p.html Manuskripto ''De revolutionibus''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050410193310/http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_p.html |date=2005-04-10 }} * [http://www.opracowanie.eu/kopernik.htm Fragmento ''Commentariolus''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071006165419/http://www.opracowanie.eu/kopernik.htm |date=2007-10-06 }} * [http://www.bu.uni.torun.pl/cymelia/kopernik.html De revolutionibus, 1543] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080222171242/http://www.bu.uni.torun.pl/cymelia/kopernik.html |date=2008-02-22 }}, Universitata Biblioteko en Toruń * [http://www.bu.uni.torun.pl/kopernik.htm Copernicana, Universitata Biblioteko en Toruń] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010165155/http://www.bu.uni.torun.pl/kopernik.htm |date=2006-10-10 }} * [http://www.frombork.art.pl/ Muzeo al Koperniko en Frombork] * [http://www.turystyka.torun.pl/index.php?strona=233&back=1 Mikołaj Kopernik en Toruń] {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Koperniko, Nikolao}} [[Kategorio:Nikolao Koperniko| ]] [[Kategorio:Anglikanaj sanktuloj]] [[Kategorio:Polaj astronomoj]] [[Kategorio:Polaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Polaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Polaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Germanaj astronomoj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Renesancaj homoj]] [[Kategorio:Universitato de Bolonjo]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj de la 16-a jarcento]] mb9xue77ya6e5ni1pdoz1h2870un3qf 0 2494 9347421 9051063 2026-04-04T16:13:18Z Sj1mor 12103 9347421 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo= Loĵbano |Koloro=Konstruita |Landoj= |Parolantoj=nekonata |Kreinto= Logiklingva Grupo (LLG) |Dato= [[1987]] |Klaisfiko=[[Planlingvo]] |Regulita de= Logiklingva Grupo (LLG) |Mapo =Lojban_logo.svg |Skribo=[[latina alfabeto]] |ISO1= - |ISO2= jbo |vikipedio=jbo }} '''Loĵbano''' (loĵbane ''lojban'') estas [[Konstruita lingvo|lingvo artefarita]] por esplori demandojn pri la naturo de lingvo, precipe pri la efiko inter lingvo kaj penso. Loĵbano estas konstruita por subteni la esprimon de klara, logika, unusignifa penso. Fakte, ĝia [[gramatiko]] estas tiel logika, ke ĝia oficiala difino ekzistas kiel dosiero por enmetado en la [[programo]]n <tt>yacc</tt> (komputila programo normale uzata por kontroli la strukturon de programlingvo). Tamen, la lingvo ne estas por [[komputilo]]j sed por efektiva uzo de homoj. Malsimile al [[Esperanto]] aŭ [[Interlingvao]], fariĝi internacia helplingvo ne estas la centra celo de Loĵbano. Loĵbanistoj asertas, ke Loĵbano estas pli trafa ol Esperanto kiel pontolingvo aŭ interlingvo por komputiloj. == Historio == La lingvo devenas de la lingvo [[Loglano]], inventita de [[James Cooke Brown]] en [[1955]]. Artikolo pri Loglano aperis en la usona scienca gazeto, ''[[Scientific American]]'' en junio [[1960]]. Ĉirkaŭ [[1982]]-[[1984]], okazis malkonsentoj inter doktoro Brown kaj kelkaj loglanistoj - precipe ne pri la ecoj de la lingvo, sed pri tio, kiel organizi aferojn en la Loglana Instituto; onidire, envolvitaj estis ankaŭ personaj rilatoj inter ili. La disputoj daŭris, kaj Brown asertis siajn intelektajn rajtojn pri la lingvo, tiel ke homoj ekster la Instituto ŝajne ne rajtis uzi ĝin. En [[1987]], kelkaj loglanistoj gvidataj de [[Bob Lechevalier]] forlasis la instituton kaj ekfaris novan lingvon, similan sed sufiĉe malsaman leksike por esti libera je kopirajtaj asertoj. Ili fondis la Logiklingvan Grupon (LLG), kiu nun estras la evoluigon de la lingvo Loĵbano. Unue nur la formoj de la radikoj malsamis inter Loglano kaj Loĵbano; tamen iom post iom la du asocioj evoluigis la gramatikon de siaj lingvoj en malsamaj direktoj. == Parolantaro == Kelkdek nun povas flue legi Loĵbanon, sed malpli ol dek loĵbanistoj povas flue paroli ĝin. Ĉirkaŭ 25% el loĵbanistoj regas Esperanton, kaj eble 90% regas la anglan{{Mankas fonto}}, sed okazas klopodoj disvastigi la lingvon al alilingvanoj; estas kelkaj aktivaj lernantoj ruslingvaj kaj almenaŭ unu franclingva, kiuj ne regas la anglan. Teorie, la lingvo estas simpla, sed praktike ĝi estas tro stranga por ke homoj facile lernu ĝin, ĉar logikeco kaj simpleco ne samas. Eksperimentado pri Loglano kaj Loĵbano montris, ke homa menso verŝajne ''ŝatas'' logikecon, sed ne vere ''uzas'' ĝin en lingvo. Loĵbano ne estas la sola lingvo logika. Inter aliaj, ekzistas: [[AllNoun]], [[Ceqli]], [[CycL]], [[guaspi]], [[Liva]], [[Malat]] kaj [[Voksigid]]. == Gramatiko == === Elparolo kaj literumo === Loĵbano notiĝas per signaro, en kiu literoj kaj sonoj sin respondas unuope. Ĝi uzas latinidajn literojn krom h q w. En la sekva listo prononcindikoj estas laŭ la [[IFA|internacia fonetika alfabeto]]): : <span style="font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, TITUS Cyberbit Basic, Code2000, MV Boli, MS Mincho">' , . a [a], b [b], c [ʃ], d [d], e [e], f [f], g [g], i [i], j [ʒ], k [k], l [l], m [m], n [n], o [o], p [p], r [r], s [s], t [t], u [u], v [v], x [x], y [ə], z [z]</span> Interpunkcio: * Oni interspacigas vortojn, kvankam ilia konstruo sufiĉe indikas iliajn komencojn kaj finojn. * Komo servas kiel disigilo de silaboj. l r m n povas esti silabaj, kaj per komo oni notas tion jene: "kar,l" "miri,m" "el,n" "brt". * Punkto indikas paŭzon. * Apostrofo markas ke vokaloj aparte elparoliĝas, eventuale per tre milda [h]: "i'a" [i^ha]. Sen apostrofo vokalgrupoj diftongiĝas: * i en unua loko iĝas [j]: <span style="font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, TITUS Cyberbit Basic, Code2000, MV Boli, MSMincho">ia [ja], ie [je], ii [ji], io [jo], iu [ju], iy [jə]</span> * i en lasta loko iĝas [j]: ai [aj], ei [ej], oi [oj] * u en unua loko iĝas [w]: <span style="font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, TITUS Cyberbit Basic, Code2000, MV Boli, MS Mincho">ua [wa], ue [we], ui [wi], uo [wo], uu [wu], uy [wə]</span> * u en lasta loko iĝas [w]: au [aw] Akcento trafas la antaŭlastan silabon. La [[ŝvao]] (nestreĉita vokalo notata per ''y'') ne enkalkuliĝas en silabnombro. En fremdaj nomoj, oni indikas alilokan akcenton per majuskligo de la akcentata silabo. Krom en tiu uzo majuskloj ne aperas. Frazmelodio estas superflua: ekkrio, demando, sentoj de la parolanto havas vortajn esprimilojn, tiel ke oni povas sciigi ekzemple grandegan malkontenton per voĉo tute trankvila. Ekzemploj: <span style="font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, TITUS Cyberbit Basic, Code2000, MV Boli, MS Mincho">"creka" ['ʃreka], "lalxu" ['lalxu]</span> === Sintakso === Loĵbano imitas [[predikato|predikatan]] [[logiko]]n, prefere ol la sintaksojn de konataj lingvoj. Ĝi kutime ne prezentas siajn nociojn sub la terminoj de homlingva gramatiko aŭ de logiko sed per propre loĵbanaj terminoj: ''bridi'' (gramatike plimalpli: ''frazo'', logike plimalpli: predikato), ''selbri'' (respektive ''verbo'', ''predikatnomo''), ''sumti'' (respektive ''komplemento'', ''argumento'')... por faciligi la komprenon, la sekva skizo prefere uzos gramatikajn vortojn, eĉ se ili ne plene fidelas al la loĵbanaj nocioj. ==== Funkcioj de "verboj" (''selbri'') ==== Lingvoj varie uzas verbojn, o-vortojn kaj aliajn: # Petro batas Paŭlon. # Petro estas la patro de Paŭlo. Loĵbano rigardas tiujn esprimojn samaj: ĝi uzas verbojn similajn al "bati" kaj "esti-la-patro-de", kvazaŭ oni dirus "petro batas paŭlon" kaj "petro patras paŭlon". Plie, lingvoj diverse markas la komplementojn de verboj. En la sekva esperanta ekzemplo la unua komplemento (subjekto) havas nulan markon, la dua (objekto) havas "-n" finaĵon, kaj la tria havas rolvorteton "al": # Mi diras tion al vi. Loĵbano ne markas komplementojn per signifaj vortetoj; ĝi antaŭdifinas iliajn lokojn en la priskriboj de sia vortaro. Ekzemple ''tavla'' estas difinita kiel "paroli" kun jenaj komplementoj "x1 parolas (al) x2 (pri) x3 (en lingvo) x4". Sekve en: # mi tavla do zo'e zo'e # mi tavla do # mi do tavla # mi cu tavla do la unua ekzemplo tekstas laŭvorte: "mi parolas vi io io" kun la unua "io" kiel priparolata temo, kaj la dua kiel uzata lingvo. Finaj nedifinitaj komplementoj estas ellaseblaj, do samsencas la dua ekzemplo: "mi parolas vi". Se la komplementoj restas en la ĝusta ordo, ili povas lokiĝi antaŭ la verbo, do ankaŭ la tria ekzemplo estas samsignifa: "mi vi parolas". Kaj oni povas marki la limon inter antaŭkomplementoj kaj verbo, precipe okaze de malklareco, per la vorteto ''cu'', do la kvara ekzemplo same estas "mi (verbo:) parolas vi". Kiam oni volas renversi la ordon de komplementoj, gramatikaj vortetoj helpas. Ankaŭ ĉi tiuj vortetoj ne markas unuope la komplementojn, sed la verbon: # mi tavla do ti # do se tavla mi ti El "mi parolas (al) vi (pri) ĉi tio" oni faras per ''se'' "(al) vi parolas mi (pri) ĉi tio". La vorteto ''se'' atentigas, ke oni interŝanĝis la lokojn de la unua kaj dua komplementoj. Simile ekzistas vortetoj ''te'', ''ve'' kaj ''xe'' por alŝovi trian, kvaran, aŭ kvinan komplementojn al la unua loko. ==== Funkcioj de "substantivoj" (''sumti'') ==== Per "le ... ku" (''ku'' estas ellasebla) oni povas ŝanĝi verbon al komplemento, do al ia substantiv-rola vorto: # le tavla ku # mi tavla do le tavla respektive: "parolanto", "mi parolas (al) vi (pri) parolanto". La samaj vortetoj, kiuj interŝanĝas rolojn ĉirkaŭ verbo, ankaŭ povas precizigi, kiarola nomo estas celata: ''le tavla'' estas la parolanto, kaj ''le se tavla'' estas la alparolato. ==== Funkcioj de gramatikaj vortetoj (''cmavo'') ==== Loĵbano ne ebligas nur logikformajn priskribojn kaj konstatojn. Ĝi provizas sin per vortetoj utilaj en homa komunikado. Iuj vortetoj ebligas dialogojn: * alparolaj vortetoj: ''doi'' "he! (mi alparolas vin)", ''coi'' "bonan tagon"... * ordona vorteto anstataŭanta la normalan pronomon: ''do tavla'' "vi parolas", ''ko tavla'' "parolu" * demandaj vortetoj: ** ''ma'' por demandi pri iu komplemento: ''ma tavla do'' "kiu parolas al vi?" ** ''mo'' por demandi pri verbo: ''do mo'' "vi estas/faras kio(n)?" ** ''xu'' por demandi ĉu jes aŭ ne: ''xu do tavla mi'' "ĉu vi parolas al mi?" Aliaj vortetoj nuancigas la rilaton de la diranto al la diraĵo: * sentaj vortetoj: ''.ie mi klama'' "konsente mi iras", ''.ei mi klama'' "laŭdeve mi iras", ''mi klama .ui'' "feliĉe mi iras"... * vidpunktaj vortetoj: ''za'a'' "mi vidas, ke...", ''pe'i'' "mi kredas, ke", ''ru'a'' "mi supozas, mi postulatas ke..."... Ankaŭ tempaj kaj spacaj indikoj estas vortetoj, kiujn oni povas almeti tuj antaŭ la verbon: # la djan. klama le zarci # la djan. pu klama le zarci # la djan. ca klama le zarci respektive: "johano iras (iam ajn) al vendejo", "johano iris al vendejo", "johano iras (nun) al vendejo". # do vu vecnu zo'e "vi tie for vendas ion". Tiuj indikiloj povas funkcii kun substantivoj: # le pu bajra ca tavla "la eks-kuristo parolas". == Ekzemplaj tekstoj == [[Patro Nia]] en Loĵbano: :doi cevrirni .iu noi zvati le do cevzda do'u :fu'e .aicai .e'ecai lo do cmene ru'i censa :.i le do nobli turni be la ter. ku se cfari :.i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter. :(.i do nobli turni vi'e le cevzda .ebazake .a'o la ter.) :(.i loi do se djica ba snada mulno vi'e le cevzda .e .a'o la ter.) :.i fu'e .e'o ko dunda ca le cabdei le ri nanba mi'a :.i ko fraxu mi loi ri zu'o palci :.ijo mi fraxu roda poi pacyzu'e xrani mi :.i ko lidne mi fa'anai loi pacyxlu :.i ko sepri'a mi loi palci == Kongresoj == La ĉiujara kongreso de la Logiklingva Grupo, nomata LogFest, okazas en Fairfield, [[Virginio (ŝtato)|Virginio]], [[Usono]] somermeze. Ordinare la kunveno sekvas fidele parlamentan ordon. Ĉeestis kongresanoj dum la pasintaj jaroj: * 2002: 16 * 2001: 16 * 2000: 19 * 1999: 11 * 1998: 8 * 1997: 9 * 1996: 9 * 1995: 8 * 1994: 13 * 1993: 11 * 1992: 9 * 1991: 13 * 1990: 14 * 1989: 13 == Bibliografio == Cowan, John Woldemar ''The complete Lojban language'' Fairfax, Virginia: Logical Language Group, 1997 (608 p.) ISBN 0-9660283-0-9 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=lojxban}} * [http://www.lojban.org/eo/ Official Lojban Home Page] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060626001327/http://www.lojban.org/eo/ |date=2006-06-26 }} - la TTT-ejo de la Logika Lingva Grupo * [http://mw.lojban.org/index.php?title=Bonvenon!_(bau_lo_spero) Lernado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131202234637/http://mw.lojban.org/index.php?title=Bonvenon!_(bau_lo_spero) |date=2013-12-02 }} * [http://www.lojban.org/wiki/ La loĵbana vikio] - [[vikio]] pri Loĵbano (parte angle, parte loĵbane) * [http://www.geocities.com/illinois24/attitudinals.html Attitudinals] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050329054508/http://geocities.com/illinois24/attitudinals.html |date=2005-03-29 }} - listo de loĵbanaj krivortoj * [http://lojban.narod.ru/ Ложбан] - ruslingva TTT-ejo pri Loĵbano * [http://www.pobox.com/~jimhenry/conlang/lojban00.txt Diskuto pri Loĵbano kaj Loglano]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} el la diskutlisto CONLANG, septembro 1996 * [http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/lojbanbrochure/lessons/book1.html Loĵbano por komencantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515223701/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/lojbanbrochure/lessons/book1.html |date=2013-05-15 }} de Robin Turner kaj [[Nick Nicholas]] * [https://priioajn.wordpress.com/2019/03/11/mi-studis-lojbanon/ Artikolo en la blogo Pri Io Ajn] de marto 2018 === Diskutlistoj === * [http://groups.yahoo.com/group/lojban lojban] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041130040146/http://groups.yahoo.com/group/lojban/ |date=2004-11-30 }} - angle kaj loĵbane, komencantoj bonvenataj * [http://groups.yahoo.com/group/jbosnu jbosnu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050205133902/http://groups.yahoo.com/group/jbosnu/ |date=2005-02-05 }} - loĵbane * [http://groups.yahoo.com/group/lojban-java lojban-java] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050423192653/http://groups.yahoo.com/group/lojban-java/ |date=2005-04-23 }} - Java-programado, nuntempe tre silenta {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Aprioraj lingvoj]] [[Kategorio:Logikaj lingvoj]] [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] 537fbsq81wdvsaj0h6i44wrg75t6xmb 0 3698 9347779 9259686 2026-04-05T05:58:12Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9347779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rainer Maria RILKE''' {{prononco|rajne maria rilke}}, vera nomo: '''René Karl Wilhelm Johann Josef Maria RILKE''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1875]] en [[Prago]], mortis la [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1926]] en Val-Mont apud [[Montreux (Svislando)|Montreux]], [[Svislando]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[modernismo|modernisma]] [[poeto]]. == Vivo == Lia junaĝo en Prago ne estis tre feliĉa. La patro, Josef Rilke, post fiaskinta militista kariero laboris kiel fervoja oficisto. Lia patrino, Sophie Entz estis filino de riĉaj Pragaj fabrikposedantoj. En la jaro [[1884]] la geedzoj disiĝis. La rilato inter la patrino kaj la sola filo estis malfacila, ĉar la patrino ne eltenis la fruan morton de sia unua filino kaj la filo nomita René franca nomo signifikanta ''Renaskito''!) estis destinita por kompensi tiun ĉi perdon. Konforme al la deziro de la gepatroj la [[poezio|poezie]] kaj desegne [[talento|talenta]] knabo ekde [[1886]] vizitis militistan lernejon, kiun li pro malsano forlasis en la jaro [[1891]]. Ekde [[1892]] li per privataj lecionoj preparis la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]], kiun li sukcese trapasis en [[1895]]. Ĝis [[1896]] li studis [[literaturo]]n, [[arthistorio]]n kaj [[filozofio]]n en Prago kaj [[Munkeno]]. Forlasinte Pragon li ŝanĝis sian antaŭnomon ''René'' al ''Rainer'', dokumentante per tio sian provon, kritike analizi la malfeliĉan rilaton al sia familio. En la jaro [[1897]] Rilke en Munkeno renkontis la verkistinon [[Lou Andreas-Salomé]] (1861-1937) kaj enamiĝis al ŝi. La intensa rilato kun tiu ĉi edziniĝinta virino daŭris ĝis [[1899]] kaj eĉ post la oficiala disiĝo Lou Andreas-Salomé estis por la [[poeto]] la plej grava amantino, subtenantino kaj patrineca konsilantino. En [[1898]] Rilke pasigis plurajn semajnojn en [[Italio]]. Dum la du sekvaj jaroj li plurfoje vizitis [[Rusio]]n : En [[1899]] li kune kun la geedzoj Andreas-Salomé renkontis [[Lev Tolstoj]] en [[Moskvo]] kaj en la posta jaro (de majo ĝis aŭgusto) li vojaĝis sole kun Lou al Moskvo kaj [[Peterburgo]]. En aŭtuno [[1900]] Rilke restadis en la nordgermana artista vilaĝo [[Worpswede]], kie li renkontis la skulptistinon [[Clara Westhoff]] (1878-1954). La du artistoj geedziĝis sekvajare printempe kaj en decembro naskiĝis ilia filino Ruth. Sed jam en somero [[1902]] Rilke forlasis la komunan loĝejon kaj akceptis la taskon verki libron pri la [[Francio|franca]] artisto [[Auguste Rodin]] (1840-1917). La edzeco inter Rilke kaj Clara Westhoff ja daŭris ĝis lia morto, sed Rilke ne ŝatis la burĝan familian vivon. Krome lin premis financaj zorgoj, kiuj nur per la vendo de menditaj verkoj malrapide malpliiĝis. En la somero [[1905]] li ricevis la oferton, fariĝi la [[sekretario]] de Rodin. Auguste Rodin fariĝis patreca amiko kun granda influo al la vivo kaj la verkado de Rainer Maria Rilke. Tamen ankaŭ tiu ĉi rilato finiĝis malfeliĉe, ĉar post la morto de la vera patro de Rilke (en marto 1906), Rodin maldungis Rilke pro banalaj kialoj. La sekvajn jarojn (1907-1912) karakterizis intensa verkista laboro. Nun estiĝis la poemkolektoj ''Novaj poemoj'' (1907) kaj ''Novaj poemoj dua parto'' (1908) kaj ''Requiem'' (1908). En la jaro 1910 Rilke finis sian solan romanon kiu priskribis la malgajan junaĝon de la aŭtoro. Post la publikigo de la [[romano]] la verkiston trafis profunda [[krizo]], kiu daŭris ĝis [[1922]] kaj interrompiĝis nur per la verkado de la ''DuinajElegioj'' . Tiu ĉi poemciklo ŝuldas sian nomon al la restado de Rilke en la kastelo Duino ( apud [[Triesto|Triesto)]] de grafino [[Marie von Thurn und Taxis]] de oktobro [[1911]] ĝis majo [[1912]]. La [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]] Rilke trapasis sendamaĝe, ĉar li finfine ne devis komenci la planitan militservon kaj laboris en la [[Vieno|Viena]] militarkivo. En la jaro 1916 li post duonjara militservo povis forlasi la armeon. La tempon poste li pasigis ĉefe en [[Munkeno]] kaj en la [[Vestfalio|Vestfalia]] [[bieno]] Möckel, apartenanta al [[Hertha König]]. Tiujn jarojn karakterizis granda maltrankvilo kaj denove montriĝis la nekapablo de Rilke, vivteni proksimajn kaj konstantajn (am-)rilatojn. En la jaroj [[1919]] kaj [[1920]] Rilke entreprenis plurajn prelegvojaĝojn al [[Svislando]]. Per la helpo de [[mecenato]] li finfine trovis konstantan loĝadejon en la [[kastelo]] de Muzot, en [[Veyras VS|Veyras]] apud [[Sierre]] en la [[kantono]] [[Wallis]]. Ĉi tie dum lasta intensa verkadoperiodo en la printempo de [[1922]] estiĝis la kvina ĝis deka de la ''Duinaj Elegioj'', kaj krome la poemciklo ''Sonetoj alOrfeo''. Poste Rilke travivis gravajn san- problemojn. Evidente la granda artista streĉo de la jaro 1922 same kiel la sekvoj de la antaŭa senfrukta agado kondukis al korpa elĉerpiĝo. Finfine, post pluraj restadoj en svisaj sanatorioj, Rilke malsaniĝis je [[leŭkemio]]. Li mortis la [[29-an de decembro]] [[1926]] en la sanatorio Val-Mont, kaj la [[2-an de januaro]] [[1927]] Li estis sepultita en la [[tombejo]] de Rauris. Sur lia tomboŝtono legeblas la mem-elektita diro: ''Rose, oh reiner Widerspruch, Lust, <br /> Niemandes Schlaf zu sein unter soviel <br /> Lidern.'' (=Rozo, ho pura kontraŭdiro, deziro, esti nenies dormo sub tiom da palpebroj) == Listo de verkoj == * ''Leben und Lieder'' ([[1894]]) * ''Das Stunden-Buch'' ([[1905]]) * ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke'' ([[1906]]) * ''Requiem für eine Freundin'' ([[1908]]) * ''Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge'' ([[1910]]) * ''Duineser Elegien'' ([[1923]]) * ''Sonette an Orpheus'' (1923) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Leteroj al Juna Poeto]]'' trad. ''A. Mŭnz''. 1935. * ''Printempiĝo''; ''Aŭtuna tago''; ''[[La Pantero (poemo)|La pantero]]''; ''Amkanto''. Trad. de [[Guido Holz]] En: Übertragungen = Transkondukoj. Messkirch: Gmeiner, 1988. p.&nbsp;83-86. ISBN 3-926633-14-X. * ''La kanto pri amo kaj morto de la flagisto Kristof Rilke''. Esperantigita de [[Josef Mader]]. Reviziita de [[Walter Klag|Walter Klag patro kaj filo]]. Vieno: Klag, 1993. - 31 p. ISBN 3-901211-07-1. Originala titolo: ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke.'' * '' La sonetoj al Orfeo''. Trad. Mark Fettes. Novjorko: Mondial, 2020. * ''Leteroj al juna poeto'', kolekto de dek leteroj verkitaj de Rilke al Franz Xaver Kappus, junulo kun literaturaj ambicioj, dua eldono de 2023<ref>Rainer Maria Rilke, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=7101 Leteroj al juna poeto], Libroservo de [[Universala Esperanto-Asocio]], eld. Mondial, Novjorko, 2023 (2-a eld)'' </ref>. ===Recenzoj=== Pri ''Leteroj al Juna Poeto'' {{citaĵo|Inter la nuntempaj Germanaj poetoj R. M. Rilke okupas gravan lokon. Jen la unua verko el lia plumo kiu aperis en [[Esperanto]]. Ĝi konsistas el serio da psikologiaj eseoj en la formo de [[letero]]j, en kiuj li rigardas la vivon ne cinike, kiel tro ofte okazas ĉe modernaj verkistoj, sed tolereme kaj simpatie. La konsiloj kiujn ili enhavas, povas tre helpi al leganto komprenema. Tamen, ne por ĉiu konvenas la volumo.| T. C. B. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} == Vidu ankaŭ == * [[9833 Rilke]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * ''Duinaj Elegioj'' (Duineser Elegien) 1912-1922 (la tri unuaj elegioj) http://vlutermano.free.fr/rilko.html * [http://argiope.poezio.net/version?poem-id=98&version-id=196,197&order=title Advent' / trad. de Manfred Retzlaff] * ''La Kanto de Amo kaj Morto de la Standardisto Kristoforo Rilke'' http://www.angelfire.com/falcon/ramonrius/lit_rilke_korneto.htm == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rilke, Rainer Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] 578pvnc5sgfzpa2nkbnzx3xo61wx7e8 9347855 9347779 2026-04-05T07:18:01Z Sj1mor 12103 9347855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rainer Maria RILKE''' {{prononco|rajne maria rilke}}, vera nomo: '''René Karl Wilhelm Johann Josef Maria RILKE''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1875]] en [[Prago]], mortis la [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1926]] en Val-Mont apud [[Montreux (Svislando)|Montreux]], [[Svislando]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[modernismo|modernisma]] [[poeto]]. == Vivo == Lia junaĝo en Prago ne estis tre feliĉa. La patro, Josef Rilke, post fiaskinta militista kariero laboris kiel fervoja oficisto. Lia patrino, Sophie Entz estis filino de riĉaj Pragaj fabrikposedantoj. En la jaro [[1884]] la geedzoj disiĝis. La rilato inter la patrino kaj la sola filo estis malfacila, ĉar la patrino ne eltenis la fruan morton de sia unua filino kaj la filo nomita René franca nomo signifikanta ''Renaskito''!) estis destinita por kompensi tiun ĉi perdon. Konforme al la deziro de la gepatroj la [[poezio|poezie]] kaj desegne [[talento|talenta]] knabo ekde [[1886]] vizitis militistan lernejon, kiun li pro malsano forlasis en la jaro [[1891]]. Ekde [[1892]] li per privataj lecionoj preparis la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]], kiun li sukcese trapasis en [[1895]]. Ĝis [[1896]] li studis [[literaturo]]n, [[arthistorio]]n kaj [[filozofio]]n en Prago kaj [[Munkeno]]. Forlasinte Pragon li ŝanĝis sian antaŭnomon ''René'' al ''Rainer'', dokumentante per tio sian provon, kritike analizi la malfeliĉan rilaton al sia familio. En la jaro [[1897]] Rilke en Munkeno renkontis la verkistinon [[Lou Andreas-Salomé]] (1861-1937) kaj enamiĝis al ŝi. La intensa rilato kun tiu ĉi edziniĝinta virino daŭris ĝis [[1899]] kaj eĉ post la oficiala disiĝo Lou Andreas-Salomé estis por la [[poeto]] la plej grava amantino, subtenantino kaj patrineca konsilantino. En [[1898]] Rilke pasigis plurajn semajnojn en [[Italio]]. Dum la du sekvaj jaroj li plurfoje vizitis [[Rusio]]n : En [[1899]] li kune kun la geedzoj Andreas-Salomé renkontis [[Lev Tolstoj]] en [[Moskvo]] kaj en la posta jaro (de majo ĝis aŭgusto) li vojaĝis sole kun Lou al Moskvo kaj [[Peterburgo]]. En aŭtuno [[1900]] Rilke restadis en la nordgermana artista vilaĝo [[Worpswede]], kie li renkontis la skulptistinon [[Clara Westhoff]] (1878-1954). La du artistoj geedziĝis sekvajare printempe kaj en decembro naskiĝis ilia filino Ruth. Sed jam en somero [[1902]] Rilke forlasis la komunan loĝejon kaj akceptis la taskon verki libron pri la [[Francio|franca]] artisto [[Auguste Rodin]] (1840-1917). La edzeco inter Rilke kaj Clara Westhoff ja daŭris ĝis lia morto, sed Rilke ne ŝatis la burĝan familian vivon. Krome lin premis financaj zorgoj, kiuj nur per la vendo de menditaj verkoj malrapide malpliiĝis. En la somero [[1905]] li ricevis la oferton, fariĝi la [[sekretario]] de Rodin. Auguste Rodin fariĝis patreca amiko kun granda influo al la vivo kaj la verkado de Rainer Maria Rilke. Tamen ankaŭ tiu ĉi rilato finiĝis malfeliĉe, ĉar post la morto de la vera patro de Rilke (en marto 1906), Rodin maldungis Rilke pro banalaj kialoj. La sekvajn jarojn (1907-1912) karakterizis intensa verkista laboro. Nun estiĝis la poemkolektoj ''Novaj poemoj'' (1907) kaj ''Novaj poemoj dua parto'' (1908) kaj ''Requiem'' (1908). En la jaro 1910 Rilke finis sian solan romanon kiu priskribis la malgajan junaĝon de la aŭtoro. Post la publikigo de la [[romano]] la verkiston trafis profunda [[krizo]], kiu daŭris ĝis [[1922]] kaj interrompiĝis nur per la verkado de la ''DuinajElegioj'' . Tiu ĉi poemciklo ŝuldas sian nomon al la restado de Rilke en la kastelo Duino ( apud [[Triesto|Triesto)]] de grafino [[Marie von Thurn und Taxis]] de oktobro [[1911]] ĝis majo [[1912]]. La [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]] Rilke trapasis sendamaĝe, ĉar li finfine ne devis komenci la planitan militservon kaj laboris en la [[Vieno|Viena]] militarkivo. En la jaro 1916 li post duonjara militservo povis forlasi la armeon. La tempon poste li pasigis ĉefe en [[Munkeno]] kaj en la [[Vestfalio|Vestfalia]] [[bieno]] Möckel, apartenanta al [[Hertha König]]. Tiujn jarojn karakterizis granda maltrankvilo kaj denove montriĝis la nekapablo de Rilke, vivteni proksimajn kaj konstantajn (am-)rilatojn. En la jaroj [[1919]] kaj [[1920]] Rilke entreprenis plurajn prelegvojaĝojn al [[Svislando]]. Per la helpo de [[mecenato]] li finfine trovis konstantan loĝadejon en la [[kastelo]] de Muzot, en [[Veyras VS|Veyras]] apud [[Sierre]] en la [[kantono]] [[Wallis]]. Ĉi tie dum lasta intensa verkadoperiodo en la printempo de [[1922]] estiĝis la kvina ĝis deka de la ''[[Duinaj Elegioj]]'', kaj krome la poemciklo ''Sonetoj alOrfeo''. Poste Rilke travivis gravajn san- problemojn. Evidente la granda artista streĉo de la jaro 1922 same kiel la sekvoj de la antaŭa senfrukta agado kondukis al korpa elĉerpiĝo. Finfine, post pluraj restadoj en svisaj sanatorioj, Rilke malsaniĝis je [[leŭkemio]]. Li mortis la [[29-an de decembro]] [[1926]] en la sanatorio Val-Mont, kaj la [[2-an de januaro]] [[1927]] Li estis sepultita en la [[tombejo]] de Rauris. Sur lia tomboŝtono legeblas la mem-elektita diro: ''Rose, oh reiner Widerspruch, Lust, <br /> Niemandes Schlaf zu sein unter soviel <br /> Lidern.'' (=Rozo, ho pura kontraŭdiro, deziro, esti nenies dormo sub tiom da palpebroj) == Listo de verkoj == * ''Leben und Lieder'' ([[1894]]) * ''Das Stunden-Buch'' ([[1905]]) * ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke'' ([[1906]]) * ''Requiem für eine Freundin'' ([[1908]]) * ''Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge'' ([[1910]]) * ''Duineser Elegien'' ([[1923]]) * ''Sonette an Orpheus'' (1923) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Leteroj al Juna Poeto]]'' trad. ''A. Mŭnz''. 1935. * ''Printempiĝo''; ''Aŭtuna tago''; ''[[La Pantero (poemo)|La pantero]]''; ''Amkanto''. Trad. de [[Guido Holz]] En: Übertragungen = Transkondukoj. Messkirch: Gmeiner, 1988. p.&nbsp;83-86. ISBN 3-926633-14-X. * ''La kanto pri amo kaj morto de la flagisto Kristof Rilke''. Esperantigita de [[Josef Mader]]. Reviziita de [[Walter Klag|Walter Klag patro kaj filo]]. Vieno: Klag, 1993. - 31 p. ISBN 3-901211-07-1. Originala titolo: ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke.'' * '' La sonetoj al Orfeo''. Trad. Mark Fettes. Novjorko: Mondial, 2020. * ''Leteroj al juna poeto'', kolekto de dek leteroj verkitaj de Rilke al Franz Xaver Kappus, junulo kun literaturaj ambicioj, dua eldono de 2023<ref>Rainer Maria Rilke, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=7101 Leteroj al juna poeto], Libroservo de [[Universala Esperanto-Asocio]], eld. Mondial, Novjorko, 2023 (2-a eld)'' </ref>. ===Recenzoj=== Pri ''Leteroj al Juna Poeto'' {{citaĵo|Inter la nuntempaj Germanaj poetoj R. M. Rilke okupas gravan lokon. Jen la unua verko el lia plumo kiu aperis en [[Esperanto]]. Ĝi konsistas el serio da psikologiaj eseoj en la formo de [[letero]]j, en kiuj li rigardas la vivon ne cinike, kiel tro ofte okazas ĉe modernaj verkistoj, sed tolereme kaj simpatie. La konsiloj kiujn ili enhavas, povas tre helpi al leganto komprenema. Tamen, ne por ĉiu konvenas la volumo.| T. C. B. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} == Vidu ankaŭ == * [[9833 Rilke]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * ''[[Duinaj Elegioj]]'' (Duineser Elegien) 1912-1922 (la tri unuaj elegioj) http://vlutermano.free.fr/rilko.html * [http://argiope.poezio.net/version?poem-id=98&version-id=196,197&order=title Advent' / trad. de Manfred Retzlaff] * ''La Kanto de Amo kaj Morto de la Standardisto Kristoforo Rilke'' http://www.angelfire.com/falcon/ramonrius/lit_rilke_korneto.htm == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rilke, Rainer Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] 7hw21bioms8bvfyqs8wuss8marszl7a 9347856 9347855 2026-04-05T07:18:32Z Sj1mor 12103 9347856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rainer Maria RILKE''' {{prononco|rajne maria rilke}}, vera nomo: '''René Karl Wilhelm Johann Josef Maria RILKE''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1875]] en [[Prago]], mortis la [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1926]] en Val-Mont apud [[Montreux (Svislando)|Montreux]], [[Svislando]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[modernismo|modernisma]] [[poeto]]. == Vivo == Lia junaĝo en Prago ne estis tre feliĉa. La patro, Josef Rilke, post fiaskinta militista kariero laboris kiel fervoja oficisto. Lia patrino, Sophie Entz estis filino de riĉaj Pragaj fabrikposedantoj. En la jaro [[1884]] la geedzoj disiĝis. La rilato inter la patrino kaj la sola filo estis malfacila, ĉar la patrino ne eltenis la fruan morton de sia unua filino kaj la filo nomita René franca nomo signifikanta ''Renaskito''!) estis destinita por kompensi tiun ĉi perdon. Konforme al la deziro de la gepatroj la [[poezio|poezie]] kaj desegne [[talento|talenta]] knabo ekde [[1886]] vizitis militistan lernejon, kiun li pro malsano forlasis en la jaro [[1891]]. Ekde [[1892]] li per privataj lecionoj preparis la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]], kiun li sukcese trapasis en [[1895]]. Ĝis [[1896]] li studis [[literaturo]]n, [[arthistorio]]n kaj [[filozofio]]n en Prago kaj [[Munkeno]]. Forlasinte Pragon li ŝanĝis sian antaŭnomon ''René'' al ''Rainer'', dokumentante per tio sian provon, kritike analizi la malfeliĉan rilaton al sia familio. En la jaro [[1897]] Rilke en Munkeno renkontis la verkistinon [[Lou Andreas-Salomé]] (1861-1937) kaj enamiĝis al ŝi. La intensa rilato kun tiu ĉi edziniĝinta virino daŭris ĝis [[1899]] kaj eĉ post la oficiala disiĝo Lou Andreas-Salomé estis por la [[poeto]] la plej grava amantino, subtenantino kaj patrineca konsilantino. En [[1898]] Rilke pasigis plurajn semajnojn en [[Italio]]. Dum la du sekvaj jaroj li plurfoje vizitis [[Rusio]]n : En [[1899]] li kune kun la geedzoj Andreas-Salomé renkontis [[Lev Tolstoj]] en [[Moskvo]] kaj en la posta jaro (de majo ĝis aŭgusto) li vojaĝis sole kun Lou al Moskvo kaj [[Peterburgo]]. En aŭtuno [[1900]] Rilke restadis en la nordgermana artista vilaĝo [[Worpswede]], kie li renkontis la skulptistinon [[Clara Westhoff]] (1878-1954). La du artistoj geedziĝis sekvajare printempe kaj en decembro naskiĝis ilia filino Ruth. Sed jam en somero [[1902]] Rilke forlasis la komunan loĝejon kaj akceptis la taskon verki libron pri la [[Francio|franca]] artisto [[Auguste Rodin]] (1840-1917). La edzeco inter Rilke kaj Clara Westhoff ja daŭris ĝis lia morto, sed Rilke ne ŝatis la burĝan familian vivon. Krome lin premis financaj zorgoj, kiuj nur per la vendo de menditaj verkoj malrapide malpliiĝis. En la somero [[1905]] li ricevis la oferton, fariĝi la [[sekretario]] de Rodin. Auguste Rodin fariĝis patreca amiko kun granda influo al la vivo kaj la verkado de Rainer Maria Rilke. Tamen ankaŭ tiu ĉi rilato finiĝis malfeliĉe, ĉar post la morto de la vera patro de Rilke (en marto 1906), Rodin maldungis Rilke pro banalaj kialoj. La sekvajn jarojn (1907-1912) karakterizis intensa verkista laboro. Nun estiĝis la poemkolektoj ''Novaj poemoj'' (1907) kaj ''Novaj poemoj dua parto'' (1908) kaj ''Requiem'' (1908). En la jaro 1910 Rilke finis sian solan romanon kiu priskribis la malgajan junaĝon de la aŭtoro. Post la publikigo de la [[romano]] la verkiston trafis profunda [[krizo]], kiu daŭris ĝis [[1922]] kaj interrompiĝis nur per la verkado de la ''DuinajElegioj'' . Tiu ĉi poemciklo ŝuldas sian nomon al la restado de Rilke en la kastelo Duino ( apud [[Triesto|Triesto)]] de grafino [[Marie von Thurn und Taxis]] de oktobro [[1911]] ĝis majo [[1912]]. La [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]] Rilke trapasis sendamaĝe, ĉar li finfine ne devis komenci la planitan militservon kaj laboris en la [[Vieno|Viena]] militarkivo. En la jaro 1916 li post duonjara militservo povis forlasi la armeon. La tempon poste li pasigis ĉefe en [[Munkeno]] kaj en la [[Vestfalio|Vestfalia]] [[bieno]] Möckel, apartenanta al [[Hertha König]]. Tiujn jarojn karakterizis granda maltrankvilo kaj denove montriĝis la nekapablo de Rilke, vivteni proksimajn kaj konstantajn (am-)rilatojn. En la jaroj [[1919]] kaj [[1920]] Rilke entreprenis plurajn prelegvojaĝojn al [[Svislando]]. Per la helpo de [[mecenato]] li finfine trovis konstantan loĝadejon en la [[kastelo]] de Muzot, en [[Veyras VS|Veyras]] apud [[Sierre]] en la [[kantono]] [[Wallis]]. Ĉi tie dum lasta intensa verkadoperiodo en la printempo de [[1922]] estiĝis la kvina ĝis deka de la ''[[Duinaj Elegioj]]'', kaj krome la poemciklo ''Sonetoj al Orfeo''. Poste Rilke travivis gravajn san- problemojn. Evidente la granda artista streĉo de la jaro 1922 same kiel la sekvoj de la antaŭa senfrukta agado kondukis al korpa elĉerpiĝo. Finfine, post pluraj restadoj en svisaj sanatorioj, Rilke malsaniĝis je [[leŭkemio]]. Li mortis la [[29-an de decembro]] [[1926]] en la sanatorio Val-Mont, kaj la [[2-an de januaro]] [[1927]] Li estis sepultita en la [[tombejo]] de Rauris. Sur lia tomboŝtono legeblas la mem-elektita diro: ''Rose, oh reiner Widerspruch, Lust, <br /> Niemandes Schlaf zu sein unter soviel <br /> Lidern.'' (=Rozo, ho pura kontraŭdiro, deziro, esti nenies dormo sub tiom da palpebroj) == Listo de verkoj == * ''Leben und Lieder'' ([[1894]]) * ''Das Stunden-Buch'' ([[1905]]) * ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke'' ([[1906]]) * ''Requiem für eine Freundin'' ([[1908]]) * ''Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge'' ([[1910]]) * ''Duineser Elegien'' ([[1923]]) * ''Sonette an Orpheus'' (1923) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Leteroj al Juna Poeto]]'' trad. ''A. Mŭnz''. 1935. * ''Printempiĝo''; ''Aŭtuna tago''; ''[[La Pantero (poemo)|La pantero]]''; ''Amkanto''. Trad. de [[Guido Holz]] En: Übertragungen = Transkondukoj. Messkirch: Gmeiner, 1988. p.&nbsp;83-86. ISBN 3-926633-14-X. * ''La kanto pri amo kaj morto de la flagisto Kristof Rilke''. Esperantigita de [[Josef Mader]]. Reviziita de [[Walter Klag|Walter Klag patro kaj filo]]. Vieno: Klag, 1993. - 31 p. ISBN 3-901211-07-1. Originala titolo: ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke.'' * '' La sonetoj al Orfeo''. Trad. Mark Fettes. Novjorko: Mondial, 2020. * ''Leteroj al juna poeto'', kolekto de dek leteroj verkitaj de Rilke al Franz Xaver Kappus, junulo kun literaturaj ambicioj, dua eldono de 2023<ref>Rainer Maria Rilke, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=7101 Leteroj al juna poeto], Libroservo de [[Universala Esperanto-Asocio]], eld. Mondial, Novjorko, 2023 (2-a eld)'' </ref>. ===Recenzoj=== Pri ''Leteroj al Juna Poeto'' {{citaĵo|Inter la nuntempaj Germanaj poetoj R. M. Rilke okupas gravan lokon. Jen la unua verko el lia plumo kiu aperis en [[Esperanto]]. Ĝi konsistas el serio da psikologiaj eseoj en la formo de [[letero]]j, en kiuj li rigardas la vivon ne cinike, kiel tro ofte okazas ĉe modernaj verkistoj, sed tolereme kaj simpatie. La konsiloj kiujn ili enhavas, povas tre helpi al leganto komprenema. Tamen, ne por ĉiu konvenas la volumo.| T. C. B. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} == Vidu ankaŭ == * [[9833 Rilke]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * ''[[Duinaj Elegioj]]'' (Duineser Elegien) 1912-1922 (la tri unuaj elegioj) http://vlutermano.free.fr/rilko.html * [http://argiope.poezio.net/version?poem-id=98&version-id=196,197&order=title Advent' / trad. de Manfred Retzlaff] * ''La Kanto de Amo kaj Morto de la Standardisto Kristoforo Rilke'' http://www.angelfire.com/falcon/ramonrius/lit_rilke_korneto.htm == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rilke, Rainer Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] 6ke9czpjoxtftc4cnj8isz7h738upy2 9347872 9347856 2026-04-05T07:28:02Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9347872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rainer Maria RILKE''' {{prononco|rajne maria rilke}}, vera nomo: '''René Karl Wilhelm Johann Josef Maria RILKE''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1875]] en [[Prago]], mortis la [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1926]] en Val-Mont apud [[Montreux (Svislando)|Montreux]], [[Svislando]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[modernismo|modernisma]] [[poeto]]. == Vivo == Lia junaĝo en Prago ne estis tre feliĉa. La patro, Josef Rilke, post fiaskinta militista kariero laboris kiel fervoja oficisto. Lia patrino, Sophie Entz estis filino de riĉaj Pragaj fabrikposedantoj. En la jaro [[1884]] la geedzoj disiĝis. La rilato inter la patrino kaj la sola filo estis malfacila, ĉar la patrino ne eltenis la fruan morton de sia unua filino kaj la filo nomita René franca nomo signifikanta ''Renaskito''!) estis destinita por kompensi tiun ĉi perdon. Konforme al la deziro de la gepatroj la [[poezio|poezie]] kaj desegne [[talento|talenta]] knabo ekde [[1886]] vizitis militistan lernejon, kiun li pro malsano forlasis en la jaro [[1891]]. Ekde [[1892]] li per privataj lecionoj preparis la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]], kiun li sukcese trapasis en [[1895]]. Ĝis [[1896]] li studis [[literaturo]]n, [[arthistorio]]n kaj [[filozofio]]n en Prago kaj [[Munkeno]]. Forlasinte Pragon li ŝanĝis sian antaŭnomon ''René'' al ''Rainer'', dokumentante per tio sian provon, kritike analizi la malfeliĉan rilaton al sia familio. En la jaro [[1897]] Rilke en Munkeno renkontis la verkistinon [[Lou Andreas-Salomé]] (1861-1937) kaj enamiĝis al ŝi. La intensa rilato kun tiu ĉi edziniĝinta virino daŭris ĝis [[1899]] kaj eĉ post la oficiala disiĝo Lou Andreas-Salomé estis por la [[poeto]] la plej grava amantino, subtenantino kaj patrineca konsilantino. En [[1898]] Rilke pasigis plurajn semajnojn en [[Italio]]. Dum la du sekvaj jaroj li plurfoje vizitis [[Rusio]]n : En [[1899]] li kune kun la geedzoj Andreas-Salomé renkontis [[Lev Tolstoj]] en [[Moskvo]] kaj en la posta jaro (de majo ĝis aŭgusto) li vojaĝis sole kun Lou al Moskvo kaj [[Peterburgo]]. En aŭtuno [[1900]] Rilke restadis en la nordgermana artista vilaĝo [[Worpswede]], kie li renkontis la skulptistinon [[Clara Westhoff]] (1878-1954). La du artistoj geedziĝis sekvajare printempe kaj en decembro naskiĝis ilia filino Ruth. Sed jam en somero [[1902]] Rilke forlasis la komunan loĝejon kaj akceptis la taskon verki libron pri la [[Francio|franca]] artisto [[Auguste Rodin]] (1840-1917). La edzeco inter Rilke kaj Clara Westhoff ja daŭris ĝis lia morto, sed Rilke ne ŝatis la burĝan familian vivon. Krome lin premis financaj zorgoj, kiuj nur per la vendo de menditaj verkoj malrapide malpliiĝis. En la somero [[1905]] li ricevis la oferton, fariĝi la [[sekretario]] de Rodin. Auguste Rodin fariĝis patreca amiko kun granda influo al la vivo kaj la verkado de Rainer Maria Rilke. Tamen ankaŭ tiu ĉi rilato finiĝis malfeliĉe, ĉar post la morto de la vera patro de Rilke (en marto 1906), Rodin maldungis Rilke pro banalaj kialoj. La sekvajn jarojn (1907-1912) karakterizis intensa verkista laboro. Nun estiĝis la poemkolektoj ''Novaj poemoj'' (1907) kaj ''Novaj poemoj dua parto'' (1908) kaj ''Requiem'' (1908). En la jaro 1910 Rilke finis sian solan romanon kiu priskribis la malgajan junaĝon de la aŭtoro. Post la publikigo de la [[romano]] la verkiston trafis profunda [[krizo]], kiu daŭris ĝis [[1922]] kaj interrompiĝis nur per la verkado de la ''DuinajElegioj'' . Tiu ĉi poemciklo ŝuldas sian nomon al la restado de Rilke en la kastelo Duino ( apud [[Triesto|Triesto)]] de grafino [[Marie von Thurn und Taxis]] de oktobro [[1911]] ĝis majo [[1912]]. La [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]] Rilke trapasis sendamaĝe, ĉar li finfine ne devis komenci la planitan militservon kaj laboris en la [[Vieno|Viena]] militarkivo. En la jaro 1916 li post duonjara militservo povis forlasi la armeon. La tempon poste li pasigis ĉefe en [[Munkeno]] kaj en la [[Vestfalio|Vestfalia]] [[bieno]] Möckel, apartenanta al [[Hertha König]]. Tiujn jarojn karakterizis granda maltrankvilo kaj denove montriĝis la nekapablo de Rilke, vivteni proksimajn kaj konstantajn (am-)rilatojn. En la jaroj [[1919]] kaj [[1920]] Rilke entreprenis plurajn prelegvojaĝojn al [[Svislando]]. Per la helpo de [[mecenato]] li finfine trovis konstantan loĝadejon en la [[kastelo]] de Muzot, en [[Veyras VS|Veyras]] apud [[Sierre]] en la [[kantono]] [[Wallis]]. Ĉi tie dum lasta intensa verkadoperiodo en la printempo de [[1922]] estiĝis la kvina ĝis deka de la ''[[Duinaj Elegioj]]'', kaj krome la poemciklo ''Sonetoj al Orfeo''. Poste Rilke travivis gravajn san- problemojn. Evidente la granda artista streĉo de la jaro 1922 same kiel la sekvoj de la antaŭa senfrukta agado kondukis al korpa elĉerpiĝo. Finfine, post pluraj restadoj en svisaj sanatorioj, Rilke malsaniĝis je [[leŭkemio]]. Li mortis la [[29-an de decembro]] [[1926]] en la sanatorio Val-Mont, kaj la [[2-an de januaro]] [[1927]] Li estis sepultita en la [[tombejo]] de Rauris. Sur lia tomboŝtono legeblas la mem-elektita diro: ''Rose, oh reiner Widerspruch, Lust, <br /> Niemandes Schlaf zu sein unter soviel <br /> Lidern.'' (=Rozo, ho pura kontraŭdiro, deziro, esti nenies dormo sub tiom da palpebroj) == Listo de verkoj == * ''Leben und Lieder'' ([[1894]]) * ''Das Stunden-Buch'' ([[1905]]) * ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke'' ([[1906]]) * ''Requiem für eine Freundin'' ([[1908]]) * ''Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge'' ([[1910]]) * ''Duineser Elegien'' ([[1923]]) * ''Sonette an Orpheus'' (1923) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Leteroj al Juna Poeto]]'' trad. ''A. Mŭnz''. 1935. * ''Printempiĝo''; ''Aŭtuna tago''; ''[[La Pantero (poemo)|La pantero]]''; ''Amkanto''. Trad. de [[Guido Holz]] En: Übertragungen = Transkondukoj. Messkirch: Gmeiner, 1988. p.&nbsp;83-86. ISBN 3-926633-14-X. * ''La kanto pri amo kaj morto de la flagisto Kristof Rilke''. Esperantigita de [[Josef Mader]]. Reviziita de [[Walter Klag|Walter Klag patro kaj filo]]. Vieno: Klag, 1993. - 31 p. ISBN 3-901211-07-1. Originala titolo: ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke.'' * ''Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3'', Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis [[R.R. Santamaria]] kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de [[Monda Asembleo Socia|MAS]], s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>."<ref>En la katalogo de MAS oni listigas: "[[Rajno_Mario_Rilko]]; [[Bettina Krüger]]: La kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko; Duinaj elegioj de la 1-a ĝis 3-a ISBN 978-2-36960-080-0 MAS 172. "</ref> * ''La sonetoj al Orfeo''. Trad. Mark Fettes. Novjorko: Mondial, 2020. * ''Leteroj al juna poeto'', kolekto de dek leteroj verkitaj de Rilke al Franz Xaver Kappus, junulo kun literaturaj ambicioj, dua eldono de 2023<ref>Rainer Maria Rilke, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=7101 Leteroj al juna poeto], Libroservo de [[Universala Esperanto-Asocio]], eld. Mondial, Novjorko, 2023 (2-a eld)'' </ref>. ===Recenzoj=== Pri ''Leteroj al Juna Poeto'' {{citaĵo|Inter la nuntempaj Germanaj poetoj R. M. Rilke okupas gravan lokon. Jen la unua verko el lia plumo kiu aperis en [[Esperanto]]. Ĝi konsistas el serio da psikologiaj eseoj en la formo de [[letero]]j, en kiuj li rigardas la vivon ne cinike, kiel tro ofte okazas ĉe modernaj verkistoj, sed tolereme kaj simpatie. La konsiloj kiujn ili enhavas, povas tre helpi al leganto komprenema. Tamen, ne por ĉiu konvenas la volumo.| T. C. B. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} == Vidu ankaŭ == * [[9833 Rilke]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * ''[[Duinaj Elegioj]]'' (Duineser Elegien) 1912-1922 (la tri unuaj elegioj) http://vlutermano.free.fr/rilko.html * [http://argiope.poezio.net/version?poem-id=98&version-id=196,197&order=title Advent' / trad. de Manfred Retzlaff] * ''La Kanto de Amo kaj Morto de la Standardisto Kristoforo Rilke'' http://www.angelfire.com/falcon/ramonrius/lit_rilke_korneto.htm == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rilke, Rainer Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] cp7pus2ob4numh60ttky7mq3lf23szt 9347874 9347872 2026-04-05T07:30:17Z Sj1mor 12103 9347874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rainer Maria RILKE''' {{prononco|rajne maria rilke}}, vera nomo: '''René Karl Wilhelm Johann Josef Maria RILKE''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1875]] en [[Prago]], mortis la [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1926]] en Val-Mont apud [[Montreux (Svislando)|Montreux]], [[Svislando]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[modernismo|modernisma]] [[poeto]]. == Vivo == Lia junaĝo en Prago ne estis tre feliĉa. La patro, Josef Rilke, post fiaskinta militista kariero laboris kiel fervoja oficisto. Lia patrino, Sophie Entz estis filino de riĉaj Pragaj fabrikposedantoj. En la jaro [[1884]] la geedzoj disiĝis. La rilato inter la patrino kaj la sola filo estis malfacila, ĉar la patrino ne eltenis la fruan morton de sia unua filino kaj la filo nomita René franca nomo signifikanta ''Renaskito''!) estis destinita por kompensi tiun ĉi perdon. Konforme al la deziro de la gepatroj la [[poezio|poezie]] kaj desegne [[talento|talenta]] knabo ekde [[1886]] vizitis militistan lernejon, kiun li pro malsano forlasis en la jaro [[1891]]. Ekde [[1892]] li per privataj lecionoj preparis la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]], kiun li sukcese trapasis en [[1895]]. Ĝis [[1896]] li studis [[literaturo]]n, [[arthistorio]]n kaj [[filozofio]]n en Prago kaj [[Munkeno]]. Forlasinte Pragon li ŝanĝis sian antaŭnomon ''René'' al ''Rainer'', dokumentante per tio sian provon, kritike analizi la malfeliĉan rilaton al sia familio. En la jaro [[1897]] Rilke en Munkeno renkontis la verkistinon [[Lou Andreas-Salomé]] (1861-1937) kaj enamiĝis al ŝi. La intensa rilato kun tiu ĉi edziniĝinta virino daŭris ĝis [[1899]] kaj eĉ post la oficiala disiĝo Lou Andreas-Salomé estis por la [[poeto]] la plej grava amantino, subtenantino kaj patrineca konsilantino. En [[1898]] Rilke pasigis plurajn semajnojn en [[Italio]]. Dum la du sekvaj jaroj li plurfoje vizitis [[Rusio]]n : En [[1899]] li kune kun la geedzoj Andreas-Salomé renkontis [[Lev Tolstoj]] en [[Moskvo]] kaj en la posta jaro (de majo ĝis aŭgusto) li vojaĝis sole kun Lou al Moskvo kaj [[Peterburgo]]. En aŭtuno [[1900]] Rilke restadis en la nordgermana artista vilaĝo [[Worpswede]], kie li renkontis la skulptistinon [[Clara Westhoff]] (1878-1954). La du artistoj geedziĝis sekvajare printempe kaj en decembro naskiĝis ilia filino Ruth. Sed jam en somero [[1902]] Rilke forlasis la komunan loĝejon kaj akceptis la taskon verki libron pri la [[Francio|franca]] artisto [[Auguste Rodin]] (1840-1917). La edzeco inter Rilke kaj Clara Westhoff ja daŭris ĝis lia morto, sed Rilke ne ŝatis la burĝan familian vivon. Krome lin premis financaj zorgoj, kiuj nur per la vendo de menditaj verkoj malrapide malpliiĝis. En la somero [[1905]] li ricevis la oferton, fariĝi la [[sekretario]] de Rodin. Auguste Rodin fariĝis patreca amiko kun granda influo al la vivo kaj la verkado de Rainer Maria Rilke. Tamen ankaŭ tiu ĉi rilato finiĝis malfeliĉe, ĉar post la morto de la vera patro de Rilke (en marto 1906), Rodin maldungis Rilke pro banalaj kialoj. La sekvajn jarojn (1907-1912) karakterizis intensa verkista laboro. Nun estiĝis la poemkolektoj ''Novaj poemoj'' (1907) kaj ''Novaj poemoj dua parto'' (1908) kaj ''Requiem'' (1908). En la jaro 1910 Rilke finis sian solan romanon kiu priskribis la malgajan junaĝon de la aŭtoro. Post la publikigo de la [[romano]] la verkiston trafis profunda [[krizo]], kiu daŭris ĝis [[1922]] kaj interrompiĝis nur per la verkado de la ''DuinajElegioj'' . Tiu ĉi poemciklo ŝuldas sian nomon al la restado de Rilke en la kastelo Duino ( apud [[Triesto|Triesto)]] de grafino [[Marie von Thurn und Taxis]] de oktobro [[1911]] ĝis majo [[1912]]. La [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]] Rilke trapasis sendamaĝe, ĉar li finfine ne devis komenci la planitan militservon kaj laboris en la [[Vieno|Viena]] militarkivo. En la jaro 1916 li post duonjara militservo povis forlasi la armeon. La tempon poste li pasigis ĉefe en [[Munkeno]] kaj en la [[Vestfalio|Vestfalia]] [[bieno]] Möckel, apartenanta al [[Hertha König]]. Tiujn jarojn karakterizis granda maltrankvilo kaj denove montriĝis la nekapablo de Rilke, vivteni proksimajn kaj konstantajn (am-)rilatojn. En la jaroj [[1919]] kaj [[1920]] Rilke entreprenis plurajn prelegvojaĝojn al [[Svislando]]. Per la helpo de [[mecenato]] li finfine trovis konstantan loĝadejon en la [[kastelo]] de Muzot, en [[Veyras VS|Veyras]] apud [[Sierre]] en la [[kantono]] [[Wallis]]. Ĉi tie dum lasta intensa verkadoperiodo en la printempo de [[1922]] estiĝis la kvina ĝis deka de la ''[[Duinaj Elegioj]]'', kaj krome la poemciklo ''Sonetoj al Orfeo''. Poste Rilke travivis gravajn san- problemojn. Evidente la granda artista streĉo de la jaro 1922 same kiel la sekvoj de la antaŭa senfrukta agado kondukis al korpa elĉerpiĝo. Finfine, post pluraj restadoj en svisaj sanatorioj, Rilke malsaniĝis je [[leŭkemio]]. Li mortis la [[29-an de decembro]] [[1926]] en la sanatorio Val-Mont, kaj la [[2-an de januaro]] [[1927]] Li estis sepultita en la [[tombejo]] de Rauris. Sur lia tomboŝtono legeblas la mem-elektita diro: ''Rose, oh reiner Widerspruch, Lust, <br /> Niemandes Schlaf zu sein unter soviel <br /> Lidern.'' (=Rozo, ho pura kontraŭdiro, deziro, esti nenies dormo sub tiom da palpebroj) == Listo de verkoj == * ''Leben und Lieder'' ([[1894]]) * ''Das Stunden-Buch'' ([[1905]]) * ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke'' ([[1906]]) * ''Requiem für eine Freundin'' ([[1908]]) * ''Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge'' ([[1910]]) * ''Duineser Elegien'' ([[1923]]) * ''Sonette an Orpheus'' (1923) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Leteroj al Juna Poeto]]'' trad. ''A. Mŭnz''. 1935. * ''Printempiĝo''; ''Aŭtuna tago''; ''[[La Pantero (poemo)|La pantero]]''; ''Amkanto''. Trad. de [[Guido Holz]] En: Übertragungen = Transkondukoj. Messkirch: Gmeiner, 1988. p.&nbsp;83-86. ISBN 3-926633-14-X. * ''La kanto pri amo kaj morto de la flagisto Kristof Rilke''. Esperantigita de [[Josef Mader]]. Reviziita de [[Walter Klag|Walter Klag patro kaj filo]]. Vieno: Klag, 1993. - 31 p. ISBN 3-901211-07-1. Originala titolo: ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke.'' * ''Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3'', Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis [[R.R. Santamaria]] kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de [[Monda Asembleo Socia|MAS]], s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>."<ref>En la katalogo de MAS oni listigas: "[[Rajno_Mario_Rilko]]; [[Bettina Krüger]]: La kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko; Duinaj elegioj de la 1-a ĝis 3-a ISBN 978-2-36960-080-0 MAS 172. "</ref> * ''[[La sonetoj al Orfeo]]''. Trad. Mark Fettes. Novjorko: Mondial, 2020. * ''Leteroj al juna poeto'', kolekto de dek leteroj verkitaj de Rilke al Franz Xaver Kappus, junulo kun literaturaj ambicioj, dua eldono de 2023<ref>Rainer Maria Rilke, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=7101 Leteroj al juna poeto], Libroservo de [[Universala Esperanto-Asocio]], eld. Mondial, Novjorko, 2023 (2-a eld)'' </ref>. ===Recenzoj=== Pri ''Leteroj al Juna Poeto'' {{citaĵo|Inter la nuntempaj Germanaj poetoj R. M. Rilke okupas gravan lokon. Jen la unua verko el lia plumo kiu aperis en [[Esperanto]]. Ĝi konsistas el serio da psikologiaj eseoj en la formo de [[letero]]j, en kiuj li rigardas la vivon ne cinike, kiel tro ofte okazas ĉe modernaj verkistoj, sed tolereme kaj simpatie. La konsiloj kiujn ili enhavas, povas tre helpi al leganto komprenema. Tamen, ne por ĉiu konvenas la volumo.| T. C. B. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} == Vidu ankaŭ == * [[9833 Rilke]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * ''[[Duinaj Elegioj]]'' (Duineser Elegien) 1912-1922 (la tri unuaj elegioj) http://vlutermano.free.fr/rilko.html * [http://argiope.poezio.net/version?poem-id=98&version-id=196,197&order=title Advent' / trad. de Manfred Retzlaff] * ''La Kanto de Amo kaj Morto de la Standardisto Kristoforo Rilke'' http://www.angelfire.com/falcon/ramonrius/lit_rilke_korneto.htm == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rilke, Rainer Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] tfd9qq4flgjyb2wq7fj6jgi9gxn9mib 9347895 9347874 2026-04-05T08:11:12Z Sj1mor 12103 9347895 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Rainer Maria RILKE''' {{prononco|rajne maria rilke}}, vera nomo: '''René Karl Wilhelm Johann Josef Maria RILKE''' (naskiĝis la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] [[1875]] en [[Prago]], mortis la [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1926]] en Val-Mont apud [[Montreux (Svislando)|Montreux]], [[Svislando]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[modernismo|modernisma]] [[poeto]]. == Vivo == Lia junaĝo en Prago ne estis tre feliĉa. La patro, Josef Rilke, post fiaskinta militista kariero laboris kiel fervoja oficisto. Lia patrino, Sophie Entz estis filino de riĉaj Pragaj fabrikposedantoj. En la jaro [[1884]] la geedzoj disiĝis. La rilato inter la patrino kaj la sola filo estis malfacila, ĉar la patrino ne eltenis la fruan morton de sia unua filino kaj la filo nomita René franca nomo signifikanta ''Renaskito''!) estis destinita por kompensi tiun ĉi perdon. Konforme al la deziro de la gepatroj la [[poezio|poezie]] kaj desegne [[talento|talenta]] knabo ekde [[1886]] vizitis militistan lernejon, kiun li pro malsano forlasis en la jaro [[1891]]. Ekde [[1892]] li per privataj lecionoj preparis la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]], kiun li sukcese trapasis en [[1895]]. Ĝis [[1896]] li studis [[literaturo]]n, [[arthistorio]]n kaj [[filozofio]]n en Prago kaj [[Munkeno]]. Forlasinte Pragon li ŝanĝis sian antaŭnomon ''René'' al ''Rainer'', dokumentante per tio sian provon, kritike analizi la malfeliĉan rilaton al sia familio. En la jaro [[1897]] Rilke en Munkeno renkontis la verkistinon [[Lou Andreas-Salomé]] (1861-1937) kaj enamiĝis al ŝi. La intensa rilato kun tiu ĉi edziniĝinta virino daŭris ĝis [[1899]] kaj eĉ post la oficiala disiĝo Lou Andreas-Salomé estis por la [[poeto]] la plej grava amantino, subtenantino kaj patrineca konsilantino. En [[1898]] Rilke pasigis plurajn semajnojn en [[Italio]]. Dum la du sekvaj jaroj li plurfoje vizitis [[Rusio]]n : En [[1899]] li kune kun la geedzoj Andreas-Salomé renkontis [[Lev Tolstoj]] en [[Moskvo]] kaj en la posta jaro (de majo ĝis aŭgusto) li vojaĝis sole kun Lou al Moskvo kaj [[Peterburgo]]. En aŭtuno [[1900]] Rilke restadis en la nordgermana artista vilaĝo [[Worpswede]], kie li renkontis la skulptistinon [[Clara Westhoff]] (1878-1954). La du artistoj geedziĝis sekvajare printempe kaj en decembro naskiĝis ilia filino Ruth. Sed jam en somero [[1902]] Rilke forlasis la komunan loĝejon kaj akceptis la taskon verki libron pri la [[Francio|franca]] artisto [[Auguste Rodin]] (1840-1917). La edzeco inter Rilke kaj Clara Westhoff ja daŭris ĝis lia morto, sed Rilke ne ŝatis la burĝan familian vivon. Krome lin premis financaj zorgoj, kiuj nur per la vendo de menditaj verkoj malrapide malpliiĝis. En la somero [[1905]] li ricevis la oferton, fariĝi la [[sekretario]] de Rodin. Auguste Rodin fariĝis patreca amiko kun granda influo al la vivo kaj la verkado de Rainer Maria Rilke. Tamen ankaŭ tiu ĉi rilato finiĝis malfeliĉe, ĉar post la morto de la vera patro de Rilke (en marto 1906), Rodin maldungis Rilke pro banalaj kialoj. La sekvajn jarojn (1907-1912) karakterizis intensa verkista laboro. Nun estiĝis la poemkolektoj ''Novaj poemoj'' (1907) kaj ''Novaj poemoj dua parto'' (1908) kaj ''Requiem'' (1908). En la jaro 1910 Rilke finis sian solan romanon kiu priskribis la malgajan junaĝon de la aŭtoro. Post la publikigo de la [[romano]] la verkiston trafis profunda [[krizo]], kiu daŭris ĝis [[1922]] kaj interrompiĝis nur per la verkado de la ''DuinajElegioj'' . Tiu ĉi poemciklo ŝuldas sian nomon al la restado de Rilke en la kastelo Duino ( apud [[Triesto|Triesto)]] de grafino [[Marie von Thurn und Taxis]] de oktobro [[1911]] ĝis majo [[1912]]. La [[Unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]] Rilke trapasis sendamaĝe, ĉar li finfine ne devis komenci la planitan militservon kaj laboris en la [[Vieno|Viena]] militarkivo. En la jaro 1916 li post duonjara militservo povis forlasi la armeon. La tempon poste li pasigis ĉefe en [[Munkeno]] kaj en la [[Vestfalio|Vestfalia]] [[bieno]] Möckel, apartenanta al [[Hertha König]]. Tiujn jarojn karakterizis granda maltrankvilo kaj denove montriĝis la nekapablo de Rilke, vivteni proksimajn kaj konstantajn (am-)rilatojn. En la jaroj [[1919]] kaj [[1920]] Rilke entreprenis plurajn prelegvojaĝojn al [[Svislando]]. Per la helpo de [[mecenato]] li finfine trovis konstantan loĝadejon en la [[kastelo]] de Muzot, en [[Veyras VS|Veyras]] apud [[Sierre]] en la [[kantono]] [[Wallis]]. Ĉi tie dum lasta intensa verkadoperiodo en la printempo de [[1922]] estiĝis la kvina ĝis deka de la ''[[Duinaj Elegioj]]'', kaj krome la poemciklo ''[[La Sonetoj al Orfeo]]''. Poste Rilke travivis gravajn san- problemojn. Evidente la granda artista streĉo de la jaro 1922 same kiel la sekvoj de la antaŭa senfrukta agado kondukis al korpa elĉerpiĝo. Finfine, post pluraj restadoj en svisaj sanatorioj, Rilke malsaniĝis je [[leŭkemio]]. Li mortis la [[29-an de decembro]] [[1926]] en la sanatorio Val-Mont, kaj la [[2-an de januaro]] [[1927]] Li estis sepultita en la [[tombejo]] de Rauris. Sur lia tomboŝtono legeblas la mem-elektita diro: ''Rose, oh reiner Widerspruch, Lust, <br /> Niemandes Schlaf zu sein unter soviel <br /> Lidern.'' (=Rozo, ho pura kontraŭdiro, deziro, esti nenies dormo sub tiom da palpebroj) == Listo de verkoj == * ''Leben und Lieder'' ([[1894]]) * ''Das Stunden-Buch'' ([[1905]]) * ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke'' ([[1906]]) * ''Requiem für eine Freundin'' ([[1908]]) * ''Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge'' ([[1910]]) * ''Duineser Elegien'' ([[1923]]) * ''Sonette an Orpheus'' (1923) == En [[Esperanto]] aperis == * ''[[Leteroj al Juna Poeto]]'' trad. ''A. Mŭnz''. 1935. * ''Printempiĝo''; ''Aŭtuna tago''; ''[[La Pantero (poemo)|La pantero]]''; ''Amkanto''. Trad. de [[Guido Holz]] En: Übertragungen = Transkondukoj. Messkirch: Gmeiner, 1988. p.&nbsp;83-86. ISBN 3-926633-14-X. * ''La kanto pri amo kaj morto de la flagisto Kristof Rilke''. Esperantigita de [[Josef Mader]]. Reviziita de [[Walter Klag|Walter Klag patro kaj filo]]. Vieno: Klag, 1993. - 31 p. ISBN 3-901211-07-1. Originala titolo: ''Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke.'' * ''Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3'', Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis [[R.R. Santamaria]] kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de [[Monda Asembleo Socia|MAS]], s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>."<ref>En la katalogo de MAS oni listigas: "[[Rajno_Mario_Rilko]]; [[Bettina Krüger]]: La kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko; Duinaj elegioj de la 1-a ĝis 3-a ISBN 978-2-36960-080-0 MAS 172. "</ref> * ''[[La sonetoj al Orfeo]]''. Trad. Mark Fettes. Novjorko: Mondial, 2020. * ''Leteroj al juna poeto'', kolekto de dek leteroj verkitaj de Rilke al Franz Xaver Kappus, junulo kun literaturaj ambicioj, dua eldono de 2023<ref>Rainer Maria Rilke, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=7101 Leteroj al juna poeto], Libroservo de [[Universala Esperanto-Asocio]], eld. Mondial, Novjorko, 2023 (2-a eld)'' </ref>. ===Recenzoj=== Pri ''Leteroj al Juna Poeto'' {{citaĵo|Inter la nuntempaj Germanaj poetoj R. M. Rilke okupas gravan lokon. Jen la unua verko el lia plumo kiu aperis en [[Esperanto]]. Ĝi konsistas el serio da psikologiaj eseoj en la formo de [[letero]]j, en kiuj li rigardas la vivon ne cinike, kiel tro ofte okazas ĉe modernaj verkistoj, sed tolereme kaj simpatie. La konsiloj kiujn ili enhavas, povas tre helpi al leganto komprenema. Tamen, ne por ĉiu konvenas la volumo.| T. C. B. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} == Vidu ankaŭ == * [[9833 Rilke]] == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * ''[[Duinaj Elegioj]]'' (Duineser Elegien) 1912-1922 (la tri unuaj elegioj) http://vlutermano.free.fr/rilko.html * [http://argiope.poezio.net/version?poem-id=98&version-id=196,197&order=title Advent' / trad. de Manfred Retzlaff] * ''La Kanto de Amo kaj Morto de la Standardisto Kristoforo Rilke'' http://www.angelfire.com/falcon/ramonrius/lit_rilke_korneto.htm == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rilke, Rainer Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj poetoj]] mfbgxw6h2fe5di7bmu2ch1xvl49jqkb 0 4148 9347416 9331313 2026-04-04T16:05:21Z Taylor 49 126294 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Tajvano.ogg]] → [[File:Eo-Tajvano-article.oga]] CRIT 2 9347416 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la nuna ŝtato "Respubliko Ĉinio" situanta sur insulo Tajvano|historia periodo antaŭ "Ĉina Popola Respubliko"|Respubliko Ĉinio (1912-1949)|la insulo|Geografio de Tajvano|apa=#}} {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = 臺灣<br />Táiwān<br /> | eonomo = Tajvano | eonomo alternative = Respubliko Ĉinio | flago = [[Dosiero:Flago-de-Tajvano.svg|250ra|Flago de Tajvano]] | blazono = [[Dosiero:National Emblem of the Republic of China.svg|120ra|Blazono de Tajvano]] | nacia himno = <br />{{lang|zh-hant|《中華民國國歌》}}<br />[[Nacia Himno de la Respubliko Ĉinio]] ("[[San Min Ĉu-i]]") <div style="padding-top:0.5em;">{{lang|zh-hant|《中華民國國旗歌》}}<br />Himno de la Nacia Flago</div> | nacia devizo = neniu | lokigo-bildo = | lingvoj = [[ĉina normlingvo]], [[hokla lingvo|hokla aŭ "tajvana"]], [[hakaa lingvo|hakaa]], [[indiĝenaj lingvoj de Tajvano|indiĝenaj lingvoj]] | ĉefurbo = [[Tajpeo]]¹ | religio = | km2 = 35980 | akvo = 10.3 | loĝantaro = 23440278 | loĝdenso = 636.3 | valuto = [[Nova tajvana dolaro]] | valuta kodo = TWD | horzono = +8 | ttt = tw | landkodo = TW | tel = 886 | politika sistemo = [[Respubliko]] | ŝtatestro = [[Prezidento de Respubliko Ĉinio|Prezidento]] [[Lai Ching-te]] | ĉefministro = [[]] | nacia tago = | sendependeco = | esperanto-asocio = |oficiala lingvo=Neniu, sed fakte la [[ĉina normlingvo]] | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = TW |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Pacifika oceano |parenco_tipo = Akvejo }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> <!-- '''Tajvano ([[ĉina lingvo]]: 台湾 aŭ 臺灣, 台灣, [[pinjino]]: Táiwān)''' * '''Regionkodo:''' TW. * '''Nacia nomo:''' ''Respubliko Ĉinio'', [o] ''Chung-hua Min-kuo'' (laŭ [[Wade-Giles]]), ''Zhonghua Minguo (中華民國)'' ([[Pinjino|pinjine]]); [[Ĉina Tajpeo]] (uzata ĉe Olimpikoj k.s.). * '''Areo:''' 35.980 * '''Loĝantaro:''' 22,1 mln. * '''Oficiala lingvo:''' [[ĉina lingvo]] (skribe tradicia). * '''Ĉefurbo:''' [[Tajpeo]]. * '''MNP:''' totala - 283 mlrd $; pokapa - 16.500 $. * '''Organizoj:''' [[UNO]] ([[1945]]-[[1972|72]]). En 1972, UNO agnoskis [[Ĉinio|Popolan Respublikon Ĉinion]], kaj transdonis la UN-membrecon al ĝi, forprenante ĝin de Tajvano (kiu gajnis la membrecon en 1945). * '''Eksporto:''' elektrovaroj, maŝinindustria produktaĵo, teksaĵoj. Insulo proksime de la kontinenta [[Ĉinio]]. Aŭtonoma regiono. Ĝi estas efektiva protektorato de [[Usono]]. --> '''Tajvano'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Tajvano_kd Tajvano] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ({{Lang-zh|臺灣}} aŭ 台灣; pinjine: Táiwān), antaŭe konata kiel '''Formozo''', oficiale '''Respubliko Ĉinio''' ({{Lang-zh|中華民國|p=Zhōnghuá Mínguó}}) estas [[Neagnoskita ŝtato|parte agnoskita]] ŝtato, situanta sud-oriente de la kontinenta [[Ĉinio]]. Tajvanaj najbaroj inkludas Ĉinion, [[Filipinoj]]n, kaj [[Japanio]]n. Ekde 1972, Tajvano ne plu estas lando konfirmita de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Tajvano estas la plej popolriĉa ŝtato kaj la plej granda ekonomio ne membranta en Unuiĝintaj Nacioj. En la insulo Tajvano loĝis ĉefe indiĝenaj popoloj, antaŭ ol ĉinoj komencis enmigri al la insulo en la [[16-a jarcento]]. Eŭropaj kolonioj kaj la Reĝlando Dongning establiĝis mallonge antaŭ ol la [[Dinastio Qing]], la lasta dinastio de Ĉinio, aneksis la insulon. Poste, Tajvano estis regata de Japanio dum longa tempo, antaŭ ol Respubliko Ĉinio gajnis la administradon de insulon. Nuntempe, Tajvano, kun kelkaj pli malgrandaj insuloj (precipe la insularoj [[Ĝinmenoj]], [[Macuoj]] kaj [[Penghuoj]]), faras [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]]. [[Dosiero:Eo-Tajvano-article.oga|eta|Tajvano - voĉlegita artikolo]] == Nomoj == La nomo Tajvano devenas de indiĝena lingvo. Estis indiĝena tribo kun la nomo ''Tayouan'', kaj nederlandana koloniisto nomis la insulon per la vorto, kiam ili unue renkontis indiĝenojn. Alia malnova sed konata nomo de Tajvano estis '''Formozo''', el la portugala vorto ''Formosa''. Onidire ĝi signifas "bela insulo", sed por tio ne estas sufiĉa pruvo.<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=「福爾摩沙」由來|aŭtoro=翁佳音|url=http://ithda.sinica.edu.tw/node/3214|lingvo=ĉine|arkivdato=2013-08-11|arkivo-url=https://web.archive.org/web/20130811101007/http://ithda.sinica.edu.tw/node/3214|alirdato=2021-06-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811101007/http://ithda.sinica.edu.tw/node/3214}}</ref> La oficiala nomo de la lando estas [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]]. Sed en diplomataj situacioj, oni ofte mencias ĝin kiel "[[Ĉina Tajpeo]]", "Tajvano, Ĉinio", aŭ simple Tajvano. == Historio == === Prahistorio de Tajvano === Indicoj de homa [[setlado]] en Tajvano datiĝas ĝis antaŭ 30.000 jaroj, sed la unuaj loĝantoj de Tajvano estis eble [[geno|gene]] malsimilaj de ajna grupo nun loĝanta sur la insulo. Antaŭ ĉirkaŭ 4.000 jaroj, prauloj de la nunaj tajvanaj [[aborigenoj de Tajvano|indiĝenoj]] setlis en Tajvano. La indiĝenoj havas genan rilaton kun [[malajoj]] kaj [[Polinezio|polinezianoj]]. Ili parolas diversajn lingvojn, kaj lingvistoj klasas iliajn lingvojn kiel [[aŭstroneziaj lingvoj|aŭstroneziajn]]. Oni teorias ke eblas spuri la praularon de polinezianoj ĝis Tajvano. === Fruaj setladoj === [[hanoj|Hanaj]] [[ĉinoj]] eksetlis en la insularo [[Penghuoj]] (nomata ankaŭ Peskadoroj aŭ ''Pescadores'') en la [[12-a jarcento]], sed la malamikaj [[tribo]]j de Tajvano kaj portempa manko de komercaj riĉoj igis Tajvano nealloga al setlistoj ĝis la [[16-a jarcento]], krom "okazaj aventuristoj aŭ fiŝistoj emaj al interŝanĝado de varoj". Registraĵoj el antikva Ĉinio montras, ke hanaj ĉinoj eble konis la ekziston de la ĉef-insulo Tajvano jam de la periodo de la [[Tri reĝlandoj|Tri Reĝlandoj]] ([[3-a jarcento]], [[230|230 p.K.]]), doninte al proksimaj insuloj nomojn kiel Granda ''Liuqiu'' kaj Eta ''Liuqiu'' (etimologie, sed eble ne semantike, identaj al ''Ryūkyū'' en la [[japana lingvo|japana]]), kvankam neniun el tiuj nomoj oni povis rilatigi definitive kun la ĉef-insulo Tajvano. Oni asertis sed ne pruvis, ke admiralo [[Zheng He]] de la [[dinastio Ming]] vizitis Tajvanon inter [[1403]] kaj [[1424]]. === Nederlanda Orient-hinda Kompanio (1624-1662) === En [[1624]] la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]] instalis sin en la insulo, ĉar sur la kontinenta Ĉinio tio estis malpermesata. La administrado de la nederlanda Formozo estis organizata ekde fortikaĵo nomata ''Fort Zeelandia'', en nuna [[Tajnano|Tainan]]. La insulo ne estis okupata, sed oni kunlaboris kun la lokaj estroj. La Kompanjo organizis edukadon kun la celo kristanigi la indiĝenojn. La Kompanjo ankaŭ konstruigis sukero-plantejojn. Pro la ekonomia sukceso de la Kompanjo en la kansukera komerco, ekde [[1635]], ekloĝis tie pli kaj pli da ĉinaj migrantoj. Poste, kiam ĉirkaŭ [[1645]] civila milito eksplodis sur la kontinento, tiel ke la dinastion Ming renversis la [[dinastio Qing]], granda armeo de ribela gvidanto [[Zheng Chenggong]] (''Koxinga''), movis sin al la insulo kaj ekbatalis kontraŭ la nederlandanoj. Fine, kun la kapitulaco de ''Fort Zeelandia'' en januaro [[1662]] venis fino de nederlanda Formozo. Ribeloj estis sange supremitaj, se ne fare de la nederlandanoj do fare de la hispanoj aŭ de la ĉinoj. La kulturo de la indiĝenoj de Tajvano, tiam ankoraŭ nomata Formozo, estis en tiu tempo plejparte forviŝita de la tero <ref>{{Citaĵo el gazeto|aŭtoro=Chiu Hsin-hui |lingvo=angle|titolo=The colonial ‘civilizing process’ in Dutch Formosa|paĝoj=1624-1662|jaro=2008}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|aŭtoro=Ton Harmsen|dato=1-a julio 2017|gazeto=Neerlandistiek (nederlandalogio)|gazeturl=https://neerlandistiek.nl/over-ons/|url=https://neerlandistiek.nl/2017/06/anthonius-hambroek-en-het-verwaarloosd-formoza/|titolo=Anthonius Hambroek en het verwaarloosd Formosa|lingvo=nederlande}}</ref>. === Reĝlando Dongning (1645-1683) === La posteuloj de Koxinga mallonge regis la insulon kiel [[Reĝlandon Dongning]]. En [[1683]] la [[dinastio Qing]] konkeris la insulon, kaj el administra vidpunkto ĝi fariĝis parto de la ĉina provinco [[Fuĝjano|Fujian]]. === Respubliko Tajvano kaj japana regado === {{Vidu ankaŭ|Respubliko Tajvano (1895)}} Tajvano estis cedita al la Japana Imperio en [[1895]], post kiam dinastio Qing estis venkita en la [[Unua ĉina-japana milito|Unua Ĉina-Japana Milito]]. Por kontraŭstari al japana okupado, la Qing-a guberniestro de Tajvano deklaris ĝin sendependa, kiel Respubliko Tajvano. Sed la sendependeco daŭris tra nur 184 tagoj. Tajvano estis sub japana regado de 1895 ĝis [[1945]]. === Respubliko Ĉinio === {{Vidu ankaŭ|Respubliko Ĉinio (1912-1949)}} {{Vidu ankaŭ|Historio de Respubliko Ĉinio post 1949}} [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]] establiĝis sur la kontinento en [[1912]] post la falo de la dinastio Qing. Post la japana kapitulaco al la [[Aliancanoj]] en [[1945]] je la fino de la [[Dua Mondmilito]], RĈ transprenis regadon de Tajvano. En [[1949]], la [[Komunista Partio de Ĉinio]] prenis al si plenan regadon de la kontinento kaj fondis la [[Ĉina Popola Respubliko]]. La RĈ-registaro fuĝis al Tajvano kaj daŭre asertas sin la laŭleĝa registaro de tuta Ĉinio. Hodiaŭ, la ĉefa insulo Tajvano konsistigas 99% de ĝia efektiva teritorio. Respubliko Ĉinio reprezentis "Ĉinion" en Unuiĝintaj Nacioj ĝis [[1971]]. Ĉijare, la [[Rezolucio 2758 de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Rezolucio 2758]] rekonis konstantan membrecon de la [[Ĉina Popola Respubliko|Popola Respubliko]] en [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Konsilio pri Sekureca de UN]], kaj RĈ eliris el UN. Post la perdo de UN-membreco, internacia rekono de Respubliko Ĉinio grade erodiĝis, dum plej multaj landoj ŝanĝis sian agnoskon de "Ĉinio" al ĈPR. Hodiaŭ, 21 UN-aj membroŝtatoj kaj [[Vatikano]] vivtenas oficialajn diplomatiajn rilatojn kun RĈ. Diplomatoj tutmonde evitas mencii la oficialan nomon "Respubliko Ĉinio" kaj anstataŭe uzas diversajn aliajn nomojn kiel "Ĉina Tajpeo", "Tajvano, Ĉinio" aŭ simple "Tajvano" por mencii RĈ. En la [[1980-aj jaroj|1980-aj]] kaj fruaj [[1990-aj jaroj|1990-aj]] jaroj Tajvano ŝanĝiĝis de la unu-partia [[militreĝimo]] de [[Kuomintango]] al plurpartia sistemo kun universala voĉdonado. La [[Blanka Teroro|blanka teroro]], kiu la militreĝimo faris estas malkaŝita. Tajvano vivtenas stabilan industrian ekonomion kiel rezulto de la rapida ekonomia kresko kaj industriigo kiu nomiĝis la "Tajvana Miraklo". Tajvano estas unu el la "Kvar Aziaj Tigroj" kaj membro de [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] kaj [[Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado]]. La 21-a plej granda ekonomio en la mondo, ĝia alt-teknologia industrio okupas ŝlosilan rolon en la monda ekonomio. Tajvano klasiĝas alte rilate al libereco de la gazetaro, sanservo, publika eduko, ekonomia libereco, kaj homa disvolviĝo. La komplikaĵoj de Tajvana historio ekde 1945 kreis kelkajn praktikajn problemojn por ĝiaj civitanoj. Ŝlosilaj inter tiuj estas la preciza naturo de [[Tajvana nacia identeco]], la dubasenca internacia politika statuso de Tajvano, kaj la malfacilaj [[trans-markolaj rilatoj]]. En Tajvano, tiuj aferoj generas debaton inter politikaj partioj kaj kandidatoj. ĈPR daŭre asertas la Politikon pri Unusola Ĉinio, laŭ kiu ĝi estas la sola laŭleĝa registaro de "Ĉinio" kaj Tajvano estas provinco de Ĉinio. ĈPR minacis uzi militforton kiel respondon al ajna formala deklaro de Tajvana nacia sendependeco aŭ ajna decido de ĈPR-aj gvidantoj ke paca ĉina unuiĝo ne plu eblas. Je la [[16-a de januaro|16-an de januaro]] [[2016]] la [[Demokratia Progresema Partio]], kiu kontraŭstaras amikiĝon kun [[Ĉinio]], gajnis la balotojn por la parlamento kaj la registaro. Fariĝis la unua prezidantino de Tajvano sinjorino [[Tsai Ing-wen|Tsai Ing-Wen]]. == Internacia agnosko == [[Dosiero:Misiones_Diplomaticas_de_Taiwan.PNG|eta|'''Ruĝa''': Tajvano.<br /> '''Malhela''': Landoj kun ambasadejoj de Tajvano.<br /> '''Malhelblua''': Landoj kaj regionoj kun reprezentejoj de Tajvano.<br /> '''Hela''': Landoj kaj regionoj kie reprezentejoj estas malestablitaj.]] Origine [[Usono]] kaj kelkaj aliaj landoj agnoskis Respublikon Ĉinion kiel la solan reprezentanton de la ĉina popolo kaj ĝis 1971 Tajvano estis membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Sed ekonomia kaj politika fortiĝo de la [[Popola Respubliko Ĉinio]] (ĈPR) detruis iliajn esperojn pri baldaŭa kolapso de la komunista reĝimo en Pekino, kaj la {{daton|1|1|1979}} Usono oficiale starigis diplomatiajn rilatojn kun ĈPR. Lokon de Tajvano en Unuiĝintaj Nacioj kaj la aliaj internaciaj organizaĵoj okupis ĈPR. Pekino oficiale proklamis politikon de "Unueca Ĉinio", kadre de kiu agnosko de ĈPR kiel la sola reprezentanto de la ĉina popolo iĝis antaŭkondiĉo de la [[diplomatiaj rilatoj]] kun ĈPR. Pro tio preskaŭ ĉiuj landoj rompis diplomatiajn rilatojn kun Tajvano kaj agnoskis ĝin nura provinco de ĈPR<ref name="Ĉu Tajvano estas neagnoskita lando?">{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2023/06/13870/ | titolo = Ĉu Tajvano estas neagnoskita lando? | titolo-aldono = | alirdato = 2023-10-28 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Filip Noubel | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230626200831/https://eo.globalvoices.org/2023/06/13870/ | arkivdato = 2023-06-26 | citaĵo = }}</ref>. En 2023 nur [[Vatikano]] kaj 12 landoj-membroj de la Unuiĝintaj Nacioj havis kompletajn diplomatiajn rilatojn kun Tajvano kaj plejparte tio estis landoj etaj kaj malriĉaj, do influeblaj per la tiel nomata "dolara diplomatio" kiel amaskomunikiloj nomis klopodojn de Tajvano ricevi diplomatian agnoskon interŝanĝe al ekonomia subteno. En 2005 diplomatiajn rilatojn kun Tajvano rompis [[Senegalo]] kaj [[Grenado]], en 2006 — [[Ĉado]], en 2007 — [[Kostariko]], en 2008 — [[Malavio]], en 2013 — [[Gambio]], en 2016 — [[Santomeo kaj Principeo]], en 2017 — [[Panamo]], en 2018 — [[Salvadoro]], [[Domingo]] kaj [[Burkino]], en 2019 — la [[Salomonoj]] kaj [[Kiribato]], en 2023 — [[Honduro]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2023/06/13855/ | titolo = Oficialaj diplomatiaj rilatoj de Tajvano: komplika ludo fronte al obstakloj fare de Ĉinio | titolo-aldono = Ĉinio uzas sian mildan povon por redukti la internacian subtenon al Tajvano | alirdato = 2023-10-28 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Filip Noubel | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230626210725/https://eo.globalvoices.org/2023/06/13855/ | arkivdato = 2023-06-26 | citaĵo = }}</ref>. Iuj landoj plurfoje rompadis kaj restarigadis la diplomatiajn rilatojn kun Tajvano, sekvante ŝanĝojn de siaj registaroj kaj ekstera politiko. Tiel Burkino establis la rilatojn kun Tajvano en 1961 (sekvan jaron post sia sendependiĝo), rompis ilin post puĉo en 1973, reestablis post alia puĉo en 1994 kaj denove rompis en 2018<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2023/06/13846/ | titolo = Tajvano kaj Burkino: tumulta historio de kooperado kaj disiĝo | titolo-aldono = Tajvano povus uzi siajn demokratiajn aktivojn por fortigi rilatojn kun Afriko | alirdato = 2023-10-28 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Filip Noubel | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-13 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230629094649/https://eo.globalvoices.org/2023/06/13846/ | arkivdato = 2023-06-29 | citaĵo = }}</ref>. Ekde tiam [[Lesoto]] estas la sola lando en Afriko, kiu ankoraŭ havas diplomatiajn rilatojn kun Tajvano<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/columns/africa/esvatini-posledniy-afrikanskiy-soyuznik-tayvanya-vyzovy-dlya-knr-i-vozmozhnosti-dlya-novykh-igrokov/?sphrase_id=127100868 | titolo = Эсватини — последний африканский союзник Тайваня: вызовы для КНР и возможности для новых игроков | titolo-aldono = | alirdato = 2023-12-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей Карамаев, Анастасия Ломова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-12-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Rusia Konsilio pri Internaciaj Aferoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231218135750/https://russiancouncil.ru/analytics-and-comments/columns/africa/esvatini-posledniy-afrikanskiy-soyuznik-tayvanya-vyzovy-dlya-knr-i-vozmozhnosti-dlya-novykh-igrokov/?sphrase_id=127100868 | arkivdato = 2023-12-18 | citaĵo = }}</ref>. Tamen por iel praktike interagi kun Tajvano, ĉirkaŭ 50 landoj havas tie reprezentejojn, kiuj efektivigas plejparton de la funkccioj propraj al ambasadejo aŭ konsulejo. Tajvano reciproke havas reprezentejojn en pluraj landoj, kutime nomanate ilin "reprezentejo de Tajpejo". Ofte aliaj landoj kaj internaciaj organizaĵoj por priskribi Tajvanon uzas la vortumon "Ĉina Tajpejo"<ref name="Ĉu Tajvano estas neagnoskita lando?"/>. En amaskomunikiloj de ĈPR oni kutime parolas pri "alia bordo" dum al la internaciaj amaskomunikiloj kaj neregistaraj organizaĵoj estas rekomendite uzi vortumon ne "Ĉina Tajpejo" (kio povus esti traktata kiel identigo etna, ne nacia), sed "Ĉinio Tajpejo", kio klare difinas la insulon kiel unu el la regionoj de ĈPR<ref name="Ĉinio havas povon por bloki partoprenon de tajvanaj atletoj">{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2021/08/11633/ | titolo = La diplomatia lukto pri la nomo de Tajvano dum la Olimpiko | titolo-aldono = Ĉinio havas povon por bloki partoprenon de tajvanaj atletoj | alirdato = 2021-08-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Filip Noubel | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230829195345/https://eo.globalvoices.org/2021/08/11633/ | arkivdato = 2023-08-29 | citaĵo = }}</ref>. Tajvano partoprenas la Olimpikojn ekde 1932, sed en 1976 kaj 1980 ĝi bojkotis la Ludojn, ĉar al ĝia teamo estis malpermesite uzi la nomon ''Respubliko Ĉinio''. En 1981 en [[Laŭzano]] inter la Tajvana Olimpika Komitato kaj la Internacia Olimpika Komitato estis subskribita interkonsento. Ekde tiam anstataŭ la [[flago de Tajvano]] estas uzata la [[Olimpika flago de Ĉina Tajpeo (Tajvano)|flago de la Ĉina Tajpeja Olimpika Komitato]]<ref name="Ĉinio havas povon por bloki partoprenon de tajvanaj atletoj"/>. == Lingvoj == Por la parolingva ortografia sistemo : vidu [[Pe̍h-ōe-jī]] La ĉefaj lingvoj parolataj en Tajvano estas la [[ĉina normlingvo]] (oficiala lingvo de Respubliko Ĉinio), la [[Hokiena lingvo|hokiena]] (ofte nomata ankaŭ "la tajvana"), la [[hakaa lingvo|hakaa]], kaj la diversaj [[aborigenaj lingvoj de Tajvano|indiĝenaj lingvoj]]. Dum en ĈPR oni adaptis la simpligitan skribon, tiuj reformoj ne okazis en Tajvano. El tio sekvas, ke oni skribas la ĉinajn lingvojn en tradicia skribo en Tajvano. [[Dosiero:TaiwanFromSRTM30.PNG|eta|{{centre|mapo de Tajvano farita per [[radaro]], kiu kolore vidigas la insulan reliefon}}|maldekstra|320x320ra]] La [[Jilana (lingvo)|jilana]] (ĉine: 寒溪語) estas kreoligita [[japana lingvo]] parolata en kelkaj vilaĝoj de la distrikto Jilan [aŭ Lian, ndlr.], en nordorienta Tajvano. Ĝi estas kreola lingvo, kiu ekestis el lingva kontakto inter japanoj kaj la lokaj [[atajaloj]] dum la kolonia periodo. La jilana estas listigita kiel [[endanĝerigata lingvo]] pro la malgranda nombro da restantaj denaskaj parolantoj kaj la kreskanta uzo de la ĉina, la oficiala lingvo de Tajvano. == Esperanto-movado == Estis aperita en 1913, en tiama Formoso, dum la Japano regada, ESPERANTA LIBRETO eldonita per hektografio. Enhavis unuan paĝon, skribitan per la ĉina lingvo. Dua paĝo enhavas vortojn kaj notojn de himno al Mikado; tria paĝo “ La Espero". Sekvas proverboj, fabeloj kaj legendoj, kaj humoraĵoj. Lasta paĝo, reklamoj de Esperantaj Gazetoj.” Ekzistas grupo de Esperanto-parolantoj en Tajvano kiu interalie jam organizis Esperantan Festivalon de la Tajvana Literaturo. == Geografio == {{Ĉefa|Geografio de Tajvano}} Tajvanon apartigas disde [[Ĉeftera Ĉinio]] la [[Tajvana Markolo]]. === Urboj === {{Div col|cols = 2}} * [[Tajpeo]], 台北市 * [[Novtajpeo]], 新北市 * [[Tajĉungo]], 台中市 * [[Tajnano]], 台南市 * [[Kaosjungo]], 高雄市 * [[Taojuano]], 桃園市 * [[Hsinĉu]], 新竹市 * [[Ĉilun]], 基隆市 * [[Ĉjaji]], 嘉義市 * [[Ĉanghua]], 彰化市 * [[Ping Tung (Tajvano)|Ping Tung]], 屏東市 * [[Ĵubej]], 竹北市 * [[Juanlin]], 員林市 * [[Douliu]], 斗六市 * [[Tajtung]], 臺東市 * [[Hualjan]], 花蓮市 * [[Toufen]], 頭份市 * [[Nantou]], 南投市 *[[Ilan]], 宜蘭市 *[[Mjaŭli]], 苗栗市 *[[Ĉungli]], 中壢市 {{Div col end}} == Ekonomio == Tajvano estas karakterizita kiel eksport-orientita [[Kapitalismo|kapitalisma]]-[[Entreprenisto|entreprenista]] ekonomio, kun malalta [[inflacio]] kaj senlaborecoprocento. Dum la lastaj tri jardekoj, la ekonomio de Tajvano kreskis kun rapideco de ĉirkaŭ 8% jare. Ekde la [[1950-aj jaroj]], kiam Tajvano ricevis masivan ekonomian helpon de [[Usono]], ĝia industrio disvolviĝis rapide. La parto de agrikulturo en la [[malneta enlanda produkto]] malpliiĝis de 35% en la 1950-aj jaroj al nur 2.7% hodiaŭ. Rilate al siaj aliaj najbaroj, Tajvano ne estis grave trafita de la [[financa krizo de 1997 en Azio]]. Alia faktoro, kiu distingas ĝin de siaj najbaroj, estas la fakto, ke ĝia ekonomio baziĝas ĉefe sur malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj, kaj ne sur gigantaj korporacioj, kiuj regas la ekonomiojn de [[Japanio]] kaj [[Sud-Koreio]], ekzemple. Tajvano estas unu el la plej gravaj eksportantoj de elektraj aparatoj, maŝinaro, komputila aparataro (kiel [[Procesoro|procesoroj]] kaj [[likvokristala ekrano]]) kaj aliaj industriaj produktoj. Ĝiaj kvin plej grandaj komercaj partneroj estas la [[Ĉinio]], [[Usono]], [[Honkongo]], Japanio kaj [[Singapuro]], la loka valuto estas la [[tajvana dolaro]], kaj ĝi estas membro de la [[Monda Komerca Organizo]] (MKO). La ekonomia prospero rezultigis investon de tajvana kapitalo en la najbaraj landoj en [[Orienta Azio]], inkluzive de Ĉinio, kiu provizas tajvanan industrion per granda kvanto da laborantaj manoj. La interspaco inter la ekonomia graveco de Tajvano por ĝia granda rivalo, kaj la konstanta politika streĉiĝo kiu regas inter ĝi kaj Ĉinio, finfine kondukas al la recesio de la politika konflikto, kaj la konservado de la streĉa [[status quo]] inter la landoj. Tajvano estas inkludita en la listo de la kvar tigroj de Azio kune kun Honkongo, Sud-Koreio kaj Singapuro. La telekomunika merkato en la Respubliko estas regata de Chunghwa Telecom, kiu antaŭe estis parto de registara ministerio kaj estis privatigita dum 1996. La nacia flugkompanio de Tajvano estas [[China Airlines]]. == Socio == Laŭ la Tutmonda Feliĉo-Raporto 2022, publikigita de la Reto de Solvoj por Daŭripova Evoluo de la Unuiĝintaj Nacioj, Tajvano estas la 26-a plej feliĉa nacio en la mondo kaj la plej feliĉa en Orienta Azio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13327/ | titolo = Tajvano: la plej feliĉa nacio en Orienta Azio, laŭ la Tutmonda Feliĉo-Raporto 2022 | titolo-aldono = Honkongo falis al la 81-a loko, tuj post Rusio | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Oiwan Lam | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823110936/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13327/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>. === Etnaj grupoj === La ĉefaj etnaj grupoj en Tajvano estas [[ĉinoj]] (96.45%) kaj tajvanaj indiĝenoj (2.45%). Krome estas minoritataj etnoj el Kontinenta Ĉinio, [[Honkongo|Honkongano]], [[Makao|Makaano]], kaj eksterlandanoj (1.10% entute). Inter etnografiaj grupoj de ĉinoj estas hokloj, la hakaoj (19.3%), kaj postmilitaj migrintoj. La postmilitaj migrintoj signifas la popoloj, kiuj venis al Tajvano kun la Kuomintanga registaro post la Dua Mondmilito kaj la sekva Enlanda Milito de Ĉinio. Sub la indiĝenoj estas diversaj popoloj. La ĉefaj grupoj estas ''Amis'', [[Atajaloj]], ''Paiwan'', ''Bunun'', [[Pujuma popolo|Pujumoj]], ''Rukai'', ''Cou'', ''Saisiyat'', ''Yami'', ''Thau'', ''Kebalan'', ''Truku'', ''Sakizaya'', [[Sedekoj]], ''Hla’alua'', ''Kanakanavu''. Ankaŭ estas [[Ebenlandaj indiĝenoj de Tajvano|ebenlandaj indiĝenoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|titolo=族群(國情簡介-人民)|arkivo-url=https://web.archive.org/web/20210605232843/https://www.ey.gov.tw/state/99B2E89521FC31E1/2820610c-e97f-4d33-aa1e-e7b15222e45a|arkivdato=2021-6-6|aŭtoro=台灣行政院|lingvo=ĉine|url=https://www.ey.gov.tw/state/99B2E89521FC31E1/2820610c-e97f-4d33-aa1e-e7b15222e45a}}</ref> <!--{{Aŭdioartikolo|eo-tajvano.ogg|30.07.2021}} NE EKZISTAS! Kio okazis? --> ==Edukado== {{Projektoj |commonscat=Taiwan |wikinewscat=Tajvano |q=Tajvano |ReVo=tajvan.0o.insulo}} ===Universitatoj=== * [[Nacia Centra Universitato]] * [[Nacia Universitato Jang-Ming Ĉaŭ-Tung]] * [[Nacia Universitato Sun Jatsen]] == Vidu ankaŭ == * [[Ĉinio]] * [[Nacia Revolucia Armeo]] * [[Prezidento de Respubliko Ĉinio]] * [[Tajvana Akademio]] * [[Pe̍h-ōe-jī]] Insularoj: * [[Ĝinmenoj]] * [[Macuoj]] * [[Penghuoj]] == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Taiwan Taiwan - Wikivoyage (en)] * [http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/abroad/fr/ Registara retejo (jen france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040831040740/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/abroad/fr/ |date=2004-08-31 }}<!-- la kompleta retejo la 9-an de marto 2015 ne funkcias, sed multloke citiĝas, do eble nur dumtempe malfunkciiĝis --> * [http://www.tianli-a-taiwan.fr. Vojaĝkajero, fotoj kaj komentoj pri Tajvano (france kaj angle)] * [https://www.facebook.com/EaFTL Esperanta Festivalo de la Tajvana Literaturo] * ''[https://www.taiwanplus.com/about-us TaiwanPlus]'', ŝtatfinancata amaskomunikila platformo en Tajvano<ref>(eo) Abdulrosheed Fadipe, ''La jilana kreola lingvo de Tajvano: Revigligante la solan japan-bazitan kreolan lingvon en la mondo'', [[Global Voices en Esperanto]], la 21-an de majo 2025.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Tajvano|!]] [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1912]] {{Bibliotekoj}}{{Administra divido de Tajvano}}[[File:Taiwan WV Banner 2.jpg|775px]]{{Ŝtatoj en Azio}} c8ywmmhzfvw5izbpekzi7mxix6djbka 0 4315 9347598 9283334 2026-04-04T20:18:23Z DidCORN 34571 /* Historio */ 9347598 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la fizika kaj astronomia koncepto de universo|esperantlingva revuo eldonita inter 1909 kaj 1912|La Bela Mondo kaj Universo|matematika termino|Universo (matematika)}} {{Informkesto organizaĵo}} <!--{{Informkesto astronomia objekto}}--> [[Dosiero:Universum.jpg|eta|Universo - Camille Flammarion, kolorigita lignogravuraĵo de ĉ. 1888]]La '''universo''' estas ĉiu [[spaco]] kaj [[tempo]]{{noto|Laŭ [[moderna fiziko]], precipe la [[teorio de la relativeco]], spaco kaj tempo estas intime interplektitaj kaj [[fiziko|fizike]] sensencaj se prenitaj aparte unu de la alia.}} kaj ilia enhavo,<ref name="Zeilik1998">{{cite book |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |last1=Zeilik |first1=Michael |last2=Gregory |first2=Stephen A. |date=1998 |edition=4th |publisher=Saunders College Publishing |quote=The totality of all space and time; all that is, has been, and will be. |isbn=978-0-03-006228-5}}</ref> inkluzive de [[planedo]]j, [[stelo]]j, [[galaksio]]j kaj ĉiuj aliaj formoj de [[materio]] kaj [[energio]]. Dum la spaca grandeco de la tuta universo estas nekonata,<ref>{{cite book |first=Brian |last=Greene |author-link=Brian Greene |title=The Hidden Reality |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |date=2011|title-link=The Hidden Reality}}</ref> eblas mezuri la grandecon de la [[observebla universo]], kiu nuntempe taksita esti 93 miliardojn da [[lumjaro]]j en diametro. En diversaj multuniversaj hipotezoj, ''universo'' estas unu el multaj [[kaŭzeco|kaŭze]] malkonektitaj<ref>{{Cite web | url=https://medium.com/starts-with-a-bang/this-is-why-the-multiverse-must-exist-795adb465f87 |title = This is Why the Multiverse Must Exist - Starts with a Bang!|date = March 22, 2019}}</ref> konsistigaj partoj de pli granda [[multuniverso]], kiu mem konsistas el la tuta spaco kaj tempo kaj ĝia enhavo;<ref>{{cite book | first=Max| last=Tegmark| magazine=[[Scientific American]]|date=May 2003| title=Parallel Universes| doi=10.1038/scientificamerican0503-40| volume=288| pages=40–51| pmid=12701329| url=http://cds.cern.ch/record/604580}}</ref> sekve de tio, 'la universo' kaj 'la multuniverso' estas samsignifaj en tiaj teorioj. La plej fruaj [[templinio de kosmologiaj teorioj|kosmologiaj modeloj]] de la universo estis disvolvitaj de [[Greka filozofio|antikvaj grekaj]] kaj [[Hinda filozofio|hindaj filozofoj]] kaj estis [[tercentra teorio|tercentraj]], metante la [[Tero]]n en la centron.<ref>{{cite book |title=From China to Paris: 2000 Years Transmission of Mathematical Ideas |first=Yvonne |last=Dold-Samplonius |date=2002 |publisher=Franz Steiner Verlag}}</ref><ref>{{cite book |title=Medieval Science Technology and Medicine: An Encyclopedia |first1=Thomas F. |last1=Glick |first2=Steven |last2=Livesey |first3=Faith |last3=Wallis |publisher=Routledge}}</ref> Dum la jarcentoj, pli precizaj astronomiaj observaĵoj igis [[Koperniko|Nikolaon Koperniko]] disvolvi la [[Suncentrismo|suncentran modelon]] kun la [[Suno]] en la centro de la [[Sunsistemo]]. Evoluigante la [[Neŭtona leĝo pri universala gravito|leĝon de universala gravitado]], [[Isaac Newton]] konstruis sur la laboro de Koperniko same kiel la [[Leĝoj de Kepler|leĝoj de planeda movado]] de [[Keplero|Johano Keplero]] kaj observaĵoj de [[Tycho Brahe]]. Pluaj observaj plibonigoj kondukis al la realigo, ke la Suno estas unu el la centoj da miliardoj da steloj en la [[Lakta Vojo]], kiu estas unu el almenaŭ du duilionoj da galaksioj en la universo. Multaj el la steloj en nia galaksio [[Ekstersunsistema planedo|havas planedojn]]. [[Universo observebla|Ĉe la plej granda skalo]], galaksioj estas distribuitaj unuforme kaj samaj en ĉiuj direktoj, kio signifas, ke la universo havas nek randon nek centron. Laŭ [[Paskalo]], la universo estas sfero, kies centro estas ĉie kaj cirkonferenco nenie. Ĝi estas samsignifa termino kiel "[[mondo]]". Oni multe disputis, ĉu la mondo estas eterna aŭ iam estiĝinta. La scienca branĉo, kiu studas la eblan ekeston kaj la fundamentajn leĝojn de la evoluo de la universo, nomiĝas [[kosmologio]]. Ĝi baziĝas grandparte sur fizikaj konsideroj kaj [[astronomio|astronomiaj]] datenoj. == Difino == La fizika universo estas difinita kiel la tuta [[spaco]] kaj [[tempo]] (kolektive nomata [[spactempo]]) kaj ilia enhavo.<ref name="Zeilik1998"/> La universo ofte estas difinita kiel "la tuto de ekzisto", aŭ [[ĉio]], kio ekzistas, ĉio, kio ekzistis, kaj ĉio, kio ekzistos.<ref>{{cite book |first=Duco A. |last=Schreuder |title=Vision and Visual Perception |url=https://books.google.com/books?id=I7a7BQAAQBAJ&pg=PA135 |date=December 3, 2014 |publisher=Archway Publishing |isbn=978-1-4808-1294-9 |page=135}}</ref> Fakte, iuj filozofoj kaj sciencistoj subtenas la inkluzivon de ideoj kaj abstraktaj konceptoj—kiel matematiko kaj logiko—en la difino de la universo.<ref>{{cite book |first=Jim |last=Holt |title=Why Does the World Exist? |publisher=Liveright Publishing |year=2012 |page=308}}</ref><ref>{{cite book |first=Timothy |last=Ferris |title=The Whole Shebang: A State-of-the-Universe(s) Report |publisher=Simon & Schuster |year=1997 |page=400}}</ref> La vorto ''universo'' ankaŭ povas rilati al konceptoj kiel ''la kosmo'', ''la mondo'', kaj ''naturo''.<ref>{{cite book |title=Creation Out of Nothing: A Biblical, Philosophical, and Scientific Exploration |page=[https://archive.org/details/creationoutofnot0000copa/page/220 220] |first1=Paul |last1=Copan |author2=William Lane Craig |publisher=Baker Academic |date=2004 |isbn=978-0-8010-2733-8 |url=https://archive.org/details/creationoutofnot0000copa/page/220 }}</ref><ref>{{cite book |first=Alexander |last=Bolonkin |title=Universe, Human Immortality and Future Human Evaluation |url=https://books.google.com/books?id=TuWQx58ZnPsC&pg=PA3 |date=November 2011 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-415801-6 |pages=3}}</ref> La [[observebla universo]] estas globforma regiono de la universo konsistanta el la tuta materio kiu povas esti observita de la [[Tero]] aŭ ĝiaj spacbazitaj [[teleskopo]]j kaj esploraj enketoj nuntempe, ĉar la elektromagneta radiado de tiuj objektoj havis tempon atingi la [[Sunsistemo]]n kaj la Teron ekde la komenco de la kosmologia ekspansio. == Etimologio == La termino ''universo'' deriviĝas de la [[latina lingvo|latina]] ''universus'' (tuta), kunmetita el ''unus'' (unu) kaj ''versus'' ([al]-turnita, participo de ''vertere'', turni). La latina vorto estis multe uzata de [[Cicerono]] kaj postaj latinaj verkistoj, tamen ĝenerale kiel adjektivo signifanta "universala", ekzemple en la esprimo ''ius universum'' (universala juro, kontraste al ''ius civitatis'' = ŝtata juro). == Historio == [[Dosiero:Redshift.svg|eta|200ra|[[Ruĝenŝoviĝo]] de spektro de malproksimaj galaksioj (dekstre) kompare al spektro de [[Suno]] (maldekstre).]] La reganta modelo por la evoluo de la universo estas la teorio de la praeksplodo.<ref>{{citaĵo de libro |persona nomo=Joseph |familia nomo=Silk |titolo=Horizons of Cosmology |eldoninto=Templeton Pressr |jaro=2009 |paĝoj=208}}</ref><ref>{{citaĵo de libro |persona nomo=Simon |familia nomo=Singh |titolo=Big Bang: The Origin of the Universe |eldoninto=Harper Perennial |jaro=2005 |paĝoj=560 |bibkodo=2004biba.book.....S}}</ref> La modelo de praeksplodo deklaras ke la plej frua stato de la universo estis ekstreme varma kaj densa, kaj ke la universo poste disetendiĝis kaj malvarmiĝis. La modelo estas bazita sur [[ĝenerala relativeco]] kaj sur simpligado de supozoj kiel ekzemple la [[Homogeneco (materialo)|homogeneco]] kaj [[izotropeco]] de spaco. Versio de la modelo kun [[kosmologia konstanto]] (''lambdo'') kaj [[malvarma malluma materio]], konata kiel la [[lambdo-CDM-modelo]], estas la plej simpla modelo kiu disponigas sufiĉe bonan raporton pri diversaj observaĵoj pri la universo. La modelo de praeksplodo respondecas pri observaĵoj kiel ekzemple la korelacio de distanco kaj [[ruĝenŝoviĝo]] de galaksioj, la rilatumo de la nombro da hidrogena al heliumatomoj, kaj la mikroonda radiadofono. La dekomenca varmo, densa stato estas nomita "Planck-epoko", mallonga periodo etende el tempo nulo ĝis unu unuo de [[Tempo de Planck]] de proksimume 10⁻⁴³ sekundoj. Dum la Planck-epoko, ĉiaj tipoj de materio kaj ĉiaj tipoj de energio estis koncentritaj en densa stato, kaj oni kredas, ke [[gravito]] — nuntempe pro multo la plej malforta el la [[Fundamenta forto|kvar konataj fortoj]] — estis tiom forta kiom la aliaj fundamentaj fortoj, kaj eble ĉiuj fortoj [[Granda Unuigita Teorio|unuiĝis]]. Oni ne bone komprenas la fizikon kiu kontrolas tiun tre fruan periodon (inklude [[kvantuma fiziko|kvantuman graviton]] en la Planck-epoko), kaj tial oni ne povas diri, ke se eble tio okazis [[Praeksplodo#Teorio|antaŭ la tempo nulo]]. Ekde la Planck-epoko, spaco estis [[Ekspansio de la universo|etendiĝante]] ĝis la nuntempa skalo, kun tre mallonga sed intensa periodo de kosma inflacio supozeble okazinta en la unuaj 10⁻³² sekundoj.<ref name=Sivaram>{{cite journal | author=C. Sivaram | journal=Astrophysics and Space Science | date=1986 | volume=125 | issue=1 | pages=189–199 | doi=10.1007/BF00643984 | bibcode=1986Ap&SS.125..189S | title= Evolution of the Universe through the Planck epoch| s2cid=123344693 }}</ref> Tio estis ia tipo de ekspansio diferenca el tiuj kiujn oni povas vidi ĉirkaŭe nuntempe. Objektoj en spaco fizike ne moviĝas; anstataŭe la [[Ekspansio de la universo|mezuro]] kiu difinas spacon mem ŝanĝiĝis. Kvankam la objektoj en [[spactempo]] ne povas moviĝi pli rapide ol la [[lumrapido]], tiu limigo ne aplikiĝas al la mezuro kiu regas spactempon mem. Tiu dekomenca periodo de inflacio klarigus kial spaco ŝajnas esti ebena, kaj multe pli granda ol la lumo povas veturi ekde la starto de la universo. En la unua ono de sekundo de la ekzistado de la universo, la kvar fundamentaj fortoj apartiĝis. Dum la universo plue malvarmiĝis el sia neimagebla varmostato, formiĝis variaj tipoj de [[Subatoma partiklo|subatomaj partikloj]] en mallongaj periodoj de tempo konataj kiel "kvark-epoko", "hadron-epoko", kaj "lepton-epoko". Kune, tiuj epokoj daŭris malpli ol 10 sekundoj de tempo post la [[Praeksplodo]]. Tiuj [[Elementa partiklo|elementaj partikloj]] asociaj stabile en eĉ pli longdaŭraj kombinoj, inklude stabilajn [[protono]]jn kaj [[neŭtrono]]jn, kiuj tiam formis pli kompleksajn [[Atomkerno|atomajn nukleojn]] pere de [[nuklea fuzio]]. Tiu procezo, konata kiel "praeksploda nukleosintezo", daŭris nur ĉirkaŭ 17 minutoj kaj finis ĉirkaŭ 20 minutojn post la Praeksplodo, kaj tial okazis nur la plej rapidaj kaj plej simplaj reakcioj. Ĉirkaŭ 25% de [[protono]]j kaj ĉiuj [[neŭtrono]]j en la universo, laŭ sia amaso, estis konvertitaj en [[heliumo]], kun malgrandaj kvantoj de [[deŭterio]] (iu [[izotopo|formo]] de [[hidrogeno]]) kaj eretoj de [[litio]]. Aliaj [[Kemia elemento|elementoj]] formiĝis nur en tre malgrandaj kvantoj. La alia 75% de protonoj restis netuŝita, kiel nukleoj de [[hidrogeno]].<ref>{{Cite journal |last=Johnson |first=Jennifer A. |date=February 2019 |title=Populating the periodic table: Nucleosynthesis of the elements |journal=Science |language=en |volume=363 |issue=6426 |pages=474–478 |doi=10.1126/science.aau9540 |pmid=30705182 |bibcode=2019Sci...363..474J |s2cid=59565697 |issn=0036-8075|doi-access=free }}</ref><ref name="durrer">{{Cite book|last=Durrer |first=Ruth |author-link= |title=The Cosmic Microwave Background |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-84704-9}}</ref>{{rp|27–42}} Post la fino de la nukleosintezo, la universo eniris en periodo konata kiel "foton-epoko". Dum tiu periodo, la universo estis ankoraŭ tro varma por ke la materio formu neŭtralajn [[atomo]]jn, kaj tial ĝi enhavis varman, densan, nebulecan [[Plasmo|plasmon]] de negative ŝarĝitaj [[elektrono]]j, neŭtralajn [[neŭtrino]]jn kaj pozitivajn nukleojn. Post ĉirkaŭ 377 000 jaroj, la universo malvarmiĝis sufiĉe por ke elektronoj kaj nukleoj povu formi la unuajn stabilajn [[atomo]]jn. Tio estas konata kiel [[Rekombinigo (kosmologio)|rekombinigo]] pro historiaj tialoj; fakte elektronoj kaj nukleoj kombiniĝis por la unua fojo. Malkiel plasmo, neŭtralaj atomoj estas [[Opakeco|travideblaj]] de multaj [[ondolongo]]j de lumo, kaj tial por la unua fojo ankaŭ la tuta universo iĝis travidebla. La fotonoj elsenditaj kiam tiuj atomoj formiĝis povas ankoraŭ esti vidataj nuntempe; ili formas la [[Kosma fona radiado|kosman mikroondan fonradiadon]].<ref name="durrer"/>{{rp|15–27}} Dum la universo etendiĝas, la [[energia denseco]] de la [[elektromagneta radiado]] malpliiĝas pli rapide ol tiu de la [[materio]] ĉar la energio de fotono malpliiĝas kun sia ondolongo. Je ĉirkaŭ 47 000 jaroj, la [[energia denseco]] de la materio iĝis pli granda ol tiu de fotonoj kaj de [[neŭtrino]]j, kaj ekdominis la grandskalan konduton de la universo. Tio markis la finon de la [[Universa skala faktoro|radi-dominata epoko]] kaj la starton de la [[Universa skala faktoro|materi-dominata epoko]].<ref name="steane">{{Cite book|first=Andrew M. |last=Steane |title=Relativity Made Relatively Easy, Volume 2: General Relativity and Cosmology |isbn=978-0-192-89564-6 |publisher=Oxford University Press |year=2021}}</ref>{{rp|390}} En la plej fruaj etapoj de universo, etaj fluktuoj ene de la universa denseco kondukis al laŭgrada formado de [[Galaksia filamento|koncentroj]] de [[malluma materio]]. Ordinara materio, altirita al tiuj pro [[gravito]], formis grandajn gasnubojn kaj finfine ankaŭ stelojn kaj galaksiojn, en kiuj la malluma materio estis plej densa, kaj [[Vakuo|vakuis]] kie ĝi estis malplej densa. Post ĉirkaŭ 100–300 milionoj da jaroj,<ref name="steane"/>{{rp|333}} formiĝis la unuaj [[stelo]]j, konataj kiel steloj de [[Stela loĝantaro|3a Populacio]]. Tiuj estis probable tre amasaj, lumhavaj, [[Kvanto de pezaj elementoj|nemetalecaj]] kaj mallongdaŭraj. Ili estis responsaj pri la laŭgrada [[iono|reionigo]] de la universo inter ĉirkaŭ 200–500 milionoj da jaroj kaj mil milionoj da jaroj, kaj ankaŭ pri la semado en la universo de elementoj pli pezaj ol heliumo, pere de la [[stela nukleosintezo]].<ref>{{cite news |work=Scientific American |title=The First Stars in the Universe |first1=Richard B. |last1=Larson |first2=Volker |last2=Bromm |name-list-style=amp |date=Marto 2002 |url=http://www.scientificamerican.com/article/the-first-stars-in-the-un/ |access-date=9a de Junio, 2015 |archive-date=11a de Junio, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611032732/http://www.scientificamerican.com/article/the-first-stars-in-the-un/ |url-status=live }}</ref> La universo enhavas ankaŭ misteran energion — eble [[skalara kampo]] — nomita [[malluma energio]], kies denseco ne ŝanĝiĝas laŭlonge de la tempo. Post ĉirkaŭ 9.8 mil milionoj da jaroj, la universo etendiĝis sufiĉe tiel ke la denseco de la materio estis malpli densa ol la denseco de la malluma energio, kio markis la starton de la nuntempa epoko [[Universa skala faktoro|dominata de malluma energio]].<ref> Ryden, Barbara, "Introduction to Cosmology", 2006, eqn. 6.33</ref> En tiu epoko, la ekspansio de la universo estas [[Universo en akcelo|akcela]] pro la malluma energio. Kosmologiaj parametroj indikas plej verŝajnan aĝon por la Universo je proksimume 13,82 miliardoj da jaroj kun necerteco de 0,02 miliardoj da jaroj<ref>{{Cite journal |last1=Planck Collaboration |last2=Aghanim |first2=N. |author2-link=Nabila Aghanim |last3=Akrami |first3=Y. |last4=Ashdown |first4=M. |last5=Aumont |first5=J. |last6=Baccigalupi |first6=C. |last7=Ballardini |first7=M. |last8=Banday |first8=A. J. |last9=Barreiro |first9=R. B.|last10=Bartolo|first10=N. |last11=Basak |first11=S. |date=September 2020 |title=Planck 2018 results: VI. Cosmological parameters |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=641 |pages=A6 |doi=10.1051/0004-6361/201833910 |arxiv=1807.06209 |bibcode=2020A&A...641A...6P |s2cid=119335614 |issn=0004-6361|language=angle}}</ref>, kio kongruas kun sendependaj datenoj de observadoj de [[globa stelamaso|globaj stelamasoj]] kaj [[blanka nano|blankaj nanoj]]. Ĉi tiu aĝo estis konfirmita en [[2013]] per observadoj de la [[kosmoteleskopo Planck]] lanĉita en [[2009]].. == Fizikaj kvalitoj == === Grandeco kaj regionoj === [[Dosiero:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|eta|300ra|Evoluetapoj de la universo.]] La science taksita aĝo de la universo estas 13,73 (± 0,12) miliardoj da jaroj. La diametro de la universo observebla estas almenaŭ 93 miliardoj da [[lumjaro]]j au 8,80 × 10²⁶ metroj. Vaste akceptata bazteorio pri la estiĝo de la universo estas la teorio de [[Praeksplodo]] kun po-ioma plivastigo de la universo, kontraste al la teorio de statika universo. Laŭ la teorio de Praeksplodo la universo havus komencan ekzistadon dum tre mallonga tempo nomata [[tempo de Planck]] (10⁻³⁵ sekundo), en stato ekstrema rilate al [[temperaturo]] kaj [[denseco]]. La teorio de Praeksplodo supozas, ke la universio ekestis el diskrevanta [[gravita singulareco|singularejo]] kaj daŭre ekspansias de tiu tempo. La teorio do ne klarigas, kial okazis la Praeksplodo kaj kio estis antaŭ ĝi, sed laŭ ĝi tempo, spaco kaj materio ekestis nur per kaj en la Praeksplodo. Do estas sensence paroli pri "tempo antaŭ la praeksplodo". Dum 10⁻⁴³ sekundoj post la Praeksplodo la fizikaj kondiĉoj en la universo estis tiom ekstremaj, ke la nunaj fizikaj leĝoj kredeble ne estis aplikeblaj; ili nur ekestis dum la tempo de Planck. Do la teorio ne povas pretendi scii, kio okazis dum tiu tempo. Oni kalkulis, ke tuj post tiu tempo la universo havis sufiĉe unuecan temperaturon de ĉirkaŭ 1,4 · 10³² K, la [[Temperaturo de Planck|temperaturon de Planck]]. Nur 380.000 jarojn poste<ref>{{Citaĵo el gazeto| aŭtoro = C. L Bennett, M. Halpern, G. Hinshaw, N. Jarosik, A. Kogut, M. Limon, S. S Meyer, L. Page, D. N Spergel, G. S Tucker, E. Wollack, E. L Wright, C. Barnes, M. R Greason, R. S Hill, E. Komatsu, M. R Nolta, N. Odegard, H. V Peirs, L. Verde, J. L Weiland | titolo = First Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Preliminary Maps and Basic Results | publikaĵo = Astrophys. J. Suppl. | numero = 148 | jaro = 2003 | paĝoj = 1–27}}</ref> elektronoj kaj protonoj kombiniĝis al la unuaj elektre neŭtralaj atomoj ([[hidrogeno]]), tiel ke elektromagneta radiado povis disvastiĝi; ĝi ankoraŭ estas mezurebla kiel [[kosma fona radiado]]. Ĝis la 20-a jarcento multaj kredis, ke la universo estas eterna, statika kaj space [[senfineco|senfina]], do ĉiam ekzistis en la nuna formo. Tio tamen ne povas esti, ĉar en tia universo la nokta ĉielo devus esti tagece luma, ĉar ĉiudirekte estus iu stelo (eĉ se tre fora). Krome ne ekzistas konata mekanismo por eterne produkti la energion necesan por lumantaj steloj. Ne estas certe, ĉu la universo eterne ekspansios aŭ iam komencos kunfali por perei en granda maleksplodo. Tio dependas de la kvanto de materio en la universo. La fiziko hipotezas, ke aldone al la konata materio ekzistas [[malluma energio]], kiu malhelpas la kunfalon. Eble la universo senfine ekspansios kaj dume konsumos la energion enhavatan en siaj moviĝo, radiado kaj materio; tiam ĝi finiĝos en sceno de "granda malvarmo". === Formo === [[Dosiero:049 - Ĉu la universo estas senfina - scivolemo - zdf.webm|eta|"Ĉu la universo estas senfina?" - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. ]] Ĉar la praeksploda situacio estis komplete simetria, oni povus supozi, ke la praeksplodinta universo estas globoforma. Sed ekzistas ankaŭ hipotezoj pri universo hipertora aŭ [[elipsoido|elipsoida]]. [[Dosiero:Albert Einstein (Nobel).png|eta|maldekstre|Oficiala portreto de [[Albert Einstein|Ejnŝtejno]] post ricevi en 1921 la Nobel-Premion en Fiziko. Li helpis kompreni la universon.]] La surtere mezurebla geometrio estas nedistingeble simila al [[eŭklida geometrio]], kun plata spaco. En tia universo lumradio povus iri eterne kaj ĉiam pli malproksimiĝi de sia origino. Imageblas ankaŭ universoj kun kurba geometrio (ekzemple sfereca aŭ hiperboleca), en kiu lumradio povus reveni al sia origino. Simpla modelo supozas materion "malvarman" kaj "malluman" (CDM, de la [[angla lingvo|angla]] ''cold dark matter''); el ĝi rezultas eŭklida spaco, same kiel el la pli rafinita lambda-CDM-modelo, kiu konsideras la astronomiajn datenojn pri rapidiĝanta ekspansio de la universo. Mezuradoj faritaj de la satelito WMAP ''(Wilkinson Microwave Anisotropy Probe)'' ekde 2001 subtenas la teorion lambda-CDM kaj la teorion pri elipsoida universo kaj probabligas, ke ĝia radiuso estas almenaŭ 78 miliardoj da [[lumjaro]]j. La mezuraj rezultoj ne kontraŭdiras la hipotezon de plata spaco. Gravaj bazoj por la kalkulado de hipotezaj modeloj pri la evoluo de la universo estas la teorio pri [[ĝenerala relativeco]] ([[Albert Einstein|Ejnŝtejno]]) kaj la [[kvantuma fiziko]]. Ĉar ambaŭ neglektas sin reciproke, iliaj rezultoj kredeble estas neperfektaj; fizikistoj ankoraŭ serĉas unuecan teorion, kiu konsideras ambaŭ. Tia "kvantum-gravita" teorio foje estas nomata "mondformulo" aŭ [[angla lingvo|angle]] TOE (''theory of everything'' = teorio pri ĉio); ĝi eble donos unuecan klarigon de la kvar [[fundamenta forto|fundamentaj fortoj]] de fiziko ([[gravito]], traktata de la teorio pri relativeco, [[elektromagneta forto]], [[malforta nuklea forto|malforta nuklea interago]], [[forta nuklea forto|forta nuklea interago]]). === Ekspansio === En [[kosmologio]], la [[Ekspansio de la universo]] estas la nomo de la fenomeno, kiu vidas grandskalajn objektojn konsistigantajn la Universon ([[galaksio]]j, galaksiaroj, ktp.) malproksimiĝi unu de la alia. Tiu ĉi reciproka disiĝo, kiun oni povus kompreni kiel movo de la galaksioj en la spaco, estas efektive interpretata per ŝveliĝo, dilatiĝo de la [[spaco]] mem, la ĉielaj objektoj per tio estas forigitaj unu de la alia. Sur pli malgranda skalo, la vastiĝo ne influas la grandecon de la galaksioj mem, kie "interna" [[gravito]] havas superregan efikon. La ekspansio de la Universo estas la teoria solvo trovita de [[Aleksandr Fridman]] por klarigi la fakton ke la Universo ne jam kolapsis sub la efiko de gravitado. Ĝi ebligas malhavi la [[kosmologia konstanto|kosmologian konstanton]], artifikon enkondukitan de [[Albert Einstein]], firme ligita al la ideo de [[statika universo]]. El la observa vidpunkto, la ekspansio rezultigas pliiĝon de la ondolongo de la lumo elsendita de la galaksioj: jen la [[ruĝenŝoviĝo|ruĝenŝoviĝo-fenomeno]]. Tiu movo ne estas homologa kun la [[Efiko de Doppler|Doppler-efiko]], kiu ŝuldiĝas al la movado tra spaco de la observita objekto; ĉi tio temas pri la ekspansio de spaco mem. Oni parolas pri kosmologia spektra ŝanĝo. == Kompono == [[Galaksiamaso]]j estas la plej grandaj strukturoj en la kosmo, konsistante el aroj de [[galaksio]]j. Oni parolas ankaŭ pri galaksiamasego. [[Dosiero:Crescent Nebula from Chandra.jpg|dekstra|eta|200ra|La universo komponiĝas el [[nebulozo]]j.]] [[Nebulozo]] estas [[astronomia objekto]], kiu konsistas el [[polvo]], [[gaso]] aŭ [[jono]] disvastigita en granda aero (malkiel [[stelo]] kiu videblas kiel punkto). Ili troviĝas en la malproksima kosmo (ekster la [[sunsistemo]]), sed ekde [[Tero]] ili foje videblas sen speciala aparato, ĉar iliaj [[partiklo]]j absorbas la lumon kiuj venas de la malantaŭaj steloj de la [[Lakta vojo]]. Nebulozoj tiam aspektas kiel nigra makulo sur stelplena fono. En [[kosmologio]], la [[malluma energio]] estas hipoteza formo de [[energio]] kiu trairas ĉiun [[spaco]]n kaj havas fortan negativan [[premo]]n. Laŭ la [[relativeca teorio]], la efiko de tia negativa premo estas simila al puŝanta [[forto]] en opozicio kun [[gravito]] al larĝaj skaloj. [[Malluma materio]] estas materio neobservebla per kutimaj esplorrimedoj, do restanta nevidebla en la Universo, kvankam ĝia influo manifestacias [[gravito|gravite]]. Dum la [[1970-aj jaroj]], oni rimarkis, ke la tuta videbla [[maso]] de la [[galaksio]]j, [[stelo]]j kaj [[gaso]]j, ne povis ĝuste klarigi sian rotacirapidecon. Tio estigis la ideon de ''malluma materio''. [[Materio]] estas kategorio signifanta objektan realon, kies ekzistadon ni konas per la sensoj, kaj el kio konsistas la Universo, senliman aron da la objektoj kaj sistemoj ekzistantaj en la mondo. [[Filozofio|Filozofie]], materio estas eterna kaj senlima. Ĝia neforprenebla atributo estas [[movo]]. Materion karakterizas memevoluo, transformo de unu stato al alia. Ĝeneralaj objektaj formoj de la ekzistado de materio estas [[spaco]] kaj [[tempo]]. [[Hadrono]] estas familio de kompundaj (t.e. nefundamentaj) [[elementaj partikloj]], kiuj partoprenas en [[forta nuklea forto|fortaj]] interagoj kaj konsistas je [[kvarko]]j. Ekzistas du bazaj grupoj de hadronoj: * [[Bariono]]j - konsistas je tri kvarkoj de diferaj [[kolorŝargo]]j, kiuj kune donas t.n. ''blankan'' aŭ ''senkoloran'' kombinaĵon. Al barionoj apartenas [[nuklono]]j (t.e. [[protono]]j kaj [[neŭtrono]]j, el kiuj konsistas [[nukleo]]) kaj hiperonoj (multepezaj kaj nestabilaj partikloj, kiuj observeblas nur en [[partikla akcelilo|partiklaj akceliloj]]). * [[Mezono]]j - konsistas je unu [[kvarko]] kaj unu [[kontraŭpartiklo|kontraŭkvarko]]. Al mezonoj apartenas [[piono]]j (π-mezonoj), kaonoj (K-mezonoj) kaj multaj pli pezaj partikloj. [[Leptono]] estas subatoma [[partiklo]] kun pozitiva duonentjera (valoro +1/2) [[spino (fiziko)|spino]] ([[fermiono]]), kiu ne havas iun internan strukturon kaj ne partoprenas en [[forta nuklea forto|fortaj interagoj]]. La terminon enkondukis [[Leon Rosenfeld]] en [[1948]] pro la fakto, ke ĉiuj konataj tiatempe leptonoj havis ege malpli grandajn [[maso]]jn ol kompundaj "pezaj" partikloj kiel [[bariono]]j. Nuntempe tiu ĉi termino ne plu estas vera, ĉar ekzemple [[taŭono]] estas preskaŭ duoble pli peza ol tiaj barionoj kiel [[protono]] aŭ [[neŭtrono]]. == Mitoj pri la origino de la universo == [[Dosiero:Feuerbach Gaea.jpg|eta|dekstre|230ra|[[Geo]] aŭ [[Gaja]] estis la greka diino de la [[Tero]], la unua diaĵo kiu aperis el la mallumo de [[Ĥaoso]].]] La homoj multe interesiĝadis pri legendoj kaj mitoj pri la kreado de universo. Diversaj popoloj ĝin klarigis diversmaniere. * Laŭ [[Helena mitologio|kredoj de]] '''[[Antikva Grekio|antikvaj grekoj]]''', komence ekzistis nur senlima kaj malhela kaoso, kiu naskis la tutan universon, inter ili senmortajn [[dio]]jn. Unue aperis tero-diino - '''[[Gaja]]'''. Gaja naskis ĉion kio kreskas kaj vivas sur la [[tero]]. Sub la tero, ĝuste en tiu profundo, en kiu distanco foras de ni '''[[Urano (dio)|Urano]]''' - alta ĉielo, aperis '''[[Tartaro]]''' - eterna obskuro, '''[[Eroso]]''' - viviga amo, '''[[Erebo]]''' - malhelo kaj Niktu - malhela nokto. Erebo kaj '''Niktu''' naskis lumon - '''Etero''' kaj hela tago - '''Hemera'''. Lumo disvastigis tra la Tero kaj aperis tago kaj nokto. * '''[[Japanoj]]''' kredis ke universo estis kreita de ĝemelaj dioj '''Izanaki''' kaj '''Izanami'''. Ili longtempe kun pacienco miksis stelpintan bastonon en kota lago. La koto iom po iom densiĝis kaj poparte komencis disfali flanken. Malgrandaj faskoj iĝis insuloj kaj grandaj - materikoj. Poste la tero kovriĝis de herboj, arboj kaj floroj. * '''[[Sumero]]j''' kredis ke universo '''An-ki''' estis kreita jene: komence estis nur oceano. En ĝi embriiĝis ĉielarko kaj glata tero. Ĉielarkon alpropriĝis '''An''', dio de ĉieloj, kaj la teron - '''Enlil''', dio de la tero. Inter ili kreiĝis atmosfero kun ĉielaj astroj: suno, luno, planedoj kaj astroj. Subtera mondo fariĝis propraĵo de '''Ereŝkigal'''. * '''Hindoj''' tiel imagis la kreadon de universo: komence de senmova obskuro kreiĝis akvo. Ankoraŭ ne ekzistis suno, luno kaj astroj. Akvo naskis fajron. Fajra varmo naskis oran ovon, kiu dum unujarlonga tempo naĝadis en la maro. Poste ĝi dispartiĝis en du partoj kaj supra parto iĝis ĉielo, malsupra - tero. De la ovo eliris [[supera dio]] de hindoj - '''Brahma'''. Brahma dislokigis aeron inter ĉielo kaj tero, limigis teron de akvo kaj kreis tempon. Tiel kreiĝis universo. * Nordamerikaj '''indianoj''' pensis, ke universon kreis saĝa korvo. Komence ĉie estis senlima akva spaco kaj disĵetitaj ŝtonoj. Korvo kolektadis ŝtonojn per sia beko kaj ĵetadis ilin en la akvon. Tiel kreiĝis Tero. La korvo kovris ĝin per arboj, floroj kaj herboj, ĵetis fiŝojn en la akvon, birdojn kaj animalojn sur la Teron. Kaj laste, de argilo faris la unuajn viron kaj virinon. * Laŭ mitoj de centramerikaj '''aztekoj''', blankvizaĝa dio '''Kecalkoatl''' kreis universon. * Laŭ mito de '''sameoj''', universo estis kreita dum batalo de bono kaj malbono. Supera dio, bonkora kaj malavara '''Jubmel''' volis ke en la tero fluu laktaj riveroj, en lagoj anstataŭ akvo estu lakto, ĉiu herbo havu bongustan beron, sed malbonkora '''Perkel''' kontraŭstaris al lia volo. Pro tio la universo estas tia, kian ni havas hodiaŭ. Perkel faris ĉenon kaj kaptis Jubmel, sed bonkora dio sin liberigis kaj nun Perkel estis kaptita. Batalo inter bono kaj malbono daŭras ĝis hodiaŭ, ĉar ankaŭ Perkel liberiĝis. * Laŭ la [[Biblio]] ([[Genezo]] 1) [[Dio]] kreis la mondon (escepte de homoj) en ses tagoj, kaj inter [[judismo|judoj]] kaj [[kristanismo|kristanoj]] ekzistas iuj, kiuj kredas tion laŭlitere. Aliflanke papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en 1981 deklaris, ke la teorio pri Praeksplodo kongruas kun la kristana fido; ke la Praeksplodo estis la momento de la kreado de la Universo fare de Dio. Jam en 1951<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.stoqnet.org/pcc/archive/papers/jubilrussell.pdf | titolo = The Doctrine of Creation out of Nothing in Relation to Big Bang and Quantum Cosmologies | alirdato = 2012-11-03 | aŭtoro = Robert John Russell | verko = International Conference on Faith and Science, The Vatican, 23 - 24 May, 2000 | eldonisto = | paĝoj = 23 | lingvo = en | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160304120112/http://www.stoqnet.org/pcc/archive/papers/jubilrussell.pdf | arkivdato = 2016-03-04 }}</ref> la katolika eklezio deklaris, ke la modelo de ekspansianta universo kongruas kun la kristana fido, ĉar ĝi havis komencon; kontraŭe, statika universo (Aristotelo) eterne ekzistinta kontraŭas kristanismon. == Sciencoj esplorantaj universon == :'''[[Kosmologio]]''' - Scienco pri la ĝeneralaj leĝoj regantaj la universon, pri ĝiaj fizikaj kaj filozofiaj principoj. :'''[[Kosmogonio]]''' - Teorio, doktrino pri la origino kaj formiĝo de la universo. ---- == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Bartel, Leendert van der Waerden (1987). "The Heliocentric System in Greek, Persian and Hindu Astronomy". Annals of the New York Academy of Sciences. 500 (1): 525–45. Bibcode:1987NYASA.500..525V. doi:10.1111/j.1749-6632.1987.tb37224.x. * Landau L, Lifshitz E (1975). The Classical Theory of Fields (Course of Theoretical Physics). 2 (reviziita 4a anglalingva eld.). New York: Pergamon Press. pp.&nbsp;358–97. ISBN 978-0-08-018176-9. * Liddell, H. G. & Scott, R. (1968). A Greek-English Lexicon. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-864214-5. * Misner, C.W., Thorne, Kip, Wheeler, J.A. (1973). Gravitation. San Francisco: W. H. Freeman. pp.&nbsp;703–816. ISBN 978-0-7167-0344-0. * Raine, D. J.; Thomas, E. G. (2001). An Introduction to the Science of Cosmology. Institute of Physics Publishing. * Rindler, W. (1977). Essential Relativity: Special, General, and Cosmological. New York: Springer Verlag. pp.&nbsp;193–244. ISBN 978-0-387-10090-6. * Rees, Martin, eld. (2012). Smithsonian Universe (2a eld.). London: Dorling Kindersley. ISBN 978-0-7566-9841-6. == Vidu ankaŭ == '''[S]:''' [[Vikiarbo]] > Universo <br /> '''[M]:''' [[Materio]] ~ [[Kampo (fiziko)]] kaj [[Energio]] ~ [[Kosmo]] ~ [[Tero]] ~ [[Naturo]] ~ [[Abstrakta Mondo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://ned.ipac.caltech.edu/ NASA/IPAC Extragalactic Database (NED)] / ([http://ned.ipac.caltech.edu/Library/Distances/ NED-Distances]). * [https://www.livescience.com/how-many-atoms-in-universe.html Estas ĉirkaŭ 10⁸² atomoj en la observebla universo] – ''LiveScience'', Julio 2021. * [https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2019/05/21/this-is-why-we-will-never-know-everything-about-our-universe/ ''Kial ni neniam konos ĉion pri nia universo''] – ''[[Forbes]]'', Majo 2019. {{-}} {{Projektoj|ReVo=univer}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Universe|revizio=1170849769}} {{Havenda artikolo|Universo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kosmologio]] [[Kategorio:Kosmo]] [[Kategorio:Astronomio]] kdni66vllbcrt0f20wgit7abe25wnv2 0 4338 9347588 9153586 2026-04-04T20:03:21Z Sj1mor 12103 9347588 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Umberto ECO''' {{prononco|UmBERTo Eko}} (naskiĝis la {{daton|5|1|1932}}, mortis la {{daton|19|2|2016}}<ref>[http://derstandard.at/2000031476046/Umberto-Eco-gestorben Nekrologo en la aŭstra gazeto derstandard.at]</ref>) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]] kaj [[semiotikisto]]. Li naskiĝis en [[Alessandria]]. Poste li laboris kiel profesoro pri [[semiotiko]] en la [[Universitato de Bolonjo]]. == Vivo kaj verko == Umberto Eco naskiĝis en 1932 en norda Italio kaj studis Filozofion kaj Historion de la Literaturo en Milano. Unue li laboris ĉe televido kaj poste kiel provleganto ĉe eldonejo. En 1962 li publikigis sian unuan libron (“La malferma verko”), en kiu li montriĝis brila kulturteoriulo. La sekvan jaron li fariĝis profesoro pri Estetiko kaj Vida Komunikado. En 1968 li publikigis la libron “Enkonduko al la semiotiko”, kiu daŭre estas internacie la normiga verko pri semiotiko. En 1975 li ekokupis la katedron pri semiotiko en la [[universitato de Bolonjo]], kie li instruis ĝis 2007. Li publikigis plurajn librojn (pri filozofio, semiotiko, kulturo kaj ankaŭ por infanoj). Li ankaŭ estas konata kiel aŭtoritato en la kampo de [[James Bond (fikcia universo)|James Bond]]<ref>(angla) Li verkis ''Il Caso Bond'' (esearo, 1966) kaj la ĉapitro "Narrative structures in Fleming" por ''[http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1204400 The James Bond Phenomenon: A critical reader]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2009)''</ref>. Tamen li fariĝis mondfama per siaj romanoj, precipe per “[[La nomo de la rozo]]” (1980), kiu estis eĉ filmigita. Tiu romano kaj kelkaj aliaj estis tradukitaj al multaj lingvoj. Li ricevis la honordoktorecon de 39 universitatoj en pluraj landoj, krom diversajn gravajn ordenojn. == Bibliografio == * ''Opera Aperta'' ([[1962]]) * ''Trattato di semiotica generale'' ([[1975]]) * ''[[Il nome della rosa]]'' ([[1980]], "[[La nomo de la rozo]]") * ''Il pendolo di Foucault'' ([[1988]]) * ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea'' ([[1993]], "[[La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo]]") * ''L'isola del giorno prima'' ([[1994]], "La insulo de la antaŭa tago") * ''Baudolino'' ([[2000]]) == Eco pri Esperanto == Umberto Eco multe interesiĝis pri komunikado, idiomoj kaj artefaritaj lingvoj. En diversaj libroj kaj artikoloj li pritraktis tiajn temojn. Menciindas tiuflanke la libro "La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea" (1993) kiu en 1994 aperis en Esperanto-versio sub la titolo "''[[La serĉado de la perfekta lingvo|La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo]]''"<ref name=":0">'''''La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo''''' / Trad.: [[Daniele Mistretta]]. [[Edistudio]], [[1996|1994]]. Kun Antaŭparolo de Humphrey Tonkin. Originala titolo: ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea''</ref> kaj en kiu li pritraktis unuavice la historion de la [[Filozofia lingvo|lingvofilozofia]] ideo ke la naturaj lingvoj estas malperfektaj, kaj ke por [[Filozofio|filozofiaj]] celoj logike perfekta lingvo estas ellaborenda<ref name=":1" />. En la enkonduko la aŭtoro anoncas, ke li "pritraktas nur": ''1) La remalkovron de historiaj lingvoj, taksataj originaj aŭ mistike perfektaj, kiel la hebrea, la egipta, la ĉina. - 2) La rekonstruon de lingvoj, kiujn oni pretendis originaj, t.e. fontolingvoj pli aŭ malpli fantomecaj [...]. - 3) Artefaritajn lingvojn, kiuj povas havi tri celojn: I. Perfekteco aŭ struktura aŭ funkcia [...]. II. Perfekteco pro universaleco [...]. III. Perfekteco pro utiligebleco, eĉ nur supozita, kiel la poligrafioj. - 4) Lingvojn pli aŭ malpli magiajn [...].'' Post tio li listigas tipojn de lingvoj kiujn li pritraktis “nur apenaŭe”: ''a)'' ''Onirikajn lingvojn, nevole inventitajn, kiel la lingvoj de alienuloj, la lingvojn uzitajn en trancostato, la lingvojn de mistikaj revelacioj [...]. - b) La romanajn kaj poetikajn lingvojn, t.e. la fikciaj lingvoj, eltrovitaj por satiraj celoj [...] aŭ poeziaj [...]. - c) Miksitajn lingvojn, t.e. lingvoj spontane naskiĝintaj de la renkontiĝo de du civilizacioj diverslingvaj [...]. d) Vehiklajn lingvojn, t.e. kaj naturaj lingvoj kaj ĵargonoj pli aŭ malpli limigitaj, kiuj servas kiel anstataŭantoj de la naturaj lingvoj en plurlingvaj areoj [...]. - e) Formalajn lingvojn por malgranda uzkampo, kiel tiu de kemio, de algebro kaj de logiko [...]. f) La vastegan kaj tre plaĉan kategorion de la t.n. “lingvofrenezuloj”.'' La librotitolo "''La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo''"<ref name=":0" /> estis samtempe la temo de liaj prelegoj ĉe [[Collège de France]] ([[Kolegio de Francio]]) de kiuj du temis pri la lingvo Esperanto<ref name=":1" />. En tiu libro Umberto Eco interalie dediĉis ses paĝojn al Esperanto. Unue li priskribas la intencojn de Zamenhof kaj poste – en ĉapitro titolita “Optimumigita gramatiko” – la bazajn regulojn. Li interalie mencias kelkajn faktojn kiuj pruvas la sukceson de Esperanto (p. 273). === Citaĵoj de Eco === "Kvankam mi insistas ke ĉiu lingvo, do ankaŭ Esperanto, reprezentas propran mondkoncepton, mi opinias ankaŭ ke ĝi povas fariĝi vojkruciĝo, iaspeca [[Honkongo]] de lingvoj"<ref name=":1" />. "La homoj daŭre perceptas Esperanton kiel la proponon de ilo. Ili scias nenion pri la idea impeto, kiu ĝin vivigas. Tamen, ĝuste la biografio de Zamenhof ravis min. Necesus pli bone diskonigi tiun aspekton!... La historia kaj ideologia flanko de Esperanto restas funde nekonata." <ref name=":1">Lo Jacomo, Intervjuo kun Umberto Eco : ''Esperanto povas fariĝi la Honkongo de lingvo''j, en : Re vuo "Esperanto", februaro 1993, n-ro 1045 (2), paĝo 3.</ref> "... Mi  iom  studis ĉiujn tiujn utopiojn pri kreado de lingvo perfekta aŭ de la origina, Adama lingvo, ĝis tiuj lingvoj kiujn oni nomas universalaj, kiel Esperanto, volapuko kaj aliaj, kiuj ne celas esti perfektaj lingvoj, sed helplingvoj. Kaj je tiu okazo mi eĉ studis la gramatikon de Esperanto por kompreni pri kio temas. Kaj mi venis al du konkludoj. Ĝi estas tre, tre bone farita lingvo. El lingvistika vidpunkto, ĝi vere sekvas admirindajn kriteriojn de [lingva] ekonomio kaj efikeco. Due, ĉiuj movadoj por internaciaj lingvoj fiaskis, sed ne [tiu de] Esperanto, kiu plu kunigas aron da homoj ĉie en la mondo, ĉar malantaŭ Esperanto estas iu ideo, idealo; mi celas ke Zamenhof ne nur konstruis lingvan objekton, sed malantaŭ tiu estis ideo, [...] ideo de frateco, ideo pacisma, kaj tiu forto de idealo - pro kiu la esperantistoj eĉ estis persekutataj sub la naziismo kaj la stalinismo - konservas ankoraŭ la komunumon de la e-istoj. Oni ne povas diri ke ĝi fiaskis. Sed necesas diri unu aferon. La kialo pro kiu iu lingvo sukcesas, estas ĉiam nedifinebla." (H. Masson) El: intervjuo al radio Paris Première (27-a februaro 1996) <ref>Revuo Esperanto, majo 1996, n-ro 1081 (5), paĝo 90</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Semiotiko]] * [[Eŭropa Vortotrezoro de Filozofioj]] * [[Filozofia Vortaro|Filozofia vortaro]] * [[Filozofia Asocio Tutmonda]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{Projektoj|Umberto Eco}} * [http://www.fischer-zim.ch/esperanto/kuntekstoj/eco--perfekta-lingvo--evl.htm "Umberto Eco pri eŭropa vehikla lingvo" (en la itala, germana kaj Esperanto)] * (fr) [https://www.youtube.com/watch?v=JeJ8bRXg1FY ''La quête d'une langue parfaite dans l'histoire de la culture européenne'' - Umberto Eco (1992)], YouTube {{Bibliotekoj|PeEnEo=4338|PND=11852884X|LCCN=n/79/21285|VIAF=108299403|TSURL=viaf/108299403}} {{Vivtempo|Eco, Umberto}} {{Naskomortotagoj|5|januaro|19|februaro}} [[Kategorio:Semiotikistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj eseistoj]] [[Kategorio:Italaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Italaj filozofoj]] [[Kategorio:Italaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Postmodernaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj mezepokistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Linkoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] ryo2i2akl0t5bd0wr051czpndz47ku2 0 4498 9347858 9023852 2026-04-05T07:18:46Z Sj1mor 12103 9347858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo = Vilhelmo Lutermano en majo 2008, en Vilno ĉe la Konferenco de Esperantistaj Ĵurnalistoj. }} '''Vilhelmo LUTERMANO''' ({{Lang-de|Johann Heinrich Friedrich Wilhelm Luttermann}}) estas germandevena [[esperantisto]], kiu aktive tradukas al [[Esperanto]] kaj aktivas en la maldekstra [[Esperanto-movado]] ([[Monda Asembleo Socia|MAS]] kaj [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]]). Li estas la ĉefredaktisto de la Esperanto-versio de [[Le Monde diplomatique]], ([[Le Monde diplomatique en Esperanto]]). == Nomo == La gepatra lingvo de Lutermano estas la [[platdiĉa lingvo|platdiĉa]], kaj en tiu lingvo li nomiĝas ''Willem'' [vílem]. Tamen oficiale li havas kvar antaŭnomojn: ''[[Johann]] Heinrich Friedrich Wilhelm'', el kiuj la lasta - Wilhelm [vílhelm] - estas la ĉefa. En Francio: ''Guillaume'' [gijóm]. En [[Okcitanio]], kie li sufiĉe longe vivis: ''Guilhem'' [gijén]. En [[Kubo]], kie li nun loĝas: ''Guillermo'' [gijérmo]. Kaj en Esperanto: [[Vilhelmo]] – nun ankaŭ oficiale, laŭ lia pasporto: "Vilhelmo Lutermano". == Vivo == Lutermano naskiĝis en [[1936]] en la vilaĝo ''Offensen'', nun parto de la komunumo [[Wienhausen]] apud [[Celle]], norda [[Germanio]]. Li studis [[germanistiko]]n kaj [[romanistiko]]n en [[Göttingen]], Freiburg im Breisgau ([[Frajburgo]]), [[Vieno]], [[Munkeno]] kaj [[Berlino]]. De 1967-1988 li estis gimnazia instruisto pri [[germana]] kaj franca lingvoj, krome pri konkursa biciklado kaj pri [[stenografio]] en (la tiam [[Okcidenta Berlino|Okcidenta) Berlino]]. En tiu tempo, 7-jara proceso kontraŭ li kun la celo de profesi-malpermeso, pro aneco en la [[Komunista partio|komunista]] partio de [[Okcidenta Berlino]]; fina rezulto (1981): liberigo. Post loĝado en Francio (de 1990 ĝis 2002) li loĝas en Kubo, unue en Pedro Betancourt, de 2012 en [[Havano]], kun sia edzino Maria Julia Cárdenas Cápiro kaj siaj geinfanoj Marla kaj Karlo. Post jardekoj da aktiveco kontraŭ Esperanto, li ŝanĝis sian sintenon kaj esperantistiĝis en [[1987]], kion atestas la teksto en kiu li mem priskribas kialojn kaj manierojn de tiu ŝanĝiĝo: [http://vlutermano.free.fr/vl-esperantistigho.rtf "Mi estis aktivulo kontraŭ Esperanto"]. Pro akcidento en 1987 grava malsano kun antaŭtempa pensiiĝo. Ekde tiam: Li aktivis dum kelkaj jaroj en [[Internacia Komunista Esperantista Kolektivo|IKEK]] = internacia komunista Esperanto kolektivo, partopreninte konferencojn kaj verkis artikolojn por la organo "Internaciisto". Li fondis skisman movadon KOLESKO = kolektivo de Esperantistaj komunistoj kaj poste aktivis en la Komunista Frakcio de SAT kaj instigis reaktivigi la iaman IKEK. ==Esperantigo de germana literaturo== * [[Franz Kafka]] ([[Franco Kafko]]): Rakontaro, Embres-et-Castelmaure, 2020, 710 paĝoj, ISBN 978-2-36960-221-7 (= MAS-libro n-ro 243). * [[Sekundara Literaturo]] pri Kafko: http://vlutermano.free.fr/pri_Kafko.html * [[Heinrich Böll]] ([[Henriko Bolo]]): En la lando de la rujukoj (''Im Lande der Rujuks'') (tiu kaj ĉiuj sekvaj tradukoj, kiuj ne estas libroforme eldonitaj, troveblas sub http://vlutermano.free.fr/ * [[Bertolt Brecht]] ([[Berto Breĥto]]): La mantelo herezula (''Der Mantel des Ketzers'') * [[Berto Breĥto]]: Historioj pri Sinjoro Kojno ("Geschichten vom Herrn Keuner"), MAS, 2011, 48 paĝoj, ISBN 978-2-918300-62-5 (= MAS-libro n-ro 70) * [[Berto Breĥto]]: Me-Ti, libro de turnoj, MAS, 2012, 147 paĝoj, ISBN 978-2-918300-74-8 (= MAS-libro n-ro 77) * [[Georg Büchner]] ([[Georgo Buĥno]]): Vojceko ([[Woyzeck]]) * [[Hans Magnus Enzensberger]] ([[Hans' Magno Encensbergo]]): Defendo de la lupoj kontraŭ la ŝafidoj. Poemoj. MAS, 2012, 118 paĝoj, ISBN 978-2-918300-75-5 (= MAS-libro n-ro 84) * [[Rainer Maria Rilke]] ([[Rajno Mario Rilko]]): [[Duinaj Elegioj]] 1,2,3 (Duineser Elegien 1,2,3) MAS, 2017, 978-2-36960-080-0 (= MAS-libro n-ro 172) * [[Arturo Ŝniclo]] ([[Arthur Schnitzler]]): Rondo (Der Reigen) kaj La fianĉino (Die Braut), kun eseo pri verkoj de Ŝniclo de Hartmut Scheible, MAS, 2007, 127 paĝoj, ISBN 978-2-9529537-2-6 (= MAS-libro n-ro 2) * [[Georg Trakl]] ([[Georgo Traklo]]): Poemoj * [[Elmar Getto]]: Brazilo transe de piedpilko kaj sambo. Germanigita de [[Karl Weiss]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2011, 978-2-918300-60-1 (= MAS-libro n-ro 67) * [[Franco Kafko]]: Letero al la patro. Kun akompanaj tekstoj kaj postparolo de Michael Müller. MAS, 2012, 81 paĝoj, ISBN 978-2-918300-83-0 (= MAS-libro n-ro 86) * [[Bartolomeo Laskaso]]: [[Raporto pri la detruado de Indio]], kun [[Hans' Magno Encensbergo]]: Retrorigardo en la estontecon. Tradukitaj el la hispana de [[Ludoviko Serrano Pérez]] kaj el la germana de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] ([[MAS]]), [[2013]], 107 paĝoj, ISBN 978-2-918300-66-3 (= MAS-libro n-ro 95) ==Tradukado el la franca== * [[Catherine Millet]] (Katrin' Mije'): La seksa vivo de K.M., 1-a ĉapitro (La vie sexuelle de C.M.) ==Kuntradukado el la hispana== * [[Ignacio Ramonet]]: La eksplodo de la [[ĵurnalismo]]. De la [[amaskomunikiloj]] al la amaso de [[komunikilo]]j. Tradukita de [[María Julia Cárdenas Cápiro]] kaj Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] ([[MAS]]), [[2013]], 104 paĝoj, ISBN 978-2-918300-95-3 ==La sekvaj tradukoj alireblas jene== Vidu ankaŭ: http://membres.lycos.fr/vilhelmo/ * [[Patrick Süskind]] (Patriko Ziskindo): La parfumo ("Das Parfüm") [parta traduko, la cetera en resumoj], MAS, 2015, 98 paĝoj, ISBN 978-2-36960-023-7 (= MAS-libro n-ro 119) kaj, elfrancigitaj, * artikoloj el la monatgazeto [[Le Monde diplomatique]] [http://eo.mondediplo.com] * [[José Bové]]: La mondo ne estas varo, la 8-a ĉapitro: Por civitana mondo. http://membres.lycos.fr/vilhelmo/Bove.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20021212143834/http://membres.lycos.fr/vilhelmo/Bove.html |date=2002-12-12 }} Li dumlonge estis redaktisto de la Esperanta eldono de [[Le Monde diplomatique]], konsultebla en [http://eo.mondediplo.com] . == Li tradukis, precipe el la germana, plurajn verkojn de [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]] == * [[Karlo Markso]]: Salajro, prezo kaj profito (prelego pri bazaj ekonomiaj fenomenoj antaŭ internaciaj delegitoj de la laborista movado), [[MAS]], 2007, 59 p., ISBN 978-2-9529537-1-9 * ([[Karlo Markso]]) Markso hodiaŭ -- Nerefuteblaj citaĵoj MAS, 2008, p. 91 p., ISBN 978-2-9529537-8-8 * [[Karlo Markso]]: Dunglaboro kaj kapitalo, MAS, 2009, 44 p., ISBN 978-2-918300-00-7 * [[Karlo Markso]]: Pri liberkomerco, kun antaŭparolo de Fre­de­riko Engelso, MAS, 2009, 52 p., ISBN 978-2-918300-02-1 [[Karlo Markso]]: Kritiko de la Gotaa Programo, kun antaŭ­paro­lo de Frederiko Engelso, MAS, 2009, 44 p., ISBN 978-2-918300-03-8 (2-a eld.: 978-2-918300-21-2) * [[Karlo Markso]]: La mizero de la filozofio, respondo al J. B. Pru­do­no: „La filozofio de la mizero”; kun antaŭparoloj de Frederiko En­gelso; Pri J. B. Prudono. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2009, 196 p., ISBN 978-2-918300-08-3 * [[Karlo Markso]]; [[Frederiko Engelso]]: Tezoj pri Fojerbaĥo; Prin­ci­p­­oj de komunismo kaj aliaj verketoj, MAS, 2010, ISBN 978-2-918300-17-5 * [[Karlo Markso]]: Respondo al [[V.I. Zasuliĉ]], kun Klaus Gietinger: La miskompreno, MAS, 2011, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-71-7 * [[Frederiko Engelso]]: [[La origino de la familio, de la privata proprieto kaj de la ŝtato|La origino de la fami­lio, de la privata prop­rieto kaj de la ŝtato]], MAS, 2010, ISBN 978-2-918300-16-8 * [[Karlo Markso]]: La kapitalo. Volumo I, Kri­ti­ko de la politika eko­no­mio. Libro I: La produkt­ad­procezo de la kapitalo, MAS, 2011, ISBN 978-2-918300-59-5 * [[Frederiko Engelso]]: Ludoviko Fojerbaĥo kaj la fino de la kla­sika germana filozofio, MAS, 2011, 57 p., ISBN 978-2-918300.48-9 * [[Frederiko Engelso]]: La evoluo de la socialismo de utopio al scienco, MAS, 2012, 65 paĝoj, ISBN 978-2-918300-65-6 * [[Frederiko Engelso]]: Enkonduko al [[Karlo Markso]]: [[Klasbatalo]]j en [[Francio]] 1848 ĝis 1850 (1895), MAS, 23 paĝoj, 2013, ISBN 978-2-918300-89-2 * [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]]: [[Manifesto de la Komunista Partio]], kun enkonduko de [[Eric Hobsbawm]], [[MAS]], 96 paĝoj, [[2014]], ISBN 978-2-918300-91-5 * [[Karlo Markso]]: La interna milito en Francujo. La Pariza Komunumo (1871). [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [[2015]], ISBN 978-2-36960-017-6. * [[Frederiko Engelso]]: La libro de Revelacio (La [[apokalipso de Johano]]). [[MAS]], [[2014]], 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-97-7 * [[Frederiko Engelso]]: La [[loĝejproblemo]]. [[MAS]], [[2014]], 80 paĝoj, ISBN 978-2-918300-98-4 * [[Frederiko Engelso]]: Malfruaj verketoj. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [[2015]], ISBN 978-2-36960-008-4. == kaj de diversaj [[marksisto]]j (tradukado aŭ redaktado) == * [[Georgo Dimitrofo]]: Raporto al la 7-a Kongreso de la Komunis­ta In­ternacio; Harald Neubert: La Kominterno en la 1930-aj jaroj kaj la koncep­to de unueco; kun enkonduko de Günther Judick, MAS, 2011, 113 p., ISBN 978-2-918300-49-6 * [[Frederiko Engelso]] en aktualaj diskutoj. [[Werner Sepp­mann]]: Privile­gia loko por rigardi en la laborejon de la marksisma pensado. Notoj pri la korespondado inter Markso kaj Engelso; [[Erwin Marquit]]: Engelso kaj logik­aj kontraŭdiroj; [[Karl Hermann Tjaden]]: Kial ne estiĝis vera engelsis­mo, MAS, 2011, 35 p., ISBN 978-2-918300-50-2 * [[V. I. Lenino]]: Tri fontoj kaj tri partoj de la marksismo; Anarĥi­ismo kaj socialismo; Pri la slogano de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo; La oportunismo kaj la kolapso de la 2-a internacio; La diferencoj en la eŭropa laborista movado; Antaŭparolo al la broŝuro de N. [[Buĥarin]]: „Mondeko­no­mio kaj imperiismo”, MAS, 2011, 40 p., ISBN 978-2-918300-53-3 * ''Daŭrigo de la Manifesto, Moderna poziciiĝo de komunista par­tio, La programo de la [[Germana Komunista Partio]] DKP'', kun antaŭ­pa­rolo de [[Helmut Dunkhase]], MAS, 2011, 63 p., ISBN 978-2-918300-54-0 * [[Werner Seppmann]]: La malkonfesata klaso.. Pri la [[laborista klaso]] hodiaŭ, MAS, 2011, 176 p., ISBN 978-2-918300-57-1 * [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: Sen laborista klaso okazas nenio esenca, sed sole kun ĝi – ankaŭ ne; Werner Seppmann: Remalkovro de la klasoj,MAS, 2011, 35 paĝoj, ISBN 978-2-918300-58-8 * [[Alfredo Bauer]]: Kritika historio de la judoj, vol. 1, MAS, 459 paĝoj, ISBN 978-2-918300-64-9 * [[Georgo Fulberto]]: "La kapitalo" koncize. Kun recenzo de [[Lucas Zeise]], MAS, 2012, 98 paĝoj, ISBN 978-2-918300-72-4 * [[Rolfo Lotero]]: Ĉu evolucio aŭ kreado?, MAS, 2012, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-81-6 * [[Domeniko Losurdo]]: Libereco kiel privilegio. Kontraŭhistorio de la liberalismo. MAS, 2012, 379 paĝoj, ISBN 978-2-918300-82-3 * [[Lothar Peter]]: Postmoderna maldekstra radikalismo - ĉu vojo al nova estonteco? MAS, 2013, 25 paĝoj, ISBN 978-2-918300-85-4 * [[Domeniko Losurdo]]: [[Hegelo]], [[Markso]] kaj la Ontologio de la socia esto (en: [[Ontologio]] kaj [[fremdiĝo]] nuntempe ..., MAS, 2013, 61 p. ISBN 978-2-918300-86-1) * [[Claudius Vellay]]: [[Fremdiĝo]] el la vidpunkto de la [[ontologio]] de [[Lukaĉo]]. Materiisma [[etiko]] ĉi-flanke de [[religio]] kaj [[kredo]] (en: [[Ontologio]] kaj [[fremdiĝo]] nuntempe ..., MAS, 2013, 61 p. ISBN 978-2-918300-86-1) * [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: Postmoderno estas nova melodio al malnova teksto. MAS, 2013, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-87-8 * [[Heinz Dieterich]]: Transiroj al la socialismo de la 21-a jarcento, MAS, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-88-5 * [[Jean-Guy Allard]]: Teroristoj de Usono kontraŭ Latinameriko. Artikoloj tradukitaj de [[Norberto Díaz Guevara]] kaj ceteraj [[MAS]]-anoj, MAS, [[2013]], 445 paĝoj, ISBN 978-2-918300-78-6 (parte tradukita de Vilhelmo Lutermano * V. [[Adoratskij]]: Kio estas [[marksismo]] kaj [[leninismo]]. El la rusa lingvo tradukis F. [[Robiĉek]], lingve kontrolis [[Ernesto Drezen]]. Reeldono de la verko aperinta ĉe [[EKRELO]] laŭ vortrekona skanado de la [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[UEA]]) fare de [[Roy McCoy]], redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[MAS]], [[2013]], 36 paĝoj, ISBN 978-2-918300-92-2 * [[Lenino]]: Pri [[religio]]. Du artikoloj. [[Socialismo]] kaj [[religio]], trad. M. [[Lapin]] kaj G. [[Demidjuk]]; Pri rilato de [[laborista partio]] al [[religio]], trad. G. [[Demidjuk]]; redaktitaj de Vilhelmo Lutermano, [[MAS]], [[2013]], 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-96-0 * [[Instituto Markso-Engelso-Lenino]]: La instruo de [[Karlo Markso]]. El la rusa lingvo tradukis P. [[Gavrilov]], N. [[Incertov]], V. [[Polakov]], E. [[Ŝvedova]]. Lingve kontrolis V. [[Polakov]]. [[EKRELO]], [[Amsterdamo]], [[1933]]. Reeldono fare de MAS laŭ vortrekona skanado de la [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[UEA]]) fare de [[Roy McCoy]], redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[MAS]], [[2014]], 39 paĝoj, ISBN 978-2-918300-93-9 * [[Karlo Radeko]]: Kapitalisma sklaveco kaj socialisma labor-organizo, [[EKRELO]], [[Lepsiko]], [[1931]], reeldonita de [[MAS]], laŭ vortrekona skanado de la [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[UEA]]) fare de [[Roy McCoy]], redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[MAS]], [[2014]], 43 paĝoj, ISBN 978-2-918300-94-6 * [[Frederiko Engelso]]: Pri la loĝejproblemo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[MAS]], 2014, 80 paĝoj, ISBN 978-2-918300-98-4 * ''Historio estas farata''. Kontribuaĵoj al la materiisma koncepto de historio. [[Georg Fülberth]]: La invento de la [[meztavolo]]; [[Lucas Zeise]]: Pri la [[homo oeconomicus]], pri la [[ekonomio]] kaj pri la [[laboro]]; Hans-Peter Brenner: La rilato inter [[homo kaj naturo]]. Elger­manigitaj de Vil­helmo Lutermano. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [[2014]], 37 p., ISBN 978-2-36960-001-5 * [[Thomas Metscher]]: Lingvo kiel praktika mondkonscio. Rimarkoj pri la marksa kaj engelsa lingvokoncepto kaj pri ĝiaj sekvoj; [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: Tutsimple marksismo (recenzo); [[Thomas Metscher]]: Breĥto kaj la alta arto de simpleco. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [[2014]], ISBN 978-2-36960-000-8. * ''Milito kaj Paco''. [[Berto Breĥto]]: La memoro de la homaro; [[Andrew Murray]]: Milito kaj kontraŭstaro al milito;[[Erhard Crome]]: Ĉu jarcento pacifika?; Bernd Müller: Du strategioj de la ekspansio orienten; Hermann Kopp: Recenzo de la libro de [[Peter Strutynski]] pri senpilotaj flugmaŝinoj por batalo (sepavoj), [[Thomas Metscher]]: „Malbenita estu la milito”. Politika poezio ‒ pensadoj pri disputata nocio, [[Werner Ruf]]: La ĝihadisma internacio. Ĉu variaĵo de privata milita entreprenismo?; [[Andreas Wehr]]: Pri la aktualeco de la imperiismo-demando. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano,[[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [[2014]], ISBN 978-2-36960-002-2. * Thomas Metscher: ''Socialisma Avangardo kaj Realismo. Pri la Estetiko de [[Dmitri Ŝostakoviĉ]]'', [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [[2014]], ISBN 978-2-36960-003-9. * Div.: ''[[Berto Breĥto|Breĥto]] kaj la Komunismo'', Monda Asembleo Socia (MAS), [[2015]], ISBN 978-2-36960-004-6. * Thomas Metscher: ''Integra Marksismo'', Monda Asembleo Socia (MAS), [[2015]], ISBN 978-2-36960-014-5. * [[Claude Piron]]: ''[[La Bona Lingvo]]'', Monda Asembleo Socia (MAS), [[2015]], ISBN 978-2-36960-006-0. * Karlo Markso: Li tradukis kaj publikigis libroforme i.a. artikolojn de [[marksismo|marksismaj]] analizoj de nuntempaj okazaĵoj, videblaj jene: [http://mas-eo.org/article375.html]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Li estas ankaŭ fondomembro de la Monda Asembleo Socia ([[MAS]]) kaj aktivas en ĝi. == Intervjuoj == * [http://esperanto.china.org.cn/2023-10/07/content_116728939.htm Intervjuo de la ĉina retejo en Esperanto ] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://mas-eo.org/}} ({{eo}}) *[[Javier Alcalde]], [https://www.youtube.com/watch?v=SoIqHDZRtYI Peri internacie la komunisman penson: socia historio de la tradukoj de Marx en Esperanton] (ekde min 45) - [[Esperantologia Konferenco]] 2021. * [http://eo.mondediplo.com/ Le Monde diplomatique en Esperanto] ({{eo}}) {{Vivtempo|Lutermano, Vilhelmo}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Kubaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] hxkkmk2miz1y2xxdc1ehslv3cbxmfhj 0 4767 9347490 9218245 2026-04-04T17:46:55Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9347490 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''24-a de oktobro''' estas la 297-a tago de la jaro (la 298-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 68 tagoj restas. Je la 24-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[69]]: Apud la urbo [[Kremono]] adeptoj de [[Vespasiano]] venkis armeon de la romia imperiestro [[Vitelio]] * [[1147]]: [[Reconquista|Rekonkero]]: reĝo de Portugalio [[Afonso Henriques]] rekonkeris [[Lisbono]]n de [[islamanoj]] * [[1149]]: Rekonkero de [[Ilerdo]] * [[1260]]: [[Konsekrado|Konsekro]] de la [[Katedralo de Chartres]] * [[1260]]: Post murdo de Kutuz, [[sultano]] de [[Egiptujo]] [[Bajbarso]] okupis lian postenon * [[1273]]: [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 1-a]] kroniĝis en [[Aachen|Akeno]] kiel reĝo de Germanio * [[1360]]: [[Centjara milito]]: oni ratifis [[traktato de Brétigny|traktaton de Brétigny]] finantan unuan fazon de la franca-angla milito * [[1417]]: [[Litovio]]: [[Telŝiao]]-[[diocezo]] establita * [[1526]]: [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 1-a]] iĝis reĝo de Ĉeĥio * [[1601]]: [[Imperiestro]] kaj ĉeĥa reĝo [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] aĉetis de la ŝuldanto [[Petr Vok z Rožmberka]] la bienojn de [[Český Krumlov]], [[Netolice]] kaj [[Prachatice]], Palacon Rosenberg en [[Hradčany]], [[vitejo]]n proksime al Křemže en [[Aŭstrio]] kaj kelkajn aliajn bienojn * [[1605]]: [[Barato]]: [[Jahangir]] estis [[kronado|kronita]] en [[Agro]] kiel reganto de [[Mogola Imperio]] * [[1648]]: [[Vestfalio]]: [[Vestfalia Paco]] estis subskribita por fini la [[Tridekjara Milito|Tridekjaran Militon]] - per la paco finiĝis ankaŭ la [[Okdekjara Milito]], oni oficiale agnoskis [[Svislando]]n kaj [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Respublikon de la Sep Unuiĝintaj Provincoj]] * [[1669]]: [[Brazilo]]: [[Manaŭo]] iĝis [[urbo]] * [[1767]]: [[Pollando]]: [[Andrychów]] ricevis [[urborajto]]n * [[1795]]: Regantoj de la [[Rusia Imperio]], [[Prusio]] kaj [[Aŭstrio]] subskribis la trian [[Dispartigoj de Pollando|dispartigon de Pollando]] * [[1813]]: [[Traktato de Gulistano]]: subskribo de la pactraktato finanta la [[Ruso-Persa Milito (1804-1813)|Rusa-Persan Militon]] * [[1831]]: [[Pompejo (urbo)|Pompejo]]: malkovro de antikva [[mozaiko]] kun [[Aleksandro la Granda]] kaj [[Dario la 3-a]] dum la batalo de Issos * [[1836]]: Oni patentigis [[alumeto]]jn - samjare en [[Masaĉuseco]] oni funkciigis unuan [[fabriko]]n de [[fosforo|fosforaj]] alumetoj * [[1851]]: [[William Lassell]] malkovris satelitojn de [[Urano (planedo)|Urano]]: [[Arielo (luno)|Arielo]] kaj [[Umbrielo (luno)|Umbrielo]] * [[1862]]: Rezulte de militista [[puĉo]] estis detronigita kaj forpelita unua reĝo de Grekio [[Otto la 1-a (Grekio)|Otto la 1-a]] * [[1909]]: Itala reĝo [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] kaj imperiestro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] subskribis en [[Racconigi]] sekretan [[pakto]]n koncerne [[Balkanoj]]n * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: [[serboj|serbaj]] trupoj venkis [[Otomana Imperio|otomanan armeon]] en la 2-taga batalo de Kumanovo ([[Opština Kumanovo]], [[Nord-Makedonio]]) * [[Unua Mondmilito]] ** [[1914]]: Rusa armeo rekonkeris [[Skierniewice]] de la germana ** [[1916]]: Dum [[Batalo apud Verdun]] franca armeo rekonkeris fortikaĵon Douaumont ** [[1917]]: [[Bataloj de Isonzo]]: lasta [[Batalo de Caporetto]] komenciĝis - [[Centraj Potencoj]] frakasis la italan defendon prenante pli ol kvaronmilionon da [[militkaptito]]j ** [[1918]]: Italaj trupoj, apogataj de [[Triopa Entento]], komencis ofensivon de [[Piave]] ([[Veneto]]) kontraŭ [[Aŭstria-hungara armeo]] * [[1924]]: [[Litovio]]: adoptita Leĝo pri [[Radiofonio|Radio]]-[[Tarifo]], kiu enkondukis radian abonpagon * [[1925]]: [[Bulgario]]: fino de [[militjuro]], enkondukitan post la [[atenco en la katedralo de Sveta Nedelja]] * [[1929]]: [[Borsa Katastrofo de 1929]] komencis [[Granda depresio|Grandan depresion]] * [[1931]]: [[Al Capone]] estis kondamnita al [[puno]] de 11 jaroj da mallibero pro trompado pri [[imposto]]j * [[1931]]: Malfermo de la [[Ponto George Washington]] liganta [[Nov-Jorko]]n kun [[Nov-Ĵerzejo]] * [[1933]]: [[Brazilo]]: urbo [[Goiânia]] fondiĝis * [[1935]]: [[Italio]] invadis [[Etiopio]]n * [[1934]]: [[Dua Pola Respubliko]]: prezidento [[Ignacy Mościcki]] disponis pri kreo de [[Institucio]] pri [[Sociala asekuro|Socialaj Asekuroj]] * [[1936]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: formiĝis Pola [[Bataliono]] el komunistaj volontuloj, batalanta kadre de [[Internaciaj Brigadoj]] * [[1938]]: [[Joachim von Ribbentrop]] prezentis germanajn postulojn al [[Pollando]], i.a. [[pola koridoro|koridoron]] al [[Orienta Prusio]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: sekureca polico en [[Radom]] pafmortigis 10 personojn pro posedo de [[armilo]]j; kvazaŭarmea taĉmento Selbstschutz pafmortigis en [[Tuchola]] kaj apude 109 polojn; germana polico enprizonigis en [[Włocławek]] 60 eksproprietigitajn [[bieno|bien]]posedantojn el norda [[Mazovio]]; [[Hitler]] nomumis [[Arthur Greiser]] ĉefo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] en regiono de [[Poznań]] ** [[1940]]: En [[Provinco Vartlando]] [[Arthur Greiser]] transdonis la tutan havaĵon de bonfaraj religiaj organizaĵoj al germana loka [[komunumo]]; en [[Poznań]] [[germanoj]] [[gilotino|gilotinis]] 6 polojn; [[Dua Viena Arbitracio]]: Fakultato pri [[Juro]] de la [[Scienca Universitato de Szeged]] malfermita en [[Kluĵo]]; renkontiĝo de [[Adolf Hitler]] kun [[Philippe Pétain]] por enigi [[reĝimo de Vichy|reĝimon de Vichy]] en la militon - senrezulte ** [[1941]]: [[okupado|Okupada]] administracio de [[Ĝenerala Gubernio]] malpermesis al Pola [[Ruĝa Kruco]] sanigistan agadon kaj likvidis [[festo]]n de [[Ĉiuj Sanktuloj]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Ĥarkovo]]n kaj [[Belgorodo]]n; germana-rumana [[holokaŭsto]]: en [[Odeso]] (Ukrainio) oni mortigis 10 000 [[judoj]]n — tagon pli frue oni murdis 19 000 ** [[1942]]: [[SS (organizo)|SS]] murdis en [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] 6 polinojn venĝe pro ribelo en la puna taĉmento; germana polico pafmortigis en [[Nałęczów]] 12 polojn kaj judon de [[Ĉeĥoslovakio]], kaj en [[Piotrkow Trybunalski]] 6 judojn; [[Pola Rezistomovado]]: venĝe pro la publika [[pendumo]] de 50 poloj la taĉmentoj de Popola Armeo kaj Popola Gvardio unuafoje [[atenco|atencis]] kontraŭ la germana [[MITROPA]]-restoracio, Café Club kaj gazetpresejo en Varsovio; [[Operaco Reinhardt]]: en [[Dubno (Rivna provinco)|Dubno]] ([[Rivna provinco]]) germanaj kaj [[ukraino|ukrainaj]] taĉmentoj [[murdo|murdis]] ĉirkaŭ 1000 judojn de likvidata de majo [[geto]]; Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Milano]]n; interparolo de ĉefministro de la [[pola ekzila registaro]] [[Władysław Sikorski]] kun [[Winston Churchill]] pri iro de la [[Pola Armeo en Sovetunio]] al [[Irano]] aŭ suda [[Sovetunio]] ** [[1943]]: [[Pola Rezistomovado]]: nokte de la 23-a/24-a de oktobro flankatakaj grupoj de [[Pola Enlanda Armeo]] atakis Varsovian fervojan nodon sur transporta ponto [[Nazia Germanio]] - [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]; [[Militkrimo]]j: germanaj policoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Sulejów]] 30 personojn kaj en 4 aliaj lokoj 76; nokte de la 24-a/25-a de oktobro soveta [[aviado]] atakis [[stacidomo]]n [[Nikopol (Ukrainio)|Nikopol]] ** [[1944]]: Dum bataloj pri liberigo de [[Augustów]] mortfalis 1479 sovetaj soldatoj; 1-a Armeo de Pola Soldataro kaj soveta 47-a Armeo liberigis i.a. setlejojn de [[Białołęka]]; [[Pacifika Fronto]]: [[batalo de Lejtea Golfo]]: usonaj aviadiloj sinkigis japanan [[kirasŝipo]]n "Musaŝi" - pereis 1023 maristoj el 2399-membra skiparo; malĝuste markita japana [[ŝipo]] "Arisan Maru" transportanta ĉ. 1800 [[Aliancanoj|Aliancanajn]] [[militkaptito]]jn estis sinkigita de usona [[submarŝipo]] "Snook" aŭ "Shark"; Balkana Fronto: en [[Baĉka]] [[Jugoslavaj Partizanoj]] liberigis [[Novi Sad]]; en [[Grekio]] britaj trupoj eniris al Volos ([[Tesalio]]); bulgaraj trupoj kaj [[administracio]] finis evakuon el la greka [[Trakio]] * [[1945]]: [[Oslo]]: estinta [[kunlaborismo|kunlaborisma]] [[ĉefministro de Norvegio]] [[Vidkun Quisling]] estis pafmortigita en [[fortikaĵo Akershus]] * [[1945]]: [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]] ekvalidis * [[1946]]: Dua [[soveta okupado de Pollando]]: [[majoro]] de [[Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando]] Antoni Żubryd kun sia [[gravediĝo|graveda]] edzino estis murditaj en Malinówka fare de [[funkciulo]] de Sekureca Oficejo * [[1946]]: [[Astrofotografio]]: lanĉita de [[Nov-Meksiko]] modifita usona [[misilo]] [[V-2]] unuafoje fotis [[Tero]]n de la [[ekstertero]] * [[1947]]: [[Barato|Barata]] [[provinco]] [[Kaŝmiro]] estas deklarita sendependa ŝtato de [[islamo|islamaj]] [[separismo|separistoj]] * [[1947]]: [[Antikomunismo|Kontraŭkomunismo]]: [[Komitato pri Kontraŭusona Aktiveco]] pridemandis [[Walt Disney]] * [[1949]]: [[Sendependecpartio (Islando)|Sendependecpartio]] gajnis parlamentan baloton en [[Islando]] * [[1949]]: [[Sidejo de UN]] ekmovigita al [[Nov-Jorko]] - oficiala malfermo okazis la 10-an de januaro 1951 * [[1952]]: Usona prezidanto [[Dwight D. Eisenhower]] deklaris [[Korea milito|militon en Koreio]] kiel "[[krucmilito]]n kontraŭ [[komunismo]]" * [[1956]]: Dum [[manifestacio]] en [[Varsovio]] komunista ŝtatestro [[Władysław Gomułka]] kondamnis [[stalinismo]]n kaj anoncis demokratiigon de la reĝimo; [[Imre Nagy (politikisto)|Imre Nagy]] estis nomumita (por la dua fojo ekde 1953) [[ĉefministro]] de Hungario, formante koalician registaron la 28-an de oktobro * [[1960]]: [[Kazaĥio]]: [[eksplodo]] de [[balistika misilo]] R-16 sur la [[kosmodromo Bajkonur]] mortigis ne malpli ol 92 personojn * [[1964]]: [[Zambio]] fariĝis sendependa de [[Britio]] * [[1964]]: [[Dua Vatikana Koncilio]]: papo [[Paŭlo la 6-a]] anoncis [[Benedikto de Nursio|Benedikton de Nursio]] [[patrono]] de [[Eŭropo]] * [[1970]]: [[Salvador Allende]] iĝis prezidento de Ĉilio (elektita de parlamento) * [[1979]]: [[Florido]]: [[Nacia Parko Everglades]] estis enlistigita al [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[1980]]: [[Paul McCartney]] estis enskribita al [[Guinness-libro de rekordoj]] kiel kreinto, kies verkoj plej bone vendiĝis en historio de la [[muziko]] * [[1980]]: Vojevodia juĝejo en [[Varsovio]] registris Sendependan Aŭtonomecan [[Sindikato]]n [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]], arbitre ŝanĝante ties [[statuto]]n - oni forigis rajton al [[striko]] kaj alskribis agnoskon flanke de "Solidareco" de la gvidanta rolo de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1981]]: Kunveno de [[belorusoj|belorusaj]] studentoj okazis en [[Bjalistoko]] — oni decidis leĝigi belorusajn studentajn strukturojn en polaj universitatoj * [[1984]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] apelaciis pri liberigo de la pola pastro [[Jerzy Popiełuszko]] — komunistaj regopovoj publike informis pri aresto de [[funkciulo]]j de Sekureca Servo kaj certigis pri enketado pri la [[homforkapto]] de la kapelano de [[Solidareco (Pollando)| Solidareco]] * [[1989]]: [[Ministro pri eksterlandaj aferoj]] [[Petar Mladenov]] eksiĝis de [[Politburoo]] de la [[Bulgara Komunista Partio]], akuzante [[Todor Ĵivkov]] pri la eksterlanda izolado de [[Bulgario]] * [[1990]]: En insularo [[Nova Zemlo]] [[Sovetunio]] faris la lastan sovetan [[nuklea testo|nuklean teston]] * [[1995]]: Plena [[suna eklipso]] vidata de [[Irano]], [[Barato]], [[Tajlando]] kaj [[Sudorienta Azio]] * [[1997]]: En [[Moskvo]] [[Boris Jelcin]] kaj [[Algirdas Brazauskas]] subskribis rusia-litovan [[landlimo|landliman]] pakton * [[1997]]: 5 km subsurface de la [[Hinda Oceano]], [[Subakvado|subakvistoj]] trovis usonan ŝipon portantan 2 000 tunojn da [[arĝento]], kiun prezidento [[Franklin D. Roosevelt]] sendis al [[Stalin]] en 1944 por helpi en la bataloj kontraŭ [[Hitler]], sed la plano malsukcesis kiam germanaj submarŝipoj sinkigis ĝin * [[2000]]: Unusola konservita [[aŭtografo]] de [[Kleopatro]] estis malkovrita en [[muzeo]] de [[Egiptio]] * [[2003]]: Lasta komerca flugo de pasaĝeravidilo [[Konkordo (aviadilo)|Konkordo]] * [[2004]]: [[Zine El Abidine Ben Ali]] refoje iĝis prezidento de Tunizio * [[2005]]: Pola pianisto [[Rafał Blechacz]] gajnis unuan lokon en la 15-a [[Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin]] * [[2007]]: Lanĉo de unua ĉina luna [[kosmosondilo]] [[Chang'e 1]] * [[2013]]: Usonaj [[astronomo]]j informis pri malkovro de la plej distanca [[galaksio]], kies [[lumo]] rigardata hodiaŭ vojaĝis al la [[Tero]] pli ol 13 [[miliardo]]j da [[jaro]]j - ĝi estas, laŭ [[kunmova distanco]], forigita de ĉirkaŭ 30 miliardoj de [[lumjaro]]j * [[2014]]: Vicprezidanto de [[Google]] usonano Alan Eustace fiksis super [[Nov-Meksiko]] rekordon pri alteco de [[salto]] kun [[paraŝuto]] (41,425 km) * [[2016]]: [[Varsovio]]: inaŭguro de la [[Muzeo]] al [[Sue Ryder]], angla soldatino kaj [[filantropo]], kies fondaĵo konstruis [[orfejo]]jn kaj [[malsanulejo]]jn en la tuta mondo * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: 243-a tago de la rusa [[agreso]]: Pasinttage batalkampe pereis reĝisoro de [[Lviv]]a Televido kaj en okupata [[Ĥersono]] [[rusoj]] komencis malmunti [[Telekomunikado|telekomunikadan]] aparataron el [[Televida elsendigilo|televida centro]], kaj nokte forveturigis monumentojn de [[caro|caraj]] militistoj; vicprezidantino de [[Verĥovna Rada]] informis, ke [[Kroatio]] pretas kuraci vunditajn ukrainajn soldatojn; en liberigita [[Izjum]] ukraina polico malkovris 13 [[sako|sakegojn]] kun sekretaj dokumentoj; ukraina armeo liberigis 4 laŭvicajn setlejojn en [[Luganska provinco]] kaj [[Donecka provinco]], kaj en [[Ĥersona provinco]], kie estis liberigitaj pli ol 90 setlejoj, paffaligis dum duonhoro 2 rusiajn sturmajn helikopterojn Ka-52, la tria frakasiĝis super [[Irkucko]] ** Mondreago: Pasinttage [[propagando|propagandisto]] de [[Moskva Kremlo]] estis suspendita pro alvoko en [[televidkanalo]] [[Russia Today]] al "[[drono|dronigo]] aŭ vivbruligo" de ukrainaj infanoj, kiuj konsideras sovetan [[Rusio]]n kiel okupanton; unua de 5 monatoj interparolo de la ĉefkomandantoj de usona kaj rusia armeoj; nederlanda grupo de spertuloj pri [[jurmedicino]] la duan fojon ekiras al Ukrainio por helpi pri esploro de rusaj [[militkrimo]]j; dum la Unua Parlamenta [[Pintkunveno]] de Internacia Krimea Platformo, estinta usona ambasadoro en Ukrainio pritaksis rusiajn militajn [[reparacio]]jn por Ukrainio je 750 miliardoj ĝis 1 biliono da dolaroj; [[Israelo]] transdonis al Ukrainio [[spionado|spionajn]] donitaĵojn kiel kontraŭbatali iranajn senpilotajn aviadilojn ==[[Esperantujo]]== * [[1974]]: [[Pollando]]: [[Esperanto-Biblioteko]] estis fondita iniciate de [[pastro]] kaj [[Biblio|bibliisto]] [[Henryk Herbert Paruzel|Henryk Paruzel]] kiel apartigita [[kolekto]] en la [[Biblioteko]] de [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]], gvidata de ties direktoro [[Andrzej Paluchowski]] (rapide disvolviĝanta per agado de [[franciskanoj|franciskano]] [[doktoro]] [[Czesław Biedulski]], kaj [[Krzysztof Śliwiński]] kunlaboranta kun hungara [[esperantisto]] [[Karlo Fajszi]], kreinto de la [[kolektaĵo de Fajszi]]) == Naskiĝoj == * [[51]]: [[Domiciano]], imperiestro de Romio (m. [[96]]) * [[1399]]: [[Pier Candido Decembrio]], itala [[literaturo|literaturisto]] kaj historiisto (m. [[1477]]) * [[1503]]: [[Izabela de Portugalio]], edzino de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)]] (m. [[1539]]) * [[1558]]: [[Szymon Szymonowic]], pola poeto (m. [[1629]]) * [[1632]]: [[Antoni van Leeuwenhoek]], nederlanda komercisto kaj fizikisto, pliboniginto de [[mikroskopo]] (m. [[1862]]) * [[1734]]: [[Anna Göldi]], svisa viktimo de [[justico|justica]] murdo, konsiderata kiel ''lasta Eŭropa [[sorĉistino]]'' (m. [[1782]]) * [[1739]]: [[Anna Amalia de Saksio-Vajmaro-Eisenach]], dukino kaj mecenatino (m. [[1807]]) * [[1785]]: [[Rafael del Riego]], hispana generalo kaj politikisto (m. [[1823]]) * [[1798]]: [[Massimo d'Azeglio]], itala politikisto, pentristo kaj verkisto (m. [[1866]]) * [[1801]]: [[Josef Šmidinger]], ĉeĥa pastro, [[patriotismo|patrioto]], instruisto (m. [[1852]]) * [[1804]]: [[Wilhelm Eduard Weber]], germana fizikisto (m. [[1891]]) * [[1806]]: [[Maximilian Joseph von Tarnóczy]], aŭstra teologo kaj salcburga ĉefepiskopo (m. [[1876]]) * [[1811]]: [[Ferdinand Hiller]], germana komponisto kaj dirigento (m. [[1885]]) * [[1814]]: [[Eduard Baltzer]], germana teologo kaj vegetarismo-pioniro (m. [[1887]]) * [[1817]]: [[Vilmos Lázár]], hungara honvedgeneralo (m. [[1849]]) * [[1820]]: [[Eugène Fromentin]], franca pentristo kaj verkisto (m. [[1876]]) * [[1821]]: [[Ferenc Aschermann]], hungara honvedkolonelo (m. [[1893]]) * [[1830]]: [[Marianne North]], angla [[natura historio|naturistino]] kaj pentristino (m. [[1890]]) * [[1843]]: [[Jákó Ávéd]], hungara ĵurnalisto kaj instruisto (m. [[1922]]) * [[1844]]: [[Karl Lueger]], aŭstra politikisto kaj advokato (m. [[1910]]) * [[1856]]: [[Siegfried Lipiner]], aŭstra-pola verkisto, tradukisto (m. [[1911]]) * [[1868]]: [[Alexandra David-Néel]], franca verkistino, opera kantistino, vojaĝistino, esploristino kaj [[orientalisto|orientalistino]], unua virino, kiu venis al [[Lasao]], [[budhismo|budhanino]] (m. [[1969]]) * [[1872]]: [[Artúr K., Tompa]], rumania hungara pastro, murdita (m. [[1944]]) *[[1875]]: [[Erich Kuithan]], germana pentristo * [[1882]]: [[Imre Kálmán]], hungara komponisto (m. [[1953]]) * [[1883]]: [[Károly Kiss (pentristo)|Károly Kiss]], rumania hungara pentristo kaj [[Ksilografio|ksilografo]] (m. [[1953]]) *[[1886]]: [[Alois Grimm]], germana jezuito, instruisto kaj kontraŭfaŝisto * [[1891]]: [[János Kallós]], hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (m. [[1970]]) * [[1891]]: [[Rafael Trujillo]], prezidento de Domingo (m. [[1961]]) * [[1896]]: [[Leopold Dreher]], pola-juda advokato, [[cionismo|cionisto]] verkanta pri la [[hebrea lingvo]], kunorganizanto de [[UK 1912]], membro de [[Pola E-Delegitaro]], kontribuanta al "[[Juna Esperantisto]]", "[[Pola Esperantisto]]", "Esperanta Voĉo", "[[Esperanto Triumfonta]]", "[[Heroldo de Esperanto]]", kunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', aŭtoro de la ''[[Supera Kurso de Esperanto]]'', murdita (m. [[1941]]) * [[1901]]: [[Ferenc Balázs]], rumania hungara verkisto, sociologo (m. [[1938]]) * [[1907]]: [[István Torjai Szabó]], rumania hungara literaturhistoriisto (m. [[1991]]) * [[1907]]: [[Ezra Clark Stillman]], usona lekciisto kaj kulturataŝeo en [[Bruselo]], membro de [[IALA]], kontribuinta al antologio ''[[Dekdu Poetoj]]'' (m. [[1995]]) * [[1910]]: [[Zoltán Iváni]], rumania hungara, hungara, usona verkisto, ĵurnalisto (m. [[1997]]) * [[1911]]: [[István Kovács (politikisto)|István Kovács]], hungara politikisto (m. [[2012]]) * [[1925]]: [[Luciano Berio]], itala komponisto (m. [[2003]]) * [[1927]]: [[Gilbert Bécaud]], franca kantisto, komponisto, pianisto kaj aktoro (m. [[2001]]) * [[1928]]: [[Mohammad Ĥosejni Beheŝti]], irana politikisto, murdita (m. [[1981]]) * [[1929]]: [[George Crumb]], usona komponisto (m. [[2022]]) * [[1930]]: [[Johan Galtung]], norvega sociologo, fondinto de la politikscienca fako "[[paco]] kaj [[konflikto]]" (m. [[2024]]) * [[1931]]: [[Sofia Gubajdulina]], rusa komponistino (m. [[2025]]) * [[1931]]: [[Gyula Cseresznyés]], rumania hungara aktoro, reĝisoro * [[1932]]: [[Pierre-Gilles de Gennes]], franca Nobelpremiita fizikisto esplorinta [[superkonduktiveco]]n, [[likva kristalo|likvajn kristalojn]] kaj [[polimero]]jn (m. [[2007]]) * [[1935]]: [[Marek Piwowski]], pola reĝisoro kaj filma scenaristo * [[1936]]: [[Lajos Bardócz]], hungara grafikisto * [[1938]]: [[Walter Kappacher]], aŭstra verkisto (m. [[2024]]) * [[1946]]: [[Tibor Bogdán (ĵurnalisto)|Tibor Bogdán]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. [[2020]]) * [[1954]]: [[Malcolm Turnbull]], ĉefministro de Aŭstralio * [[1960]]: [[Christoph Schlingensief]], germana reĝisoro (m. [[2010]]) * [[1969]]: [[Adela Noriega]], meksika aktorino * [[1983]]: [[Felix Zesch]], germana inĝeniero, redaktoro de "[[Kune]]", prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo]], [[Komitato de TEJO|komitatano de TEJO]] == Mortoj == * [[605]]: [[Sankta Magloire]], bretona ĉefepiskopo kaj sanktulo (n. [[535]]) * [[996]]: [[Hugo Kapeto]], reĝo de [[frankoj]] (n. ĉirkaŭ [[940]]) * [[1535]]: [[Francisko la 2-a Sforza]], lasta duko de [[Milano]] (n. [[1495]]) * [[1600]]: [[Andrea Bacci]], itala medicinisto kaj filozofo (n. [[1524]]) * [[1601]]: [[Tycho Brahe]], dana astronomo kaj astrologo (n. [[1546]]) * [[1604]]: [[Za Dengel]], imperiestro de [[Etiopio]] (n. nekonata) * [[1655]]: [[Pierre Gassendi]], franca pastro, filozofo, astronomo, astrologo kaj matematikisto, unua observanto de la [[pasado de Merkuro]] (n. [[1592]]) * [[1725]]: [[Alessandro Scarlatti]], itala komponisto (n. [[1660]]) * [[1733]]: [[Henrietta Godolphin (dukino de Marlborough)]], filino de John Churchill (1-a duko de Marlborough) (n. [[1681]]) * [[1799]]: [[Karl Ditters von Dittersdorf]], aŭstra komponisto kaj violonisto (n. [[1739]]) * [[1842]]: [[György Carabelli]], hungara-aŭstra kuracisto kaj profesoro (n. [[1787]]) * [[1849]]: [[Imre Szacsvay (advokato)|Imre Szacsvay]], hungara advokato kaj politikisto (n. [[1818]]) * [[1852]]: [[Daniel Webster]], [[usona ministro pri eksteraj rilatoj]] (n. [[1782]]) * [[1853]]: [[Heinrich Christian Samuel Beck]], germana diplomato kaj teologo (n. [[1768]]) * [[1901]]: [[William Goate]], angla soldato ricevinta [[Viktoria kruco|Viktorian krucon]] dum la [[ribelo de sipajoj]] kontraŭ [[Brita Imperio]] (n. [[1836]]) * [[1912]]: [[Fülöp Jákó Imets]], hungara romkatolika pastro, instruisto, verkisto, (n. [[1837]]) * [[1918]]: [[Gustav Adolf Gerhard]], germana filologo kaj papirusologo (n. [[1878]]) * [[1922]]: [[Wilhelm Friedrich Bode]], germana pedagogo kaj Goethe-fakulo (n. [[1862]]) * [[1925]]: [[Jindřich Šimon Baar]], ĉeĥa katolika pastro kaj verkisto, enestanta en ''[[Ĉeĥoslovaka Antologio]]'' (n. [[1869]]) * [[1932]]: [[Fran Milčinski]], slovena advokato, juristo, verkisto kaj dramaturgo (n. [[1867]]) * [[1938]]: [[Ernst Barlach]], germana skulptisto, pentristo, verkisto kaj poeto (n. [[1870]]) * [[1941]]: [[Sándor Reményik]], hungara poeto (m. [[1890]]) * [[1944]]: [[Louis Renault]], franca industriisto, pioniro de [[aŭtomobilo|aŭtomobilismo]] (n. [[1877]]) * [[1945]]: [[Vidkun Quisling]], norvega politikisto, [[Nacia registaro (Norvegio)|kunlaborinta]] kun [[Tria Regno]], ekzekutita (n. [[1887]]) * [[1946]]: [[Antoni Żubryd]], pola suboficiro de [[infanterio]], majoro de [[Naciaj Armitaj Fortoj de Pollando]], murdita (n. [[1918]]) * [[1948]]: [[Ferenc Lehár]], aŭstra komponisto (n. [[1870]]) * [[1948]]: [[Rusztem Vámbéry]], hungara juristo, advokato, ĵurnalisto, politikisto kaj diplomato (n. [[1872]]) * [[1957]]: [[Christian Dior]], franca kudristo kaj modumisto, fondinto de [[Christian Dior S.A]] (n. [[1905]]) * [[1965]]: [[Hans Meerwein]], germana [[kemiisto]] (n. [[1879]]) * [[1972]]: [[Jackie Robinson]], usona [[basbalo|basbalisto]] (n. [[1947]]) * [[1974]]: [[David Ojstraĥ]], soveta [[violonisto]], profesoro (n. [[1908]]) * [[1975]]: [[Ferdinando Longoni]], itala [[pastro]], prezidanto de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], aŭtoro de ''Katolika preĝaro'' (n. [[1916]]) * [[1979]]: [[Áron Vass]], rumania hungara [[skulptisto]] (n. [[1891]]) * [[1989]]: [[Jerzy Kukuczka]], pola [[montogrimpado|montogimpisto]] (n. [[1948]]) * [[1990]]: [[Ernst Zwilling]], aŭstra [[vojaĝverkisto]] kaj esploristo (n. [[1890]]) * [[1991]]: [[Gene Roddenberry]], usona scenaristo kaj televida produktoro (n. [[1921]]) * [[1994]]: [[Erich Wustmann]], germana [[etnologio|etnologo]] kaj vojaĝisto (n. [[1907]]) * [[1996]]: [[Gladwyn Jebb]], brita politikisto kaj diplomato, [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]] (n. [[1900]]) * [[2005]]: [[Rosa Parks]], [[afrik-usonanoj|afrik-usonanino]] batalanta kontraŭ [[rasismo]] (n. [[1913]]) * [[2006]]: [[William Montgomery Watt]], skota historiisto kaj interpretisto de [[islamo]] (n. [[1909]]) * [[2011]]: [[John McCarthy]], usona komputikisto, inventinto de la termino [[artefarita intelekto]] (n. [[1927]]) * [[2012]]: [[Margaret Osborne duPont]], usona tenisludistino (n. [[1918]]) * [[2015]]: [[Maureen O'Hara]], usona filmaktorino kaj kantistino (n. [[1920]]) * [[2017]]: [[Fats Domino]], usona kantisto, komponisto kaj pianisto (n. [[1928]]) * [[2020]]: [[Chung So-sung]], sudkorea verkisto (n. [[1944]]) * [[2022]]: [[Gerald Schmid]], aŭstra pentristo kaj pedagogo (n. [[1928]]) * [[2023]]: [[Richard Roundtree]], usona aktoro (n. [[1942]]) * [[2025]]: [[Sirikit]], reĝino de Tajlando 1950-2016 (n. [[1932]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Antonio Maria Claret]], kataluna [[episkopo]] * Tago de [[Unuiĝintaj Nacioj]] - enkondukita okaze de ekvalido de la [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]] kaj festata ekde 1948 * [[Nacia tago]] en [[Zambio]], Tago de la sendependiĝo ([[1964]]) * Monda [[Informo]]-Tago pri Disvolviĝo - rezoluciita de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] en 1972 * Semajno de Malarmigo komenciĝas en [[Membroŝtatoj de Unuiĝintaj Nacioj]] - fiksita de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] en 1978 * Tago de Batalo kontraŭ [[Trodikiĝo]], 2010 == Tagoj de [[semajno]] == La '''24-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:24-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|24]] [[Kategorio:24-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1024]] pkxst76aetcz6cbuz5yy2ik7qvzebhe 0 4783 9347491 9335114 2026-04-04T17:47:21Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9347491 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{septembro}} La '''11-a de septembro''' estas la 254-a tago de la jaro (la 255-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 111 tagoj restas. Je la 11-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[813]]: Germana imperiestro [[Karolo la Granda]] propramane kronis en [[Aachen|Akeno]] [[Ludoviko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Ludovikon la 1-a]] kiel kunimperiestron * [[1041]]: Granda [[incendio]] de [[Bremeno]] * [[1416]]: [[Universitato de Karolo|Universitato de Prago]] atestis pri la senkulpa vivo kaj bona reputacio de [[Jan Hus]] - [[Koncilio de Konstanco]] responde ĉesigis agadojn de la [[universitato]] * [[1541]]: [[Gvatemalo]]: [[vulkano]] detruis Ciudad Vieja, la unuan ĉefurbon ([[Departemento Sakatepekezo]]) * [[1598]]: [[Boris Godunov]] kroniĝis kiel [[caro]] de Rusio * [[1599]]: Itala nobelino [[Beatrice Cenci]] estis ekzekutita pro instigado al murdo de ŝia patro - konfeso devigita per [[torturo]]j * [[1609]]: Angla esploristo [[Henry Hudson]] malkovris insulon [[Manhatano]]; [[Reĝo de Hispanio|hispana reĝo]] [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]] ediktis pri [[ekziligo]] de 300 mil [[morisko]]j * [[1620]]: [[Tridekjara milito]]: venko de [[habsburgoj|habsburga]] armeo super la svisa en batalo de [[Tirano (Italio)|Tirano]] * [[1638]]: [[Pollando]]: incendio de [[Krosno]] * [[1697]]: En batalo de [[Senta|Zenta]] imperiestra armeo de princo [[Eŭgeno de Savojo]] frakasis la turkan, dum la 5-a aŭstra-turka milito * [[1714]]: [[Hispana Sukceda Milito]]: [[Burbonoj|burbonana]] armeo el [[Kastilio]] konkeris [[Barcelono]]n, kiu kapitulacis al la hispana kaj franca trupoj * [[1777]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: dum la batalo de Brandywine [[Kazimierz Pułaski]] savis vivon al [[George Washington]] * [[1795]]: [[Irano|Persa]] armeo konkeris kaj detruis [[Tbiliso]]n * [[1801]]: [[Lepsiko]]: premiero de [[dramo]] ''[[La Pucelo de Orleano (dramo)|La Pucelo de Oleano]]'' de [[Friedrich Schiller]] * [[1802]]: [[Francio]] aneksis [[Piemonto]]n * [[1814]]: Venko de Usono en bataloj de Plattsburgh kaj sur lago [[Champlain]] dum brita-usona milito * [[1855]]: [[Krimea milito]]: brita-franca-turka armeo konkeris [[Sebastopolo]]n * [[1857]]: [[Utaha Mormona Milito]]: [[mormonoj]] kaj [[pajuteoj]] [[masakro|masakris]] pli ol cent [[setlejo|setliĝintojn]] irantajn de [[Arkansaso]] al [[Kalifornio]] * [[1861]]: [[Ĉeĥa lingvo]] establiĝis kiel instrua lingvo en [[lernejo]]j de [[Prago]] * [[1879]]: Usona astronomo [[Christian Heinrich Friedrich Peters]] malkovris asteroidon [[202 Krizeiso|Krizeiso]] * [[1881]]: Papo [[Leono la 13-a]] anoncis [[Virgulino de Moncerato (Hispanio)|Virgulinon de Moncerato]] patronino de [[Katalunio]] * [[1883]]: Okaze de 200-jariĝo de la [[Batalo de Vieno]], en [[Drapodomo]] oni malfermis Nacian Muzeon de [[Krakovo]] * [[1893]]: Dum inaŭguro de [[Parlamento de la religioj de la mondo]] en [[Ĉikago]] Svami [[Vivekananda]] enkondukis [[hinduismo]]n al [[Usono]] * [[1906]]: Mahatma [[Gandhi]] komencis sian Senperfortan Movadon "[[Satyagraha]]" * [[1909]]: [[Max Wolf]] kiel unua ekvidis sur foto revenantan [[Haleja kometo|Halejan kometon]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Reĝlando Galicio kaj Lodomerio]]: venko de la [[Rusa Imperio]] super [[Aŭstrio-Hungario]] en la batalo de Rawa Ruska ([[Lviva provinco]]), komencita la 3-an de septembro * [[1918]]: [[Rusia SFSR]] per dekreto enkondukis [[metra decimala sistemo|metran decimalan sistemon]] * [[1919]]: [[Syngman Rhee]] ekprezidentis [[ekzilo|ekzilan]] [[Koreo|Korean]] Provizoran Registron en [[Ŝanhajo]]; usona armeo invadis [[Honduro]]n * [[1921]]: Judaj [[setlejo|setliĝintoj]] fondis en la [[Valo de Jizre'el]] unuan [[moŝavo]]n Nahalal * [[1922]]: [[Palestino]] estis proklamita brita [[Mandato de la Ligo de Nacioj|mandata teritorio]]; brita aŭtomobila firmao [[Jaguar]] fondiĝis * [[1924]]: Franca komponisto [[Gabriel Fauré]] finis sian lastan [[komponaĵo]]n * [[1926]]: [[Italio]]: malsukcesa atenco kontraŭ [[Benito Mussolini]]; [[Hispanio]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] * [[1928]]: [[Danio]]: [[Universitato de Aarhus]] fondiĝis * [[1932]]: Polaj aviadilistoj [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Stanisław Wigura]] pereis en [[Katastrofoj ĉe aviado|aviadila katastrofo]] en [[Teŝinio]] * [[1938]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Muzeo]] al [[Adam Mickiewicz]] malfermita en [[Navahrudak|Nowogródek]] * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: [[Wehrmacht]] konkeris [[Gniezno]], [[Mogilno]] kaj [[Siedlce]]; [[Luftwaffe]] bombis soldat[[kolumno]]jn oriente de [[Vistulo]] kaj San; batalo de [[Kałuszyn]] komenciĝis; pro [[kvina kolono|malfronta agado]] de germanaj flankbatalantoj [[Biłgoraj]] grandparte bruliĝis; [[Luftwaffe]] bombis civilajn kvartalojn de [[Łomża]] kaj [[Lvovo]]n; en [[Mszczonów]] germanaj trupoj bruligis la urbon kaj pafmortigis urbestron; [[kapitulaco]] de ĉirkaŭita pola armea trupo "Prusy" * [[1940]]: [[Batalo de Anglio]]: [[Luftwaffe]] atakis [[Granda Londono|Grandan Londonon]] kaj regionojn de [[Southampton]]; hungara armeo invadis [[Kluĵo]]n * [[1941]]: [[Ordnungspolizei|Germana polico]] de enketa malliberejo [[Pawiak]] en [[Varsovio]] forveturigis 114 personojn al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]]; [[Provinco Vartlando]]: en [[Poznano]] germanaj trupoj ekzekutis 5 polojn; de [[Krakovo]] al [[Koncentrejo Ravensbrück]] forveturas unua transporto de [[virino]]j; en [[Vaŝingtono]] oni komencis konstrui [[Pentagono (Usono)|Pentagonon]]; en [[Nazia Germanio]] oni patentigis [[metadono]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: unua ago de brita 151 ĉasaviada alo en [[Murmansko]]-regiono * [[1942]]: Apud [[Ĉenstoĥovo]] [[pendumo|pendumiĝis]] 20 civitanoj; [[Pola Rezistomovado]]: Venĝa Asocio de [[Pola Enlanda Armeo]] eksplodigis [[gasodukto]]n sur [[ponto]] en Ostrowiec; nokte de la 10-a/11-a de septembro la [[brita aerarmeo]] atakis [[Düsseldorf]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: likvido de [[geto]] en [[Przemyśl]] - 3,5 mil judojn germanoj sendis al [[koncentrejo]]j en [[Aŭŝvico]], 500 al Szebnie (proksime al [[Jasło]]), 100 al laborkoncentrejo [[Stalowa Wola]], 115 estis pafmortigitaj; krome en okupita Pollando ekzekutiĝis 53 civitanoj; [[Volina provinco]]: tritaga batalo en [[monaĥejo]] proksime al vilaĝo Novy Zagoriv finiĝis — defendata de la [[Ukraina Ribela Armeo]] kontraŭ 1 500 germanoj kaj [[Rusa Liberiga Armeo|vlasovanoj]]; [[Kampanjo de Italio]]: en [[Kalabrio]] brita armeo atingis linion [[Castrovillari]]-[[Belvedere]] kaj en [[Apulio]] la urbon [[Brindizio]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: [[aliancanoj]] ĵetis en la [[Śródmieście|Mezurbon]] [[armilo]]jn kaj [[medikamento]]jn; 47-a sovetia armeo batalas kontraŭ germanaj trupoj en kvartalo Praga; [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Krosno]]n, [[Rembertów]] kaj [[Wawer]]; 11 500 personoj pereis en amasa aviadilatako de la [[brita aerarmeo]] kontraŭ [[Darmstadt]]; 107 ministoj, interalie sovetaj trudlaboristoj, pereis pro eksplodo de [[metano]] en [[karbo]]minejo en [[Bergkamen]]; [[Usono]] kiel unua [[Aliancanoj|Aliancano]] eniris norde de [[Treviro]] la teritorion de [[Nazia Germanio]]; lasta operaco "Frantic" [[usona aerarmeo]] atakis armilproduktejojn en [[Chemnitz]] * [[1952]]: Imperiestro de Etiopio subskribis akton de [[federacio]] inter [[Etiopio]] kaj [[Eritreo]] * [[1954]]: Baze de [[Germana konstitucio]] Federacia Socia [[Kortumo]] establiĝis kiel unu el la kvin plej altaj [[tribunalo]]j * [[1957]]: Prezidio de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] malpermesis atribui nomojn de partiaj gvidantoj al urboj kaj fabrikoj dum ilia vivo * [[1960]]: En [[Pollando]] sur tereno de [[koncentrejo]] [[Majdanek]] oni inaŭguris Monumenton de [[Batalo]] kaj [[Martireco]] * [[1961]]: Internacia ekologia organizo [[Monda Natur-Fonduso]] fondiĝis * [[1965]]: [[Barat-Pakistana Milito de 1965|Barat-Pakistana Milito]]: barata [[infanterio]] konkeris pakistanan urbon Burki ([[Lahore]]) * [[1971]]: [[Egiptio]] akiras konstitucion; [[Barejno]] kaj [[Kataro (lando)|Kataro]] aniĝis al [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[1973]]: [[Puĉo en Ĉilio en 1973]]: [[puĉo]] de [[Augusto Pinochet]] - la leĝe elektita prezidento [[Salvador Allende]] ''memmortigas sin'' per armilo iam donacita de la [[Kubo|kuba]] prezidento [[Fidel Castro]] * [[1974]]: Usona astronomo [[Charles T. Kowal]] malkovris [[Ledao (luno)|Ledaon]], lunon de [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] * [[1976]]: [[Pola Popola Respubliko]]: [[Antoni Macierewicz]] prilaboris enkondukan version por fondodokumento de la [[Komitato por Defendo de Laboristoj]] * [[1978]]: [[Britio]]: mortis la lasta konata [[viktimo]] de [[variolo]] * [[1980]]: [[Solidareco (Pollando)|"Solidareco"]]: en [[fandado|Fandejo]] ''Katowice'' en [[Dąbrowa Górnicza]] oni subskribis la 4-an [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgustan interkomprenon]] * [[1986]]: Kadre de la tria [[amnestio]] post la [[milita stato en Pollando]] [[Czesław Kiszczak]] anoncis tujan liberigon de 225 aktivuloj de [[opozicio (politiko)|opozicio]] — surbaze de [[degelo (Sovetunio)|degela ondo]] post transpreno de regopovo fare de [[Miĥail Gorbaĉov]] * [[1989]]: [[Turniĝo]]: ĉe la hungara-aŭstria [[landlimo]] oni [[Fera Kurteno|suspendis kontrolojn]] en kelkaj lokoj, kio permesis al miloj de [[GDR]]-civitanoj forveturi al [[Okcidenta Eŭropo]] * [[1992]]: Plej potenca en la historio [[uragano Iniki]] trapasis super [[Havajaj insuloj]] * [[1993]]: En [[Kievo]] apud la [[Monaĥejo Sankta Mikaelo de la Orumitaj Kupoloj]] oni inaŭguris memorigilon al la [[viktimo]]j de [[holodomoro]] * [[2001]]: 19 arabaj teroristoj el [[Al-Kaida]] faris [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|aviadilajn atencojn]] kontraŭ [[World Trade Center|Mondkomerca Centro]] en [[Novjorko]], kaj [[Pentagono (Usono)|Pentagono]] en [[Vaŝingtono]], kun provo atenci [[Kapitolo de Usono|Kapitolon]] - pereis ĉirkaŭ 3000 personoj * [[2005]]: [[Israelo]] oficiale anoncis finon de la 38-jara [[okupado]] de [[Gaza Sektoro]]; [[Sali Berisha]] estis elektita ĉefministro de [[Albanio]] * [[2007]]: Oficiala komenco de interparoloj de [[Ĉeĥio]] kaj [[Usono]] pri lokigo de usona [[radaro]] en la regiono [[Brdy]] * [[2009]]: [[Mihai Ghimpu]] iĝis provizora prezidento de [[Moldava Respubliko]] (post demisio de [[Vladimir Voronin]]); prezidento de Zimbabvo [[Robert Mugabe]] denove nuligis postenon de [[ĉefministro]] * [[2013]]: 400 kilometra homa [[ĉeno]] nomata [[Kataluna Vojo]] estis organizita de [[Kataluna Nacia Asembleo]] por [[sendependeco]] de [[Katalunio]] * [[2022]]: [[milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: Pasinttage ukrainoj eliminis 400 rusiajn soldatojn; la [[nuklea centralo]] de [[Enerhodar]] estas finmalŝaltita — oni remalvarmigas [[nuklea reakciujo|nuklean reakciujon]]; akraj bataloj pri [[Lisiĉansk]], [[Severodoneck]] kaj [[Rubiĵne]] daŭras; laŭ ukraina Ĝenerala [[Stabo]] ĝis nun 52 650 rusiaj soldatoj pereis, oni detruis i.a. 1 260 artileriajn sistemojn; en [[Ĥarkiva provinco]] pli ol 40 lokoj estis liberigitaj de rusia [[okupacio]] <!--** Mondreago: Laŭ unua komuna raporto de [[Monda Banko]], [[Eŭropa Komisiono]] kaj [[ukraina registaro]] la kostojn de rekonstruo de Ukrainio oni pritaksis al 349 miliardoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]]; "De Volkskrant": malgraŭ pluraj [[sankcio]]j kontraŭ [[Rusio]] la nederlanda [[firmao]] Viterra ĉerpas grandajn gajnojn pro [[komerco]] per rusia [[cerealo]] plenigante militan trezorejon de [[Moskva Kremlo]]; "[[Chicago Tribune]]": Dum [[agreso]] al Ukrainio, la memoro pri la [[dua mondmilito]] estas hodiaŭ pli grava ol iam ajn, kaj oni devas ĝin subteni por ne fari la samajn [[eraro]]jn ([[intervjuo]] kun [[Mateusz Morawiecki]])--> ==[[Esperantujo]]== * [[1909]]: [[Katalunio]]: en [[Barcelono]] finiĝis la [[UK 1909|5-a Universala Kongreso de Esperanto]] * [[2017]]: [[Pollando]]: en [[Varsovio]] komenciĝis [[Sanmarineca Universitata Sesio|SUS]]-34, organizata de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] == Naskiĝoj == * [[1522]]: [[Ulisse Aldrovandi]], itala kuracisto kaj natursciencisto (m. [[1605]]) * [[1524]]: [[Pierre de Ronsard]], franca poeto (m. [[1585]]) * [[1556]]: [[Jozefo Kalasancio]], hispana kleriko, fondinto de [[piaristoj]], sanktulo (m. [[1648]]) * [[1611]]: [[Henri de Turenne]], franca militestro, [[marŝalo]] (m. [[1675]]) * [[1657]]: [[Johann Sinapius (rektoro)|Johann Sinapius]], slovaka erudiciulo, historiisto, filologo, bibliotekisto kaj [[gimnazio|gimnaziestro]] (m. [[1725]]) * [[1724]]: [[Johann Bernhard Basedow]], germana pedagogo (m. [[1790]]) * [[1749]]: [[Justus Perthes]], germana eldonisto de [[atlaso]]j (m. [[1816]]) * [[1763]]: [[Ignác Gyulay]], hungara oficiro, militestro, [[banuso]] (m. [[1831]]) * [[1771]]: [[Mungo Park]], skota vojaĝisto kaj esploristo (m. [[1806]]) * [[1774]]: [[Carl Friedrich Christian Steiner]], germana arĥitekto (m. [[1840]]) * [[1786]]: [[Friedrich Kuhlau]], germana-dana komponisto (m. [[1832]]) * [[1795]]: [[József Kemény]], hungara historiisto kaj politikisto (m. [[1855]]) * [[1816]]: [[Carl Zeiß]], germana fizikisto kaj entreprenisto (m. [[1888]]) * [[1825]]: [[Eduard Hanslick]], ĉeĥa-aŭstra muzikologo (m. [[1904]]) * [[1838]]: [[Adam Asnyk]], pola poeto kaj dramisto (m. [[1897]]) * [[1845]]: [[Émile Baudot]], franca inĝeniero pri telegrafio, inventisto (m. [[1903]]) * [[1849]]: [[Clotilde Micheli]], aŭstra [[religiulino]], beatigita (m. [[1911]]) * [[1861]]: [[Juhani Aho]], finna verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1921]]) * [[1862]]: [[O. Henry]], usona verkisto (m. [[1910]]) * [[1862]]: [[Hawley Harvey Crippen]], usona krimulo (m. [[1910]]) * [[1865]]: [[Rainis]], latva poeto, verkisto, tradukisto kaj politikisto (m. [[1929]]) * [[1865]]: [[Jenő Zoványi]], hungara eklezihistoriisto, profesoro (m. [[1958]]) * [[1867]]: [[Lajos Trózner]], hungara instruisto, folkloristo (m. [[1944]]) * [[1874]]: [[Lajos Bérczy]], hungara verkisto kaj publicisto (m. [[1947]]) * [[1875]]: [[Ferenc Gillemot]], hungara sportisto, ĵurnalisto (m. [[1916]]) * [[1877]]: [[Vilmos Bálint]], rumania hungara pastro, socia aganto (m. [[1949]]) * [[1877]]: [[Feliks Dzerĵinskij]], fondinto kaj ĉefo de sekreta servo [[Ĉeka]] (m. [[1926]]) * [[1881]]: [[Ákos Dutka]], hungara poeto kaj ĵurnalisto (m. [[1972]]) * [[1881]]: [[Asta Nielsen]], dana aktorino (m. [[1972]]) * [[1882]]: [[August Reinbrecht]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1929]]) * [[1885]]: [[D. H. Lawrence]], angla verkisto (m. [[1930]]) * [[1890]]: [[Eduard Profittlich]], germana jezuito kaj martiro (m. [[1942]]) * [[1893]]: [[Oszkár Nagy]], rumania hungara pentristo (m. [[1965]]) * [[1894]]: [[Oleksandr Dovĵenko]], ukraina reĝisoro, scenaristo kaj verkisto (m. [[1956]]) * [[1895]]: [[Vinoba Bhave]], barata filozofo, religiosciencisto, politikisto (m. [[1982]]) * [[1902]]: [[Ernő Teleki]], hungara grafo, ekonomiisto, politikisto, pentristo (m. [[1980]]) * [[1903]]: [[Theodor Wiesengrund Adorno]], germana filozofo, sociologo, komponisto (m. [[1969]]) * [[1909]]: [[Joachim Fernau]], germana verkisto (m. [[1988]]) * [[1911]]: [[László Bolgár]], hungara ĵurnalisto kaj tradukisto (m. [[1990]]) * [[1911]]: [[Bola de Nieve]], kuba kantisto, komponisto kaj pianisto (m. [[1971]]) * [[1911]]: [[Josef Buršík]], ĉeĥa [[militisto]], ĉeĥoslovaka generalo (m. [[2002]]) * [[1911]]: [[István Moldován (Kolozsváry)|István Moldován]], hungara pentristo (m. [[2000]]) * [[1914]]: [[Pavlo (serba patriarko)|Pavlo]], serba [[patriarko]] (m. [[2009]]) * [[1917]]: [[Ferdinand Marcos]], prezidento de Filipinoj (m. [[1989]]) * [[1917]]: [[Herbert Lom]], brita aktoro (m. [[2012]]) * [[1919]]: [[Georg Klotz]], sudtirola gerilano kaj forĝisto, [[Novnaziismo|novnazio]] (m. [[1976]]) * [[1924]]: [[József Imreh]], rumania hungara geologo, fakverkisto pri [[mineralogio]] (m. [[1993]]) * [[1924]]: [[Rudolf Vrba]], slovaka-kanada [[farmakologio|farmakologo]], kiu fuĝis de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] kaj informis [[Aliancanoj]]n pri tiea [[genocido]] (m. [[2006]]) * [[1926]]: [[Miroslav Smyčka]], ĉeĥa operkantisto, [[esperantisto]], estro de [[Esperanto-klubo]] en [[ Ústí nad Labem]], multaj esperantistaj koncertoj, [[Honoraj membroj de ĈEA|honora membro de ĈEA]] (m. [[2017]]) * [[1928]]: [[Ottó Haszpra]], hungara [[hidrologo]], profesoro de [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio|HEA]], kunlaboranto de hungara-esperanta vortaro de [[István Szerdahelyi]], [[Akademio de Esperanto|akademiano]], kunlaboranto de "[[Monato (gazeto)|Monato]]" (m. [[2012]]) * [[1929]]: [[Lóránt Szalman]], rumania hungara dirigento (m. [[2007]]) * [[1930]]: [[Gyula Szabó]], rumania hungara verkisto (m. [[2004]]) * [[1935]]: [[German Stepanoviĉ Titov]], sovetia kosmonaŭto (m. [[2000]]) * [[1935]]: [[Arvo Pärt]], estona komponisto * [[1945]]: [[Éva Cs. Gyimesi]], rumania hungara literaturhistoriistino (m. [[2011]]) * [[1945]]: [[Franz Beckenbauer]], germana futbalisto (m. [[2024]]) * [[1947]]: [[Stanisław Mikke]], pola advokato (m. [[2010]]) * [[1965]]: [[Baŝar al-Asad]], prezidento de Sirio * [[1965]]: [[Moby]], usona [[diskĵokeo]], kantisto, verkisto de kantoj kaj muzikisto * [[1966]]: [[Princino Akishino]], edzino de Princo Akishino de Japanio * [[1967]]: [[Sung Jae-gi]], sudkorea politikisto kaj kontraŭ[[feminismo|feministo]] (m. [[2013]]) * [[1968]]: [[Slaven Bilić]], kroata futbalisto * [[1971]]: [[Markos Moulitsas]], usona politika blogisto * [[1975]]: [[Mária Boros]], rumania hungara aktorino * [[1978]]: [[In-Grid]], itala kantistino * [[1978]]: [[Michele Gazzola]], itala lingvisto, ekonomikisto kaj esperantisto, senatano de la [[Akademio Internacia de la Sciencoj|AIS]], redaktoro de "[[Language Policy and Linguistic Justice]]" * [[1980]]: [[Zsuzsa Szőcs]], hungara industriartistino, pentristino * [[1982]]: [[Svjatlana Ciĥanoŭskaja]], belorusa tradukistino, politikistino kaj [[Opozicio (politiko)|opoziciistino]], kandidatino por prezidenta posteno de [[Belorusio]] en 2020 == Mortoj == * [[1063]]: [[Béla la 1-a (Hungario)|Béla la 1-a]], reĝo de Hungario (n. ĉirkaŭ [[1020]]) * [[1227]]: [[Ludoviko la 4-a (Turingio)]], landgrafo * [[1522]]: [[Christophe de Longueil]], flandra juristo kaj humanisto * [[1570]]: [[Johann Brenz]], germana [[reformacio|reformaciisto]] (n. [[1499]]) * [[1586]]: [[Kaspar Arnurus]], germana logikisto kaj akademiano (n. ĉirkaŭ [[1528]]) * [[1594]]: [[Farkas Kovacsóczy]], hungara kanceliero de [[Transsilvanio]] (n. [[1540]]) * [[1594]]: [[Baltazaro Báthori]], reganto de [[Transilvanio]] (n. [[1555]]) * [[1599]]: [[Beatrice Cenci]], itala nobelulino (n. [[1577]]) * [[1606]]: [[Karel van Mander]], flandra pentristo kaj verkisto (n. [[1548]]) * [[1607]]: [[Luzzasco Luzzaschi]], itala komponisto kaj orgenisto (n. [[1545]]) * [[1645]]: [[Miklós Esterházy (palatino)|Miklós Esterházy]], hungara politikisto kaj reĝa juĝisto (n. [[1583]]) * [[1722]]: [[Johann Michael Heineccius]], germana teologo kaj sfragistikpioniro (n. [[1674]]) * [[1733]]: [[François Couperin]], franca orgenisto kaj komponisto (n. [[1668]]) * [[1781]]: [[Johann August Ernesti]], germana filologo kaj teologo (n. [[1707]]) * [[1823]]: [[Hipólito da Costa]], brazila ĵurnalisto kaj diplomato (n. [[1774]]) * [[1837]]: [[Christian Gottlieb Reichard]], germana juristo kaj kartografo (n. [[1758]]) * [[1853]]: [[Carl Barth]], germana gravuristo kaj desegnisto (n. [[1787]]) * [[1860]]: [[Friedrich Ludwig Keller]], svisa [[jurscienco|jursciencisto]] (n. [[1799]]) * [[1867]]: [[Pál Balogh]], hungara kuracisto, spertulo pri [[homeopatio]], grotesploristo (n. [[1794]]) * [[1885]]: [[Johann Jacob Baeyer]], germana [[geodezio|geodeziisto]] (n. [[1794]]) * [[1886]]: [[Luigi Bisi]], itala pentristo kaj arkitektura desegnisto (n. [[1814]]) * [[1888]]: [[Domingo Faustino Sarmiento]], argentina verkisto, historiisto kaj prezidento (n. [[1811]]) * [[1891]]: [[Antero de Quental]], portugala poeto, verkisto kaj politikisto (n. [[1842]]) * [[1902]]: [[Ernst Ludwig Dümmler]], germana historiisto (n. [[1830]]) * [[1910]]: [[Heinrich Caro]], germana kemiisto (n. [[1834]]) * [[1913]]: [[Alajos Pachinger]], hungara zoologo kaj [[stenografio|stenografo]] (n. [[1846]]) * [[1914]]: [[İsmail Gaspıralı]], krime-tatara politikisto, rusia pedagogo (n. [[1851]]) * [[1914]]: [[Claudius Colas]], franca oficisto, redaktoro de "[[Espero Katolika]]", kreinto de [[Adjuvilo]] (n. [[1884]]) * [[1917]]: [[Georges Guynemer]], franca [[flug-aso]] (n. [[1894]]) * [[1919]]: [[Géza Csáth]], hungara verkisto, kuracisto kaj muzika kritikisto (n. [[1887]]) * [[1932]]: [[Franciszek Żwirko]], pola leŭtenanto-[[piloto]] (n. [[1895]]) * [[1932]]: [[Stanisław Wigura]], pola piloto kaj [[aviadilo|aviadila]] [[inĝeniero]] (n. [[1901]]) * [[1934]]: [[István Szász (patro)|István Szász]], hungara [[agronomio|agronomo]] kaj agrikultura fakverkisto (n. [[1865]]) * [[1939]]: [[Konstanteno Korovin]], rusia, sovetia pentristo kaj teatra dekoraciisto (n. [[1861]]) * [[1941]]: [[Kristiano Rakovski]], rumana-ukraina komunista aganto (n. [[1873]]) *[[1944]]: [[Alois Grimm]], germana jezuito, instruisto kaj kontraŭfaŝisto * [[1948]]: [[Muhammad Ali Jinnah]], [[Guĝarato|guĝaratano]], estro de [[Tuthindia Islama Ligo]], 1-a [[Ĝenerala Guberniestro de Pakistano]], fondinto de [[Pakistano]] (n. [[1876]]) * [[1950]]: [[Jan Smuts]], sud-afrika politikisto, [[buroj|bura]] generalo (n. [[1870]]) * [[1958]]: [[Robert W. Service]], kanada poeto (n. [[1874]]) * [[1959]]: [[György Bölöni]], hungara verkisto, tradukisto, diplomato (n. [[1882]]) * [[1961]]: [[György Szántó]], hungara verkisto (n. 1893) * [[1965]]: [[Karl Kellner]], germana instruisto kaj regionhistoriisto (n. [[1890]]) * [[1971]]: [[Nikita Ĥruŝĉov]], ŝtatestro de Sovetunio (n. [[1894]]) * [[1972]]: [[Max Fleischer]], usona pioniro de [[desegnofilmo]]j kaj inventisto (n. [[1883]]) * [[1973]]: [[Salvador Allende]], prezidento de Ĉilio (n. [[1908]]) * [[1975]]: [[Lisbeth Filbrich-Weber]], germana muzikpedagogino (n. [[1892]]) * [[1978]]: [[Georgi Markov]], bulgara romanverkisto kaj [[disidento]] (n. [[1929]]) * [[1987]]: [[Charles Fleming]], novzelanda plurfaka sciencisto (n. [[1916]]) * [[1987]]: [[Peter Tosh]], jamajka muzikisto kaj kantisto (n. [[1944]]) * [[2000]]: [[István Moldován (Kolozsváry)|István Moldován]], hungara pentristo (n. [[1911]]) * [[2002]]: [[Jiří Kolář]], ĉeĥa poeto (n. [[1914]]) * [[2003]]: [[Anna Lindh]], sveda politikistino, [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] (n. [[1957]]) * [[2006]]: [[William Auld]], skota instruisto de [[anglalingva literaturo]], [[esperanta literaturo|poeto en Esperanto]], prezidanto de [[Akademio de Esperanto]] kaj de [[Esperanta PEN-Centro]] (n. [[1924]]) * [[2006]]: [[Joachim Fest]], germana historiisto, publicisto (n. [[1926]]) * [[2007]]: [[Joe Zawinul]], aŭstra ĵazisto kaj komponisto (n. [[1932]]) * [[2009]]: [[Yoshito Usui]], japana [[mangao|manga]]-verkisto (n. [[1958]]) * [[2013]]: [[Albert Jacquard]], franca [[genetikisto]], biologo, [[humanismo|humanisto]], eseisto kaj etikisto (n. [[1925]]) * [[2014]]: [[Joachim Fuchsberger]], germana aktoro kaj moderigisto (n. [[1927]]) * [[2016]]: [[Jerzy Strzelecki]], pola sociologo, politikisto (n. [[1954]]) * [[2017]]: [[Abdul Halim]], ŝtatestro de [[Malajzio]], [[sultano]] de [[Kedaho]] (n. [[1927]]) * [[2021]]: Abimael Guzmán, gvidanto de la komunista partio de Peruo [[Luma Vojo]] (n. [[1934]]) * [[2022]]: [[Javier Marías]], hispana verkisto kaj tradukisto (n. [[1951]]) * [[2024]]: [[Alberto Fujimori]], prezidento de Peruo 1990-2000 (n. [[1938]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Pola Ortodoksa Eklezio]]: [[senkapigo]] de Sankta [[Johano la Baptisto]] * [[Anglikanismo]]: [[Harry Burleigh]], [[afrik-usona]] komponisto, anglikana sanktulo * [[Nacia tago]] de la [[Kataluna|katalunoj]], ''Diada'' == Tagoj de [[semajno]] == La '''11-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj|wikinewscat=11-a de septembro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:11-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|11]] [[Kategorio:11-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0911]] rkjmkpvv3pws2hou1ujpd9nd0hu64sw 0 5095 9347562 9346785 2026-04-04T19:50:18Z Sj1mor 12103 9347562 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMarto}} {{marto}} La '''11-a de marto''' estas la 70-a tago de la jaro (la 71-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 295 tagoj restas. Je la 11-a de marto okazis, interalie: == Eventoj == * [[222]]: En [[Romo]] [[pretora gvardio]] murdis imperiestron [[Elagabalo]], lian patrinon kaj amaton; [[Aleksandro Severo]] iĝis romia imperiestro * [[843]]: [[Konstantinopolo]]: dum solenaĵoj en [[Hagia Sofia]] oni senvalidigis [[ikonoklasmo]]n en [[ortodoksismo]] * [[1387]]: [[Italio]]: batalo de [[Castagnaro]] inter la urboj [[Padovo]] kaj [[Verono]] – venko de [[kondotiero]] [[John Hawkwood]] * [[1513]]: [[Leono la 10-a]] iĝis papo * [[1566]]: Voĉdono de la dua [[Statutoj de Litovio|statuto de Litovio]] – aro da [[feŭda leĝaro]], monumento de la [[belorusa literaturo]] kaj [[juro|jura]] penso * [[1609]]: La dua [[Pola-rusa milito 1609-1618|pola-rusa milito]] eksplodis * [[1649]]: Franca politika movado [[Frondo]] subskribis en Rueil-Malmaison packontrakton kun la registaro * [[1656]]: [[Sveda diluvo]] en Pollando: sveda armeo konkeris [[Jarosław (regiono Podkarpackie)|Jarosław]] * [[1669]]: [[Etna]] sur [[Sicilio]] komencis [[erupcio|erupcii]], poste produktante la plej grandan fluon de [[lafo]] en historio de la [[vulkano]], kun damaĝo de [[Katanio]] kaj aliaj urboj * [[1702]]: [[Britio]]: taga novaĵgazeto "[[Daily Courant]]" aperis kiel la unua * [[1774]]: En [[Londono]] okazis unua [[aŭkcio]] de la [[entrepreno]] [[Sotheby's]] * [[1794]]: [[Palaiseau]]: [[Franca Politeknika Lernejo]] fondiĝis apud [[Parizo]] * [[1813]]: [[Milito de la Sesa Koalicio]]: rusa armeo eniris [[Berlino]]n * [[1818]]: Angla verkistino [[Mary Shelley]] publikigis ''[[Frankenŝtejno]]n'' - rigardata kiel la unua verko de [[sciencofikcio]] * [[1824]]: En [[Usona Departmento de Defendo|Milita Ministrejo de Usono]] fondiĝis Oficejo por Aferoj de [[Nordamerikaj indiĝenoj|Indianoj]] celanta superrigardi politikajn kaj komercajn kontaktojn kun diversaj sendependaj [[tribo]]j * [[1829]]: [[Mateo-Pasiono]]: plenumo fare de [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] de la ''[[Matthäuspassion (Bach)|Matthäuspassion]]'' markis komencon de remalkovro de la muziko de [[Johann Sebastian Bach]] * [[1849]]: [[Hungara revolucio de 1848|Hungara revolucio]]: armeo de [[Transilvanio]] sub gvido de pola generalo [[Józef Bem]] konkeris [[Sibiu]], defenditan de aŭstriaj kaj rusaj armeoj * [[1851]]: [[Venecio]]: premiero de la [[opero]] ''[[Rigoletto]]'' de [[Giuseppe Verdi]] en [[Teatro La Fenice]] * [[1861]]: [[Konstitucio]] de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko]] ratifiĝis * [[1863]]: En tendaro apud Goszcza ([[Distrikto Krakowski]]) oni anoncis [[diktaturo]]n de [[Marian Langiewicz]]; la saman tagon li publike ĵuris kaj subskribis [[dekreto]]n pri civila registaro dum la [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1864]]: [[Anglio]]: pli ol 250 personoj pereis post rompo de [[akvobaraĵo]] apud [[Sheffield]] * [[1879]]: [[Pacifiko]]: [[Japanio]] aneksis [[Rjukju-reĝlando]]n * [[1888]]: Nord-orienta [[Usono]] estis atakita de unu el la plej grandaj [[neĝoŝtormo]]j, kiu kaŭzis morton de pli ol 400 personoj * [[1893]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris [[asteroido]]jn [[360 Carlova|Carlova]] kaj [[361 Bononia|Bononia]] * [[1913]]: Subskribo de germana-brita interkonsento fiksanta [[landlimo]]n inter iliaj [[kolonio]]j [[Kameruno]] kaj [[Niĝerio]] * [[1917]]: [[Venustiano Carranza]] iĝis prezidento de Meksiko; [[Unua mondmilito]]: [[Britio]] kaj [[Brita Hindio]] konkeris [[Bagdado]]n; en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] ĝis 150 homoj estis mortigitaj en konfrontiĝoj; rusiaj trupoj komencis transiri al la flanko de la [[revolucio]] * [[1918]]: Laŭ [[Traktato de Brest-Litovsk]] la 1-a Pola Korpuso en Rusio finis bataladon pri [[Babrujsk]]; [[britoj]] surbordiĝis en [[Murmansko]] * [[1919]]: [[Pola-ukraina milito]]: al [[Lvovo]] alvenis unuaj [[trupo (armeo)|trupoj]] de polaj [[armitaj fortoj]] kun [[generalo]]j kiel helpo al sindefendanta civila loĝantaro * [[1931]]: [[Ateismo]]: en [[Sovetunio]] oni malpermesis vendi kaj enporti [[Biblio]]n * [[1927]]: [[Dua Pola Respubliko]]: radikale [[politika maldekstro|maldekstra]] Sendependa [[kamparano|Kamparana]] Partio estis eksterleĝigita * [[1932]]: En Pollando oni enkondukis reformon de [[lernejo]]j kun [[Deviga edukado|deviga]] [[bazlernejo]] * [[1935]]: [[Banko de Kanado]] ekfunkciis; en [[Britio]] aperis ''[[Filino de Kleriko]]'', la romano de [[George Orwell]] * [[1938]]: [[Anschluss|Aneksiĝo]]: kanceliero de Aŭstrio [[Kurt Schuschnigg]] estis devigita de [[Hitler]] cedi la postenon al [[kunlaborismo|kunlaboristo]] [[Arthur Seyß-Inquart]]; ĉe la pol-litova [[landlimo]] estis pafmortigita soldato de Landlim-Protekta [[Korpuso (armeo)|Korpuso]], kio donis al la pola flanko pretekston sendi la 17-an de marto [[ultimato]]n al [[Litovio]] por establi diplomatiajn rilatojn, interrompitajn post la okupado de [[Vilno|Vilna]] regiono * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: Regopovoj de [[Vatikano]] dum interparolo kun reprezentantoj de [[Tria Regno]] sugestis sendi al okupata [[Varsovio]] [[diplomato]]n de [[Apostola Seĝo]], sed germana ministro pri eksteraj aferoj [[Joachim von Ribbentrop]] ne konsentis - [[Pio la 12-a]] ricevis proponon de [[armistico]] flanke de la Tria Regno sub kondiĉo ne disaŭdigi per radio pri [[reprezalio]]j en Pollando * [[1941]]: [[Germana okupado de Pollando]]: venĝe pro mortigo de [[kunlaborismo|kunlaboristo]] Igo Sym, [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Palmiry]] 21 malliberulojn de [[Pawiak]], interalie biologon [[Stefan Kopeć]]; [[Usono]] decidis enkonduki la leĝon [[Lend-Lease]] por batalantaj ŝtatoj; [[Tokio]]: [[reĝimo de Vichy|franca]]-siama pakto pri nova [[landlimo]] inter [[Franca Hindoĉinio]] kaj [[Tajlando|Siamo]]; la [[brita aerarmeo]] nokte atakis [[Kilo (urbo)|Kilon]] kaj [[Bremerhaven]] * [[1942]]: La [[brita aerarmeo]] la duan tagon atakis [[Essen]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: ĉ. 550 [[judoj]] estis [[deporto|deportitaj]] de Ŝtip ([[Nord-Makedonio]]) al [[ekstermejo]] [[Treblinka]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: La ruĝa armeo en antaŭurboj de [[Ĥarkivo]] batalis kontraŭ germana sturma grupiĝo; [[Turkio]]: alveno al [[Ankaro]] de brita militara misio; Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] nokte atakis [[Stuttgart]] * [[1944]]: Soveta registaro deklaris al la finna ke ĝia respondo ne estas kontentiga, kaj decidis ligi kun [[Italio]] senperajn diplomatiajn rilatojn * [[1945]]: La [[usona aerarmeo]] atakis [[Kilo (urbo)|Kilon]], [[Bremeno]]n kaj [[Hamburgo]]n; la [[brita aerarmeo]] atakis [[Essen]]; usona 21-a Bomba Komando atakis [[Nagojo]]n; deklaro de japana registaro pri likvido de la franca [[protektorato]] kaj [[kolonio|kolonia]] statuso super [[Hindoĉinio]]; [[Imperio de Vjetnamio]]: imperiestro de [[Annam]] [[Bảo Đại]] proklamis sendependecon de [[Vjetnamio]] * [[1945]]: Unuaj liberaj elektoj por vilaĝaj, urbaj kaj distriktaj estraroj komenciĝis en [[Makedonio]], daŭrantaj ĝis la 25-a de marto - partoprenis virinoj, homoj pli ol 18-jaraj, kaj membroj de [[Jugoslava Popola Armeo]] voĉdonis la unuan fojon * [[1946]]: [[britoj|Britaj]] trupoj kaptis [[Rudolf Höß]], komandanton de la koncentrejo en [[Aŭŝvico]] * [[1947]]: En [[Varsovio]] komenciĝis proceso de [[Rudolf Höß]], fondinto kaj unua komandanto de la [[koncentrejo]] [[Auschwitz]]-Birkenau - la 2-an de aprilo oni verdiktis [[mortpuno]]n, kiu plenumiĝis du semajnojn poste en tiu ĉi [[koncentrejo]] per [[pendumo]] * [[1951]]: Unuaj [[Aziaj Ludoj]] finiĝis en [[Nov-Delhio]]; [[Asocio de Polaj Ĵurnalistoj]] fondiĝis * [[1956]]: En "Po prostu" (Simple) aperis kolektiva artikolo i.a. de [[Jan Olszewski]] "Renkonte al homoj el [[Pola Enlanda Armeo]]" - la teksto alvokis al [[rehabilito]] de [[Anatemitaj Soldatoj]] kaj estis unu el la pli gravaj simboloj de [[stalinismo|malstalinigo]] * [[1959]]: La 4-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1959|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Cannes]] * [[1966]]: Premiero de pola filmo ''[[La faraono (filmo)|La faraono]]'', reĝisorita de [[Jerzy Kawalerowicz]] kaj bazita sur la romano ''[[La Faraono]]'' de [[Bolesław Prus]] (esperantigita) * [[1968]]: [[Pola Popola Respubliko]]: parlamentanoj de la [[katolikismo|katolika]] rondo "Znak" postulis parlamentan kontrolon pri brutaleco de Civitana [[Milico]] kaj bato de felietonisto Stefan Kisielewski fare de "nekonataj kaŭzintoj" * [[1973]]: [[Héctor José Cámpora]] venkis en prezidenta baloto en [[Argentino]] * [[1977]]: Abdikis lasta reĝo de [[Laoso]] [[Savang Vatthana]] * [[1980]]: Germana Instituto de Pola Kulturo fondiĝis en [[Darmstadt]] iniciate de [[Karl Dedecius]] * [[1983]]: [[Bob Hawke]] iĝis [[ĉefministro de Aŭstralio]] * [[1985]]: [[Miĥail Gorbaĉov]] iĝis [[ĝenerala sekretario]] de [[KPSU]] - unu tagon post morto de [[Konstantin Ĉernenko]] * [[1990]]: la registaro de [[Litovio]] anoncis ŝtatan [[sendependeco]]n — la unua el [[post-sovetaj ŝtatoj]] * [[2000]]: [[Ricardo Lagos]] iĝis prezidento de Ĉilio * [[2003]]: Dum inaŭgura sesio de [[Internacia puna kortumo]] oni ĵurigis 18 unuajn [[juĝisto]]jn * [[2004]]: [[Madridaj atakoj de la 11-a de marto 2004|Terorismaj bombadoj]] atakis la trajnsistemon de [[Madrido]] - interalie en la [[trajnstacidomo Atocha]] * [[2006]]: [[Michelle Bachelet]] kiel unua [[virino]] iĝis prezidentino de Ĉilio * [[2010]]: [[Sebastián Piñera]] iĝis prezidento de Ĉilio - dum la inaŭguro [[tertremo de Piĉilemo (2010)|tertremo atinginta forton de 6,9 Mw]] trafis la regionon [[Libertador General Bernardo O'Higgins]] proksime al la urbo [[Piĉilemo]], kaŭzante vastan damaĝon * [[2011]]: [[Japanio]]: sekve de [[Tertremo de Sendajo en 2011|tertremo de Sendajo]] kaj posta [[cunamo]] estis damaĝita en [[Fukuŝimo]] la [[Nuklea centralo Fukuŝima 1|nuklea centralo]] - 19 mil personoj pereis kaj pli ol 6 mil vundiĝis (la plej granda okazaĵo post [[katastrofo de Ĉernobilo]]) * [[2012]]: [[Milito en Afganio (2001-2021)|Milito en Afganio]]: usona soldato [[masakro|masakris]] 16 civilulojn apud urbo [[Panĝvaj]] en [[Provinco Kandahar]] * [[2013]]: 99,8% inter voĉdonantoj en [[referendumo]] sur [[Insuloj Falklandoj]] postulis ĝisnunan statuson de la [[insularo]] kiel [[britaj transmaraj teritorioj|brita transmara teritorio]] * [[2014]]: [[Michelle Bachelet]] la duan fojon iĝis prezidentino de [[Ĉilio]] * [[2015]]: 17 personoj pereis kaj 55 vundiĝis en [[incendio]] de [[komerco|komerca]] centro en [[Kazano]], la ĉefurbo de [[Tatarstano]] * [[2018]]: [[Sebastián Piñera]] la duan fojon enposteniĝis kiel prezidento de [[Ĉilio]] * [[2020]]: [[Kronvirusa malsano de 2019]]: [[Monda Organizaĵo pri Sano]] anoncis [[pandemio]]n pro disvastiĝo de [[kronviruso]] — la [[epidemio]] komenciĝis en [[Vuhano]] ([[Ĉinio]]) * [[2021]]: [[Kronvirusa malsano de 2019]]: [[Eŭropa Komisiono]] permesis enkonduki al la [[merkato]] de [[Eŭropa Unio]] la kvaran, unuporcian [[vakcino]]n (de internacia usona [[konzerno]] ''[[Johnson&Johnson]]''); [[Danio]], [[Norvegio]] kaj pli frue [[Litovio]], [[Aŭstrio]], [[Italio]] prokrastis aplikadon de vakcino de la [[Britio|brita]]-[[Svedio|sveda]] [[konzerno]] ''[[AstraZeneca]]'' pro [[trombo|trombaj]]-[[embolio|emboliaj]] komplikaĵoj * [[2022]]: 16-a tago de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: pasinttage pereis 266 rusiaj soldatoj pro likvido de 2 grandaj soldatkolonoj, kaj estis paffaligitaj 10 [[atakaviadilo]]j — laŭ prezidento [[Volodimir Zelenskij]] ĉi-tage estas [[strategio|strategia]] turnopunkta tago en la milito, kaj [[Rusio]] devus respondi pro pripafo de [[humanitara helpo|humanitaraj koridoroj]] kaj survoja dismeto de [[tera mino|teraj minoj]] * [[2023]]: 381-a tago de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: [[Rusio]] ĝis nun elpafis 821 raketojn al teritorio de Ukrainio kadre de 15 amasaj atakoj, kaj ĉi-jare pli ol 40 raketaj atakoj al [[Ĥarkivo]]; de februaro al „Ofensiva Gvardio” anoncis sin ĉ. 28 mil [[ukrainoj]]; laŭ ukraina [[stabo]] pasinttage la [[invado|invadintoj]] perdis ĉ. 1 010 soldatojn, 10 [[tanko]]jn, 20 kirasitajn transportilojn kaj kelkajn aliajn [[armilo]]jn; rusa raketa atako damaĝis [[gasdukto]]n en [[Zaporiĵo]]. == Naskiĝoj == * [[1544]]: [[Torquato Tasso]], itala poeto, reprezentanto de [[renesanco]], aŭtoro de [[epopeo]] pri la [[unua krucmilito]] kaj la [[sieĝo de Jerusalemo (1099)|sieĝo de Jerusalemo]] (m. [[1595]]) * [[1679]]: [[Leopold Anton von Firmian]], germana-aŭstra ekleziulo (m. [[1744]]) * [[1725]]: [[Henry Benedict Stuart]], angla nobelo, la kvara kaj lasta [[jakobitismo|jakobita heredanto]] (m. [[1807]]) * [[1726]]: [[Louise d'Épinay]], franca verkistino [[flirto|flirtanta]] kun [[Jean-Jacques Rousseau]] kaj [[Friedrich Melchior Grimm]] (m. [[1783]]) * [[1754]]: [[Juan Meléndez Valdés]], hispana poeto kaj politikisto, reprezentanto de [[klerismo]], membro de [[Real Academia Española]] (m. [[1817]]) *[[1761]]: [[Hans Friedrich Vieweg]], germana eldonisto libra kaj entreprenisto * [[1785]]: [[Eleonore Prochaska]], germana kuiristino kaj heroino kontraŭnapoleona (m. [[1813]]) * [[1811]]: [[Urbain Le Verrier]], franca astronomo, matematikisto kaj [[meteologiisto|meteologo]] specialiĝinta pri la [[mekaniko ĉiela]] (m. [[1877]]) * [[1814]]: [[Friedrich Martersteig]], germana pentristo (m. [[1899]]) * [[1818]]: [[Henri Sainte-Claire Deville]], franca inĝeniero kaj kemiisto, prilaborinta metodojn de [[industrio|industria]] produktado de [[aluminio]] kaj [[magnezio]], membro de la [[Franca Akademio de Sciencoj]] (m. [[1881]]) * [[1822]]: [[Joseph Bertrand]], franca matematikisto kaj edukisto, kies postulo estis [[pruvo|pruvita]] de [[Pafnutij Ĉebiŝov]] (m. [[1900]]) * [[1823]]: [[Albert Pákh]], hungara ĵurnalisto, membro de la [[Societo de Dekopo]] (m. [[1867]]) * [[1827]]: [[Franz Magnus Böhme]], germana muzikteoriisto kaj pedagogo (m. [[1898]]) * [[1832]]: [[Hermann Kluge]], germana filologo, bibliotekisto, teologo kaj instruisto (m. [[1914]]) * [[1847]]: [[Sidney Sonnino]], ĉefministro de Italio (m. [[1922]]) * [[1847]]: [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], aŭstra historiisto (m. [[1928]]) * [[1856]]: [[Gotthold Gundermann]], germana filologo klasika (m. [[1921]]) * [[1862]]: [[Eduard Scheidemantel]], germana eldonisto kaj filologo (m. [[1945]]) * [[1880]]: [[Ferenc Szász (1880)|Ferenc Szász]], rumania hungara [[agronomo]], membro de [[Erdélyi Gazdasági Egyesület|Transilvania Ekonomia Asocio]] (m. [[1948]]) * [[1886]]: [[Edward Rydz-Śmigły]], [[marŝalo]] de Pollando, generalo en la [[pola-bolŝevika milito]], Supera Komandanto de Polaj [[Armitaj fortoj]] en la [[invado en Pollandon|defenda milito de 1939]] (m. [[1941]]) * [[1890]]: [[Vannevar Bush]], usona inĝeniero kaj inventisto kontribuinta al estigo de la [[Projekto Manhattan]], kreinto de [[komputila reto]] kaj [[hiperteksto]] (m. [[1974]]) * [[1894]]: [[Otto Grotewohl]], germana libropresisto, politikisto (m. [[1964]]) * [[1894]]: [[Pál Balkányi]], hungara bankoficisto, [[ĉefdelegito de UEA]] kaj ĉefkunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto|EdE]]'', ĉefa aktivulo de [[Esperanto-movado en Hungario]] (m. [[1977]]) * [[1899]]: [[Frederiko la 9-a (Danio)|Frederiko la 9-a]], reĝo de Danio el dinastio [[Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg|Glücksburg]] (m. [[1972]]) * [[1902]]: [[István Kovács (memuaristo)|István Kovács]], rumania hungara memuaristo (m. nekonata) * [[1906]]: [[László Bánhidi]], hungara aktoro kaj [[voĉoaktoro]] (m. [[1984]]) * [[1907]]: [[Helmuth James Graf von Moltke]], germana militara juristo, membro-fondinto de [[Germana kontraŭnazia rezistado]], ekzekutita (m. [[1945]]); [[Georg Maurer]], germana verkisto kaj tradukisto (m. [[1971]]) * [[1910]]: [[József Csáki-Maronyák]], hungara pentristo, instruisto kaj profesoro (m. [[2009]]) * [[1916]]: [[Harold Wilson]], ĉefministro de Britio kontribuinta al kreo de la [[The Open University|Malferma Universitato]] (m. [[1995]]) * [[1920]]: [[Benjamin Ferencz]], usona juristo, akuzisto dum la nurenbergaj procesoj (m. [[2023]]) * [[1921]]: [[Ástor Piazzolla]], argentina komponisto de la argentina [[tango]], [[virtuozo]] de [[bandonio]] (m. [[1992]]) * [[1922]]: [[Cornelius Castoriadis]], greka-franca filozofo, socialisto kaj [[psikoanalizo|psikoanalizisto]], kunfondinto de la grupo [[Socialismo aŭ barbareco]], aktivulo de [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo]] ([[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]]) (m. [[1997]]): [[Attila Péter]], rumania hungara instruisto pri matematiko-fiziko, lokhistoriisto (m. [[2016]]) * [[1927]]: [[Joachim Fuchsberger]], germana aktoro kaj [[moderigisto]] (m. [[2014]]) * [[1928]]: [[János Gergely]], rumania hungara botanikisto, ĉefkunlaboranto de la [[Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca]] (m. [[1989]]) * [[1930]]: [[Iván Sándor]], hungara verkisto kaj literaturisto, ricevinto de la [[Kossuth-premio]] * [[1931]]: [[Rupert Murdoch]], aŭstralia eldonisto, usona civitano, estro de ''[[News Corporation]]'', [[miliardulo]] * [[1933]]: [[Sandra Milo]], itala aktorino (m. [[2024]]) * [[1936]]: [[Antonin Scalia]], usona juristo, juĝisto de la [[Supera Kortumo de Usono]] (m. [[2016]]) * [[1936]]: [[Harald zur Hausen]], germana Nobelpremiita [[kuracisto]], virusologo (m. [[2023]]) * [[1939]]: [[John C. Wells]], angla [[lingvisto]], [[vortaristo]], profesoro pri [[fonetiko]] kaj sekretario de [[Internacia Fonetika Asocio]], [[estraro de UEA|estrarano]] kaj [[prezidantoj de UEA|prezidanto de UEA]] * [[1950]]: [[Bobby McFerrin]], [[Afrik-usonanoj|afrikusona]] [[ĵazo|ĵaza]] kantisto de [[voĉa muziko]] kaj dirigento, konata de la diraĵ-kantigo de [[Meher Baba]] * [[1951]]: [[Dezső Palotás]], rumania hungara poeto, verkisto, grafikisto (m. [[1999]]) * [[1952]]: [[Douglas Adams]], brita verkisto, aŭtoro de [[sciencfikcio|sciencfikcia]] verko ''[[La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio]]'', parte rete legebla en esperanto (m. [[2001]]) * [[1952]]: [[Zoltán Balogh]], hungara-germana grafikisto en la [[Universitato de Ulm]] * [[1952]]: [[Ricardo Martinelli]], prezidento de Panamo, entreprenisto * [[1953]]: [[László Bölöni]], rumania hungara futbalisto, trejnisto * [[1954]]: [[Péter Dukász]], rumania hungara aktoro, reĝisoro (m. [[2015]]) * [[1955]]: [[Nina Hagen]], germana [[punko|punka]] kantistino * [[1955]]: [[Povilas Jegorovas]], litova advokato kaj esperantista aktivulo, [[Esperantisto de la Jaro]] * [[1958]]: [[Ghazi al-Javar]], araba [[ŝejĥo]], provizora prezidento de Irako * [[1959]]: [[Elisabeth Schroedter]], germana politikistino, membrino de [[Eŭropa Verda Partio]] * [[1967]]: [[Grzegorz Braun]], pola reĝisoro de [[dokumenta filmo|dokumentaj filmoj]], i.a. pri [[Smolensk]], scenaristo, [[publicisto]], universitata lekciisto *[[1969]]: [[Fanil Sarvarov]], rusia generalo * [[1975]]: [[Buvajsar Sajtijev]], rusia liberstila [[lukto|luktisto]] * [[1981]]: [[Annamari Dancs]], rumania hungara kantistino * [[1982]]: [[Lindsey McKeon]], usona filma aktorino * [[1989]]: [[Anton Jelĉin]], usona aktoro rolinta en [[Star Trek (2009)|''Star Trek'']] (m. [[2016]]) == Mortoj == * [[222]]: [[Elagabalo]], romia imperiestro konata de sia krueleco kaj amuziĝemo, murdita (n. [[204]]) * [[1198]]: [[Maria de Francio (1145-1198)|Maria de Francio]], franca regentino de [[Ĉampanjo]] (n. [[1145]]) * [[1514]]: [[Donato Bramante]], itala arkitekto kaj pentristo, aŭtoro de la [[Baziliko Sankta Petro de Romo]] (n. [[1444]]) * [[1575]]: [[Matthias Flacius]], kroata teologo, humanisto kaj reformisto, movadestro de [[Gnesioluteranoj]], (n. [[1520]]) * [[1602]]: [[Emilio di Cavalieri]], itala komponisto, orgenisto, diplomato, koreografo kaj dancisto, membro de la [[Roma Skolo]] (n. ĉirkaŭ [[1550]]) * [[1607]]: [[Giovanni Maria Nanino]], itala komponisto kaj instruisto de [[renesanco]] (n. ĉirkaŭ [[1544]]) * [[1786]]: [[Jacobus Bellamy]], nederlanda poeto (n. [[1757]]) * [[1809]]: [[Ambrus Miklós]], hungara franciskano, pastro kaj verkisto (n. [[1744]]) * [[1817]]: [[György Aranka]], hungara verkisto kaj sciencorganizanto, filo de [[György Aranka (episkopo)]] (n. [[1737]]) * [[1833]]: [[Franz Passow]], germana klasika filologo kaj leksikografo (n. [[1786]]) * [[1839]]: [[László Gorove]], hungara verkisto (n. [[1780]]) * [[1844]]: [[Karoline Paulus]], germana verkistino kaj tradukistino (n. [[1767]]) * [[1845]]: [[Johnny Appleseed]], usona misiisto, pioniro de [[stikaĵo|stikado]] (n. [[1774]]) * [[1873]]: [[Samuel Friedrich Diez]], germana pentristo (n. [[1803]]) * [[1884]]: [[Levi Herzfeld]], germana rabeno (n. [[1810]]) * [[1888]]: [[Friedrich Wilhelm Gesenius]], germana filologo kaj pedagogo (n. [[1825]]) * [[1890]]: [[Johann Gildemeister]], germana [[orientalisto]] kaj protestantisma teologo (n. [[1812]]) * [[1899]]: [[Mór Than]], hungara pentristo, reprezentanto de [[realisma pentrarto]] kaj [[impresionismo]] (n. [[1828]]) * [[1901]]: [[József Málik]], hungara ĵurnalisto, redaktoro (n. [[1849]]) * [[1908]]: [[Edmondo De Amicis]], itala ĵurnalisto kaj verkisto, aŭtoro de la ''[[Italaj Rakontoj]]'', esperantigata de pluraj tradukistoj (n. [[1846]]) * [[1924]]: [[Helge von Koch]], sveda [[matematikisto]], kreinto de unu el la plej konataj [[fraktalo]]j - la [[neĝero de Koch]] (n. [[1870]]) * [[1926]]: [[Siener van Rensburg]], [[buroj|buro]] de la nuna [[Sud-Afriko]], [[kalvinismo|kalvinisma]] [[profeto]] antaŭdirinta [[etno|etnajn]] [[tumulto]]jn en Eŭropo antaŭ la [[tria mondmilito]] (n. [[1854]]) * [[1930]]: [[Silvio Gesell]], germana ekonomikisto elmigrinta al [[Argentino]], fondinto de la [[liberekonomi-teorio]] kaj [[esperantisto]], kies ideojn realigas svedaj esperantistoj pere de fondita [[WIR-Banko-Kooperativo]] (n. [[1862]]) * [[1931]]: [[Friedrich Wilhelm Murnau]], germana reĝisoro, konata de la filmo ''[[Sunrise]]'' (n. [[1888]]) * [[1935]]: [[Géza Ferenczy]], hungara, rumania hungara advokato, redaktoro, politikisto (n. [[1866]]) * [[1941]]: [[Viktimo]]j de la germana [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] de polaj [[intelektulo]]j malliberigitaj en [[Pawiak]] kaj ekzekutitaj en [[Palmiry]], interalie biologo [[Stefan Kopeć]] (n. [[1888]]) kaj historiisto Kazimierz Zakrzewski (n. [[1900]]) * [[1944]]: [[Hendrik Willem van Loon]], usona verkisto kaj ĵurnalisto, kies libron ''Rigardu la Teron'' esperantigis [[Georgo Saville]] (n. [[1882]]) * [[1946]]: [[Ahmad Kasravi]], irana lingvisto, historiisto, reformisto kaj filozofo, aŭtoro de la verko pri la [[Persa Konstitucia Revolucio]], ankaŭ [[Esperanto]]-konanto, murdita (n. [[1890]]) * [[1947]]: [[Victor Lustig]], [[trompo|trompisto]] kaj kavalir-fripono, la "ulo kiu vendis la [[Eiffel-Turo]]n" (n. [[1890]]) * [[1954]]: [[Pius Parsch]], aŭstra-morava teologo kaj [[aŭgustenanoj|aŭgustenano]] (n. [[1884]]) * [[1955]]: [[Alexander Fleming]], skota Nobelpremiita kuracisto kaj [[bakterio]]logo malkovrinta [[penicilino]]n (n. [[1881]]) * [[1957]]: [[Richard E. Byrd]], usona aviadilisto, kontradmiralo kaj pioniro de [[poluso|polusa]] esplorado (n. [[1888]]) * [[1960]]: [[Roy Chapman Andrews]], usona esploristo, aventuristo kaj naturalisto, direktoro de la [[Usona Muzeo de Natura Historio]], inspirinta kreadon de [[fikciulo]] [[Indiana Jones]] (n. [[1884]]) * [[1970]]: [[Győri Illés István]], hungara verkisto, ĵurnalisto (n. [[1872]]) * [[1971]]: [[Eŭgeno Bokarev]], sovetia lingvisto, profesoro pri [[naĥ-dagestana lingvaro]], kungvidanto de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]], [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[lingvoscienco]], vicprezidanto de [[Mondpaca Esperantista Movado|MEM]], aŭtoro de konataj [[Rusa-Esperanta Vortaro (E.A. Bokarev)|dudirektaj]] [[Esperanta-Rusa Vortaro (E.A. Bokarev)|vortaroj]] (n. [[1904]]) * [[1978]]: [[Claude François]], franca kantisto konata de la [[diskoteka muziko]] (n. [[1939]]) * [[1981]]: [[Kazimierz Kordylewski]], pola astronomo, malkovrinto de [[lunoj de Kordylewski|polvaj lunoj]] ĉirkaŭ la [[Tero]] (n. [[1903]]) *[[1988]]: [[Alois Scheiber]], aǔstra policisto kaj oponanto al la naziismo * [[2002]]: [[James Tobin]], usona ekonomikisto (n. [[1918]]) * [[2004]]: [[Pál Endre Szabó]], rumania hungara juristo kaj lekciisto (n. [[1920]]) * [[2006]]: [[Slobodan Miloŝeviĉ]], prezidento de [[Serbujo kaj Montenegro]], juĝita de la [[Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio]] (n. [[1941]]) * [[2009]]: [[Péter Bacsó]], hungara filmreĝisoro kaj scenaristo (n. [[1928]]) * [[2010]]: [[Joachim Badeni]], pola grafo, [[presbitero]], dominikano, [[mistikismo|mistikulo]], akademia animzorganto, aŭtoro de libroj (n. [[1912]]) * [[2016]]: [[Jolán Balázs]], rumana [[altsaltado|altsaltistino]], dufoja [[Olimpikoj|olimpika]] majstro (n. [[1936]]) * [[2016]]: [[Wincenty Smolak]], pola [[bredado|bredisto]] de [[huculoj|huculaj]] ĉevaloj, pioniro de [[ĉevalterapio]] en Pollando (n. [[1942]]) * [[2017]]: [[András Kovács (filmreĝisoro)|András Kovács]], hungara filmreĝisoro kaj scenaristo (n. [[1925]]) * [[2021]]: [[Peter Patzak]], aŭstra reĝisoro kaj aktoro (n. [[1945]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Litovio]]: Tago de reakiro de [[sendependeco]] (1990) * [[Pollando]]: Tago de [[Vilaĝo|Vilaĝestro]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''11-a de marto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj|wikinewscat=11-a de marto}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:11-a de marto| ]] [[Kategorio:Marto|11]] [[Kategorio:11-a tago de la monato|#03]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0311]] ltffdcl1oxv3clg22ji32ttkz80x301 0 6445 9347290 9087338 2026-04-04T13:22:53Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347290 wikitext text/x-wiki La vorto '''Akreo''' povas esti: * '''Akreo''' estas ofta esperantigo por [[brazilaj ŝtatoj|brazila subŝtato]] [[Acre]]; * '''Akreo''' estas ebla esperantigo por israela havenurbo, [[Akko]]. * '''[[Akreo (mezurunuo)|Akreo]]''' estas mezurunuo de areo. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akreo|ReVo=akre}} * [[Akrao]] estas la ĉefurbo de [[Ganao]] {{Apartigilo}} {{Unua}} gam1d0miwsh8ia5yfyb0rt9wmg67ogh 0 6496 9347285 9123611 2026-04-04T13:19:04Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347285 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|akĉento}} '''Akcento''' estas [[prozodio|prozodia fenomeno]] kiu elstarigas [[silabo]]n en [[vorto]] aŭ [[vorto]]n en [[frazo]]. Akcento estas supersegmenta eco de vortoj kaj frazoj. Ĝi apartenas al la [[fonologio]] de lingvoj. En plej multaj lingvoj, ia formo de akcento estas uzata por indiki la [[fokuso]]n de la frazo per frazakcento. En multaj lingvoj kiuj ne estas [[tonlingvo]]j, unu silabo en plursilabaj vortoj kutimas esti akcentita. En tiuj kazoj, akcento estas realigata per altigo de la forto [[voĉforto|de voĉo]] kaj artikulacio. Tio estas nomata '''dinamika akcento''' aŭ '''streĉakcento''' (angle: ''stress accent'' aŭ simple ''stress''). En kelkaj [[tonlingvo]]j, tono havas similan funkcion, kaj oni nomas tion '''tonakcento''' (angle: ''tone accent'' aŭ simple ''accent''), en ne-faka lingvo foje ”muzika akcento”. Tonakcento tamen realiĝas malsame en malsamaj lingvoj kaj do ne estas unueca fenomeno.<ref>{{Cite journal | doi = doi:10.1017/S0952675706000893 | author = Larry M. Hyman | year = 2006 | month = | title = Word prosodic typology | journal = Phonology | volume = 23 | issue = | pages = 225-257 | id = | url = https://netfiles.uiuc.edu/cls/www/course/ealc550/readings/hyman_2006_prosodic_typology.pdf | pmid = | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2011-09-22 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20121219031713/https://netfiles.uiuc.edu/cls/www/course/ealc550/readings/hyman_2006_prosodic_typology.pdf | arkivdato = 2012-12-19 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121219031713/https://netfiles.uiuc.edu/cls/www/course/ealc550/readings/hyman_2006_prosodic_typology.pdf |date=2012-12-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://netfiles.uiuc.edu/cls/www/course/ealc550/readings/hyman_2006_prosodic_typology.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121219031713/https://netfiles.uiuc.edu/cls/www/course/ealc550/readings/hyman_2006_prosodic_typology.pdf |arkivdato=2012-12-19 }}</ref> == Akcento en diversaj lingvoj == Lingvoj kiel la [[angla lingvo|angla]] aŭ la [[germana lingvo|germana]] havas t.n. dinamikan aŭ elspiran akcenton, t.e. la akcentata silabo elparolate estas kun pli laŭta premo. Sekve ofte la senakcentaj silaboj malfortiĝis, komparu malnovgermana "ápful" (pomo) → germana "Apfel" aŭ latina "ágo" "éx-igo". Lingvoj kiel la [[helena lingvo|helena]] aŭ la [[litova lingvo|litova]] havas t.n. muzikan akcenton, t.e. la akcentata silabo estas elparolata je alia (pli alta) tono. Ankaŭ la konjektata [[hindeŭropa pralingvo]] verŝajne havis tonan akcenton. Grave estas, ke nenie en iu lingvo ekzistas nur la unua aŭ la dua maniero de akcentelparolo, oni nur povas diri, ke unu lingvo ĉefe havas tian aŭ tian akcenton. Laŭ la pozicio ni konas la sekvantajn kvar specojn, aranĝitaj laŭ relativa pozicio kaj movebleco: # libera kaj movebla: La akcento povas esti ĉie en la vorto, kaj dum la gramatikaj ŝanĝoj ĝi povas ŝoviĝi al alia silabo. Tiaj lingvoj estas ekz. la [[rusa lingvo|rusa]], [[litova lingvo|litova]] aŭ la [[helena lingvo|helena]]. # libera kaj senmova: La akcento povas esti ĉie en la vorto, sed ĝi neniam ŝanĝas sian pozicion. Tiaj lingvoj estas ekz. la angla aŭ la germana. # nelibera kaj movebla: La akcento estas ĉiam sur difinita silabo en la vorto, sed dum fleksiado kaj similaĵoj (se la vorto estas plilongigata) ĝi povas (devas) ŝovi sin al alia silabo por plenumo de la poziciregulo. Tiaj lingvoj estas ekz. la [[pola lingvo|pola]], [[latino]] aŭ Esperanto. # nelibera kaj senmova: La akcento estas ĉiam sur difinita silabo kaj neniam ŝanĝas tiun pozicion. Tiaj lingvoj estas ekz. la [[hungara lingvo|hungara]] aŭ la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], kie ĉiam la unua silabo estas akcentata. Aliaj lingvoj kiel dialektoj de la [[eŭska lingvo|eŭska]] havas frazan akcenton. La akcento dependas ne de la vorto sed de la silabosituo en la tuta frazo. Aldonindas lingvoj, en kiuj la akcento vagas kaj apenaŭ ludas rolon. Tiaj lingvoj estas ekzemple la [[kartvela lingvo|kartvela]] aŭ la [[japana lingvo|japana]]. [[Ortografio]]j varias, pri kiel noti akcenton, kiam ĝi povas [[signifa paro|distingi sameskribitajn vortojn]]: * En kelkaj lingvoj, kiel la angla, leganto devas distingi ambaŭ per la apudteksto (''record'' povas esti ''rEcord'', "sondisko", aŭ ''recOrd'', "registri"). * Aliaj notas la akcenton en iuj kazoj sed ne en aliaj. La itala, notas ĝin kiam lastsilaba per '''`''' (''città''), sed neniel en la aliaj kazoj. * En la hispana, la portugala aŭ la kataluna, kono de ortografiaj reguloj ebligas malambiguan determinon de akcentopozicio. Ekzemple, hispane, ''régulo'', "reĝeto"; ''regulo'', "mi regulas"; ''reguló'', "li regulis", malsamas per supersignoj montrantaj akcenton sur unua, dua (ĉi-kaze sensupersigno) kaj tria silaboj respektive. === Akcento en Esperanto === En [[Esperanto]], la akcento kutime estas sur la antaŭlasta silabo de plursilabaj vortoj: ''En la MONdon VENis NOVa SENto.'' [[Unusilabaĵo]]j havas akcenton laŭ cirkonstanco, ekzemple en la frazoj ''Ho, mia kor', ne batu maltrankvile'' kaj "ho" kaj "kor'" portas akcenton, dum pli senakcentas "ne". Esceptas: * la tielnomataj [[enklitiko]]j (neleksikaj vortetoj): ''Ĉu vi VIDas la HUNdon kiu KURas preter la DOMo?'' Jen kaj "kiu" kaj "preter" emas perdi siajn laŭfundamentajn akcentojn en proza interparolo. Tio ankaŭ ofte validas por la verbo "esti", pro kio atesteblas senakcentaj formoj kiel "'stas": ''Mi ne 'stas ĉi tie!'' * emfazitaj vortoj en kelkaj cirkonstancoj: ''Ne, ne tien! Iru MALdekstren, mi diris!" * plursilabaj radikoj kiuj perdis finaĵon pro [[elizio]]: ''Skribi "anst'''at''''" anstataŭ "anstataŭ" estas neoficiala Esper'''ant'''''' * kelkaj [[akronimo]]j en la elparolo de kelkaj, ekzemple TEJO [tejo] ''sed'' UEA [U E A] aŭ [ueA] aŭ [Uea] sed malofte [uEa]. * la nomo "Zamenhof" (tiel [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] esperantigis sian germanan nomon ''Samenhof'') kiu plejofte prononcatas ''ZAMenhof'' anstataŭ laŭfundamente kiel ''zamENhof''. == Manieroj marki akcenton en Esperanto == Ekzistas diversaj manieroj montri akcenton en skriba Esperanto. Pro tio, ke en Esperantaj vortoj akcento estas fiksita, komuna tradicio ankoraŭ ne estas ellaborita, kvankam ĝi estas bezonata por la okazoj, kiam necesas montri akcenton en prononcindikoj. Uzatas la sekvaj sistemoj: * ne marki akcenton sur la antaŭlasta silabo kaj marki ĝin sur la lasta per apostrofo fine de la vorto: /Oĝalan'/. En tiu ĉi sistemo ne klaras, kiel marki aliajn situaciojn. Tiun sistemon rekomendas kelkaj lernolibroj de Esperanto. * marki akcenton per majuskligo de la akcentita silabo: /OĝaLAN/. Tiun sistemon plej ofte uzas Esperanta Vikipedio (ankaŭ tiu ĉi artikolo). * simila sistemo kun majuskligo nur de la akcentita vokalo: /OĝalAn/ aŭ pli ofte /oĝalAn/. Tiu sistemo tamen povas esti misgvida, kiam la unua silabo estas akcentita kaj kiam du vokaloj (kiel diftongo) estas akcentitaj. * marki akcenton per dekstra korno super la akcentita vokalo: /Oĝalán/. Tiun sistemon uzas kelkaj E-periodaĵoj kaj E-lernolibroj (i. a. la renoma [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] de [[Boris Kolker]]). La sistemo estas sufiĉe belaspekta por uzi ĝin en presita teksto, sed oni foje akuzas ĝin pri malneŭtraleco (la dekstra korno markas akcenton en la lingvoj [[hispana]], [[rusa]] kaj kelkaj aliaj, dum en la [[ĉeĥa]], ekz., ĝi signifas alian kvaliton de la vokalo, ne la akcenton). * marki akcenton per stilo (oblikva, substrekita, grasa aŭ kolore alia) de akcentita litero aŭ silabo: /Oĝal''a''n/, /Oĝal'''a'''n/ aŭ /Oĝal<u>a</u>n/. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akcento|ReVo=akcent.0o}} * [[Fonologio]] * [[Prozodio]] * [[Akcento (muziko)]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Fonetiko]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] ov66luurpaey5hupyftebx69w6q93ud 0 6958 9347879 8661862 2026-04-05T07:34:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347879 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Larry Shaw, the founder of Pi Day, at the Exploratorium in San Francisco--2007 March 21.jpg|eta|Larry Shaw]] La [[14-a de marto]] estas la [[Internacia tago#Marto|internacia]] kaj neoficiala [[festotago]] nomata '''Pi-tago'''. Elekto de la dato baziĝas sur la tricifera dekuma proksimaĵo de la [[Pi (nombro)|nombro Pi]], kiu estas 3,14 (kaj laŭ [[Usono|usonaj]] skribkonvencioj oni skribas la 14-an de marto kiel 3/14). Ĝenerale oni festas la Pi-tagon je 1:59.26 ptm (3,14''159''...). Tiaj festoj foje okazas en la [[matematiko|matematikaj]] fakoj de diversaj [[universitato]]j kaj lernejoj tutmonde. Oni ne konfuzu la Pi-tagon kun la [[Pi-proksimeca tago]], kiu estas festata je unu el aliaj datoj, plej ofte je la [[22-a de julio]]. Oni ankaŭ rimarku, ke Pi-tago hazarde estas la [[naskiĝtago]] de la fama sciencisto [[Albert Einstein]] kaj de pola matematikisto [[Wacław Sierpiński]]. == Ekzemploj de festado == La Pi-tago estas festata diversmaniere. Oni kunligas la festadon kun la numero mem, kun ĉio ajn konektita kun rondeco (kies bazo la numero Pi estas) kaj ofte ankaŭ kun [[torto]]j (ĉar ''Pi'' prononciĝas [[angla lingvo|angle]] [pa:j], do same kiel la angla vorto ''pie'' por ''torto''). Tial, ĉefe en anglalingvaj regionoj, oni ofte faras kaj donacas tortojn tiutage, kiuj tamen havas la nekutiman formon de [[kvadrato]], pri kiu oni poste povas ŝerci dirante ke la "torto estas kvadrataj" - ĉar tion angle oni diras per "Pie are squared.", kio elparole similas al la konata formo por enteno de cirklo: πr². En la universitato de [[Harvard]] kutime okazas konkurso pri pi-[[recitado]], kaj eĉ konkurso pri pi-[[manĝo|manĝado]]. Matematikaj kaj sciencaj kluboj kunvenas kaj paroladas pri Pi, serĉas novajn manierojn por proksimiĝi al la valoro de Pi, elpensas "pli bonajn" ciferojn por Pi, aŭ ĝenerale okazigas aktivaĵojn kiuj en sia nomo enhavas la silabon "pi": ludado de [[Piñata|''Pi''ñata]], trinkado de [[Piña Colada|''Pi''ña Colada]], manĝado de [[pico|''pi''co]], aŭskultado de muzikaĵo "Pi" fare de [[Kate Bush]] ktp. 6:28 en Pi-tago estas tempo de [[Taŭo (litero)|taŭ]] (τ). La Taŭ-tago okazas je 28-a de junio. == Origino == Oni ne scias, kiam oni unuafoje en la mondo festis Pi-tagon. La unua pruvita Pi-taga festo okazis en [[1988]] en la muzeo [[Exploratorium]] en [[San Francisco]] (la organizinto estis Larry Shaw). Ekde tiam eblas en la manĝejo de tiu muzeo ĉiam je la Pi-tago aĉeti specialan pican torton. == Interesaĵo == Eŭropa rekordulo pri recitado el [[memoro]] de 22 514 [[cifero]]j de la nombro ''pi'' estas esperantisto [[Daniel Tammet]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.exploratorium.edu/learning_studio/pi/ The Ridiculously Enhanced Pi Page]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''(angle)'' * [http://www.wikihow.com/Celebrate-Pi-Day Kiel festi la Pi-tagon] ''(angle)'' [[Kategorio:Pi]] [[Kategorio:Sekularaj festoj]] [[Kategorio:Edukado]] [[Kategorio:Neoficialaj festoj]] l4h5zmf4x7906m193pjg5apu2h9qnej 0 7017 9347986 9304273 2026-04-05T11:03:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347986 wikitext text/x-wiki '''Pinjino'''<ref>PIV</ref> ({{lang-zh|汉语拼音}}, '''''Hànyǔ pīnyīn''''', "ĉinlingvaj kunmetitaj sonoj"; aŭ simpla ''Pīnyīn'') estas la oficiala metodo en la [[Ĉinio|Ĉeftera Ĉinio]], [[Tajvano]], [[Singapuro]], kaj [[Malajzio]] skribi la [[Ĉina Lingvo|ĉinan lingvon]] per la [[latina alfabeto]] anstataŭ per la tradicia [[ĉina skribo]] ({{lang|zh|汉字}}, ''[[hànzì]]''). Oni uzas pinjinon eksterlande por helpi lernantojn de la ĉina lingvo, por transskribi ĉinajn nomojn en aliaj lingvoj, kaj por instrui ĉinajn skribsignojn ĉe ĉinaj lernejoj. Ĉinparolantoj ofte uzas ĝin por tajpi ĉinajn signojn sur komputilojn kaj poŝtelefonojn. La sistemo pinjino baziĝas sur la [[prononco]] de la oficiala norma formo de la ĉina lingvo, la ''[[normĉina|Pǔtōnghuà]]'' ({{lang|zh|普通话}}). En [[anglalingva]]j landoj, ''hanyu pinyin'' anstataŭadas la antaŭan sistemon ''[[Wade-Giles]]''. [[Bopomofo]] estas silabaro uzita en [[Tajvano]] por indiki prononcojn, por eduki infanojn pri elparolo, kaj por tajpi. Tamen, ekde 2009 Pinjino estas la oficiala maniero skribi ĉinajn vortojn per latinaj literoj en Tajvano. == Sonoj kaj literoj == La pinjinan sistemon oficialigis la [[Ĉina Komunista Partio]] en 1958. Ĝi estis kreita de [[Zhou Youguang]]. Ĝi konsistas el 58 signoj, kiuj estas latinaj literoj kun tonmontraj supersignoj. La sonoj reprezentataj de la literoj en pinjino estas kelkdetale iom malkutimaj kompare kun aliaj lingvoj skribataj per latinaj literoj. Ekzemple ''q'', ''x'' kaj ''r'' montras sonojn similajn al {{Prononco|ĉ}}, {{Prononco|ŝ}} kaj {{Prononco|ĵ}}; ''h'' (ekster la literkombinoj ''ch, sh, zh'') havas la sonvaloron de ''ĥ''. {| cellSpacing="0" cellPadding="2" border="1" style="text-align:center;border-collapse: collapse;" |----- ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante ! '''IFA''' || &nbsp; ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante | '''IFA''' || &nbsp; ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante | '''IFA''' || &nbsp; ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante ! IFA |----- | colspan="19" align="center" | Konsonantoj (aŭ 聲母 shēngmǔ) |----- | ㄅ || b || b || <span class="IPA"> b̥ </span> || &nbsp; || ㄆ || p || p || <span class="IPA"> pʰ </span> || &nbsp; | ㄇ || m || m || m || &nbsp; || ㄈ || f || f || f |----- | ㄉ || d || d || <span class="IPA"> d̥ </span> || &nbsp; || ㄊ || t || t || <span class="IPA"> tʰ </span> || &nbsp; | ㄋ || n || n || n || &nbsp; || ㄌ || l || l || l |----- | ㄍ || g || g || <span class="IPA"> g̊ </span> || &nbsp; || ㄎ || k || k || <span class="IPA"> kʰ </span> || &nbsp; | ㄏ || h || ĥ || x || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; |----- | ㄐ || j || ĝj || <span class="IPA"> ʥ̥ </span> || &nbsp; || ㄑ || q || ĉj || <span class="IPA"> ʨʰ </span> || &nbsp; | ㄒ || x || ŝj || <span class="IPA"> ɕ </span> || &nbsp; || ㄧ || y || j || j |----- | ㄓ || zh (ẑ) || ĝ || <span class="IPA"> ɖʐ̥ </span> || &nbsp; || ㄔ || ch (ĉ) || ĉ || <span class="IPA"> ʈʂʰ </span> || &nbsp; | ㄕ || sh (ŝ) || ŝ || <span class="IPA"> ʂ </span> || &nbsp; || ㄖ || r || ĵ || <span class="IPA"> ʐ </span> |----- | ㄗ || z || z || <span class="IPA"> ʣ̥ </span> || &nbsp; || ㄘ || c || c || <span class="IPA"> ʦʰ </span> || &nbsp; | ㄙ || s || s || s || &nbsp; || ㄨ || w || ŭ || w |----- | colspan="19" align="center" | Vokaloj (aŭ 韻母 yùnmǔ) |----- | ㄚ || a || a || a || &nbsp; || ㄛ || o || o || o || &nbsp; | ㄜ || e || e || <span class="IPA"> ɤ </span> || &nbsp; || ㄝ || ê || e || <span class="IPA"> ɛ </span> |----- | ㄞ || ai || aj || a<SUP>i</SUP> || &nbsp; || ㄟ | ei || ej || e<SUP>i</SUP> || &nbsp; | ㄠ || ao || aŭ || <span class="IPA"> a<SUP>ʊ</SUP> </span> || &nbsp; | ㄡ || ou || oŭ || o<SUP>u</SUP> |----- | ㄢ || an || an || an || &nbsp; || ㄣ || en || en || <span class="IPA"> ǝn </span> || &nbsp; | ㄤ || ang (aŋ) || ang || <span class="IPA"> ɑŋ </span> || &nbsp; || ㄥ || eng (eŋ) || eng || <span class="IPA"> ǝŋ </span> |----- | ㄩ || ü || u || y || &nbsp; || ㄧ || i || i || i || &nbsp; | ㄨ || u || u || u || &nbsp; || ㄦ || er || er || <span class="IPA"> ɚ </span> |} == Tono == [[Dosiero:Pinyin Tone Chart-eo.svg|eta|200px|<center>relativa ŝanĝo de la sonalto en la tonoj]] La ĉina estas [[tona lingvo]]. Tio signifas ke vortoj distingiĝas ne nur per konsonantoj kaj vokaloj, sed ankaŭ per [[tono]]j. La nombro de tonoj malsamas en la diversaj variantoj de la ĉina, sed en la norma lingvo ili estas 4: [[Dosiero:Pinyinacc.png|eta|150px|<center>La tonaj supersignoj]] # [[Dosiero:Macron.svg|12px]] Alta, plata tono, aŭ "ā" # [[Dosiero:Acute tone mark.svg|12px]] Plialtiĝanta tono, aŭ "á" # [[Dosiero:Caron.svg|12px]] Falanta, poste plialtiĝanta tono, aŭ "ǎ" # [[Dosiero:Grave tone mark.svg|12px]] Falanta tono, aŭ "à" Oficiale oni montru la tonojn per kromsignoj super la vokalo de ĉiu silabo, sed la kromsignoj ofte estas ellasataj en alilandaj transskriboj. Fojfoje, kiam la kromsignoj estas nedisponeblaj, oni anstataŭe montras la tonojn per la numero de la tono post ĉiu silabo: ''pu3tong1hua4'' anstataŭ ''pǔtōnghuà'' Klasika ekzemplo estas la sono "yan", kies signifojn oni vicumas sur paĝoj – interalie [[fumo]] (yān, {{lang|zh|烟}}), [[lingvo]] (yán, {{lang|zh|言}}), [[roko]] (yán {{lang|zh|岩}}), [[okulo]] (yǎn, {{lang|zh|眼}}), aŭ [[hirundo]] (yàn, {{lang|zh|燕}}), sed ĉiu havas apartan signon. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉina skribo]] * [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] * [[Nicolas Trigault#Verkaro|Nicolas Trigault]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.esperanto.be/fel/mon/006399.html Transskribo de la ĉina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307214217/http://www.esperanto.be/fel/mon/006399.html |date=2017-03-07 }} – artikolo de [[Monato]] pri prononcado de vortoj skribitaj per pinjino] * {{en}} [http://www.pinyin.info Informo pri hanyu pinyin] * {{en}} [http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/read.shtml Legi/skribi uzante Unikodon] {{Projektoj|ReVo=pinjin.0o}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ĉina skribo]] [[Kategorio:Transliteruma sistemo]] 88iym2cgigzh92bgju4f8nqektl1a4s 0 7767 9347221 9116840 2026-04-04T13:01:56Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347221 wikitext text/x-wiki La vorto '''aberacio''' povas signifi: *[[Aberacio (optiko)]]; disperso de lumradioj, kiu kontraŭstaras formiĝon de la preciza bildo *[[Aberacio (astronomio)]]; diferenco inter la ŝajna kaj la vera situo de astro *[[Aberacio (biologio)]]; devio disde la normala tipo; deflankiĝo disde la normala stato *[[Aberacio (gravito)]]; {{Projektoj|wikt=aberacio|ReVo=aberac.0o}}{{-}}{{apartigilo}} 88tnt1u2m0b0tn6or02dhyqi9iq11ew 0 7771 9347393 9304440 2026-04-04T13:57:40Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347393 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Rosarium_philosphorum_Soul.jpg#/media/File:Rosarium_philosphorum_Soul.jpg|eta|Bildo de animo eliranta el la mortinta korpo en la verko ''Rosarium philosophorum''.]] [[Dosiero:Siddha Shila.svg|eta|''Siddhashila'' aŭ ejo de la liberigita animo.]] '''Animo''' ([[greka lingvo|greke]]: ψυχή ''psihi'', {{Lang-la|anima}}, [[hebrea lingvo|hebree]] נשמה ''neŝome'') laŭ iuj [[religio]]j aŭ [[filozofio]]j, estas la supozita substanco kiu pluvivas kiam ĉesas procezoj de la materia korpo, kaj produktas la psikan aktivojn kaj estigas la vivajn movojn de la organismo. Kutime oni en animo distingas tri gradojn de vivo: animo ''vegeta'' (principo de la fizika vivo), animo ''sensa'' (principo de sentebleco kaj senseco), kaj animo ''racia aŭ spirita'' (principo de la penso kaj volo kaj de la ceteraj raciaj potencoj). Ankaŭ rilate la postmortan supervivon de la animo, la opinioj varias kaj, kvankam la religioj kun diversaj kulturoj kutime insistas pri ĝia senmorteco, iuj, precipe modernaj, filozofioj pri tio aŭ dubas aŭ neas. Tradicie avantaĝe de [[senmorteco]] oni utiligas argumentojn diversajn kiel la jenon: la animo havas la saman esencan strukturon kaj sorton de la objektoj de sia pensado: ĝi pensas [[ideo]]jn neŝanĝiĝantajn space kaj tempe: do ĝi similas al ili. Tial, se koncepto (2 + 2 =4) estas ĉiutempa, ankaŭ animo vivdaŭras ĉiutempe. La nuntempa interkonsento de [[moderna scienco]] estas ke ne estas pruvaro kiu subtenu la ekziston de la animo tradicie difinita kiel la spirita spiro de la korpo. En [[metafiziko]], la koncepto de "animo" povas esti egaligita al tiu de "menso" por referenci al la konscio kaj al la intelekto de individuo. == Sinonimoj == [[Dosiero:Ascent_of_the_Blessed.jpg|eta|Anĝeloj akompanas animojn al la ĉielo de [[Hieronymus Bosch]] (m. 1516), [[Doĝo-palaco|Palazzo Ducale]], Venecio.]] {{Ĉefartikolo|Spirito}} La [[Kojnea greka lingvo|kojnegreka]] [[Septuaginto]] uzas {{lang|grc|ψυχή}} (''psiĥe'') por traduki [[biblia Hebrea|hebrean]] {{lang|he|נפש}} (''[[nefeŝ]]''), signife "vivo, vitala spiro", kaj specife aludas al mortonta, fizika vivo, sed en diversaj lingvoj ĝi estas varie tradukita kiel "animo, memo, vivo, kreitaĵo persono, apetito, [[menso]], vivanta estaĵo, deziro, emocio, pasio"; ekzemplo troveblas en Genezo 1:21: : Hebrea – {{lang|he |וַיִּבְרָא אֱלֹהִים, אֶת-הַתַּנִּינִם הַגְּדֹלִים; וְאֵת כָּל-נֶפֶשׁ הַחַיָּה הָרֹמֶשֶׂת}} : Septuaginto – {{lang|grc|καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὰ κήτη τὰ μεγάλα καὶ πᾶσαν ψυχὴν ζῴων ἑρπετῶν.}} : [[Vulgato]] – ''{{lang|la|Creavitque Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem.}} : [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo]] – "And God created great whales, and every living creature that moveth." La kojnegreka vorto {{lang|grc|[[:wikt:ψυχή|ψυχή]]}} (''[[Psiko|psiĥe]]''), "vivo, spirito, konscio", estas derivita el verbo kiu signifas "refreŝigi, blovi", kaj de tie aludas al [[spiro]], male al {{lang|grc|[[wikt:σῶμα|σῶμα]]}} (''soma''), kiu signifas "korpo". ''Psychē'' estas apudigita al {{lang|grc|σῶμα}}, kiel en Mateo 10:28: : Greka – {{lang|grc|καὶ μὴ φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· φοβεῖσθε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ.}} : Vulgato – ''{{lang|la|et nolite timere eos qui occidunt corpus animam autem non possunt occidere sed potius eum timete qui potest et animam et corpus perdere in gehennam.}}'' : Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo (RRJ) – "And fear not them which kill the body, but are not able to kill the soul: but rather fear him which is able to destroy both soul and body in hell." [[Paŭlo de Tarso]] uzis ψυχή (''psychē'') kaj {{lang|grc|πνεῦμα}} (''pneuma'') specife por distingi inter la judaj nocioj de {{lang|he|נפש}} (''nefeŝ'') kaj {{lang|he|רוח}} ''[[ruaĉ]]'' (spirito) (ankaŭ en Septuaginto, ekz. Genezo 1:2 {{lang|he|רוּחַ אֱלֹהִים}} = {{lang|grc|πνεῦμα θεοῦ}} = ''{{lang|la|spiritus Dei}}'' = "la Spirito de Dio"). == Signifoj kaj simboloj de animo == [[Dosiero:IbisCopenhagenMuseum.jpg|eta|maldekstra|180ra|Egipta ibisa statuo, Kopenhaga Muzeo.]] La [[simbolo]]j, reprezentantaj la nevideblan animon, estas dependaj de la aspekto konsiderata. Kiel kapablo de videbla memmovo, la plej ofta simbolo de la animo estas [[spiro]], blovo aŭ [[vento]]; pro tio, la nomoj de spiro, blovo aŭ vento servis, en diversaj kulturoj, por la kreo de la nomo mem de animo. Enkadre de la dualisma interpreto, laŭ kiu oni imagas, ke la animo post la [[morto]] elmigras al alia loko, facile formiĝas la popoleca bildo de forfluganta [[birdo]]; ekzemple, kiel [[kolombo]], la animo supreniras la [[ĉielo]]n, nome alia simbolo de [[transmondo]]. [[Antikva Egipto|Egiptanoj]], kiuj kredis, ke la eliranta animo restas fluganta proksime de la mortinta korpo sed nevidita, ĝin reprezentis per birdo kun homa kapo. La sankta [[Ibiso]] (cikoniforma birdo, kun longa kaj kurba beko kaj senplumaj kapo kaj kolo), tre ofta en egipta arto, reprezentas la ĉielan senmortan principon (''aĥ''), komuna naturo de la dioj kaj homoj. Animo estas eksperimente ne perceptebla principo (aŭ kaŭzo) de la tiel nomataj psikaj fenomenoj, aparte de tiuj raciaj kaj spiritaj. Samvaloras diri, ke la animo estas kaŭzo de la psikaj kaj raciaj fenomenoj menciitaj kaj distingiĝas el ili, sed tamen igante sin per ili sense perceptebla. En la ordinara semantiko de la vorto, animo estas nocio dependa de la dualisma interpreto, laŭ kiu tiusenca animo estas substance, sed ne age, sendependa de la [[korpo]]. == Similaj nocioj == [[Dosiero:John William Waterhouse - Psyche Opening the Door into Cupid's Garden, 1903.jpg|190ra|eta|dekstra|'La mita [[Psiĥo]] malfermanta la pordon en la ĝardenon de [[Amoro (dio)|Kupido]]', pentraĵo de [[John William Waterhouse]].]] 'Psiko', 'Vivo' kaj 'Vitala Principo': tiuj preskaŭ samsignifaj vortoj, ofte (sed ne ĉiam) estas uzataj enkadre de adoptita interpreto (tio estas, enkadre de iu elektita ideologio). Oni estu do ĉiam atenta pri la subkuŝanta kunteksto de tiuj vortoj. [[Psiko]], laŭ la [[greka lingvo]] (= blovo de la vivo, animo) signifas la tuton de la animo kun ĉiuj ĝiaj fenomenoj. Pro kroma semantika evoluo de la vorto, psiko substrekas la konscian aspekton, dum animo ''la kapablon de la spontanea movo''. Sekve eblas paroli pri la vegeta animo kaj psika animo. Vivo - koresponda al la greka (= bio), ambaŭ el la sama hindeŭropa radiko, - rilatas al la sinmova aktiveco, kontraste kun la inerteco de la materia postmorta korpo. Tiu aktiva spontaneeco rilatas antaŭĉio al la biologia vivo, kaj tiusence oni diras, ke [[planto]]j, [[animalo]]j, [[homo]]j ''havas animon''. Kiel spontanea aktivo, ''vivo'' rilatas pli al la nocio de animo ol al tiu de psiko kaj [[spirito]], kiuj tamen estas spontaneaj kaj pro tio ankaŭ diriĝas vivaj. ''Vitala Principo'' signifas, fortigite de la adjektivo, animon. ''Vitala,'' el la [[Latina lingvo|latinlingva]] ''vitalis'', siavice el ''vita'' (= vivo) kun la tipe latina sufikso ''-alis'', signifas tion, kio havas la kvaliton ''esti viva.'' == En antikveco == ''[[Fedono]]'' estas unu el la plej bone konataj dialogoj de la meza periodo de [[Platono]], kun ''[[Respubliko (Platono)|Respubliko]]'' kaj ''Simpozio'' (La bankedo). La filozofia temo de la dialogo estas la senmorteco de la animo. Ĝia agado okazas en la lastaj horoj antaŭ la morto de [[Sokrato]], kaj estis la kvara kaj lasta dialogo de Platono, kiu detaligas la finajn tagojn de la filozofo. Unu el la ĉefaj temoj en ''Fedono'' estas la ideo ke la animo estas [[Senmorteco|senmorta]]. En la dialogo, Sokrato studas la naturon de la [[postmorto]] en sia lasta tago antaŭ esti ekzekutita per trinkado de [[cikuto]]. Sokrato estis enprizonigita kaj mortokondamnita fare de atena tribunalo pro manko de kredo en la [[Religio de ŝtato|dioj de la ŝtato]] (kvankam kelkaj fakuloj pensas, ke plie temas pri lia apogo al la "filozofiaj reĝoj" anstataŭ al [[demokratio]])<ref>I. F. Stone estas inter tiuj kiuj adoptas politikan vidon de la juĝo. Vidu la transskribon de intervjuo farita al Stone tie: [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/socrates/ifstoneinterview.html] Por antikva aŭtoritato, Stone citas Esĥines (Kontraŭ Timarĥo, 173).</ref> kaj pri koruptado al la junularo de la urbo. Engaĝiĝante en dialektiko kun grupo de amikoj de Sokrato, kiel la du Tebanoj, [[Kebo de Tebo|Cebes]], kaj [[Simiaso de Tebo|Simias]], Sokrato esploras kelkajn argumentojn por konfirmi la senmortecon de la animo por montri, ke estas postmorto en kiu la animo falos post la morto. == Kristana vidpunkto == [[Dosiero:The Death of a Bishop Catalan 15th century.jpg|eta|maldekstre|[[Anĝelo]] kaj [[diablo]] klopodas kapti la animon kiu eliras el ĵus mortinta episkopo. Kataluna [[tempero]] - 15a jarcento.]] Post la konsidero kaj konstato, ke animo estas multsenca [[koncepto]] kaj ke la nocio havas originon el spertoj pri la naturaj fenomenoj, kaj estas esprimata per [[metaforo|metaforaj priskriboj]], kaj do ne per intrinsekaj difinoj, [[kristanismo]] rezignas ĝin difini se ne per ĝia destino kaj funkcio. Fakte, kristanaj [[teologo]]j vidas en la animo nur kapablon krei rilatojn kun aliaj homoj kaj kun [[Dio]] (kio implicas konsciencon pri bono/malbono, kaj kapablon libere decidi kaj sin juĝi ktp); kaj pere de la naturo de tiuj rilatoj, aparte tiu kun Dio, ili deduktas ankaŭ la naturon de la animo. Helpas tiun konkludon la jena rezonado: la animo havas la saman naturon de tio kion ĝi pensas: ĝi pensas, fakte, [[ideo]]jn kiuj neniam ŝanĝiĝas same kiel, se ekzempli, tiuj de [[bono]] kaj [[justo]] kaj [[vero]] ktp, do ĝi havas ties sorton, do la saman daŭrigon kaj senmortecon. Kaj el tio jen nova nocio: ''spirita!'' Animo estas spirita. Kaj se spirita, ĝi ne estas dividebla aŭ koruptebla: kiel jam diris [[Aristotelo]]. Pri kio el la mortinta korpo restas en la animo kaj kio formas la unuopan homan individuecon, kristanaj teologioj ne scias kaj kristanaj [[dogmo]]j ne eksplikas. Estas nur dogme instruate, ke la individua animo rilatas, senmiksiĝi kun li, kun [[Dio]] el kiu ĝi ricevas aprobon aŭ malaprobon pri sia pasinta morala agado. Pri la senmorteco de la animo, ĉe la kristanaj [[eklezio]]j, pli ol el la racio kaj komuna kredo de ĉiuj religioj, ĝi ricevas konfirmon el [[Kristo]] resurektinta kiu juĝos vivantojn kaj mortintojn: el la [[evangelio]]j estas multfoje asertata la senmorteco de la animo. Jam en la antikva [[hebrea]] literaturo (precipe eksterbiblia) la nocio pri nemorteco de la animo iom post iom fariĝis komuna konvinko, kvankam ne multe emfazita pro timo imiti la egiptajn kultojn kiuj [[diigo|diigis]] kaj preĝis al la animoj de mortintoj. En la [[Talmudo]] estas dirita, ke la animo vagas laŭ kelkaj tagoj, ĉirkaŭ la [[tombo]]. La kristanaj kredo-scienco-esplorantoj ricevas diversajn utilajn sugestojn el la modernaj psikologiaj kaj antropologiaj sciencoj, traktitaj de kristanaj aŭ nekristanaj fakuloj, kvankam foje ili obĵetas kontraŭ la redukto de la animo al la psikologiaj fenomenoj kaj la redukto de tiuj ĉi al cerebraj fenomenoj. Laŭ kristanaj teologoj tia redukto estas pli [[Sciencismo|sciencisma]] pretendo ol scienca konstato. Laŭ kelkaj kristanaj pensuloj la '''homa animo''' estus unu el la tri flankoj (eroj) de homa persono: korpo - animo - [[spirito]]. Animo inkluzivas, ja jes, psikon, [[racio]]n, [[menso]]n kaj sentojn (emociojn) sed similas al tiu de [[besto]]j. Tamen, malsame ol ĉe bestoj, en la homon "Dio '''inspiris''' spiritecon" kaj homo "iĝis animo spirita". La homa animo, do, estus el si mem morteca ĉar apartenanta al la fizika naturo de homo kaj nur pro la dia decido ĝi fariĝas senmortema. == Islama vidpunkto == Laŭ [[Islamo]] la animo, kiu estus kunigita al la korpo kvar monatojn post la korpa koncipiĝo,<ref>Dariusch Atighetchi, ''Islam e bioetica'', p. 99, Roma, Armando editore, 2009.</ref> estas spirita kaj senmorta; kaj ĉar estas spirita kaj senmorta, postmorte ĝi renkontos la dian juĝon, sed dum la atendo de la resurekto de sia korpo por la juĝa tago, ĝi kuŝas, kvazaŭdorme ([[Korano]] 66:8, 39:20,), en intertempa stato konata per la nomo de ''Barzaĥ '' [http://it.wikipedia.org/wiki/Piano_astrale] == Hebrea vidpunkto == [[Dosiero:Varsovio, tombo de Ludoviko Zamenhof, omaĝo 2017.jpg|eta|La tombo de [[Ludoviko Zamenhof]] dum omaĝo al 100a datreveno de lia morto. Iel oni konsideris de multaj kulturoj kaj religioj ke la [[tombo]] estas la sidejo de la animo aŭ almenaŭ la referencpunkto.]] Ke animo estas komponaĵo de la homa estulo estas evidentigita jam de la [[Genezo]] per la vorto [[nefeŝ]] (נפש) kiu indikas la homon kiel vivantan estulon. En la hebrea kanono, la vorto ''nefeŝ'' ripetiĝas 724 fojojn; en ĝi troviĝas krome preskaŭ samsignifa [[ruaĉ]], greke ''pneuma'', latine ''spirito''. “Kaj Dio la Eternulo (YHWH) kreis la homon el polvo de la tero, kaj Li enblovis en lian nazon spiron de vivo, kaj la homo fariĝis viva animo (nèfesh hachaiyàh; latine ''anima vivenda''; greke ''psychè ton zòion''. Gn 2,7)”.<ref>[https://biblehub.com/interlinear/genesis/2-7.htm Bibbia ebraica interlineare] -Libro de Genezo, ĉapitro 2a, verso 7a, ĉe biblehub.com.</ref> Se tiu “blovo” estas nur ilo kiu igas vivanta la homon, kaj ne la dia vivo mem kiu estus el si mem senmorta, tamen la senmorta sorto de la animo ekaperas inter la hebrea kulturo, kvankam iom malfrue, eble dum kaj post la babilona ekzilo. La senmorteco estas certe asertata ankaŭ de la farisea movado ekde la tria jarcento antaŭ Kristo kaj en la raportintaj [[evangelio]]j kaj en [[Filo de Aleksandrio]]. Ĉiukaze la senmorteco de la animo estas brile asertata en la literaturo paralela al la Biblio. Antaŭe, pri senmorteco de la animo, precipis, se resti al la literoj de la libroj, skeptikeco kiel aperas en dua Ĉapitro de la [[Predikanto]]: ''“19 Kaj kiu scias, ĉu estos saĝa aŭ malsaĝa tiu, kiu ekposedos mian tutan laboron, pri kiu mi penis kaj streĉis mian saĝon sub la suno? Ankaŭ ĉi tio estas vantaĵo. 20 Kaj mi decidis, ke mia koro atendu nenion de la tuta laboro, kiun mi laboris sub la suno. 21 Ĉar ofte oni vidas homon, kiu laboras en saĝo, scienco, kaj talento, kaj li devas fordoni sian akiron al homo, kiu ne laboris por ĝi; ĉi tio ankaŭ estas vantaĵo kaj granda malbono. 22 Kaj kio restas al la homo de lia tuta laborado kaj de la zorgoj de lia koro, kion li laboras sub la suno?”'' En juda postkrista diaspora epoko, [[Maimonido]] [http://www.morasha.it/alefdac/alefdac_28.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081022161253/http://www.morasha.it/alefdac/alefdac_28.html |date=2008-10-22 }} igas senmorta nur la ''Intelekton Agantan'' al kiu kunfluas ĉiuj animoj, en kiu la senmorteco estos rekompenco nur por tiuj kiuj tion meritis. Eĉ la animoj en transtombo (ŝeolo) ĝuas okazon sin purigi per puna repagado. Laŭonidire, la animo vagas ĉirkaŭ sia korpo ĝis kiam tiu ĉi estos definitive entombigita. Talmudo opinias, ke Dio kunigas la animon al la [[embrio]] post kvardek tagoj el la koncipiĝo. Laŭ [[Kabalo]] la animo dividiĝas laŭ diversaj tavoloj: la plej nobla el ili povas sperti la senfinan ĝuadon. En la [[Zoharo]] estas skribite ke ''Nefeŝ'' postmorte malfariĝas, sed ''Ruach'' transdoniĝas “en provizoran paradizon” kie ĝi atendas la unuiĝon de animo kaj spirito (ĉu nefeŝ kun ruaĉ?). == Laŭ Atestantoj de Jehovo == [[Dosiero:Evangelização.jpg|230ra|maldekstra|eta|Atestantoj de Jehovo predikante iras de domo al domo en [[Lisbono]], [[Portugalujo]].]] Kiam la [[Atestantoj de Jehovo]] legas en la hebrea [[Biblio]] la vortojn ''nefeŝ kaj ruaĉ,'' ili pensas pri persono kaj besto aŭ pri la vivo de homo kaj besto: do por ili “animo” estas la persono mem, aŭ la besto mem, aŭ la vivo mem. Ne temas, pri principo senmorta, sed pri morteca elemento ĉar oni konstatas ke la vivo ĉesas post la morto. Okazis, laŭ Jehovistoj, ke en la historio de kristanismo kaj de aliaj kulturoj dependantaj de la Biblio, la legado, kiu interpretas nefeŝon io malsama ol la vivo mem, plenumigis fatalan eraron atribuante al la animo karakterizon de senmorteco kiun, eventuale donos al ĝi nur Dio. Subtene al sia tezo, Jehovistoj citas diversajn bibliajn erojn, kiuj ŝajne aludas morton de la animo (Gn 17:14; El 12:15; Lev 7:20; 23:29; Jos 10:28-39; Psa 78:50; Jeĥ 13:19; 22:27; 1Reĝ 8:9; 16:3). Jehovistoj rezistas al jenaj objektoj: tuta la paralela hebrea literaturo, rabena kaj ne, hebrelingva kaj alilingva, interpretis nefeŝon kiel dian blovon kiu pereas ja jes, antaŭ niaj okuloj, sed kiu permesis al hebreaj [[Saĝo|saĝuloj]] kaj al pensfluoj ĉeestaj jam en la tria jarcento antaŭ Kristo, kiel la [[fariseoj]], atingi la konvinkon pri la senmorteco de la animo. Plue, ŝeolo, pri kiu parolas plurfoje la Biblio kiel loko kie loĝas la mortintoj (Ijb 33:22; Psa 89:48; Psa 16:10; 30:3; 49:15; Pr 23:14), la jehovistoj interpretas kiel tombo, do ne loko de la pluvivantaj animoj. Sed tia interpreto kornobatas kontraŭ la ĉiutempa interpreto de kaj judoj kaj kristanoj. Oni vidu Talmudon [http://fr.wikipedia.org/wiki/Sheol]. Krome, la jehovisma interpreto (precipe rilate la esprimojn neklare montrantajn la senmortecon de la animo) ne konsideras la strebon de psalmistoj kaj [[profeto]]j por eviti ke la hebrea popolo akiru la paganajn kultojn pri animo (egiptoj, [[kanaano]]j ktp diigantaj animojn). == Vidpunkto prahoma kaj ŝamana == [[Dosiero:Character Shaman-portrait.png|eta|Tipa portreto de [[ŝamano]]. Por ŝamanismo la koncepto de animo ege gravas. Tiel oni parolas ankaŭ pri [[animismo]].]] Laŭ [[antropologo]]j, la prahomoj lasis spurojn de kredo je estaĵoj superaj kiujn ĝenerale oni nomas spiritoj, kiuj poste evoluis kaj konceptiĝis dioj. Ofte, tiuj spiritoj identiĝas kun la animoj de la prauloj. Ankoraŭ hodiaŭ, laŭ [[ŝamanismo]], estas la spiritoj kiuj movas la mondon kaj ili ofte estas la animoj de la forpasintoj: la spiritoj ĉeestas en ĉiuj vivantaĵoj, ilia rango estas proporcia al la graveco de la estaĵo animita. Prahomoj, do, kredis ke la postmorta homo eniras la dimension de la spiritoj, superan al tiu de la homo surtene vivanta: el tio la neceso honori la animon-spiriton de la forpasinto, ne nur pro senta ligo al li, sed precipe pro tio ke li, potencigita, povas beni kaj bonfari al la vivantoj. El tio ankaŭ la timo pri la mortintoj, pri ilia eventuala venĝemo se malprave humiligitaj ĉe ĉiteraj vivantoj. Kaj ankaŭ estas timo al la perdo de la animo, pro kio la persono devas entrepreni riskan veturadon.<ref>Sandra Ingerman, [https://books.google.it/books?id=NMlKDwAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&hl=it&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=snippet&q=perdita%20dell'anima&f=false Il viaggio sciamanico: una guida introduttiva], Crisalide, 2016.</ref> == Animo universala == “Anima mundi” (animo de la mondo). Temas pri koncepto subtenata de iuj filozofoj, laŭ kiuj la individuaj animoj kuniĝas kaj iusence kolektive konsistas, kaj fine ili revenas el individueco al unueco en kiu malaperas individueco. Ankaŭ tiuj pensaj kaj mitaj pensfluoj kredas je io, de la homo, postmorta daŭranta. Tiu koncepto originis el oriento kie nomiĝas [[Atman]] kaj, eble, tra [[Orfeismo]] kaj [[Pitagorismo]], atingis [[Platono]]n kiu en [[Timeo]] (34 b) ĝin nomas ''megàle psyché'' (=granda animo), enmetita de la [[Demiurgo]]: Platono ĝin imagas distinkta el la homa animo. La ideo tiom plaĉis ke ĝi estis simpatie reellaborita de [[novplatonismo]] kaj ŝatita de iuj pensuloj de la itala [[Renesanco]] kaj proklamita de, se ekzempli, [[Giordano Bruno]], kaj emfazita de la magia kaj mistika pensado, kaj ne disdegnita de famaj filozofoj kiel [[Schelling]]. Kutime, en tiuj vidpunktoj, la individua animo estas opiniata senmorta, sed riskas malaperi en la granda kosma vivanto. == Animismo == [[Dosiero:Autel animiste. Village Bozo, Mopti, Bandiagara, Mali. Date du cliché 25-12-1972.jpg|eta|maldekstre|Animisma altaro, [[Bozoj|Bozoa]] vilaĝo, [[Mopti]], [[Bandiagara]], [[Malio]], en 1972.]] {{Ĉefartikolo|Animismo}} '''Animismo''' estas la kredo pri ekzisto de animoj kaj [[spirito]]j, precipe ke, krom vivaĵoj, movaj malvivantaj objektoj aŭ [[naturo|naturaj]] fortoj havas animojn. Ties nomo venas el la latina ''anima'', kiu havas variajn signifojn, inkluzive de ''vento, aero, spiro, vivo, animo, menso, fantomo,'' kaj ''spirito''. Laŭ la pli specifa signifo, animismo estas la kredo, ke animojn enhavas ĉiuj aŭ multaj objektoj. Tiel, animojn havas [[bestoj]], [[plantoj]], kaj [[mineralo]]j, kaj la materialo de la objekto determinas tian, kian animon ĝi havas. Ĉi tiaj religioj ofte ne precize distingas inter spirito kaj materio, kaj ĝenerale supozas, ke ĉi tiu unuigado de materio kaj spirito ludas gravan rolon en ĉiutaga vivo. Krom la animoj de estaĵoj aŭ objektoj, ekzistas personiĝintaj animoj, dotitaj de [[intelekto]], [[volo]] kaj [[emocio]]j similaj al tiuj de la homoj. Pratempaj [[eskimo]]j kredis, ke nomoj kaj la variaj nomoj de ĉiu persono havas siajn proprajn animojn. Kelkaj [[japano]]j kredas, ke eĉ vortoj havas animojn, kaj kiam oni prononcas specifajn frazojn, ekzistas magia povo. Eble ''animo'' kvazaŭegalas nekonata ''energio''. == Laŭ praegipta religio == Animo animigas la homan vivon kaj pluekzistas postmorte. La animoj de la forpasintoj foje ricevas kultojn kaj ritajn donacojn. Pli specife, laŭ [[Christian Jacq]]: “En la faraona epoka inicito prenis konscion pri naŭ esencaj elementoj de la ekzistanto: “1. La korpo, materia bildo de la granda ĉiela korpo; 2. ''ka'', la dinamismo kreanta; 3. ''ba'' (animo), eblo korpe esprimi la dian enkarniĝantecon sur la tero; 4. ''ŝut'', ombro, reflekso de la vero; 5. ''aĥ'', lumo de la spirito; 6. ''ab'', la [[koro]] kiel [[sidejo]] de la [[konscienco]]; 7. ''seĥem'', potenco efektiviga; 8. ''ren'', nomo vera de la tuta realo; 9. ''saĥ'', korpo spiritigita". == Modernaj vidpunktoj == [[Dosiero:Manusingmicroscope.jpg|eta|Per sciencaj teknikoj ne eblas percepti la animon.]] Certe, granda parto de homaro insistas en la konvinko ke la homa animo estas spirita kaj senmorta, kaj tiaj asertantoj apartenas ĉu al la nefakula popolzono ĉu al la fakula kaj sciencula randoj. Tamen, pro la fakto ke la homa animo ne estas kaptebla per [[scienco|sciencaj]] kaj eksperimentaj vojoj, kaj pro la fakto ke ĝia ĉeesto separebla el la korpo favorus al la kredo je iu supernatura estaĵo, do je io dia, nenecesa por ekspliki la mondon laŭ scienca vidpunkto, kelkaj scienculoj kaj filozofoj emis rifuzi la koncepton mem de anino separebla el la korpo, kie, male, biologiaj kaj cerbaj strukturoj sufiĉas por ekspliki ĉiujn “animajn” fenomenojn. Ĉirkaŭ tiuj vidpunktoj rondas ateistoj, skeptikemuloj, materialistoj. Tiaj sektoroj pli kaj pli gajnas terenon en iamaj religiaj socioj. Al tiuj rebatas la "animemuloj” ke vere la sciencaj [[tekniko]]j ne povas atingi la animon; kaj ke ĝi atingeblas nur per rezonado kaj interpreto de la fenomenoj kiel la libera volo kaj la elekto de la bono kaj malbono ktp. == Plua sploro pri la animo == === Ĉu demisio pri animo? === Ĉu utilas kaj eblas esploro pri tio kio estas nuntempe preskaŭ demisiata, laŭ antropologoj? Parolas pri '''demisio pri animo''' precipe [[kultura antropologio|kulturaj antropologoj]]. Laŭ ili, malaperis, aparte en [[Okcidento]], la koncepto pri animo, kiu ĝuste en okcidento, kaj eble en ĉiuj [[kulturo]]j, kontribuis al la kreiĝo de la [[civilizo]], kvazaŭ praa heredaĵo. Eble la kulturo malpli influita de tiu koncepto estis tiu juda, almenaŭ nivele de la bibliaj tekstoj.<ref>Tamen, nivele de [[popolo]], la ideo pri animo estas konfesata laŭ la doktrino de [[fariseoj]] (vidu la evangelian epizodon de Luko 22, 27-42 kie la resurekto implicas la ekziston de la animo). Cetere profetoj kiel [[Elija]] kaj [[Elizeo]] revenigas la animon en infanon. En 1Reĝoj (17, 21) Elija preĝas: “Dio mia, revenigu en tiun infanon lian animon". [[Hoŝea]] parolas pri supervivo de la membroj de la elektita popolo.</ref> Tio aperis konsentita ĝis kiam kelkaj sentis la bezonon pruvi la ekziston de la animo per racia rezonado, trans do la tradicio kaj instinkta konsento. En Okcidento komencis tion [[Platono]] <ref>Vidu: Fedono.</ref> == Origino de la koncepto pri animo == [[Dosiero:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|eta|maldekstre|[[Platono]] (maldekstre) kaj [[Aristotelo]] (dekstre), detalo de ''[[La Lernejo de Ateno]]'', nome [[fresko]] de [[Rafaelo]]. Ambaŭ teoriis pri la animo. Platono pri la triparta teorio de animo.]] Tio kion tia konvinko estis kuntreninta de la koncepto pri postmorta supervivo estas objekto de ĉiamdaŭra esploro de [[antropologio]] kaj [[filozofio]]. Certe, ĉar, spite de aserto pri la [[Postmorta vivo|supervivo postmorte]], oni konstatis, ke la korpo de la supervivanto estis kuŝanta antaŭ la okuloj de ĉiuj kaj survoje al la [[Putriĝo|ekputriĝo]]. Devis esti senpena kaj [[Aplombo|senaplomba]], indukto, aŭ multe spontana, la konvinkiĝo ke la supervivo estas elemento nevidebla, nekaptebla, almenaŭ ĝis ioma punkto, escepte en okazo de [[iluzio]]j. El la bezono de supervivo, do, ŝajnas esti naskita la koncepto pri animo. Sed kio ĝi estas? el kio ĝi estas farita? kiel ĝi kunflikiĝas al la korpo? Ĉu la homo senkorpa estas ankoraŭ [[homo]]? Oni diris, ke la kulturo malpli furioza en la konfesado pri la ekzisto de la animo estis tiu hebrea. Pene, fakte, oni eltiras tiun koncepton, kiel supre dirite. Oni devas atingi la koinean epokon por renkonti en hebreaj verkoj eksplicitajn aludojn. Eble por eviti la kulton de la animoj, kio ĉe paganaj egiptoj estis kulto diiganta la animon aŭ ĝin ekzaltanta kiel tute memstaran el Dio. Tiam la homo estas dupece farita: Kaj kiel ili estas kunigitaj? Kaj kiel ili pluekzistas post la disiĝo? La greka spekulativado, specife kun [[Platono]], enmerĝiĝis tra tiuj problemoj. Oni haltu ĉe Platono. Laŭ li, la animo estas apudmetita al la korpo, estas entenata en ĝi kiel en [[kaĝo]] aŭ kiel ŝipo entenas navigiston. Sed la sorto de la animo estas priskribita tiom klare kaj bone ke diversaj liaj esprimoj finiĝis por esti akceptitaj en la kristana lingvaĵo, kvankam tio ne okazas rilate la apudmeton de la animo en la korpo. Fakte, ĵus kiam la kristanoj trafis en Aristotelon kiu parolas pri animo. Ankaŭ ĉe kristanoj, kiel ceteraj religioj, la bezono allasi la ekziston substanca formo de la korpo, kiu donas al la korpo ion kiu ĝin konstituas kaj ricevas ion kio al ĝi donas formon kaj ĝin igas individuo, ili trovis la novan lingvaĵon kiu kontentigis siajn ideojn. Sed la problemoj ne plimultiĝas. Kio estas la animo? Kie ĝi lokiĝas en la korpo? [[Dosiero:SoulCarriedtoHeaven.jpg|eta|300ra|Animo portata al la ĉielo fare de du anĝeloj. Reprezento tipa en la kristisma tradicio.]] Al la problemo pri la animo kunligiĝas tiu pri la supervivo kaj de la konvinko de transtempa kompensa sorto. Sed se pasintaĝe oni limiĝis, almenaŭ en la instruado al la popolo, konfirmi la ekziston kaj allasis al la filozofoj kaj teologoj la taskon elpensi konsenteblajn difinojn kiuj akordiĝu iele tiele kun la duboj, ne tamen rilate ĝian ekziston, sed rilate la manieron ekzisti kaj resti kunigita kun la korpo. Lastatempe oni preferas realkroĉiĝi al la praaj bibliaj konceptoj, kie, ankaŭ pro la pensmaniero kiu reĵetas la spekulativadon, pri la homo oni parolas kiel pri unuo sen distingo de elementoj kaj kiel pri pluekzisto de la tuta homo, kaj pri pluekzisto tute mallonge. Hodiaŭ, kiel oni konvinkiĝas pri la ĉeesto de la animo? Certe per la religia [[fido]] (per la fido kiun la evoluinta kredanto pruvas fundamentita en la revelacia parolo) aŭ pere de la [[racio]]. La evoluinta kredanto, tamen, hastas diri ke temas pri spirito, pri io nome pri kio ne eblas havi sperton. Se mankas la sperto, memkompreneblas ke mankus ankaŭ iu ajn priskribo. Kiu riskis “fizikan” priskribon, finiĝis por ridindigi la animon; kiu kredas ĝin sperti, en si mem aŭ en aliaj, ekmarŝas al iluzioj. Aŭ envojaĝas al konkludoj kontraŭdiraj kaj dementeblaj. La [[scienco]] antaŭ la problemo de la animo ne troviĝas en malfacilaĵoj, ĝi troviĝas tute forlokita ĉar ĝi ne havas instrumentojn taŭgajn por la esploro. Tiujn instrumentojn posedas ĉiu ulo ne kiel scienculo sed kiel homo: homo kiu esploras pri sia esenco profitante kaj de la racio kaj de la revelacio se tiu lasta havas ĝin taksi fundamentita kaj historie kaj racie. Tiuj instrumentoj-argumentoj, konscie aŭ ne, kuntrenas tion: Se konsideri la transvivon de la animo kaj la finan juĝon ekstere de la tempo, evidentas ke la homo daŭrigos vivi en ne priskribebla dimensio kun tuta sia esto transformita sed konservanta sian identecon. Kaj ĉio tio esprimiĝas per la koncepto pri animo, kiu tial pli ol priskribo pri fakto estas konscio pri rilato al neceso kaj nepriskribleco, kiu tamen allasas indiferenta nur tiun kiu perfortas sin mem. == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri animo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili: * {{citaĵo|''Animo al paradizo deziras, sed [[peko]]j retiras.''}} * {{citaĵo|''Fremda animo estas abismo sen limo.''}} * {{citaĵo|''Lia animo forkuris en la pinton de la piedo.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == === En angla === * Batchelor, Stephen. (1998). Buddhism Without Beliefs. Bloomsbury Publishing. * Chalmers, David. J. (1996). The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory, New York and Oxford: Oxford University Press. * Christopher, Milbourne. (1979). Search For The Soul: An Insider's Report On The Continuing Quest By Psychics & Scientists For Evidence Of Life After Death. Thomas Y. Crowell, Publishers. * Clarke, Peter (2014). "Neuroscience, Quantum Indeterminism and the Cartesian Soul". Brain and Cognition. 84: 109–117. doi:10.1016/j.bandc.2013.11.008. PMID 24355546. * Hood, Bruce. (2009). Supersense: From Superstition to Religion - The Brain Science of Belief. Constable. ISBN 978-1-84901-030-6 * McGraw, John J. (2004). Brain & Belief: An Exploration of the Human Soul. Aegis Press. * Ryle, Gilbert. (1949) The Concept of Mind, London: Hutchinson. * Swinburne, Richard. (1997). The Evolution of the Soul. Oxford: Oxford University Press. * Leibowitz, Aryeh. (2018). The Neshama: A Study of the Human Soul. Feldheim Publishers. ISBN 1680253387 === En hispana === * ''Sacramentum Mundi'', Tomo 1, paĝo 100; Karl Rahner, Barcelona, Editorial Herder, 1972. * Vocabulario de teología bíblica, paĝo 68; X. Léon Dufour, Barcelona, Editorial Herder, 1972. * Ausejo, Serafín de; Haag, Herbert; van den Born, Adrianus (2005). Diccionario de la Biblia. Barcelona: Herder. ISBN 978-84-254-0077-3. * Denzinger, Enrique (1963). Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum de rebus fidei et morum. * Magisterio de la Iglesia (31a eldono). Friburgo de Brisgovia - Barcelona: Herder. pp.&nbsp;618+[99]. * Bossi, Laura (2008). Historia natural del alma. Antonio Machado Libros. ISBN 978-84-7774-685-0. * Puente Ojea, Gonzalo (2000). El mito del alma. Madrid: Siglo XXI de España Editores. ISBN 978-84-323-1038-6. F. W. Zeylmans v. Emmichoven- El alma humana . Madrid, 1996. === En itala === * Il destino dell'anima. Elementi per una teologia, Morcelliana, Brescia, 1009. * Rosemary Altea, I segni dell'anima, Sperling & Kupfer, 2004 ISBN 88-8274-648-8 * Marco Bertali, Psichiatria come "medicina dell'anima", Macro Edizioni, 2006 * C. Casagrande, S. Vecchio, Anima e corpo nella cultura medievale. Atti del V Convegno di studi della Società Italiana per lo Studio del Pensiero Medievale, Firenze, SISMEL, Edizioni del Galluzzo, 1999 * James Hillman, Anima. Anatomia di una nozione personificata, Adelphi, 1989-2002 * James Hillman, Intervista su amore, anima e psiche Laterza, 1984 * Vito Mancuso, L'anima e il suo destino, Raffaello Cortina Editore, 2007 * Francesco Sarri, Socrate e la nascita del concetto occidentale di anima, introduzione di Giovanni Reale, Vita e Pensiero, Milano 1997 ISBN 88-343-0866-2 * Nicola D’Onghia, ''Il concetto di anima tra neuroscienze e teologia'' (La koncepto pri animo inter neŭrosciencoj kaj teologio), Lateran University Press, 2011, Roma. ''(Ekzaltita de la filozofio kaj de la teologio kristanaj, la animo fariĝis poste “menso” kaj, finfine, ĝi estis reduktita al “cerbo”, pro elkursigo kiu kompleziĝis esti materiisma kaj reduktivisma, Tamen, subtenas la aŭtoro, ĝuste la neŭrosciencoj povus riveliĝi altvalora vojaĝokompanulo sur la vojo de la rekupero de koncepto pri la homa animo kiu remalfermu la personon al la transcendo).'' == Vidu ankaŭ == * [[Fantomo]] * [[Penso]] * [[Pensado]] * [[Animismo]] * Filmo [[21 gramoj]] * [[Reenkarniĝo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikiquote=Animo|wikt=animo|ReVo=anim}} * [http://www.fuocovivo.org/MOVIMENTO/anima%20spirituale.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100626092150/http://www.fuocovivo.org/MOVIMENTO/anima%20spirituale.html |date=2010-06-26 }} * [http://www.kattoliko.it/Leggendanera/modules.php?name=News&file=article&sid=1159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071217035841/http://www.kattoliko.it/leggendanera/modules.php?name=News&file=article&sid=1159 |date=2007-12-17 }} Itallingva komento. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Soul |revizio=867064977 }} {{Leginda|2022|08|20}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Spiriteco]] 3uu0rf7ms9668dbe5c0k3qdl5m7gt3t 0 8784 9347246 9306478 2026-04-04T13:09:49Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347246 wikitext text/x-wiki {{prisupre|pri=kemia kombinaĵo kiu emas fordoni protonon aŭ fordonas protonon|gusto|Acida gusto|apa=#}} {{Polurinda}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Acido''' (ĝenerala [[formulo]] estas HA aŭ [H<sup>+</sup>A<sup>−</sup>]) difiniĝas tradicie kiel [[kemia kombinaĵo]] ([[molekulo]] aŭ [[jono]]), kiu, kiam solvita en [[akvo]], generas [[solvaĵo]]n kun [[hidrogeno|hidrogena jono]] ([[protono]] fakte), kaj tiele kontribuas al acideco pli granda ol tiu de [[pura akvo]], t.e. [[pH (kemia parametro)|pH]] malpli ol 7,0. Laŭ la moderna difino de [[Johannes Nicolaus Brønsted]] kaj [[Martin Lowry]], "acido" estas iun ajn kemiaĵo, kiu donas hidrogenan jonon (H<sup>+</sup>) al alia kombinaĵo, kiu nomiĝas "[[bazo (kemio)|bazo]]". Vulgaraj ekzemploj estas [[acetata acido]] (el la [[vinagro]]), [[formika acido]] (el la [[formiko]]j) aŭ [[sulfura acido]] (uzata en veturilaj [[baterio]]j). En la sistemoj "acido/bazo", ne estas ŝanĝoj en [[oksidiĝa nombro]], kontraŭe al la [[redoksa reakcio|redoksaj sistemoj]]. == Historio == Acidoj estis tiel ofte redifinitaj dum la lastaj epokoj, tiel operacie kiel esence, ke la historio de la acidoj devis trapasi ripetitajn signifoŝanĝojn anstataŭ konverĝi al sekura difino. Mineralaj acidoj estis konataj, kvankam per aliaj nomoj, ekde la mezepokaj alkemiistoj en la [[Oriento]] kiuj aparte aprezis la [[sulfata acido|vitriololeon]] kaj la [[reĝakvo]]n (miksaĵon da [[klorida acido|klorida]] kaj [[nitrata acido|nitrata acidoj]]) pro iliaj povoj kiel solvantoj. [[Dosiero:Glauber.png|eta|desktre|200px|[[Johann Rudolph Glauber]], germana apotekisto, alkemiisto kaj kemiisto, pioniro pri eksperimentoj pri acidoj, preparis la [[klorida acido|kloridan acidon]] per traktado de la [[sulfata acido]] kun la [[natria klorido|ordinara salo]], sekvata per distiliĝo.]] Plibonigitaj metodoj pri preparado asociiĝas al [[Andreas Libavius|Andreo Libavo]] (1555-1616) kaj [[Johann Rudolph Glauber]] (1604-1670), cetere, ĉi-lasta preparis la [[klorida acido|kloridan acidon]] per traktado de la [[sulfata acido]] kun la [[natria klorido|ordinara salo]], sekvata per distiliĝo. En liaj manoj, acidoj estis pli uzataj ol antaŭe dum preparado de vasta gamo da neŭtralaj saloj ekde metalaj saloj kaj iliaj oksidoj. Ĉirkaŭ la mezo de la 17-a jarcento, neŭtraligaj reakcioj inter acidoj kaj [[Bazo (kemio)|bazoj]] estis sufiĉe konataj kun ĝiaj naturaj eferveskoj kiuj inspiris la novan [[iatrokemio]]n en la verkaro de [[Franciscus Sylvius]] (1614-1672) kaj Otto Tachenius (1610-1680). Dum la 17-a jarcento, kiam la tradicie materia/forma dualeco cedis al la mekanikaj filozofioj, tiam la teorioj pri acideco respegulis tiun ŝanĝon. Kaj Nicolas Lémery (1645-1715) kaj [[Robert Boyle]] (1627-1691) provis klarigi la percepteblajn proprecojn de la acidoj (amarecon kaj korodecon) laŭ esprimoj je akrepintaj korpuskloj. Sub la influo de [[Isaac Newton]] (1642-1727), hipotezoj pri la formo de la partikloj malfermis la vojon al nova [[ontologio]] en kiu mallongatingaj altiraj-forpuŝaj fortoj asociiĝis al atomoj. Reakcioj inter acidoj kaj bazoj do povis konstruiĝi laŭ neŭtraligaj procezoj pri afinaj fortoj kiuj estis, principe, kvantigeblaj. Reakcioj inter metaloj kaj acidoj estis kandidatoj al provoj je konstruado de [[Elektrona afineco|afineco]]-tabeloj kaj dum la jardeko 1770 la rapido en kiu malsamaj metaloj dissolviĝas en acidoj ekkomparatis. Estis ankaŭ ordinare konsideri la acidojn kiel malsamaj manifestiĝoj de iu universala acido, tamen, alternativa vidpunkto estis disvolviĝonta de [[Antoine Lavoisier|Antono Lavoaziero]] (1743-1794). La "kemia revolucio" ĉe la fino de la 18-a jarcento ofte identiĝis kun la forpuŝo de Lavoaziero rilate al la [[flogistono|flogistona]] teorio favore de iu oksigena teorio pri brulado. Verdire, la oksigena teorio de Lavoaziero estis ĉefe ia teorio pri acideco (t. e., la oksigeno estas la acido-produktanto) pro tio ke ĝi baziĝis sur eksperimentaj rezultoj, ekzemple, kiam [[sulfuro]], [[fosforo]] ktp bruliĝas en aero, ili konvertiĝas en acidoj. La nocio ke la oksigeno estis la [[principo]] de la acideco elmontras ke eĉ Lavoaziero mem emancipiĝis el la tradiciaj konceptoj pri kemiaj principoj kaj kiel [[Claude Louis Berthollet]] (1748-1822) suspektis, la antaŭkono ke ĉiuj acidoj devas enhavi oksigenon estis ĝenerala kredo. [[Dosiero:Sir Humphry Davy, Bt by Thomas Phillips.jpg|eta|maldekstre|200px|[[Humphry Davy]] (1778-1829) elmontris ke la oksigeno estis komponanto de [[alkalo]]j, [[natria hidroksido]] kaj [[kalia hidroksido]] kaj elstarigis, ke ne ekzistas [[oksigeno]] en la [[klorida acido]].]] [[Humphry Davy]] (1778-1829) detruis la teorion de Lavoaziero laŭ tri aspektoj: unue, li elmontris ke la oksigeno estis komponanto de [[alkalo]]j, [[natria hidroksido]] kaj [[kalia hidroksido]]; due, elmontrante ke [[halogenido]]j povas elteni bruladon tiel kiel la oksigeno, do senigante ĝin el ties ununura kondiĉo, kaj trie, elstarigante ke ne ekzistas oksigeno en la [[klorida acido]] - ia konkludo derivita el lia verko pri la elementa naturo de la [[kloro]]. Kvankam Davy asociiĝis la acidecon de la [[klorata acido|klorata]] kaj [[jodata acido|jodata acidoj]] pro la hidrogeno kiun ili enhavis, li ne transformis ĉi-teorion en koheran vidpunkton. <ref>[https://books.google.com.br/books?id=Ian_AwAAQBAJ&pg=PA3&dq=acids+History&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwjjy8XA66bTAhWDFpAKHb7eAh8Q6AEISzAF#v=onepage&q=acids%20History&f=false Dictionary of the History of Science], William F. Bynum, E. Janet Browne, Roy Porter</ref> Tamen nur post pluraj jardekoj la ideo pri acideco estis asociita al ĉeesto de [[hidrogeno]] dank'al propono de la germana kemiisto [[Justus von Liebig]] (1803–1873). Sed, klareco estis portita al tiu scienco, kiam [[Svante Arrhenius]] (1859–1927) finfine difinis acidojn kiel "substancoj kiuj liveras hidrogenajn katjonojn al la solvaĵo" dum bazoj estas "substancoj kiuj liberas hidroksilajn anjonojn al la solvaĵo". Li ankaŭ proponis ke la mekanismo laŭ kiu acidoj kaj bazoj interagas por reciproka neŭtraligado okazas per formado de akvo sekvata de la koncerna salo. Pli malfrue, la dana kemiisto [[Johannes Nicolaus Brønsted]] (1879-1947) kaj la angla kemiisto [[Martin Lowry]] (1874-1936) kvankam sendepende, proponis la difinoŝanĝon, konservante la interrilato de la protona liberigo en la acidoj, sed difinante pli amplekse la bazojn kiel ajna substanco kapabla je protona asociiĝo. Tiamaniere ke, mezuradoj de la hidrogenaj jonoj iĝis tranĉaj por difini la nivelojn de acideco, kaj bazoj verdire estis preterlasataj kiel simplaj ricevantoj. Do la antaŭaj difinoj bazitaj sur protonaj kaj hidroksilaj jonoj, estis asociitaj al reakcioj en akva solvaĵo. [[Gilbert Lewis]] (1875–1946) rafinis la acido-bazan koncepton kaj inkluzivis dissociiĝajn eventojn en ne-akvaj solvantoj, tie kie liberaj protonoj ne estis implicitaj. Disvolvita kune kun ĉi-teoriaj konsideraĵoj, la praktika mezurado pri acideco posedas longan historion, kaj ĉi-praktiko kuŝas en la bazo de la [[analiza kemio]] kaj laste en la negocoj pri analizaj instrumentoj. La koncepto pri [[pH (kemia parametro)|pH]] eble estas la plej grava demando kiu faciliĝis ĉi-evoluon. == Laŭ la koncepto de Arrhenius == [[Dosiero:Arrhenius2.jpg|eta|desktre|200px|La svedo [[Svante Arrhenius]] formulis difinon por acidoj kaj [[bazo]]j laŭ la specoj kiujn ili formas ĉe solviĝo en akvo.]] En 1887 la sveda kemiisto [[Svante Arrhenius]] formulis difinon por acidoj kaj [[bazo]]j laŭ la specoj kiujn ili formas ĉe solviĝo en akvo. Acidoj de Arrhenius estas substancoj kiuj solviĝas en akvo, produktante hidrogen-jonoj (H<sup>+</sup>). Bazoj de Arrhenius estas substancoj kiuj solviĝas en akvo, produktante hidroksid-jonojn (OH<sup>−</sup>). [[Klorida acido|Hidrogena klorido]] (HCl) kaj natria hidroksido (NaOH) estas respektive ekzemploj de acido de Arrhenius kaj bazo de Arrhenius. Ili joniĝas en akvo jene: <TT>HCl <SUP><U>akvo</U></SUP>&gt; H<SUP>+</SUP> + Cl<SUP>−</SUP></TT> <TT>NaOH <SUP><U>akvo</U></SUP>&gt; Na<SUP>+</SUP> + OH<SUP>−</SUP></TT> Tial, laŭ Arrhenius la specifaj ecoj de acidoj kaj bazoj, kiel ilia konduto rilate lakmuso, rezultas el la ĉeesto de jonoj H<sup>+</sup> kaj OH<sup>−</sup> respektive. Kvankam oni povus konsideri ilin sufiĉaj, almenaŭ sur fundamenta nivelo, la difinoj laŭ Arrhenius havas du malavantaĝojn: * (1) ili taŭgas sole por akvaj solvaĵoj, kaj * (2) la identeco de la acido en akvaj solvaĵoj estas trosimpligita. Pri ĉi tiu lasta punkto oni devas diri ke "liberaj" hidrogen-jonoj (H<sup>+</sup> ) ne povas ekzisti en akvo - fakto, kiun ne sciis Arrhenius. Hidrogena atomo, kiu konsistas el unu protono kaj unu elektrono, perdinte unu elektrono (pro joniĝo), iĝas nura nukleo - en tiu ĉi kazo do unu protono. La altira povo inter tiu ĉi nuda protono kaj polusa akvo-molekulo estas sufiĉe forta por unuigi la hidrogenan jonon kun la akvomolekulo, formanta hidronian jonon (H<sub>3</sub>O<sup>+</sup>). (Por klare apartigi la jonojn, oni resumu: hidrogena jono estas H<sup>+</sup> , hidroksida jono estas OH<sup>−</sup>, kaj hidronia jono estas H<sub>3</sub>O<sup>+</sup>). La ligilo, kiu ligas la protonon al la akvo, estas kunordiga [[kovalenta ligo]], ĉar ambaŭ elektronoj devenas de la oksigena atomo. == Laŭ la koncepto de Brønsted kaj Lowry == [[Dosiero:Thomas Martin Lowry2.jpg|eta|maldekstre|200px|[[Thomas Martin Lowry]] (1874-1936) en 1923 kune kun la dana esploristo [[Johannes Nicolaus Brønsted]] (1879-1947) disvolvis samtempe kaj sendepende ŝanĝis la vizaĝon de la kemio per la teorio pri acido-bazo de la kemiaj substancoj, surbaze de protona acekptado/rifuzado kiu rimarkindigis ĝiajn kreintojn. La teorio tiam iĝis konata kiel Acido-baza teorio de Brønsted-Lowry. ]] En 1923, [[Johannes Nicolaus Brønsted]], dana sciencisto, kaj [[Martin Lowry]], brita sciencisto, proponis - sendepende unu de la alia - preskaŭ samtempe koncepton pri acidoj kaj bazoj, kiu etendis la ideojn de Arrhenius. Ilia difino de acidoj kaj bazoj dependas de tio, kiamaniere tiuj du grupoj da substancoj reakcias unu kun la alia. Acid-baza reakcio estas difinita kiel [[reakcio]] dum kiu protono transiĝas de unu speco al alia. Acido de Brønsted-Lowry estas tiel proton-donanto kaj bazo de Brønsted-Lowry estas proton-akceptanto. Tiuj difinoj * (1) pligrandigas la nombron da substancoj, kiuj povas esti konsiderataj acidoj kaj bazoj, * (2) ne limiĝas al akvaj solvaĵoj kaj * (3) klarigas la fakton, ke la acida speco en akvaj solvaĵoj estas la hidronia jono. Ĉiuj acidoj de Arrhenius estas acidoj de Brønsted-Lowry, kaj ĉiuj bazoj de Arrhenius estas bazoj de Brønsted-Lowry. Sed la malo de tiu ĉi aserto ne estas vera. La teorio de Brønsted-Lowry inkluzivas la teorion de Arrhenius, sed ankaŭ multe pli. === Kvalitoj === Brønsted-Lowry-aj acidoj: * gustas acida generale; * ofte igas pika sento sur mukozoj, ĉefe se fortaj aŭ koncentrataj estas; * reakcias kun kolorindikaj kombinaĵoj, tiele ke ĝi ruĝigas ambaŭ [[lakmuso]]n (lakmuso estas natura vegetaĵa kolorenzo akirebla el likenoj) kaj [[metiloranĝo]]n, sed ne ŝanĝas la koloron de [[fenolftaleino]]; * reakcias kun [[metalo]]j, liberigante [[hidrogeno]]n kaj la metala, [[salo]]n solvantalan; * reakcias kun metalaj [[karbonato]]j, produktante akvon, [[Karbona dioksido|karbonan duoksidon]] kaj salon; * reakcias kun bazo, liberigante salon kun akvo; * reakcias kun metala oksido, produktante akvon kaj salon; * konduktas [[elektro]]n, laŭ la grado de disiĝo; * produktas "solvoniajn" jonojn, tiel hidroniajn jonojn (H<sub>3</sub>O<sup>+</sup>) en akvo; * malnaturigas [[proteino]]jn. Fortaj acidoj kaj multaj koncentrataj acidoj estas danĝeraj, ĉar kaŭzas gravajn bruladojn pri eĉ nelongaj kontaktoj. Acidoj estas korodemaj. Generale, acidaj bruladoj kuraciĝas per ellavi abunde la zonon tuŝatan kun fluanta akvo dum 15 minutoj kaj ĵus poste atenti kun tujaj kuracaj zorgoj. En la okazo de treege koncentrataj acidoj, la acido devus unue esti forviŝata tiel multa kiel posibla, alimaniere la hejtgenera miksado de la acido kaj la akvo povus kaŭzi gravajn hejtajn bruladojn. Acidoj povas ankaŭ esti danĝeraj pro aliaj kialoj je ilia acideco: vidu la adekvatan datuman littukon de materia sekureco (angle "MSDS") por havi pli da detaloj. == Forto de acido == '''Forta acido''' estas tiu de aŭta [[baterio]]. Iom '''malforta acido''' estas [[vinagro]].Estas '''mezforta acido''' en la homa [[stomako]]. La mezuro de acideco nomiĝas [[pH (kemia parametro)|pH]]. Sed estas iom inverse. La plej forta acido havas la plej malaltan pH-valoron. Pura [[akvo]] havas pH-valoron 7, oni diras ke ĝi estas ''neŭtra''. Malacidoj, la ([[bazo]]j), havas pH-valoron pli altan ol 7. Por kreski, plantoj bezonas grundon nek tro acidan nek tro malacidan. Malforta acido estas pli facile neŭtrigebla per malacido. Ekzemple [[urtiko]]j kaj [[abelo]]j pikas per acido, kiu estas facile neŭtrigebla per [[natria bikarbonato|bikarbonato]]. Sed se oni brulas propran haŭton per acido de aŭta baterio, endas esti kuracata de kuracisto. Tamen, la acida forto ne estas la nura kialo de veneneco de ĥemiaĵoj. Ekzemple, [[HF]] estas ne aparte forta acido, sed ĝi estas malgraŭ tio tre danĝera. ==Aplikoj de acidoj== ===En industrio=== Acidoj estas fundamentaj reakciiloj en traktado de preskaŭ ĉiuj procezoj en moderna [[industrio]]. Sulfura acido, diprota acido, estas la plej uzata acido en industrio, kaj ankaŭ estas la plej produktata industria kemiaĵo en la mondo. Ĝi estas plejparte uzata en produktado de [[sterko]], [[lesivo]], [[baterio]]j kaj tinktur-[[farbo]]j, same kiel uzata en prilaborado de multaj produktoj kiel ekzemple forigado de malpuraĵoj.<ref>{{Cite web|title = The Top 10 Industrial Chemicals - For Dummies|url = http://www.dummies.com/how-to/content/the-top-10-industrial-chemicals.html|website = dummies.com|access-date = 2016-02-05}}</ref> Laŭ la statistikaj datumoj en 2011, la jara produktado de [[sulfata acido]] estis ĉirkaŭ 200 milionoj da tunoj en la mondo.<ref>{{Cite web|title = Sulfuric acid|url = http://www.essentialchemicalindustry.org/chemicals/sulfuric-acid.html|website = essentialchemicalindustry.org|access-date = 2016-02-06}}</ref> Ekzemple, fosfatmineraloj reagas kun sulfata acido por produkti [[fosfata acido|fosfatan acidon]] por la produktado de fosfataj sterkoj, kaj [[zinko]] estas produktita dissolvante zinkoksidon en sulfatan acidon, purigante la solvaĵon kaj produktante elektrogajnon. En la [[kemia industrio]], acidoj reakcias en neŭtraligaj reagoj por produkti salojn. Ekzemple, [[nitrata acido]] reakcias kun [[amoniako]] por produkti [[Amonia nitrato|amonian nitraton]], kio estas grava sterko. Plie, [[Karboksilata acido|karboksilacidoj]] povas esti esterigitaj kun alkoholoj, por produkti [[estero]]jn. Acidoj ofte estas kutime uzataj por forigi ruston kaj alian korodon de metaloj en procezo konata kiel "fortavoligo". Ili povas esti uzataj kiel [[elektrolito]] en [[Pilo|malseka pilo]], kiel [[sulfata acido]] en aŭtomobila baterio. ===Ĉe manĝaĵoj=== [[File:Tumbler of cola with ice.jpg|thumb|Karbonata akvo (H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> akveca solvo) estas ofte aldonita al [[Refreŝigaĵo|nealkoholaĵoj]] por produkti eferveskecon.]] [[Tartrata acido]] estas grava ero de iuj ofte uzataj [[manĝaĵo]]j kiel nematuritaj [[mango]]j kaj [[tamarindo]]j. Ankaŭ naturaj fruktoj kaj legomoj enhavas acidojn. [[Citrata acido]] ĉeestas en [[oranĝo]]j, [[citrono]]j kaj aliaj citrusfruktoj. [[Okzalata acido]] ĉeestas en [[tomato]]j, [[spinaco]]j, kaj precipe en [[Karambolfrukto|karamboloj]] kaj [[Rabarbo-reumo|rabarboj]]; rabarbaj folioj kaj nematuraj karamboloj estas toksaj pro altaj koncentriĝoj de okzalacido. [[Askorbata acido]] (vitamino C) estas esenca [[vitamino]] por la [[homa korpo]] kaj ĉeestas en tiaj manĝaĵoj kiel [[embliko]] (''Phyllanthus emblica''), citrono, citrusfruktoj kaj [[gujavo]]. Multaj acidoj povas esti trovitaj en diversaj specoj de manĝaĵoj kiel aldonaĵoj, ĉar ili ŝanĝas ilian guston kaj servas kiel konserviloj. [[Fosfata acido]], ekzemple, estas komponanto de [[kolao]]-trinkaĵoj. [[Acetata acido]] estas uzata en la ĉiutaga vivo kiel [[vinagro]]. [[Citrata acido]] estas uzata kiel konservilo en saŭcoj kaj [[Peklado|peklaĵoj]]. [[Karbonata acido]] estas unu el la plej oftaj acidaj aldonaĵoj, kiuj estas vaste aldonitaj en [[Refreŝigaĵo|nealkoholaĵoj]]. Dum la produktada procezo, CO<sub>2</sub> estas kutime premita por esti solvita en ĉi tiuj trinkaĵoj por generi karbonatan acidon. Karbonata acido estas tre malstabila kaj tendencas malkomponiĝi en akvon kaj CO<sub>2</sub> ĉe ĉambraj temperaturo kaj premo. Tial, kiam boteloj aŭ ladskatoloj de ĉi tiuj specoj de nealkoholaĵoj estas malfermitaj, la nealkoholaĵoj ŝprucas kaj eferveskas kiam CO<sub>2</sub>-vezikoj eliras.<ref>{{Citation|title = Method of and apparatus for making and dispensing a carbonated beverage utilizing propellant carbon dioxide gas for carbonating|url = https://patents.google.com/patent/US4304736|date = 8 December 1981|access-date = 2016-02-06|first1 = John R.|last1 = McMillin|first2 = Gene A.|last2 = Tracy|first3 = William A.|last3 = Harvill| first4 = William S. Jr. |last4 = Credle}}</ref> Iuj acidoj estas uzataj kiel [[drogo]]j. [[Aspirino|Acetilsalikata acido]] (Aspirino) estas uzata kiel kontraŭdolorilo kaj por malaltigi [[febro]]jn. ===Ĉe homaj korpoj=== Acidoj ludas gravajn rolojn en la homa korpo. La klorida acido ĉeestanta en la stomako helpas la [[digesto]]n per malkonstruo de grandaj kaj kompleksaj manĝomolekuloj. [[Aminoacido]]j estas postulataj por sintezo de proteinoj necesaj por kresko kaj riparo de korpaj histoj. Ankaŭ [[grasacido]]j estas postulataj por kresko kaj riparo de korpaj histoj. Nukleaj acidoj estas gravaj por la fabrikado de [[DNA]] kaj [[RNA]] kaj transdono de trajtoj al idoj per [[geno]]j. Karbonata acido estas grava por konservado de pH-ekvilibro en la korpo. Homaj korpoj enhavas diversajn organikajn kaj neorganikajn komponaĵojn, inter tiuj dikarboksilacidoj ludas esencan rolon en multaj biologiaj kondutoj. Multaj el tiuj acidoj estas [[aminoacido]]j, kiuj ĉefe utilas kiel materialoj por la sintezo de proteinoj.<ref>{{Cite book|title = 8 - Biological roles of amino acids and peptides - University Publishing Online|url = http://ebooks.cambridge.org/chapter.jsf?bid=CBO9781139163828&cid=CBO9781139163828A114|archive-url = https://web.archive.org/web/20160302214930/http://ebooks.cambridge.org/chapter.jsf?bid=CBO9781139163828&cid=CBO9781139163828A114|url-status = dead|archive-date = 2a de Marto 2016|date = Junio 2012|doi = 10.1017/CBO9781139163828|last1 = Barrett|first1 = G. C.|last2 = Elmore|first2 = D. T.|isbn = 9780521462921}}</ref> Aliaj malfortaj acidoj utilas kiel bufroj kun siaj konjugaciitaj bazoj por eviti ke la pH de la korpo suferu grandskalajn ŝanĝojn kiuj estus damaĝaj al ĉeloj.<ref>{{Cite web|url = http://fitsweb.uchc.edu/student/selectives/TimurGraham/Acid_Buffering.html|title = Acid Buffering|year = 2006|access-date = 2016-02-06|website = Acid Base Online Tutorial|publisher = University of Connecticut|last = Graham|first = Timur|archive-url = https://web.archive.org/web/20160213132105/http://fitsweb.uchc.edu/student/selectives/TimurGraham/Acid_Buffering.html|archive-date = 13a de Februaro 2016|url-status = dead}}</ref> Ankaŭ la ceteraj dikarboksilacidoj partoprenas en la sintezo de diversaj biologie gravaj kunmetaĵoj en homaj korpoj. ===Acida katalizo=== Acidoj estas uzataj kiel [[Katalizo|kataliziloj]] en industria kaj organika kemio; ekzemple, [[sulfata acido]] estas uzata en tre grandaj kvantoj en la alkiliga procezo por produkti [[benzino]]n. Kelkaj acidoj, kiel ekzemple sulfuraj, fosforaj kaj kloridaj acidoj, ankaŭ okazigas dehidratiĝon kaj kondensajn reakciojn. En [[biokemio]], multaj [[enzimo]]j utiligas acidan katalizon.<ref name="Voet acid cat">{{cite book |author=Voet, Judith G.|author2=Voet, Donald |title=Biochemistry |url=https://archive.org/details/biochemistry00voet_1|url-access=registration|publisher=J. Wiley & Sons |location=New York |date=2004 |pages=[https://archive.org/details/biochemistry00voet_1/page/496 496–500] |isbn=978-0-471-19350-0 }}</ref> ==Biologia apero== [[Dosiero:Aminoacid.png|thumb|maldekstre|Baza strukturo de [[aminoacido]].]] Multaj biologie gravaj molekuloj estas acidoj. [[Nukleata acido|Nukleataj acidoj]], kiuj enhavas acidajn [[fosfato|fosfatajn grupojn]], estas [[DNA]] kaj [[RNA]]. Nukleataj acidoj enhavas la genetikan kodon kiu determinas multajn el la trajtoj de organismo, kaj estas transdonita de gepatroj al idoj. DNA enhavas la kemian skizon por la sintezo de proteinoj, kiuj konsistas el aminoacidaj subunuoj. [[Ĉelmembrano|Ĉelaj membranoj]] enhavas [[grasacido|grasacidajn]] [[estero]]jn kiel [[fosfolipido]]jn. α-aminoacido havas centran karbonon (la α aŭ alfa karbono) kiu estas kovalente ligita al la [[Karboksilata acido|karboksila grupo]] (tiel ili estas [[Karboksilata acido|karboksilacidoj]]), [[Amino|aminogrupo]], hidrogenatomo kaj varia grupo. La varia grupo, nomita ankaŭ la R-grupo aŭ flanka ĉeno, determinas la identecon kaj multajn el la trajtoj de specifa aminoacido. En [[glicino]], nome la plej simpla aminoacido, la R-grupo estas hidrogenatomo, sed en ĉiuj aliaj aminoacidoj ĝi enhavas unu aŭ plurajn karbonatomojn ligitajn al hidrogenoj, kaj povas enhavi aliajn elementojn kiel ekzemple [[sulfuro]], [[oksigeno]] aŭ [[nitrogeno]]. Kun la escepto de glicino, nature ekzistantaj aminoacidoj estas [[Ĥiraleco|kiralaj]] kaj preskaŭ senescepte ekzistas en la [[Ĥiraleco|L-agordo]]. Peptidoglikano, trovita en kelkaj bakteriaj [[Ĉelmuro|ĉelmuroj]] enhavas kelkajn <small>D</small>-aminoacidojn. Je fiziologia pH, tipe ĉirkaŭ 7, liberaj aminoacidoj ekzistas en ŝargita formo, en kiu la acida karboksila grupo (-COOH) perdas protonon (-COO<sup>−</sup>) kaj la baza aminogrupo (-NH<sub>2</sub>) akiras protonon (-NH{{su|b=3|p=+}}). La tuta molekulo havas retan neŭtralan ŝargon kaj estas [[zuiterjono]], kun la escepto de aminoacidoj kun bazaj aŭ acidaj flankaj ĉenoj. [[Aspartata acido]], ekzemple, posedas unu protonitan aminon kaj du deprotonitajn karboksilgrupojn, por neta ŝargo de −1 ĉe fiziologia pH. Grasacidoj kaj grasacidaj derivaĵoj estas alia grupo de karboksilaj acidoj, kiuj ludas gravan rolon en biologio. Tiuj enhavas longajn hidrokarbidajn ĉenojn kaj karboksilacidan grupon sur unu fino. La ĉelmembrano de preskaŭ ĉiuj organismoj konsistas ĉefe el fosfolipida bitavolo, [[micelo]] de hidrofobaj grasacidaj esteroj kun polusaj, hidrofilaj [[Fosfato|fosfataj]] "ĉefaj" grupoj. Membranoj enhavas kromajn komponentojn, kelkaj el kiuj povas partopreni en acid-bazaj reakciojn. En homoj kaj multaj aliaj bestoj, [[klorida acido]] estas parto de la [[Stomaksuko|stomaka acido]] sekreciita ene de la [[stomako]] por helpi hidrolizi [[proteino]]jn kaj [[polisakarido]]jn, same kiel por konverti la neaktivan pro-enzimon, pepsinogenon en la [[enzimo]]n, [[pepsino]]n. Iuj organismoj produktas acidojn por defendo; ekzemple, [[formiko]]j produktas [[Formiata acido|formikan acidon]]. Acid-baza ekvilibro ludas gravegan rolon en reguligado de la spirado ĉe [[mamuloj]]. [[Oksigeno|Oksigena gaso]] (O<sub>2</sub>) movas ĉelan spiradon, nome la procezo per kiu bestoj liberigas la kemian [[Potenciala energio|potencialan energion]] stokitan en la manĝaĵoj, produktante [[Karbona dioksido|karbondioksidon]] (CO<sub>2</sub>) kiel kromprodukto. Oksigeno kaj karbondioksido estas interŝanĝitaj en la [[pulmo]]j, kaj la korpo respondas al ŝanĝiĝantaj energipostuloj ĝustigante la indicon de [[spirado]]. Ekzemple, dum periodoj de fortostreĉo la korpo rapide malkonstruas konservitajn [[karbonhidrato]]jn kaj grasojn, liberigante CO<sub>2</sub> en la sangan fluon. En akvaj solvaĵoj kiel [[sango]] CO<sub>2</sub> ekzistas en ekvilibro kun [[karbonata acido]] kaj [[Bikarbonato|bikarbonata]] jono. : CO<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O <-> H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> <-> H+ + HCO<sub>3</sub>− Ĝi estas la malpliiĝo en pH kiu signalas al la cerbo spiru pli rapide kaj pli profunde, elpelante la troan CO<sub>2</sub> kaj reliverante al la ĉeloj O<sub>2</sub>. [[Dosiero:Aspirin-skeletal.svg|thumb|dekstre|[[Aspirino]] (acetilsalicila acido) estas [[karboksilata acido]].]] [[Ĉelmembrano|Ĉelaj membranoj]] estas ĝenerale netralaseblaj al ŝarĝitaj aŭ grandaj, polusaj molekuloj pro la lipofilaj grasaj acilĉenoj konsistantaj el sia interno. Multaj biologie gravaj molekuloj, inkluzive de kelkaj farmaciaj agentoj, estas organikaj malfortaj acidoj kiuj povas transiri la membranon en sia protonita, neŝargita formo, sed ne en sia ŝargita formo (t.e., kiel la konjugaciita bazo). Tial la agado de multaj drogoj povas esti plibonigita aŭ malhelpita per la uzo de kontraŭacidoj aŭ acidaj manĝaĵoj. La ŝargita formo, aliflanke, estas ofte pli solvebla en sango kaj [[citosolo]], ambaŭ akvaj medioj. Kiam la eksterĉela medio estas pli acida ol la neŭtra pH ene de la ĉelo, iaj acidoj ekzistos en sia neŭtrala formo kaj estos membransolvebla, permesante al ili kruci la fosfolipidan dutavolon. Acidoj kiuj perdas protonon ĉe la intraĉela pH ekzistos en sia solvebla, ŝargita formo kaj povas tiel difuzi tra la citosolo al sia celo. [[Ibuprofeno]], [[aspirino]] kaj [[penicilino]] estas ekzemploj de drogoj, kiuj estas malfortaj acidoj. == Kelkaj acidoj (laŭ alfabeta ordo) == {{Div col|cols = 4}} * [[Adipata acido]] * [[Benzoilacetata acido]] * [[Cianoacetata acido]] * [[Cianoakrilata acido]] * [[Fenilbutirata acido]] * [[Fluorida acido]] * [[Formiata acido]] * [[Forta acido]] * [[Fosfata acido]] * [[Glioksilata acido]] * [[Glutarata acido]] * [[Hidrogena cianido]] * [[Hipobromita acido]] * [[Hipojodita acido]] * [[Jodata acido]] * [[Jodita acido]] * [[Klorida acido]] * [[Laktata acido]] * [[Malforta acido]] * [[Nitrata acido]] * [[Nitrita acido]] * [[Perjodata acido]] * [[Sulfata acido]] * [[Tartrata acido]] {{Div col end}} == Kelkaj acidoj (laŭ kompono) == ===Mineralaj acidoj (neorganikaj acidoj)=== * Hidrogenaj halidoj kaj iliaj solvaĵoj: [[Fluorida acido]] (HF), [[Klorida acido]] (HCl), [[Bromida acido]] (HBr), [[Jodida acido]] (HI) * Halogenaj oksigenacidoj: [[Hipoklorita acido]] (HClO), [[Klorita acido]] (HClO<sub>2</sub>), [[Klorata acido]] (HClO<sub>3</sub>), [[Perklorata acido]] (HClO<sub>4</sub>), kaj korespondaj analogaĵoj por bromino kaj jodino ** [[Hipofluorita acido]] (HFO), la nura konata oxigenacido por fluorino. * [[Sulfata acido]] (H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) * [[Fluorosulfata acido]] (HSO<sub>3</sub>F) * [[Nitrata acido]] (HNO<sub>3</sub>) * [[Fosfata acido]] (H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>) * Fluoroantimona acido (HSbF<sub>6</sub>) * Fluoroborata acido (HBF<sub>4</sub>) * Heksafluorofosfora acido (HPF<sub>6</sub>) * [[Kromiata acido]] (H<sub>2</sub>CrO<sub>4</sub>) * [[Borata acido]] (H<sub>3</sub>BO<sub>3</sub>) ===Sulfonataj acidoj=== [[Sulfonata acido]] havas la ĝeneralan formulon RS(=O)<sub>2</sub>–OH, kie R estas organika [[Radikalo (ĥemio)|radikalo]]. * [[Metano-sulfonata acido]] (aŭ mezila acido, CH<sub>3</sub>SO<sub>3</sub>H) * [[Etanosulfonata acido]] (aŭ ezila acido, CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>SO<sub>3</sub>H) * [[Benzeno sulfonata acido]] (aŭ bezila acido, C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>SO<sub>3</sub>H) * [[p-Tolueno-sulfonata acido]] (aŭ tozila acido, CH<sub>3</sub>C<sub>6</sub>H<sub>4</sub>SO<sub>3</sub>H) * [[Trifluoro-metano sulfonata acido]] (aŭ triflata acido, CF<sub>3</sub>SO<sub>3</sub>H) * Polistirena sulfonata acido (sulfonata [[polistireno]], [CH<sub>2</sub>CH(C<sub>6</sub>H<sub>4</sub>)SO<sub>3</sub>H]<sub>n</sub>) ===Karboksilataj acidoj=== [[Karboksilata acido]] havas la ĝeneralan formulon R-C(O)OH, kie R estas organika [[Radikalo (ĥemio)|radikalo]]. La karboksila grupo -C(O)OH enhavas [[karbonila grupo|karbonilan grupon]], C=O, kaj [[Hidroksila grupo|hidroksilan grupon]], O-H. * [[Acetata acido]] (CH<sub>3</sub>COOH) * [[Citrata acido]] (C<sub>6</sub>H<sub>8</sub>O<sub>7</sub>) * [[Formiata acido]] (HCOOH) * [[Glukonata acido]] HOCH<sub>2</sub>-(CHOH)<sub>4</sub>-COOH * [[Laktata acido]] (CH<sub>3</sub>-CHOH-COOH) * [[Okzalata acido]] (HOOC-COOH) * [[Tartrata acido]] (HOOC-CHOH-CHOH-COOH) ===Halogenataj karboksilataj acidoj=== Halogendo je alfa pozicio pliigas la acidan forton, tiel ke la jenaj acidoj estas ĉiuj pli fortaj ol la [[acetata acido]]. * [[Fluoroacetata acido]] * [[Trifluoroacetata acido]] * [[Kloroacetata acido]] * [[Dukloroacetata acido]] * [[Trikloroacetata acido]] ===Vinilogaj karboksilacidoj=== Normalaj karboksilacidoj estas la rekta kuniĝo de karbonila grupo kaj hidroksila grupo. En vinilogaj karboksilacidoj, karbon-karbona duobla ligo apartigas la karbonil- kaj hidroksil-grupojn. * [[Askorbata acido]] ===Nukleaj acidoj=== * [[DNA|Deoksiribonuklea acido]] (DNA) * [[RNA|Ribonukleata acido]] (RNA) == Vidu ankaŭ == * [[forto de acido]], * [[poliprotona acido]], * [[grasacido]], * [[aminoacido]], * [[acidorezistado]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri acido en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li estas en acida humoro.''}} * {{citaĵo|''Post dolĉa vino restas acida vinagro.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} ==Bibliografio== * F. Claisse, ''Physics and chemistry of borate fusion''. * Ebbing, D. D., & Gammon, S. D. (2005). ''General chemistry'' (8a eld.). Boston, MA: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-51177-6. * [http://www.britannica.com/eb/article-9036278/Geber ''Geber'' en Britannica] * James Huheey, Ellen A Keiter, Richard L Keiter, André Pousse (trad. el angla) kaj Jean Fischer (trad. el angla), ''Chimie inorganique'', Paris Bruxelles, De Boeck, 1996, 964 p. (ISBN 978-2-804-12112-9, BNF 37670940). Ĉefe ĉap. 9, «La chimie des bases et des acides», pp. 318-358. * V. Karpenko, J. A. Norris: ''Vitriol in the History of Chemistry.'' En: ''Chem. Listy.'' Band 96, 2002, S. 997–1005, ([http://www.chemicke-listy.cz/docs/full/2002_12_05.pdf chemicke-listy.cz], PDF, angle) * Pavia, D. L.; Lampman, G. M.; Kriz, G. S. (2004). ''Organic Chemistry'', Volume I. Mason, OH: Cengage Learning. ISBN 0759347271. * Claus Priesner, Karin Figala: ''Alchemie: Lexikon einer hermetischen Wissenschaft.'' Beck, München 1998, ISBN 3-406-44106-8. * Paolo Silvestroni, ''Fondamenti di chimica'', 10a eld., CEA, 1996, ISBN 88-408-0998-8. * T. W. Graham Solomons, ''Chimica organica'', 2a eld., Bologna, Zanichelli, 2001, pp. 58-66, ISBN 88-08-09414-6. * Zumdahl, Steven S. (1997). ''Chemistry'' (4a eld.). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 9780669417944. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=acido|ReVo=acid.0o}} * http://www.csudh.edu/oliver/chemdata/data-ka.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011218075412/http://www.csudh.edu/oliver/chemdata/data-ka.htm |date=2001-12-18 }} <!-- en:Listing of strengths of common acids and bases en->eo:(Listante, Printaĵo) (da, de) _strengths_ (da, de) (komuna, vulgara) acidoj kaj (potencigatoj, bazoj, fundamentas) vi:Listing of strengths of common acids and bases --> * http://www.naturligvis.u-net.dk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080929222449/http://www.naturligvis.u-net.dk/ |date=2008-09-29 }} * http://www.timelinescience.org/resource/students/acid/acid.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060223221224/http://www.timelinescience.org/resource/students/acid/acid.htm/ |date=2006-02-23 }} <!-- da:Brønsted-Lowry --> * http://www.natlex.dk/syrekonst.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217000207/http://www.natlex.dk/syrekonst.html |date=2005-12-17 }} <!-- da:Natlex --> {{Havenda artikolo|Acido}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Acido-baza kemio]] 577oisnz46z3z9aq62kmq3q70a4q9zk 0 8858 9347785 8871378 2026-04-05T06:07:14Z Stefangrotz 91903 9347785 wikitext text/x-wiki Estas du '''sintaksaj finaĵoj''' uzata en Esperanto: ==»[[J]]«== ''-j'' estas Esperante ĝenerale uzata por indiki la [[pluralo]]n. Ĝi uzeblas kun adjektivoj kaj substantivoj, t.s. post la finaĵoj ''-a'' kaj ''-o''. Ekzemplo: rapid'a'j sukces'o'j ==»[[N]]«== ''-n'' indikas la Esperantan [[akuzativo]]n. Ĝi uzeblas post ''-o'', ''-a'', ''-j'' kaj ''-e''. [[Kategorio:Gramatiko]] 3dtdx2noc8s08x0yhzqd2y61lg1uxkm 1 9024 9347778 5458246 2026-04-05T05:55:35Z Sj1mor 12103 /* Adolf Mŭnz */ nova sekcio 9347778 wikitext text/x-wiki Jen longa artikolo. Gratulon al la verkinto. Mi trovis ke ĉiuj ne-ANSI (é ö Ö ü Ü ...) signoj transformiĝis al ĉinaj signoj kaj fuŝis la ordigon de la paĝo (mi legas per IE 6 kiu aŭtomate konsideras ke temas pri Unikodo). Mi provis korekti tion. Espereble la teksto aperas nun ĝuste por ĉiuj, ĉu ? Literkodado en komputilo ne estas finsolvita !!! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|Arno]] :Dankon pro la gratuloj kaj la korektoj, Arno! Cetere mi ne verkis la artikolon, sed '''tradukis''' la germanan vikipedian artikolon (kaj hieraŭ mi estis iom laca por fari finajn korektojn). La literoj ankoraŭ aspektas iom strange, se mi uzas Netscape. Ĉe Internet-Explorer ili videblas tute normale. Mi bedaŭrinde ne scias multon pri literkodado, sed eble tiuj informoj jam helpas al niaj spertuloj. --[[Vikipediisto:Unukorno|Unukorno]] 11:31, 28. Feb 2003 (UTC) :: Se mi bone komprenis, oni povas (redaktante la Vikipedion) skribi specialajn signojn (ne-Askiajn) '''rekte''' ''nur se oni uzas TTT-legilon, kiu bone regas Unikodon'', alie oni skribu ilin per HTML-aj specialkodaĵoj, ekz. <code>&amp;#246;</code> (la numero estu la dekuma numero de la signo laŭ Unikodo), au <code>&amp;eacute;</code> (se haveblas tia simbola nomo por la signo). Sed la legilo ''Netscape 4'' '''ne regas Unikodon bone'''. Unikodo funkcias en tiu legilo nur por legado de TTT-paĝoj, sed '''tute ne en formularoj'''. Ĝi sendas specialsignojn skribitajn en formularoj (ekz. la redaktoformularoj de la Vikipedio) mise koditajn. Tial mi konsilas uzi modernan TTT-legilon, ekz. Mozilon, Operon aŭ Esplorilon, en Vikipedia redaktado. Se oni tamen uzas ''Netscape 4'', oni devas zorge uzi nur specialkodaĵojn por ĉiuj ne-Askiaj signoj. Apenaŭ eblas ion ŝanĝi en la Vikipedio por eviti tiujn problemojn (laŭ mia imago...) [[Uzanto:Bertilo WENNERGREN|Bertilo WENNERGREN]] :::Dankon, Bertilo! Netscape 4 do estas evitenda, kvankam por miaj oficaj taskoj ĝi ankoraŭ sufiĉe bone funkcias. Ŝajne tio estas la puno por homoj kiuj faras privatajn aferojn en la oficejo ;-), ĉi tie, hejme, mi uzas Explorilon kaj ne havas problemojn. --[[Vikipediisto:Unukorno|Unukorno]] == Adolf Mŭnz == A. Mŭnz (aŭ Adolf Mŭnz/Muenz) estis esperantisto kaj tradukisto, aktiva en la 1930-aj jaroj, precipe ligita al la hungara esperanto-movado. Li plej konatas pro sia traduko de Rainer Maria Rilke <nowiki>''Leteroj al juna poeto''</nowiki> ({{Lang-de|Briefe an einen jungen Dichter}}) en Esperanton. La libro aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Ĝi enhavas la famajn dek leterojn de Rilke al [[Franz Xaver Kappus]]. Ĉi tiu traduko estas unu el la fruaj kaj respektataj en Esperanto-literaturo. <nowiki>*</nowiki> Münz kunlaboris kun gravaj figuroj kiel Kalocsay en la "Literatura Mondo"-cirklo. <nowiki>*</nowiki> Li ankaŭ aperas en listoj de britaj aŭ eŭropaj esperantistoj (ekz. Adolf Muenz, mortinta en 1943). <nowiki>*</nowiki> Lia laboro helpis enkonduki altkvalitan germanlingvan literaturon al Esperanto-legantoj en la antaŭmilita periodo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:55, 5 apr. 2026 (UTC) e09qyn1jiddtkp702up5v8zre61tznd 9347816 9347778 2026-04-05T06:57:13Z Sj1mor 12103 /* Rajno Mario Rilko */ nova sekcio 9347816 wikitext text/x-wiki Jen longa artikolo. Gratulon al la verkinto. Mi trovis ke ĉiuj ne-ANSI (é ö Ö ü Ü ...) signoj transformiĝis al ĉinaj signoj kaj fuŝis la ordigon de la paĝo (mi legas per IE 6 kiu aŭtomate konsideras ke temas pri Unikodo). Mi provis korekti tion. Espereble la teksto aperas nun ĝuste por ĉiuj, ĉu ? Literkodado en komputilo ne estas finsolvita !!! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|Arno]] :Dankon pro la gratuloj kaj la korektoj, Arno! Cetere mi ne verkis la artikolon, sed '''tradukis''' la germanan vikipedian artikolon (kaj hieraŭ mi estis iom laca por fari finajn korektojn). La literoj ankoraŭ aspektas iom strange, se mi uzas Netscape. Ĉe Internet-Explorer ili videblas tute normale. Mi bedaŭrinde ne scias multon pri literkodado, sed eble tiuj informoj jam helpas al niaj spertuloj. --[[Vikipediisto:Unukorno|Unukorno]] 11:31, 28. Feb 2003 (UTC) :: Se mi bone komprenis, oni povas (redaktante la Vikipedion) skribi specialajn signojn (ne-Askiajn) '''rekte''' ''nur se oni uzas TTT-legilon, kiu bone regas Unikodon'', alie oni skribu ilin per HTML-aj specialkodaĵoj, ekz. <code>&amp;#246;</code> (la numero estu la dekuma numero de la signo laŭ Unikodo), au <code>&amp;eacute;</code> (se haveblas tia simbola nomo por la signo). Sed la legilo ''Netscape 4'' '''ne regas Unikodon bone'''. Unikodo funkcias en tiu legilo nur por legado de TTT-paĝoj, sed '''tute ne en formularoj'''. Ĝi sendas specialsignojn skribitajn en formularoj (ekz. la redaktoformularoj de la Vikipedio) mise koditajn. Tial mi konsilas uzi modernan TTT-legilon, ekz. Mozilon, Operon aŭ Esplorilon, en Vikipedia redaktado. Se oni tamen uzas ''Netscape 4'', oni devas zorge uzi nur specialkodaĵojn por ĉiuj ne-Askiaj signoj. Apenaŭ eblas ion ŝanĝi en la Vikipedio por eviti tiujn problemojn (laŭ mia imago...) [[Uzanto:Bertilo WENNERGREN|Bertilo WENNERGREN]] :::Dankon, Bertilo! Netscape 4 do estas evitenda, kvankam por miaj oficaj taskoj ĝi ankoraŭ sufiĉe bone funkcias. Ŝajne tio estas la puno por homoj kiuj faras privatajn aferojn en la oficejo ;-), ĉi tie, hejme, mi uzas Explorilon kaj ne havas problemojn. --[[Vikipediisto:Unukorno|Unukorno]] == Adolf Mŭnz == A. Mŭnz (aŭ Adolf Mŭnz/Muenz) estis esperantisto kaj tradukisto, aktiva en la 1930-aj jaroj, precipe ligita al la hungara esperanto-movado. Li plej konatas pro sia traduko de Rainer Maria Rilke <nowiki>''Leteroj al juna poeto''</nowiki> ({{Lang-de|Briefe an einen jungen Dichter}}) en Esperanton. La libro aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Ĝi enhavas la famajn dek leterojn de Rilke al [[Franz Xaver Kappus]]. Ĉi tiu traduko estas unu el la fruaj kaj respektataj en Esperanto-literaturo. <nowiki>*</nowiki> Münz kunlaboris kun gravaj figuroj kiel Kalocsay en la "Literatura Mondo"-cirklo. <nowiki>*</nowiki> Li ankaŭ aperas en listoj de britaj aŭ eŭropaj esperantistoj (ekz. Adolf Muenz, mortinta en 1943). <nowiki>*</nowiki> Lia laboro helpis enkonduki altkvalitan germanlingvan literaturon al Esperanto-legantoj en la antaŭmilita periodo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:55, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Rajno Mario Rilko]] == Ĉu tiu [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9438] estas fonto? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 5 apr. 2026 (UTC) jsbu2gkz4r61xwriz5kf2watwl5ui2p 9347817 9347816 2026-04-05T06:57:26Z Sj1mor 12103 /* Rajno Mario Rilko */ 9347817 wikitext text/x-wiki Jen longa artikolo. Gratulon al la verkinto. Mi trovis ke ĉiuj ne-ANSI (é ö Ö ü Ü ...) signoj transformiĝis al ĉinaj signoj kaj fuŝis la ordigon de la paĝo (mi legas per IE 6 kiu aŭtomate konsideras ke temas pri Unikodo). Mi provis korekti tion. Espereble la teksto aperas nun ĝuste por ĉiuj, ĉu ? Literkodado en komputilo ne estas finsolvita !!! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|Arno]] :Dankon pro la gratuloj kaj la korektoj, Arno! Cetere mi ne verkis la artikolon, sed '''tradukis''' la germanan vikipedian artikolon (kaj hieraŭ mi estis iom laca por fari finajn korektojn). La literoj ankoraŭ aspektas iom strange, se mi uzas Netscape. Ĉe Internet-Explorer ili videblas tute normale. Mi bedaŭrinde ne scias multon pri literkodado, sed eble tiuj informoj jam helpas al niaj spertuloj. --[[Vikipediisto:Unukorno|Unukorno]] 11:31, 28. Feb 2003 (UTC) :: Se mi bone komprenis, oni povas (redaktante la Vikipedion) skribi specialajn signojn (ne-Askiajn) '''rekte''' ''nur se oni uzas TTT-legilon, kiu bone regas Unikodon'', alie oni skribu ilin per HTML-aj specialkodaĵoj, ekz. <code>&amp;#246;</code> (la numero estu la dekuma numero de la signo laŭ Unikodo), au <code>&amp;eacute;</code> (se haveblas tia simbola nomo por la signo). Sed la legilo ''Netscape 4'' '''ne regas Unikodon bone'''. Unikodo funkcias en tiu legilo nur por legado de TTT-paĝoj, sed '''tute ne en formularoj'''. Ĝi sendas specialsignojn skribitajn en formularoj (ekz. la redaktoformularoj de la Vikipedio) mise koditajn. Tial mi konsilas uzi modernan TTT-legilon, ekz. Mozilon, Operon aŭ Esplorilon, en Vikipedia redaktado. Se oni tamen uzas ''Netscape 4'', oni devas zorge uzi nur specialkodaĵojn por ĉiuj ne-Askiaj signoj. Apenaŭ eblas ion ŝanĝi en la Vikipedio por eviti tiujn problemojn (laŭ mia imago...) [[Uzanto:Bertilo WENNERGREN|Bertilo WENNERGREN]] :::Dankon, Bertilo! Netscape 4 do estas evitenda, kvankam por miaj oficaj taskoj ĝi ankoraŭ sufiĉe bone funkcias. Ŝajne tio estas la puno por homoj kiuj faras privatajn aferojn en la oficejo ;-), ĉi tie, hejme, mi uzas Explorilon kaj ne havas problemojn. --[[Vikipediisto:Unukorno|Unukorno]] == Adolf Mŭnz == A. Mŭnz (aŭ Adolf Mŭnz/Muenz) estis esperantisto kaj tradukisto, aktiva en la 1930-aj jaroj, precipe ligita al la hungara esperanto-movado. Li plej konatas pro sia traduko de Rainer Maria Rilke <nowiki>''Leteroj al juna poeto''</nowiki> ({{Lang-de|Briefe an einen jungen Dichter}}) en Esperanton. La libro aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Ĝi enhavas la famajn dek leterojn de Rilke al [[Franz Xaver Kappus]]. Ĉi tiu traduko estas unu el la fruaj kaj respektataj en Esperanto-literaturo. <nowiki>*</nowiki> Münz kunlaboris kun gravaj figuroj kiel Kalocsay en la "Literatura Mondo"-cirklo. <nowiki>*</nowiki> Li ankaŭ aperas en listoj de britaj aŭ eŭropaj esperantistoj (ekz. Adolf Muenz, mortinta en 1943). <nowiki>*</nowiki> Lia laboro helpis enkonduki altkvalitan germanlingvan literaturon al Esperanto-legantoj en la antaŭmilita periodo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:55, 5 apr. 2026 (UTC) == [[Rajno Mario Rilko]] == Ĉu tiu [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9438] estas fonto de lia esperantigita nomo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 5 apr. 2026 (UTC) nxzrn7tl0rc4xfiie5hp7bxrsz1cnk1 0 10663 9347561 9276875 2026-04-04T19:44:49Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9347561 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|esperantisto|decembro 2012}} {{Informkesto homo |subskribo = Théophile Cart signature.svg}} [[Dosiero:Theophile Cart.jpg|dekstra|eta|Théophile Cart dum [[UK 1907]]]] '''Théophile CART''' [teofil kar] (naskiĝis la {{daton|31|marto|1855}} en [[Saint-Antoine-de-Breuilh]], [[Dordogne (departemento)|Dordogne]], mortis la {{daton|21|majo|1931}} en [[Parizo]]) estis franca licea instruisto ("profesoro"), lingvisto kaj prezidanto de la [[Akademio de Esperanto]]. Ĉe konstanta rubriko de la Esperanto-gazeto ''[[La Movado (1909)|La Movado]],'' la [[pseŭdonomo]]n '''Blankbarbulo''' Cart uzis. == Vivo == Cart [[studado|studadis]] en [[Bazelo]], [[Berlino]], [[Romo]] kaj [[Parizo]]. La franca registaro sendis lin, kiu scipovis sep lingvojn, al [[Svedio]] por instrui francan beletristikon en la [[Universitato de Upsalo]] (1891–1892). En la jaroj 1892 ĝis 1921 Cart instruis en la [[liceo Henri-IV]] en Parizo kaj ekde 1893 en la [[Lernejo de Politikaj Sciencoj]]. Krome li prezidis la [[Lingvistika Societo|Lingvistikan Societon]] en Parizo. Li kaj lia edzino [[Marie Pronier]] estis gepatroj de kvar infanoj, inter ili [[Adrien Cart]], militkaptito en Germanujo kaj M. Maurice Cart, mortita en batalkampo dum [[Unua mondmilito]].<ref>La Brita Esperantisto - Numero 143, Novembro (1916)</ref> == Esperanto == Cart ricevis gramatikon de esperanto jam en 1894. Sed li ĝin lernis nur post apero de artikolo de [[Carlo Bourlet]] en [[Touring Club Francilien|Revue du Touring Club]], en 1901. Cart tuj komencis aranĝi diversajn kursojn, kaj publikigis lernolibrojn pri Esperanto, per kiuj li altiris atenton. Ili fariĝis klasikaj kaj estis tradukitaj en multajn lingvojn. Cart administris la [[Presa Esperantista Societo|Presan Esperantistan Societon]], kiu eldonis ''[[Lingvo Internacia|Lingvon Internacian]].'' Li skribis en tiu gazeto, poste direktis ĝin (ekde 1907), dediĉante al tiu tasko, en teruraj malfacilaĵoj, ĉiujn siajn fortojn kaj rimedojn. En la jaroj 1905 ĝis 1909 li estis vicprezidanto (1905–09), poste iĝis prezidanto (1909–12) de la franca [[Société pour la propagation de l'Espéranto]]. Ekde la fondo Cart estis ano de Loka Komitato kaj de la [[Akademio de Esperanto]]. Li estis direktoro de la Komisiono pri komuna vortaro (1908) kaj prezidanto de la Akademio<!-- de Esperanto--> (1920). Kvazaŭ nelacigebla apostolo li skribis en multaj esperantogazetoj, paroladis ĉie kaj propagandis kaj batalis por Esperanto dum tridek jaroj. Ĉiuj konis la respektegatan "Blankbarbulon", ĉiam viglan kaj spirite junan. Sed sur du kampoj pli speciale li batalis. Jam en 1902 li komencis sian porblindulan agadon. Li komprenis, ke nur lingvo internacia povas iom mildigi la teruran izolecon de ĉiulandaj blinduloj, kaj kreis la brajlan gazeton ''[[Esperanta Ligilo]]'' en 1904. Sed precipe li estis la "[[Fundamento|Fundamentisto]]". Sian plej grandan meriton li akiris dum la kriza tempo 1907–08, kiam la apero de [[Ido]] minacis disigi la esperantistojn kaj ruinigi la movadon. Li metis sian tutan energion, kapablon kaj temperamenton al la kontraŭbatalo de la skismo, kaj sukcesis danke al siaj insistaj korpremaj admonoj. De tiu tempo, kaj poste kiel prezidanto de la Akademio, li senĉese bataladis kontraŭ ĉiu ŝanĝo en la lingvo, kiu – laŭ lia juĝo – ne estis la rezulto de natura evoluo. ''[[Ni fosu nian sulkon!]]''<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov|titolo=Nia diligenta kolegaro|paĝo=56|originjaro=2018|ISBN=978-609-95087-6-4}}</ref> jen lia ĉiama konsilo, kiu signifis: “Ni laboru, restante fidelaj al nia senŝanĝa Fundamento“. Dum tiu batalo li konfrontiĝis eĉ kun kelkaj el siaj amikoj, faris gravajn personajn oferojn, sed ne cedis eĉ unu colon. [[Dosiero:Th-Cart-karikaturo.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=0.8|Théophile Cart en la spegulo de karikaturisto [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert|Jean-Robert]], ĉ. 1912]] Li akre kaj daŭre kritikis la alfluon de novaj vortoj, kiujn alportis precipe la tradukoj de [[L. L. Zamenhof]], [[Antoni Grabowski]] kaj [[Kabe]] kaj interalie prognozis: : ''Tiu sistema, senlima kaj sentima pliriĉigo kondukos al tre rapida disfalo de esperanto en naciajn dialektojn! Post kelkaj jaroj la lingvo de la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]] fariĝos tiel arĥaika, se ni ne haltos, ke ĝin ne plu komprenos la novaj esperantistoj.''<ref>''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]'' marto 1912</ref> Cart ankaŭ atakis vortaristojn; 1911, en ''Lingvo Internacia,'' li resumis la Esperantan-francan vortaron de [[Émile Grosjean-Maupin]] per la vortoj: ''Tiu vortaro estas ne nur malbona vortaro, sed ankaŭ malbona ago.'' En 1908, post la [[UK 1908|4-a UK]] en [[Dresdeno]], Cart faris postkongresan ekskurson al [[Bohemio]] kaj vizitis la hejmon de [[Alexandr Sommer Batěk]] en [[Pilseno]].<ref>{{Citlibro | Titolo=Jak jsem padesát let žil a pracoval : paměti za prvních 50 let mého života 1874–1924 | Familinomo=Sommer Batěk | Nomo=Alexandr | Jaro=1925 | Formato=450 p. | Lingvo=la ĉeĥa | Eldonejo=B. Kočí | Loko=Praha | Paĝoj=p. 192 }}</ref> == Verkoj == {{Projekto vizaĝoj}} Krom sennombraj artikoloj kaj propagandaj broŝuroj por la publiko aŭ por la blinduloj, li verkis: * kun kunlaborantoj ** tutan serion da lernolibroj, el kiuj la plej fama estas ''[[Espéranto en 10 leçons]]'' (1902), tradukita en multajn lingvojn, *** ruslingva traduko [[Esperanto en dek lecionoj (ruslingva)]] (eldonita en 1909) de [[B.Tiliĉejev]] ** kursojn pli elementajn kaj ankaŭ ** ''[[Vocabulaire Français-Esperanto]] : et abrégé Esperanto-français'' (1903); ** ''Plena Klasika Libro'' (1912); * kaj sola: **Vortaro de oficialaj radikoj de esperanto ** ''Esperanta Radikaro'' (1906); ** ''[[Rapport sur l'Esperanto adressé à M. le Ministre de l'Instruction Publique|Raporto pri Esperanto al la Ministro de Publika Instruado]]'' (1907); ** ''Pri la indo-eŭropaj lingvoj kaj Esperanto'' (1910)<ref>Parizo, Presa Esperantista Societo</ref> ** ''Biletoj de Blankbarbulo'' (1913–17 en Esperanto); ** ''[[:Commons:File:Théophile Cart - L'Espéranto en dix leçons, 1921.pdf|Théophile Cart - L'Espéranto en dix leçons, 1921]]'' ** ''Cours pratique d'Espéranto'' (1925) ** ''[[Vortoj de Profesoro Cart]]'' (1927); Eldonejo 'Esperantista Voĉo' Jaslo, Polujo - 1927 "al la pacaj kunbatalantoj dedi&#265;itaj de [[Grenkamp|S. Grenkamp]] kaj R de LAJARTE". ** ''[[Pri Landnomoj – La sistemo de Dro Zamenhof. Rimarkoj pri la Propraj Nomoj en Esperanto kaj ilia transskribo]]'' (1927) ===Recenzoj=== Pri ''Esperanta Radikaro''<ref>Paris, Presa Esperantista Societo</ref> {{citaĵo|Tiu ĉi dua eldono diferencas de la unua per tio, ke ĝi enhavas la francan tradukon de la radikoj kaj novajn radikojn private rekomenditajn de D-ro Zamenhof. La radikoj, kiuj ne troviĝas en la [[Universala Vortaro]], estas signitaj per steleto. Oni broŝuris la libreton kun la ''Clef-Rèpertoire'' de s-ro Em. Robert. Dank'al tiu ĉi aldono la Radikaro fariĝis tre oportuna kaj malkara vortlibreto Esperanta-Franca kaj Franca-Esperanta, kiun oni povas konstante havi kiel ''vademecum'' en sia poŝo kaj en kiu troviĝas la plena fundamento de l’esperanta vortaro kaj la plej akceptindaj el la novaj radikoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1907_j01_n06_sep}} ---- Pri ''Pri la indo-eŭropaj lingvoj kaj Esperanto''. {{citaĵo|En tiu ĉi tre interesa [[broŝuro]] oni retrovas la metodecon, kiu karakterizas S-ron Cart. Li konigas intersekve la azian kaj la eŭropan grupon kaj iliajn [[subgrupo]]jn kaj alvenas al la jena konkludo : « Kio estas Esperanto rilate al la indo-eŭropaj lingvoj ? » Per sia « [[Fundamento]]» ĝi estas, por tiel diri, la rezultanto de la eŭropaj lingvoj tiaj, kiaj ili ekzistis je la fino de 1’XIXa. jarcento. » La Fundamento sin apogis sur la tiamaj eŭropaj lingvoj. La nuna lingvo sin apogas sur la Fundamento — artefarita tradicio — kaj, propramove, sendepende evoluas, kiel ĉiuj vivantaj europaj lingvoj. » Se el la internacia lingvo oni volus fari la konstantan rezultanton de la samtempaj eŭropaj kaj ekster-eŭropaj lingvoj, kun ĉiam ŝanĝiĝanta fundamento, la [[internacia lingvo]] estus ĉiam serĉota, ĉiam refarota, neniam propagandema nek propagandinda. » Iom post iom ĉiuj samideanoj komprenos, ke la tiel nomitaj Fundamentistoj neniel kaj neniam estis netoleremaj fanatikuloj, sed simple estis kaj estas praktikaj, progresemaj homoj, kies singardemo kaj severeco devenas de principoj starantaj sur serioza studo kaj ne de blindeco aii de senkuraĝu ! » La klera aŭtoro bonvolu permesi al mi malgrandan rimarkon. Parolante pri la [[malalta germana lingvo]], li diras, ke ĝi postvivas en la lingvo ''flamlanda'', ''holanda'', ''platgermana'' kaj ''angla''. Nu,la flamlanda (kiun ni, belgoj, preferas nomi la [[flandra]]) kaj la ''holanda lingvo'' estas la sama, pli bone difinita sub la komuna nomo [[nederlanda]]. Ambaŭ lingvoj havas la saman [[gramatiko]]n, [[vortaro]]n kaj elparoladon. La «holandaj» libroj kaj ĵurnaloj estas legataj en [[Belgujo]] kaj reciproke; en la teatroj de ambaŭ landoj oni ludas la samajn [[teatraĵo]]jn, kaj laste la 3a (?) nederlanda kongreso en [[Maastricht]] kunigis «holandanojn» kaj «flandranojn». Alterne tiuj kongresoj okazas en Holando kaj en Belgujo, la proksima (1912) en Antverpeno. Ekzistas tamen malgranda diferenco inter la regiona elparolado de la [[lingvo]], sed saman fenomenon oni renkontas en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n023-024 (sep-okt 1910)}} ---- Pri ''Plena Klasika Libro''. {{citaĵo|Poŝetformata libreto, enhavanta en 155 paĝoj ĉiujn radikojn el la [[Fundamento]] kaj [[Universala Vortaro]] (dikaj literoj) kaj el la [[Oficiala Aldono]] (klinitaj literoj). Tre utila por verkistoj, tradukistoj kaj lernantoj. La libreto estas zorge presita kaj elegante per verda tolaĵo bindita.[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} {{citaĵo|Jen libreto, dediĉita al la gloro de l' genia aŭtoro de l' Fundamento, okaze de la dudek-kvinjara jubileo de Esperanto, kiun ni ne povus tro rekomendi al niaj legantoj. Pli ol iam, en la nuna periodo de nia progreso, kiam oni ĉiuflanke ekaplikas Esperanton por la praktikaj kaj pozitivaj bezonoj de la internacia vivo, estis necese memori, ke Esperanto efektive estas lingvo, al kiu, tutsame kiel al sia gepatra lingvo, ĉiu Esperantisto devas rilati kun amo kaj respekto. “Tiun amon kaj respekton ni plej bone montras, skribante Esperanton bele kaj simple laŭ la [[Fundamento]], kiun donis al ni D-ro Zamenhof. Grandan helpon por tio alportos la “Klasika Libro,” kiu enhavas: la dek ses oficialajn regulojn de l' gramatiko kaj ĉiujn radikojn ĉu de l' Fundamento. (Antaŭparolo, Ekzercaro, Universala Vortaro), ĉu de l' [[Oficiala Aldono]], kun franca, angla kaj germana tradukoj. Krom tio enhavataj estas la ''Konsiloj pri enkonduko de novaj vortoj en la komunan lingvon'', faritaj de l' Akademio, kaj la Bulonja Kongresa “ [[Deklaracio pri Esperantismo]].” Plej utila kaj oportuna kunigo, pri kiu ni gratulas la eldonintojn ([[Presa Esperantista Societo]]). Konscience ellaborita de S-roj Th. Cart kaj Em. Robert, kaj kun granda zorgo presita de S-ro V. Polgat, ĝi estas vera juvelo, kiun ĉiu Fundamentisto, t.e. ĉiu [[Esperantisto]] volos posedi.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 096, Decembro (1912)}} ---- Pri ''Vortaro de oficialaj radikoj de esperanto'' {{citaĵo|Krom klariga noto la libreto enhavas ankaŭ kelkajn oficialajn dokumentojn kaj plenan gramatikon de Esperanto (L.L. Zamenhof) . La [[Oficiala Radikaro de Esperanto]] enhavas 3 preseraroj, kiu ĉiu aĉentonto de la libro bonvolu korekti : paĝo 11 "dud'" legu "duel'"; "duel'" legu "duet'"; paĝo 31, noto 1, "kiom" legu "kiam".|[[Belga Esperantisto]] n095-096 (jan-feb 1923)}} ---- Pri ''Cours pratique d'Espéranto'' '''Cours pratique d'Espéranto: la langue internationale: méthode permettant d'apprendre même sans professeur''. Antaŭparolo de [[Theophile Cart]]. Eld. [[Librairie Centrale Esperantiste]], Paris, 9e. — 1925. {{citaĵo|Plena lenolibro por franclingvanoj estas dividita en 15 lecionojn. La ekzerciga m ateriale estas plej abunda. Le nenomita aŭtoro multe prizorgas la klarigon de la diversaj gramatikaj konceptoj de lingvo. — Plej ĝojiga fakto estas, ke la verkisto energie insistas pri la graveco de la netuŝebleco de la Fundamento, kies sprito saturas la tutan libron.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} Pri la dua eldono: {{citaĵo|La dekunu-mila eldoncifero atestas la sukceson kiun havas tiu franclingva lernolibro. Ĝi estas tre detala kaj kompleta, eble iom tro kompleta en tiu senco ke ĝi donas kelkfoje [[regulo]]jn bazitajn nur sur francaj konceptoj. Ekz. pri la formo "Franclando" (anstataŭ Francujo) estas dirate, ke la eŭfonio ĝin ne permesas, pro la literoj "cl" : tsl. Se oni foriras de tiu vidpunkto, estas arego da vortoj ne "permesitaj", kvankam uzitaj de D-ro Zamenhof jam de la unuaj tagoj de Esperanto, ekz. scienco, scii, disŝiri, ĉasaĵo, ktp. Pro la literoj «cl », ankaŭ la vorto « franclingva » kaj tiom da aliaj, ne estus permesitaj. Sed tiu kritiketo malaperas post konsidero de la grandega nombro da utilaj konsiloj troveblaj en tiu gramatiko. Gi estu varme rekomendita al ĉiuj francparolantaj studantoj de Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n204 (feb 1934)}} == Referencoj == {{Vikicitaro}} {{Referencoj}} * {{EdE|linia=jes|Cart}} * {{EdE|linia=jes|Blankarbulo}} {{Sinsekvo | titolo = Prezidanto de la [[Espéranto-France|Societo Franca por la Disvastigo de Esperanto]] | periodo = [[1908]]–[[1911]] | antaŭ = [[Louis de Beaufront]] | post = [[Maurice Rollet de l'Isle]] }} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Cart, Theophile}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Libroj de Théophile Cart| ]] [[Kategorio:Svedaj profesoroj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Espéranto-France]] 3t2b0hb4dahmrjp20zxpj631vb3v2ir 0 11018 9347352 8875948 2026-04-04T13:41:35Z Sj1mor 12103 9347352 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1477}} En la jaro '''1477''' post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == * Fondiĝis la [[Universitato de Tübingen]] * [[Afonso la 5-a (Portugalio)]] rezignis favore al sia filo [[Johano la 2-a (Portugalio)]] per premo de nobelaro, sed estis restarigita tuj poste. * Oni uzis restaĵojn de [[Lumturo de Aleksandrio]] por konstrui fortikaĵon. * [[William Caxton]] presis libron en [[Londono]] - la unua en [[Anglio]]. * Unua mencio pri [[Sânmartin (Arad)]]. * [[Batalo apud Nancio]] == Naskiĝoj == * [[25-a de januaro]]: [[Ana de Bretonio]], reĝino de Francio (m. [[1514]]). == Mortoj == * [[5-a de januaro]]: [[Karlo la Brava]], duko de [[Burgonjo]] (n. [[1433]]). {{Projektoj}} 636n86yq9a87hkm3ecgnf2h1ro6hvfk 0 11222 9347179 8893108 2026-04-04T12:21:59Z Sj1mor 12103 9347179 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Ulrich Lins | dosiero = [[Dosiero:2007-11-24 lins 02.JPG|200ra]] | priskribo = Historiisto | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[4-an de aŭgusto]] [[1943]] | loko de naskiĝo = [[Bonn]], [[Germanio]] | nacieco = [[germano]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = ''[[La danĝera lingvo]]'' | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1958]] }} '''Ulrich LINS''' {{EkajIFA|''U''L''riĥ'' L''I''NS|ˈʊlʁɪç 'lɪns}} (naskiĝis en [[1943]] en [[Bonn]], [[Germanio]]) estas historiisto. Li studis [[historio]]n, [[politika scienco|politikan sciencon]] kaj [[japanio|japanologion]] en la universitatoj de [[kolonja universitato|Kolonjo]] kaj [[bonna universitato|Bonn]]. En [[1971]] kaj [[1972]] li estis gastesploranto en la [[Universitato de Tokio]]. Li doktoriĝis per tezo pri la [[historio]] de [[Oomoto]]. Profesie, li en la institucio [[DAAD|Germana Akademia Interŝanĝa Servo]] okupiĝis pri la interŝanĝo de universitatanoj inter [[Germanio]] kaj aliaj landoj, ĝis li pensiiĝis en 2008.<ref>[https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03086918/document indiko pri lia pensiiĝo en paĝo 24 de la eseo ''Orwell’s Tutor? Eugène Adam (Lanti) und die Ernüchterung der Linken (germane: "Ĉu la instruisto de George Orwell? Lanti kaj la seniluziiĝo de la maldekstruloj")]</ref> Interalie, li en aprilo [[1978]] starigis ties oficejon en [[Tokio]]. Li lernis Esperanton en [[1958]] kaj havis interalie la jenajn funkciojn en la movado : * [[1964]]-[[1969]]: Estrarano de [[TEJO]] * [[1967]]-[[1969]]: reprezentanto de [[TEJO]] ĉe la estraro de [[UEA]] * [[1970]]-[[1974]]: kunredaktoro de ''Kontakto'' (kun Simo Milojević) * [[1989]]-[[1995]]: vicprezidanto de [[UEA]] En [[2018]] oni donacis al li [[En la mondon venis nova lingvo|festlibron]] okaze de lia 75-a naskiĝtago. == Verkoj == * Aŭtoro de: ** ''Die Ȏmoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan'' ([[germane]]: "la [[Oomoto]]-movado kaj la radikala naciismo en Japanio"), [[Munkeno]]: R. Oldenbourg, 1976; japana traduko: [[Kioto]] 2007. ** ''[[La danĝera lingvo]]'' (eldonoj: [[1973]], [[1988]], [[1990]], [[2016]]), aperinta ankaŭ en la lingvoj angla, franca, germana, itala, japana, korea, litova kaj rusa. * ''Utila Estas Aliĝo : Tra la unua jarcento de UEA'', Roterdamo: UEA, 2008 * Kunredaktoro de: ** ''[[Esperanto en perspektivo]]'' (kun [[Ivo Lapenna]] kaj [[Tazio Carlevaro]], [[1974]]) ** Germanlingva libro pri german-japanaj rilatoj (1977) ** Dekdu-voluma japanlingva verko pri Germanio ([[1981]]-[[1986]]) ** Duvoluma verko japanlingva pri la unuigita Germanio ([[1992]], [[1999]]) ** Festlibro por [[Humphrey Tonkin]] (kun [[Detlev Blanke]], [[2007]]) ** ''[[Language as Hope]]'' (2020) == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basic&displayMode=full&bulkSize=10&highlight=true&dum=true&query=any,contains,Ulrich%20Lins&displayField=all Verkoj de kaj pri Ulrich Lins] en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=-5CjwdDobwM&t=4s EsKu - Epizodo 43 - Danĝera lingvo], [[YouTube|jutuba]] filmeto de la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo -] referencanta la verko de Ulrich Lins, aperinta la 2023-10-27 == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=11222|PND=108732231|LCCN=n/88/115103|VIAF=106941404|TSURL=viaf/106941404}} {{Unua}} {{Vivtempo|Lins, Ulrich}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Historiistoj pri Esperanto]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Libroj de Ulrich Lins]] h4thubluws7hljjs24uhtcydozdhc9x 9347212 9347179 2026-04-04T12:51:27Z Sj1mor 12103 9347212 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Ulrich Lins | dosiero = [[Dosiero:2007-11-24 lins 02.JPG|200ra]] | priskribo = Historiisto | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[4-an de aŭgusto]] [[1943]] | loko de naskiĝo = [[Bonn]], [[Germanio]] | nacieco = [[germano]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = ''[[La danĝera lingvo]]'' | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = [[1958]] }} '''Ulrich LINS''' {{EkajIFA|''U''L''riĥ'' L''I''NS|ˈʊlʁɪç 'lɪns}} (naskiĝis en [[1943]] en [[Bonn]]) estas germana historiisto. Li studis [[historio]]n, [[politika scienco|politikan sciencon]] kaj [[japanio|japanologion]] en la universitatoj de [[kolonja universitato|Kolonjo]] kaj [[bonna universitato|Bonn]]. En [[1971]] kaj [[1972]] li estis gastesploranto en la [[Universitato de Tokio]]. Li doktoriĝis per tezo pri la [[historio]] de [[Oomoto]]. Profesie, li en la institucio [[DAAD|Germana Akademia Interŝanĝa Servo]] okupiĝis pri la interŝanĝo de universitatanoj inter [[Germanio]] kaj aliaj landoj, ĝis li pensiiĝis en 2008.<ref>[https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03086918/document indiko pri lia pensiiĝo en paĝo 24 de la eseo ''Orwell’s Tutor? Eugène Adam (Lanti) und die Ernüchterung der Linken (germane: "Ĉu la instruisto de George Orwell? Lanti kaj la seniluziiĝo de la maldekstruloj")]</ref> Interalie, li en aprilo [[1978]] starigis ties oficejon en [[Tokio]]. Li lernis Esperanton en [[1958]] kaj havis interalie la jenajn funkciojn en la movado : * [[1964]]-[[1969]]: Estrarano de [[TEJO]] * [[1967]]-[[1969]]: reprezentanto de [[TEJO]] ĉe la estraro de [[UEA]] * [[1970]]-[[1974]]: kunredaktoro de ''Kontakto'' (kun Simo Milojević) * [[1989]]-[[1995]]: vicprezidanto de [[UEA]] En [[2018]] oni donacis al li [[En la mondon venis nova lingvo|festlibron]] okaze de lia 75-a naskiĝtago. == Verkoj == * Aŭtoro de: ** ''Die Ȏmoto-Bewegung und der radikale Nationalismus in Japan'' ([[germane]]: "la [[Oomoto]]-movado kaj la radikala naciismo en Japanio"), [[Munkeno]]: R. Oldenbourg, 1976; japana traduko: [[Kioto]] 2007. ** ''[[La danĝera lingvo]]'' (eldonoj: [[1973]], [[1988]], [[1990]], [[2016]]), aperinta ankaŭ en la lingvoj angla, franca, germana, itala, japana, korea, litova kaj rusa. * ''Utila Estas Aliĝo : Tra la unua jarcento de UEA'', Roterdamo: UEA, 2008 * Kunredaktoro de: ** ''[[Esperanto en perspektivo]]'' (kun [[Ivo Lapenna]] kaj [[Tazio Carlevaro]], [[1974]]) ** Germanlingva libro pri german-japanaj rilatoj (1977) ** Dekdu-voluma japanlingva verko pri Germanio ([[1981]]-[[1986]]) ** Duvoluma verko japanlingva pri la unuigita Germanio ([[1992]], [[1999]]) ** Festlibro por [[Humphrey Tonkin]] (kun [[Detlev Blanke]], [[2007]]) ** ''[[Language as Hope]]'' (2020) == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&vid=ONB&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&mode=basic&displayMode=full&bulkSize=10&highlight=true&dum=true&query=any,contains,Ulrich%20Lins&displayField=all Verkoj de kaj pri Ulrich Lins] en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=-5CjwdDobwM&t=4s EsKu - Epizodo 43 - Danĝera lingvo], [[YouTube|jutuba]] filmeto de la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo -] referencanta la verko de Ulrich Lins, aperinta la 2023-10-27 == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=11222|PND=108732231|LCCN=n/88/115103|VIAF=106941404|TSURL=viaf/106941404}} {{Unua}} {{Vivtempo|Lins, Ulrich}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Historiistoj pri Esperanto]] [[Kategorio:Estraranoj de TEJO]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Libroj de Ulrich Lins]] 24zovcb6qq8zq71uk8ai18tiy9pqqow 0 11369 9347765 8927562 2026-04-05T05:40:43Z Sj1mor 12103 9347765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Einar DAHL''' [dal] (naskiĝis la [[1-a de marto|1-an de marto]] [[1904]] en [[Falun]]; mortis la [[17-a de januaro|17-an de januaro]] [[1979]] en [[Uddevalla]], [[Bohuslän]]), pseŭdonimo '''Valo,''' estis [[Svedio|sveda]] politikisto, [[bontemplanoj|bontemplano]], esperantisto kaj aŭtoro. Dahl estis eminenta figuro en la sveda politika vivo dum pluraj jardekoj, interalie kiel parlamentano 1956–1970. Li estis instruisto kaj poste rektoro en Uddevalla. Dum multaj jaroj li estis <!--vemarvem:-->estrarano kaj komitatano de [[UEA]],<ref name="vv">[https://runeberg.org/vemarvem/gota65/0256.html Dahl, Einar W R] en [[Vem är vem]], 1965.</ref> kaj {{mankas fonto|pli malfrue [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]].}} Dahl estis elektita kiel [[sveda socialdemokratia partio|socialdemokrata]] reprezentanto al la dua ĉambro de la sveda parlamento, [[Sveriges riksdag]], en 1950-aj jaroj, kaj poste por la unua ĉambro, kiu li membris 1958–1970. Li reprezentis la okcidenta balotrondo de [[Västra Götalands län]]. Li ankaŭ estis komunum- kaj region-politikisto. Dahl estas priskribita kiel multfarulo, kaj interalie verkis la svedan tekston por la skolto-kanto ''I naturen ut vi gå'' (’Jopp hej di’) en la 1940-aj jaroj, kiu inkluiiĝis en la lerneja kantolibro en la 1950-aj jaroj. Frue, li aktoris en kaj enscenigis lokajn vario-teatraĵojn. <!--lb:-->Li ankaŭ verkis infan-teatraĵojn kaj poemojn,<ref name="lb" /> kaj estis aktiva en la bontemplano- kaj Esperanto-movadoj. Li lernis Esperanton jam en 1921,<ref name="ede">{{EdE|linia=jes|Dahl Einar}}</ref> tuj aktiviĝis en la landa kaj baldaŭ poste ankaŭ en la internacia Esperanto-movado. Li estis studgvidanto en la sveda movado, <!--lb:-->verkis nacilingvajn librojn ''Esperanto por la lernejo'' kaj ''Kiel oni gvidas daŭrigajn Esperanto-kursojn'' (1946 kaj 1933, respektive). Li aŭtoris ankaŭ la libretojn ''Dialogoj en Esperanto'' kaj ''Dialogoj kaj komedietoj''.<ref name="lb">[http://libris.kb.se/hitlist?q=f%C3%B6rf%3A%28Einar+Dahl%29&r=&f=ext&t=&s=rc&g=&m=50 Einar Dahl] en [[Libris]]</ref> {{Mankas fonto|En 1952 li organizis internacian prelegsemajnon.}} Li estis prezidanto de [[Universala Esperantista Pacifista Ligo]] de 1931.<ref name="ede" /> En 1949 li estis elektita sekretario-kasiston de la nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]],<ref>Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis! en [http://www.gazetoteko.eu/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927115436/http://www.gazetoteko.eu/jv/jv4909.pdf |date=2007-09-27 }}, paĝo 355</ref> kaj li ankaŭ estis estrarano de [[Sveda Instruista Esperanto-Federacio]]. Laŭ [[EdE]], li verkis originalaĵoj kaj tradukaĵoj, kaj multaj artikoloj.<ref name="ede" /> {{Mankas fonto|Tamen, la ĉefaj meritoj de Einar Dahl apartenas al lia parlamenta agado por Esperanto. Li dum pluraj jaroj certigis fortan apogon de svedaj parlamentanoj por la kandidatiĝo de UEA por la [[Premio Nobel de Paco|Pacpremio Nobel]] (kiu tamen estas decidita de norvega komitato). En 1965, Dahl estis la ĉefa aktivulo por akceptigi en la [[Sveriges riksdag|Sveda parlamento]] komunan skandinavan proponon, ke [[Unesko]] entreprenu fundan enketon pri la demando de internacia komunikilo. Dahl partoprenis tre multajn [[Universalaj Kongresoj|Universalajn Kongresojn]], en kiuj lia personeco (ankaŭ voĉo) elstaris kaj estis trajtodona.|tiu pri la nobelpremio ete strangas, ĉar norvega komitato kaj ne iu alia elektas la premianton. tamen ankoraŭ povas esti vera, kompreneble.}} En 1970 Dahl estis distingita per la ora sveda medalo {{klarigu|"Pro Socia Merito".|Ĉu "För medborgerlig förtjänst"?}} Dahl estis naskiĝita en [[Falun]] en [[Dalekarlio]], kaj liaj gepatroj estis ”urba domprizorgisto” Axel Dahl kaj Signe, naskiĝita Steen. Li edziĝis en 1931 kun Maja Lundberg, naskiĝita 1904, kaj ili haviĝis du infanojn.<ref name="vv" /> == Verkoj == * ''Dialogoj en Esperanto: por kursoj kaj grupaj kunvenoj'' (1932)<ref name="lb" /> * ''Dialogoj kaj komedietoj: por kursoj kaj grupaj kunvenoj'' (1933) * ''Huru leder man fortsättningskurser i Esperanto?'' (1933) * ''Lärobok i Esperanto för skolan'' (1946) * ''Arbetsbok i Esperanto'' (1947) ===Recenzoj=== Pri ''Huru leder man fortsättningskurser i Esperanto?'' {{citaĵo|Sveda E.-Federacio komencis eldonigi [[serio]]n da praktikaj helplibroj por la organiza laboro La 1.a de Einar Dahl pritraktas la organizon kaj gvidon de daŭrigaj kursoj, kiuj estas necesaj, por ke la lernantoj pli multe enpenetru en la scion de la lingvo. Ĉar la organizo varias laŭ la lando, ĝi estas skribita en sveda lingvo.|[[ Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n 105 (feb 1934) kaj [[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} {{citaĵo|Praktikaj konsiloj por la [[kursestro]]. En sveda lingvo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 348, Aprilo (1934)}} ---- Pri ''Dialogoj kaj komedietoj: por kursoj kaj grupaj kunvenoj'' {{citaĵo|La unua legolibro de S-ro Dahl estas preskaŭ elĉerpita ; anstataŭ ĝin represi, li verkis duan verkon similan. La nuna [[volumo]] pretendas nenian eksterordinaran [[merito]]n de literatura vidpunkto, sed ĝi provizas simplan kaj bonstilan [[distraĵo]]n al kurs- kaj grupanoj. La [[vorto]] skeĉo ŝajnas nenecesa.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} {{citaĵo|Antaŭ unu jaro aperigis la eldonejo kajeron de la sama aŭtoro kun la titolo: [[Dialogoj en Esperanto]]. La libreto tiel bone plaĉis al la legantaro, ke ĝi baldaŭ estos elĉerpita. Anstataŭ presigi novan eldonon, la aŭtoro verkis novan aron da skeĉoj por ke la grupoj havu pli riĉan elekton. La celo de la simpläj teatrajetoj estas, unue: paroligi la grupanojn, due: amuzigi la [[vizitanto]]jn de grupaj kunvenoj. La skeĉoj postulas malmulte da aranĝoj, la lingvaĵo estas tre facila kiel ankaŭ la enhavo. Kiel [[moto]] de la libro oni povus meti: Studo per [[ludo]]. Tio ne malhelpas, ke ankaŭ malnovaj [[esperantisto]]j kun ĝuo legos la libreton.|[[ Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n 105 (feb 1934); [[Belga esperantisto]] n205 (mar 1934)}} {{citaĵo|En kursoj kaj grupaj kunvenoj ni devas kiel eble plej ofte uzi Esperanton por perfektigi. Esperanto estas tre facila ! Tio ne estas nur frazo, sed pruvita fakto. Sed ĝi ne estas tiel facila, ke oni ne bezonas lerni kaj ekzerci ĝin. Plej necesa estas ekzercado por lerni flue paroli en Esperanto. La verkinto kolektis por tiu celo dek dialogojn kun simpla kaj facila enhavo, kiujn li origine skribis por la kunvenoj de la grupo, al kiu li apartenas. Tie ili faris sukceson, La temoj ne estas elektitaj laŭ certa tendenco, kontraŭe ili estas de malsimilaj specoj. Malnovaj fabloj tute forestas. Ĉar la verkinto klopodis havigi temojn el la ĉiutaga vivo, kiuj povas interesigi gejunulojn nuntempaj. La dialoga formo pli ol la kutimaj, laŭgrande ordigitaj legaĵoj donas intereson al la ekzercadoj, ĉar du el la kursanoj dem andas kaj respondas laŭvice.|[[Belga esperantisto]] n198 (nov-dec 1932)}} == Fontoj == {{Referencoj}} {{Projekto vizaĝoj}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Dahl, Einar}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svedaj instruistoj]] js7cguce735gu1pul7mnm51304txnvz 9347766 9347765 2026-04-05T05:41:15Z Sj1mor 12103 9347766 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Einar DAHL''' [dal] (naskiĝis la [[1-a de marto|1-an de marto]] [[1904]] en [[Falun]]; mortis la [[17-a de januaro|17-an de januaro]] [[1979]] en [[Uddevalla]], [[Bohuslän]]), pseŭdonimo '''Valo,''' estis [[Svedio|sveda]] politikisto, [[bontemplanoj|bontemplano]], esperantisto kaj aŭtoro. Dahl estis eminenta figuro en la sveda politika vivo dum pluraj jardekoj, interalie kiel parlamentano 1956–1970. Li estis instruisto kaj poste rektoro en Uddevalla. Dum multaj jaroj li estis <!--vemarvem:-->estrarano kaj komitatano de [[UEA]],<ref name="vv">[https://runeberg.org/vemarvem/gota65/0256.html Dahl, Einar W R] en [[Vem är vem]], 1965.</ref> kaj {{mankas fonto|pli malfrue [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]].}} Dahl estis elektita kiel [[sveda socialdemokratia partio|socialdemokrata]] reprezentanto al la dua ĉambro de la sveda parlamento, [[Sveriges riksdag]], en 1950-aj jaroj, kaj poste por la unua ĉambro, kiu li membris 1958–1970. Li reprezentis la okcidenta balotrondo de [[Västra Götalands län]]. Li ankaŭ estis komunum- kaj region-politikisto. Dahl estas priskribita kiel multfarulo, kaj interalie verkis la svedan tekston por la skolto-kanto ''I naturen ut vi gå'' (’Jopp hej di’) en la 1940-aj jaroj, kiu inkluiiĝis en la lerneja kantolibro en la 1950-aj jaroj. Frue, li aktoris en kaj enscenigis lokajn vario-teatraĵojn. <!--lb:-->Li ankaŭ verkis infan-teatraĵojn kaj poemojn,<ref name="lb" /> kaj estis aktiva en la bontemplano- kaj Esperanto-movadoj. Li lernis Esperanton jam en 1921,<ref name="ede">{{EdE|linia=jes|Dahl Einar}}</ref> tuj aktiviĝis en la landa kaj baldaŭ poste ankaŭ en la internacia Esperanto-movado. Li estis studgvidanto en la sveda movado, <!--lb:-->verkis nacilingvajn librojn ''Esperanto por la lernejo'' kaj ''Kiel oni gvidas daŭrigajn Esperanto-kursojn'' (1946 kaj 1933, respektive). Li aŭtoris ankaŭ la libretojn ''Dialogoj en Esperanto'' kaj ''Dialogoj kaj komedietoj''.<ref name="lb">[http://libris.kb.se/hitlist?q=f%C3%B6rf%3A%28Einar+Dahl%29&r=&f=ext&t=&s=rc&g=&m=50 Einar Dahl] en [[Libris]]</ref> {{Mankas fonto|En 1952 li organizis internacian prelegsemajnon.}} Li estis prezidanto de [[Universala Esperantista Pacifista Ligo]] de 1931.<ref name="ede" /> En 1949 li estis elektita sekretario-kasiston de la nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]],<ref>Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis! en [http://www.gazetoteko.eu/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927115436/http://www.gazetoteko.eu/jv/jv4909.pdf |date=2007-09-27 }}, paĝo 355</ref> kaj li ankaŭ estis estrarano de [[Sveda Instruista Esperanto-Federacio]]. Laŭ [[EdE]], li verkis originalaĵoj kaj tradukaĵoj, kaj multaj artikoloj.<ref name="ede" /> {{Mankas fonto|Tamen, la ĉefaj meritoj de Einar Dahl apartenas al lia parlamenta agado por Esperanto. Li dum pluraj jaroj certigis fortan apogon de svedaj parlamentanoj por la kandidatiĝo de UEA por la [[Premio Nobel de Paco|Pacpremio Nobel]] (kiu tamen estas decidita de norvega komitato). En 1965, Dahl estis la ĉefa aktivulo por akceptigi en la [[Sveriges riksdag|Sveda parlamento]] komunan skandinavan proponon, ke [[Unesko]] entreprenu fundan enketon pri la demando de internacia komunikilo. Dahl partoprenis tre multajn [[Universalaj Kongresoj|Universalajn Kongresojn]], en kiuj lia personeco (ankaŭ voĉo) elstaris kaj estis trajtodona.|tiu pri la nobelpremio ete strangas, ĉar norvega komitato kaj ne iu alia elektas la premianton. tamen ankoraŭ povas esti vera, kompreneble.}} En 1970 Dahl estis distingita per la ora sveda medalo {{klarigu|"Pro Socia Merito".|Ĉu "För medborgerlig förtjänst"?}} Dahl estis naskiĝita en [[Falun]] en [[Dalekarlio]], kaj liaj gepatroj estis ”urba domprizorgisto” Axel Dahl kaj Signe, naskiĝita Steen. Li edziĝis en 1931 kun Maja Lundberg, naskiĝita 1904, kaj ili haviĝis du infanojn.<ref name="vv" /> == Verkoj == * ''Dialogoj en Esperanto: por kursoj kaj grupaj kunvenoj'' (1932)<ref name="lb" /> * ''Dialogoj kaj komedietoj: por kursoj kaj grupaj kunvenoj'' (1933) * ''Huru leder man fortsättningskurser i Esperanto?'' (1933) * ''Lärobok i Esperanto för skolan'' (1946) * ''Arbetsbok i Esperanto'' (1947) ===Recenzoj=== Pri ''Huru leder man fortsättningskurser i Esperanto?'' {{citaĵo|Sveda E.-Federacio komencis eldonigi [[serio]]n da praktikaj helplibroj por la organiza laboro La 1.a de Einar Dahl pritraktas la organizon kaj gvidon de daŭrigaj kursoj, kiuj estas necesaj, por ke la lernantoj pli multe enpenetru en la scion de la lingvo. Ĉar la organizo varias laŭ la lando, ĝi estas skribita en sveda lingvo.|[[ Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n 105 (feb 1934) kaj [[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} {{citaĵo|Praktikaj konsiloj por la [[kursestro]]. En sveda lingvo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 348, Aprilo (1934)}} ---- Pri ''Dialogoj kaj komedietoj: por kursoj kaj grupaj kunvenoj'' {{citaĵo|La unua legolibro de S-ro Dahl estas preskaŭ elĉerpita ; anstataŭ ĝin represi, li verkis duan verkon similan. La nuna [[volumo]] pretendas nenian eksterordinaran [[merito]]n de literatura vidpunkto, sed ĝi provizas simplan kaj bonstilan [[distraĵo]]n al kurs- kaj grupanoj. La [[vorto]] skeĉo ŝajnas nenecesa.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} {{citaĵo|Antaŭ unu jaro aperigis la eldonejo kajeron de la sama aŭtoro kun la titolo: [[Dialogoj en Esperanto]]. La libreto tiel bone plaĉis al la legantaro, ke ĝi baldaŭ estos elĉerpita. Anstataŭ presigi novan eldonon, la aŭtoro verkis novan aron da skeĉoj por ke la grupoj havu pli riĉan elekton. La celo de la simpläj teatrajetoj estas, unue: paroligi la grupanojn, due: amuzigi la [[vizitanto]]jn de grupaj kunvenoj. La skeĉoj postulas malmulte da aranĝoj, la lingvaĵo estas tre facila kiel ankaŭ la enhavo. Kiel [[moto]] de la libro oni povus meti: Studo per [[ludo]]. Tio ne malhelpas, ke ankaŭ malnovaj [[esperantisto]]j kun ĝuo legos la libreton.|[[ Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n 105 (feb 1934); [[Belga esperantisto]] n205 (mar 1934)}} {{citaĵo|En kursoj kaj grupaj kunvenoj ni devas kiel eble plej ofte uzi Esperanton por perfektigi. Esperanto estas tre facila ! Tio ne estas nur frazo, sed pruvita fakto. Sed ĝi ne estas tiel facila, ke oni ne bezonas lerni kaj ekzerci ĝin. Plej necesa estas ekzercado por lerni flue paroli en Esperanto. La verkinto kolektis por tiu celo dek dialogojn kun simpla kaj facila enhavo, kiujn li origine skribis por la kunvenoj de la grupo, al kiu li apartenas. Tie ili faris sukceson, La temoj ne estas elektitaj laŭ certa tendenco, kontraŭe ili estas de malsimilaj specoj. Malnovaj fabloj tute forestas. Ĉar la verkinto klopodis havigi temojn el la ĉiutaga vivo, kiuj povas interesigi gejunulojn nuntempaj. La dialoga formo pli ol la kutimaj, laŭgrande ordigitaj legaĵoj donas intereson al la ekzercadoj, ĉar du el la kursanoj dem andas kaj respondas laŭvice.|[[Belga esperantisto]] n198 (nov-dec 1932)}} == Fontoj == {{Referencoj}} {{Projekto vizaĝoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Dahl, Einar}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svedaj instruistoj]] ssksicbqf5jrrt015zn6ntowex98fqt 0 12017 9347144 9233337 2026-04-04T12:04:54Z Sj1mor 12103 9347144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Adam SMITH''' (naskiĝis la {{daton|16|junio|1723}} en [[Kirkcaldy]], mortis la {{daton|17|julio|1790}} en [[Edinburgo]]) estis [[Skotlando|skota]] [[ekonomiko|ekonomikisto]] (politika ekonomiko) kaj [[filozofio|filozofo]] (morala filozofio). Li estis unu el ĉefaj figuroj de la [[Skota Klerismo]].<ref>{{citaĵo el la reto||titolo=Great Thinkers of the Scottish Enlightenment|url=http://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/enlightenment/features_enlightenment_enlightenment.shtml}}</ref><ref>[https://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/enlightenment/features_enlightenment_enlightenment.shtml Great Thinkers of the Scottish Enlightenment] ĉe [[BBC]]</ref> Li famiĝis pro siaj du klasikaj influaj libroj nome ''[[La Teorio de Moralaj Sentoj]]'' ([[1759]]) kaj ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' ([[1776]]). Tiu lasta, kutime mallongigita kiel ''La Riĉo de Nacioj'' kvankam la ĝusta titolo estis ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' (Enketo por la naturo kaj kaŭzoj de la riĉo de nacioj), estis konsiderata lia majstroverko kaj kiel la unua moderna verko kiu traktas ekonomikon kaj kiel kompleta sistemo kaj kiel akademia fako. Smith malakceptas klarigi la distribuadon de la riĉeco kaj la povo laŭ [[Dia volo]] kaj anstataŭe turnas sin al naturaj, politikaj, sociaj, ekonomiaj kaj teknologiaj faktoroj kaj al la interagado inter ili. Inter aliaj ekonomiaj teorioj, la verko enkodukis la ideon de Smith pri [[absoluta avantaĝo]].<ref>[https://corporatefinanceinstitute.com/resources/economics/what-is-absolute-advantage/? "Absolute Advantage – Ability to Produce More than Anyone Else".] Corporate Finance Institute. Arkivita el la originalo la 20an de Februaro 2019. Alirita la 20an de Februaro 2019.</ref> Smith studis [[socifilozofio]]n en la [[Universitato de Glasgovo]] kaj en la [[Balliol College]], [[Oksfordo]], kie li estis unu el la unuaj studentoj kiuj ricevis stipendiojn kreitajn de skota John Snell. Gradiĝinta, li faris sukcesan serion de publikaj prelegoj en la [[Universitato de Edinburgo]],<ref>{{Cite web|url=https://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/s/adamsmith.html|title=Adam Smith: Biography on Undiscovered Scotland|website=www.undiscoveredscotland.co.uk|access-date=30 de Julio 2019|archive-date=22a de Julio 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722094727/https://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/s/adamsmith.html|url-status=live}}</ref> kio kondukis lin al kunlaboro kun [[David Hume]] dum la Skota Klerismo. Smith akiris profesorecon en Glasgovo, kie instruis moralan filozofion kaj en tiu tempo, li verkis kaj publikigis ''The Theory of Moral Sentiments''. Poste en sia vivo, li akiris tutoran postenon kiu permesis al li veturi tra Eŭropo, kie li renkontiĝis aliajn siatempajn intelektulojn. Kiel reago al la ofta politiko protekti naciajn merkatojn kaj komercistojn, kio iĝis konata kiel [[merkantilismo]] —nuntempe ofte nomata "klientelismo" aŭ "interkonsenta kapitalismo"<ref name="WSJ, de Soto, Nov. 27th, 2016">{{cite web |last1=de Soto |first1=Hernando |title=The Real Enemy for Trump Is Mercantilism, Not Globalism |url=https://www.wsj.com/articles/the-real-enemy-for-trump-is-mercantilism-not-globalism-1480279192 |website=www.wsj.com |publisher=Wall Street Journal |access-date=21a de Januaro 2023}}</ref>— Smith metis la fundamentojn de la klasika ekonomika teorio de [[libera merkato]]. ''The Wealth of Nations'' estis pionira de la moderna akademia fako [[ekonomiko]]. En tiu kaj aliaj verkoj, li disvolvigis la koncepton de [[labordivido]] kaj eksponis kiel [[egoismo|raciaj propraj interesoj]] kaj konkurenco povas konduki al ekonomia prospero. Smith estis polemika en sia epoko kaj lia ĝeneralaj alproksimiĝo kaj verkostilo estis ofte satiritaj de verkistoj kiel [[Horace Walpole]].<ref>{{cite news |last1=John |first1=McMurray |title=Capitalism's 'Founding Father' Often Quoted, Frequently Misconstrued |url=https://www.investors.com/news/management/leaders-and-success/capitalisms-founding-father-often-quoted-frequently-misconstrued/ |newspaper=Investor's Business Daily |date=19a de Marto 2017 |access-date=31a de Majo 2019 |archive-date=19a de Julio 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719200521/https://www.investors.com/news/management/leaders-and-success/capitalisms-founding-father-often-quoted-frequently-misconstrued/ |url-status=live }}</ref> Smith estis citata kiel "patro de moderna [[ekonomiko]]" kaj estas ankoraŭ inter la plej influaj pensuloj en la fako de ekonomiko nuntempe.<ref>{{cite journal|last=L. Davis|first=William|last2=Figgins|first2=Bob|last3=Hedengren|first3=David|last4=B. Klein|first4=Daniel|title=Economics Professors’ Favorite Economic Thinkers, Journals, and Blogs (along with Party and Policy Views)|page=133|journal= Econ Journal Watch|volume=8|number=2|date=Majo 2011|url=http://econjwatch.org/file_download/487/DavisMay2011.pdf}}</ref> == Biografio == [[Dosiero:Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif|eta|maldekstre|''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'', 1922.]] Smith estis la filo de la kontrolisto de la dogano ĉe Kirkaldy, Fife, [[Skotlando]]. Lia preciza naskiĝotago estas nekonata. Tamen, li estis baptata ĉe Kirkcaldy je [[5-a de junio]], [[1723]]. Lia patro jam mortis ses monatojn antaŭe. Kiam li aĝis ĉirkaŭ dek kvin jarojn, Smith iris al la [[Universitato de Glasgow]], kie li studis [[morala filozofio|moralan filozofion]] sub "la neniam forgesinda" [[Francis Hutcheson]] (tiel nomata de Smith). En [[1740]] li eniris la Kolegion [[Balliol]] de la [[Universitato de Oksfordo]], sed kiel [[William Robert Scott]] diris, "la Oksfordo de lia tempo donis malmulte aŭ neniom da helpo al li por tio, kio iĝis lia dumviva laboro," kaj li rezignis lian stipendion en [[1746]]. En [[1748]] li komencis publike prelegi ĉe [[Edinburgo]] sub la patronado de Lord Kames. Kelkaj de tiuj prelegoj pritraktis [[retoriko]]n kaj beletron, sed malfrue li entreprenis la temon de "la progreso de riĉeco," kaj ĝi estis tiam, dum liaj mezaj aŭ malfruaj dudekkelkaj jaroj, kiam li unue eksplikis la ekonomikan filozofion de "la evidenta kaj simpla sistemo de natura libereco" kiu li malfrue proklamis al la mondo en lia ''Esploro de la Naturo kaj Kaŭzoj de la Riĉo de Nacioj''. Ĉirkaŭ [[1750]] li renkontis [[David Hume]], kiu iĝis unu el la plej intimaj de lia multaj amikoj. Je [[1751]] Smith estis nomata profesoro de [[logiko]] je la [[Universitato de Glasgovo]]. Je [[1752]] li transiĝis al la katedro de morala filozofio. Liaj prelegoj pritraktis la fakojn de [[etiko]], [[retoriko]], [[juro]] kaj politika [[ekonomiko]], aŭ "polico kaj enspezo". Je [[1759]] li eldonis sian ''Teorio de Moralaj Sentoj'', kiu enhavis kelkajn de liaj Glasgovaj prelegoj. Ĉi tiu verko, kiu konstatis la reputacion de Smith je lia propra tempo, rilatas al la ekspliko de morala aprobo kaj malaprobo. Lia kapablo de flua, persvada, kvankam iom retorika, argumentaro estas tre evidenta. Li bazis sian eksplikon, nek sammaniere kiel la tria Lord Shaftesbury kaj Hutcheson, sur aparta "morala senso", nek (kiel Hume) certagrade sur utileco, sed sur simpatio. Ekzistas multe da diskutado pri kiom da kontraŭdiro aŭ kontrasto ekzistas inter la emfazo de Smith en ''Moralaj Sentoj'' pri simpatio kiel fundamenta homa motivo, kaj aliflanke, la ĉefa rolo de mem-intereso en ''La Riĉo de Nacioj''. En la unua ŝajnas ke li plie emfazis la ĝeneralan harmonion de homaj motivoj kaj agadoj sub bonfarema [[Providenco]], dum en la lasta, malgraŭ ĝenerala temo de [[nevidebla mano|la nevidebla mano]] kiu antaŭenigas la harmonion de interesoj, Smith trovas multajn pliajn okazojn por montri kazojn de konflikto kaj de la malvasta nesindonemo de homaj motivoj. Tiam Smith komencis doni pli da atento al [[juro]] kaj ekonomiko en siaj prelegoj kaj malpli al siaj teorioj de moraloj. Oni povas obteni impreson pri la evoluado de liaj ideoj pri politika ekonomiko de la notoj de liaj prelegoj kiujn studento skribis ĉirkaŭ [[1763]]. Malfrue, E. Cannan redaktis ĉi tiujn (''Prelegoj pri Justico, Polico, Enspezo kaj Armiloj'', [[1896]]). Ankaŭ oni povas obteni impreson de tio, kio Scott, ĝia malkovrinto kaj eldonisto, priskribis kiel "Frua Malneto de Parto de La Riĉo de Nacioj", kiun li datigis ĉirkaŭ [[1763]]. Je la fino de 1763 Smith obtenis lukran oficon de guvernisto de la juna duko de Buccleuch kaj rezignis sian oficon de [[profesoro]]. Dum 1764-66 li veturis kun sia lernanto, plejparte en [[Francio]], kie li ekkonis tiajn intelektajn gravulojn kiaj [[Turgot]], [[D'Alembert]], [[André Morellet]], [[Claude Adrien Helvétius|Helvétius]] kaj, precipe, [[François Quesnay]], la ĉefo de la [[fiziokrata skolo]], kies verkojn li multe estimis. Kiam li rehejmeniris al Kirkcaldy li dediĉis multe de la sekvaj dek jaroj al sia granda verko, kiu aperis je [[1776]]. Je [[1778]] li estis nomata al komforta posteno de komisaro de [[dogano]] en [[Skotlando]] kaj iris por loĝi kun sia patrino en [[Edinburgo]]. Li mortis tie je [[17-a de julio]], [[1790]], post dolora malsano. Li ŝajne dediĉis konsiderindan parton de sia enspezo al multnombraj sekretaj agoj de almozdonado. Mallonge antaŭ sia morto Smith detruis preskaŭ ĉiuj de siaj manuskriptoj. Dum siaj lastaj jaroj ŝajne li planis du maĵorajn traktaĵojn, unu pri la teorio kaj [[historio de juro]] kaj la alia pri la sciencoj kaj artoj. La postmorte eldonita ''Eseoj pri Filozofiaj Temoj'' ([[1795]]) eble enhavas partojn de tio kio estus la dua traktaĵo. == Publikitaj verkoj == === ''La teorio de moralaj sentoj'' === {{Ĉefartikolo|La Teorio de Moralaj Sentoj}} Tiu verko havigis la fundamentajn principojn por la prilaboro de Smith pri [[etiko]], [[filozofio]], [[psikologio]], kaj [[metodologio]] en liaj postaj verkoj kiaj ''[[La Riĉo de Nacioj]]'' (1776), ''Eseoj pri filozofiaj temoj'' (1795), kaj ''Diskursoj pri Justico, Polico, Enspezo, kaj Armiloj'' (1763) (unuafoje publikigita en 1896). En 1759, Smith publikigis tiun sian unuan verkon, nome ''The Theory of Moral Sentiments,'' vendita de kunpublikigistoj Andrew Millar de Londono kaj Alexander Kincaid de Edinburgo.<ref>{{Cite web|url=http://www.millar-project.ed.ac.uk/|title=Andrew Millar Project, University of Edinburgh|website=millar-project.ed.ac.uk|access-date=3a de Junio 2016|archive-date=8a de Junio 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608092547/http://www.millar-project.ed.ac.uk/|url-status=live}}</ref> Smith plue faris etendajn reviziojn de la libro ĝis sia morto. La ses eldonoj de ''The Theory of Moral Sentiments'' estis publikigitaj en 1759, 1761, 1767, 1774, 1781, kaj 1790, respektive.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Adam Smith, Glasgow Edition of the Works and Correspondence Vol. 1 The Theory of Moral Sentiments [1759]}}</ref> Kvankam ''The Wealth of Nations'' estas ĝenerale konsiderata la plej influa verko de Smith, oni supozas ankaŭ, ke Smith men konsideris ''The Theory of Moral Sentiments'' kiel supera verko.<ref>{{harvnb|Rae|1895}}</ref> En la verko, Smith kritike ekzamenas la moralan pensaron siatempan, kaj sugestas, ke [[konscio]] stariĝas el dinamikaj kaj interagaj sociaj rilatoj tra kiuj homoj serĉas "reciprokan sentosimpation."<ref>{{cite web |url=http://www.liberalhistory.org.uk/item_single.php?item_id=37&item=biography |title=Biography of Smith |access-date=14a de Majo 2008 |publisher=Liberal Democrat History Group |year=1997 |author=Falkner, Robert |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611110312/http://www.liberalhistory.org.uk/item_single.php?item_id=37&item=biography |archive-date=11a de Junio 2008 |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611110312/http://www.liberalhistory.org.uk/item_single.php?item_id=37&item=biography |date=2008-06-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberalhistory.org.uk/item_single.php?item_id=37&item=biography |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080611110312/http://www.liberalhistory.org.uk/item_single.php?item_id=37&item=biography |arkivdato=2008-06-11 }}</ref> Lia celo je la verkado de tiu verko estis klarigi la fonton de la kapablo de la homaro formi moralan juĝon, konsiderante, ke homoj ekvivas sen iu ajn morala sento. Smith proponas teorion de simpatio, laŭ kiu la ago observi aliulojn kaj vidi la juĝojn kiujn ili faras pri aliuloj kaj pri si mem faras homojn konsciaj pri si mem kaj kiel aliaj perceptas ilian [[konduto]]n. La rezulton kiun oni ricevas el la percepto (aŭ imago) de la juĝoj de aliuloj kreas spronon atingi "reciprokan sentosimpation" kun ili kaj kondukas homojn disvolvigi [[kutimo]]jn, kaj poste principojn, de konduto, kiuj konstitutas la propran konscion.<ref>{{harvnb|Smith|2002|p=xv}}</ref> Kelkaj fakuloj notis konflikton inter ''The Theory of Moral Sentiments'' kaj ''The Wealth of Nations''; el kiuj la unua emfazas simpation por aliuloj, dum la dua fokusas al la rolo de la propra intereso.<ref>{{harvnb|Viner|1991|p=250}}</ref> Lastatempe, tamen, kelkaj fakuloj<ref>Wight, Jonathan B. ''Saving Adam Smith''. Upper Saddle River: Prentic-Hall, Inc., 2002.</ref><ref>Robbins, Lionel. ''A History of Economic Thought''. Princeton: Princeton University Press, 1998.</ref><ref>Brue, Stanley L., kaj Randy R. Grant. ''The Evolution of Economic Thought''. Mason: Thomson Higher Education, 2007.</ref> pri la verkaro de Smith argumentis, ke ne estas kontraŭdiro. Ili postulas, ke en ''The Theory of Moral Sentiments'', Smith disvolvigas teorion de psikologio en kiu individuoj serĉas la aprobon de la "senpartia spektanto" kiel rezulto de natura deziro ke eksteraj observantoj simpatiu kun iliaj sentoj. Anstataŭ rigardi ''The Theory of Moral Sentiments'' kaj ''The Wealth of Nations'' kiel prezentantaj nekongruajn vidojn de la homa naturo, kelkaj fakuloj pri Smith rigardas la verkoj kiel emfazantaj diferencajn aspektojn de la homa naturo, kiu varias depende de la situacio. En la unua parto – ''The Theory of Moral Sentiments'' – li metis la fundamenton de sia vido de [[homaro]] kaj [[socio]]. En la dua – ''The Wealth of Nations'' – li prilaboris pri la virto [[prudento]], kiu laŭ li egalas al la rilatoj inter homoj en la privata sfero de ekonomio. Ĝi estis lia plano por plua prilaborado pri la virto [[justeco]] en la tria libro.<ref name="The Theory of Moral Sentiments">{{cite web |last1=Van Schie |first1=Patrick |title=The Theory of Moral Sentiments |url=https://liberalforum.eu/publication/liberal-read-no-17-empathy-as-a-pillar-of-liberalism/ |website=European Liberal Forum |publisher=European Liberal Forum |access-date=2a de Aŭgusto 2022}}</ref> James Otteson argumentas, ke ambaŭ libroj estas Newton-anaj en sia metodologio kaj deplojas similan "merkatan modelon" por klarigi la kreadon kaj disvolvigon de grandskalaj homsociaj ordoj, kiel [[moralo]], [[ekonomiko]], same kiel eĉ parolkapablo kaj lingvo.<ref>Otteson, James R. 2002, ''Adam Smith's Marketplace of Life''. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.</ref> Robert Ekelund kaj Hebert proponas diferencan rigardon, observante, ke propra [[intereso]] estas en ambaŭ verkoj kaj ke "en la unua, simpatio estas la morala kapablo kiu tenas propran intereson kontrolita, dum en la dua, [[konkurenco]] estas la ekonomia kapablo kiu bremsas la propran intereson."<ref>Ekelund, R. & Hebert, R. 2007, ''A History of Economic Theory and Method'' 5th Edition. Waveland Press, United States, p. 105.</ref> === ''La riĉo de nacioj'' === {{Ĉefartikolo|La riĉo de nacioj}} [[Dosiero:19th-century building at location where Adam Smith lived, 1767-1776.jpg|eta|Posta konstruaĵo sur la loko en kiu Smith verkis ''The Wealth of Nations''|alt=A brown building]] ''La riĉo de nacioj'' iĝas tiel influa ĉar ĝi faris tiom por krei la temon de [[ekonomiko]] kaj evoluigi ĝin kiel aŭtonomia sistema fako. En la okcidenta mondo, ĝi estas defendeble la plej influa libro pri la temo ĉiam eldonita. Kiam la libro, kiu iĝis klasika manifesto kontraŭ [[merkantilismo]], aperis je [[1776]], ekzistis forta sento favore al libera komerco en kaj [[Britio]] kaj [[Usono]]. Ĉi tiu sento naskiĝis el la ekonomikaj suferoj kaj malriĉeco kaŭzitaj de la milito. Tamen, samtempe de la eldonado, ne ĉiuj estis tuj konvinkataj pri la avantaĝoj de [[libera komerco]]: la britaj publiko kaj [[Parlamento]] ankoraŭ alkroĉiĝis al merkantilismo por multaj venontaj jaroj. Adam Smith en [[La riĉo de nacioj]] notis la gravan principon de [[kapitalismo]] — individuo agas por sia propra bono, sed li ne suspektas, ke li agas por bono de tuta [[socio]]. Oni diras, ke tio estas rezulto de ago de [[nevidebla mano]]. Do, Adam Smith pensis, ke enmiksiĝo de [[ŝtato]] estas senbezona kaj nur difektas principojn de la libera [[merkato]]. La koncepto "nevidebla mano" estis menciita en la mezo de lia verko,<ref>– Book IV, Chapter II –</ref> kaj klasikaj ekonomikisoj kredas, ke Smith asertis programon por la promocio de la "riĉeco de nacioj" en la unuaj frazoj, kiuj atribuas la kreskon de riĉeco kaj prospero al la [[labordivido]]. Li prilaboris pri la virto [[prudento]], kiu laŭ li estas la rilatoj inter homoj en la privata sfero de la ekonomio. Ĝi estis plano por plua prilaborado de la virto justeco en la tria libro.<ref>Van Schie, Patrick. [https://liberalforum.eu/publication/liberal-read-no-17-empathy-as-a-pillar-of-liberalism/ "The Theory of Moral Sentiments".] European Liberal Forum. European Liberal Forum. Alirita la 2an de Aŭgusto 2022.</ref> Smith uzis la sprimon "nevidebla mano" en "History of Astronomy"<ref>Smith, A., 1980, ''The Glasgow edition of the Works and Correspondence of Adam Smith'', vol. 3, p. 49, eldonita de W.&nbsp;P.&nbsp;D. Wightman kaj J.&nbsp;C. Bryce, Oxford: Clarendon Press.</ref> reference al "la nevidebla mano de Jupitero", kaj unufoje en ĉiu el siaj ''[[The Theory of Moral Sentiments]]''<ref>Smith, A., 1976, ''The Glasgow edition of the Works and Correspondence of Adam Smith'', vol. 1, pp. 184–185, eldonita de D.&nbsp;D. Raphael kaj A.&nbsp;L. Macfie, Oxford: Clarendon Press.</ref> (1759) kaj ''The Wealth of Nations''<ref>Smith, A., 1976, ''The Glasgow edition of the Works and Correspondence of Adam Smith'', vol. 2a, p. 456, eldonita de R.&nbsp;H. Cambell kaj A.&nbsp;S. Skinner, Oxford: Clarendon Press.</ref> (1776). Tiu lasta aserto pri "nevidebla mano" estis interpretita tre diverse. La aserto de Smith pri la bonfaro de "nevidebla mano" povas esti komprenita kiel respondo al la opinio de [[Bernard Mandeville]] ke "Privataj Malvirtoj ... povas iĝi Publikaj Profitoj".<ref>Mandeville, B., 1724, ''The Fable of the Bees'', London: Tonson.</ref> Ĝi montras la kredon de Smith ke kiam individuo celas sian propran intereson laŭ kondiĉoj de justeco, tiu senintence favoras la bonon de la socio. Konkurenco de la propra intereso en la libera merkato, li argumentas, povas tendenci al la socia bonfarto kiel tuto tenante la prezojn malalte, dum krome oni konstruas spronon por ampleksa vario de varoj kaj servoj. Tamen, li estas konscia pri la karktero de negocistoj kaj avertis pri ilia "konspirado kontraŭ la publiko aŭ en ioma manipulado por plialtigi la prezojn".<ref>Smith, A., 1976, ''The Glasgow edition'', vol. 2a, pp. 145, 158.</ref> Foje kaj foje, Smith avertis pri la konspirema natur de la negocaj interestoj, kiu povas rezulti en formado de komplotoj aŭ [[monopolo]]j, fiksante la plej altan prezon "kiu povas esti elsuĉita el la aĉetantoj".<ref>Smith, A., 1976, ''The Glasgow edition'', vol. 2a, p. 79.</ref> Smith avertis ankaŭ ke negoc-dominata [[politika sistemo]] permesus konspiradon de negocistoj kaj de industrio (fabrikado) kontraŭ [[konsumo|konsumantoj]], ene de la ĝistiama kadro de influoj fare de [[politiko]] kaj de la [[juro|jura sistemo]]. Smith asertas, ke la intereso de fabrikantoj kaj komercistoj "en aparta branĉo de komerco aŭ fabrikado, estas ĉiam en kelkaj aspektoj diferenca disde, kaj eĉ kontraŭ al, tiu de la publiko ... La propono de ajna nova leĝo aŭ regularo de komerco kiu venas el tiu ordo, devus esti ĉiam esti aŭdita per la plej grande prudento, kaj estu neniam adoptita antaŭ esti delonge kaj zorgeme ekzamenita, ne nur fare de la plej detalemaj, sed ankaŭ per la plej dubema atento."<ref>Gopnik, Adam (10a de Oktobro 2010). [https://www.newyorker.com/magazine/2010/10/18/market-man "Market Man".] [[The New Yorker]]. No. 18a de Oktobro 2010. p. 82. Arkivita el la originalo la 5an de Marto 2011. Alirita la 27an de Aprilo 2011 kaj la 13an de Aprilo 2023.</ref> Tiel la ĉefa priokupo de Smith ŝajnas la momento kiam la negocado ricevas specialajn protektojn aŭ privilegiojn el la [[registaro]]; kontraste, en foresto de tiaj specialaj politikaj favoroj, li kredis, ke la negocaj aktivecoj estas ĝenerale bonfaraj kaj profitigaj al la tuta socio.<ref>(The Wealth of Nations, I.i.10)</ref> La novklasika intereso en la aserto de Smith pri "nevidebla mano" originiĝis en la eblo vidi ĝin kiel antaŭaĵo de [[novklasika ekonomiko]] kaj de ĝia koncepto de "ĝenerala ekvilibro"; la verko de [[Paul Samuelson|Samuelson]] "Economics" referencas ses fojojn la esprimon de Smith "nevidebla mano". Por emfazi tiun konekton, Samuelson<ref>Samuelson, P.&nbsp;A./Nordhaus, William&nbsp;D., 1989, ''Economics'', 13a eldiono, N.Y. et al.: McGraw-Hill, p. 825.</ref> citas la aserton de Smith "nevidebla mano" anstataŭante "ĝeneralan intereson" per "publika intereso". Samuelson<ref>Samuelson, P.&nbsp;A./Nordhaus, William&nbsp;D., 1989, idem, p. 825.</ref> konkludas: "Smith estis nekapabla pruvi la esencon de sia doktrino pri nevidebla mano. Tial, ĝis la 1940-aj jaroj, neniu sciis kiel pruvi, eĉ por aserti tion pli taŭge, la kernon de la vero en tiu propozicio pri perfekte konkurenca merkato." [[Dosiero:Wealth of Nations.jpg|eta|170px|Unua paĝo de ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 1776, Londono.]] Tre diference, klasikaj ekonomikistoj vidas en la unuaj frazoj de Smith lian programon por promocii "la riĉon de nacioj". Uzante la fiziokratian koncepton de la ekonomio kiel cirkla procezo: por sekurigi la kreskon, la produktoj de la Periodo 2a devas superi la produktojn de la Periodo 1a. Tiukadre, tiuj produktoj de la Periodo 1a kiuj ne estas uzataj aŭ uzeblaj de la Periodo 2a estas rigardataj kiel neproduktiva laboro, ĉar ili ne kontribuas al kresko. Tio estas kion Smith estis aŭdinte en Francio el, inter aliaj, [[François Quesnay]], pri kies ideoj Smith estis tiom impresita ke li eble estus dediĉinta ''The Wealth of Nations'' al li se li ne estus mortinta antaŭe.<ref>{{harvnb|Buchan|2006|p=80}}</ref><ref>Stewart, D., 1799, ''Essays on Philosophical Subjects, to which is prefixed An Account of the Life and Writings of the Author by Dugald Stewart, F.R.S.E.'', Basil; el ''Transactions of the Royal Society of Edinburgh'', legita de Mr. Stewart, 21a de Januaro, kaj 18a de Marto 1793; en: ''The Glasgow edition of the Works and Correspondence of Adam Smith'', 1982, vol. 3, pp. 304 ff.</ref> Al tiu franca rigardo ke neproduktiva laboro estu reduktita por uzi laboron pli produktive, Smith aldonis sian propran proponon, ke produktiva laboro estu farita eĉ pli produktive profundigante la [[labordivido]]n.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.slatkine.com/fr/editions-slatkine/75250-book-05077807-3600120175625.html|titolo=Constant, Sismondi et la Pologne|familia nomo=Bertholet|persona nomo=Auguste|dato=2021|gazeto=Annales Benjamin Constant|volumo=46|paĝoj=80–81}}</ref> Smith argumentis, ke profundigi en la labordivido dum konkurenco kondukas al pli granda produktiveco, kio kondukas siavice al pli malaltaj prezoj kaj konsekvence al pliiĝanta nivelo —"ĝenerala abundo" kaj "universala riĉeco"— de la vivo por ĉiuj. Etendigitaj merkatoj kaj pliigo de la produktado kondukas al la kontinua reorganizado de la produktado kaj la inventado de novaj produktomanieroj, kio siavice kondukas al plua pliiĝanta produktado, pli malaltaj prezoj, kaj plibonigitaj vivniveloj. La centra mesaĝo de Smith estas, tiukadre, ke en dinamika konkurenco, kreskomaŝinaro sekurigas "la riĉon de la nacioj". La argumento e Smith antaŭdiris la britian evoluon kiel ateliero de la mondo, subvendante kaj superproduktante super ĉiuj ties konkurencantoj. Ekzistas iom da diskutado pri la originaleco de Smith en ''La riĉo de nacioj''. Iuj argumentas, ke la verko aldonis malmulte al la jam establitaj ideoj de pensuloj kiel [[David Hume]] kaj [[Montesquieu]]. Malgraŭ tio, ĝi restas kiel unu el la plej influaj kaj gravaj libroj en la fako hodiaŭ. Kvankam Smith estas prenita kiel aŭspician kaj fundamentan majstron de la liberalaj dekstruloj, li ankaŭ diris en sia libro: "La civila reginstanco, tiom, kiom ĝi estis establita por sekureco de la posedorajto, estas en realo establita por defendi la riĉulojn kontraŭ la malriĉuloj, aŭ de tiuj, kiuj havas posedaĵon kontraŭ tiuj, kiuj havas entute nenion." <ref>(en ''The Wealth of Nations''.)</ref> ===Aliaj verkoj=== [[Dosiero:Adam Smith Grave.JPG|eta|upright|Tombejo de Smith ĉe Canongate.|alt=A burial]] Tuj antaŭ sia morto, Smith detruis preskaŭ ĉiujn siajn manuskriptojn. En siaj lastaj jaroj, ŝajne li estis planante du ĉefajn traktaĵojn, unu pri teorio kaj historio de juro kaj alia pri sciencoj kaj artoj. La postmorte publikigitaj eseoj ''Essays on Philosophical Subjects'', nome historio de [[astronomio]] ĝis la epoko mem de Smith, plus kelkaj pensaroj pri antikvaj [[fiziko]] kaj [[metafiziko]], probable enhavas partojn de tio kio estus la lasta traktaĵo. ''Lectures on Jurisprudence'' estis notoj elprenitaj el fruaj prelegoj de Smith, plus frua skizo de ''The Wealth of Nations'', publikigita kiel parto de la eldono de 1976 en Glasgovo de verkoj kaj korespondaĵoj de Smith. aliaj verkoj, inklude kelkajn publikigitajn postmorte, estas ''Lectures on Justice, Police, Revenue, and Arms'' (1763) (unuafoje publikigita en 1896); kaj ''Essays on Philosophical Subjects'' (1795).<ref>''The Glasgow edition of the Works and Correspondence of Adam Smith'', 1982, 6 volumoj</ref> == Referencoj == {{referencoj|2}} ==Literaturo== * (eo) Bo Sandelin, "Adam Smith-Vivo kaj verko"; New York, 2018, eld. [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 85p. 22&nbsp;cm. ISBN 9781595693686. * Robert.L.Helbroner. ''The Essential Adam Smith''. ISBN 0-393-95530-3 * Bonar, James (1895). ''A Catalogue of the Library of Adam Smith''. London: Macmillan. OCLC 2320634. [http://books.google.com/?id=pUmfjlAfM3kC] * Buchan, James (2006). ''The Authentic Adam Smith: His Life and Ideas''. W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-06121-3. * Buchholz, Todd (1999). ''New ideas from Dead Economists: An introduction to modern economic thought''. Penguin Books. ISBN 0-14-028313-7. * Bussing-Burks, Marie (2003). ''Influential Economists''. Minneapolis: The Oliver Press. ISBN 1-881508-72-2. * Campbell, R. H.; Skinner, Andrew S. (1985). ''Adam Smith''. Routledge. ISBN 0-7099-3473-4. * Coase, R.H. (Oktobro 1976). "Adam Smith's View of Man". ''The Journal of Law and Economics'' 19 (3): 529–546. doi:10.1086/466886. * Cook, Simon (2012). ''Culture & Political Economy: Adam Smith & Alfred Marshall''. Tabur. [https://www.academia.edu/2305457/Culture_and_Political_Economy_Adam_Smith_and_Alfred_Marshall] * Copley, Stephen (Marto 1995). ''Adam Smith's Wealth of Nations: New Interdisciplinary Essays''. Manchester University Press. ISBN 0-7190-3943-6. [http://www.amazon.com/Adam-Smiths-Wealth-Nations-Interdisciplinary/dp/0719039436] * Glahe, F. (Junio 1977). ''Adam Smith and the Wealth of Nations: 1776–1976''. University Press of Colorado. ISBN 0-87081-082-0. [http://www.amazon.com/Adam-Smith-Wealth-Nations-1776-1976/dp/0870810820] * Haakonssen, Knud (6a Marto 2006). ''The Cambridge Companion to Adam Smith''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77924-3. [http://www.amazon.com/Cambridge-Companion-Smith-Companions-Philosophy/dp/0521779243] * Hamowy, Ronald (2008). "Smith, Adam (1732–1790)". ''The Encyclopedia of Libertarianism''. Thousand Oaks, CA: SAGE; [[Cato Institute]]. pp.&nbsp;470–2. ISBN 978-1-4129-6580-4. LCCN 2008009151. OCLC 750831024. [http://books.google.com/books?id=yxNĝs3TkJYC]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Hollander, Samuel (Junio de 1973). ''Economics of Adam Smith''. University of Toronto Press. ISBN 0-8020-6302-0. [http://www.amazon.com/Economics-Adam-Smith-Samuel-Hollander/dp/0802063020] * Iain McLean (2006). ''Adam Smith, Radical and Egalitarian: An Interpretation for the 21st Century''. Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-2352-3. [http://www.amazon.co.uk/Adam-Smith-Radical-Egalitarian-Interpretation/dp/0748623523/] * Milgate, Murray kaj Stimson, Shannon. (Aŭgusto de 2009). ''After Adam Smith: A Century of Transformation in Politics and Political Economy''. Princeton University Press. ISBN 0-691-14037-5. [http://www.amazon.com/After-Adam-Smith-Transformation-Political/dp/0691140375/ref=sr_1_1?ie=UTF8&s=books&qid=1273656562&sr=8-1] * Muller, Jerry Z. (3a de Julio 1995). ''Adam Smith in His Time and Ours''. Princeton University Press. ISBN 0-691-00161-8. [http://www.amazon.com/Adam-Smith-His-Time-Ours/dp/0691001618] * O'Rourke, P. J. (4a de Decembro 2006). ''On The Wealth of Nations''. Grove/Atlantic Inc. ISBN 0-87113-949-9. [http://www.amazon.com/Wealth-Nations-Books-Changed-World/dp/0871139499] * Otteson, James (2002). ''Adam Smith's Marketplace of Life''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-01656-8. * Rae, John (1895). ''Life of Adam Smith''. London & New York: Macmillan. ISBN 0-7222-2658-6. [http://books.google.com/?id=V80JAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=Adam+Smith+-inauthor:%22Adam+Smith%22] * Ross, Ian Simpson (1995). ''The Life of Adam Smith''. Oxford University Press. ISBN 0-19-828821-2. * Skousen, Mark (2001). ''The Making of Modern Economics: The Lives and Ideas of Great Thinkers''. M.E. Sharpe. ISBN 0-7656-0480-9. [http://books.google.com/?id=nsnl3hHPuowC] * Smith, Adam (1977) [1776]. ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations''. University of Chicago Press. ISBN 0-226-76374-9. * Smith, Adam (1982) [1759]. D.D. Raphael kaj A.L. Macfie, eld. ''The Theory of Moral Sentiments''. Liberty Fund. ISBN 0-86597-012-2. [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_statiĉt&staticfile=show.php%3Ftitle=192&Itemid=27] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220705030049/https://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_stati%C4%89t&staticfile=show.php%3Ftitle=192&Itemid=27 |date=2022-07-05 }} * Smith, Adam (2002) [1759]. Knud Haakonssen, eld. ''The Theory of Moral Sentiments''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-59847-8. [http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0-521-59847-8] * Smith, Vernon L. (July 1998). "The Two Faces of Adam Smith". ''Southern Economic Journal'' 65 (1): 2–19. doi:10.2307/1061349. * Tribe, Keith; Mizuta, Hiroshi (2002). ''A Critical Bibliography of Adam Smith''. Pickering & Chatto. ISBN 978-1-85196-741-4. * Viner, Jacob (1991). Douglas A. Irwin, eld. ''Essays on the Intellectual History of Economics''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0-691-04266-7 == Vidu ankaŭ == * [[Liberalismo]] * [[Kompara avantaĝo]] * [[Roza Luksemburg]] * [[Karl Marx]] * [[Kapitalismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Adam Smith }} * [http://www.adamsmith.org Pri Adam Smith] * [http://www.econlib.org/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081003053200/http://www.econlib.org/index.html |date=2008-10-03 }} * [http://www.econlib.org/library/Enc/bios/Smith.html Biografio] * [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN.html pri Smith] {{havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Smith, Adam}} [[Kategorio:Skotaj verkistoj]] [[Kategorio:Skotaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Skotaj filozofoj]] [[Kategorio:Skotaj logikistoj]] [[Kategorio:Moralaj filozofoj]] [[Kategorio:Klerismaj filozofoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Societo de Artoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Edinburgo]] [[Kategorio:Kapitalismo]] [[Kategorio:Klasikaj ekonomikistoj]] r6nxcyttucn7dswg8ytc1l0fh5llc9j 0 12300 9347187 8046155 2026-04-04T12:26:53Z Sj1mor 12103 9347187 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Fondaĵo Ivo Lapenna''' celas subvenciadi el la interezoj de la kapitalo publikaĵojn konformajn al ''[[Humaneca Internaciismo]]'' kaj ''[[Aktiva Neŭtraleco]]'', du konceptoj de [[Ivo Lapenna]]. ==Stipendioj == La stipendio konsistas el subvenciado al disertacioj je universitata nivelo (doktoriĝoj, magistriĝoj, licencioj), kiuj temas pri [[esperantologio]] kaj/aŭ pri Esperanto en rilato kun [[interlingvistiko]] kaj estas ellaboritaj en la spirito de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] kaj Ivo Lapenna. ===Disertacioj subvenciitaj=== Ĝis nun Stipendio Ivo Lapenna estis aljuĝita al jenaj faklaboraĵoj: *1992 ** ''Sprachwandel bei einer Plansprache am Beispiel des Esperanto'' (Lingvoshanghigho ĉe planlingvo je ekzemplo de Esperanto), disertacio akceptita de la [[Universitato Konstanco|Universitato de Konstanz]] (Germanio); aŭtoro: D-ro [[Benoît Philippe]] ** ''Le lingue nelle Comunita Europea con particolare riguardo all' inglese'' (La lingvoj en Eŭropa Komunaĵo, kun aparta atento pri la angla), disertacio akceptita de la [[Universitato de Torino]] (Italio); aŭtoro: D-rino [[Marina Mazzero]] ** ''Interlinguistik und Esperanto im Zarenreich und in der Sowjet-union'' (Interlingvistiko kaj Esperanto en cara regno kaj en Sovet-Unio), licencia verkaĵo akceptita de la [[Universitato de Zuriko]] de [[Zuriko]] (Svislando); aŭtoro: S-ro [[Andy E. Künzli]] *1993 ** ''Lingue naturali e lingue artificali: La sintassi dell' inglese e dell' Esperanto'' (Naturaj kaj artefaritaj lingvoj: Sintakso de la angla lingvo kaj de Esperanto), disertacio akceptita de la Universitato de [[Pavia]] (Italio); aŭtoro: D-rino [[Paola Pruzzi]] *1996 ** ''Skautowej Ligi Esperanto 1918-1995'' (Monografio de [[SEL|Skolta Esperanto-Ligo]]), magistra disertacio akceptita de la Jagiellona Universitato de [[Krakovo]] (Pollando); aŭtoro: S-ro [[Jaroslaw A. Fotyga]] *1997 ** ''La propedeŭtika valoro de Esperanto en formado de hungaraj infanoj, lernontaj la italan lingvon'', akceptita de la [[ELTE|Universitato Eötvös Loránd]] ([[Budapeŝto]]); aŭtoro: D-rino [[Katalin Smideliusz]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ivolapenna.org/ Hejmpaĝo] [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Esperanto-Fondaĵoj|Ivo Lapenna]] kgxe962fhao1dgm6uv1zrf48f91fm99 9347316 9347187 2026-04-04T13:32:26Z Sj1mor 12103 9347316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Fondaĵo Ivo Lapenna''' celas subvenciadi el la interezoj de la kapitalo publikaĵojn konformajn al ''[[Humaneca Internaciismo]]'' kaj ''[[Aktiva Neŭtraleco]]'', du konceptoj de [[Ivo Lapenna]]. ==Stipendioj == La stipendio konsistas el subvenciado al disertacioj je universitata nivelo (doktoriĝoj, magistriĝoj, licencioj), kiuj temas pri [[esperantologio]] kaj/aŭ pri Esperanto en rilato kun [[interlingvistiko]] kaj estas ellaboritaj en la spirito de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] kaj Ivo Lapenna. ===Disertacioj subvenciitaj=== Ĝis nun Stipendio Ivo Lapenna estis aljuĝita al jenaj faklaboraĵoj: *1992 ** ''Sprachwandel bei einer Plansprache am Beispiel des Esperanto'' (Lingvoshanghigho ĉe planlingvo je ekzemplo de Esperanto), disertacio akceptita de la [[Universitato Konstanco|Universitato de Konstanz]] (Germanio); aŭtoro: D-ro [[Benoît Philippe]] ** ''Le lingue nelle Comunita Europea con particolare riguardo all' inglese'' (La lingvoj en Eŭropa Komunaĵo, kun aparta atento pri la angla), disertacio akceptita de la [[Universitato de Torino]] (Italio); aŭtoro: D-rino [[Marina Mazzero]] ** ''Interlinguistik und Esperanto im Zarenreich und in der Sowjet-union'' (Interlingvistiko kaj Esperanto en cara regno kaj en Sovet-Unio), licencia verkaĵo akceptita de la [[Universitato de Zuriko]] de [[Zuriko]] (Svislando); aŭtoro: S-ro [[Andy E. Künzli]] *1993 ** ''Lingue naturali e lingue artificali: La sintassi dell' inglese e dell' Esperanto'' (Naturaj kaj artefaritaj lingvoj: Sintakso de la angla lingvo kaj de Esperanto), disertacio akceptita de la [[Universitato de Pavio]] (Italio); aŭtoro: D-rino [[Paola Pruzzi]] *1996 ** ''Skautowej Ligi Esperanto 1918-1995'' (Monografio de [[SEL|Skolta Esperanto-Ligo]]), magistra disertacio akceptita de la [[Jagiellona Universitato]] en [[Krakovo]] (Pollando); aŭtoro: S-ro [[Jaroslaw A. Fotyga]] *1997 ** ''La propedeŭtika valoro de Esperanto en formado de hungaraj infanoj, lernontaj la italan lingvon'', akceptita de la [[ELTE|Universitato Eötvös Loránd]] ([[Budapeŝto]]); aŭtoro: D-rino [[Katalin Smideliusz]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ivolapenna.org/ Hejmpaĝo] [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Esperanto-Fondaĵoj|Ivo Lapenna]] p45pg4akuq6f9uin31q3dqmiq1sta7w 9347317 9347316 2026-04-04T13:32:50Z Sj1mor 12103 /* Disertacioj subvenciitaj */ 9347317 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}La '''Fondaĵo Ivo Lapenna''' celas subvenciadi el la interezoj de la kapitalo publikaĵojn konformajn al ''[[Humaneca Internaciismo]]'' kaj ''[[Aktiva Neŭtraleco]]'', du konceptoj de [[Ivo Lapenna]]. ==Stipendioj == La stipendio konsistas el subvenciado al disertacioj je universitata nivelo (doktoriĝoj, magistriĝoj, licencioj), kiuj temas pri [[esperantologio]] kaj/aŭ pri Esperanto en rilato kun [[interlingvistiko]] kaj estas ellaboritaj en la spirito de [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] kaj Ivo Lapenna. ===Disertacioj subvenciitaj=== Ĝis nun Stipendio Ivo Lapenna estis aljuĝita al jenaj faklaboraĵoj: *1992 ** ''Sprachwandel bei einer Plansprache am Beispiel des Esperanto'' (Lingvoshanghigho ĉe planlingvo je ekzemplo de Esperanto), disertacio akceptita de la [[Universitato Konstanco|Universitato de Konstanz]] (Germanio); aŭtoro: D-ro [[Benoît Philippe]] ** ''Le lingue nelle Comunita Europea con particolare riguardo all' inglese'' (La lingvoj en Eŭropa Komunaĵo, kun aparta atento pri la angla), disertacio akceptita de la [[Universitato de Torino]] (Italio); aŭtoro: D-rino [[Marina Mazzero]] ** ''Interlinguistik und Esperanto im Zarenreich und in der Sowjet-union'' (Interlingvistiko kaj Esperanto en cara regno kaj en Sovet-Unio), licencia verkaĵo akceptita de la [[Universitato de Zuriko]] de [[Zuriko]] (Svislando); aŭtoro: S-ro [[Andy E. Künzli]] *1993 ** ''Lingue naturali e lingue artificali: La sintassi dell' inglese e dell' Esperanto'' (Naturaj kaj artefaritaj lingvoj: Sintakso de la angla lingvo kaj de Esperanto), disertacio akceptita de la [[Universitato de Pavio]] (Italio); aŭtoro: D-rino [[Paola Pruzzi]] *1996 ** ''Skautowej Ligi Esperanto 1918-1995'' (Monografio de [[SEL|Skolta Esperanto-Ligo]]), magistra disertacio akceptita de la [[Jagelona Universitato]] en [[Krakovo]] (Pollando); aŭtoro: S-ro [[Jaroslaw A. Fotyga]] *1997 ** ''La propedeŭtika valoro de Esperanto en formado de hungaraj infanoj, lernontaj la italan lingvon'', akceptita de la [[ELTE|Universitato Eötvös Loránd]] ([[Budapeŝto]]); aŭtoro: D-rino [[Katalin Smideliusz]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ivolapenna.org/ Hejmpaĝo] [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Esperanto-Fondaĵoj|Ivo Lapenna]] 3jnatmvfplw0jlvs1lk6c8tm3i0a4n8 0 12307 9347875 9338294 2026-04-05T07:30:23Z Sj1mor 12103 9347875 wikitext text/x-wiki {{Unua}} La '''Serio Oriento-Okcidento''' estas eldonserio kiu celas kontribui al la Programo de [[Unesko]] por Reciproka Studo kaj Aprezado de Kulturoj. En la serio aperas verkoj aparte gravaj kaj reprezentaj de la nacilingvaj [[literaturo]]j de diversaj landoj en la Okcidento kaj Oriento. Diversaj eldonejoj kontribuas iom post iom al la Serio; ĉiu eldonas nur unu aŭ plurajn librojn laŭ siaj bontrovo, eblecoj kaj financa respondeco. La verkojn aprobas por la Serio la Estraro de [[Universala Esperanto-Asocio]] laŭ la propono de la koncerna eldonejo, sed UEA ne havas financan respondecon. == Teĥnikaj kondiĉoj == * Amplekso: Normale ĉiuj verkoj en la Serio ampleksas minimume 100 presitajn paĝojn. * Lingvo: La lingva kvalito de la traduko devas esti garantiita. * Enkonduko: Ĉiu volumo devas enhavi mallongan klarigon pri la celoj de la Serio. Tiu klarigo povas ankaŭ aperi en pli longa enkonduko de la Prezidanto de UEA aŭ de plia persono tiucele elektita de la Estraro. * Teĥnikaj detaloj: La formatado, kompost-areo kaj litertipoj estu kiel eble plej similaj al tiuj de la ĝisnunaj volumoj en la Serio: formato 21 x 15 cm, kompost-area 162 x 100 mm, literoj 9- aŭ 10-punktaj. * Sur la titolpaĝoj aperu la teksto: "Serio Oriento-Okcidento, n-ro... Sub Aŭspicio de UEA en Operaciaj Rilatoj kun Unesko". Pri la laŭvica numero indikenda informos la Ĝenerala Direktoro de UEA. * Eldonkvanto: La eldonkvanto devas esti fiksita interkonsente kun la Ĝenerala Direktoro de UEA. * Parto de la eldonkvanto estu fortike (aŭ malmole) bindita. * La CO de UEA ricevas de la eldoninto tuj post la apero 5 binditajn ekzemplerojn por la [[Biblioteko Hodler]] kaj por reprezentaj celoj (i.a. [[Monda Retbiblioteko|Biblioteko de Unesko]]). == Numeroj de la serio == {| class="wikitable sortable" | |- ! N° !! Titolo !! Originala titolo !! Aŭtoro !! Fontlingvo !! Tradukinto(j) !! Eldonurbo(j) !! Eldonejo !! Eldonjaro !! Paĝoj !! ISBN !! Reeldono {{Serio Oriento-Okcidento|1|''Malsata ŝtono''|o=ক্ষুধিত পাষাণ (গল্পগুচ্ছ)|[[Rabindranath Tagore]]|bn|[[Sinha Lakshmiswar|Lakshmiswar Sinha]]|Malmö|Eldona Societo Esperanto|1961|128||||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|2|''Rakontoj de Oogai''|o=鴎外作品集 (4 verkoj: 高瀬舟, 山椒大夫, 文づかひ,　安部一族)|[[Mori Oogai]]|ja|[[Mikami Teruo]], [[Miyamoto Masao]], [[Matuba Kikunobu]], [[Nozima Yasutaro]]|Tokio|Japana Esperanto-Instituto|1962|117||Represita en 1979}} {{Serio Oriento-Okcidento|3|''[[La Naŭzo|La naŭzo]]''|o=La Nausée|[[Jean-Paul Sartre]]|fr|[[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]]|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|1963|222||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento||''[[La dia komedio]]''|o=La Divina Commedia|[[Dante Alighieri]]|it|[[Giovanni Peterlongo]]|Milano|S.I.E.I.|1963|55 + 709||2-a eldono 1979}} {{Serio Oriento-Okcidento|4|''[[Kalevala]]''|o=Kalevala|kompilis [[Elias Lönnrot]]|fi|[[Johan Edvard Leppäkoski]]|Helsinki|Forumo Esperanto|1964|392|951900551X|2-a eldono Helsinki E-Asocio de Finnlando 1985}} {{Serio Oriento-Okcidento|5|''[[Martín Fierro]]''|o=Martín Fierro|[[José Hernández]]|es|[[Ernesto Sonnenfeld]]|La Laguna|J. Régulo|1965|289||}} {{Serio Oriento-Okcidento|6|''[[Reĝo Lear|La tragedio de Reĝo Lear]]''|o=King Lear|[[William Shakespeare]]|en|[[Kálmán Kalocsay]]|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|1966|160|9290170131|}} {{Serio Oriento-Okcidento|7|''Kvin virinoj de amoro''|o=好色五人女|[[Ihara Saikaku]]|ja|[[Miyamoto Masao]]|Oosaka|Pirato|1966|159||2-a eldono Tokio Libroteko Tokio 1989}} {{Serio Oriento-Okcidento|8|''[[La Spleno de Parizo]]''|o=Le Spleen de Paris|[[Charles Baudelaire]]|fr|[[Paul Lobut]]|Kopenhago|KOKO|1967|125||}} {{Serio Oriento-Okcidento|9|''El la vivo de Syunkin''|o=春琴抄|[[Tanizaki Jun'ichirō]]|ja|[[Miyamoto Masao]] kaj [[Isiguro Teruhiko]]|Oosaka|Pirato|1968|145||}} {{Serio Oriento-Okcidento|10|''[[La Nobla Korano]]''|o=القرآن| |ar|[[Italo Chiussi]]|Kopenhago|TK|1969|20 + 667||2-a eldono 1970; fotorepreso la 2-a eldono 1977}} {{Serio Oriento-Okcidento|11|''Neĝa lando''|o=雪国|[[Kawabata Yasunari]]|ja|[[Konisi Gaku]]|Tokio|Japana Esperanto-Instituto|1971|119||2-a eldono 1992||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|12|''Je la flanko de la Profeto''|o=Je la flanko de la profeto|[[Italo Chiussi]]|eo| |Antverpeno|TJ|1978|362|9063360037|}} {{Serio Oriento-Okcidento|13|''[[Brand (dramo)|Brand]]''|o=Brand|[[Henrik Ibsen]]|no|[[Erling Anker Haugen]]|Antverpeno / La Laguna|TK / Stafeto|1978|320|9063360045|}} {{Serio Oriento-Okcidento||''[[Aniaro]]''|o=Aniara: en revy om människan i tid och rum|[[Harry Martinson]]|sv|[[William Auld]] kaj [[Bertil Nilsson]]|Malmö|Eldona Societo Esperanto|1979|174|9185288020||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|14|''[[La Luzidoj]]''|o=Os Lusíadas|[[Luís Vaz de Camões]]|pt|[[Leopoldo Knoedt]]|Chapecó|Fonto|1980|464||2a eldono 2018}} {{Serio Oriento-Okcidento|15|''Elektitaj fabloj''|[[Ivan Krilov|Ivan A. Krilov]]|ru|[[Sergej Rublov]]|Antverpeno / La Laguna|TK / Stafeto|1979|336|9063360096|}} {{Serio Oriento-Okcidento|16|''La sonetoj''|o=Sonnets|[[William Shakespeare]]|en|[[William Auld]]|Pizo|Edistudio|1981|326|887036013X|}} {{Serio Oriento-Okcidento|17|''[[Tutmonda sonoro]]''|o=Tutmonda sonoro| |mul|[[Kalman Kalocsay]]|Budapest|Hungara Esperanto-Asocio|1981|664|9635710771|}} {{Serio Oriento-Okcidento|18|''[[Elpafu la sagon]]''|o=Elpafu la Sagon| |mul|[[Tibor Sekelj]]|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|1983|187|9290170255|}} {{Serio Oriento-Okcidento|19|''[[La suferoj de la juna Werther]]''|o=Die Leiden des jungen Werthers|[[Johann Wolfgang von Goethe]]|de|[[Reinhard Haupenthal]]|Heckkendalheim|Berthold Faber|1984|92|3923228996|}} {{Serio Oriento-Okcidento|20|''Loulan''<br />''Fremdregionano''|o=楼蘭<br />異域の人|[[Inoue Yasushi]]|ja|[[Miyamoto Masao]]|Tokio|Japana Esperanto-Instituto|1984|12 + 83||}} {{Serio Oriento-Okcidento|21|''Montara vilaĝo''|o=The Mountain Village|[[Cicio Mar|Cicio Mar (Yeh Chun-Chan)]]|en|[[William Auld]]|Pekino|Ĉina Esperanto-Eldonejo|1984|264||}} {{Serio Oriento-Okcidento|22|''[[Sinjoro Tadeo]]''|o=Pan Tadeusz|[[Adam Mickiewicz]]|pl|[[Antoni Grabowski]]|Varsovio|Pola Esperanto-Asocio|1986|334||4-a eldono Świdnik, Đurđevac 2015}} {{Serio Oriento-Okcidento|23|''Sanga nupto'' kaj ''La domo de Bernarda Alba''|o=Bodas de sangre; La casa de Bernarda Alba|[[Federico García Lorca]]|es|[[Miguel Fernández]]|Madrido|La Misma|1987|229|8486384036|}} {{Serio Oriento-Okcidento|24|''[[Laŭdo de l' Stulteco]]''|o=Stultitiae Laus / Μωρίας Εγκώμιον|[[Erasmo de Roterdamo]]|la|[[Gerrit Berveling]]|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|1988|112|9290170395|}} {{Serio Oriento-Okcidento|25|''Aŭstralia antologio''|redaktis [[Alan Towsey]]|en|diversaj|Pizo|Edistudio|1988|431|8870360363|}} {{Serio Oriento-Okcidento|26|''[[La majstro kaj Margarita]]''|o=Ма́стер и Маргари́та|[[Miĥail Bulgakov]]|ru|[[Sergio Pokrovskij|Sergio B. Pokrovskij]]|Sverdlovsk|Sezonoj|1991|374||}} {{Serio Oriento-Okcidento|27|''[[Cent jaroj da soleco]]''|o=Cien años de soledad|[[Gabriel García Márquez]]|es|[[Fernando de Diego]]|Chapecó|Fonto|1992|372||2-a eldono 2012; 3-a eldono Novjorko Mondial 2015||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|28|''[[Krimo kaj puno]]''|o=Преступление и наказание|[[Fjodor Dostojevskij]]|ru|[[Andrej Parfentjev]]|Jekaterinburg|Sezonoj|1993|485||}} {{Serio Oriento-Okcidento|29|''Klera edzino''|o=বিদুষী ভার্যা|[[Upendronath Gangopadhae]]|bn|[[Probal Dasgupta]]|Pisa|Edistudio|1994|182|8870360474|}} {{Serio Oriento-Okcidento|30|''[[Antologio latina]]'' (en 2 volumoj)|kompilis [[Gerrit Berveling]]|la|[[Gerrit Berveling]]|Chapecó|Fonto|1998|271 + 305||}} {{Serio Oriento-Okcidento|31|''[[La Metamorfozo]]''|o=Die Verwandlung|[[Franz Kafka]]|de|[[Mauro Nervi]]|Pisa|Edistudio|1996|75|8870360695|}} {{Serio Oriento-Okcidento|32|''Malvivaj animoj''|o=Мёртвые души|[[Nikolaj Gogol]]|ru|[[Vladimir Vyĉegĵanin]]|Jekaterinburg|Sezonoj|2001|223||}} {{Serio Oriento-Okcidento|33|''[[La lada tambureto]]''|o=Die Blechtrommel|[[Günter Grass]]|de|[[Tomasz Chmielik]]|Bielsko-Biała|Kleks|2000|533|8371940793||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|34|''La libro de la mirindaĵoj''|o=Livres des merveilles du monde / Divisament dou monde|[[Marko Polo]]|fr|[[Daniel Moirand]]|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|2001|445|9290170751||}} {{Serio Oriento-Okcidento|35|''[[Ĉe akvorando]]''|o=水浒传|[[Ŝi Nai'an]] kaj [[Luo Guanzhong]] (?)|zh|[[Laŭlum]]|Beijing|Ĉina Fremdlingva Eldonejo|2004|1830|7119036378|}} {{Serio Oriento-Okcidento|36|''La Dharmo-pado''|o= धम्मपद Dhamapada| |pi|[[Gunnar Gällmo]]|Stockholm|Eldona Societo Esperanto|2002|110|918528825X|}} {{Serio Oriento-Okcidento|37|''Sensorteco''|o=Sorstalanság|[[Imre Kertész]]|hu|[[István Ertl]]|Budapest|Aranygolyó|2002|207|9632062175||Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|38|''[[La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito|Aventuroj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito]]''|o=Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války|[[Jaroslav Hašek]]|cs|[[Vladimír Váňa]]|Dobřichovice|KAVA-PECH|2004|711|8085853760|}} {{Serio Oriento-Okcidento|39|''Leteroj de Paŭlo kaj lia Skolo''|o=Προς Ρωμαίους / Epistula ad Romanos|[[Paulos]]|el|[[Gerrit Berveling]]|Chapecó|Fonto|2004|253||}} {{Serio Oriento-Okcidento|40|''Eŭgeno Onegin''|o=Евгений Онегин|[[Aleksandr Puŝkin]]|ru|[[Valentin Melnikov]]|Kaliningrado|Sezonoj|2005|256||}} {{Serio Oriento-Okcidento|41|''La gefianĉoj''|o=I Promessi Sposi|[[Alessandro Manzoni]]|it|[[Battista Cadei]]|Milano|Itala Esperanto-Federacio|2006|495|8889177233|}} {{Serio Oriento-Okcidento|42|''La princo''|o=Il Principe|[[Niccolò Machiavelli]]|it|[[Carlo Minnaja]]|Milano|Itala Esperanto-Federacio|2006|103|8889177683|}} {{Serio Oriento-Okcidento||''[[La Biblio]]''|o=τὰ βιβλία / תורה נביאים כתובים| |he|[[L.L. Zamenhof]], [[Gerrit Berveling]], [[John Cyprian Rust]], [[John Beveridge|B. John Beveridge]], [[C.G. Wilkinson]]|Dobřichovice|KAVA-PECH|2006|1375|8085853906|}} {{Serio Oriento-Okcidento|43|''Fraŭlino Maitreyi''|o=Maitreyi|[[Mircea Eliade]]|ro|[[Ionel Oneţ]]|Rotterdam|Bero|2007|200||}} {{Serio Oriento-Okcidento|44|''Romano pri la tri regnoj''|o=三国演义|[[Luo Guanzhong]]|zh|[[Laŭlum]]|Beijing|Ĉina Fremdlingva Eldonejo|2008|1807|9787119054933|}} {{Serio Oriento-Okcidento|45|''La edzino de kuracisto Hanaoka Seisyû''|o=華岡青洲の妻 (laŭvorte: ''La edzino de Hanaoka Seishū'')|[[Ariyoshi Sawako]]|ja|[[Konisi Gaku]]|Tokio|Japana Esperanto-Instituto|2008|157|9784888870566|}} {{Serio Oriento-Okcidento|46|''Pilgrimo al la Okcidento''|o=西遊記|[[Wu Cheng'en]]|zh|[[Laŭlum]]|Beijing|Ĉina Fremdlingva Eldonejo|2009|1976|9787119057668|}} {{Serio Oriento-Okcidento|47|''[[R.U.R.]]''|o=R.U.R.|[[Karel Čapek]]|cs|[[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]]|Dobřichovice|KAVA-PECH|2012|119|9788087169230|Tria eldono (dua ĉe KAVA-PECH) 2014}} {{Serio Oriento-Okcidento|48|''[[La rakonto pri Kieŭ]]''|o=Truyện Kiều|[[Nguyen Du ]]|vi|[[Le Cao Phan]]|Hà Nội|Thế Giới|2012|248|9786047704408|}} {{Serio Oriento-Okcidento|49|''Pri maljunuloj, la aĵoj, kiuj pasas…''|o=Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan…|[[Louis Couperus]]|nl|[[Gerrit Berveling]]|Novjorko|Mondial|2013|256|9781595692627|}} {{Serio Oriento-Okcidento|50|''Mi inventas la mondon''|o=Obmyślam świat|[[Wisława Szymborska]]|pl|[[Tomasz Chmielik]], [[István Ertl]], [[Danuta Kowalska]], [[Lidia Ligęza]], [[Kris Long]], [[Adam Łomnicki]], [[Martyna Taniguchi]], [[Włodzimierz Wesołowski]]|Bjalistoko, Đurđevac, Krakovo, Świdnik|Podlaĥia Libraro Łukasz Górnicki, Bjalistoka E-Societo|2015|339|9788363470098 / 9788390756134|Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|51|''Poezia antologio''|[[Nazim Hikmet|Nazim Hikmet Ran]]|tr|[[Vasil Kadifeli]]|Novjorko|Mondial |2016|203|9781595693297|}} {{Serio Oriento-Okcidento|52|''Ĉina antologio''|Div. aŭtoroj|zh|Div. tradukintoj|Pekino|Fremdlingva Eldonejo|2016|527|9787119101613|}} {{Serio Oriento-Okcidento|53|''Memoraĵoj de kampara knabo''|o=Memorias dun neno labrego|[[Xosé Neira Vilas]]|gl|[[Suso Moinhos]]|Novjorko|Mondial|2017|110|9781595693464|}} {{Serio Oriento-Okcidento|54|''Sieĝata fortikaĵo''|o=圍城|[[Qian Zhongshu]]|zh|[[Wei Yida]]|Pekino|Fremdlingva Eldonejo |2018|497|9787117114637|}} {{Serio Oriento-Okcidento|55|''[[La ponto super Drino]]''|o=Na Drini ćuprija|[[Ivo Andrić]]|sh|[[Antonije Sekelj]]|Đurđevac|Dokumenta Esperanto-Centro|2018|342|9789538182037|Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|56|''La strangaĵoj de Liaozhai'' (en 4 volumoj)|o=聊齋誌異|[[Pu Songling]]|zh|[[Guozhu]]|Pekino|Yanshan|2018|416 + 429 + 434 + 438|9787540252915|}} {{Serio Oriento-Okcidento|57|''[[For la batalilojn!]]''|o=Die Waffen nieder!|[[Bertha von Suttner]]|de|[[Armand Caumont]]|Dobřichovice|KAVA-PECH|2019|472|9788087169988|Nobelpremiito=jes}} {{Serio Oriento-Okcidento|58|''[[Antologia skizo de la persa literaturo]]''|o=جنگ مختصر ادبیات فارسی به زبان اسپرانتوُ|33 prozaŭtoroj kaj 24 poetoj|fa|[[Said Baluĉi]]|Moskvo|Impeto|2021|164|9785716103115|}} {{Serio Oriento-Okcidento|59|''[[La sonetoj al Orfeo]]''|o=Die Sonette an Orpheus|[[Rainer Maria Rilke]]|de|[[Mark Fettes]]|Novjorko|Mondial|2020|143|9781595694164|}} {{Serio Oriento-Okcidento|60|''La Florejo''|o=گلستانِ|[[Sadio]]|fa|[[Kejhan Sajjadpur]],<br />[[Said Baluĉi]]|Moskvo|Impeto|2021|234|9785716103191|}} {{Serio Oriento-Okcidento|61|''La horo 25''|o=Ora 25|[[Constantin Virgil Gheorghiu]]|ro|[[Ionel Oneţ]]|Novjorko|Mondial|2022|366|9781595694393|}} {{Serio Oriento-Okcidento|62|''Reĝo Ubuo''|o=Ubu roi|[[Alfred Jarry]]|fr|[[Thomas Larger]], [[Thierry Tailhades]] |Paris|Espéranto-France|2023|109|9782957896134|}} {{Serio Oriento-Okcidento|63|''La libro de la [[mil kaj unu noktoj]] (en 3 volumoj)''|o=Les mille et une nuits|[[Antoine Galland]]|fr|[[Daniel Moirand]] |Paris|Espéranto-France|2024| 1612 (538+536+538) |9782957896158|}} |} {{Portalo|Literaturo}} == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/teko/regularoj/regularo_oriento_okcidento Eldonserio "Oriento-Okcidento" sub aŭspicio de Universala Esperanto-Asocio (UEA)] * [http://esperanto.china.org.cn/2018-12/25/content_74310460.htm Sieĝata fortikaĵo, libro n-ro 54] {{DEFAŬLTORDIGO:Oriento-Okcidento, Serio}} [[Kategorio:Serio Oriento-Okcidento| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] [[Kategorio:Unesko]] s58gxmjmxgyamyi58dztrzb86ha0xe8 0 12704 9347392 9295086 2026-04-04T13:57:03Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347392 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Angulo positivo.svg|eta|Angulo de 45°.]] [[Dosiero:Adjacentangles.svg|dekstra|eta|225ra|Anguloj ''A'' kaj ''B'' estas apudaj. Ili formas komponitan angulon.]] '''Angulo''' estas figuro formata de du [[streko]]j etendantaj el [[Punkto (matematiko)|punkto]], la [[vertico]] de la angulo. Anguloj estas studataj en [[geometrio]] kaj [[trigonometrio]]. ==Historio kaj etimologio== la vorto ''angulo'' devenas el la [[Latina]] vorto {{Lang|la|angulus}}, kun la signifo de "angulo". [[Kognato|Kognataj]] vortoj estas la [[Greka lingvo|greka]] {{lang|grc|ἀγκύλος}} ({{Lang|grc-la|ankylοs}}) kun la signifo "kurba" kaj el ambaŭ pluraj variaĵoj en diversaj lingvoj, kiel la [[angla lingvo|anglalingvaj]] vortoj "ankle" kaj "angle", la latinida [[hispana lingvo|hispanlingva]] "ángulo" ktp. Ĉiuj el ili estas konektataj kun la [[radiko (lingvo)|radiko]] el la [[Hindeŭropa pralingvo|prahindeŭropa]] radiko ''*ank-'', kun la signifo "fleksi" aŭ "kliniĝi".<ref>{{harvnb|Slocum|2007}}</ref> <!--Notu: ἀγκύλος anstataŭ ἀνκύλος estas ĝusta; la grupo γκ estas digrafo prononcenda kiel [ŋk].--> [[Eŭklido]] difinis ebenan angulon kiel la kliniĝo de unu al alia, en ebeno, de du linioj kiuj renkontiĝas kaj ne kuŝas rekte unu al la alia. Laŭ la novplatonisma metafizikisto [[Proklo]], angulo devas esti aŭ kvalito, aŭ kvanto aŭ rilato. La unua koncepto, angulo kiel kvalito, estis utiligita fare de Eŭdemo de Rodoso, kiu rigardis angulon kiel devio de [[rekto]]; la dua, angulo kiel kvanto, estis utiligita fare de Karpo de Antioĥio, kiu rigardis ĝin kiel la intervalon aŭ spacon inter la intersekcantaj linioj; Eŭklido adoptis la trian: angulon kiel rilaton.<ref>{{harvnb|Chisholm|1911}}; {{harvnb|Heiberg|1908|pp=177–178}}</ref><!-- This paragraph is quoted from EB1911, but its source seems to be Heath.--> == Identigi angulojn == En [[Esprimo (matematiko)|matematikaj esprimoj]], estas komune uzi [[Greka alfabeto|grekajn literojn]] (<var>α</var>, <var>β</var>, <var>γ</var>, <var>θ</var>, <var>φ</var>,&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;) kiel [[variablo]]jn indikantajn la grandecon de iu angulo{{sfn|Aboughantous|2010|p=18}} (la simbolo {{math|[[Pi (letter)|π]]}} estas tipe ne uzita tiucele por eviti konfuzon kun la [[Pi|konstanto indikita per tiu simbolo]]). Oni uzas ankaŭ minusklajn latinajn literojn (''a'',&nbsp;''b'',&nbsp;''c'',&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;.&nbsp;). En kuntekstoj kie tio ne estas konfuza, angulo povas esti indikita per la majuskla latina litero indikanta sian verticon. Vidu la figurojn en ĉi tiu artikolo por ekzemploj. Ankaŭ la tri difinaj punktoj povas identigi angulojn en geometriaj figuroj. Ekzemple, la angulo kun vertico A formita per la [[Rekto|radioj]] AB kaj AC (t.e., la duonrektoj de punkto A tra punktoj B kaj C) estas indikita {{math|∠BAC}} aŭ <math>\widehat{\rm BAC}</math>. Kie ekzistas neniu risko de konfuzo, la angulo foje povas esti referita per ununura vertico sole (en tiu kazo, "angulo A"). Alimaniere, angulo indikita kiel, ekzemple, {{math|∠BAC}} povus rilati al iu ajn el kvar anguloj: la laŭhorloĝa (dekstruma) angulo de B ĝis C ĉirkaŭ A, la maldekstruma angulo de B ĝis C ĉirkaŭ A, la dekstruma angulo de C ĝis B ĉirkaŭ A, aŭ la maldekstruma angulo de C ĝis B ĉirkaŭ A, kie la direkto en kiu la angulo estas mezurita determinas ĝiajn ''signitajn angulojn''. Tamen, en multaj geometriaj situacioj, estas evidente de la kunteksto ke la pozitiva angulo malpli ol aŭ egala al 180 gradoj estas signifita, kaj en tiuj kazoj, neniu ambigueco ekestas. Alie, por eviti ambiguecon, oni povas adopti specifajn konvenciojn tiel ke, ekzemple, {{math|∠BAC}} ĉiam rilatas al la maldekstruma (pozitiva) angulo de B ĝis C ĉirkaŭ A kaj {{math|∠CAB}} la maldekstruma (pozitiva) angulo de C ĝis B ĉirkaŭ A. == Mezuri angulojn == [[Dosiero:Grad protractor.png|eta|maldekstre|200ra|[[Angulilo]] dividita en centesimaj gradoj kaj amplitudo de 400<sup>g</sup>.]] Por mezuri angulon, [[cirklo]] kun centro ĉe la [[vertico]] estu desegnita. La [[radiano|radiana]] mezuro de la angulo estas la longeco de la [[arko]] eltranĉita de la cirklo dividite per la longeco de la [[radiuso]] de la cirklo. La [[grado|grada]] mezuro de la angulo estas la longeco de la [[arko]] dividite per la longeco de la [[cirkonferenco]] de la cirklo, kaj multiplikite per 360. La simbolo por gradoj estas superskribita cirkleto, kiel en 360°. 2[[pi (nombro)|π]] radianoj egalas al 360° (plena cirko), do unu radiano estas ĉirkaŭ 57° kaj unu grado estas π/180 radianoj. Matematikistoj ĝenerale preferas la radianan mezuron, ĉar ĝi forigas la arbitrecon de la nombro 360 de la grada sistemo kaj ĉar la [[trigonometria funkcio|trigonometriaj funkcioj]] havas pli simplajn [[serio de Taylor|tajlorajn seriojn]] se oni uzas la radianan sistemon. La [[Sistemo Internacia de Unuoj|SI-sistemo]] de unuoj uzas radianojn kiel (derivita) unuo de anguloj. === Radiano === La [[radiano]] (simbolo: '''rad''') estas la angula [[mezurunuo]] en la [[Internacia sistemo de unuoj]]. Ĝi estas uzata ĉefe en [[trigonometrio]] kaj [[infinitezima kalkulo]]. Angulo inter du radiusoj de cirklo, arkolongo inter kiuj egalas al la radiuso, estas la [[ebena angulo]]. En [[cirklo]] <math>l</math> estas [[Arko (geometrio)|arkolongo]], <math>r</math> estas [[radiuso]]longo, <math>\alpha</math> estas la larĝo de la angulo strekata de la arko, kaj <math>c</math> estas cirklolongo: <math>\alpha^{\mathrm{rad}} = \frac{l}{r}</math> <math>l = r \cdot \alpha^{\mathrm{rad}}</math> Oni povas konverti [[Grado|gradojn]] al radianoj per ĉi tiu formulo: :<math>\alpha^{\mathrm{rad}} = \frac{\pi}{180^\circ} \cdot \alpha ^{(\circ)}</math> === Grado === [[Dosiero:Goniometro.jpg|eta|Angulilo mezuras gradojn.]] La [[grado]] estas angula [[mezurunuo]] kiu egalas al π / 180 [[radiano]]j, al naŭdekono de [[orto]], aŭ al 10/9 [[graduso]]j. La simbolo de grado estas °. Grado estas pli oportuna mezurunuo de angulo ol radiano, ĉar ĝi ebligas skribi multajn kutimajn angulojn (ekzemple [[orto]]n) per [[entjero|entjera]] kvanto de gradoj. Por pli ĝusta mezuro de anguloj oni uzas aŭ [[dekuma frakcio|dekumajn frakciojn]] de grado aŭ minutojn kaj sekundojn. [[Angula minuto]] estas 1/60 de grado. [[Angula sekundo]] estas 1/60 de angula minuto, do 1/3600 de grado. La simbolo de angula minuto estas ' kaj la simbolo de angula sekundo estas ". Ekzemplo: 34,863° ~= 34°51'47" Ambaŭ notaciojn oni uzas por indiki la angulojn de geografiaj [[longitudo]] kaj [[latitudo]], kiuj preskaŭ neniam estas indikataj per ne-gradaj unuoj. === Graduso === [[Dosiero:BadSalzdetfurthBadenburgerStr060529.jpg|eta|maldekstre|La indikilon de horloĝo kunformas diversajn tipojn de anguloj. En tiu okazo, [[akuta angulo]].]] La [[graduso]] (mallongigo: gr) ankaŭ nomita '''gono''' (simbolo: gon, el la [[greka]] ''gônia'' = "angulo") estas angula mezurunuo egala al π / 200 [[radiano]]j, al centono de [[orto]], aŭ al 0,90 [[grado]]j. La graduso estas la konsekvenco el la invento de la metro, ĉar la metro estas la 40.000.000-ono de la ter-ĉirkaŭo, kiam oni onigas tiun ĉirkaŭon per 400 gr, 1&nbsp;km egalas al 1/100 da graduso. Pro tio, oni malbone komprenas ke oni ankoraŭ uzas la gradon en la aviadila kaj marveturada medioj kie la mezurunuoj estas la [[marmejlo]] (= 1 852 metroj) kaj la deksesonaj unuoj. ==== Nomo en Esperanto ==== Laŭ iuj, "graduso" en Esperanto ne nur estas mezurunuo por anguloj, sed ankaŭ por [[temperaturo]], intenseco de [[tertremo]]j, [[vento]]-intenseco, kaj tiel plu. Laŭ la ''[[Plena Ilustrita Vortaro]]'' kaj [[PIV2]], tamen, graduso estas nur mezurunuo por anguloj, egala al centono de orto. Ĉar orto egalas al 90 gradoj, unu graduso egalas al 0,9 [[grado]]j. En la [[rusa lingvo|rusa]] grado nomiĝas "{{fremdlingve|ru|градус}}" [gradus], kaj graduso nomiĝas "{{fremdlingve|ru|град}}" [grad]. === Anguliloj === [[Angulilo]] estas instrumento por mezuri, difini, transporti aŭ streki angulon. Konsistas el cirkla aŭ duoncirkla disko kun angula skalo. La disko povas esti farita el plasto aŭ lado. Kutime la diametro estas inter 8 cm kaj 15 cm kun divido de 1° ([[grado]]) aŭ 0,5°. Por [[topografio|topografia mezurado]] ofte estas uzata skalo je [[graduso]]j. Ofte anguliloj estas integritaj en trianguloj por desegnado. En metioj, kie plejofte ne necesas perfekta precizeco, por transporti kaj streki angulojn estas uzata alĝustebla angulilo. <gallery caption="Anguliloj"> Dosiero:Protractor katomierz.jpg|Angulilo por 360° Dosiero:Set square Geodreieck.svg|[[Geotriangulo]] kun angulilo Dosiero:Protractor.jpg|Angulilo kun liniilo por lerneja uzo Dosiero:Medizinischer_Goniometer.jpg|Medicina angulilo Dosiero:Electronic protractor.jpg|Elektronika angulilo Dosiero:Zwaaihaak.jpg|Alĝustebla angulilo </gallery> === Dimensia analizo === Ebena angulo povas esti difinita kiel {{math|1=''[[θ]]'' = ''s''/''r''}}, kie {{math|θ}} estas la kvanto en radianoj de la koncerna angulo, {{math|s}} estas la longo de cirkla arko, kaj {{math|r}} estas radiuso. Unu radiano korespondas al la angulo por kiu {{math|1=''s'' = ''r''}}, tiel ke {{math|1=1 radiano = 1&nbsp;m/m}} = 1.<ref>{{harvnb|International Bureau of Weights and Measures|2019|p=151}}: "One radian corresponds to the angle for which {{math|1=''s'' = ''r''}}"</ref> Tamen, {{math|rad}} estas nur uzata por esprimi angulojn, ne por esprimi proporciojn de longoj ĝenerale.{{sfn|International Bureau of Weights and Measures|2019|p=151}} Simila kalkulado uzanta [[Cirkla sektoro|la areon de cirkla sektoro]] {{math|1=''θ'' = 2''A''/''r''<sup>2</sup>}} havigas 1 radianon kiel 1&nbsp;m<sup>2</sup>/m<sup>2</sup> = 1.<ref>{{harvnb|Quincey|2016|p=844}}: "Also, as alluded to in {{harvnb|Mohr|Phillips|2015}}, the radian can be defined in terms of the area ''A'' of a sector ({{math|1=''A'' = 1/2 ''θ'' ''r''<sup>2</sup>}}), in which case it has the units m<sup>2</sup>⋅m<sup>−2</sup>."</ref> La ŝlosila fakto estas, ke la radiano estas sendimensia unuo egala al [[1 (nombro)|1]]. En SI 2019, la SI radiano estas difinita laŭ {{nowrap|1=1 rad = 1}}.<ref>{{harvnb|International Bureau of Weights and Measures|2019|p=151}}: "One radian corresponds to the angle for which {{math|1=''s'' = ''r''}}, thus {{math|1=1 rad = 1}}."</ref> Estas delonge establita praktiko en matematiko kaj tra ĉiuj areoj de scienco fari uzadon de {{math|1=rad = 1}}.{{sfn|International Bureau of Weights and Measures|2019|p=137}}<ref>{{cite book |last1=Bridgman |first1=Percy Williams |url=https://archive.org/details/dimensionalanaly00bridrich/page/n13/mode/2up |title=Dimensional analysis |date=1922 |publisher=New Haven : Yale University Press |quote=Angular amplitude of swing [...] No dimensions.}}</ref> Giacomo Prando notis jene: "la nuna stato de aferoj kondukas neeviteble al fantomaj aperoj kaj malaperoj de la radiano en la dimensia analizo de fizikaj ekvacioj".<ref>{{cite journal |last1=Prando |first1=Giacomo |date=August 2020 |title=A spectral unit |journal=Nature Physics |volume=16 |issue=8 |pages=888 |bibcode=2020NatPh..16..888P |doi=10.1038/s41567-020-0997-3 |s2cid=225445454|doi-access=free }}</ref> Ekzemple, objekto pendanta de ŝnuro el [[pulio]] leviĝos aŭ falos je {{math|1=''y'' = ''rθ''}} centimetroj, kie {{math|r}} estas la grando de radiuso de la pulio en centimetroj kaj {{math|θ}} estas la grando de angulo tra kiu la pulio iĝas radianoj. Multobligante {{math|r}} per {{math|θ}}, la unuo radiano ne aperas en la produkto, nek la unuo-centimetro — ĉar ambaŭ faktoroj estas grandoj (nombroj). Simile en la formulo por la [[angula rapido]] de ruliĝanta rado, {{math|1=''ω'' = ''v''/''r''}}, radianoj aperas en la unuoj de {{math|ω}}, sed ne en la dekstra flanko.<ref>{{cite book |last1=Leonard |first1=William J. |url=https://books.google.com/books?id=ShcCF5Gb408C&pg=PA262 |title=Minds-on Physics: Advanced topics in mechanics |date=1999 |publisher=Kendall Hunt |isbn=978-0-7872-5412-4 |page=262 |language=en}}</ref> Anthony French nomas tiun fenomenon "porĉiama problemo en la instruado de mekaniko".<ref>{{cite journal |last1=French |first1=Anthony P. |date=Majo 1992 |title=What happens to the 'radians'? (comment) |journal=The Physics Teacher |volume=30 |issue=5 |pages=260–261 |doi=10.1119/1.2343535}}</ref> Oberhofer diras ke la tipa konsilo ignori radianojn dum dimensia analizo kaj aldoni aŭ forigi radianojn en unuoj laŭ konvencio kaj kunteksta scio estas "pedagogie nekontentiga".<ref>{{cite journal |last1=Oberhofer |first1=E. S. |date=March 1992 |title=What happens to the 'radians'? |journal=The Physics Teacher |volume=30 |issue=3 |pages=170–171 |bibcode=1992PhTea..30..170O |doi=10.1119/1.2343500}}</ref> En 1993 la Metriko-Komisiono de la usona ''American Association of Physics Teachers'' (Unuiĝo de Fizik-Instruistoj) precizigis ke la radiano devus eksplicite aperi en kvantoj nur kiam malsamaj nombraj valoroj estus akiritaj kiam aliaj angulaj mezuroj estis uzitaj, kiel ekzemple en la kvantoj de angulmezuro (rad), [[Angula frekvenco|angulrapideco]] (rad/s), angula akcelado (rad/s<sup>2</sup>), kaj torda rigideco (N⋅m/rad), kaj ne en la kvantoj de [[Torda momanto|torko]] (N⋅m) kaj [[angula movokvanto]] (kg⋅m<sup>2</sup>/s).<ref>{{cite journal |last1=Aubrecht |first1=Gordon J. |last2=French |first2=Anthony P. |last3=Iona |first3=Mario |last4=Welch |first4=Daniel W. |date=February 1993 |title=The radian—That troublesome unit |journal=The Physics Teacher |volume=31 |issue=2 |pages=84–87 |bibcode=1993PhTea..31...84A |doi=10.1119/1.2343667}}</ref> Almenaŭ dekduo da sciencistoj inter 1936 kaj 2022 faris proponojn trakti la radianon kiel bazan mezurunuon por bazkvanto (kaj dimensio) de "ebena angulo".<ref>{{harvnb|Brinsmade|1936}}; {{harvnb|Romain|1962}}; {{harvnb|Eder|1982}}; {{harvnb|Torrens|1986}}; {{harvnb|Brownstein|1997}}; {{harvnb|Lévy-Leblond|1998}}; {{harvnb|Foster|2010}}; {{harvnb|Mills|2016}}; {{harvnb|Quincey|2021}}; {{harvnb|Leonard|2021}}; {{harvnb|Mohr|Shirley|Phillips|Trott|2022}}</ref>{{sfn|Mohr|Phillips|2015}}<ref name="Quincey">{{cite journal |last1=Quincey |first1=Paul |last2=Brown |first2=Richard J C |date=1a de Junio 2016 |title=Implications of adopting plane angle as a base quantity in the SI |journal=Metrologia |volume=53 |issue=3 |pages=998–1002 |arxiv=1604.02373 |bibcode=2016Metro..53..998Q |doi=10.1088/0026-1394/53/3/998 |s2cid=119294905}}</ref> La revizio de Quincey de tiuj proponoj skizas du klasojn de propono. La unua eblo ŝanĝas la unuon de radiuso al metroj per radiano, sed tio estas malkongrua kun dimensia analizo por la areo de cirklo, {{math|1=π''r''<sup>2</sup>}}. La alia eblo estas enkonduki dimensian konstanton. Laŭ Quincey tiu aliro estas "logike rigora" komparite kun SI, sed postulas "la modifon de multaj konataj matematikaj kaj fizikaj ekvacioj".{{sfn|Quincey|2016}} Dimensia konstanto por angulo estas "sufiĉe stranga" kaj la malfacileco de modifado de ekvacioj por aldoni la dimensian konstanton verŝajne malebligas ĝeneraligitan uzon.<ref name="Quincey" /> Aparte, Quincey identigas la proponon de Torrens enkonduki konstanton {{math|[[η]]}} egalan al 1 inversa radiano (1&nbsp;rad<sup>−1</sup>) en maniero simila al la [[Elektra konstanto|enkonduko de la konstanto ''ε''<sub>0</sub>]].{{sfn|Quincey|2016}} Aliaj proponoj estas la mallongigo "rad" <ref>{{harv|Brinsmade|1936}}</ref>, la notacion <math>\langle \theta \rangle</math> <ref>{{harv|Romain|1962}}</ref>, kaj la konstantoj ם <ref>{{harv|Brownstein|1997}}</ref>, ◁ <ref>{{harv|Lévy-Leblond|1998}}</ref>, ''k'' <ref>{{harv|Foster|2010}}</ref>, ''θ''<sub>C</sub> <ref>{{harv|Quincey|2021}}</ref>, kaj <math>{\cal C} = \frac{2\pi}{\Theta}</math> <ref>{{harv|Mohr|Shirley|Phillips|Trott|2022}}</ref>. Kun tiu ŝanĝo la formulo por la angulo subtenita en la centro de cirklo, {{math|1=''s'' = ''rθ''}}, estas modifita por iĝi {{math|1=''s'' = ''ηrθ''}}, kaj la [[Serio de Taylor]] por la [[sinuso]] de la angulo {{math|θ}} iĝas:<ref name="Quincey" />{{sfn|Torrens|1986}} <math display="block">\operatorname{Sin} \theta = \sin \ x = x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \frac{x^7}{7!} + \cdots = \eta \theta - \frac{(\eta \theta)^3}{3!} + \frac{(\eta \theta)^5}{5!} - \frac{(\eta \theta)^7}{7!} + \cdots ,</math> kie <math>x = \eta \theta = \theta/\text{rad}</math> estas la angulo en radianoj. La majuskla funkcio {{math|Sin}} estas la "kompleta" funkcio kiu prenas argumenton kun dimensio de angulo kaj estas sendependa de la unuoj esprimitaj,{{sfn|Torrens|1986}} dum {{math|sin}} estas la tradicia funkcio sur puraj nombroj kiu supozas ke ĝia argumento estas sendimensia nombro en radianoj.{{sfn|Mohr|Shirley|Phillips|Trott|2022|p=6}} La majuskla simbolo <math>\operatorname{Sin}</math> povas esti indikita <math>\sin</math> se estas klare ke la kompleta formo estas signifohava.<ref name="Quincey" />{{sfn|Mohr|Shirley|Phillips|Trott|2022|pp=8-9}} Nuna SI povas esti konsiderata relative al ĉi tiu kadro kiel natura unuosistemo kie la ekvacio {{math|1=''η'' = 1}} supozeble validas, aŭ simile, {{nowrap|1=1 rad = 1}}. Tiu ''radiana konvencio'' permesas la preterlason de {{math|η}} en matematikaj formuloj.{{sfn|Quincey|2021}} Difini radianon kiel bazunuon povas esti utila por [[softvaro]], kie la malavantaĝo de pli longaj ekvacioj estas minimuma.<ref>{{cite journal |last1=Quincey |first1=Paul |last2=Brown |first2=Richard J C |date=1 August 2017 |title=A clearer approach for defining unit systems |journal=Metrologia |volume=54 |issue=4 |pages=454–460 |arxiv=1705.03765 |bibcode=2017Metro..54..454Q |doi=10.1088/1681-7575/aa7160 |s2cid=119418270}}</ref> Ekzemple, la biblioteko de Boost-unuoj difinas angulunuojn per dimensio <code>ebena_angulo</code>, <ref>{{cite web |last1=Schabel |first1=Matthias C. |last2=Watanabe |first2=Steven |title=Boost.Units FAQ – 1.79.0 |url=https://www.boost.org/doc/libs/1_79_0/doc/html/boost_units/FAQ.html#boost_units.FAQ.Angle_Are_Units |access-date=5a de Majo 2022 |website=www.boost.org |quote=Angles are treated as units}}</ref> kaj la unuosistemo de ''Mathematica'' simile konsideras angulojn kiel havantaj anguldimension.{{sfn|Mohr|Shirley|Phillips|Trott|2022|p=3}}<ref>{{cite web |title=UnityDimensions—Wolfram Language Documentation |url=https://reference.wolfram.com/language/ref/UnityDimensions.html |access-date=1a de Julio 2022 |website=reference.wolfram.com}}</ref> == Specoj de anguloj == [[Dosiero:Right angle.svg|eta|maldekstra|150ra|[[Orta angulo]].]] [[Dosiero:Reflex angle.svg|eta|dekstra|110ra|Granda angulo.]] [[Dosiero:Angle obtuse acute straight.svg|eta|centre|250ra|Akuta (<var>a</var>), obtuza (<var>b</var>), kaj streĉita (<var>c</var>) anguloj. La akuta kaj obtuza anguloj estas konataj ankaŭ kiel oblikvaj anguloj.]] Angulo de π/2 radianoj aŭ 90° (kvarono de plena cirklo) nomiĝas '''orta angulo'''. Anguloj pli malgrandaj ol orta angulo nomiĝas '''akuta angulo'''. Angulo pli granda ol orta angulo nomiĝas '''malakuta''' aŭ '''obtuza angulo'''. Angulo de π radianoj aŭ 180° (duono de plena cirklo) nomiĝas '''streĉita angulo'''. Angulo malpli granda ol streĉita angulo nomiĝas '''konveksa angulo'''. Angulo pli granda ol streĉita angulo nomiĝas '''malkonveksa''' aŭ '''konkava angulo'''. {| class=wikitable | [[Dosiero:Adjacency angles.svg|145ra]] <br /> [[Suplementaj anguloj]] ''α'' kaj ''β'' : ''α+β=π'' | [[Dosiero:Supplementary angles.svg|145ra]] <br /> [[Suplementaj anguloj]] ''α'' kaj ''β'' : ''α+β=π'' | [[Dosiero:Complementary angles.png|145ra]] <br /> [[Komplementaj anguloj]] ''α'' kaj ''β'' : ''α+β=π/2'' | [[Dosiero:Vertical angles.png|145ra]] <br /> [[Vertikalaj anguloj]] ''α'' kaj ''β'' : ''α=β'' |} Du anguloj estas nomataj [[komplementaj anguloj]] kiam ilia sumo egalas la ortan angulon, t.e. π/2 radianoj (aŭ 90°). Konsekvence, du komplementaj apudaj anguloj formas ortan angulon. Du komplementaj anguloj ne necese estas apudaj. Ekzemple en orta triangulo, la du anguloj apudaj al la hipotenuzo estas komplementaj, ĉar la sumo de ĉiuj anguloj de la triangulo estas π radianoj kaj la tria angulo egalas π/2 radianojn. En [[cirklo]], [[centra angulo]] estas angulo kies [[Apekso (geometrio)|apekso]] ([[Vertico (geometrio)|vertico]]) estas en la [[Centro (matematiko)|centro]] de la cirklo kaj kies du flankoj estas du [[Radiuso|radiusoj]] de cirklo. La grando de la angulo en [[Radiano|radianoj]] egalas al la longo de la [[Arko (geometrio)|arko]], kiun ĉi tiu angulo intersekcas de cirklo kies radiuso egalas 1. La grando de la centra angulo Θ estas 0° < Θ < 360 ° (notita en [[Grado|gradoj]]) aŭ 0 < Θ < 2π radianoj. == Galerio de anguloj == {| | [[Dosiero:Angulo000.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo015.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo030.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo045.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo060.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo075.svg|100ra]] |- | align=center | <math> 0^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 15^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 30^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 45^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 60^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 75^{\circ} \, </math> |- | [[Dosiero:Angulo090.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo105.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo120.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo135.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo150.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo165.svg|100ra]] |- | align=center | <math> 90^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 105^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 120^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 135^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 150^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 165^{\circ} \, </math> |- | [[Dosiero:Angulo180.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo195.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo210.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo225.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo240.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo255.svg|100ra]] |- | align=center | <math> 180^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 195^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 210^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 225^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 240^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 255^{\circ} \, </math> |- | [[Dosiero:Angulo270.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo285.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo300.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo315.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo330.svg|100ra]] | [[Dosiero:Angulo345.svg|100ra]] |- | align=center | <math> 270^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 285^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 300^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 315^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 330^{\circ} \, </math> | align=center | <math> 345^{\circ} \, </math> |- | [[Dosiero:Angulo360.svg|100ra]] |- | align=center | <math> 360^{\circ} \, </math> |} == Pozitivaj kaj negativaj anguloj == En du-dimensia [[kartezia koordinato|kartezia]] koordinata sistemo] angulo estas tipe difinita per ĝiaj du [[latero]]j, kun ĝia [[vertico]] ĉe la origino. La komenca latero estas sur la pozitiva x-akso, dum la alia latero estas difinita per la mezuro de la komenca flanko en radianoj, gradoj aŭ turnoj. Kun pozitivaj anguloj reprezentantaj turnoj al la pozitiva y-akso kaj negativaj anguloj reprezentantaj turnoj al la negativa y-akso. Kiam karteziaj koordinatoj estas reprezentitaj per norma pozicio, difinitaj per la x-akso dekstre kaj la y-akso supren, pozitivaj rotacioj estas [[horloĝodirekto|kontraŭhorloĝodirekte]] kaj negativaj rotacioj estas [[horloĝodirekto|horloĝodirekte]]. == Konstruado de anguloj == Iuj anguloj estas konstrueblaj [[Konstruado per rektilo kaj cirkelo|per rektilo kaj cirkelo]]. Tiuj estas la 90-grada, 60-grada, 72-grada kaj 54-grada kaj ĉiuj anguloj estigeblaj per duobligado, duonigado, adicio, aŭ subtraho de ili. Por la anguloj <math>0^\circ<\alpha\leq180^\circ</math>, proksimiĝa konstruo estas farebla per helpo de la Tria {{Ill|lingvo=d|trad=Q3757563|eo=Teoremo de Tranĉataj Paralelaĵoj}} kombinata kun nombraj aksoj. === Konstruo de 90-grada angulo (orto) === {{Ĉefartikolo|Orto}} La konstruo de 90-grada angulo rezultigas la rekton tra donita punkto P ortan al donita rekto <math>r</math>. <div style="float:right;">[[Dosiero:Konstruktion Senkrechte 2.svg|eta|Konstruo je donita punkto ekster donita rekto (ortofaligo)]]</div> <div style="float:right;">[[Dosiero:Konstruktion Senkrechte 1.svg|eta|Konstruo je donita punkto sur donita rekto (t.e. donita rekto kaj vertico)]]</div> # Desegnu [[cirklo]]n ĉirkaŭ <math>P</math> kun radiuso pli granda ol la proksimo de la punkto al la rekto. (Se la punkto <math>P</math> estas sur la rekto <math>r</math>, la radiuso de la cirklo povas esti arbitra). Ĝi sekcas <math>r</math> ĉe du punktoj. # Desegnu ĉirkaŭ ambaŭ sekcoj cirklon tiel, ke la du cirkloj sekcas unu la alian ĉe du punktoj.<!--T.e. ili ne estu tiel malgrandaj, ke ili ne tuŝas unu la alian, nek unu estu tiel granda, ke ĝi tute enfermas la alian.--> # Desegnu rekton tra la du sekcopunktoj de la novaj cirkloj. Tiu rekto sekcas <math>r</math> orte kaj trairas <math>P</math>. == Ĉiutaga kaj figura senco == Angulo estas nefermita spaco limigita de du aŭ kelkaj sin reciproke renkontantaj surfacoj; ekzemple "La veturilo turnis angulen." En figura senco angulo estas malvasta, malofte vizitata aŭ rigardata loko. Angulo ankaŭ povas esti nedifinita loko ("la kvar anguloj de la tero"). {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Aboughantous, Charles H. (2010), [https://books.google.es/books?id=4JK19X5ZI2IC&pg=PA18&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false A High School First Course in Euclidean Plane Geometry,] Universal Publishers, ISBN 978-1-59942-822-2 * Brinsmade, J. B. (Decembro 1936). "Plane and Solid Angles. Their Pedagogic Value When Introduced Explicitly". ''American Journal of Physics''. 4 (4): 175–179. Bibcode:1936AmJPh...4..175B. doi:10.1119/1.1999110. * Brownstein, K. R. (Julio 1997). [https://pubs.aip.org/aapt/ajp/article-abstract/65/7/605/1044630/Angles-Let-s-treat-them-squarely?redirectedFrom=fulltext "Angles—Let's treat them squarely".] ''American Journal of Physics''. 65 (7): 605–614. Bibcode:1997AmJPh..65..605B. doi:10.1119/1.18616. * Chisholm, Hugh, eld. (1911), [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Angle "Angle",] ''Encyclopædia Britannica'', vol. 2 (11a eld.), Cambridge University Press, p. 14 * Gilles Cohen (dir.), Les angles sous tous les angles, Bibliothèque Tangente , Numéro 53, Editions Pôle Paris, 2015, (rete) [http://publimath.irem.univ-mrs.fr/biblio/AAT15039.htm]. * [http://descartes.cnice.mec.es/materiales_didacticos/Medicion_de_angulos/angulo1.htm] [descartes.cnice.mec.es]. Descartes. Konsultita la 27an de Novembro 2017. * Eder, W E (Januaro 1982). "A Viewpoint on the Quantity "Plane Angle"". ''Metrologia''. 18 (1): 1–12. Bibcode:1982Metro..18....1E. doi:10.1088/0026-1394/18/1/002. S2CID 250750831. * Foster, Marcus P (1a de Decembro 2010). [https://publications.csiro.au/rpr/download?pid=csiro:EP11794&dsid=DS4 "The next 50 years of the SI: a review of the opportunities for the e-Science age".] ''Metrologia''. 47 (6): R41 – R51. doi:10.1088/0026-1394/47/6/R01. S2CID 117711734. * Heiberg, Johan Ludvig (1908), Heath, T. L. (eld.), [https://books.google.es/books?id=UhgPAAAAIAAJ&redir_esc=y ''Euclid, The Thirteen Books of Euclid's Elements'',] vol. 1, Cambridge: Cambridge University Press. * Leonard, B P (1a de Oktobro 2021). "Proposal for the dimensionally consistent treatment of angle and solid angle by the International System of Units (SI)". ''Metrologia''. 58 (5): 052001. Bibcode:2021Metro..58e2001L. doi:10.1088/1681-7575/abe0fc. S2CID 234036217. * Lévy-Leblond, Jean-Marc (Septembro 1998). [https://www.researchgate.net/publication/253371022_Dimensional_angles_and_universal_constants "Dimensional angles and universal constants".] ''American Journal of Physics''. 66 (9): 814–815. Bibcode:1998AmJPh..66..814L. doi:10.1119/1.18964. * Mills, Ian (1a de Junio 2016). "On the units radian and cycle for the quantity plane angle". ''Metrologia''. 53 (3): 991–997. Bibcode:2016Metro..53..991M. doi:10.1088/0026-1394/53/3/991. S2CID 126032642. * Mohr, Peter J; Phillips, William D (1a de Februaro 2015). "Dimensionless units in the SI". ''Metrologia''. 52 (1): 40–47. arXiv:1409.2794. Bibcode:2015Metro..52...40M. doi:10.1088/0026-1394/52/1/40. * Mohr, Peter J; Shirley, Eric L; Phillips, William D; Trott, Michael (23a de Junio 2022). [https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1681-7575/ac7bc2 "On the dimension of angles and their units".] ''Metrologia''. 59 (5): 053001. arXiv:2203.12392. Bibcode:2022Metro..59e3001M. doi:10.1088/1681-7575/ac7bc2. * Quincey, Paul (1a de Aprilo 2016). "The range of options for handling plane angle and solid angle within a system of units". ''Metrologia''. 53 (2): 840–845. Bibcode:2016Metro..53..840Q. doi:10.1088/0026-1394/53/2/840. S2CID 125438811. * Quincey, Paul (1a de Oktobro 2021). "Angles in the SI: a detailed proposal for solving the problem". ''Metrologia''. 58 (5): 053002. arXiv:2108.05704. Bibcode:2021Metro..58e3002Q. doi:10.1088/1681-7575/ac023f. S2CID 236547235. * Real Academia de Ciencias Exactas, Física y Naturales, eld. (1999). ''Diccionario esencial de las ciencias''. Espasa. ISBN 84-239-7921-0. * Romain, Jacques E. (Julio 1962). [https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/jres/66B/jresv66Bn3p97_A1b.pdf "Angle as a fourth fundamental quantity".] ''Journal of Research of the National Bureau of Standards'' Section B. 66B (3): 97. doi:10.6028/jres.066B.012. * Slocum, Jonathan (2007), [https://web.archive.org/web/20100627012240/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/X/P0089.html ''Preliminary Indo-European lexicon''] — Pokorny PIE data, University of Texas research department: linguistics research center, arkivita el la originalo la 27an de Junio 2010, Alirita la 2an de Februsro 2010 * Torrens, A B (1a de Januaro 1986). "On Angles and Angular Quantities". ''Metrologia''. 22 (1): 1–7. Bibcode:1986Metro..22....1T. doi:10.1088/0026-1394/22/1/002. S2CID 250801509. * David A. Wallis, «History of Angle Measurement», en Proceedings, FIG Workshop Week 2005 & 8th International Conference on the Global Spatial Data Infrastructure, Kairo, aprilo 2005 [https://www.fig.net/resources/proceedings/fig_proceedings/cairo/papers/wshs_01/wshs01_02_wallis.pdf] Konsultita la 27an de Novembro 2017. == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Circle arc.svg|eta|300ra|[[Cirkla sektoro]] ''A'' montrita en verda estas de radiuso ''r'', angulo ''θ'' kaj longo ''L'' laŭ la cirkla perimetro]] * [[Algebro]] * [[Angulilo]] * [[Arko (geometrio)|Arko]] * [[Cirkla sektoro]] * [[Duedra angulo]] * [[Ebena angulo]] * [[Grado]] * [[Graduso]] * [[Radiano]] * [[Solida angulo]] * [[Trigonometrio]] * Kiel trionigi angulon? (angula trisekcado, [[wikidata:Q733081|d:Q733081]]), unu el la klasikaj problemoj por [[konstruado per rektilo kaj cirkelo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Angulo|wikt=angulo|ReVo=angul}} * [http://zz-www.sd.cninfo.net/song/law/mainlaw/min/lawn/n30.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050323051714/http://zz-www.sd.cninfo.net/song/law/mainlaw/min/lawn/n30.htm |date=2005-03-23 }} * [http://calc.skyrocket.de/en] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060208020114/http://calc.skyrocket.de/en/ |date=2006-02-08 }} Angulo * [http://www.bookrags.com/sciences/mathematics/angle-wom.html] * [http://www.ftw.kuleuven.ac.be/schoolverlater/formularium.shtml] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060628235419/http://www.ftw.kuleuven.ac.be/schoolverlater/formularium.shtml |date=2006-06-28 }} * [http://www.didaktik.mathematik.uni-wuerzburg.de/history/ausstell/winkelmesser/index.html Ausstellung „Historische Winkelmesser“] * [http://mathforum.org/library/drmath/view/55451.html] {{Havenda artikolo|Angulo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geometrio]] [[Kategorio:Angulo| ]] aflynjez3rsxkzwy7u36vytbi85t7zf 0 13143 9347567 7939183 2026-04-04T19:52:44Z Sj1mor 12103 9347567 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Ylva Anna Maria LINDH''' (naskiĝis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1957]], mortis la [[11-a de septembro|11-an de septembro]] [[2003]]) estis [[Svedio|sveda]] advokato kaj [[Sveda socialdemokratia partio|socialdemokratia]] politikisto, kiu estis [[Parlamento de Svedio|parlamentano]] por la distrikto de [[Sudermanio|Södermanland]] ĝis ŝia [[atenco]] dum ŝia tria oficperiodo. Kvar tagojn antaŭ referendumo pri la anstataŭigo de la [[sveda krono]] per la [[eŭro]] kiel valuto, Mijailo Mijailović ponardis ŝin la dekan de septembro 2003 ĉe la grandmagazeno de Nordiska Kompaniet (“la norda firmao”) en la [[urbocentro]] de [[Stokholmo]]; ŝi mortis la sekvan matenon en [[Universitata hospitalo Karolinska]]. Laŭ multaj, Anna Lindh estis sekvonta [[Göran Persson]] kiel estro de la Socialdemokratoj kaj kiel [[ĉefministro]] de [[Svedio]]. Ŝia plej granda engaĝiĝo estis al internacia kunlaboro kaj solidareco, same kiel al mediaj aferoj. Ŝi laboris pri tiuj temoj dum sia kariero, estante la [[Mediprotekto|Ministro pri mediprotekto]] de [[1994]] ĝis [[1998]], kaj tiam la [[Ministro pri eksteraj aferoj]] dum la lastaj kvin jaroj da sia vivo. Ŝi naskiĝis en [[Enskede]], en [[Stokholmo]], kaj diplomiĝis el la fakultato de juro ĉe la [[Universitato de Uppsala]] en [[1982]]. Parlamentano de [[1982]] ĝis [[1985]] kaj de [[1998]], vicurbestro de Stokholmo de [[1991]] ĝis [[1994]], ŝi edziniĝis al [[Bo Holmberg]], estro de la gubernio [[Södermanland]], kaj kun li naskis du filojn, David and Filip. Ŝi forte kaj malkaŝe kampanjis por aligi Svedion al la [[eŭro]] en la [[referendumo]] la [[14-a de septembro|14-an de septembro]] [[2003]]. == Murdita == Anna Lindh mortis frumatene la [[11-a de septembro|11-an de septembro]] [[2003]], post ponarda atako en [[Stokholmo]], kiu okazis posttagmeze de la [[10-a de septembro]]. Iom post la 4-a posttagmeze, ŝi estis atakita dum butikumado ĉe la superbazaro [[Nordiska Kompaniet]]. Ŝi estis ponardita en la bruston, stomakon kaj brakojn. Post la atako oni rapide portis ŝin al la hospitalo Karolinska, kie dum naŭ horoj oni operaciis ŝin. Laŭdire ŝi multege sangis interne, ŝia hepato severe difektiĝis, kaj ŝia kondiĉo restis severa, kvankam ŝi komence ŝajnis pliboniĝi post la operacio. Unu horon post la operacio, necesis rekomenci la operacion pro nova malsaniĝo. Je la 5:29 malsukcesis la lasta provo savi ŝian vivon kaj oni deklaris Anna Lindh oficiale morta. La murdinto sukcesis eskapi post la krimo. Laŭ atestantoj kiuj vidis la murdon, lia atako ŝajnis senpanika kaj intenca. La murdinto havis palan haŭton, brunajn harojn, 30 ĝis 40 jarojn. La polico organizis telefonan numeron por iu ajn kiu povus helpi trovi lin, kaj komencis vaste serĉi lin, komencante en Stokholmo. Anna Lindh estas la dua grava sveda politikisto kiu estis murdita en la pasintaj dudek jaroj, la unua estas ĉefministro [[Olof Palme]], kiu mortis en [[1986]] pro ankoraŭ netrovita atakinto. == Reagoj == Pro sia ĝoja kaj malferma personeco, Lindh estis enorme populara politikisto en Svedio, kaj ŝian morton sekvis ondo de publika malĝojo. La vendredon post ŝia morto, okazis tre populara kunveno en [[Sergels Torg]], granda placo en Stokholmo. Post la atako, oni tuj nuligis ĉion rilate al la eŭrokampanjo, ambaŭflanke. Oni anoncis ankaŭ ke oni nuligos televidajn reklamojn, kaj rilatajn afiŝojn. Post kunsido je tagmezo de septembro la 11-a, kun ĉefministro [[Göran Persson]] kaj estroj el aliaj politikaj partioj en la [[Riksdagen|Sveda parlamento]], oni decidis ke la mortigo ne ŝanĝos la daton de la referendumo (la [[14-a de septembro]]). Partiestroj unuanime promesis subteni okazigi la baloton laŭ la antaŭaj planoj, kaj respekti la rezulton. La registaro anoncis ke [[Jan O. Karlsson]], nun ministro pri migrado, agos provizore kiel ministro pri eksterlandaj aferoj. [[Dosiero:Anna Lindh memorial.jpg|eta|maldekstra|180px|Monumento al Anna Lindh en Stokholmo. La teksto tradukiĝas al “La ministro pri eksteraj rilatoj, Anna Lindh, lastafoje prelegis sur la ŝtuparo de la Medborgarhus (‘Civitana Domo’) la naŭan de septembro 2003.”<br /><small>Foto:Tage Olsin</small>]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.annalindhsminnesfond.se/anna-lindhs-minnesfond/english Anna Lindh Memorial Fund] (angla lingvo) * [https://www.annalindhsminnesfond.se/anna-lindhs-minnesfond Anna Lindhs Minnesfond] (sveda lingvo) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lindh, Anna}} [[Kategorio:Svedaj politikistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Svedio]] [[Kategorio:Svedaj socialdemokratoj]] [[Kategorio:Atencitoj]] [[Kategorio:Stokholmanoj]] 652vslhg2lpvvgkugkoffdea7y5vfyv 0 16043 9347387 9123657 2026-04-04T13:53:49Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347387 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:The pair of ducks.jpg|eta|dekstre|250px|Geanasoj (maldekstre anasino).]] [[Dosiero:A duckling by a pond.jpg|eta|Anasido]] '''Anaso''' estas komunlingva nomo por pluraj malgrandaj specoj de [[birdo]]j el la ordo de [[anseroformaj]], kun mallonga kolo kaj egallarĝa beko. Iuj specioj estas tenataj en korto<ref>[[PIV]]</ref>. Ĉefe temas pri la subfamilio [[anatenoj]] kaj ĉefe pri ties genroj ''[[Anas]]'', ''[[Netta]]'', ''[[Aythya]]'' kaj [[maranasoj]]. La plej tipa kaj konata estas la [[platbeka anaso]] aŭ ordinara anaso, ''Anas platyrhynchos''. Ilia bleko estas nomata ''kvako''. == Bredataj anasoj == Iuj specoj de anasoj, kiel la [[moska anaso]] (''Cairina moschata''), estas bredataj por iliaj [[viando]]j kaj ankaŭ por iliaj [[ovo]]j kaj [[hepato]]j. == Lingvo == ''Anaspaŝi'' signifas paŝi kiel anaso, balancante sin de unu piedo al la alia. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Pekina anaso]] {{Projektoj|wikt=anaso|ReVo=anas}} {{Portalo Birdoj}} {{Anseroformaj birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anasedoj]] mc8jb18sn7sy2ymiqkckdhol27b50kl 0 16476 9347215 8199271 2026-04-04T13:00:30Z Sj1mor 12103 9347215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Liisi OTERMA''' (naskiĝis [[1915]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[2001]]) estis [[Finnlando|finna]] esperantistino, [[Honoraj membroj de UEA|Honora Membro]] de [[UEA]] kaj profesoro pri [[astronomio]]. Asteroido "[[1529 Oterma]]" estis nomita honore al ŝi. == Liisi Oterma kaj Esperanto == Ŝi esperantistiĝis dum la [[dua mondmilito]], instigite de prof. [[Yrjö Väisälä]], ŝia instruisto (malkovrinto i.a. de la asteroidoj Esperanto kaj Zamenhof), kies posteulo ŝi estis kiel profesoro pri astronomio en la [[Universitato de Turku]] (1962-78). Krom 54 [[asteroido]]jn, ŝi malkovris tri [[kometo]]jn, el kiuj la plej fama estas Oterma (1942 VII). Ŝi komplete dediĉis sin al scienca esplorado, evitante postenojn movadajn. Ŝi multe kontribuis al la prestiĝo de Esperanto en sia medio, uzante la lingvon en astronomiaj konferencoj kaj sciencaj publikigaĵoj. Dum duona jarcento ŝi aktivis en la Esperanto-Societo de Turku. Ŝi estis membro ankaŭ en [[Societo Zamenhof]] ekde ĝia fondo en [[1975]], kaj ŝi mecenatis plurajn fondaĵojn de UEA kaj de ties [[Novjorko|Novjorka]] Oficejo. Ŝi estis ano de la Internacia Sciencista Kolegio de [[AIS]] kaj ĝia subtena membro. == Referencoj == ?? == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Malkovrita de Liisi Oterma]] == Ekstera ligilo == (en) [https://www.mv.helsinki.fi/home/eisaksso/tiedenaiset/english/oterma.html Liisi Oterma, astronomo, 1915-2001] {| class="wikitable collapsible collapsed" align="right" style="margin: 1em; margin-top: 0;" ! colspan="2" style="white-space: nowrap;"| '''malkovritaj [[asteroido]]j : 54''' &nbsp; |- | [[1504 Lappeenranta]] || {{dato|23|marto|1939}} |- | [[1507 Vaasa]] || {{dato|12|septembro|1939}} |- | [[1522 Kokkola]] || {{dato|18|novembro|1938}} |- | [[1540 Kevola]] || {{dato|16|novembro|1938}} |- | [[1544 Vinterhansenia]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[1545 Thernöe]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[1558 Järnefelt]] || {{dato|20|januaro|1942}} |- | [[1559 Kustaanheimo]] || {{dato|20|januaro|1942}} |- | [[1679 Nevanlinna]] || {{dato|18|marto|1941}} |- | [[1680 Per Brahe]] || {{dato|12|februaro|1942}} |- | [[1695 Walbeck]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[1705 Tapio]] || {{dato|26|septembro|1941}} |- | [[1758 Naantali]] || {{dato|18|februaro|1942}} |- | [[1882 Rauma]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[2064 Thomsen]] || {{dato|8|septembro|1942}} |- | [[2107 Ilmari]] || {{dato|12|novembro|1941}} |- | [[2159 Kukkamäki]] || {{dato|16|oktobro|1941}} |- | [[2195 Tengström]] || {{dato|27|septembro|1941}} |- | [[2268 Szmytowna]] || {{dato|6|novembro|1942}} |- | [[2291 Kevo]] || {{dato|19|marto|1941}} |- | [[2332 Kalm]] || {{dato|4|aprilo|1940}} |- | [[2501 Lohja]] || {{dato|14|aprilo|1942}} |- | [[2640 Hällström]] || {{dato|18|marto|1941}} |- | [[2717 Tellervo]] || {{dato|29|novembro|1940}} |- | [[2774 Tenojoki]] || {{dato|3|oktobro|1942}} |- | [[2803 Vilho]] || {{dato|29|novembro|1940}} |- | [[2804 Yrjö]] || {{dato|19|aprilo|1941}} |- | [[2805 Kalle]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[2827 Vellamo]] || {{dato|11|februaro|1942}} |- | [[2828 Iku-Turso]] || {{dato|18|februaro|1942}} |- | [[2840 Kallavesi]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[2841 Puijo]] || {{dato|26|februaro|1943}} |- | [[2846 Ylppö]] || {{dato|12|februaro|1942}} |- | [[2857 NOT]] || {{dato|17|februaro|1942}} |- | [[2912 Lapalma]] || {{dato|18|februaro|1942}} |- | [[2946 Muchachos]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[2988 Korhonen]] || {{dato|1|marto|1943}} |- | [[3132 Landgraf]] || {{dato|29|novembro|1940}} |- | [[3381 Mikkola]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[3497 Innanen]] || {{dato|19|aprilo|1941}} |- | [[3597 Kakkuri]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[3811 Karma]] || {{dato|13|oktobro|1953}} |- | [[3892 Dezsö]] || {{dato|19|aprilo|1941}} |- | [[4133 Heureka]] || {{dato|17|februaro|1942}} |- | [[4163 Saaremaa]] || {{dato|19|aprilo|1941}} |- | [[4227 Kaali]] || {{dato|17|februaro|1942}} |- | [[5216 Cannizzo]] || {{dato|16|aprilo|1941}} |- | [[(5534) 1941 UN]] || {{dato|15|oktobro|1941}} |- | [[(5611) 1943 DL]] || {{dato|26|februaro|1943}} |- | [[(5985) 1942 RJ]] || {{dato|7|septembro|1942}} |- | [[6886 Grote]] || {{dato|11|februaro|1942}} |- | [[7267 Victormeen]] || {{dato|23|februaro|1943}} |- | [[(11780) 1942 TB]] || {{dato|3|oktobro|1942}} |- | [[(15198) 1940 GJ]] || {{dato|5|aprilo|1940}} |} {{Unua|komento=la angla kaj la slovena sekvis post kelkaj monatoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oterma, Liisi}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] [[Kategorio:Finnaj astronomoj]] [[Kategorio:AIS]] [[Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj]] cf9zl1vqhs6f3e251nrwoa904maahut 0 17171 9347370 9165004 2026-04-04T13:46:37Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347370 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cornstarch_mixed_with_water.jpg|eta]] '''Amelo''' (aŭ '''amelfaruno''' aŭ '''fekulo''') estas [[organika kombinaĵo]], [[polisaĥarido]], priskribebla per la kemia formulo (C<sub>6</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub>)<sub>n</sub>. Ĝi estas grava [[polimero|polimera]] [[karbonhidrato]] de la plantoj, kiu deponas, kolektas la superfluan [[energio]]n tiuforme. Troviĝas ĉefe, grandkvante en la [[grajno]]j de [[legumenacoj]] kaj [[poacoj]] kaj la tuberoj de [[terpomo]]j. La ĉeesto de amelo pruveblas per [[jodo]], kiam aperas malhele blua koloriĝo. La amelo havas helikoforman konstruon, en kiu la jodo troviĝas en la interna parto de la [[helico]]. Dum amelo estas unu el la ĉefaj kaloriaj [[resurso]]j por homoj kaj bestoj, ĝi estas ankaŭ uzata por rigidigi [[tolaĵo]]jn aŭ densigi [[bakaĵo]]jn kaj [[saŭco]]jn. == Bibliografio == * Kawamura, Sin'itirô, 1963, Studoj pri ameloj de legumenoj, Kawamura, Mikityô, Faculty of Agriculture, Kagawa University, 49 p. {{Portalo Kemio}} == Vidu ankaŭ == * [[Maizamelo]] * [[Maiza siropo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=amelo|ReVo=amel.0o}} * http://164.195.100.11/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO1&Sect2=HITOFF&d=PALL&p=1&u=/netahtml/srchnum.htm&r=1&f=G&l=50&s1=2,000.WKU.&OS=PN/2,000&RS=PN/2,000{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- nn:US2000 Forbetringar i produksjonen av stive nn->eo:_US2000_ _Forbetringar_ _i_ _produksjonen_ _av_ amelo en:US2000 Improvement in the manufacture of starch en->eo:_US2000_ _Improvement_ (in, en) la _manufacture_ (da, de) amelo su:US2000 Improvement in the manufacture of starch --> * http://www.cojeco.cz * En la angla vikipedio: [[:en:starch]] * http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060419071726/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87 |date=2006-04-19 }} <!-- fa:دانشنامه رشد --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Polisaĥaridoj]] [[Kategorio:Nutrado]] [[Kategorio:Botaniko]] n5opnj01mpn599nkq5485v3pspphym0 0 17434 9347362 9334738 2026-04-04T13:43:34Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347362 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|East_Amman_panorama.jpg|600px|{{center|Panorama vido de la orienta parto el la kastelo observante la romia teatro}}}} {{Geokesto | urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Amano | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ar|عمّان}} | alia_nomo_noto = ʿAmmān | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = عمّان | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = AMMAN 2.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Amman (until 2009).png | blazono = Ammanlogo.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Jordanio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = Araba duoninsulo | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Gubernio Amano | regiono_tipo = Gubernio | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono3 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = Jabal Amman | parto_noto = Souk JARA | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = [[Citadelo de Amano|Jabal al-Qal'a]] | memorindaĵo_noto = Monta Citadelo | memorindaĵo1 = [[Moskeo de reĝo Abdulaho la 1-a|Moskeo de Abdulaho la 1-a]] | memorindaĵo2 = [[Moskeo Reĝo Husejno]] | memorindaĵo3 = Templo de Herkulo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | ŝoseo = | montaro = | konstruaĵo = | konstruaĵo_tipo = | urbo = Metropolo | urbo_tipo = Tipo de urbo <!-- *** Situo *** --> | situo = Amano | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 31 | lat_m = 56 | lat_s = 59 | lat_NS = N | long_d = 35 | long_m = 55 | long_s = 58 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = 1400 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = 777 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1680 | areo_rondumo = 3 | areo1 = 8231 | areo1_tipo = de lando <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[7-a jarcento a.K.|7000 antaŭ Kristo]] | establita_tipo = Fondo | establita1 = 1909 | establita1_tipo = municipo | dato = 2017 | ĉefulo = Yousef Shawarbeh | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Horzono|UTC]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Jordanio | mapo_lokumilo = Jordanio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Azio | mapo2_lokumilo = Azio <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.ammancity.gov.jo/ www.ammancity.gov.jo] | commons = Amman <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Amano''' ([[Araba lingvo|arabe]]: '''عمان''' [amAn]) estas [[milionurbo]], la [[ĉefurbo]] de [[Jordanio]] ekde [[1921]] kaj kun preskaŭ 1 500 mil da loĝantoj (2003) kaj ĝi estas la plej granda kaj grava urbo de Jordanio. == Geografio == Amano situas sur [[altebenaĵo]], sur 19 malgrandaj montetoj en la nord-okcidenta parto de la [[lando]]. [[Jordan]] troviĝas 38 [[km]]-ojn. == Historio == La unua mencio okazis [[12-a jarcento a.K.|1200-n]] antaŭ [[Kristo]], kiel ''Rabbath-Ammon'' en la [[Biblio]]. Ĝi nomiĝis ''Philadelphia'' dum la [[romia epoko]], kaj ĝia glora epoko okazis dum la regado de [[Traianus]], tiam ĝi estis provinca ĉefurbo. Ekde la [[8-a jarcento]] ĝi apartenis al [[kalifejo]] de [[Bagdado]]. == Klimato == En Amano dum [[somero]] oni mezuras 28-{{GdC|35}}-ojn. Dum [[vintro]] la [[temperaturo]] estas proksimume frostopunkto, tiam foje neĝas. Jare pluvas nur po 268 mm. == Esperanto en {{paĝonomo}} == En aprilo 2008 okazis la 1-a [[Mezorienta Esperanto-Kunveno]] en la urbo. Kadre de ĝi okazis ankaŭ la jara kunveno de la Komisiono pri Meza Oriento kaj Norda Afriko de UEA ([[komisiono MONA]]) de [[Universala Esperanto-Asocio]]. == Vidindaĵoj == * diversaj [[ruino]]j de [[romia epoko]] * [[Abdounponto]] * [[Citadelo de Amano]] * [[Moskeo de reĝo Abdulaho la 1-a]] * [[Moskeo Reĝo Husejno]] * [[Muzeo Jordanio]] * [[Romia Teatro de Amano|Romia Teatro]] == Servoj == * [[Internacia Flughaveno Reĝino Alia]] * [[Universitato de Jordanio]] == Ĝemelurboj == * {{flago|Omano}} [[Maskato]], [[Omano]] (1986) * {{flago|Azerbajĝano}} [[Bakuo]], [[Azerbajĝano]] * {{flago|Sauda Arabio}} [[Ĝido]], [[Sauda Arabio]] (1988) * {{flago|Egiptio}} [[Kairo]], [[Egipto]] (1988) * {{flago|Maroko}} [[Rabato]], [[Maroko]] (1988) * {{flago|Jemeno}} [[Sanao]], [[Jemeno]] (1989) * {{flago|Pakistano}} [[Islamabado]], [[Pakistano]] (1989) * {{flago|Ĉinio}} [[Pekino]], [[Ĉinio]] (1990) * {{flago|Turkio}} [[Ankaro]], [[Turkio]] (1992) * {{flago|Sudano}} [[Kartumo]], [[Sudano]] (1993) * {{flago|Usono}} [[Miami]], [[Usono]] (1995) * {{flago|Kataro}} [[Doho]], [[Kataro]] (1995) * {{flago|Turkio}} [[Istanbulo]], Turkio (1997) * {{flago|Brazilo}} [[São Paulo]], [[Brazilo]], (1997) * {{flago|Alĝerio}} [[Alĝero]], [[Alĝerio]] (1998) * {{flago|Rumanio}} [[Bukaresto]], [[Rumanio]] (1999) * {{flago|Maŭritanio}} [[Nouakchott]], [[Maŭritanio]] (1999) * {{flago|Tunizio}} [[Tunizo]], [[Tunizio]] (1999) * {{flago|Bulgario}} [[Sofio]], [[Bulgario]] (2000) * {{flago|Libano}} [[Bejruto]], [[Libano]] (2000) * {{flago|Sud-Afriko}} [[Pretorio]], [[Sud-Afriko]] (2002) * {{flago|Honduro}} [[Tegucigalpa]], [[Honduro]] (2002) * {{flago|Usono}} [[Chicago]], Usono (2004) * {{flago|Svislando}} [[Genève]], [[Svislando]] (2005) * {{flago|Italio}} [[Milano]], [[Italio]] (2005) * {{flago|Italio}} [[Calabria]], Italio (2005) * {{flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]] (2005) * {{flago|Rusio}} [[Moskvo]], [[Rusio]] (2005) * {{flago|Kirgizio}} [[Biŝkek]], [[Kirgizio]] (2006) * {{flago|Usono}} [[San Francisco]], Usono (2010) ==Bildaro == <gallery> Dosiero:Amman.jpg|eta| Orienta Amano Dosiero:Roman theater of Amman 01.jpg|eta|200px|maldekstra|La [[Antikva Romio|romia]] [[teatro]] en Amano Dosiero:Amman Odeon 04.jpg|eta|200px|maldekstra|La Amman [[Odeono|Odeon]] (2-a jarcento a.K.) Dosiero:Amman BW 2.JPG|eta|250px|maldekstra|Templo de [[Herkulo]], [[Romio|romiaj]] [[Korinta ordo|korintaj]] kolonoj ĉe [[Citadelo de Amano]] Dosiero:Amman BW 29.JPG|eta|250px|maldekstra|Moskeo de la reĝo [[Abdullah la 1-a (Jordanio)|Abdullaho la 1-a]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Listo de milionurboj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Amano|ReVo=aman}} * [http://www.amman.com oficialaj paĝoj de la urbo, kun historiaj informoj kaj bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070512211828/http://www.amman.com/ |date=2007-05-12 }} * [http://www.flickr.com/groups/urdon bildoj pri la Reĝlando Jordanio] * [http://www.ammancity.gov.jo/english/tmap/img/Amana%20Face%20Eglish2.jpg Mapo de Amano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060823172730/http://www.ammancity.gov.jo/english/tmap/img/Amana%20Face%20Eglish2.jpg |date=2006-08-23 }} * [http://jordanplanet.net "planedo Jordanio"] {{Aziaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Jordanio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Azio]] [[Kategorio:Milionurboj]] dqegnuwiu2e8pmwiw9hikbkne9i66e0 0 18094 9347282 9088292 2026-04-04T13:18:24Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347282 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Akaro |koloro = pink |dosiero = Peacock mite, Tuckerella sp.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Pava akaro]]<br />''Tuckerella nilotica'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Araneoidoj]] ''Arachnida'' |subklaso = '''Akaro''' '''''Acarina''''' |subklaso aŭtoritato = [[William Elford Leach|Leach]], 1817 |specioj de subdivizio = Ordoj |subdivizio2 = * Opilioacariformes * [[Parasitiformes]] * Acariformes |vikispecio = Acarina |komunejo = Acarina }} '''Akaroj''' estas la plej etaj el ĉiuj [[artropodo]]j, ili estas etetaj [[araneoido]]j, kiuj nutras sin per eroj el [[haŭto]] kaj [[haro]], kaj ŝirmas sin en hejmoj ene de littukoj, [[tapiŝo]]j, [[kurteno]]j ktp. Sciencistoj konas kaj priskribis ĝis nun pli ol 50 000 speciojn da ili. En grundoj il manĝas la plej malmolajn partojn de la vegetaj restaĵoj, tiel ludante gravan rolon en la formado de organika materio en la grundo. En arbara grundo povas esti ĝis 4 miliardoj da akaroj en unu hektaro. Ili povas kaŭzi [[alergio|alergiajn]] reagojn ĉe homoj. == Kelkaj taksonoj == * ''[[Alaskozetes antarcticus]]'' * ''[[Dermatophagoides pteronyssinus]]'' (Dompolvakaro) == Kiel parazitoj == Ĉe [[mamuloj]], ekzemple ĉe [[homo]], kelkaj akaroj estas [[parazito]]j kiuj okazigas damaĝojn kaj malsanojn, ekzemple [[iksodo]]j kaj ''[[Sarcoptes scabiei]]''. Oni supozis, ke tio aplikiĝa ankaŭ al [[birdoj]], sed ĵusa studo montris, ke male plumakaroj estas bonfaraj, ĉar manĝas ĉefe fungojn, bakteriojn kaj polenon el la plumaro kaj tute ne manĝas el histoj, kiel haŭto aŭ sango. Tiel anstataŭ parazitoj, tiuj akaroj devas esti konsiderataj [[kunmanĝado|kunmanĝanto]]j.<ref>Doña, J., Proctor, H., Serrano D., Johnson K. P., Oddy-van Oploo, A., Huguet-Tapia J. C., Ascunce M. S., kaj Jovani R., (2018) Feather mites play a role in cleaning host feathers: New insights from DNA metabarcoding and microscopy. "Molecular Ecology", 28 (2): 203. DOI: 10.1111/mec.14581. Citita en "Los ácaros de las plumas son beneficiosos", ''Aves y naturaleza'', nº 29, 2019, p. 17.</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Parasitismus.jpg Dosiero:Yellow mite (Tydeidae), Lorryia formosa.jpg Dosiero:Yellow mite (Tydeidae), Lorryia formosa 2.jpg </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Pesticido]] * [[Iksodedoj]] * [[Iksodo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=akaro|ReVo=akar}} * [http://www.weballergies.com/fiches/acariens.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040218093312/http://www.weballergies.com/fiches/acariens.html |date=2004-02-18 }} * Funkciado de la vivo en la formiĝado de [[humo]], ĉi tie la komenco de [www.youtube.com/watch?v=LmF06t-V13U] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akaroj| ]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] 4qxl0vqir64ih7i0appd5fcz1lf3jf5 0 18095 9347688 9326229 2026-04-05T02:28:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347688 wikitext text/x-wiki {{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la imperiestro ''Petro la 1-a'' de [[Rusia Imperio|Rusio]]. Pri aliaj signifoj legu en la artikolo [[Petro la 1-a]].}} {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = {{JULGREGDATO|9|6|1672|ligilo=jes}} | dato de morto = {{JULGREGDATO|8|2|1725|ligilo=jes}} }} '''Petro la Unua''' (konata kiel '''Petro la Granda''') ({{lang-ru|Пётр Первый, Пётр Великий}}) naskiĝis la {{JULGREGDATO|9|6|1672|ligilo=jes}} en [[Moskvo]], mortis la {{JULGREGDATO|8|2|1725|ligilo=jes}} en [[Sankt-Peterburgo]]) estis la unua [[imperiestro]] de [[Rusio]]. Li reĝis ĝis 1696 kune kun sia duonfrato. Liaj gepatroj estis caro [[Aleksej Miĥajloviĉ|Aleksio Miĥajloviĉ]] kaj carino ''Natalia Nariŝkina''. Li apartenis al [[Romanovoj (dinastio)|dinastio Romanov]], tial lia plena nomo estas '''Petro Alekseeviĉ Romanov''' (ruse '''Пётр Алексеевич Романов'''). Pere de nombraj sukcesaj militoj li etendis la Carregnon al multe pli granda imperio kiu iĝis ĉefa eŭropa potenco. Li kondukis kulturan revolucion kiu anstataŭis iom el la tradiciisma kaj mezepokeca socia kaj politika sistemo per alia pli moderna, sciencema, eŭrop-orientita, kaj bazita sur la principoj de la [[Klerismo]].<ref>James Cracraft, ''The Revolution of Peter the Great'' (Harvard University Press, 2003) [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=115404966 reta eldono]</ref> == Vivo == Fine de la [[17-a jarcento]] [[Moskvo]]n venis multaj protestantoj rifuĝintaj el okcidenta [[Eŭropo]] pro la religiaj militoj, kiuj fondis sian kolonion ĉe bordoj de ''Jaŭza'' rivero. Moroj, kutimoj, vestoj, lingvoj kaj ĝenerale malsama vivmaniero de tieaj loĝantoj grave influis ekstarigon de mondkoncepto de carido Petro. Malgraŭ tio, ke Petro la Unua estis denaska moskvano ekde [[1672]], li entute ĝin ne amis pro multaj kaŭzoj. Infanece li spertis malfavorajn vivkondiĉojn ĉi tie kaj eĉ du senrezultajn vivatencojn, kiujn realigis lia parencaro. El lia epoko en [[Moskvo]] konserviĝis nomoj de tri urbaj distriktoj: ''Lefortovo'', ''Preobraĵenskoje'' kaj ''Semenovskoje''. La unuan posedis sviso ''Lefort'' - favorito de Petro la Granda. Sur areo de la ceteraj aperis du unuaj rusiaj regimentoj, kies militistoj estis vestitaj kaj armitaj laŭ tiama okcidenteŭropa modelo. Iom poste ĉi tiuj regimentoj fakte fariĝos bazo de la nova rusia armeo. Petro Alekseeviĉ estis la unua rusia [[reĝo]], kiu vojaĝis en [[Britio]]n, [[Nederlando]]n kaj [[Germanio]]n. En [[Nederlando]] li kaŝis sian identecon kaj laboris kune kun ŝipkonstruantoj, per sia sperto lernante la manieron fari okcident-tipan ŝiparon. Poste li estos la moderna fondinto de la [[Rusa Imperia Ŝiparmeo]]. === Komencaj jaroj === Jam dekomence, la edukado de Petro (komisie de la [[Caro]] [[Aleksej Miĥajloviĉ|Aleksej la 1-a]]) estis metita en manoj de kelkaj tutoroj, inter kiuj ĉefe Nikita Zotov, Patrick Gordon, kaj Paul Menesius. La [[29an de januaro]] [[1676]], la Caro Aleksej mortis, lasante la suverenecon al pli aĝa duonfrato de Petro, la malforta kaj malsaneca [[Fjodor Aleksejeviĉ|Fjodor la 3-a]]. Tra tiu periodo, la regado estis ĉefe administrata de Artamon Matvejev, klerisma amiko de Aleksej, kaj politika ĉefo de la familio Nariŝkin kaj unu el plej gravaj bonfarantoj por la infanaĝo de Petro. Tio ŝanĝis kiam Fjodor mortis en 1682. Ĉar Fjodor ne lasis filon, ekis disputo inter la familioj Nariŝkin kaj Miloslavski pri kiu heredu la tronon. La alia duonfrato de Petro, [[Ivano la 5-a]], estis la tuj venonta laŭ linio por la trono, sed li estis draste malsana kaj mense nesana. Sekve la [[Bojaro|Bojarano]] (nome konsilantaro de rusaj nobeloj) elektis la 10-jaraĝan Petron por iĝi Caro kun lia patrino kiel regento. Tiu aranĝo estis prezentita antaŭ la popolo de Moskvo, kiel antikva tradicio postulis, kaj estis ratifita. [[Sofia Aleksejevna]], unu el la filinoj de Aleksej el lia unua geedziĝo, estris ribelon de la ''strelci'' (nome rusaj elitaj militistoj) en aprilo kaj majo de 1682. En la sekva konflikto kelkaj parencoj kaj amikoj de Petro estis murditaj, inklude Matvejev, kaj Petro atestis kelkajn el tiuj agoj de politika violento.<ref>{{citaĵo el libro||titolo=A History of Russia|aŭtoro=Riasanovsky, Nicholas|jaro=2000|eldoninto=Oxford: [[Oxford University Press]]|paĝo=214}}</ref> [[Dosiero:Young Peter the Great parsuna.jpg|eta|maldekstre|Petro la Granda, dum infanaĝo.]] La ''strelci'' ebligis ke Sofia, nome la Miloslavski (la klano de Ivano) kaj ties aliancanoj, insistis, ke Petro kaj Ivano estu proklamitaj kunaj Caroj, kaj Ivano aklamita kiel plej aĝa. Sofia agis kiel regento dum la infanaĝo de la suverenoj kaj ekzercis la tutan povon. Dum sep jaroj, ŝi regis kiel aŭtokrato. Oni faris grandan truon ĉe la dorso de la du-sida trono uzita de Ivano kaj Petro. Sofia sidis malantaŭ la trono kaj aŭskultis kiam Petro parolis kun la nobeloj, dum trudis informaron kaj respondojn al demandoj kaj problemoj. Tiu trono povas esti ankoraŭ vidata en la [[Kremla Armomuzeo]] en Moskvo. Petro ne zorge atentis, ke aliaj regas en lia nomo. Li engaĝiĝis en tempopasigiloj kiaj ŝipkonstruado kaj navigado, same kiel ludi batalojn per sia ludila armeo. La patrino de Petro serĉis devigi lin adopti pli konvencian konduton, kaj aranĝis lian nupton kun [[Eŭdoksia Lopuĥina]] en 1689.<ref>{{citaĵo el libro||titolo=A History of Russia|aŭtoro=Riasanovsky, Nicholas|jaro=2000|eldoninto=Oxford: Oxford University Press|paĝo=218}}</ref> La geedziĝo estis malsukcesa, kaj dek jarojn poste Petro devigis ŝin iĝi monaĥino kaj tiele li liberiĝis el tiu unio. Ĉe la somero de 1689, Petro planis preni la povon el sia duon-fratino Sofia, kies pozicio estis malfortigita pro du malsukcesaj kampanjoj en [[Krimeo]]. Kiam ŝi eksciis tion, Sofia konspiris kun la estroj de la ''strelci'', kiuj kontinue levis malordon kaj diskonsenton. Petro, avertita de ''strelci'', fuĝis nokte al la nepenetrebla monaĥejo de [[Troice-Sergijeva Lavra]]; tie li malrapide aligis sekvantojn kiuj fidis, ke li venkos en la lukto por la povo. Ŝi estis eventuale elpovigita, kaj Petro la 1-a kaj Ivano la 5-a pluagante kiel kuncaroj. Petro devigis Sofia eniri en konventon, kie ŝi rezignis sian nomon kaj postenon kiel membro de la reĝa familio. Ankoraŭ, Petro ne akiris faktan kontrolon super rusaj aferoj. La povo estis anstataŭ plenumita de lia patrino, Natalja Nariŝkina. Nur kiam Natalija mortis en 1694 Petro iĝis sendependa suvereno.<ref>{{citaĵo el libro||titolo=A History of Russia, sixth edition|aŭtoro=Riasanovsky, Nicholas|jaro=2000|paĝo=216}}</ref> Formale, Ivano la 5-a restis kiel kunreganto kun Petro, kvankam li estis senefika. Petro iĝis la ununura reganto kiam Ivano mortis en 1696. ==Granda Ambasado== Petro sciis, ke Rusio ne povos fronti la Otomanan Imperion sola. En 1697, li veturis "incognito" (kaŝe, nekonata) al [[Okcidenta Eŭropo]] dum 18a-monata veturado kun granda rusa delegitaro – nome la tiel nomita "Granda Ambasado". Li uzis falsan nomon, kio ebligis, ke li evitis sociajn kaj diplomatiajn eventojn, sed ĉar li estis multe pli alta ol aliaj, li ne trompis iun ajn gravulon. Unu celo estis serĉi la helpon de eŭropaj monarkoj, sed la esperoj de Petro rezultis malsukcesaj. Francio estis tradicia aliancano de la Otomana Sultano, kaj la [[Arkiduklando Aŭstrio|Aŭstrio]] deziregis reteni pacon en la oriento dum oni faris siajn proprajn militojn en okcidento. Petro, krome, estis elektinta maltaŭgan momenton: la eŭropanoj tiam estis pli okupitaj pri la [[Milito de hispana sukcedo]] pri kiu sukcedos la senfilan [[Karlo la 2-a (Hispanio)|Karlo la 2-a de Hispanio]] anstataŭ lukti kontraŭ la Otomana Sultano.{{sfn|Riasanovsky|2000|p=218}} [[Dosiero:Czar Peter en route to the newly built fregate 'Peter and Paul'.jpg|eta|dekstre|Petro surŝipe en sia [[jaĥto]] survoje al la ''Petro kaj Paŭlo''.]] La "Granda Ambasado" tamen pluis. Vizitante [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlandon]], Petro lernis multon pri la vivo en Okcidenta Eŭropo. Li studis [[ŝipkonstruado]]n <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/peter-the-great-part-1-of-3-the-carpenter-czar/ Peter the Great: Part 1 of 3 (The Carpenter Czar)]. Radio Netherlands Archives. 8a de Junio 1996. Alirita la 8an de Majo 2020.</ref> en [[Zaandam]] (la domo kie li loĝis estas nune muzeo, nome la Domo de la Caro Petro) kaj en [[Amsterdamo]], kie li vizitis, inter aliaj, la alt-klasan familion De&nbsp;Wilde. Jacob de Wilde, alta funkciulo de la [[Admiralo|Admiraleco de Amsterdamo]], havis bone konatan kolekton de arto kaj moneroj, kaj la filino de De&nbsp;Wilde nome Maria de Wilde faris gravuraĵon de la kunsido inter Petro kaj ŝia patro, havingante vidan pruvaron de "la komenco de la klasika tradicio de Okcidenta Eŭropo en Rusio".{{sfn|Wes|1992|p=14}} Laŭ Roger Tavernier, Petro la Granda poste akiris la kolekton de De&nbsp;Wilde.{{sfn|Tavernier|2006|p=349}} Pere de la perado de Nicolaes Witsen, urbestro de Amsterdamo kaj fakulo pri Rusio, la Caro ricevis la oportunon akiri praktikajn espertojn en la plej granda [[ŝipkonstruejo]] en la mondo, apartenanta al la [[Nederlanda Orient-hinda Kompanio]], dum periodo de kvar monatoj. La Caro helpis por la konstruado de "orient-hinda" ŝipo speciale konstruita por li: ''Petro kaj Paŭlo''. Dum sia restado la Caro dungis multajn kapablajn laboristojn kiel konstruistoj de kluzoj, fortikaĵoj, ŝipkonstruistoj, kaj maristoj — kiel Cornelis Cruys, nome vic-admiralo kiu iĝis, kun François Le Fort, la konsilisto de la caro por maraferoj. Petro poste uzis sian sciaron por ŝipkonstruado helpe al la formado de la ŝiparo de Rusio.{{sfn|Massie|1980|pp=183–188}} Petro vizitis la kuraciston [[Frederik Ruysch]], kiu instruis lin kiel elpreni dentojn kaj kapti papiliojn, kaj Ludolf Bakhuysen, nome pentristo de marpejzaĝoj. [[Jan van der Heyden]], la inventisto de la fajr-[[hoso]], ricevis Petron, kiu deziris lerni kaj lernigi sian sciaron al siaj kamparanoj. La 16an de Januaro 1698 Petro organizis adiaŭan feston kaj invitis Johan Huydecoper van Maarsseveen, kiu devis sidiĝi inter Lefort kaj la Caro kaj drinkadi.<ref>Petros Mirilas, et al. "The monarch and the master: Peter the Great and Frederik Ruysch." ''Archives of Surgery'' 141.6 (2006): 602-606.</ref> [[Dosiero:Peter I by Kneller.jpg|eta|180px|maldekstre|Portreto de Petro fare de [[Godfrey Kneller]], 1698. Tiu portreto estis donaco de Petro al la Reĝo de Anglio.]] En Anglio, Petro kunsidis kun la reĝo [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Vilhelmo la 3-a]], vizitis [[Greenwich]] kaj [[Oxford]], pozis por Sir [[Godfrey Kneller]], kaj vidis ŝiparparadon de la [[Royal Navy]] en [[Deptford]]. Li studis la anglajn teknikojn de urbo-konstruado kiujn li poste uzos grandskale en [[Sankt-Peterburgo]].{{sfn|Massie|1980|p=191}} La Ambasado poste iris al [[Lepsiko]], [[Dresdeno]], [[Prago]] kaj [[Vieno]]. Petro parolis kun [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kaj kun [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]].{{sfn|Massie|1980|p=191}} La vizito de Petro estis haltigita subite en 1698, kiam li devis reveni hejmen pro la [[ribelo de la Strelciuloj]]. La ribelo estis facile venkita eĉ antaŭ la alveno de Petro hejme el Anglio; el la caraj trupoj, nur unu estis mortigita. Petro tamen kruele reagis kontraŭ la insurekciintoj. Ĉirkau mil ducent ribeluloj estis torturitaj kaj ekzekutita, kaj Petro ordonis, ke iliaj korpoj estu publike montritaj kiel averto por estontaj konspirantoj.{{sfn|Riasanovsky|2000|p=220}} La Strelciuloj estis disigitaj, kelkaj el la ribeluloj estis deportitaj al [[Siberio]], kaj la individuo kiun ili klopodis porti al la Trono — nome la duonfratino de Petro Sofia — estis devigita enfermiĝi en monaĥinejon. [[Dosiero:Rotterdam, standbeeld L Baranov bij de Veerhaven foto3 2011-01-09 14.14.JPG|eta|180px|Statuo de Petro en [[Roterdamo]].]] En 1698, Petro sendis delegitaron al [[Malto]], sub estreco de la [[bojaro]] (altranga nobelo) Boris Ŝeremetev, por observi la trejnadon kaj kapablojn de la [[Ordeno de Sankta Johano|Kavaliroj de Malto]] kaj de ilia [[ŝiparo|ŝiparmeo]]. Ŝeremetev esploris la eblojn de estontaj kunaj entreprenoj kun la Kavaliroj, inklude agadon kontraŭ la Turkoj kaj la eblojn de estonta Rusia ŝiparbazo.<ref>{{cite web|url=http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm|title=Russian Grand Priory&nbsp;– Timeline|year=2004|access-date=9a de Februaro 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208091353/http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm|archive-date=8a de Februaro 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2022-02-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080208091353/http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm|arkivdato=2008-02-08}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080208091353/http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm |date=2008-02-08 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080208091353/http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm |arkivdato=2008-02-08 }}</ref> La vizitoj de Petro en Okcidenton impresigis lin per la nocio, ke la eŭropaj kutimoj estis en kelkaj aferoj superaj al la rusaj tradicioj. Li ordonis ĉiujn siajn korteganojn kaj oficirojn vesti eŭropecajn vestaĵojn kaj fortondi siajn longajn barbojn, kio okazigis al siaj bojaroj, kiuj tre fieris pro siaj barboj, grandan malkonsenton.<ref name="Boyar beard article">{{cite web |url=http://english.mn.ru/english/issue.php?2002-46-3 |title=Russia as an Empire |access-date=21a de Marto 2008 |author=O.L. D'Or |format=PHP |work=The Moscow News weekly |pages=Russian |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060603182321/http://english.mn.ru/english/issue.php?2002-46-3 |archive-date=3a de Junio 2006 }}</ref> Bojaroj kiuj deziris reteni siajn barbojn devis pagi ĉiujaran barbo-[[imposto]]n de cent [[Rusia rublo|rubloj]]. Petro klopodis ankaŭ finigi la tradicion de aranĝitaj geedziĝoj, kiuj estis la normo inter la rusia nobelaro, ĉar li pensis, ke tia praktiko estas barbara kaj rezultas en hejma perfortemo, ĉar la partneroj plej ofte malkonsentis unu disde la alia.{{sfn|Dmytryshyn|1974|p=21}} En 1699, Petro ŝanĝis la daton de la celebro de la Novjaro el la 1a de Septembro al la 1a de Januaro. Tradicie, la jaroj estis kalkulitaj el la supozita [[Anno Mundi|mondokreo]], sed post la reformo de Petro, ili estis kalkulitaj el la [[Anno Domini|nasko de Kristo]]. Tiel, en la jaro 7207 de la malnova rusia kalendaro, Petro proklamis, ke la [[Julia kalendaro]] estis ekvalidigita kaj la jaro estas 1700.{{sfn|Oudard|1929|p=197}} ==Granda Nordia Milito== {{Ĉefartikolo|Granda Nordia Milito}} [[Dosiero:Peter benois.jpg|eta|''Petro la Granda meditanta la ideon konstrui Sanktan Peterburgon borde de la [[Balta Maro]]'' de [[Alexandre Benois]], 1916.]] Petro faris provizoran batalpaŭzon kun la Otomana Imperio kio ebligis lin teni la kaptitan fortikaĵon de Azov, kaj turnis sian atenton al la rusia marhegemonio. Li serĉis akiri kontrolon de la Balta Maro, kiu estis dominita de la [[Sveda Imperio]] duonjarcenton pli frue. Petro deklaris militon al Svedio, kiu estis tiam regata de la juna reĝo [[Karolo la 12-a (Svedio)|Karolo la 12-a]]. Svedio estis tiam opoziciata ankaŭ de [[Danio-Norvegio]], [[Elektoprinclando Saksio|Saksio]], kaj la [[Pol–Litova Unuiĝo]]. [[Dosiero:ZauerveydNA Petr1UsmirDA19.jpg|eta|maldekstra|''Petro la 1-a de Rusio pacigas siajn maltrankvilajn trupojn post rekapti Narva en 1704'', de [[Nikolaj Sauerweid]], 1859.]] Rusio estis malbone preparita por lukti kontraŭ la svedoj, kaj la unua klopodo atingi la Baltan marbordon finiĝis en katastrofo en la [[Batalo de Narva (1700)|Batalo de Narva]] en 1700. En la konflikto, la fortoj de Karolo la 12-a, anstataŭ uzi malrapidan metodan sieĝon, atakis subite tuj profitante blindigan neĝoŝtormon. Post la batalo, Karolo la 12-a decidis koncentri siajn fortojn kontraŭ la Pol–Litova Unuiĝo, kio havigis al Petro tempon por reorganizi la rusian armeon. Kun la poloj batalantaj kontraŭ la svedoj, Petro fondis la urbon [[Sankt-Peterburgo]]n en 1703, en [[Ingrio|Ingrilando]] (provinco de la [[Sveda Imperio]] kiun li estis kaptinta). Ĝi estis nomita laŭ lia [[patronsanktulo]] [[Sankta Petro]]. Li malpermesis la konstruadon de ŝtonkonstruaĵojn ekster Sankt-Peterburgo, kiun li destinis por iĝis la ĉefurbo de Rusio, por ke ĉiuj ŝtonmasonistoj povu partopreni en la konstruado de la nova urbo. Inter 1713 kaj 1728, kaj el 1732 ĝis 1918, Sankt-Peterburgo estis la ĉefurbo de la imperia Rusio. [[Dosiero:Two tsars by I.Repin (1900, GRM).jpg|eta|dekstre|300px|Alveno de Ivano la 5-a kaj Petro la 1-a al la ceremonio de kronigo de tiu lasta. Litografio de [[Ilja Jefimoviĉ Repin]].]] Post kelkaj malvenkoj, la pola reĝo [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] abdikis en 1706. La sveda reĝo Karolo la 12-a turnis sian atenton al Rusio, kaj invadis ĝin en 1708. Post trapasi en Rusion, Karolo venkis super Petro en la [[Batalo de Holowczyn|Batalo de Golovĉin]] en Julio. En la Batalo de Lesnaja, Karolo suferis sian unuan perdon post Petro venkegis super grupo de svedaj plifortiguloj kiuj estis venintaj el [[Riga]]. Senigita de tiu helpo, Karolo devis abandoni sian intencitan iradon kontraŭ Moskvo.{{sfn|Massie|1980|p=453}} Karolo la 12-a malakceptis retiriĝi al Pollando aŭ reen al Svedio kaj anstataŭe invadis [[Ukrainio]]n. Petro retiris sian armeon suden, uzante la strategion de [[bruligita tero]], detruante survoje ĉion kio povus helpi la svedojn. Senigitaj de lokaj necesaĵoj, la sveda armeo devis haltigi sian antaŭeniton en la vintro de 1708–1709. En la somero de 1709, ili pluigis siajn klopodojn konkeri nordorientan Ukrainion, kio rezultis en la [[Batalo ĉe Poltavo]] de la 27a de Junio. La batalo estis definitiva malvenko de la svedaj fortoj, finigante la kampanjon de Karolo en Ukrainio kaj devigante lin iri suden serĉi rifuĝon en la Otomana Imperio. Rusio estis venkinta tion kion ĝi konsideris unu el plej fortaj armeoj de la mondo, kaj la venko renversis la konsideron ke Rusio estis milite malkapabla. En Pollando, Aŭgusto la 2-a estis restarigita kiel reĝo. [[Dosiero:Lomonosov Poltava 1762 1764.jpg|eta|maldekstra|''Petro la 1-a en la [[Batalo ĉe Poltavo]]'', mozaiko de [[Miĥail Lomonosov]].]] Petro, superkalkulinta la subtenon kiun li ricevos el siaj aliancanoj el Balkanio, atakis la Otomanan Imperio, kaj tiel startis la Rus-Turka Milito de 1710 aŭ Kampanjo de la rivero [[Pruto]].{{sfn|Riasanovsky|2000|p=224}} La kampanjo de Petro en la Otomana Imperio estis katastrofa, kaj en la sekva Traktato de Pruto, Petro estis devigita reveni al la havenoj de la Nigra Maro kiun li estis kaptinta en 1697.{{sfn|Riasanovsky|2000|p=224}} Repage, la Sultano forigis Karolon la 12-an. Normale, la [[Dumao]] de [[bojaro]]j estus plenuminta la povon dum la foresto de la caro. Petro, tamen, malfidis el la bojaroj; li anstataŭe abolis la Dumaon kaj kreis [[Senato]]n de dek membroj. La Senato estis fondita kiel la plej alta ŝtata institucio por superrigardi ĉiujn justicajn, financajn kaj administraciajn aferojn. Origine establita nur por la tempo de la foresto de la monarko, la Senato iĝis permanenta institucio eĉ post la reveno de la caro. Speciala altranga funkciulo, nome la Super-Prokuristo, servis kiel ligilo inter la reganto kaj la Senato kaj agadis, laŭ vortoj de la propra Petro, kiel la "okulo de la suvereno". Sen lia subskribo neniu decido de la Senato povis esti ekvalidigita; la Senato iĝis unu el la plej gravaj institucioj de la Imperia Rusio.{{sfn|Palmer|Colton|1992|pp=242–43}} [[Dosiero:Peter I by Carel de Moor.jpeg|eta|upright|''Petro la 1-a'', de [[Carel de Moor]], 1717.]] La nordaj armeoj de Petro konkeris la svedan provincon [[Livonio]] (nome la norda duono de la teritorio kiu nuntempe estas [[Latvio]], kaj la sudan duonon de la teritorio kiu nuntempe estas [[Estonio]]), kio puŝis la svedojn al [[Finnlando]]n, tiam teritorio de Svedio. En 1714 la Rusia ŝiparo venkis en la [[Batalo de Gangut]]. Plej el Finnlando estis okupaciita de la rusoj. En 1716 kaj 1717, la caro revizitis Nederlandon kaj iris viziti [[Herman Boerhaave]]. Li pluigis sian veturon al [[Aŭstria Nederlando]] kaj Francio. Petro ricevis la helpon de la Elektoprinclando de [[Hanovero]] kaj de la [[Reĝlando Prusio]]. La ŝiapro de la caro estis sufiĉe pova por ke rusoj povu penetri en Svedion. Ankoraŭ, Karolo la 12-a malakceptis kapitulaci kaj ĝis lia morto en batalo en 1718 paco ne iĝis ebla. Post batalo ĉe [[Åland]], Svedio faris pacon kun ĉiuj povoj escepte kun Rusio ĉirkaŭ 1720. En 1721, la [[Traktato de Nystad]] finigis la Grandan Nordian Militon. Rusio akiris [[Ingrio]]n, [[Estonio]]n, [[Livonio]]n, kaj grandan parton de [[Karelio]]. Siavice, Rusio pagis du milionojn da svedaj taleroj "riksdaler" kaj kapitulacigis plej el Finlando. La caro retenis kelkajn finnajn terojn proksime al Sankt-Peterburgo, kiun Petro faris sia ĉefurbo en 1712.{{sfn|Cracraft|2003|p=37}} == Regado == Regado de Petro estis tre nekutima por tiama [[Rusio]]. Li ordonis, ke [[bojaro]]j forrazu siajn barbojn, kaj ke korteganoj vestu sin laŭ la germana aŭ la franca maniero. Petro subtenis instruadon de metioj, kreis multajn labormetiejojn kaj instigis la rusan popolon (ofte eĉ devige) al la okcidenteŭropa vivostilo. [[Dosiero:Sankt Petersburg Dekabristenplatz 2005 c.jpg|eta|maldekstra|Fondinto de St.Peterburgo.]] En [[1703]] Petro fondis [[Sankt-Peterburgo]]n kaj [[Petrozavodsk]]on. En [[1712]] [[Sankt-Peterburgo]] iĝis la nova ĉefurbo de [[Rusio]]. La urbo kreskis tre rapide malgraŭ la malfacilaj kondiĉoj de konstruado. Apud [[Peterburgo]] estis konstruita la fama palaco kun parkoj [[Peterhof]]. En la jaro [[1700]] Petro alianciĝis kun [[Turkio]], ĉar li konkludis, ke atingebleco al la [[Balta maro]] estas pli grava ol atingebleco al la [[Nigra maro]]. Aliance kun [[Danio]] kaj [[Saksio]], li komencis militon kontraŭ [[Svedio]], kio rezultigis la [[Granda Nordia Milito|Nordan militon]] ([[1700]] - [[1721]]). La [[2-an de novembro]] [[1721]] Petro akceptis proponon de la senato kaj la sinodo kaj de tiam li titoliĝis kiel imperiestro. Rezulte de lia regado, [[Rusio]] akiris militan famon, industrio ege disvolviĝis (fremdlandaj inĝenieroj ĉefe el [[Prusio]] estis venigataj), multaj junaj rusianoj akiris eblecon veturi al eksterlando por lerni diversajn metiojn, [[floto]]j (komerca kaj [[Rusa Mararmeo|milita]]) estis organizitaj. Dum la regado de Petro, arabaj ciferoj estis oficialigitaj, tipografioj kaj lernejoj estis establitaj, evoluo de sciencoj estas valorigita. En la jaro [[1725]] estis fondita Scienca Akademio. Post lia morto en [[1725]] la imperion fakte regis lia amiko kaj asistanto [[Aleksandr Menŝikov]]. Tamen post la entroniĝo de [[Petro la 2-a (Rusio)|Petro la Dua]], [[Aleksandr Menŝikov|Menŝikov]] estis ekzilita al okcidenta [[Siberio]]. Kelkajn jarojn daŭris regado de opozicio, kiam reformoj de Petro la Granda estis parte korektitaj. [[Dosiero:Family of Peter I of Russia by G.Muskiyskiy (1716-7, Hermitage).jpg|eta|Petro la Granda kune kun siaj gefamilianoj en [[1717]].]] == Familio == Petro la Granda estis dufoje edzo. En [[1689]] sub sugesto de sia patrino li edziĝis al ''Evdokia Lopuĥina''. La geedzoj havis du filojn, el kiuj maturiĝis nur carido [[Aleksej Petroviĉ]]. Poste la [[caro]] perforte devigis sian neamatan edzinon esti monakino. La heredinto de la rusia trono, kiu malaprobis la reformemojn de sia patro kaj kvazaŭ preparis renverson, estis ekzekutita en [[1718]]. En [[1703]] dum rendevuo kun ĉefmarŝalo [[Aleksandr Menŝikov]] la caro trafis lian servistinon (fakte amatinon) ''Marta Skavronskaja'', kiu estis kaptita kiel trofeo dum la sieĝo de [[Marienburg]]. Tiam ŝi aĝis nur 19 jarojn. Li tuj ekamis ŝin kaj baldaŭ ordonis transloĝigi ŝin en malgrandan lignan domon situantan ĉe bordo de [[Neva]] rivero, kie poste ofte vizitis ŝin. Jaron poste ''Marta Skavronskaja'' estis baptita laŭ la [[Ortodoksismo|ortodoksa]] [[rito]] kiel [[Katerina la 1-a (Rusio)|Ekaterina Aleksejevna]]. Dum ilia konkubeco ''Ekaterina'' naskis du filinojn (''Anna'' - en [[1708]] kaj ''[[Elizabeto (Rusio)|Elizaveta]]'' - en [[1709]]). La kunvivintoj tre amis unu la alian kaj ''Ekaterina'' lerte sukcesis mildigi kaj karesi sian realan edzon, kiu ofte suferis pro paroksismoj de [[epilepsio]]. Printempe de [[1711]] Petro la Granda proklamis al la mondumo novan statuson de ''Ekaterina'', kiun li ordonis titoli - lia edzino kaj carino. Ties oficiala geedziĝo okazis la {{daton|19|februaro|1712}} en [[Sankt Peterburgo]]. Aŭtune de [[1724]] la [[imperiestro]] suspektis sian edzinon en [[adulto]] kun lia ĉambelano ''Mons''. Lin la imperiestro baldaŭ ekzekutis kaj samtempe ĉesis siajn interrilatojn kun ''Ekaterina''. Li eĉ ne parolis kun ŝi kaj malpermesis ŝiajn vizitojn al li. Januare de [[1725]] li grave malsaniĝis kaj dum teruraj liaj suferoj ''Ekaterina'' vartis kaj flegis la edzon. Li mortis sur ŝiaj brakoj. ==Religio== [[Dosiero:Bronze Horseman and St'Isaac's cathedral 1890-1900.jpg|eta|maldekstre|Statuo de 1782 de Petro la 1-a en Sankt-Peterburgo, neformale konata kiel ''[[La Bronza Rajdanto]]''.]] Petro estis tre profunde religiema, edukita en la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]], sed li malaprezis la eklezian hierarkion, kiun li tenis sub forta registara kontrolo. La tradicia estro de la Eklezio estis la Patriarko de Moskvo. En 1700, kiam la posteno iĝis neokupita, Petro malakceptis nomumi anstataŭanton, kaj permesis al la Vic-Patriarko plenumi la taskojn de tiu posteno. Petro ne povis toleri, ke patriarko plenumu povon superan al tiu de la caro, kiel fakte estis okazinta ĉe Filareto (1619–1633) kaj [[Nikono]] (1652–66). Petro tial abolis la Patriarkecon, anstataŭante ĝin per ''Sankta [[Sinodo]]'', kiu estis sub la kontrolo de veterana burokrataro, kaj la Caro mem nomumis ĉiujn episkopojn. En 1721, Petro sekvis la konsilon de Theofan Prokopoviĉ kaj organizis la Sankta Sinodon kiel konsilantaron de dek pastroj. Por estraroj en la eklezio, Petro turnis sin al [[ukrainoj]], kiuj estis pli malfermaj al reformoj, sed ili ne estis bone konsiderataj de la rusa pastraro. Petro aplikis leĝon kiu establis, ke neniu ruso rajtas aliĝi al [[monaĥejo]] antaŭ la aĝo de kvin dek jaroj. Li sentis, ke tro multaj kapablaj rusoj estas disperditaj en la neutila pastra laboro kiam ili estus povintaj aliĝi al lia nova kaj plibonigita armeo.{{sfn|Dmytryshyn|1974|p=18}}<ref>James Cracraft, ''The church reform of Peter the Great'' (1971).</ref> La eklezia kariero ne estis vojo elektita de alt-klasanoj, male al tio kio fakte estis okazinta en aliaj eŭropaj landoj. Plej paroĥaj pastroj estis fakte filoj de pastroj, estis tre malbone edukitaj, kaj tre malbone pagitaj. La [[monaĥo]]j en la monaĥejoj havis iomete pli altan statuson; sed ili ne rajtis geedziĝi. Politike, la eklezio estis senpovigita.<ref>Lindsey Hughes, ''Russia in the Age of Peter the Great'' (1998) pp. 332–56.</ref> ==Bildaro== <gallery> Peter order.jpg|Diamanta ordeno de Petro la Granda. Sankt Petersburg Peter der Grosse 2005 a.jpg|Monumento al Petro la Granda en Sankt-Peterburgo. Peter I by Clementi.jpg|Portreto de Maria Giovanna Clementi. Deathbed portrait of Peter I by I.Nikitin (1725, Russian museum).jpg|Petro la Granda sur sia litomorto, de Ivan Nikitin. Peter the Great Interrogating the Tsarevich Alexei Petrovich.jpg|''Petro la Granda pridemandanta sian filon Aleksej'', pentraĵo de [[Nikolaj Ge]] (1871). <!--Peter the Great tomb.JPG|Tombo de Petro la Granda en [[Petropaŭla fortikaĵo]].--> </gallery> == Notoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == [[Dosiero:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|eta|Petro la Granda, pentraĵo de [[Jean-Marc Nattier]], 1717]] === En angla === * Anisimov, Evgenii V. (2015) ''The Reforms of Peter the Great: Progress Through Violence in Russia'' (Routledge) * Bain, R. Nisbet (1905). [https://web.archive.org/web/20070526185803/http://history.wisc.edu/sommerville/351/CMHPeter.html Peter the Great and his pupils.] Cambridge UP. Arkivita el la originalo en 26a de Majo 2007. * Bushkovitch, Paul. ''Peter the Great'' (Rowman and Littlefield, 2001) ISBN 0847696391187 pp.; mallonga fakula biografieto * Bushkovitch, Paul. ''Peter the Great: The Struggle for Power, 1671–1725'' (Cambridge University Press, 2001); 485pp reta eldono * Bushkovitch, Paul A. (Januaro 1990). "The Epiphany Ceremony of the Russian Court in the Sixteenth and Seventeenth Centuries". Russian Review 49 (1): 1–17. doi:10.2307/130080. JSTOR 130080. [http://www.jstor.org/stable/130080] * Cracraft, James. ''The Revolution of Peter the Great'' (Harvard University Press, 2003) [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=115404966 reta eldono] * Dmytryshyn, Basil (1974). ''Modernization of Russia Under Peter I and Catherine II''. Wiley. * Graham, Stephen ''Peter the Great: A Life of Peter I of Russia called The Great'', 367 paĝoj * Grey, Ian. [https://archive.org/details/petergreatempero00grey ''Peter the Great: Emperor of All Russia''] (1960) [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=5411490 reta eldono] * Hughes, Lindsey. ''Russia in the Age of Peter the Great''. (Yale University Press, 1998) ISBN 0-300-08266-5 * Hughes, Lindsey. ''Peter the Great and the West: New Perspectives'' (Palgrave Macmillan, 2001) ISBN 0-333-92009-0 * Hughes, Lindsey. ''Peter the Great: A Biography'' (Yale University Press, 2002) 0-300-10300-X * Lee, Stephen J. (2013). [https://books.google.es/books?id=CXl-02q1YwsC&pg=PA31&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Peter the Great.] Routledge. ISBN 978-1136453250. * Massie, Robert K. (1981). ''Peter the Great: His Life and World''. New York City: Ballantine Books. ISBN 0-345-29806-3. * Montefiore, Simon Sebag (2016). ''The Romanovs: 1613–1918''. Knopf Doubleday Publishing Group. * Oudard, Georges (1929). ''Peter the Great''. Tradukita de Atkinson, Frederick. New York, NY: Payson and Clarke. LCCN 29-027809. OL 7431283W. * Palmer, R.R.; Colton, Joel (1992). ''A History of the Modern World''. * Pipes, Richard (1974). ''Russia under the old regime''. * Raeff, Mafrc, eld. Peter the Great, Reformer or Revolutionary? (1963), eseoj de fakuloj; 110 paĝoj; [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=11635244 reta eldono] * Riasanovsky, Nicholas (2000). ''A History of Russia'' (6a eld.). Oxford, England: Oxford UP. [https://archive.org/details/historyofrussia00rias rete] * Tavernier, Roger (2006). [https://books.google.es/books?id=0RMoRvbo-d8C&pg=PA349&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false ''Russia and the Low Countries: An International Bibliography, 1500–2000''.] Barkhuis. p.&nbsp;349. ISBN 978-90-77089-04-0. * Troyat, Henri. Peter the Great. New York: E.P. Dutton, 1987 ISBN 0-525-24547-2 * Wes, Martinus A. (1992). [https://books.google.es/books?id=N9wviNiWb0EC&pg=PA14&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Classics in Russia, 1700–1855: Between Two Bronze Horsemen.] Brill. ISBN 978-90-04-09664-6. * Zitser, Ernest A. "Post-Soviet Peter: New Histories of the Late Muscovite and Early Imperial Russian Court," Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History, Volume 6, Number 2, Spring 2005 (New Series), pp.&nbsp;375–392 Review of recent books. doi:10.1353/kri.2005.0032 [http://muse.jhu.edu/journals/kritika/v006/6.2zitser.html in Project Muse] === En rusa === * Brickner Alexander Gustavovich. (1902–1903) [http://new.runivers.ru/lib/book4353/ Ilustraciita Historio de Petro la Granda] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210804103734/https://new.runivers.ru/lib/book4353/ |date=2021-08-04 }} (Иллюстрированная история Петра Великого) ĉe Runivers.ru en DjVu kaj PDF === En franca === * Vassili Klioutchevski, ''Pierre le Grand'', Paris : Payot, 1991 * Pierre Kovalevsky, ''Histoire de Russie'', Librairie des Cinq Continents, Paris, 1970 * Alla Nikolaïévna Tchesnokova, ''Les Étrangers et leurs descendants à Saint-Pétersbourg'', Éditions Satis, Saint-Pétersbourg, 2003 * [[Robert K. Massie]], ''Pierre le Grand'', Fayard, Paris, 1985 * Jean des Cars, "La saga des Romanov", de Poche ==Vidu ankaŭ== * [[Patro de la Lando]] * [[Statuo de Petro la Granda]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Petro la Granda}} * [http://intv.ru/view/?film_id=79272 Filmo ''Peter The Great''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090219053416/http://intv.ru/view/?film_id=79272 |date=2009-02-19 }} {{en}}, {{ru}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Tsars_of_Russia_family_tree Genealogia arbo de Rusio] {{en}} * [http://intv.ru/view/?film_id=78058 Verkisto Radzinski rakontas historion de Rusio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221210516/http://intv.ru/view/?film_id=78058 |date=2009-02-21 }}. Senpaga filmo {{ru}} {{Caroj de Rusio}} {{havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Petro la Granda| ]] [[Kategorio:Imperiestroj de Rusio]] [[Kategorio:Aleksej Miĥajloviĉ]] 9qa44vetyqymyreayapzgqe8hwfeym1 0 18125 9347230 9215064 2026-04-04T13:05:10Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347230 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Apricots one open.jpg|eta|250ra|Tutaj kaj duonigita abrikotoj]] '''Abrikoto''' estas flava manĝebla [[frukto]] devena el [[Ĉinio]], kiu disvastiĝis tre frue al Persio, kaj alvenis en [[Eŭropo]]n el [[Armenio]], fakto kiu donis al ĝi la sciencan nomon ([[Prunus armeniaca]]). Ĝi kreskas sur [[abrikotarbo]]j. La vulgara nomo devenas de la [[Latino|latina]] nomo ''persica praecox'' (frua persiko), kiu iĝis [[Araba lingvo|arabe]] ''al-barikok'' (el ''praecox'' plus la araba artikolo). == Uzado == Ĉiuj partoj de la frukto estas utiligeblaj. En [[Ladako]], estas tradicie ekspluati ĝin sen ion malŝpari. La [[Pulpo|fruktopulpon]] oni manĝas freŝa aŭ sekigita dum [[vintro]]. Ene de la [[kerno]], la "[[migdalo]]n" oni frandas kiam matura kaj uzas por [[oleo]] kiam amara. Ankaŭ la oleo estas diversmaniere konsumebla: kiel kuirenda manĝebla oleo, kiel [[karburaĵo]] por [[lampo]]j aŭ kiel korpoŝmiraĵo por vigligi [[haro]]jn, [[vilo]]jn aŭ [[haŭto]]n. La krustan postrestaĵon post la ekstrakto de l'oleo oni donas al bestoj kiel manĝaĵon. Sekajn abrikotojn oni eĉ uzas por briligi [[metalo]]jn, dum la ligno de tajlitaj abrikotarboj utilas por fari ilojn kaj [[muzikinstrumento]]jn. {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" align="center" | colspan="4" align="center" bgcolor="#DDFFDD" |'''Nekuirita abrikoto''' <small>(Vitamino-enteno en ĉiu 100g)</small> |- | colspan="4" align="center" bgcolor="#DDFFDD" |[[Vitamino|vitaminoj]] |- |[[vitamino C]]: 10,0&nbsp;mg |[[vitamino B1]]: 0,030&nbsp;mg |[[vitamino B2]]: 0,040&nbsp;mg |[[vitamino B3]]: 0,600&nbsp;mg |- |[[vitamino B5]]: 0,240&nbsp;mg |[[vitamino B6]]: 0,054&nbsp;mg |[[vitamino B9]]: 0&nbsp;µg |[[vitamino B12]]: 0,00&nbsp;µg |- |[[vitamino A]]: 1926 UI |[[retinolo]]: 0&nbsp;µg |[[vitamino E]]: 0,89&nbsp;µg |[[vitamino K]]: 3,3&nbsp;µg |} {{-}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Apricots2.jpg|Abrikotoj ĉe branĉo Dosiero:Apricots.jpg|Abrikotoj ĉe branĉo Dosiero:Apricot.jpg|Abrikotoj en skatolo Dosiero:Aprikose.jpg|Abrikotoj ĉe branĉo Dosiero:Apricot seeds.jpg|Abrikotaj semoj Dosiero:Abrikoto.jpg|Abrikotoj tuta kaj malfermita </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Anzuo]] * [[Persiko]] * [[Umeo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=abriko|ReVo=abriko}} * http://www.apricotseeds.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128040513/http://www.apricotseeds.org/ |date=2006-01-28 }} * http://www.scintro.com * http://www.pfaf.org/database/plants.php?Prunus+sibirica * http://www.nutritiondata.com/foods-apricot009000000000000000000.html * http://www.tcmedicine.org/en/herb/kŭingren.asp{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.kallipolis.com/diet/food.php?id=9021&w=3 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060103172827/http://www.kallipolis.com/diet/food.php?id=9021&w=3 |date=2006-01-03 }} * http://www.gutenberg.org/dirs/1/1/3/6/11369/11369.txt * http://aoki2.si.gunma-u.ac.jp/BotanicalGarden/HTMLs/anzu.html * http://www.wein-und-marille.at/Wachauer%20Marille.php * http://www.deutschlands-obstsorten.de {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110519163031/http://www.deutschlands-obstsorten.de/ |date=2011-05-19 }} * http://www.wachauermarille.at * http://vegetaren.dk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170529224853/http://vegetaren.dk/ |date=2017-05-29 }} [[Kategorio: Manĝeblaj fruktoj]] [[Kategorio:Prunusoj]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] sz0ii7m90m2izl679s3y9x0tuthccm2 0 18178 9347311 9070620 2026-04-04T13:30:59Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347311 wikitext text/x-wiki '''Alaŭdo''' povas signifi * '''[[Kampalaŭdo]]''' - ankaŭ simple nomata ''alaŭdo'' * '''[[Alaŭdedoj]]''' - [[familio (biologio)|familio]] de birdo * '''''[[Alaŭda]]''''' - scienca nomo pri iu [[genro (biologio)|genro]] de la ĉi-supra familio * '''[[702 Alaŭdo]]''' - asteroido * '''[[La Alaŭdo (teatraĵo)]]''' * '''[[La Alaŭdo (libro)]]''' - Libro de kantoj en Esperanto * '''[[Alaŭdeto]]''' - Franc-kanada kanto * '''[[Aleksandro Galkin]]''' estas vikipediisto kaj Esperantisto konata kiel ''Alaŭdo'' {{Projektoj|wikt=alaŭdo|ReVo=alauxd}}{{-}}{{Apartigilo}} e6s8fzsjqrt09jij8uh3hry1srqpy6x 0 18400 9347313 9300462 2026-04-04T13:31:31Z Sj1mor 12103 9347313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tadeo Kazimiro HODAKOWSKI''' (pole '''Tadeusz Kazimierz HODAKOWSKI''', naskiĝinta la {{daton|26|junio|1903}} en [[Galicio]]; mortinta la {{daton|8|oktobro|1972}}<ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj2/administraciaj_informoj.html ''Aktoj de la Akademio 1968–1974.'' Administraciaj informoj.]</ref>) estis pola esperantisto kaj gimnazia instruisto. Li studis juron, filozofion kaj polan filologion en la [[Universitato de Krakovo]].<ref name="aktoj1">[http://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj1/akademio.html ''Aktoj de la Akademio 1963–1967.'' Administracia parto.]</ref> Li estis estrarano de [[Pollanda Esperanto-Delegitaro]], lektoro de Esperanto en la [[Universitato de Krakovo]] kaj de radiostacio en la sama urbo. Krome li estis sekretario de la Loka Kongresa Komitato por la [[UK 1931|Universala Kongreso en 1931]] en Krakovo. Hodakowski en [[1930]] transprenis de [[Odo Bujwid]] la redaktadon de ''[[Pola Esperantisto]]'' kaj gvidis la organon ĝis [[1939]]. En [[1960]] li revenis al la redaktado<ref name="pe1972">[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/54870/edition/46215/content ''Pola Esperantisto'' 6/1972 (Novembro-Decembro), p. 8.]</ref>. Por la gazeto li verkis multajn propagandajn artikolojn. De 1960 ĝis 1972 li estis estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio]].<ref name="pea">[http://europonto.org/societaro/pollando/es_pea_1945-2005.htm ''Pola Esperanto-Asocio kaj ĝiaj ĉefaj organoj.'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En 1963 li fariĝis membro de la [[Akademio de Esperanto]].<ref>[https://uea.org/informado/arkivo/63/2/feb63.html#akademio ''Ŝanĝoj ĉe la Akademio,'' en: ''[[Esperanto (revuo)|]],'' februaro 1963.</ref> Tiam li loĝis en [[Nowy Sącz]].<ref name="aktoj1"/><ref name="pea"/> Hodakowski ricevis la polan ŝtatan distingon Ora Kruco de Merito<ref name="pe1972"/>. == Fontoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hodakowski, Tadeo Kazimiro}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj instruistoj]] {{EdE|H}} m02hzokli8xnjqf1rprbqnj9ar29qr1 0 18444 9347255 9031706 2026-04-04T13:12:12Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347255 wikitext text/x-wiki {{Vortospecoj}} '''Adverbo''' aŭ '''E-vorto''' estas [[vortospeco]], kiu aperas en multaj lingvoj por montri funkcion. Ĝi estas vorto, kiu modifas la sencon de [[verbo]], [[adjektivo]], alia adverbo aŭ tuta [[Frazo (gramatiko)|frazo]]. En multaj lingvoj ekzistas klaso de adverboj, kiuj havas specialan [[finaĵo]]n kiel vortoj kun -e en [[Esperanto]], sed kutime ne ĉiuj adverboj en lingvo havas tiun finaĵon, kiel adverbaj [[tabelvorto]]j kaj vortoj kun -aŭ en Esperanto. == Adverboj en Esperanto == En [[Esperanto]] adverboj povas esti [[finaĵvorto]]j (E-vortoj) aŭ [[vorteto]]j (E-vortecaj vortetoj). E-vortoj ĉiam finiĝas per "-e". Jen listo de ĉiuj oficialaj E-vortecaj vortetoj: * E-vortecaj vortetoj lokaj: ''kie, tie, ie, ĉie, nenie, ĉi, for'' * E-vortecaj vortetoj tempaj: ''kiam, tiam, iam, ĉiam, neniam, ankoraŭ, baldaŭ, hodiaŭ, hieraŭ, morgaŭ, jam, ĵus, nun, plu, tuj'' * Diversaj E-vortecaj vortetoj: ''kial, tial, ial, ĉial, nenial, kiel, tiel, iel, ĉiel, neniel, kiom, tiom, iom, ĉiom, neniom, ajn, almenaŭ, ankaŭ, apenaŭ, des, do, eĉ, ja, jen, jes, ju, kvazaŭ, mem, ne, nur, pli, plej, preskaŭ, tamen, tre, tro'' == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=adverbo|ReVo=adverb}} * Pri adverbo en grado vidu artikolon [[Grado (gramatika)]]. == Bibliografio == * [[Douglas B. Gregor|Gregor, D.B.]] 1973 : La adverbo, ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', 805 (1), p. 8 {{Ĝermo|lingvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gramatiko]] [[Kategorio:Vortoj]] [[Kategorio:Vortospecoj]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] cd7bhr055x35g0u0il1vxx9c8ycuhnd 0 18445 9347250 9258461 2026-04-04T13:10:39Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347250 wikitext text/x-wiki {{Vortospecoj}} '''Adjektivo''' estas [[vorto]], kiu iel modifas la sencon de [[substantivo]]. En Esperanto kaj multaj aliaj lingvoj (interalie la norma [[angla lingvo|angla]], la [[latinida lingvo|latinidaj lingvoj]], kaj la [[helena lingvo|helena]]), adjektivoj estas distingaj kaj de [[verbo]]j kaj de [[adverbo]]j; sed en kelkaj lingvoj, ekzemple la [[Oseta lingvo|oseta]], adjektivoj kaj adverboj estas la sama vortklaso. En la [[germana lingvo]] la adjektivoj estas ankaŭ adverboj, sed la lingvo havas ankaŭ aliajn adverbojn. En aliaj lingvoj (ekzemple, la [[korea lingvo|korea]], kaj plejparte la [[Indonezia lingvo|indonezia]]) adjektivoj estas netransitivaj verboj. En iuj lingvoj multaj vortoj povas agi kaj kiel substantivo kaj kiel adjektivo. En [[Esperanto]] adjektivoj povas esti [[finaĵvorto]]j (A-vortoj) aŭ [[vorteto]]j (A-vortecaj vortetoj). A-vortoj ĉiam finiĝas per "-a". Jen listo de ĉiuj oficialaj A-vortecaj vortetoj: ''kiu, tiu, iu, ĉiu, neniu, kia, tia, ia, ĉia, nenia, kies, ties, ies, ĉies, nenies, ambaŭ, la''. La A-vortoj kaj la tabelvortoj finiĝantaj per ''u'' aŭ ''a'' devas havi la sama(j)n finaĵo(j)n por [[Gramatika nombro|nombro]] kaj/aŭ [[akuzativo]] kiel la modifata substantivo. En kelkaj lingvoj (ekzemple la [[Angla lingvo|angla]]), adjektivoj ne devas akordiĝi kun la modifata substantivo laŭ nombro/kazo. En kelkaj (en multaj slavaj kaj ĉiuj la latinidaj), ili devas ankaŭ akordiĝi laŭ genro (aŭ, pli ĝenerale, klaso de substantivo). En Esperanto la adjektivo ne fleksias por formi [[komparativo]]n kaj [[superlativo]]n (komparaj formoj); oni uzas la memstarajn vortetojn "pli" kaj "plej". Sed en multaj lingvoj la adjektivoj fleksias por indiki komparon. Kelkaj lingvoj (inkluzive la angla kaj la franca) uzas miksan sistemon, kun adverbetoj similaj al "pli/plej" por la plimulto de adjektivoj kaj ena fleksio por kelkaj. Ne ĉiuj lingvoj distingas gramatike du gradojn de komparo (kiel nia "pli/plej" aŭ la angla "more/most"). Pri tio vidu artikolon [[Grado (gramatika)]]. == A-karakteraj radikoj en Esperanto == Ĉe A-karakteraj radikoj la A-formo kaj la O-formo estas esence samsignifaj, t.e. la signifo de la O-formo, aŭ unu el ĝiaj signifoj, estas pli-malpli identa al la signifo de la A-formo, krom ke la du formoj kondutas gramatike malsame. En la plej tipaj okazoj la A-formo montras priskribon per ia eco aŭ kvalito, kaj la O-formo estas nomo de tiu sama eco aŭ kvalito, do esence samsignifa kiel O-formo kun [[eco|EC]]-sufikso, sed montras tiam normale tiun econ kiel abstraktan kvaliton (sendependan de io havanta la econ). Ekzemploj: * BON - bona estas eco/kvalito, bono estas tia sama eco/kvalito rigardata en si mem, boneco estas denove tia sama eco/kvalito, sed rigardata kiel apartenanta al io kiel ties eco. * FORT - forta estas eco/kvalito, forto estas tia sama eco/kvalito rigardata en si mem, forteco estas denove tia sama eco/kvalito, sed rigardata kiel apartenanta al io kiel ties eco. * LONG - longa estas eco/kvalito, longo estas tia sama eco/kvalito rigardata en si mem, longeco estas denove tia sama eco/kvalito, sed rigardata kiel apartenanta al io kiel ties eco. * RUĜ - ruĝa montras la econ havi certan koloron, ruĝo estas tia koloro rigardata en si mem, ruĝeco estas la eco havi tian koloron. Ĉe A-karakteraj radikoj la I-formo tipe havas signifon pli-malpli egalan al "esti tia" (ne "igi tia", nek "iĝi tia"). Ekzemploj: * BON - boni = "esti bona" (eventuale kun iom pli ageca, aktiveca aŭ impreseca nuanco), boni nepre ne povas signifi "igi bona" nek "iĝi bona". * FORT - forti = "esti forta" (eventuale kun iom pli ageca, aktiveca aŭ impreseca nuanco), forti nepre ne povas signifi "igi forta" nek "iĝi forta". * RUĜ - ruĝi = "esti ruĝa, impresi ruĝe", sed nepre ne "igi ruĝa" nek "iĝi ruĝa". == Adjektivaj klasoj == Estas 4 ĉefaj klasoj da adjektivoj: la adjektivoj kvalitaj, rilatigaj, ordaj kaj posedaj. === Adjektivoj kvalitaj === Tiu estas la plej tipa klaso da adjektivoj, kiu esprimas econ posedeblan je diversaj gradoj. Ĝuste al tiu klaso apartenas plimulto da adjektivoj A-karakteraj: ''bona, bela, granda, juna, forta'' ... La kvalitaj adjektivoj respondas la demandon ''kia(j)(n)?'' Plejparte kvalitaj adjektivoj posedas jenajn ecojn: * ili kombineblas kun la adverboj ''tre, tro'' kaj iliaj sininimoj, ekz-e ''tre granda, tro bela, eksterordinare ruza''; * ili ofte posedas ''eg''-derivaĵon: ''grandega, belega''; * ili posedas la [[Komparativo|komparajn gradojn]]: ''(mal)pli bona, (mal)plej granda''; * ili ofte posedas antonimojn (mal-vortojn): ''malbela, malsaĝa, malriĉa''. Tamen ekzistas kvalitaj adjektivoj kiuj posedas nenian el ĉi tiuj ecoj (ekz-e ''graveda''). Aliflanke, nur kvalita adjektivo povas posedi komparajn gradojn. === Adjektivoj rilatigaj === [[Rilatiga adjektivo]] indikas trajton negradigeblan kaj esprimas rilaton de la dependa elemento al io alia (indikita per la [[radikalo]] de la adjektivo). La rilatigaj adjektivoj respondas la demandon ''kia(j)(n)?'' Rilatigaj adjektivoj esprimas, interalie, rilaton al * alia objekto (''serura'' truo, ''matematika'' fakultato); * materialo (''ŝtala'' klingo, ''marmora'' statuo); * ago (''malferma'' kunsido, ''decida'' voĉo); * tempo (''januara, hieraŭa''); * loko (''Bulonja'' deklaracio); * mezuro (''trijara, duetaĝa''). Tiaj adjektivoj ne havas komparajn gradojn, ne kombineblas kun la vortoj ''tre'' kaj ''tro'', ne havas antonimojn. === Posedaj pronomoj === Logike ili estas aparta subklaso de adjektivoj rilatigaj: indikas apartenon al persono aŭ aĵo. Tamen ili respondas apartan demandon: ''kies?'' kaj en multaj lingvoj havas apartajn formojn gramatikajn. === Limokazoj === La limoj inter la adjektivaj klasoj estas iom svagaj. La rilatigaj kaj posedaj adjektivoj povas akiri kromsignifojn metaforajn kaj kvalitajn. Ekzemple ''kora valvo'' (poseda), ''kora malsano'' (rilatiga) — sed ''plej kora akcepto, saluto'' (kvalita; ''kora'' = ''afabla''), ''koregan dankon!'' ktp. === Substantivigita adjektivo === En kelkaj lingvoj aperas "miksa vortospeco" inter substantivo kaj adjektivo. En esperanto tio trafas la plejmultajn lingvonomojn. Ekzemple en frazo "Mi ne parolas la '''japanan'''." la vorto "japanan" estas substantivigita adjektivo en akuzativo. En la sveda frazo "Många '''hemlösa''' ligger på gatorna." la vorto "hemlösa" estas substantivigita adjektivo en pluralo. La esperanta traduko fariĝas "Multaj '''senhejmuloj''' kuŝas sur la stratoj." do estas uzata ordinara substantivo kun la afikso "-ul-". == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=adjektivo|ReVo=adjekt}} * [[Epiteto]] * [[Predikativo]] * [[Sintakso]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vortospecoj]] [[Kategorio:Vortoj]] 00lj9ltrsn619dzksti3s6y3sp3k1vm 0 18601 9347222 9050311 2026-04-04T13:02:50Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347222 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio | koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |nomo = Abio |dosiero = Abies koreana (szyszki).JPG |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[Korea abio]] (''Abies koreana'') [[strobilo]]j kaj [[pinglo]]j |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Pinofitoj]] ''Pinophyta'' |klaso = [[Pinopsidoj]] ''Pinopsida'' |ordo = [[Pinaloj]] ''Pinales'' |familio = [[Pinacoj]] ''Pinaceae'' |genro = '''''Abies''''' |genro aŭtoritato = [[Philip Miller|Mill.]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = Vidu tekston. |mapo de vivoteritorioj =Abies_eurasien.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 =Abies_amerika.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} <!-- [[Dosiero:Abies_eurasien.png|eta|425x425ra]] [[Dosiero:Abies_amerika.png|eta|424x424ra]] --> '''Abio''' (science: ''Abies''<ref name="vortaro.net">[http://vortaro.net/#abio abio en vortaro.net]</ref>) estas [[genro]] de [[pingloarbo]]j, ĉe kiuj la pikantaj, kvareĝaj [[pinglo]]j staras sur longaj ŝosoj kiel ĉe kombilo, kaj ĉe kiuj la [[strobilo]]j staras supren, maturiĝante ili disfalas. La arboŝelo estas helgriza kaj glata. Ĝi ne havas [[Rezino|rezinduktojn]]. Sur la dorsoflanko de la pinglofolioj troviĝas du vaksaj strioj. La arĝenta aŭ blanka abio ( ''Abies alba'' ) kreskas en [[Mez-Eŭropo]] inter 800 kaj 1900 m mikse kun [[Eŭropa fago]] kaj [[ordinara piceo]]. Pli norde, ĝi kreskas en pli malaltaj regionoj. Ĝi estas grava konifero en [[Nordameriko]]. Iuj specioj estas uzataj en pluraj landoj kiel ornamaĵo ĉe kristnaska festo, vidu [[Kristnaska arbo]]. Vidu la parencan genron: [[Pseŭdocugo]] * abioj de boreala [[Azio]] kaj [[Nordameriko]] ** ''[[Abies fraseri]]'' ** ''Abies balsamea'' - [[balzama abio]]<ref name="vortaro.net" /> ** ''[[Abies bifolia]]'' ** ''[[Abies lasiocarpa]]'' - [[rokmontara abio]] ** ''[[Abies sibirica]]'' ** ''[[Abies sachalinensis]]'' ** ''Abies koreana'' - [[korea abio]] ** ''[[Abies nephrolepis]]'' ** ''[[Abies veitchii]]'' ** ''Abies kawakamii'' - [[tajvana abio]] ** ''Abies grandis'' - [[giganta abio]] ** ''[[Abies lowiana]]'' ** ''[[Abies concolor]]'' ** ''[[Abies durangensis]]'' ** ''Abies mexicana'' - [[meksika abio]] ** ''[[Abies flinckii]]'' ** ''[[Abies guatemalensis]]'' * abioj de [[Eŭropo]] kaj [[Malgranda Azio]] ** ''Abies nebrodensis'' ** ''Abies alba'' - [[blanka abio]]<ref name="vortaro.net" /> ** ''[[Abies borisii-regis]]'' - [[bulgara abio]] ** ''[[Abies cephalonica]]'' - [[greka abio]] ** ''[[Abies nordmanniana]]'' - [[kaŭkaza abio]] ** ''[[Abies cilicica]]'' - [[Kilikia abio]] * abioj de suda [[Hispanio]] kaj nordokcidenta [[Afriko]] ** ''[[Abies pinsapo]]'' - {{mankas fonto|[[pinsapo]]|dato=majo 2016}} ** ''[[Abies numidica]]'' - [[numida abio]] * abioj de centra Azio, [[Ĉinio]], kaj [[Himalajo]] ** ''[[Abies homolepis]]'' ** ''[[Abies recurvata]]'' ** ''[[Abies firma]]'' ** ''[[Abies beshanzuensis]]'' ** ''[[Abies holophylla]]'' ** ''[[Abies chensiensis]]'' ** ''[[Abies pindrow]]'' ** ''[[Abies squamata]]'' - [[skvama abio]]<ref name="vortaro.net" /> ** ''[[Abies ziyuanensis]]'' * abioj de okcidenta (Pacifika) marbordo de norda Ameriko ** ''[[Abies amabilis]]'' - [[gracia abio]] ** ''[[Abies mariesii]]'' - [[Maries-abio]] el [[Japanujo]] * abioj de [[Himalajo]] ** ''[[Abies delavayi]]'' ** ''[[Abies fabri]]'' ** ''[[Abies forrestii]]'' ** ''[[Abies chengii]]'' ** ''[[Abies densa]]'' ** ''[[Abies spectabilis]]'' - [[sensacia abio]] ** ''[[Abies fargesii]]'' ** ''[[Abies fanjingshanensis]]'' ** ''[[Abies yuanbaoshanensis]]'' ** ''[[Abies squamata]]'' * abioj de norda Ameriko ** ''[[Abies religiosa]]'' (Meksiko) ** ''[[Abies vejarii]]'' ** ''[[Abies hickelii]]'' ** ''[[Abies procera]]'' (okcidenta Usono) ** ''[[Abies magnifica]]'' (okcidenta Usono) ** ''[[Abies bracteata]]'' (Kalifornio) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=abies|wikt=abio|ReVo=abi}} {{Portalo|Biologio}} * http://www.zeleno.bg/?action=view&docid=122&catid=127 <!-- bg:Засяване на семена от иглолистните видове --> * http://www.conifers.org/pi/ab/index.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101215115221/http://www.conifers.org/pi/ab/index.htm |date=2010-12-15 }} <!-- en:Gymnosperm Database - ''Abies'' en->eo:Gimnospermoj Datumbazo - ''_Abies_'' de:Überblick über die Gattung. --> * http://www.pinetum.org/cones/ABIEScones.htm <!-- en:Arboretum de Villardebelle cone photos: Images of cones of selected species en->eo:_Arboretum_ de _Villardebelle_ konuso _photos_: (Bildoj, Imag(aĵ)oj) (da, de) konusoj (da, de) _selected_ (specio, speco) sr:Arboretum de Villardebelle cone photos: Images of cones of selected species --> * http://www.botanik.uni-bonn.de/conifers/pi/ab/index.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050308105428/http://www.botanik.uni-bonn.de/conifers/pi/ab/index.htm |date=2005-03-08 }} <!-- fr:Gymnosperm database Christopher J. Earle fr->eo:_Gymnosperm_ _database_ _Christopher_ J. _Earle_ sr:Gymnosperm Database - ''Abies'' --> * http://dmoz.org/Science/Biology/Flora_and_Fauna/Plantae/Coniferophyta/Pinaceae/Abies/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051104103835/http://dmoz.org/Science/Biology/Flora_and_Fauna/Plantae/Coniferophyta/Pinaceae/Abies/ |date=2005-11-04 }} <!-- da:dmoz.org: Abies --> [[Kategorio:Abioj| ]] [[Kategorio:Arboj]] [[Kategorio:Pinacoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Neotropisa flaŭro]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] pv77hm6llb1e66mggnpcc7xperyi5wt 0 19024 9347332 9321946 2026-04-04T13:36:33Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347332 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=grupo de kemiaj komponaĵoj|alkohol-enhava trinkaĵo|Alkoholaĵo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Alcohol.png|eta|Struktura model de alkohola (hidroksilo, -OH) funkcia grupo en la ĝenerala formulo de alkoholo en kemio (R<sub>3</sub>COH)]] '''Alkoholo''' povas: * specife rilati al la substanco, kiu troviĝas en [[fermentado|fermentintaj]] [[Trinkaĵo|trinkaĵoj]], kaj kiun oni povas koncentri per [[distilado]]; pli precize nomata "etil-alkoholo" aŭ "[[etanolo]]". * priskribi iun ajn anon el la klaso de [[Kemia kombinaĵo|kemiaj kombinaĵoj]], kiuj havas [[hidroksila grupo|hidroksilan grupon]] senpere konektitan al la atomo de karbono (kaj el kiuj etilalkoholo estas unu ekzemplo). La vorto devenas de la&nbsp;[[Araba lingvo|araba]]&nbsp;''al-kohl'', kiel oni nomas&nbsp;[[Antimono|antimonan]]&nbsp;[[Sulfido|sulfidon]]. La ligo inter ili estas, ke&nbsp;[[Alkemio|alkemiistoj]]&nbsp;izolis antimonan sulfuridon (por uzo kiel kontraŭsepsaĵo kaj kosmetikaĵo) per&nbsp;[[sublimado]]. Oni&nbsp;[[Latina lingvo|latinigis]]&nbsp;la vorton kiel ''alcohol'', kaj uzis ĝin por nomi ankaŭ aliajn produktojn de sublimado aŭ [[distilado]], inkluzivante la distilaĵon de&nbsp;[[vino]] == Historio == [[Dosiero:Avicenna.jpg|eta|dekstre|210px|Desegno de Aviceno el 1271; li plibonigis la distililon per elpensado de la distil-serpento.]] La vorto ''alkoholo'' devenas de la araba الكحول al-kukhūl 'la spirito', de al- ([[Artikolo (gramatiko)|artikolo]])) kaj kuḥūl kio signifas 'subtila'. Tio rilatas al la fakto ke antikve "spirito" aludis al alkoholoj. Por ekzemplo "spirito de vino" aludis al [[etanolo]], kaj "spirito de ligno" al [[metanolo]]. La metodo de distilado estis malkovrita per persoj en la [[araba imperio]], per "[[alambiko]]" (distililo). Muhammad ibn Zakariya al-Razi, persa kuracisto ([[864]]-[[925]]), unue priskribis science principojn de alkohola distilado, la ilojn bezonatajn, kaj elfarado de [[brando]]. [[Aviceno]], persa filozofo ([[980]]-[[1037]]) plibonigis la distililon per elpensado de la distil-serpento. La araboj konis la alkoholon produktita el vino per distilado. Tamen, ties malkovron foje oni datigis ĉe la 14a jarcento, atribuante al la kuracisto [[Arnoldo de Vilanova]], [[Alkemio|alkemia]] saĝulo kaj profesoro de medicino en [[Montpeliero]]. La [[kvinesenco]] de [[Ramon Lullo]] estis nur alkoholo ŝanĝita je milda temperaturo. [[Distililo]] kaj [[brando]] alvenis [[Andaluzio]]n, kaj poste disvastiĝis tra Eŭropo. Ofte la [[monaĥo]]j en la [[abatejo]]j estis la unuaj produktantoj kaj vendistoj de tiaj "akvoj", kiel oni tiam ilin nomis. Tiel la abatejoj de [[Irlando]] jam distilis la ''uisce beatha'' en [[1170]], kiam la soldatoj de [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] invadis Irlandon. En 1661, per la distilado de [[bukso|buksa]] ligno, izolis [[Robert Boyle]] la substancon (ne taŭga por trinki), kiun li nomis ''spirit of box'' (spirito de bukso). Pli malfrue oni nomis tion substancon "ligna alkoholo", "metilalkoholo", "[[metanolo]]". [[Antoine Lavoisier]] estis kiu diskonigis la devenon kaj la manieron produkti alkoholon pere de la fermentado vina, pruvante ke sub la influo de bier-[[gisto]] la [[sukero]] el binvero transformiĝas en [[karbonata acido]] kaj alkoholo. Ĝi estis studita ankaŭ de [[Carl Wilhelm Scheele|Scheele]], Gehle, [[Louis-Jacques Thénard|Thénard]], Duma kaj Boullay kaj en 1854 Berthelot akiris ĝin per sintezado.<ref>''Diccionario enciclopédico popular ilustrado Salvat'' (1906-1915)</ref> == Variaj signifoj == [[Dosiero:Emil Mayer 024.jpg|eta|Drinkulo surstrata, ĉirkaŭ 1905–1914. Foto de la aŭstria fotisto Emil Mayer.]] Oni diras ''alkoholo'', kiam oni pensas pri [[alkoholaĵo]], [[ebrio|ebriigaĵo]], [[trinkaĵo]]. La efika parto de la naturaj ebriigaĵoj estas kemie [[etanolo]]. Malsaneca ĉiama sopiro je alkoholo nomiĝas [[alkoholismo]]. == Alkoholoj kiel klaso de kombinaĵoj == En nuntempa [[kemio]], la vorto "alkoholo" signifas ne nur la etanolon (aŭ etilalkoholon) en trinkaĵoj. Anstataŭe, la vorto signifas iun ajn anon de klaso de kombinaĵoj, inter kiuj etanolo estas unu. Alkoholoj estas [[organika kemio|organikaj]] substancoj kun OH-grupo. === Alkoholoj kun unu hidroksilo === [[Dosiero:Prim. sec. tert. Alcohols V.1.png|eta|460px|De maldekstra al dekstra flanko: primara alkoholo kun [[hidrogeno]] (kazo de [[metanolo]]) aŭ unu [[alkino]] (R<sup>1</sup>), sekundara alkoholo kun du alkinoj (R<sup>1</sup> kaj R<sup>2</sup>) kaj terciara alkoholo kun tri alkinoj (R<sup>1</sup>, R<sup>2</sup> kaj R<sup>3</sup>) <span style="color:blue;">'''Blau'''</span> permesas agnoski la malsamajn grupojn pri primara, sekundara kaj terciara alkoholo.]] Pri ''monooloj'', inter aliaj formuloj, la plej komuna formulo estas C<sub>n</sub>H<sub>2n+1</sub>OH. '''Primara alkoholo''', '''sekundara alkoholo''' kaj '''terciara alkoholo''' rilatas al alkoholoj kun respektive unu, du aŭ tri [[alkilo]]j (Vd la apudajn desegnojn). El [[alkano]]j, [[alkeno]]j kaj [[alkino]]j eblas obteni respektive alkanolojn, alkenolojn kaj alkinolojn, kiuj laŭ la kazoj estas pli aŭ malpli stabilaj. === Alkoholoj kun unu aŭ pluraj hidroksiloj === Depende de la nombro de la OH-grupoj, oni parolas pri 1-,2-,3 ktp valoraj alkoholoj: * unuvalora alkoholo (''monoolo'') kiel etanolo, * duvalora alkoholo (''diolo'') kiel etilenalkoholo ([[glikolo]] uzata kiel [[malfrostilo]]) * trivalora alkoholo (''triolo'') kiel [[glicerino]]. Per la uzo de la neoficiala [[postafikso]] ''ol-'', [[PIV]]<ref>Vd la [[Postafikso|postafikson]] ''ol-'' [http://vortaro.net/#hidroksilo] en [[Plena Ilustrita Vortaro]]</ref> priskribas la alkoholon kun unu, du, tri, kvar kaj pluraj [[hidroksilo]]j per respektive la terminoj ''monoolo'', ''diolo'', ''triolo'', ''tetraolo'' kaj ''poliolo''. Se la grupo ligiĝas al [[karbono]] de [[aromata ciklo]] ([[aromatoj|aromataj kombinaĵoj]]) temas pri [[fenoloj]]. == Ĝeneralaj ecoj == Alkoholoj estas senkoloraj kaj preskaŭ senodoraj. Ili estas likvoj aŭ eĉ (se ili estas grandmolekulaj) solidaj je {{GdC|20}}, ĉar la [[hidroksila grupo]] ebligas [[hidrogena ligo|hidrogenajn ligojn]], kaj tiuj malplifaciligas gasiĝon. La malgrand-molekulaj alkoholoj solveblas en akvo, ĉar la hidroksila grupo facile ligiĝas kun ĝi. La fizikaj kaj kemiaj proprecoj dependas de la loko de la OH-grupo kaj de la bazmolekulo (R), kiu povas enhavi aliajn funkciajn grupojn. Fakte, alkoholoj, kiel [[akvo]], povas montri aŭ [[acido|acidajn]] aŭ [[bazo (kemio)|bazajn]] proprecojn de la -OH grupo. Kun [[konstanto pri dissociigo de acidoj|pKa]] de ĉirkaŭ 16-19, ili estas, ĝenerale, iomete pli malfortaj acidoj ol [[ecoj de la akvo|pura akvo]], sed ili ankoraŭ povas reagi kun fortaj bazoj kiel [[natria hidrido]] aŭ reakciaj metaloj (M) kiel [[natrio]]. La [[salo]]j, kiuj rezultas, respondas al la ĝenerala formulo RO<sup>-</sup>M<sup>+</sup>. Nature troviĝas multe en la [[volatila oleo|volatilaj oleoj]]. Ili estas partoj (kiel [[estero]]j) en [[oleo]]j kaj [[vakso]]j. El tiuj kombinaĵoj, kelkaj estas [[veneno|venenaj]], eĉ en malgrandaj kvantoj. Ekzemple, konsumo de [[metanolo]] (aŭ metilalkoholo) povas kaŭzi dumvivan [[blindeco]]n, ĉar la [[metabolo]] de [[mamulo]] ŝanĝas ĝin en [[formaldehido]]n kaj [[formika acido|formikan acidon]]. == Uzo de alkoholo == [[Dosiero:Alcoholic beverages.jpg|eta|dekstra|250px|Diversaj alkoholaĵoj]] Alkoholo estas uzata en diversaj sferoj tra la tuta mondo jam dum longa tempo. Oni trovas ĝin en [[alkoholaĵo]]j, kiujn oni vendas al plenkreskuloj, en [[brulaĵo]], kaj krome ĝi estas uzata por pluraj sciencaj, medicinaj kaj industriaj aplikoj. La vorto "senalkohola" ofte rilatas al produktaĵoj kiuj ne enhavas alkoholon, partikulare al trinkaĵoj similaj (laŭ gusto, koloro, teksturo, tradicia uzado ktp) al alkoholaĵoj, sed sen enhavo de alkoholo kaj foje kun ege malgranda kvanto da alkoholo. Certaj grupoj de konsumantoj povas havi diversajn limigojn pri la konsumo de nutraĵoj kiuj povas enhavi alkoholon (infanoj), ekzemple en [[kuko]]j kaj aliaj [[dolĉaĵo]]j kiuj povas enhavi alkoholon. === Alkoholaĵoj === [[Alkoholaĵo]]j kutime enhavas 3–40% da [[etanolo]] (volumenaj elcentoj) kaj estis produktitaj kaj aktive konsumataj pere de homoj jam ekde antaŭ-prahistoria tempo. Aliaj oftaj alkoholoj estas [[2-Metil-1-butanolo|2-metilo-2-butanolo]] (troviĝas en [[biero]]) kaj [[gama-hidroksibuterata acido]] (GHB) estas konsumataj pro ties psikaj efektoj. === Kontraŭfrostaj kemiaĵoj === 50% (volumena) solvaĵo de [[Etileno-glikolo|etilenglikolo]] en akvo estas kutime uzata por preventi frostiĝon ([[malfrostilo]]). === Antisepsaĵoj === Etanolo povas esti uzata kiel kontraŭsepsaĵo por seninfektigi haŭton antaŭ [[injektilo|injekto]], ofte kune kun [[jodo]]. [[Sapo]]j surbaze de etanol fariĝas nun kutimaj en restoracioj kaj estas utila metodo por ne instali sekigan aŭtomaton por manoj kaj fariĝas modernaj metodoj por lavi manojn, ĉar tiu sapo mem [[Elvaporiĝo|elvaporiĝas]]. {| border="1" Cellpadding="4" Cellspacing="4" align="center" |-style="background: blue; Color: white" |Colspan="8" style="text-align: center;"|<div style="font-size:1.5em">Fizika tabelo de la alkoholoj</div> |- |{{centre|[[Nomo]]}}||{{centre|CAS numero}}||<center>|Kemia<br>formulo</center>||{{centre|[[Fandopunkto]]<br>({{GdC|}})}}||{{centre|[[Bolpunkto]]<br>({{GdC|}})}}||{{centre|[[Ekflama temperaturo|Ekflama<br>temperaturo]]<br>({{GdC|}})}}||{{centre|[[Denseco|Specifa<br>maso]]<br>g/cm3}}||{{centre|[[Refrakta indico|Refrakta<br>indico]]}} |- |{{centre|[[Metanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=67-56-1 67-56-1]'''</center>||{{centre|C<sub></sub>H<sub>4</sub>O}}||{{centre|-97}}||{{centre|65}}||{{centre|11}}||{{centre|0,791}}||{{centre|1.328}} |- |{{centre|[[Etanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=64-17-5 64-17-5]'''</center>||{{centre|C<sub>2</sub>H<sub>6</sub>O}}||{{centre|-114}}||{{centre|79}}||{{centre|13}}||{{centre|0,789}}||{{centre|1.361}} |- |{{centre|[[Izopropanolo|2-Propanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=67-63-0 67-63-0]'''</center>||{{centre|C<sub>3</sub>H<sub>8</sub>O}}||{{centre|-90}}||{{centre|82}}||{{centre|11,7}}||{{centre|0,786}}||{{centre|1.377}} |- |{{centre|[[Propanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=71-23-8 71-23-8]'''</center>||{{centre|C<sub>3</sub>H<sub>8</sub>O}}||{{centre|-127}}||{{centre|97}}||{{centre|14}}||{{centre|0,804}}||{{centre|1.386}} |- |{{centre|[[1,2-Butanoduolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=584-03-2 584-03-2]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>O<sub>2</sub>}}||{{centre|-50}}||{{centre|192}}||{{centre|90}}||{{centre|1,006}}||{{centre|1.4378}} |- |{{centre|[[1,3-Butanoduolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=107-88-0 107-88-0]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>O<sub>2</sub>}}||{{centre|-50}}||{{centre|210}}||{{centre|108}}||{{centre|1,005}}||{{centre|1.4401}} |- |{{centre|[[2,3-Butanoduolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=513-85-9 513-85-9]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>O<sub>2</sub>}}||{{centre|19}}||{{centre|183}}||{{centre|85}}||{{centre|0,987}}||{{centre|1.4350}} |- |{{centre|[[Sek-butanolo|2-Butanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=78-92-2 78-92-2]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>O}}||{{centre|-115}}||{{centre|99}}||{{centre|26}}||{{centre|0,807}}||{{centre|1.395}} |- |{{centre|[[Butanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=71-36-3 71-36-3]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>O}}||{{centre|-90}}||{{centre|118}}||{{centre|35}}||{{centre|0,81}}||{{centre|1.399}} |- |{{centre|[[Ciklobutanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=2919-23-5 2919-23-5]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>8</sub>O}}||{{centre|122,5}}||{{centre|262,5}}||{{centre|21}}||{{centre|0,921}}||{{centre|1.435}} |- |{{centre|[[t-Butanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=75-65-0 75-65-0]'''</center>||{{centre|C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>O}}||{{centre|23-26}}||{{centre|77,9}}||{{centre|11,1}}||{{centre|0,786}}||{{centre|1.386}} |- |{{centre|[[Neopentanolo|2,2-dumetil-1-propanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=75-85-3 75-85-3]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|92,5}}||{{centre|112}}||{{centre|113}}||{{centre|0,81}}||{{centre|1.4091}} |- |{{centre|[[2-Metil-1-butanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=137-32-6 137-32-6]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|70}}||{{centre|130}}||{{centre|43,3}}||{{centre|0,819}}||{{centre|1.411}} |- |{{centre|[[2-Metil-2-butanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=75-85-4 75-85-4]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|12}}||{{centre|102}}||{{centre|67}}||{{centre|0,805}}||{{centre|1.404}} |- |{{centre|[[2-Pentanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=6032-29-7 6032-29-7]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|-73}}||{{centre|118}}||{{centre|34}}||{{centre|0,805}}||{{centre|1.404}} |- |{{centre|[[3-Metil-2-butanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=598-75-4 598-75-4]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|-117}}||{{centre|113}}||{{centre|26}}||{{centre|0,819}}||{{centre|1.4091}} |- |{{centre|[[3-Pentanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=584-02-1 584-02-1]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|-64}}||{{centre|116}}||{{centre|40}}||{{centre|0,816}}||{{centre|1.408}} |- |{{centre|[[Ciklopentanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=96-41-3 96-41-3]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O}}||{{centre|-19}}||{{centre|139-140}}||{{centre|51,11}}||{{centre|0,949}}||{{centre|1.453}} |- |{{centre|[[Pentanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=71-41-0 71-41-0]'''</center>||{{centre|C<sub>5</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|-79}}||{{centre|138}}||{{centre|49}}||{{centre|0,814}}||{{centre|1.409}} |- |{{centre|[[2-Heksanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=626-93-7 626-93-7]'''</center>||{{centre|C<sub>6</sub>H<sub>14</sub>O}}||{{centre|-23}}||{{centre|140}}||{{centre|45}}||{{centre|0,811}}||{{centre|1.413}} |- |{{centre|[[3-Heksanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=623-37-0 623-37-0]'''</center>||{{centre|C<sub>6</sub>H<sub>14</sub>O}}||{{centre|-57}}||{{centre|136}}||{{centre|35}}||{{centre|0,814}}||{{centre|1.414}} |- |{{centre|[[Cikloheksanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=108-93-0 108-93-0]'''</center>||{{centre|C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O}}||{{centre|23}}||{{centre|73}}||{{centre|67,8}}||{{centre|0,948}}||{{centre|1.4630}} |- |{{centre|[[Heksanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=111-27-3 111-27-3]'''</center>||{{centre|C<sub>6</sub>H<sub>14</sub>O}}||{{centre|-47}}||{{centre|158}}||{{centre|59}}||{{centre|0,814}}||{{centre|1.418}} |- |{{centre|[[2-Heptanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=543-49-7 543-49-7]'''</center>||{{centre|C<sub>7</sub>H<sub>16</sub>O}}||{{centre|-30,2}}||{{centre|161}}||{{centre|64,4}}||{{centre|0,814}}||{{centre|1.419}} |- |{{centre|[[3-Heptanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=589-82-2 589-82-2]'''</center>||{{centre|C<sub>7</sub>H<sub>16</sub>O}}||{{centre|-70}}||{{centre|157}}||{{centre|54,4}}||{{centre|0,817}}||{{centre|1.420}} |- |{{centre|[[4-Heptanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=589-55-9 589-55-9]'''</center>||{{centre|C<sub>7</sub>H<sub>16</sub>O}}||{{centre|-42}}||{{centre|155}}||{{centre|61,8}}||{{centre|0,815}}||{{centre|1.418}} |- |{{centre|[[Benzila alkoholo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=100-51-6 100-51-6]'''</center>||{{centre|C<sub>7</sub>H<sub>8</sub>O}}||{{centre|-15,2}}||{{centre|205,3}}||{{centre|93}}||{{centre|1,044}}||{{centre|1.5396}} |- |{{centre|[[Cikloheptanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=502-41-0 502-41-0]'''</center>||{{centre|C<sub>7</sub>H<sub>14</sub>O}}||{{centre|2}}||{{centre|185}}||{{centre|71}}||{{centre|0,948}}||{{centre|1.463}} |- |{{centre|[[Heptanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=111-70-6 111-70-6]'''</center>||{{centre|C<sub>7</sub>H<sub>16</sub>O}}||{{centre|-33}}||{{centre|175}}||{{centre|73}}||{{centre|0,819}}||{{centre|1.423}} |- |{{centre|[[2-Oktanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=123-96-6 123-96-6]'''</center>||{{centre|C<sub>8</sub>H<sub>18</sub>O}}||{{centre|-32}}||{{centre|180}}||{{centre|71,1}}||{{centre|0,819}}||{{centre|1.424}} |- |{{centre|[[3-Oktanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=589-98-0 589-98-0]'''</center>||{{centre|C<sub>8</sub>H<sub>18</sub>O}}||{{centre|-45}}||{{centre|175}}||{{centre|65,6}}||{{centre|0,818}}||{{centre|1.421}} |- |{{centre|[[4-Oktanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=589-62-8 589-62-8]'''</center>||{{centre|C<sub>8</sub>H<sub>18</sub>O}}||{{centre|-41}}||{{centre|177}}||{{centre|71,1}}||{{centre|0,815}}||{{centre|1.423}} |- |{{centre|[[Oktanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=111-87-5 111-87-5]'''</center>||{{centre|C<sub>8</sub>H<sub>18</sub>O}}||{{centre|-16}}||{{centre|194}}||{{centre|81}}||{{centre|0,827}}||{{centre|1.427}} |- |{{centre|[[2-Nonanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=628-99-9 628-99-9]'''</center>||{{centre|C<sub>9</sub>H<sub>20</sub>O}}||{{centre|-35}}||{{centre|199}}||{{centre|82}}||{{centre|0,82}}||{{centre|1.429}} |- |{{centre|[[3-Nonanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=624-51-1 624-51-1]'''</center>||{{centre|C<sub>9</sub>H<sub>20</sub>O}}||{{centre|22}}||{{centre|195}}||{{centre|79,5}}||{{centre|0,821}}||{{centre|1.429}} |- |{{centre|[[4-Nonanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=5932-79-6 5932-79-6]'''</center>||{{centre|C<sub>9</sub>H<sub>20</sub>O}}||{{centre|25}}||{{centre|193}}||{{centre|79,5}}||{{centre|0,822}}||{{centre|1.428}} |- |{{centre|[[5-Nonanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=623-93-8 623-93-8]'''</center>||{{centre|C<sub>9</sub>H<sub>20</sub>O}}||{{centre|5}}||{{centre|195}}||{{centre|79,5}}||{{centre|0,818}}||{{centre|1.427}} |- |{{centre|[[Nonanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=143-08-8 143-08-8]'''</center>||{{centre|C<sub>9</sub>H<sub>20</sub>O}}||{{centre|-4}}||{{centre|212}}||{{centre|74}}||{{centre|0,827}}||{{centre|1.433}} |- |{{centre|[[2-Dekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1120-06-5 1120-06-5]'''</center>||{{centre|C<sub>10</sub>H<sub>22</sub>O}}||{{centre|-5}}||{{centre|210}}||{{centre|85}}||{{centre|0,822}}||{{centre|1.432}} |- |{{centre|[[3-Dekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1565-81-7 1565-81-7]'''</center>||{{centre|C<sub>10</sub>H<sub>22</sub>O}}||{{centre|-5}}||{{centre|213,4}}||{{centre|87,1}}||{{centre|0,823}}||{{centre|1.432}} |- |{{centre|[[4-Dekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=2051-31-2 2051-31-2]'''</center>||{{centre|C<sub>10</sub>H<sub>22</sub>O}}||{{centre|-11}}||{{centre|210}}||{{centre|82}}||{{centre|0,82}}||{{centre|1.431}} |- |{{centre|[[5-Dekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=5205-34-5 5205-34-5]'''</center>||{{centre|C<sub>10</sub>H<sub>22</sub>O}}||{{centre|8}}||{{centre|201}}||{{centre|87,1}}||{{centre|0,82}}||{{centre|1.431}} |- |{{centre|[[Dekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-30-1 112-30-1]'''</center>||{{centre|C<sub>10</sub>H<sub>22</sub>O}}||{{centre|6}}||{{centre|233}}||{{centre|108}}||{{centre|0,829}}||{{centre|1.437}} |- |{{centre|[[2-Undekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1653-30-1 1653-30-1]'''</center>||{{centre|C<sub>11</sub>H<sub>24</sub>O}}||{{centre|2}}||{{centre|230}}||{{centre|92,4}}||{{centre|0,823}}||{{centre|1.435}} |- |{{centre|[[3-Undekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1837022 1837022]'''</center>||{{centre|C<sub>11</sub>H<sub>24</sub>O}}||{{centre|11}}||{{centre|132}}||{{centre|38}}||{{centre|0,825}}||{{centre|1.437}} |- |{{centre|[[4-Undekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=4272-06-4 4272-06-4]'''</center>||{{centre|C<sub>11</sub>H<sub>24</sub>O}}||{{centre|-13}}||{{centre|229,7}}||{{centre|94}}||{{centre|0.828}}||{{centre|1.435}} |- |{{centre|[[5-Undekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=37493-70-2 37493-70-2]'''</center>||{{centre|C<sub>11</sub>H<sub>24</sub>O}}||{{centre|-4}}||{{centre|229}}||{{centre|94}}||{{centre|0,83}}||{{centre|1.436}} |- |{{centre|[[Undekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-42-5 112-42-5]'''</center>||{{centre|C<sub>11</sub>H<sub>24</sub>O}}||{{centre|14}}||{{centre|244}}||{{centre|113}}||{{centre|0,83}}||{{centre|1.439}} |- |{{centre|[[2-Dodekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=10203-28-8 10203-28-8]'''</center>||{{centre|C<sub>12</sub>H<sub>26</sub>O}}||{{centre|19}}||{{centre|249}}||{{centre|97,8}}||{{centre|0,826}}||{{centre|1.440}} |- |{{centre|[[3-Dodekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=10203-30-2 10203-30-2]'''</center>||{{centre|C<sub>12</sub>H<sub>26</sub>O}}||{{centre|25}}||{{centre|245,5}}||{{centre|100,1}}||{{centre|0,828}}||{{centre|1.440}} |- |{{centre|[[4-Dodekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=10203-32-4 10203-32-4]'''</center>||{{centre|C<sub>12</sub>H<sub>26</sub>O}}||{{centre|11}}||{{centre|225}}||{{centre|100,1}}||{{centre|0,826}}||{{centre|1.439}} |- |{{centre|[[5-Dodekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=10203-33-5 10203-33-5]'''</center>||{{centre|C<sub>12</sub>H<sub>26</sub>O}}||{{centre|16}}||{{centre|250}}||{{centre|100,1}}||{{centre|0,826}}||{{centre|1.439}} |- |{{centre|[[Dodekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-53-8 112-53-8]'''</center>||{{centre|C<sub>12</sub>H<sub>26</sub>O}}||{{centre|26}}||{{centre|265}}||{{centre|115,4}}||{{centre|0,831}}||{{centre|1.441}} |- |{{centre|[[1-Tridekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-70-9 112-70-9]'''</center>||{{centre|C<sub>13</sub>H<sub>28</sub>O}}||{{centre|30,5-33,5}}||{{centre|272,1}}||{{centre|121,1}}||{{centre|0.822}}||{{centre|1.4433}} |- |{{centre|[[2-Tridekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1653-31-2 1653-31-2]'''</center>||{{centre|C<sub>13</sub>H<sub>28</sub>O}}||{{centre|25}}||{{centre|268}}||{{centre|102,3}}||{{centre|0,828}}||{{centre|1.443}} |- |{{centre|[[3-Tridekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=10289-68-6 10289-68-6]'''</center>||{{centre|C<sub>13</sub>H<sub>28</sub>O}}||{{centre|32}}||{{centre|257,3}}||{{centre|105,5}}||{{centre|0,831}}||{{centre|1.442}} |- |{{centre|[[4-Tridekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=26215-92-9 26215-92-9]'''</center>||{{centre|C<sub>13</sub>H<sub>28</sub>O}}||{{centre|26}}||{{centre|268}}||{{centre|105,5}}||{{centre|0,819}}||{{centre|1.436}} |- |{{centre|[[2-Tetradekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=4706-81-4 4706-81-4]'''</center>||{{centre|C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>O}}||{{centre|34}}||{{centre|284}}||{{centre|106}}||{{centre|0,831}}||{{centre|1.444}} |- |{{centre|[[3-Tetradekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1653-32-3 1653-32-3]'''</center>||{{centre|C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>O}}||{{centre|32}}||{{centre|284,5}}||{{centre|110,4}}||{{centre|0,809}}||{{centre|1.434}} |- |{{centre|[[4-Tetradekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1653-33-4 1653-33-4]'''</center>||{{centre|C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>O}}||{{centre|32}}||{{centre|275,5}}||{{centre|110,4}}||{{centre|0,81}}||{{centre|1.4237}} |- |{{centre|[[Miristila alkoholo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-72-1 112-72-1]'''</center>||{{centre|C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>O}}||{{centre|35-39}}||{{centre|289}}||{{centre|145}}||{{centre|0,823}}||{{centre|1.4358}} |- |{{centre|[[Tetradekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-72-1 112-72-1]'''</center>||{{centre|C<sub>14</sub>H<sub>30</sub>O}}||{{centre|39}}||{{centre|264}}||{{centre|261}}||{{centre|0,833}}||{{centre|1.443}} |- |{{centre|[[2-Pentadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1653-34-5 1653-34-5]'''</center>||{{centre|C<sub>15</sub>H<sub>32</sub>O}}||{{centre|33}}||{{centre|283,8}}||{{centre|109}}||{{centre|0.833}}||{{centre|1.445}} |- |{{centre|[[3-Pentadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=53346-71-7 53346-71-7]'''</center>||{{centre|C<sub>15</sub>H<sub>32</sub>O}}||{{centre|38,8}}||{{centre|290,2}}||{{centre|114,1}}||{{centre|0.833}}||{{centre|1.4249}} |- |{{centre|[[4-Pentadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=109212-91-1 109212-91-1]'''</center>||{{centre|C<sub>15</sub>H<sub>32</sub>O}}||{{centre|46}}||{{centre|300,2}}||{{centre|114,7}}||{{centre|0.822}}||{{centre|1.4249}} |- |{{centre|[[Pentadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=629-76-5 629-76-5]'''</center>||{{centre|C<sub>15</sub>H<sub>32</sub>O}}||{{centre|46}}||{{centre|270}}||{{centre|130,1}}||{{centre|0,834}}||{{centre|1.446}} |- |{{centre|[[2-Heksadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=14852-31-4 14852-31-4]'''</center>||{{centre|C<sub>16</sub>H<sub>34</sub>O}}||{{centre|47}}||{{centre|314}}||{{centre|111,3}}||{{centre|0,833}}||{{centre|1.447}} |- |{{centre|[[3-Heksadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=593-03-3 593-03-3]'''</center>||{{centre|C<sub>16</sub>H<sub>34</sub>O}}||{{centre|50}}||{{centre|304,4}}||{{centre|118,6}}||{{centre|0,834}}||{{centre|1.576}} |- |{{centre|[[4-Heksadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=19781-43-2 19781-43-2]'''</center>||{{centre|C<sub>16</sub>H<sub>34</sub>O}}||{{centre|38}}||{{centre|128}}||{{centre|...}}||{{centre|0,834}}||{{centre|…}} |- |{{centre|[[Heksadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=36653-82-4 36653-82-4]'''</center>||{{centre|C<sub>16</sub>H<sub>34</sub>O}}||{{centre|49}}||{{centre|344}}||{{centre|135}}||{{centre|0,818}}||{{centre|1.428}} |- |{{centre|[[Ketila alkoholo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=36653-82-4 36653-82-4]'''</center>||{{centre|C<sub>16</sub>H<sub>34</sub>O}}||{{centre|48-50}}||{{centre|310,9}}||{{centre|135}}||{{centre|0,818}}||{{centre|1.4283}} |- |{{centre|[[2-Heptadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=16813-18-6 16813-18-6]'''</center>||{{centre|C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>O}}||{{centre|54}}||{{centre|308}}||{{centre|111,3}}||{{centre|0,835}}||{{centre|1.448}} |- |{{centre|[[3-Heptadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=84534-30-5 84534-30-5]'''</center>||{{centre|C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>O}}||{{centre|51,5}}||{{centre|329,7}}||{{centre|...}}||{{centre|0,841}}||{{centre|1.4305}} |- |{{centre|[[4-Heptadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=103385-34-8 103385-34-8]'''</center>||{{centre|C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>O}}||{{centre|54...}}||{{centre|318,2}}||{{centre|122}}||{{centre|0,835}}||{{centre|1.448}} |- |{{centre|[[Heptadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=1454-85-9 1454-85-9]'''</center>||{{centre|C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>O}}||{{centre|54}}||{{centre|338}}||{{centre|136,4}}||{{centre|0,836}}||{{centre|1.432}} |- |{{centre|[[2-Oktadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=593-32-8 593-32-8]'''</center>||{{centre|C<sub>18</sub>H<sub>38</sub>O}}||{{centre|52}}||{{centre|319,3}}||{{centre|114,2}}||{{centre|0.836}}||{{centre|1.449}} |- |{{centre|[[3-Oktadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=111897-18-8 111897-18-8]'''</center>||{{centre|C<sub>18</sub>H<sub>38</sub>O}}||{{centre|51}}||{{centre|331,6}}||{{centre|124,9}}||{{centre|0.836}}||{{centre|1.4567}} |- |{{centre|[[4-Oktadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=856576-38-0 856576-38-0]'''</center>||{{centre|C<sub>18</sub>H<sub>38</sub>O}}||{{centre|49}}||{{centre|270,5}}||{{centre|81}}||{{centre|0.835}}||{{centre|1.4500}} |- |{{centre|[[Oktadekanolo]]}}||<center>'''[https://commonchemistry.cas.org/detail?ref=112-92-5 112-92-5]'''</center>||{{centre|C<sub>18</sub>H<sub>38</sub>O}}||{{centre|58}}||{{centre|336}}||{{centre|185}}||{{centre|0,812}}||{{centre|1.451.}} |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Fülöp József: ''Rövid kémiai értelmező és etimológiai szótár''. Celldömölk: Pauz–Westermann Könyvkiadó Kft. 1998. 13. o. ISBN 963 8334 96 7 * T. W. Graham Solomons, ''Chimica organica'', 2a eldono, Bologna, Zanichelli, 2001, pp. 53-55, ISBN 88-08-09414-6. * Ioniță, ''Curs de chimia compușilor organici cu funcțiuni simple''. Universitatea din București, 2008. * Klaus Weissermel, Hans-Jürgen Arpe, Charlet R. Lindley, [https://books.google.es/books?id=OUGVPYqtnNgC&dq=weissermel+arpe+%22industrial+organic+chemistry%22&hl=it&source=gbs_navlinks_s&redir_esc=y ''Industrial organic chemistry'',] 4a eldono, Wiley-VCH, 2003, pp. 193-216, ISBN 3-527-30578-5. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Acido]] * [[Aldehido]] * [[Aliciklaj kombinaĵoj]] * [[Alifataj kombinaĵoj]] * [[Alkano]] * [[Alkeno]] * [[Alkino]] * [[Alkoholaĵo]] * [[Alkoholismo]] * [[Alkoholseruro]] * [[Alkoholuloj Anonimaj]] * [[Aromatoj|Aromataj kombinaĵoj]] * [[Benzoata acido]] * [[Bioetanolo]] * [[Buterata acido]] * [[Etanolo]] * [[Etero (kemio)|Etero]] * [[Hidroksila grupo]] * [[Karboksila grupo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikiquote = Alkoholo|wikt=alkoholo|ReVo=alkoho}} * http://www.cojeco.cz * [http://french-paradox.net/category/alcohol-consumption-and-behavior Sciencaj trovaĵoj pri etanolo kaj saneco] {{en}} {{Funkciaj grupoj}} {{Havenda artikolo}} {{ADLS|2016|25}} <!-- ĝis 30 --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alkoholo| ]] [[Kategorio:Drogoj]] [[Kategorio:Antisepsaĵoj]] [[Kategorio:Funkciaj grupoj]] [[Kategorio:Dependeco]] [[Kategorio:Organika kemio]] 98u0jivrts88o6sc35vpvtgo5nsu24e 0 19475 9347272 9078244 2026-04-04T13:16:34Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347272 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Aglo |koloro = pink |dosiero = Eagles together.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Falkoformoj]] ''Artiodactyla'' |familio = [[Akcipitredoj]] '' Accipitridae'' |vikispecio = |komunejo = }} [[dosiero:Eagle on roots - crop 3 (430008061).jpg|eta|300px|]] '''Aglo''' estas granda [[rabbirdo]], kiun oni povas trovi precipe en la [[Malnova Mondo]], havanta nur du speciojn en [[Nordameriko]] (la [[blankkapa maraglo|blankkapan maraglon]] kaj la [[reĝa aglo|reĝan aglon]]) kaj malmultajn en la [[Sudameriko]]. La nomo ''aglo'' signifas popole multajn genrojn en la familio [[akcipitredoj]], sed ne nur, ankaŭ [[fiŝaglo]] de la familio [[pandionedoj]] havas nomon aglo. Ĉiukaze ĉiu estas en la ordo [[falkoformaj]]. Aglobleko estas la '''[[kriĉo]]'''. La plej tipaj agloj estas tiuj de la genro ''[[Aquila (genro)|Aquila]]''. == Genroj == Pli precize '''aglo''' estas sama vorto kiel la latina ''aquila'', kaj pro tio oni devus uzi science nur por birdoj de tiu genro ''Aquila'' de la Subfamilio Buteoninae, nome: * ''Aquila'' genro ** [[Malgranda kriaglo]] ''Aquila pomarina'' ** [[Granda kriaglo]] ''Aquila clanga'' ** [[Rabaglo]] ''Aquila rapax'' ** [[Stepaglo]] ''Aquila nipalensis'' ** [[Iberimperia aglo]] ''Aquila adalberti'' ** [[Imperia aglo]] ''Aquila heliaca'' ** ''Aquila wahlbergi'' ** ''Aquila gurneyi'' ** [[Reĝa aglo]] ''Aquila chrysaetos'' ** [[Kojnvosta aglo]] ''Aquila audax'' ** ''Aquila verreaŭii''. Sed tiu Subfamilio ''Buteoninae'' enhavas ankaŭ aliajn 24 genrojn kutime nomataj agloj; nur [[buteo]]j havas propran popolan nomon en tiu subfamilio, de kie tiu ĉi prenas la nomon, spite la plejmultnombrecon de agloj. Eble pro tio, ke la nomo aglo estas tro ampleksa kaj nescienca. Ankaŭ for de tiu subfamilio, nome en familio ''Circaetinae'' estas [[serpentaglo]]. == Aspekto == Kiel ĉiuj rabobirdoj, la agloj havas grandegajn fortegajn hokformajn [[beko]]jn por deŝiri la karnon de sia predo, fortajn gambojn kaj [[krifo]]jn. Ili havas ankaŭ ege precizan vidpovon, kiu ebligas al ili malkovri predon el granda distanco.o == Simbolaro == Multaj nobeloj kaj reĝoj, eĉ modernaj nacioj, uzas la aglon kiel simbolon, foje eĉ aglon kun du kapoj, ĉar ĝi figuras kaj potencon kaj belecon. La ptoleomeaj regantoj de [[Egiptio]] uzis ĝin por siaj sigeloj, dum la [[Romio|romianaj]] militistaroj uzis ĝin por siaj standardoj. [[Dosiero:Armoiries-Empire.jpg|240px|eta|Blazono de la [[Unua Franca Imperio]], prezidate de reĝa aglo]] En Antikveco la reĝa aglo estis simbolo de kuraĝo kaj povo pro sia forto, grando kaj neatingebla de siaj nestoj. En greka kaj romiana mitologioj iĝis tuje unu el la simboloj de Zeŭso, Jovo aŭ Jupitero, la direĝo kaj anstataŭis rapide la [[ŝafgrifo]]n kiel kapo kaj krifoj de la terura mitologia [[grifo]]. En [[Romio]] estis dekomence religia simbolo kaj iĝis milita kaj politika, kiel simbolo de la [[Romia Imperio]]. Ĉiam, kiam romia legio ekmarŝis, iu soldato, la ''aquilifero'', marŝis la unua portante la standardon kronitan per literoj [[SPQR]] kiuj signifas “senatus populusque romanus”, tio estas “senato kaj la romia popolo” kaj la reĝa aglo. De Romio aglo pasis kiel simbolo al [[Bizancio]]. Bizanco donacis la imperian simbolon (de aglino) al nobelaro de reĝlandoj integritaj en ĉi tiu multetna imperio kiel al: rumanaj, bulgaraj, germanaj, rusaj, serbaj, grekaj, albanaj princoj, kaj aliaj. Tial, ĉi tiun simbolon uzadis dekduo de ŝtatoj, kiuj iam havis kulturajn kontaktojn kun Bizancio<ref name=":0" />. En Bizancio la aglo fariĝis dukapa. Unu el la kapoj reprezentis la malnovan falitan imperion de [[Romio]], kaj la alia la novan imperion de [[Konstantinopolo]]. Kiam [[Karolo la Granda]] restarigis la Okcidentan Imperion aŭ Sakrala Ĝermanromiana Imperio, ankaŭ tiu ĉi adoptis kiel simbolo la dukapan reĝan aglon, kvankam en la [[Moderna epoko]] la imperia familio [[Habsburgo]] preferis anstataŭigi ĝin per la [[imperia aglo]]. Dum la [[Mezepoko]] kaj Moderna Epoko, ankaŭ multaj nobelaj familioj adoptis la reĝan aglon kiel blazono, multfoje flankigante la blazonŝildon de la familio. Lastatempe [[Germanio]] denove akceptis la reĝan aglon en la blazono anstataŭ la imperian aglon. Kiam falis Konstantinopolo en [[1453]], kelkaj reĝaj familioj de orienta Eŭropo adoptis la bizancian reĝan aglon kiel blazono, por igi sin heredantoj de la ĵuse falita [[Orientromia Imperio]]. Pro tio la bizancia aglo estis blazono ankaŭ de la [[Rusa Imperio]], kaj eĉ nuntempe aperas en la centro de la [[Albanio|Albania]] flago. [[Dosiero:Coat of arms of Mexico.svg|eta|240px|maldekstra|Meksikia blazonŝildo]] La unukapa aglo denove estis uzata kiel blazono de [[Napoleono]] dum la efemera [[Unua Franca Imperio]]. Antaŭ tio, la ideo estis kopiata ankaŭ de la sendependistoj de [[Usono]], sed por komprenigi, ke alvenis nova ''Amerika Imperio'' la reĝa aglo estis anstataŭata de la [[blankkapa maraglo]], ekzistanta nur en Nordameriko. La aglo de la Meksikia flago estas tamen tute nerilata al tiuj de eŭropaj blazonoj, ĉar ĝi estas heredanta de la legendo pri la fondiĝo de urbo [[Tenoĉtitlano]], kaj pro tio ĝi ne aperas laŭ heraldika sinteno sed vorante serpenton. En la [[Katolika Eklezio]], reĝa aglo estas simbolo de la plej juna [[apostolo]], [[Sankta Johano]]. Kiam la [[papo]] [[Aleksandro la 6-a]] donis titolon de Reyes Católicos aŭ [[Katolikaj Gereĝoj]] al la monarkoj de [[Hispanio]] en [[1496]], li permesis al ili ankaŭ aldoni al ilia blazono la aglon de Sankta Johano. La birdo restis en la hispana blazono dumdiversaj epokoj, la lasta dum la [[Frankismo]], tiam tute nigra kaj pro tio pli proksima al imperia aglo ol al la reĝa, ankaŭ agorde kun la “imperia” sinteno de la hispana faŝismo. Dum la redemokratiigo de Hispanio oni forigis la “kokidon” de la nacia blazono laŭ la nereligia spirito de la [[Hispana Konstitucio de 1978]]. [[Dosiero:Arrano Beltza flag.svg|eta|[[Aglo nigra]], ''Arrano beltza'', heraldika blazono de la navara reĝo [[Sanĉo la 7-a (Navaro)|Sanĉo la 7-a]].]] En kelkaj islamaj landoj, kiel [[Egiptio]] kaj [[Irako]] oni uzas la nomatan ''aglo de Saladino'', kiu uzis ĝin dum la epoko de la Krucmilitoj. La simbolo rilatas la movadon tutarabisman, ĉar, same ke tiu, Saladino redonis [[Jerusalemo]]n al islamanoj kaj unuigis la tutan Mezorienton en ununura ŝtato sub sia regado. En [[Brazilo|Brazila]] [[folkloro]] Aglo rilatas al Grupo 02 kaj al ĉiuj nombroj finitaj per 05-06-07-08 (vidu [[Besta loto]]). La aglino estas pratempa eŭrazia<ref>Noto: Eŭrazio, la antaŭhistoria mediteranea Eŭropo.</ref> kredosimbolo kaj ne malmultas futbalistoj kiuj esprimas per signon de 'aglino' en formo de du manoj, siajn emociojn kiel "signo de venko"<ref name=":0">Fatbardha Demi, Aglino, la plej pratempa simbolo de kredo en Eŭrazio, la 21-an de oktobro 2018, en : Sellenizmit (helenismo) - besimi që sundon botën, eld. Botimet Dudaj, 255 paĝoj, 2016, ISBN 9789943047839</ref>. La simbolo de aglino, kiel reprezentanto de Kreinto surtere, estas pli praa ol la simbolo de kruco en la ĉefa mito de kristanismo<ref name=":0" />. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Birdoj}}{{Projektoj|q=Aglo|wikt=aglo|ReVo=agl}} * [[Blankkapa maraglo]] * [[Nigra aglo (birdo)|Nigra aglo]] * [[Reĝa aglo]] * [[Granda maraglo]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] pri aglo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Ne naskas porko leonidon, nek korniko aglidon.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Akcipitroformaj birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Agloj| ]] [[Kategorio:Akcipitredoj]] [[Kategorio:Falkoformaj]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] n7dj59ga9jhkfkyutnoil13jug413s9 0 19622 9347293 9031746 2026-04-04T13:23:52Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347293 wikitext text/x-wiki '''Akselo''' estas * en plantanatomio: la [[angulo]] inter [[petiolo]] kaj [[tigo]]. * en homanatomio: la regiono de la [[ŝultro]] ([[latina|latine]] ''Axilla''). <br /> Pli striktasence ĝi signifas nur la ''akselan kavon'' inter brako kaj [[trunko]] ([[torso]]), kie troviĝas multaj [[ŝvitoglando]]j kaj [[seboglando]]j. Sub la haŭto ĉe la akselo estas [[limfaj ganglioj]] kiuj ludas gravan rolon en la defenda sistemo. Ĉe la homo la akselo estas unu el la malmultaj lokoj kie estas [[Akselhararo|hararo]]. * En la [[okcidenta mondo]] la [[Beleco|belecidealo]] por virinoj (kaj kelkaj viroj) estas por havi razitajn akselojn. Tiu idealo nur ekestis je la fino de la [[19-a jarcento]]. Tamen ekde 2019 oni iom post iom forlasas tiun idealon. [[Dosiero:Armpit by David Shankbone.jpg|eta|maldekstra|300px|Vira akselo]] [[Dosiero:Womans armpit.JPG|eta|meza|300px|Virina akselo]]{{Portalo Biologio}} {{Projektoj|wikt=akselo|ReVo=aksel}} {{Ĝermo|biologio}} {{Unua}} [[Kategorio:Plantomorfologio]] [[Kategorio:Anatomio]] 79m2xxb6bmgukecacmvw5k7n8gfumts 0 19729 9347345 7808177 2026-04-04T13:40:02Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347345 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Altar.stmaryredcliffe.arp.jpg|eta|Altaro]] '''Altaro'''<ref>Laŭ [[Francisko Azorín]] ĝi estas ''Monumento por religiaj aferoj, por diservo. Oferejo.'' [[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 9.</ref> aŭ '''arao'''<ref>[[Francisko Azorín]] difinas '''Arao''' kiel ''Oferejo.; simpla tabulo por religiaj oferoj.'' En [[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 17.</ref> estas rita tablo, sur kiu estas farataj [[religio|religiaj]] oferoj aŭ aliaj agoj. Altaroj estas uzataj en multaj religioj, ekzemple en [[budhismo]], [[hinduismo]], pluraj formoj de [[kristanismo]] (sed malofte en multaj formoj de [[protestantismo]] kaj [[Pentekosta Kristanismo|pentekostismo]]), [[novpaganismo]], [[ŝintoismo]] kaj [[taoismo]]. En kristanaj preĝejoj ekzemple povas esti multaj flankaj altaroj kaj kapeloj, sed ĉiam estas plej grava [[ĉefaltaro]] en la centra celo de la [[preĝejo]]. En [[Katolikismo|katolikaj]] preĝejoj, ĉe tiu oni gardas la [[hostio]]n. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Altarero]] * [[Ĉefaltaro]] * Monto [[El Altar]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Altaro|wikt=altaro|ReVo=altar}} * [http://www.newadvent.org/cathen/01360a.htm Altaroj] de ''Katolika enciklopedio'' * [http://www.newadvent.org/cathen/01362a.htm Historio de Kristana altaro] de ''Katolika enciklopedio'' * [http://www.pluralism.org/resources/tradition/essays/hindu3.php Eseo pri hindua hejma altaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090110015856/http://www.pluralism.org/resources/tradition/essays/hindu3.php |date=2009-01-10 }} * [http://www.diademuertos.net/altars.html Kiel konstrui altaronpor Dia de los Muertos] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071030091413/http://www.diademuertos.net/altars.html |date=2007-10-30 }} * [https://web.archive.org/web/20030813085143/http://home.earthlink.net/~odindis/Thorstalli.html Thor Stalli] Nov-pagana altaro por Toro {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] 5aqibhwupktc62fackq1gmhyb71u0jj 0 19891 9347590 8973188 2026-04-04T20:04:08Z Sj1mor 12103 9347590 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi Rabbání''''' ({{lang-ar|شوقي أفندي رباني}}) naskiĝis je la [[1-a de marto]] [[1897]] en [[Akko]] ([[Israelo]]). Li estis la plej maljuna nepo de [['Abdu'l-Bahá|'''Abdu'l-Bahá'']], kiu estis la plej maljuna filo de la Fondinto de la [[Bahaa Kredo]], [[Bahá'u'lláh|''Bahá'u'lláh'']]. Laŭ la bahaa ortografia sistemo lia nomo estus skribita <u>Sh</u>awqí Afandí, sed lia nomo jam delonge estis konata kiel <u>Sh</u>oghi Effendi, antaŭ ol la nuna sistemo estis akceptita. Ekde lia plej frua infaneco li havis specialan rilaton kun sia avo. Li studis en la [[Usona Universitato de Bejruto]] kaj poste ĉe [[Balliol_College|Kolegio de Balliol]] de [[Oksfordo]] en [[Anglio]]. Post la forpaso de '' 'Abdu'l-Bahá'' je la [[28-a de novembro]] [[1921]] ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' eksciis, ke li estis nomita de lia avo kiel la "[[Gardanto de la Afero de Dio]]" (''Valí 'Amr'ulláh''), la plej alta nomita ofico en la nova administra ordo de la Bahaa Kredo klarigita en la ''Volo kaj Testamento'' de '''Abdu'l-Bahá''. Tiun oficon li plenumis ĝis sia morto je la [[4-a de novembro]] [[1957]] en [[Londono]]. == Atingoj == Dum tridek ses jaroj li disvolvis la mondvastan Bahaan komunumon kaj ĝiajn administrajn strukturojn. Ĉar la Bahaa komunumo estis relative malgranda kaj ne disvolvita, kiam li fariĝis Gardanto, li plifortigis kaj disvolvis ĝin dum multaj jaroj, ĝis ĝi kapablis subteni la administran strukturon viziitan de '''Abdu'l-Bahá''. Sub la gvidado de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'', [[Nacia Spirita Asembleo|Naciaj Spiritaj Asembleoj]] estis formitaj, kaj multaj miloj da [[Loka Spirita Asembleo|Lokaj Spiritaj Asembleoj]] ekestis dum la Bahaa Kredo tutmonde disvastiĝis. Dum sia vivo ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' tradukis multajn el la verkoj de [[Báb|''Báb'']], de ''Bahá'u'lláh'' kaj de '''Abdu'l-Bahá''. Dum lia gardanteco la Bahaa religio disvolviĝis en tutmondan kredon. De la tempo de lia elekto ĝis lia morto, la Bahaa Kredo kreskis de 100.000 al 400.000 anoj, kaj landoj de reprezentado de 35 ĝis 250. Li ankaŭ nomis 32 vivantajn [[Manoj de la Afero|Manojn de la Afero]], kontrolis la kompletigon de la superkonstruaĵo de la [[Maŭzoleo de la Báb]], verkis ''Dio Preterpasas'' en [[1944]] por celebri la centjariĝon de la Kredo, lanĉis la Dekjaran Kampanjon en [[1953]] kaj agis kiel oficiala reprezentanto de la Kredo al leĝaj aŭtoritataj en [[Palestino]]/[[Israelo]] dum la multaj provoj de la rompantoj de la [[Interligo]] por forpreni de li la aŭtoritaton. == Privata vivo de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' == ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi Rabbáni'' estis [[Universitato de Oksfordo|oksforde]] edukita kaj bonege regis la anglan lingvon. Li estis tre inteligenta kaj energia. Je la [[25-a de marto]] [[1937]] li edziĝis al kanadana fraŭlino [[Ruhiyyih Khanum|Mary Maxwell]] titolita [[Ruhiyyih Khanum|''Amatu'l-Bahá Rúḥíyyih <u>Kh</u>ánum'']]. Ŝi estis la ununura ido de [[May Maxwell]], unu el la ĉefaj disĉiploj de '''Abdu'l-Bahá'', kaj de [[William Sutherland Maxwell]], notinda arkitekto kanadana. Tiam ŝi estis alta, atleta kaj alloga virino 27-jaraĝa. En [[1941]] ŝi fariĝis la ĉefa angla sekretario de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi''. En [[1951]] ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' nomumis ŝin al la Unua Internacia Bahaa Konsilantaro, la embria [[Universala Domo de Justeco]]. ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' kaj ''Rúḥíyyih <u>Kh</u>ánum'' neniam havis gefilojn. == Interlig-rompado ([[ekskomuniko|Ekskomunikado]]) == En sia Volo kaj Testamento, '' 'Abdu'l-Bahá'' deklaris: <blockquote> "La sankta kaj juna branĉo, la Gardanto de la Afero de Dio, kiel ankaŭ la Universala Domo de Justeco universale elektota kaj establita, estas ambaŭ sub la zorgo kaj protektado de la Abhá Beleco (''Bahá'u'lláh''), sub la ŝirmo kaj neerara gvidado de la Ekzaltito (''Báb'') (mia vivo estu oferita por ili ambaŭ). Kion ajn ili decidas, estas di-devena. Tiu, kiu ne obeas lin, nek obeas ilin, ne obeis Dion; tiu, kiu ribelas kontraŭ li kaj kontraŭ ili, ribelis kontraŭ Dio; tiu, kiu disputis kun li, disputis kun Dio; tiu, kiu oponis lin, oponis Dion; tiu, kiu argumentas kun ili, argumentis kun Dio; tiu, kiu disputis kun li, disputis kun Dio; tiu, kiu malagnoskis lin, malagnoskis Dion; tiu, kiu malkredis lin, malkredis Dion; tiu, kiu devias, apartigas sin kaj turniĝas for de li, vere deviis, apartigis sin kaj turniĝis for de Dio. La kolerego, la furioza indigno, la venĝo de Dio restu sur li!"</blockquote> Tra la vivodaŭro de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' preskaŭ ĉiuj restantaj familianoj kaj idoj de '' 'Abdu'l-Bahá'' iam ribelis kontraŭ lia aŭtoritato kaj estis forpelitaj de li kiel interlig-rompantoj. Aliaj branĉoj de la familio de ''Bahá'u'lláh'' jam estis deklaritaj interlig-rompantoj en la Volo kaj Testamento de '' 'Abdu'l-Bahá''. Kaze de la forpelo de ''Rúḥí Afnán'', kiu estis la kuzo de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'', ĝi ricevis publikan atenton, kaj kreis apartajn suferojn por la familia vivo de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi''. == Neatendita Morto == La forpaso de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' venis neatendite je la [[4-a de novembro]] [[1957]], kiam li estis vojaĝanta al Britio kaj infektiĝis je azia [[gripo]]. La Volo kaj Testamento de '' 'Abdu'l-Bahá'' priskribis la sinsekvadon de la Gardantoj de la Kredo, sed ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' ne havis gefilon, kaj ĉiuj aliaj kandidatoj estis forpelitaj el la Kredo kiel Interlig-rompantoj, (t.e. iu, kiu ne akceptis la aŭtoritaton de la posteuloj de ''Bahá'u'lláh'' : ''`Abdu'l-Bahá'', ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' kaj la [[Universala Domo de Justeco]]). La Volo kaj Testamento de '''Abdu'l-Bahá'' preskribis, ke la Gardanto devas esti vira ido de ''Bahá'u'lláh'' kaj aprobita de la [[Manoj de la Afero]]. Malgraŭ tio, unu el la Manoj de la Afero, Mason Remey, proklamis sin Gardanto kaj estis forpelita el la Kredo de la aliaj Manoj de la Afero kiel interlig-rompanto. Vidu: [[la Ortodoksa Bahaa Kredo]] == Posteuloj de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' == La demando pri posteuloj estis lasita al la decido de la Universala Domo de Justeco, kiu estis fine elektita je la [[21-a de aprilo]] [[1963]], je la fino de la Dekjara Kampanjo aŭ Plano ([[1953]]–[[1963]]) de mondekspansio iniciatita de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' antaŭ sia morto. Pro la neatendita forpaso de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' la Manoj de la Afero, nomitaj de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' kiel la "Ĉefintendantoj de la Mondordo de ''Bahá'u'lláh''", ludis la necesajn administrajn rolojn kaj organizis la voĉdonadon pri la Universala Domo de Justeco. Ili ekskludis sin de la balotado. Post sia elekto la Universala Domo de Justeco konkludis, ke estas neeble nomumi alian Gardanton. ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' restas la unua kaj lasta Gardanto de la Bahaa Kredo. Tio ĉi estas nur disputata de Remey-anoj (anoj de la diversaj sektoj, kiuj sekvas S-ron [[Mason Remey]]), kiuj estis forpelitaj de la Kredo kiel interlig-rompantoj. Pro la klare skribitaj testamentoj de ''Bahá'u'lláh'' kaj '''Abdu'l-Bahá'', kiuj formas la fundamenton de la [[Bahaa Interligo]], bahaanoj ne konsideras tiujn sektojn bahaaj. Laŭ bahaanoj, la Interligo protektas la Kredon de divido, kaj grupoj kiel la Ortodoksa Bahaa Kredo estas remey-anoj, same kiel tiuj, kiuj malagnoskis ''Bahá'u'lláh''-on kiel la Promesiton de ''Báb'' kaj anstataŭe sekvis Lian duonfraton ''Mírzá Yaḥyá'' (kiu estis titolita [[Subh-i-Azal|''Ṣubḥ-i-Azal'']] t.e. "Mateno de Eterneco"), estas konsiderataj kiel azalanoj, ne kiel babanoj, ĉar laŭ bahaanoj ili rompis la Interligon de ''Báb''. == ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' kaj Esperanto == ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' subtenis la ideon de internacia helplingvo kiel ilon por la establigo kaj eternigo de la mondpaco. La principo de internacia helplingvo estas unu el la ĉefaj principoj de la [[Bahaa Kredo]]. ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' forte kuraĝigis la filinon de [[Ludoviko Zamenhof]], [[Lidja Zamenhof]], en ŝiaj strebadoj disvastigi Esperanton. Shoghi Effendi ne nur volis, ke ŝi promociu la Bahaan Kredon, sed ankaŭ rekte instigis ŝin vojaĝi por instrui kaj disvastigi Esperanton. ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' esperis, ke post ŝia vojaĝo al Usono ŝi povus iri al [[Irano]] por instrui la persajn bahaanojn pri Esperanto, sed [[Lidja Zamenhof]] mortis post sia reveno al Pollando kiel hebreino. ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' kuraĝigis bahaanojn ne nur kunlabori kun esperantistoj, sed ankaŭ lerni la lingvon. Malgraŭ tio, ne eblis por Shoghi Effendi elekti oficialan lingvon por la Bahaa komunumo. Laŭ la Bahaaj Skriboj, tiu lingvo estos elektita de la mondregistaro de la estonteco. Bahaanoj ne oficiale subtenas Esperanton aŭ eĉ la anglan aŭ persan kiel internaciajn helplingvojn (kvankam la angla kaj persa devas esti uzataj de la Bahaa Mondcentro pro praktikaj kialoj), sed ĉiuj bahaanoj estas kuraĝigitaj de la skriboj de '''Abdu'l-Bahá'' kaj ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' lerni la lingvon aŭ/kaj kunlabori kun esperantistoj. La [[Universala Domo de Justeco]] ankaŭ promocias la principon de internacia helplingvo kaj menciis ĝin en sia "Promeso de Monda Paco", deklaro sendita al ĉiuj registaroj de la mondo pri la metodoj por establi mondpacon. La Universala Domo de Justeco aprobis la kreon de la [[Bahaa Esperanto-Ligo]] [http://perso.orange.fr/eric.coffinet/U-tekstoj/home-U.html (BEL)], kiu rekte respondecas al tiu institucio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Ort-Bahaa}} * http://reference.bahai.org <!-- Skribadoj de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi Rabbání'' en Persa, kaj Araba --> * http://www.ibiblio.org/Bahai/Texts/EN/GPB <!-- "_God_ _Passes_ Vilaĝo" --> * http://www.ibiblio.org/Bahai/Texts/EN/ADJ <!-- "_The_ (Advento, Adventa Kalendaro) _of_ _Divine_ _Justice_" --> == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Bahaisma Arĥivo]] * [[Maŭzoleo de Báb]] <gallery> Dosiero:Shoghi-1905.jpg|''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' en 1905 |'' 'Abdu’l-Bahá'' kun Sia nepo ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' (1919, Ĥajfo, Israelo) Dosiero:Mary-Maxwell-1926.jpg|Mary Maxwell (''Amatu’l-Bahá Rúḥíyyih <u>Kh</u>ánum'') (1926 Kanado) |Mary Maxwell (''Amatu’l-Bahá Rúḥíyyih <u>Kh</u>ánum'')(1976, Parizo) |Tombo de ''<u>Sh</u>o<u>gh</u>i Effendi'' en Londono </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bahaa Sankta Familio]] [[Kategorio:Bahaaj Centraj Personoj]] [[Kategorio:Bahaismo]] [[Kategorio:Administra Ordo]] [[Kategorio:Religiestroj]] btx1muwuqmk8tfysahdth7n4v0q7rtr 0 21763 9347260 9232736 2026-04-04T13:13:43Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347260 wikitext text/x-wiki {{ADLS|2007|01}} [[Dosiero:Finnair.a320-200.oh-lxf.arp.jpg|eta|Aviadilo [[Airbus A320|Airbus A-320]] de [[Finnair]] ]] [[Dosiero:Airbus_A380.jpg|eta|[[Airbus A380]], la plej granda [[pasaĝeraviadilo]] en la mondo]] [[Dosiero:Zlin_Żelazny_Góraszka_2.JPG|eta|Malgrandaj aviadiloj en spektaklindaj aeraj stuntoj]] [[Dosiero:First_flight2.jpg|eta|Flair Wright, konstruita en 1903, la unua motorizita aviadilo]] [[Dosiero:Staudacher_S-300_stunt_airplane.JPG|eta|Stuntaviadilo]] '''Aeroplano''' estas [[homo|home]] konstruita [[aviadilo]]. Pli striktasence ĝi estas [[flugmaŝino]] pli [[pezo|peza]] ol [[aero]], kiu funkcias per [[motoro]] kaj kies [[alo]]j estas fiksaj dum la [[flugo|flugado]]<ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#aeroplano]</ref>; do ĝi ne inkludas [[aerostato]]jn ([[balono]]jn, [[zepelino]]jn). == Tipoj de aeroplanoj == === Laŭflugiloforme === Aeroplano havas plurajn formojn de flugilo laŭ rendimento aŭ ĝia celo. La invento de jetmotoro kaj pliboniĝita aeronaŭtiko gvidis ellaboron de supersonaj flugiloj. Nuntempe la flugiloj por altrapida flugo estas uzata por adapti kun jetmotoro. ==== Rektflugilo ==== [[Dosiero:Cessna 152 OH-CTH IM8170.JPG|250ra|eta|Cessna 152, Flugilo kun rektflugilo]] La Rekta flugilo estas la ĝenerala flugila formo de aeroplano. Rekta flugilo stabilas pli ol aliaj flugiloj, tiel uziĝas en civila aeroplano aŭ reciprokmotora aeroplano. ==== Dorsdirekta flugilo ==== La Dorsdirekte fleksiĝita flugilo uzatas por [[supersona rapido|supersonrapidaj]] aeroplanoj. Fleksiĝita flugilo estis inventiĝita dum la [[dua mondmilito]] por ellabori koncepton de [[jetmotoro]]. Por krei supersonarapidon, pistmotora aeroplano kun rekta flugilo ne eblis krei transsonan rapidon. Por krei supersonrapida aeroplano, fleksiĝita flugilo estas selektita por altrapidaj aeroplanoj kiel moderna ĉasaviadilo kaj [[jetmotoro|jetmotora]] aeroplano. Dorsdirekte fleksiĝita flugilo ricevas malpli da reziston, tamen kreas malpli da levforton. Pluraj variantoj de fleksiĝita flugilo estis ellaboritaj kiel deltaflugilo kaj antaŭdirekte fleksiĝita flugilo por solvi aernaŭtikan malavantaĝon. ==== Deltaflugilo ==== La Deltaflugilo estas varianto de dorsdirekte fleksiĝita flugilo. Deltaflugilo ricevas malpli da reziston, kaj ricevas stabilecon el larĝa areo de flugilo. Deltaflugilo uzatas por [[ĉasaviadilo]]j, kiu necesas stabileco dum la aerbatalo kaj dinamika manovro. {|cellpadding="2" align="center" |--- bgcolor="#DDDDDD" ! colspan="5" bgcolor="BFCEE9" style="color:white" | Formoj de flugilo |--- |align="center"| [[Dosiero:Republic F-84 Thunderjet 3-view.svg|200ra]] |align="center"| [[Dosiero:North American F-86A.svg|200ra]] |align="center"| [[Dosiero:Dassault Mirage III-5 Risszeichnung.png|200ra]] |align="center"| [[Dosiero:Sukhoi Su-47 outline.svg|100ra]] |- |align="center"| Republican F-84 Thunderjet<br />(Rektflugilo) |align="center"| [[North American F-86 Sabre]]<br />(Dorsdirekte fleksiĝita flugilo) |align="center"| Dassault Mirage 3<br />(Deltaflugilo) |align="center"| Sukhoi Su-47 Berkut<br />(Antaŭdirekte fleksiĝita flugilo) |- |} == Komunaj elementoj de aeroplanoj == Aeroplano ĝenerale konsistas el la sekvantaj elementoj: [[Dosiero:Direktiloj de aviadilo.jpg|350ra]] * '''Fuzelaĝo'''<ref>Vd [[NPIV]]-n [http://vortaro.net/#fuzelaĝo]</ref>: la ĉefa struktura korpo de aeroplano. * '''Alaro''' : la aro de surfacoj efektivigantaj la [[levoforto]]n dum flugo. * '''Empeno''' : la tuto de la stabiligaj kaj reguligaj surfacaĵoj ĉe la malantaŭo de aeroplano. * '''Surteriĝa subekipaĵo''' : la skusorbilo dum surteriĝoj permesanta ankaŭ monovrojn inter diversaj lokoj de [[aerodromo]]. == Mekanismo == [[Dosiero:Fortoj de flugmaŝino.jpg|350ra]] Meze de la [[18-a jarcento]] la svisa scienculo [[Daniel Bernoulli]] eltrovis, ke en iu ajn movanta fluidaĵo la premo estas la plej malalta tie, kie la rapideco estas la plej granda. La [[aero]] ĉirkaŭ ni efikas kiel fluidaĵo, kaj se ni povas plialtigi la rapidecon de aero sur tia surfaco kia alo, la premo reduktiĝus kaj la alo leviĝus. Praktike, la alo de aeroplano iom similas al pafarko, la supra surfaco estas kurba, sed la malsupra parto rekta. Ĉar la aero devas veturi pli longan distancon super la supra parto de la alo, ĝi devas veturi per pli alta rapideco. Sekve de tio, la premo estas pli malalta sur la alo ol sub ĝi, kaj la alo leviĝas en la aeron. Kontraste al tiu tradicia teorio oni konsideru, ke ekzistas aeroplanoj, kiuj kapablas flugi en normala pozicio, sed ankaŭ dorse. Iliaj aloj kutime havas ne tre fortan kurbiĝon - sed tamen: Se la tradicia klarigo pravus, ili tuj sinkus teren, kiam ili flugas dorsen. Sed fakte ili tiel ne faras. Krome ekzistas el papero falditaj aviadiletoj, kiuj kapablas flugi, kvankam iliaj aloj konsistas el glata papero. Evidente la kutima kurbeco de la aloj do ne estas la decida punkto por la kapablo flugi (sed por ŝpari reziston kaj do energion). Tamen oni pretas supozi, ke la aero glitas laŭ kurba aŭ plata alo laŭ vojoj similaj al tiu atendebla ĉe kurba alo.<ref>[http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/wrong1.html Nekorekta teorio #1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140427084226/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/wrong1.html |date=2014-04-27 }}, [[NASA]].</ref> === Movado === Kiel aliaj movantaj objektoj, kiuj sekvas la bazajn leĝojn de fiziko, aeroplano emas moviĝi laŭ la rekta linio, se nenia ekstera forto estas uzata por ŝanĝi ĝian direkton. La rapideco, per kiu la motoro turnas la helicon, estas regata de la akcelilo. Se oni malfermas, la akcelilon, tio pliigas la aeran rapidecon kaj levas la aeroplanon pli alten. ==== Tangigado ==== La empeneronoj estas horizontala, ĉarnirata surface alligata al la empeno (empen-alo). Kiam la piloto tiras malantaŭen la regstangon, aŭ direktostangon, la empenerono estas levata supren. La aero, kiu frapas la levatan empeneronon, puŝas la empenon malsupren kaj la alon supren. La puŝforto de la helico tiras la aeroplanon supren. Male, kiam la piloto puŝas la regstangon antaŭen, la empenerono estas klinata malsupren. Tio levas la empeneronon supren kaj la alon malsupren. Tielmaniere, la piloto kreas tangadon. ==== Kverigado ==== La [[rudro]]j (direkterono), vertikala surfaco, kiu estas ĉarnirata al la empeno (=la tuto, vertikalaj kaj horizontalaj "vostaj" surfacoj), svingas la direkteron dekstren aŭ maldekstren, sammaniere kiel parto de la empeno, empenerono, svingiĝas supren aŭ malsupren. Surtere, ĝi estas uzata por stiri la aeroplanon, kiel la ŝipa [[rudro]] funkcias. En la aero, tamen, la ĉefa funkcio de la rudro ne estas turnigi la aeroplanon, sed helpi ĝin en formado kaj normaligo de turniĝado (kun aleronoj). ==== Ruligado ==== La aleronoj, malgrandaj partoj de la malantaŭa eĝo de la [[alo]], proksimaj al la alo-pintoj, estas ĉarnirataj kaj estas ligataj en tia maniero ke, kiam unu el ili leviĝas, la alia malleviĝas. Tiu movo levas unu aleronon kaj mallevas la alian. Kiam la alerono sur la dekstra flugilo malleviĝas, sur la dekstra alo leviĝas kaj la aeroplano kliniĝos maldekstren, La [[levoforto]] sur la dekstra alo ne plu estas plene suprenira parto de la forto tiras la aeroplanon maldekstren. Tio, kune kun la rudro, stigas maldekstran turniĝadon; t.e. la aeroplano estas levata ± ĉirkaŭ la turniĝo. <center><gallery> Dosiero:Aileron pitch.gif|Tangado <br />(angle ''pitching'') Dosiero:Aileron yaw.gif|Kveriĝado <br />(angle ''yawing'') Dosiero:Aileron roll.gif|Ruliĝado <br />(angle ''rolling'') </gallery></center> == Fabrikantoj == * [[Airbus]] * [[Antonov]] * [[Boeing]] * [[Bombardier Aerospace]] * [[Embraer]] * [[Tupolev]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aviado]] * [[Aviadilo]] * [[Aerodino]] * [[Piloto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aeroplano|ReVo=aeropl}} * http://www.airliners.net/ (La fotografioj de komercaj aeroplanoj) * https://www.flightradar24.com/ (Retpaĝo por Aviadtrafiko) * http://www.airlinerworld.com/ (Novaĵo pri internaciaj aerlinioj) [[Kategorio:Aviadiloj|Aeroplano]] [[Kategorio:Aviado]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj]] 12ih2sr540x2nl995i6zm0qpihodkh0 0 22560 9347965 9289958 2026-04-05T10:29:21Z Sergio 46486 /* Eksteraj ligiloj */ pok 9347965 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} '''''Kandid, aŭ: La Optimismo''''' ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}}; mallongigita ''Candide'' [kɒnˈdiːd]) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltaire]] kaj kiu estas konsiderita kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, kiu estis publikigita en januaro 1759 en Svislando, malfermiĝas kun la rakonto de juna viro nomita Kandido, kiu estas edukita de lia instruisto nomata Pangloss en la protektita medio kie li vivas laŭ la optimismaj valoroj de [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]. Poste en la rakonto, la subita interrompo de la paca vivmaniero estas priskribita, kaj Kandido estas eksponita al la [[Aflikto|afliktoj]] de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per sufiĉe praktika konkludo: Voltero admonas la legantojn "kultivu vian ĝardenon", anstataŭe de la [[mantro]] [[Parkerigi|parkerigita]] de Pangloss, laŭ kiu "ĉio estas por la plej bona" ​​en "la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj". La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas dezajnita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[Kliŝo|kliŝojn]], kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. La okazaĵoj prezentitaj en la romano estas ofte bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono|sismo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. Kiel multaj aliaj filozofoj de sia tempo, kiuj luktis kun la [[problemo de la malbono]], Voltero prezentas en tiu ĉi romano sian aliron al tiu ĉi demando - kial malbono okazas - en humura kaj rekta maniero. Uzante la rolulo de "Kandido", li atakas Leibniz kaj lian filozofian [[optimismo]]n. Neniu estas savita de la moko de la verkisto, Voltero ridindigas [[Religio|religion]], [[Teologio|teologion]], [[Registaro|registarojn]], [[Armeo|armeojn]] kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[Filozofio|filozofion]] kaj [[Filozofo|filozofojn]]. == Reago kaj heredo == Ĉar la romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[Blasfemo|blasfemon]], politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legita ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Tamen, la akra spriteco de la romano kaj komprenoj pri la homa kondiĉo, inspiris verkistojn kaj artistojn de estontaj generacioj, kiuj ampleksis kaj imitis ĝin. Hodiaŭ la romano estas konsiderita la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj en la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|okcidento]]. == Esperanto == [[Eŭgeno Lanti]] esperantigis ĝin el la [[Franca lingvo|franca]]. La 160-paĝa tradukaĵo estas eldonita ĉe [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] en [[Lepsiko]] en la jaro [[1929]]. La 30an de januaro 2023 aperis nova traduko ĉe la literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'' por la 2022a jaro (laŭ la normoj pdf kaj epub). Sergio Pokrovskij reviziis kaj reverkis la tradukon en la jaroj 2021a–2023a. En la nova traduko de ''Kandido'' estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj de la Lantia teksto. La tro franceca frazosintakso (konscie elektita de Lanti’) estas malpezigita kaj rearanĝita laŭ la tradicio Esperanta. La apero de PV (unu jaron post la publikigo de la Lantia traduko kaj iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj PIV kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en la prilaborita teksto. La “Postparolo” de Sergio Pokrovskij entenas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. '''Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — (Literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', 2022).''' ==Recenzoj== {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj |s=Kandid}} * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 6csuxicsqwh9o6onm36ij3sqgaw81i7 9347971 9347965 2026-04-05T10:44:25Z Sergio 46486 /* Recenzoj */ CM 9347971 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} '''''Kandid, aŭ: La Optimismo''''' ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}}; mallongigita ''Candide'' [kɒnˈdiːd]) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltaire]] kaj kiu estas konsiderita kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, kiu estis publikigita en januaro 1759 en Svislando, malfermiĝas kun la rakonto de juna viro nomita Kandido, kiu estas edukita de lia instruisto nomata Pangloss en la protektita medio kie li vivas laŭ la optimismaj valoroj de [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]. Poste en la rakonto, la subita interrompo de la paca vivmaniero estas priskribita, kaj Kandido estas eksponita al la [[Aflikto|afliktoj]] de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per sufiĉe praktika konkludo: Voltero admonas la legantojn "kultivu vian ĝardenon", anstataŭe de la [[mantro]] [[Parkerigi|parkerigita]] de Pangloss, laŭ kiu "ĉio estas por la plej bona" ​​en "la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj". La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas dezajnita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[Kliŝo|kliŝojn]], kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. La okazaĵoj prezentitaj en la romano estas ofte bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono|sismo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. Kiel multaj aliaj filozofoj de sia tempo, kiuj luktis kun la [[problemo de la malbono]], Voltero prezentas en tiu ĉi romano sian aliron al tiu ĉi demando - kial malbono okazas - en humura kaj rekta maniero. Uzante la rolulo de "Kandido", li atakas Leibniz kaj lian filozofian [[optimismo]]n. Neniu estas savita de la moko de la verkisto, Voltero ridindigas [[Religio|religion]], [[Teologio|teologion]], [[Registaro|registarojn]], [[Armeo|armeojn]] kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[Filozofio|filozofion]] kaj [[Filozofo|filozofojn]]. == Reago kaj heredo == Ĉar la romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[Blasfemo|blasfemon]], politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legita ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Tamen, la akra spriteco de la romano kaj komprenoj pri la homa kondiĉo, inspiris verkistojn kaj artistojn de estontaj generacioj, kiuj ampleksis kaj imitis ĝin. Hodiaŭ la romano estas konsiderita la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj en la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|okcidento]]. == Esperanto == [[Eŭgeno Lanti]] esperantigis ĝin el la [[Franca lingvo|franca]]. La 160-paĝa tradukaĵo estas eldonita ĉe [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] en [[Lepsiko]] en la jaro [[1929]]. La 30an de januaro 2023 aperis nova traduko ĉe la literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'' por la 2022a jaro (laŭ la normoj pdf kaj epub). Sergio Pokrovskij reviziis kaj reverkis la tradukon en la jaroj 2021a–2023a. En la nova traduko de ''Kandido'' estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj de la Lantia teksto. La tro franceca frazosintakso (konscie elektita de Lanti’) estas malpezigita kaj rearanĝita laŭ la tradicio Esperanta. La apero de PV (unu jaron post la publikigo de la Lantia traduko kaj iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj PIV kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en la prilaborita teksto. La “Postparolo” de Sergio Pokrovskij entenas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. '''Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — (Literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', 2022).''' ==Recenzoj== {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj |s=Kandid}} * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 5oms1h94kp1enz2lc31fy7sahel7kzp 0 22650 9347175 6374464 2026-04-04T12:18:37Z Sj1mor 12103 9347175 wikitext text/x-wiki '''KONDO Kuniomi''' (naskiĝis la {{daton|17|majo|1905}} en [[Kagoŝima]]) estis [[japana esperantisto]] kaj [[bibliotekisto]]. Li estis esperantisto de 1923. Li studis lingvosciencon en Imperia [[Universitato de Kioto]] kaj prezentis al ĝi kursofinan tezon pri kompara studo de artefaritaj lingvoj. Li estis prezidanto de la 21-a [[Japana Esperanto-Kongreso]] en Kyôto kaj diligenta gvidanto de Esperantista Ligo en Kyôto. [[Kategorio:Japanaj esperantistoj|KONDO, Kuniomi]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1905|KONDO, Kuniomi]] {{Ĝermo|esperantisto}} {{EdE|K}} 9kvw7jrl6d6jrmy8wviolkau53dld8j 9347176 9347175 2026-04-04T12:19:05Z Sj1mor 12103 9347176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dato de morto=nekonata }} '''KONDO Kuniomi''' (naskiĝis la {{daton|17|majo|1905}} en [[Kagoŝima]]) estis [[japana esperantisto]] kaj [[bibliotekisto]]. Li estis esperantisto de 1923. Li studis lingvosciencon en Imperia [[Universitato de Kioto]] kaj prezentis al ĝi kursofinan tezon pri kompara studo de artefaritaj lingvoj. Li estis prezidanto de la 21-a [[Japana Esperanto-Kongreso]] en Kyôto kaj diligenta gvidanto de Esperantista Ligo en Kyôto. [[Kategorio:Japanaj esperantistoj|KONDO, Kuniomi]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1905|KONDO, Kuniomi]] {{Ĝermo|esperantisto}} {{EdE|K}} b6tfrfuy4i9hiydh9e6kxu6htzr82j2 0 22773 9347256 8901828 2026-04-04T13:12:24Z Sj1mor 12103 9347256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Sylvester Stallone |dosiero = Sylvester Stallone 2012.jpg |grandeco de dosiero = 250px |priskribo de dosiero = |naskonomo = Michael Sylvester Enzio Stallone |loko de naskiĝo = {{Flago|Usono}} [[Novjorko]], [[Novjorkio]], [[Usono]] |loko de morto = |kromnomo = Sly |aktivaj jaroj = [[1970 en filmo|1970]] - nuntempo |geedzo = [[Sasha Czack]] (1974-1985) <br /> [[Brigitte Nielsen]] (1985-1987)<br /> [[Jennifer Flavin]] (1997-) |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = http://www.sylvesterstallone.com |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = '''Honora Cezaro''' <br /> [[1992]] - por la tutviva laboro |grammy = |premio ora frambo = '''Plej malbona aktoro''' <br /> [[1985]] - ''[[Rhinestone]]'' <br /> [[1986]] - ''[[Rambo II]]''; ''[[Rocky IV]]'' <br /> [[1989]] - ''[[Rambo III]]'' <br /> [[1993]] - ''[[Stop! Or My Mom Will Shoot]]'' <br /> '''Plej malbona reĝisoro''' <br /> [[1986]] - ''[[Rocky IV]]'' <br /> '''Plej malbona scenario''' <br /> [[1986]] - ''[[Rambo II]]'' <br /> '''Plej malbona aktoro de dekjaro''' <br /> [[1990]] - ''[[Cobra]]''; ''[[Lock Up]]''; ''[[Over the Top]]''; ''[[Rambo II]]''; ''[[Rambo III]]''; ''[[Rocky IV]]''; ''[[Rhinestone]]''; ''[[Tango & Cash]]'' <br /> '''Plej malbona filma paro''' <br /> [[1995]] - ''[[The Specialist]]'' <br /> '''Plej malbona aktoro de centjaro''' <br /> [[2000]] - por 99,5 % de ĉio, kion li kiam ajn faris <br /> '''Plej malbona aktoro en apuda rolo''' <br /> [[2004]] - ''[[Spy Kids 3-D: Game Over]]'' |pluaj premioj = }} '''Sylvester STALLONE''', plennome: '''Michael Sylvester Enzio STALLONE''' (naskiĝis la [[6-a de julio|6-an de julio]], [[1946]]) estas [[Usono|usona]] [[aktoro]], [[scenaristo]] kaj [[reĝisoro]]. == Vivo == Naskiĝinte en [[Novjorko]], li studis aktoradon en la [[Universitato de Miami]], [[Florido]]. Poste li aperis en teatraĵoj kaj – ne tre sukcese – laboris kiel [[figuranto]] kaj en malgrandaj filmroloj kaj unufoje ankaŭ en pornografiaĵo. Famon li akiris en [[1976]], per la ĉefrolo en la boksista filmo ''Rocky'', por kiu li ankaŭ verkis la scenaron. Ĝis [[1990]] aperis kvar pliaj sekvoj de ''Rocky'', sed neniu el ili kvalite atingis la originalon. Trifoje Stallone ankaŭ agis kiel reĝisoro: en ''Rocky II, III'' kaj ''IV''. Similan sorton havis la filmserio pri ''[[Rambo]]''. Dum komence ankaŭ kritikaj elementoj riĉigis la filmon, poste la agado pli kaj pli koncentriĝis al bataloscenoj. Fine Sylvester Stallone ricevis interalie la premion kiel ''plej malbona aktoro de la 1980-aj jaroj'' kaj poste oni eĉ honoris lin ''plej malbona aktoro de la 20-a jarcento''. Liaj aktoraj kapabloj fakte estis limigitaj, ĉar lia vizaĝo denaske estis parte paralizita. Sylvester Stallone tri-foje edziĝis: al [[Brigitte Nielsen]], [[Sasha Czack]] kaj [[Jennifer Flavin]]. Li havas kvin idojn, du kun S-ino Czack kaj tri kun S-ino Flavin. == Listo de filmoj == === Rocky === * ''[[Rocky]]'' (1976) * ''Rocky II'' (1978) * ''Rocky III'' (1981) * ''Rocky IV'' (1985) * ''Rocky V'' (1990) * ''Rocky Balboa'' (2006) === Rambo === * ''Rambo: First Blood'' (1982) * ''Rambo II'' (1985) * ''Rambo III'' (1987) * ''John Rambo'' (2008) === Pliaj filmoj === * ''Capone'' (1975) * ''F.I.S.T.'' (1977) * ''Escape to Victory'' (1981) * ''Nighthawks'' (1981) * ''Oscar'' (1991) * ''Cliffhanger'' (1993) * ''Demolition Man'' (1993) * ''Assassins'' (1995) * ''Judge Dredd'' (1995) * ''Cop Land'' (1997) * ''Antz'' (nur voĉo, 1998) * ''Get Carter'' (2000) * ''Driven'' (2001) * ''Spy Kids 3-D'' (2003) === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1973 || The Evil Touch || - |- | 1975 || Police Story || Elmore "Rocky" Caddo |- | 1975 || Kojak || Detektivo Rick Daly |- | 1979 || The Muppet Show || Si mem |- | 1985 || Heart of a Champion: The Ray Mancini Story || - |- | 1991 || Dream On || Si mem |- | 2002 || Pastro Lefty || - |- | 2002 || Liberty's Kids || Paul Revere |- | 2005 || Las Vegas || Frank the Repairman |- | 2005 || The Contender Rematch: Mora vs. Manfredo || - |- | 2006–09 || The Contender || Si mem (invitito) |- | 2010 || Inferno: The Making of 'The Expendables' || Si mem |- | 2013 || Saturday Night Live || Three Wise Guys |- | 2016 || Strong || - |- | 2017 || Ultimate Beastmaster || - |- | 2017 || This Is Us || Si mem |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{Facebook}} * {{Twitter}} * {{Instagram}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|112464}} * {{IBDB nomo}} * {{Box Office Mojo nomo}} * {{Metacritic nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Literaturo}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Stallone, Sylvester}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:Usonaj scenaristoj]] [[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]] [[Kategorio:Verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Pentristoj]] [[Kategorio:Pornoaktoroj]] ti92ehi8p4fhdl6nzb6oxmccamp68gi 0 23129 9347407 8479671 2026-04-04T15:40:57Z Sj1mor 12103 /* Rete legeblaj en Esperanto */ 9347407 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:XRF 12days.jpg|eta|dekstra|''The Twelve Days of Christmas'']] ''Tiu ĉi artikolo estas pri kantoj. Ankaŭ ekzistas artikolo pri la libro '''[[Kristnaska Sonorado (Dickens)|Kristnaska Kanto]]'''''. ---- Estas multaj '''[[Kristnasko|kristnaskaj]] kantoj''' en ĉiuj [[Kristanismo|kristanaj]] landoj. En [[Anglio]], kie ili nomiĝas ''Christmas Carols'' (kristnaskaj karoloj), ili konsistigas grandan nacian tradicion, regule kantitaj de infanaj ĥoroj. En [[Brazilo]], unu konata kanto estas jena: ::Papileto tre bela ::Kiu restas en rozejo ::venu por vidi kiom da ĝojeco ::Ĉar hodiaŭ estas kristnaska nokto ::::Mi estas papileto ::::Tre bela kaj ĉarma ::::mi restas inter la floroj ::::atendante kiu amos min. En [[Slavoj|slavaj]] kaj [[Ortodoksismo|ortodoksaj]] landoj, ili nomiĝas ''kolinda'' (kolendoj), kaj ilin kantas infanoj, kiuj iras pord-al-porde, ktp. == En Esperanto kantas == La nederlanda grupo [[Akordo (muzikgrupo)|Akordo]] registris plenan K-diskon da esperantigitaj kristnaskaj kantoj el multaj landoj kantitaj ''a-capella'' t.e. nurvoĉe: ''[[Kristnaska Kordo]]''. La itala kantistino [[Cristina Casella]] registris en 2012 la novan kristnaskan kanton ''Kredu Kristnaskon''. La kanto estas originale verkita de [[Roberto Pigro]] en Esperanto, kadre de bonfara iniciato. Oni povas aŭskulti la kanton en Jutubo kaj elŝuti ĝin, serĉante ĝian titolon en la retejo https://kantaro.ikso.net/. == Rete legeblaj en Esperanto == * [https://web.archive.org/web/20071203053102/http://www.geocities.com/cigneto/thcind/kristnasko.html 148 kristnaskaj kantoj] kompilataj de Haruo Ros'. (Rim. ke ties malnova retloko de GeoCities nun troveblas per la "Internet Archive", ligilata ĉi tie.) * [http://www.genekeyes.com/Yuletide-Carols.html Yuletide Carols / Jula Karolaro] kompilataj de [[Gene Keyes]]. Dekunu simplaj partituroj &#285;is nun, inkluzive nova kaj angla kaj esperanta traduko: [http://www.genekeyes.com/Canticle.html Cantique de Noël / Canticle Noel / Kantik' de Noel'/ (O Holy Night).] Anka&#365; [http://www.genekeyes.com/Wenceslas.html Vencelas la Bona Re&#285;'], [http://www.genekeyes.com/Coventry.html Koventria Karolo], [http://www.genekeyes.com/Hark.html Aŭdu! Kantas Angel-ĥor’], [http://www.genekeyes.com/Down-in-Yon-Forest.html Tien Arbaren], [http://genekeyes.com/FRIENDLY/friendly.html L'Amikaj Bestoj], [http://www.genekeyes.com/12-DAYS/12-days-of-Christmas.html La Dek Du Tagoj de Kristnasko], [http://www.genekeyes.com/Souling/Souling.html <nowiki>La Animanta Kanto [Anim-Kuk']</nowiki>], [http://www.genekeyes.com/RIU/Riu.html Riu Riu Chiu], [http://www.genekeyes.com/OTR/OTR.html Trans la Riveron kaj Tra l'Arbar'], [http://www.genekeyes.com/ECHO-CAROL/Echo.html Eĥo-Karolo]. == Rete elŝuteblaj Mp3 dosieroj en Esperanto == [https://web.archive.org/web/20071213144720/http://www.musicexpress.com.br/artisto.asp?artista=293#musica=Abio%20Vi Ralph Glomp kantas i.a. Abio vi!] [https://web.archive.org/web/20071213142809/http://www.musicexpress.com.br/artisto.asp?artista=203 Akordo kantas i.a. Paca Nokt'] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Sankta Nokto]] * [[b:Tintilar'|Tintilar']] * [[Villancico]] * [[Kristnaska karto]] {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Kristana muziko]] [[Kategorio:Kristnasko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] cy42skzdxftfk8arh00t9t7pw10qnh2 0 23534 9347341 9021020 2026-04-04T13:39:32Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347341 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alno |koloro = lightgreen |dosiero = Tagalder8139.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''Alnus serrulata''<br />viramentoj dekstre, maturaj amentinoj dekstre<br />[[Johnsonville (Suda Karolino)]] |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |ordo = [[Fagaloj]] ''Fagales'' |familio = [[Betulacoj]] ''Betulaceae'' |genro = '''Alno''' ''Alnus'' |genro aŭtoritato = [[Philip Miller|Mill.]] [[1754]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ĉirkaŭ 20-30 specioj, vidu tekston. |vikispecio = Alnus |komunejo = Alnus |mapo de vivoteritorioj =Alnus distribution.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''alnoj''' (science ''Alnus'') estas genro de arboj en la familio de la betulosimilaj arboj ([[betulacoj]]). == Priskribo == [[Dosiero:Alkottar.jpg|eta|maldekstre|180px|Virseksaj floraroj kaj fruktaroj de nigra alno.]] Alnoj estas arboj, kutime ne altaj; la plej alta alno (la Ruĝa alno, usonana) povas atingi 35 m, sed plejparte la alnoj ne estas pli altaj ol 10-15 m. La [[folio]]j estas simplaj, alternaj, kaj falas vintre (krom ''A.jorullensis''). Alnoj estas plantoj monoikaj: la sama arbo portas [[floro]]jn de ambaŭ genroj, sed ĉiu floro (kaj ĉiu floraro) estas nur ina aŭ vira. La floroj estas tre simplaj; la floraroj pendas de la branĉoj kaj estas longaj se viraj kaj pli mallongaj se inaj. La [[frukto]]j similas al etaj pinkonusoj; fakte kio aspektas kiel unu frukto estas fruktaro. == Disvastiĝo kaj specioj == === Eŭropo === En [[Mezeŭropo]] hejmas tri specioj: * [[Nigra alno]] ''Alnus glutinosa'' * [[Griza alno]] ''Alnus incana'' * [[Verda alno]] ''Alnus viridis'' En [[Korsiko]] kaj partoj de suda [[Italio]] troviĝas la [[Endemio|endemia]] [[korfolia alno]] (''Alnus cordata''). Aliloke ĝi estas enkondukita kiel ornama arbo. === Azio === En Orienta [[Azio]] estas pluraj endemiaj alnoj, ekzemple: * [[Japana alno]] ''Alnus japonica'' en [[Japano]], kie estas endemiaj ankaŭ ''A.firma'', ''A.sieboldiana'' kaj ''A.matsumurae'' * [[Tajvana alno]] (''Alnus formosana'') en [[Tajvano (insulo)|Tajvano]] * ''Alnus pendula'' hejmas en Japano kaj [[Koreio]] * [[Manĉura alno]] ''Alnus mandshurica'' vivas en vasta areo de Ĉinio, [[Mongolio]], Koreio kaj orienta [[Siberio]] * pluraj specioj estas endemiaj de [[Ĉinio]] aŭ komunaj al Ĉinio kaj Japano / Koreio, ekzemple ''Alnus trabeculosa'' En [[Himalajo]] kaj proksimaj regionoj estas aliaj specioj de alno, inter kiuj la [[Nepala alno]] (''Alnus nepalensis''). En okcidenta Azio ([[Irano]], [[Turkio]] ktp) vivas la [[Orienta alno]] (''Alnus orientalis'') kaj la [[preskaŭkorfolia alno]] (''Alnus subcordata''). Aldone la tri ĉefaj specioj de Eŭropo (''A.glutinosa'', ''A.incana'' kaj ''A.viridis'') nature ĉeestas ankaŭ en Azio. === Afriko === Alnoj mankas en [[Afriko]], krom pri la norda parto de [[Maroko]], kie vivas la nigra alno (''A.glutinosa''). === Ameriko === [[Nordameriko]] estas riĉa je specioj de alnoj; multaj kreskas nur en la orienta aŭ en la okcidenta parto. Inter ili, oni povas mencii: * [[Ruĝa alno]] ''Alnus rubra'' * [[Blanka alno]] ''Alnus rhombifolia'' * ''Alnus serrulata'' * [[Mara alno]] ''Alnus maritima'' [[Anda alno]] (''Alnus acuminata'') estas ekologie kaj [[Forstado|forste]] grava en [[Andoj]]. Ĝi kaj la [[Meksikana alno]] (''Alnus jorullensis'') estas la solaj alnoj kreskantaj nature sude de la [[Ekvatoro]]. La verda alno (''A.viridis'') kaj la griza alno (''A.incana'') kreskas nature ankaŭ en Nordameriko. La nigra alno (''A.glutinosa'') disvastiĝis en la orienta Nordameriko el ornumaj plantoj alportitaj de Eŭropo. == Ekologio == [[Dosiero:Alder in lake.jpg|maldekstre|eta|180px|Alnoj en pola lago]] Alnoj aparte ŝatas humidan grundon kaj preferas kreski ĉe la bordoj de rojoj, riveroj aŭ lagoj. {{-}} == Bildogalerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Alnus incana rugosa leaves.jpg|{{centre|griza alno}} Dosiero:Alnus serrulata leaves.jpg|{{centre|''A.serrulata'' (orienta [[Nordameriko]])}} Dosiero:YASHABUSHI Alnus firma.jpg|{{centre|''A.firma'' (Japano)}} Dosiero:Illustration Alnus glutinosa0.jpg|{{centre|nigra alno}} Dosiero:Alnus-viridis-leaves.JPG|{{centre|verda alno}} Dosiero:Alnus-cordata-leaves.JPG|{{centre|korfolia alno}} Dosiero:Alnus_rhombifolia_San_Gabriel_River.jpg|{{centre|blanka alno}} Dosiero:Alnus_sieboldiana_DSCN2746.JPG|{{centre|''A.sieboldiana'' (Japano)}} Dosiero:Alnus acuminata 4.jpg|{{centre|meksikana alno}} </gallery> == Bibliografio kaj notoj == {{Referencoj}} * {{fr}} Gamisans J. 1983 : L'aulne à feuilles en coeur ''Alnus cordata'' (Loisel.) Loisel. dans son milieu naturel en Corse, ''Revue forestière française'', 35/3, 187-197. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} * [[Korsikaj foliaj kaj miksaj montarbaroj]] * [[Skandinavaj marbordaj koniferaroj]] * [[Skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj]] * [[Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano]] * [[Sud-andaj jungaoj]] * [[Tirenaj-adriatikaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=alno|ReVo=aln}} * http://www.inmygarden.org/archives/2005/02/alder_the_nitro_1.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050827190334/http://www.inmygarden.org/archives/2005/02/alder_the_nitro_1.html |date=2005-08-27 }} <!-- en:Alder: The nitrogen fix en->eo:Alno: La (nitrogeno, azoto) fiksi sq:Alnus sq->eo:Alno sr:Alder: The nitrogen fix --> * http://www.botanical.com/botanical/mgmh/a/alder019.html <!-- en:Alder Tree, Common (Alnus glutinosa) en->eo:Alno Arbo, (Komuna, Vulgara) (_Alnus_ _glutinosa_) sq:A. glutinosa sq->eo:A. _glutinosa_ sr:Alder Tree, Common (Alnus glutinosa) --> * http://www.botanical.com/botanical/mgmh/a/alder021.html <!-- en:Alder, Tag (Alnus serrulata) en->eo:Alno, Etikedo (_Alnus_ _serrulata_) sq:A. serrulata sq->eo:A. _serrulata_ sr:Alder, Tag (Alnus serrulata) --> * http://henriettesherbal.com/eclectic/kings/alnus.html <!-- sq:A. serrulata sq->eo:A. _serrulata_ sr:Alnus serrulata (Tag Alder) --> {{Ĝermo|botaniko}} {{Pluraj problemoj|ĝermo|referencoj}} [[Kategorio:Betulacoj]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Neotropisa flaŭro]] [[Kategorio:Orientalisa flaŭro]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] eg2k10ay9fys7ckwr80qol3blthifdo 0 24389 9347348 9088110 2026-04-04T13:40:37Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347348 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|staŭdo|[[Alteo (mitologio)]]}} {{Taksonomio |nomo = Alteo |koloro = lightgreen |dosiero = Althea officinalis corimbo.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Oficina alteo]], ''Althaea officinalis'' |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Malvaloj]] ''Malvales'' |familio = [[Malvacoj]] ''Malvaceae'' |subfamilio = [[Malvoideoj]] ''Malvoideae'' |genro = '''Alteo''' ''Althaea'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = ''Althaea armeniaca'' <br /> ''Althaea broussonetiifolia'' *<br /> ''Althaea cannabina''<br /> ''Althaea hirsuta''<br /> ''Althaea longifolia'' <br /> ''Althaea ludwigii'' <br /> ''Althaea narbonensis'' *<br /> ''Althaea officinalis'' - [[Oficina alteo]]<br /> <nowiki>*</nowiki> Ne ĉiuj aŭtoroj akceptas ilin kiel apartajn speciojn |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Althaea officinalis01.jpg|180ra|eta|maldekstra|[[Oficina alteo]] (''Althaea officinalis'')]] [[Dosiero:Althaea officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-008.jpg|eta|maldekstra|eta|Ilustraĵo de [[oficina alteo]] (''Althaea officinalis'')]] La '''Alteo''' (''Althaea'') estas rekte staranta [[staŭdo]] kun fortaj [[tigo]]j, kiu krome estas valora abelnutra planto. Ĝi apartenas al la familio de [[malvacoj]]. La [[botanika]] nomo ''Althaea'' venas de la antikva [[grekio|greka]] vorto „altho“, kiu signifas 'kuraci'. La vorto „malvo“ venas de la antikva [[grekio|greka]] vorto „malakos“, kiu signifas 'mola' kaj 'kvietiga'. Ĝi aludas la incitmildigan, protektan econ de la planto. Oni antaŭ kalkulis kelkajn speciojn inter la alteoj, kiujn oni nun metas inter la [[alceo]]j. Je la subfamilio malvedoj la multnombraj [[stamenoj]] kaj la [[pistilo (botaniko)|pistilo]] estas kunkreskinta al tubo, la tielnomita [[androginoforo]]. '''Malvoj''' estas [[planto|planta]] [[genro]] el la [[familio (biologio)|familio]] [[malvacoj]]. Malvoj estas ofte uzitaj kiel [[ornamplanto|ornamaj plantoj]] kaj kiel manĝeblaj plantoj. [[Dosiero:Alcea rosea lv 1.jpg|eta|maldekstra|''Alcea rosea'']] [[Dosiero:Abutilontheophrasti.JPG|eta|220ra|''Abutilon theophrasti'']] == Manĝeblo == En multaj specioj la folioj estas manĝitaj kiel [[legomo]]. La junaj folioj kaj tigoj prepareblas kiel [[spinaco]]. Eblas ankaŭ sekigi la foliojn kaj florojn por fari [[infuzaĵo]]n. La junaj folioj de malvo, kun milda gusto, estas bona anstataŭanto de [[laktuko]], dum la pli malnovaj folioj estas pli bonaj kiam kuiritaj. Floroj estas vaste uzataj en [[salato]]j. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=alteo|ReVo=alte}} * [[Alceo (botanko)]] * [[Malvo (floro)]] [[Kategorio:Malvoideoj]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] 44x4o6dhgy40fbwta48alp5kvh2utya 0 24779 9347573 8629815 2026-04-04T19:56:11Z Sj1mor 12103 9347573 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = La junulino el Stormyr | aŭtoro = Selma Lagerlöf | eldonjaro = 1930 | eldonurbo = [[Stokholmo]] | eldoninto = Eldona Societo Esperanto | paĝoj = 94 | isbn = | bildo = 1930 La Junulino 1.jpeg }} '''''La junulino el Stormyr''''' <ref>literumita ''La Junulino el Stormyr'' en ''Historio de Esperanto'' ([[Léon Courtinat]]), paĝo 711 </ref>, {{lang-sv|Tösen från Stormyrtorpet}}, estas novelo de [[Selma Lagerlöf]] de [[1908]]. La Esperanta traduko de [[Oscar Frode]] aperis en [[1930]] (94 paĝoj). Lingve reviziita versio estas [http://cindymckee.com/librejo/Lagerl_f,Selma-LajunulinoelStormyr.pdf rete legebla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304130540/http://cindymckee.com/librejo/Lagerl_f,Selma-LajunulinoelStormyr.pdf |date=2016-03-04 }}. == Recenzoj == {{Citaĵo|Sentoplena rakonto pri amo kaj malfeliĉo de juna, brava knabino. La personoj estas prenitaj el la kampara popolo sveda. |1930, D-ro Gr., [[La Socialisto]], paĝo 92}} {{Citaĵo|Kiu ne konas la nomon de Lagerlöf? Granda estas la nombro de [[rakonto]]j, [[legendo]]j kaj [[romano]]j (ekzemple ''[[Gösta Berling]]'') kiujn verkis la plej fama [[Svedujo|sveda]] verkistino. En [[1909]] ŝi ricevis la [[Nobel-premio]]n por literaturo kaj iĝis honora doktorino de la [[Universitato de Upsalo]]. La [[Eldona Societo Esperanto]] en Stockholm faris kontrakton kun Lagerlöf pri eldonado de ŝiaj verkoj en Esperanto. <br /> Kiel unua traduko aperis ''La Junulino de Stormyr''. Ĝi priskribas simplan kamparan vivon, ĝi estas boninflua romaneto kiu samtempe estas streĉe interesa, kore emociigi kaj talente verkita. Lingvo kaj [[stilo]] de la traduko estas bonaj. |1930, [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 711}} {{citaĵo| ,,La junulino el Stormyr“ de Selma Lagerlöf, trad. de O. Frode, aperis en bela eksterajo kaj bona preso. La sentoplena rakonto pri amo kaj malfeliĉo de juna, brava knabino prenis siajn personojn el la sveda kampara popolo. |[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.78 (jul 1931}} {{citaĵo|Drameca rakonto el la sveda kampara vivo. Leginte la libron, oni sentas grandan simpation al la ĉefaj personoj, kiuj faras agojn, laŭ morala vindpunkto heroajn, tute simple kvazaŭ tio defluas nature el ilia rekta karaktero. La eldonistoj faris kontrakton kun D-ro Lagerlof por la eldonado de ŝiaj verkoj en [[Esperanto]]. Ili tiel fakte servos sian patrujon kaj samtempe la esperantan [[legantaro]]n, kiu ĝojos konatiĝante kun tiu forta kaj origina verkado. La traduko estas farita en vera internacia lingvo senerara. Sur paĝo 46, preseraro metigis realizebla anstataŭ realigebla .|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/L] en sia originala formo en la Interreto * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20junulino%20el%20Stormyr&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14744714/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=2035 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,La%20Junulino%20el%20Stormyr&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{DEFAŬLTORDIGO:Junulino El Stormyr, La}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita svedlingva literaturo]] [[Kategorio:Fikciaj svedoj]] [[Kategorio:Svedio en fikcio]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] myubv1170bvdu3u3lki62urykm93suu 0 24889 9347540 8948041 2026-04-04T19:20:27Z Sj1mor 12103 9347540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''LENGYEL Pál''' (lendjel) ankaŭ '''Paŭlo LENGYEL,''' pseŭdonomo ''REGÉCZI Hugó,'' estis [[hungara esperantisto]], redaktisto kaj presejposedanto. Li naskiĝis la [[1-an de aprilo]] [[1868]] en [[Szabadka]], tiama Hungario (nun Subotica en [[Serbio]]), mortis la [[4-an de oktobro]] [[1932]] en [[Budapest]]. En sia 4-a jaro li fariĝis tutorfa, edukis lin lia avino. En 1883 li fariĝis presisto-metilernanto en la presejo de ÚJFALUSY Lajos. Post la lernojaroj li vagadis tra tuta Hungarujo kaj plulernis la metion. Li ankaŭ vizitis la urbon [[Regőcz]], de kiu li prenis sian pseŭdonomon. En 1895 li anoncis malfermon de presejo en la domo de Mérey str. 7 en [[Szekszárd]]. En 1897 Lengyel hazarde ekvidis anoncon pri la unua hungara Esperanto-[[lernolibro]] de [[Ábel Barabás]] kaj antaŭmendis ĝin en kelkaj ekzempleroj. Li esperis, ke ankaŭ liaj amikoj lernos Esperanton, kiu ne okazis. Tamen, nur du tagojn post la ricevo li sendis leteron al la redakcio de la tiam sola esperanta gazeto ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]],'' kaj korespondis kun la sveda redaktisto [[Paul Axel Nylén|Paul Nylén]]. En interŝanĝo por unu ekzempleron de la hungara lernolibro, pri kiu Nylén ĝojis, li fariĝis abonanton de la gazeto.<ref>Langyel: [http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-1/rememoroj.html El miaj rememoroj]</ref> Li baldaŭ fariĝis ”unu el la plej memoferaj batalantoj de la heroa epoko de Esperanto.” La gazeto ''Lingvo Internacia'' troviĝis en grava krizo kaj Lengyel, 1900–04 je sia propra risko eldonis, ekde 1900 dum ia tempo ankaŭ presis, kaj kelkan tempon redaktis la gazeton. En septembro de 1904 Lengyel migris kun sia familio al [[Parizo]], kunfondis tie la presejon [[Presa Esperantista Societo]], kaj li iĝis ĝia teknika direktoro. Li restis ĝis 1914 unu el la precipaj kolonoj de ''Lingvo Internacia,'' konsekvenca ’fundamentisto’ kaj fidela amiko de [[Théophile Cart]]. Kiam en 1905 la [[Lingva Komitato]] fondiĝis, li tuj estis elektita ĝia ano, kaj en 1910 li fariĝis ankaŭ [[akademiano]]. Okaze de la militeksplodo en 1914 la francaj magistratoj metis lin kaj lia familio en internigejon pro lia hungara ŝtataneco. Ĉiu havaĵo estis konfiskita, eĉ el la propraj verkoj restis nek unu ekzemplero. Lengyel kaj lia familio restis en la internigejo ĝis la militfino. Lian kvinjaran suferadon kaj la mizeron foje-foje mildigis la helpoj de [[L. Moreau]], [[Théophile Cart|Cart]], [[Frechas]] kaj [[Hector Hodler]] kaj ankaŭ du esperantistaj gardisto-soldatoj, faris, kion ili povis fari. [[Dosiero:1908 Libro de l' Humoraĵo 2.jpeg|eta|''Libro de l' Humoraĵo,'' 1908]] En junio de 1919 li revojaĝis al [[Budapeŝto]] kaj provis rekomenci la vivon kiel ĉefo-korektisto de granda presejo. En la postmilitaj jaroj li ne partoprenis la movadon aktive pro malriĉo, malsano kaj animaj postsignoj de la militjaroj. Li verkis du gramatikojn, en 1903 kunlabore kun [[József Schwörer]]<ref>[https://www.arcanum.com/en/online-kiadvanyok/Petrik-magyar-konyveszet-17121920-2/19011910ii-2395C/schworer-jozsef-esperanto-nyelvtan-ld-lengyel-pal-26EEC/]</ref> kaj [[József Miletz]], en 1921 kun [[Kálmán Kalocsay]]. Li tradukis hungaren la ''[[Fundamento de Esperanto]],'' 1909 kaj la ŝlosilon de [[Ĉefeĉ]]. Jam en 1899 li verkis la ampleksan ''[[Libro de l' humoraĵo]],'' tradukis la rakonton de [[Árpád Abonyi|A. Abonyi]] ''Mallumaĵo'' 1906, kaj kompilis verketon ''La Kalendaro,'' 1907. La plimulto de liaj artikoloj aperis en ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]'' (ankaŭ en ties literatura almanako), kaj en la ''[[Juna Esperantisto]],'' kiu li redaktis 1909–1914. Artikoloj ankaŭ en ''[[L' Esperantiste]], [[La Revuo]]'' kaj en ''[[Literatura Mondo]],'' kie aperis liaj interesaj ''Rememoroj,'' en 1922 kaj januaro 1923 (vidu sub ’Eksteraj ligiloj’). ==Verkoj== *''Mallumaĵoj'', el la hungara lingvo, trad. 1906 {{citaĵo| Belega, kortuŝa rakonto, simplastile tradukita|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} == Bibliografio == * Dr. [[Szilágyi Mihály]]: ''Paŭlo Lengyel'' == Fontoj == * {{EdE|linia=jes|Lengyel}} * {{EdE|linia=jes|Hungarujo}} {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|s=Aŭtoro:Paŭlo Lengyel}} * [http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-1/rememoroj.html El miaj rememoroj] * [https://web.archive.org/web/20070315063121/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm Verkoj de Pál Lengyel en la skan-projekto] de la Kolekto por Planlingvoj * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=pal+lengyel&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Lengyel]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo * [http://www.szeki.hu/turista/kalauz/magyar/tu000024.htm Memortabulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070324003734/http://www.szeki.hu/turista/kalauz/magyar/tu000024.htm |date=2007-03-24 }} en Szekszárd (arkiva kopio) * ''[https://web.archive.org/web/20070729181017/http://www.esperanto.hu/egyeb/zsebehazi.htm Tallózás a Fajszi-gyűjteményben]'' (hungare, arkiva kopio) [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj presistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] {{Vivtempo|Lengyel, Pál}} 0121w8byrvddx4ud52eiqye1dzm1rgv 9347541 9347540 2026-04-04T19:21:41Z Sj1mor 12103 VA Mihály Szilágyi 9347541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''LENGYEL Pál''' (lendjel) ankaŭ '''Paŭlo LENGYEL,''' pseŭdonomo ''REGÉCZI Hugó,'' estis [[hungara esperantisto]], redaktisto kaj presejposedanto. Li naskiĝis la [[1-an de aprilo]] [[1868]] en [[Szabadka]], tiama Hungario (nun Subotica en [[Serbio]]), mortis la [[4-an de oktobro]] [[1932]] en [[Budapest]]. En sia 4-a jaro li fariĝis tutorfa, edukis lin lia avino. En 1883 li fariĝis presisto-metilernanto en la presejo de ÚJFALUSY Lajos. Post la lernojaroj li vagadis tra tuta Hungarujo kaj plulernis la metion. Li ankaŭ vizitis la urbon [[Regőcz]], de kiu li prenis sian pseŭdonomon. En 1895 li anoncis malfermon de presejo en la domo de Mérey str. 7 en [[Szekszárd]]. En 1897 Lengyel hazarde ekvidis anoncon pri la unua hungara Esperanto-[[lernolibro]] de [[Ábel Barabás]] kaj antaŭmendis ĝin en kelkaj ekzempleroj. Li esperis, ke ankaŭ liaj amikoj lernos Esperanton, kiu ne okazis. Tamen, nur du tagojn post la ricevo li sendis leteron al la redakcio de la tiam sola esperanta gazeto ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]],'' kaj korespondis kun la sveda redaktisto [[Paul Axel Nylén|Paul Nylén]]. En interŝanĝo por unu ekzempleron de la hungara lernolibro, pri kiu Nylén ĝojis, li fariĝis abonanton de la gazeto.<ref>Langyel: [http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-1/rememoroj.html El miaj rememoroj]</ref> Li baldaŭ fariĝis ”unu el la plej memoferaj batalantoj de la heroa epoko de Esperanto.” La gazeto ''Lingvo Internacia'' troviĝis en grava krizo kaj Lengyel, 1900–04 je sia propra risko eldonis, ekde 1900 dum ia tempo ankaŭ presis, kaj kelkan tempon redaktis la gazeton. En septembro de 1904 Lengyel migris kun sia familio al [[Parizo]], kunfondis tie la presejon [[Presa Esperantista Societo]], kaj li iĝis ĝia teknika direktoro. Li restis ĝis 1914 unu el la precipaj kolonoj de ''Lingvo Internacia,'' konsekvenca ’fundamentisto’ kaj fidela amiko de [[Théophile Cart]]. Kiam en 1905 la [[Lingva Komitato]] fondiĝis, li tuj estis elektita ĝia ano, kaj en 1910 li fariĝis ankaŭ [[akademiano]]. Okaze de la militeksplodo en 1914 la francaj magistratoj metis lin kaj lia familio en internigejon pro lia hungara ŝtataneco. Ĉiu havaĵo estis konfiskita, eĉ el la propraj verkoj restis nek unu ekzemplero. Lengyel kaj lia familio restis en la internigejo ĝis la militfino. Lian kvinjaran suferadon kaj la mizeron foje-foje mildigis la helpoj de [[L. Moreau]], [[Théophile Cart|Cart]], [[Frechas]] kaj [[Hector Hodler]] kaj ankaŭ du esperantistaj gardisto-soldatoj, faris, kion ili povis fari. [[Dosiero:1908 Libro de l' Humoraĵo 2.jpeg|eta|''Libro de l' Humoraĵo,'' 1908]] En junio de 1919 li revojaĝis al [[Budapeŝto]] kaj provis rekomenci la vivon kiel ĉefo-korektisto de granda presejo. En la postmilitaj jaroj li ne partoprenis la movadon aktive pro malriĉo, malsano kaj animaj postsignoj de la militjaroj. Li verkis du gramatikojn, en 1903 kunlabore kun [[József Schwörer]]<ref>[https://www.arcanum.com/en/online-kiadvanyok/Petrik-magyar-konyveszet-17121920-2/19011910ii-2395C/schworer-jozsef-esperanto-nyelvtan-ld-lengyel-pal-26EEC/]</ref> kaj [[József Miletz]], en 1921 kun [[Kálmán Kalocsay]]. Li tradukis hungaren la ''[[Fundamento de Esperanto]],'' 1909 kaj la ŝlosilon de [[Ĉefeĉ]]. Jam en 1899 li verkis la ampleksan ''[[Libro de l' humoraĵo]],'' tradukis la rakonton de [[Árpád Abonyi|A. Abonyi]] ''Mallumaĵo'' 1906, kaj kompilis verketon ''La Kalendaro,'' 1907. La plimulto de liaj artikoloj aperis en ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]'' (ankaŭ en ties literatura almanako), kaj en la ''[[Juna Esperantisto]],'' kiu li redaktis 1909–1914. Artikoloj ankaŭ en ''[[L' Esperantiste]], [[La Revuo]]'' kaj en ''[[Literatura Mondo]],'' kie aperis liaj interesaj ''Rememoroj,'' en 1922 kaj januaro 1923 (vidu sub ’Eksteraj ligiloj’). ==Verkoj== *''Mallumaĵoj'', el la hungara lingvo, trad. 1906 {{citaĵo| Belega, kortuŝa rakonto, simplastile tradukita|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} == Bibliografio == * Dr. [[Szilágyi Mihály]]: ''Paŭlo Lengyel'' == Fontoj == * {{EdE|linia=jes|Lengyel}} * {{EdE|linia=jes|Hungarujo}} {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Mihály Szilágyi]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|s=Aŭtoro:Paŭlo Lengyel}} * [http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-1/rememoroj.html El miaj rememoroj] * [https://web.archive.org/web/20070315063121/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm Verkoj de Pál Lengyel en la skan-projekto] de la Kolekto por Planlingvoj * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=pal+lengyel&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Lengyel]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo * [http://www.szeki.hu/turista/kalauz/magyar/tu000024.htm Memortabulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070324003734/http://www.szeki.hu/turista/kalauz/magyar/tu000024.htm |date=2007-03-24 }} en Szekszárd (arkiva kopio) * ''[https://web.archive.org/web/20070729181017/http://www.esperanto.hu/egyeb/zsebehazi.htm Tallózás a Fajszi-gyűjteményben]'' (hungare, arkiva kopio) [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj presistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] {{Vivtempo|Lengyel, Pál}} mna6f5afinw3qsuf4cj2c5ya8ug26cu 9347542 9347541 2026-04-04T19:22:55Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9347541 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9347542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''LENGYEL Pál''' (lendjel) ankaŭ '''Paŭlo LENGYEL,''' pseŭdonomo ''REGÉCZI Hugó,'' estis [[hungara esperantisto]], redaktisto kaj presejposedanto. Li naskiĝis la [[1-an de aprilo]] [[1868]] en [[Szabadka]], tiama Hungario (nun Subotica en [[Serbio]]), mortis la [[4-an de oktobro]] [[1932]] en [[Budapest]]. En sia 4-a jaro li fariĝis tutorfa, edukis lin lia avino. En 1883 li fariĝis presisto-metilernanto en la presejo de ÚJFALUSY Lajos. Post la lernojaroj li vagadis tra tuta Hungarujo kaj plulernis la metion. Li ankaŭ vizitis la urbon [[Regőcz]], de kiu li prenis sian pseŭdonomon. En 1895 li anoncis malfermon de presejo en la domo de Mérey str. 7 en [[Szekszárd]]. En 1897 Lengyel hazarde ekvidis anoncon pri la unua hungara Esperanto-[[lernolibro]] de [[Ábel Barabás]] kaj antaŭmendis ĝin en kelkaj ekzempleroj. Li esperis, ke ankaŭ liaj amikoj lernos Esperanton, kiu ne okazis. Tamen, nur du tagojn post la ricevo li sendis leteron al la redakcio de la tiam sola esperanta gazeto ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]],'' kaj korespondis kun la sveda redaktisto [[Paul Axel Nylén|Paul Nylén]]. En interŝanĝo por unu ekzempleron de la hungara lernolibro, pri kiu Nylén ĝojis, li fariĝis abonanton de la gazeto.<ref>Langyel: [http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-1/rememoroj.html El miaj rememoroj]</ref> Li baldaŭ fariĝis ”unu el la plej memoferaj batalantoj de la heroa epoko de Esperanto.” La gazeto ''Lingvo Internacia'' troviĝis en grava krizo kaj Lengyel, 1900–04 je sia propra risko eldonis, ekde 1900 dum ia tempo ankaŭ presis, kaj kelkan tempon redaktis la gazeton. En septembro de 1904 Lengyel migris kun sia familio al [[Parizo]], kunfondis tie la presejon [[Presa Esperantista Societo]], kaj li iĝis ĝia teknika direktoro. Li restis ĝis 1914 unu el la precipaj kolonoj de ''Lingvo Internacia,'' konsekvenca ’fundamentisto’ kaj fidela amiko de [[Théophile Cart]]. Kiam en 1905 la [[Lingva Komitato]] fondiĝis, li tuj estis elektita ĝia ano, kaj en 1910 li fariĝis ankaŭ [[akademiano]]. Okaze de la militeksplodo en 1914 la francaj magistratoj metis lin kaj lia familio en internigejon pro lia hungara ŝtataneco. Ĉiu havaĵo estis konfiskita, eĉ el la propraj verkoj restis nek unu ekzemplero. Lengyel kaj lia familio restis en la internigejo ĝis la militfino. Lian kvinjaran suferadon kaj la mizeron foje-foje mildigis la helpoj de [[L. Moreau]], [[Théophile Cart|Cart]], [[Frechas]] kaj [[Hector Hodler]] kaj ankaŭ du esperantistaj gardisto-soldatoj, faris, kion ili povis fari. [[Dosiero:1908 Libro de l' Humoraĵo 2.jpeg|eta|''Libro de l' Humoraĵo,'' 1908]] En junio de 1919 li revojaĝis al [[Budapeŝto]] kaj provis rekomenci la vivon kiel ĉefo-korektisto de granda presejo. En la postmilitaj jaroj li ne partoprenis la movadon aktive pro malriĉo, malsano kaj animaj postsignoj de la militjaroj. Li verkis du gramatikojn, en 1903 kunlabore kun [[József Schwörer]]<ref>[https://www.arcanum.com/en/online-kiadvanyok/Petrik-magyar-konyveszet-17121920-2/19011910ii-2395C/schworer-jozsef-esperanto-nyelvtan-ld-lengyel-pal-26EEC/]</ref> kaj [[József Miletz]], en 1921 kun [[Kálmán Kalocsay]]. Li tradukis hungaren la ''[[Fundamento de Esperanto]],'' 1909 kaj la ŝlosilon de [[Ĉefeĉ]]. Jam en 1899 li verkis la ampleksan ''[[Libro de l' humoraĵo]],'' tradukis la rakonton de [[Árpád Abonyi|A. Abonyi]] ''Mallumaĵo'' 1906, kaj kompilis verketon ''La Kalendaro,'' 1907. La plimulto de liaj artikoloj aperis en ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]'' (ankaŭ en ties literatura almanako), kaj en la ''[[Juna Esperantisto]],'' kiu li redaktis 1909–1914. Artikoloj ankaŭ en ''[[L' Esperantiste]], [[La Revuo]]'' kaj en ''[[Literatura Mondo]],'' kie aperis liaj interesaj ''Rememoroj,'' en 1922 kaj januaro 1923 (vidu sub ’Eksteraj ligiloj’). ==Verkoj== *''Mallumaĵoj'', el la hungara lingvo, trad. 1906 {{citaĵo| Belega, kortuŝa rakonto, simplastile tradukita|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} == Bibliografio == * Dr. [[Szilágyi Mihály]]: ''Paŭlo Lengyel'' == Fontoj == * {{EdE|linia=jes|Lengyel}} * {{EdE|linia=jes|Hungarujo}} {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|s=Aŭtoro:Paŭlo Lengyel}} * [http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-1/rememoroj.html El miaj rememoroj] * [https://web.archive.org/web/20070315063121/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm Verkoj de Pál Lengyel en la skan-projekto] de la Kolekto por Planlingvoj * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=pal+lengyel&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Lengyel]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo * [http://www.szeki.hu/turista/kalauz/magyar/tu000024.htm Memortabulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070324003734/http://www.szeki.hu/turista/kalauz/magyar/tu000024.htm |date=2007-03-24 }} en Szekszárd (arkiva kopio) * ''[https://web.archive.org/web/20070729181017/http://www.esperanto.hu/egyeb/zsebehazi.htm Tallózás a Fajszi-gyűjteményben]'' (hungare, arkiva kopio) [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj presistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] {{Vivtempo|Lengyel, Pál}} 0121w8byrvddx4ud52eiqye1dzm1rgv 0 25586 9347312 9327906 2026-04-04T13:31:29Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347312 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=Eŭropa alciono|la tuta familio de birdoj kutime nomataj alcionoj|Alcededoj}} {{Taksonomio |nomo = Eŭropa alciono |regno2 = bestoj |koloro = pink |dosiero = Common Kingfisher Alcedo atthis.jpg |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdoj]] |ordo = [[Koracioformaj]] |familio = [[Alcededoj]] ''Alcedinidae'' |subfamilio = [[Riveralcionoj]] ''Alcedinidae'' |genro = ''[[Alcedo]]'' |specio = '''''A. atthis''''' |statuso = LC |dunomo = ''Alcedo atthis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) |vikispecio = Alcedo atthis |komunejo = Alcedo atthis |mapo de vivoteritorioj =Alcedo atthis -range map-2-cp.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Arealo]] de Eŭropa alciono. Verda: tutajare, flava: nur en reprodukta sezono, blua: nur vintre. }} La '''Eŭropa alciono''' (''Alcedo atthis'') estas la plej konata specio de [[alcionoj]], kaj la sola inter ili kiu renkonteblas en [[Eŭropo]]. Ĝi estas malgranda brilkolora [[birdo]] kun brile bluaj supraj partoj de plumaro kaj oĥra aŭ oranĝkoloraj brusto kaj ventro, kiu specialiĝas je kaptado de [[fiŝo]]j en fluantaj riveroj aŭ lagoj. Ĝia [[arealo]] kovras grandan parton de [[Eŭroazio]], de okcidenta Eŭropo ĝis sudorienta [[Azio]], kaj en tiuj regionoj oni de tempo al tempo simple nomas ĝin "alciono". Ankaŭ la vorto "[[alcedo]]", pli propra por la tuta [[genro (biologio)|genro]], iam uzatas por tiu ĉi specio. == Aspekto == [[Dosiero:Alcedo atthis 4 (Lukasz Lukasik).jpg|eta|maldekstre|250ra|Alciono]] Temas pri tute nekonfuzebla [[specio]], eĉ se oni ne vidas, sed oni aŭdas ĝin. Laŭ la [[korpo]] ĝi estas tre malgranda [[birdo]], mallonga je 16 cmj. La plej rekonebla [[koloro]] de la alciono estas [[bluo]]: brillazura bluo ĉedorse (ĉefe kiel vertikala larĝa strio) kun helbluaj punktoj kaj punktostrio kaj iome verda bluo ĉe la flugiloj, ambaŭ bluoj tute brilegaj. La ventro kaj malsupra parto estas oranĝobruna ankaŭ brile. Ĝi havas ankaŭ blankajn makulojn en la gorĝo (pli ampleksa) kaj ambaŭflanke de la kolo (preskaŭ malantaŭ, pli etaj) dividitaj de blua strio al la dorso. Aliaj fizikaj detaloj estas longega, forta kaj pikega beko, nigra ĉe maskloj kaj kun ruĝa suba makzelo ĉe inoj, granda kapo kompare kun la eta korpo, etaj kruroj ruĝegaj. Plej surprizege povas esti ĝia vidado dum flugo ekzemple laŭ [[rojo]]j aŭ [[rivero|riveretoj]] kie ĝi kutime loĝas. Unue oni aŭskultas klare ĝian voĉon, kiu konsistas el laŭta "piii" po kvin aŭ dek sekundoj; do, oni povas antaŭimagi pli malpli kie kaj kiam aperos la birdo, kiu flugas laŭ la direkto de la rojo ĉu supren ĉu malsupren. En tiu momento oni vidos brilan bluan punkton kiu flugas rekte kaj rapidege unu aŭ du metrojn super la akvo, kvazaŭ kuglo aŭ sageto blua preterpasos onin kaj daŭre flugos laŭ ties direkto. == Medio == Tiuj [[Orientaliso|orientalisaj]] kaj [[Palearktiso|palearktisaj]] birdoj vivas ĉe [[rojo]]j, [[rivero]]j, [[kanalo]]j, [[lago|lagetoj]], ktp. [[vintro|vintre]] povas translokiĝi al [[marbordo]] aŭ [[marĉo|marĉejoj]]. Ili loĝas ie ajn en [[Eŭropo]] (escepte de [[Skandinavio]] -krom la suda [[Svedio]]-, [[Skotio]], la [[alta montaro|altaj montaroj]] [[alpoj|alpaj]] kaj [[apeninoj|apeninaj]] aŭ la [[mediteraneo|mediteraneaj]] [[insulo]]j) kaj sudorienta [[Azio]]; videblas ankaŭ meze de ambaŭ zonoj. Ofte en la [[montaro]] alia [[specio]] okupas ties lokon, la [[cinklo]]. La [[nesto]]jn ili faras kiel [[abelmanĝuloj]] en truoj konstruitaj en vertikalaj [[sablo|sablejoj]] ofte ĉe la samaj akvujoj kie ili fiŝkaptas. == Kutimoj == [[Dosiero:Alcedo atthis 1 (Bohuš Číčel).jpg|eta|Pariĝado.]] La flugon la alciono faras ĉiam sola (neniam laŭfamilie aŭ laŭgrupe). Se dumfluge ĝi vidos homojn aŭ iun ajn danĝeron, ĝi ŝanĝos la rapidecon de la voĉo al pii pii ĉiun sekundon kaj eĉ povos ŝanĝi la direkton de la flugo dekstren aŭ maldekstren, sed plej ofte ne antaŭen. Ili manĝas fiŝetojn (65 % de la dieto), [[rano]]jn, ranidojn, akvajn [[insekto]]jn, riverkrabojn ktp. Por kapti ilin la alciono gvatas sur branĉo de [[arbo]], [[arbusto]] aŭ [[roko]] apud la [[akvo]] (ofte dum senmova flugado super ĝi) kaj subite ĝi merĝas kvazaŭ sago, subnaĝas, prenas la ĉasaĵon kaj revenas al la sama loko de gvatado kie draste skuas la kaptaĵon kontraŭ la starejo ĝis ties [[morto]]. Poste ĝi turnas la predon por engluti unue la kapon kaj neniam dekomence la voston kaj nur poste la birdo englutas tiun. Fotoj kaj filmetoj de fiŝkaptado fare de alciono estas spektaklaj majstroverkoj. Dum la epoko de reproduktado rapide ili alportas la manĝaĵon al la idoj (ofte ne nur unu fiŝeton sed kelkajn samtempe!). Dum la epoko de flatpariĝado ili alportas predon al la ino kiel allogo aŭ konvinko ke temas pri bonkvalita utila patro. == Distribuado == Kvankam la birdospecio estas taksita kiel [[Malplej Zorgiga]] pro sia etenda teritorio kaj grandaj populacioj, ĝi suferas malpliigojn pro damaĝado al vivmedio. Ekzemple en [[Hispanio]] laŭ la monitora programo SACRE, en la periodo inter 1998 kaj 2018 la populacio suferis malpliiĝon de 50,1%, ĝis atingo de nur 24 152 ekzempleroj.<ref>Joan Lluís Ferrer, [https://www.elperiodicoextremadura.com/medio-ambiente/2025/08/28/vistoso-martin-pescador-peligra-espana-121003609.html El vistoso martín pescador peligra en España: su población ha caído a la mitad en solo veinte años], El periódico Extremadura, 28a de aŭgusto 2025, Alirita en la 28a de aŭgusto 2025.</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Alcedo atthis 3 (Marek Szczepanek).jpg|Dorsa blubrilega markilo. Dosiero:Alcedo atthis 2 (Marek Szczepanek).jpg|Fiŝo en beko. Dosiero:20160717 057 Kessel Weerdbeemden IJsvogel (28546375166).jpg|Ripozanta aŭ gvatanta. Dosiero:Alcedo atthis MHNT ZOO 2010 11 160 Arcy-sur-Cure.jpg|''Alcedo atthis'' [[MHNT]] Dosiero:Kingfisher pellet - 2020-02-02 - Andy Mabbett - 02 (cropped).jpg|Vomaĵo </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=alciono|ReVo=alcion}} * [http://zoo.zoo.nhmus.hu/publication/actazool/50/3/heneberg.pdf Grundo partiklokompono de la nestolokoj de la alciono.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051027081610/http://zoo.zoo.nhmus.hu/publication/actazool/50/3/heneberg.pdf |date=2005-10-27 }} * [http://www.rozhlas.cz/hlas/srostloprsti/_zprava/42225 en ĉeĥa] * [http://www.hkbws.org.hk en ĉina] * [http://www.kingfisher.jp en japana] {{Portalo Birdoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koracioformaj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] jx6h7jji6snfk1uxfjy0eb5nw0jh55d 0 25663 9347586 9328389 2026-04-04T20:02:39Z Sj1mor 12103 9347586 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Breaking Wheel.jpg|eta|dekstra|220ra|[[Radumo]].]] '''Torturo''' estas kruela turmento (fizika aŭ morala), per kiu oni provas eltiri [[konfeso]]n el akuzito aŭ pere de kiu oni iam [[puno|punis]] kondamnitojn. Aplikado de torturoj estas konata de [[antikveco]], sed ĝia plej granda disvastiĝo okazis inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj. == Historio == [[Dosiero:Diverse torture instruments.jpg|dekstra|eta|Diversaj iloj por torturo. Dekstre staras la [[fera virgulino]] de [[Nurembergo]].]] === Antaŭabolo === En la plej multaj antikvaj, mezepokaj, kaj fruaj modernaj socioj, torturo estis laŭleĝe kaj morale akceptebla.<ref name="Einholf2007">{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Einolf |persona nomo=Christopher J. |titolo=The Fall and Rise of Torture: A Comparative and Historical Analysis |gazeto=Sociological Theory |jaro=2007 |volumo=25 |numero=2 |paĝoj=101–121 |doi=10.1111/j.1467-9558.2007.00300.x |url=https://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1008&context=christopher_einolf }}</ref> Ekzistas arkeologiaj signoj de torturo en [[Frua Neolitiko|Frua Neolitika]] Eŭropo, antaŭ proksimume 7,000 jaroj.<ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Meyer |persona nomo=Christian |kunaŭtoroj=Lohr, Christian; Gronenborn, Detlef; Alt, Kurt W. |titolo=The massacre mass grave of Schöneck-Kilianstädten reveals new insights into collective violence in Early Neolithic Central Europe |gazeto=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |jaro=2015 |volumo=112 |numero=36 |paĝoj=11217–11222 |doi=10.1073/pnas.1504365112 |bibkodo=2015PNAS..11211217M }}</ref> Oni ofte menciis torturon en historiaj fontoj pri [[Asirio]] kaj [[Aĥemenida Persio]].<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Frahm |persona nomo=Eckart |titolo=Orientalism, Assyriology and the Bible |jaro=2006 |eldoninto=Sheffield Phoenix Press |isbn=978-1-905048-37-3 |paĝoj=74–94 |language=en |ĉapitro=Images of Assyria in 19th and 20th Century Scholarship}}</ref> Torturo estis malofta en [[frua mezepoka Eŭropo]] sed plikomuniĝis inter 1200 kaj 1400, daŭre estis laborintensa procezo rezervita por la plej gravaj krimoj; la plej multaj torturviktimoj estis viroj akuzitaj je murdo, ŝtatperfido, aŭ ŝtelo.<ref name="Beam2020">{{citaĵo el libro |familia nomo=Beam |persona nomo=Sara |titolo=The Cambridge World History of Violence: Volume 3: AD 1500–AD 1800 |jaro=2020 |eldoninto=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-11911-6 |paĝoj=389–407 |ĉapitro=Violence and Justice in Europe: Punishment, Torture and Execution}}</ref> Laŭ la mezepokaj konceptoj, gravis por la juĝo aŭ kredindaj vid-atestantoj aŭ konfeso; kaj ne la [[indikaĵoj]]. La ekleziaj estroj kaj la [[papo]] rifuzis la torturon antaŭ la miljara turniĝo, sed tio ŝanĝiĝis en la batalo de la eklezio kontraŭ [[herezo|herezaj]] movadoj de ’’[[Kataro]]j (ĉefgrupo: [[Albigensismo|Albigensoj]]) kaj [[Valdanoj]]’’. En 1252 papo [[Innocento la 4-a]] eldonis faman-fifaman [[papa buleo|buleon]] „Ad extirpanda“, en kiu li instigis la komunumojn de norda Italio torturi la herezo-suspektitajn personojn, „sen rompi korpopartojn kaj kaŭzi vivdanĝeron“. Tiuj metodoj poste disvastiĝis en la tuta Italio kaj jam en la [[13-a jarcento]] ekuzatis en Germanio. La dua vojo por transpreni la romian juron estis la t. n. [[kultura akcepto]]. La mezepoka germana juro estis ĉefe – nur parte skribita – [[kutimjuro]], kiu evoluis en tempo kaj loko diverse. En Italio kontraŭ tio ekzistis komence de la [[12-a jarcento]] – antaŭ ĉio en la [[Universitato de Bolonjo]] - jam unueca juro surbaze de manskribo trovita en la [[11-a jarcento]], kiu estis granda romia jurkolekto el la [[6-a jarcento]] (''[[Corpus iuris civilis]]''). Tiu jurkolekto reiras ĝis la malnova romia juro, kiu evoluis jam mil jarojn en la antikva epoko. En la plej multaj socioj, oni povus juĝe torturi civitanojn nur sub esceptaj cirkonstancoj kaj por grava krimo kiel ekzemple [[ŝtatperfido]], ofte nur kiam iu indico jam ekzistis. En kontrasto, oni ofte torturis necivitanojn kiel eksterlandanoj kaj sklavoj.<ref name="Einholf2007"></ref> === Abolo kaj daŭra uzo === Dum la deksepa jarcento, torturo restis laŭleĝa en Eŭropo, sed ĝia praktiko malkreskis. Torturo jam havis marĝenan gravecon al eŭropaj [[krimjursistemo]]j per sia formala abolo en la 18-a kaj fruaj 19-a jarcentoj. Teorioj pri kial oni abolis torturon inkluzivas la vastiĝon de enprizonigo kiel alternativo al ekzekutoj aŭ doloraj punoj.<ref name="Beam2020"></ref> Dum la unua duono de la dudeka jarcento, torturo iĝis pli ĝenerala en Eŭropo kun la pliiĝo de komunistaj kaj [[Faŝismo|faŝismaj]] ŝtatoj.<ref name="Einholf2007"></ref> Kaj komunistaj kaj kontraŭkomunistaj registaroj ankaŭ uzis torturon dum la [[Malvarma Milito]] en [[Latinameriko]], kun laŭtaksaj 100,000 ĝis 150,000 viktimoj de torturo de reĝimoj, kiuj Usono subtenis.<ref name="Einholf2007"></ref><ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Hajjar |persona nomo=Lisa |titolo=Torture: A Sociology of Violence and Human Rights |date=2013 |eldoninto=Routledge |isbn=978-0-415-51806-2 }}</ref> La nuraj landoj en kiuj torturo estis malofta dum la dudeka jarcento estis la [[Liberala demokratio|liberalaj demokratioj]] de la Okcidento, sed oni ankoraŭ uzis torturon tie, kontraŭ {{J|etna malplimulto}} aŭ krimaj suspektatoj de marĝenigitaj klasoj, kaj dum transmaraj militoj kontraŭ eksterlandaj loĝantaroj.<ref name="Einholf2007"></ref> ---- '''Torturo en la aro da institucioj nomataj “Inkvizicio”.''' Je sia naskiĝo Inkvizicio+ trovis jam vaste aplikata, en Eŭropo, la torturo, kaj en la ekleziaj tribunaloj kaj en tiuj civilaj (komence de la dektria jarcento). Sed iom post iom jurospertuloj+ kaj jurisprudenco kreis rilate aplikadon de torturo jurisdician sistemon tute propran kaj severe observatan. La principaj normoj novigaj, se komparataj kun la civilaj aŭ episkopaj samtempaj tribunaloj, estis: 1) Se la inkvizicia tribunalo dekretis kontraŭ inkviziito torturon, ĝi povis esti aplikata nur post 24 horoj (foje 48) post la elmeto de la dekreto. 2) La aplikado esti kondiĉita al la konsento de la ordinarulo, nome loka episkopo. Sen ties konsento la dekreto perdis efikon. 3) La torturo povis esti aplikata nur laŭ unu kvaronhoro. Kaj ne povis esti duobligita por la sama kulpigo. Kaj la òa torturisto ne devis esti la sama juĝisto. 4) Kion ajn la torturito, se ne postulite, dirus kontraŭ si aŭ je sia damaĝo, ne uzatu en la proceso kontraŭ li. 5) El la deklaroj de la torturito validas nur tio kio estas enprenita kaj skribe registrita de la notario. 6) Inter la deklaroj de la torturito procese validas nur tiuj konfirmitaj de la torturito ekstertorture en la postaj tribunalaj aŭdiencoj. 7) Kaj ĉio (cirkonstancoj de la tribunala dekreto, kaj aplikado de torturo kaj diversaj proceduroj) devis okazi sub la okuloj de la laiko taskita referenci al la papa kurio eventualajn kontraŭleĝajn neobservojn aŭ malobservojn. Tiu laiko ne havis iun ajn aŭtoritaton: li havis nur la rajton-devon ĉion observi kaj kontroli! 8) Ĉar en la tribunalo ofte estis invitita ĉeesti senaŭtoritata ĵurio, establiĝinta el prudentaj lokaj civitanoj, al la juĝisto estis konsilate sankcii torturon nur post ricevo de la opinio de tiu senaŭtoritata ĵuria establo. Citoj: Bernardus Guidonis (Gui) ''Practica Inquisitionis Heretice Pravitatis.'' <span style='color: Kolornomo'>Franco Cardini</ruĝa> e Marina Montesano, ''La lunga storia dell'Inquisizione,'' Città Nuova, 2005 Didieu Jean-Pierre, ''L’Inquisition,'' Les editions du Cerf, 1987. ---- Homoj, kiuj iuepoke subtenis torturon: * [[Jean BODIN]] en sia "Demonomanio", gvidlibro pri sorĉistopriĉasado. Homoj, kiuj admonis kontraŭ torturo: * [[Anton Praetorius]] * [[Montaigne]] * [[Voltaire]] Reveno de torturo en modernaj tempoj: * en [[Sovetio]] - [[NKVD]] * en [[Nazia Germanio]] - [[gestapo]], [[SS (organizo)]] * kruela ukraina [[Volinia masakro]] * germana [[masakro de Wola]] * aktuale: en [[Abu Ghraib]] - [[CIA]] * [[Policaj misfaroj]] == Metodoj == Oni uzis vastan gamon de teknikoj por torturo:<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Research Handbook on Torture: Legal and Medical Perspectives on Prohibition and Prevention |jaro=2020 |eldoninto=Edward Elgar Publishing |isbn=978-1-78811-396-0 |familia nomo=Quiroga |persona nomo=José |kunaŭtoroj=Modvig; Jens |ĉapitro=Torture methods and their health impact |paĝoj=410–431 }}</ref> * [[dronimita torturo]] * [[krucumado]] * [[kvaronumo]] * [[palisumo]] * [[radumo]] * [[skurĝado]] == Vidu ankaŭ == * [[dia juĝo]] * [[malsatego]] * [[holodomoro]] * [[genocido]] * [[mortpuno]] * [[medicina torturo]] * [[torturado de bestoj]] * [[torturo dum la milito de Alĝerio]] * [[Internacia Helpo-Tago al Viktimoj de Torturoj]] * [[Monda Organizaĵo Kontraŭ Torturo]] == Homaj rajtoj == La torturo, turmento estas malpermesita laŭ artikolo 5 de [[homaj rajtoj|homrajta klarigo]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]]: ''"Neniu suferu torturon aŭ kruelan, nehoman aù sendignigan traktadon aù punon."'' Sama malpermeso ripetiĝas en la artikolo 3 de la [[Eŭropa Homrajta Konvencio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Torture|ReVo=tortur.0o}} * [http://esperanto10.free.fr/fichiers/latin3/homrajt.htm Deklaracio de Homaj Rajtoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rano.org/europa-abc/05.html Pri la Eŭropa Konvencio pri Homaj Rajtoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{-}} [[Kategorio:Torturo]] [[Kategorio:Perforto]] [[Kategorio:Ekspluato]] [[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]] [[Kategorio:Moralo]] [[Kategorio:Puna juro]] [[Kategorio:Filozofio de juro]] 6ydfln1llhcai1dybjs6hkp9uq9j8pz 0 25690 9347258 9190488 2026-04-04T13:12:40Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347258 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Richard Webster Vanity Fair 26 May 1883.jpg|eta|maldekstra|Advokato, 1883]] [[Dosiero:Advokat, Engelsk advokatdräkt, Nordisk familjebok.png|eta|180ra|<!-- _upright_=1|_Englischer_ _Solicitor_ in _Robe_ (um 1900). -->]] [[Dosiero:Advokat, Fransk advokatdräkt, Nordisk familjebok.png|eta|maldekstra|180ra|<!-- _upright_=1|_Französischer_ Advokato in _Robe_ (um 1910). -->]] '''Advokato''', ankaŭ '''proparolanto''', estas [[profesio]], nomo de [[juristo]]j, kiuj konstante kaj jure reprezentas en juĝejo la interesojn de procesanto aŭ akuzato. == Diversaj profesioj == [[Societadvokato]] estas advokato, kiu laboras por firmao aŭ entrepreno kiel interna jura konsilisto. == Tradicia divido de la profesio en iuj landoj == Kun la ekuzo de romia juro en Eŭropo ekde la [[Alta Mezepoko]], tribunalprocesoj iĝis pli profesiaj kaj pozicioj estis kreitaj kiuj estis okupitaj fare de edukitaj advokatoj. Tio rezultigis profesion de profesiaj advokatoj kiuj reprezentis partion en la demandosesio antaŭ la tribunalo, la tielnomitaj "[[prokuroro]]j" (aŭ [[akuzisto]]j). Ekzistis ankaŭ aliaj advokatoj kiuj konservis kontakton kun tiuj serĉantaj justecon, konsilis klientojn kaj ankaŭ disponigis laŭleĝan subtenon en eksterjuĝaj transakcioj, la tielnomitaj "advokatoj". La advokatoj laŭleĝe preparis la juran disputon kaj provizis al la prokuratoro la skriban preparon. En kelkaj landoj, tamen, tiu apartigo inter advokatoj kaj prokuratoroj ekzistis nur en la plej altaj tribunaloj. Ekde la fino de la 16-a jarcento, la dikotomio de la advokatprofesio en kontinenta Eŭropo estis ĉiam pli malstreĉita kaj plejparte eliminita kun la juraj reformoj de la napoleona epoko, tiel ke en la daŭro de la 19-a jarcento aperis la profesia profilo de unuforme aktiva advokato. Unue, en Prusio dum la reĝo [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la Granda]], la advokatoj iĝis ŝtataj oficistoj kiel "kortumaj kaj helpaj konsilistoj". De 1780, "justic-komisaroj" estis prezentitaj por la areo de libervola jurisdikcio, ekzekucio kaj bankroto kaj por notariaj servoj. En 1793 Prusio aboliciis la helpkonsiliojn kaj en 1849 igis la komisarojn de justeco "advokatoj" kiuj komence restis ŝtatfunkciuloj ĝis la Jurista Leĝo de 1878 igis la advokatprofesion libera profesio sendependa de la ŝtato. La 20-a jarcento estis karakterizita per kreskanta specialiĝo de la advokata profesio, kiu daŭris kun la enkonduko de pliaj fakaj juraj profesioj en la 21-a jarcento. La dunivela sistemo daŭre ekzistas hodiaŭ en Hispanio, kie la tradiciaj esprimoj "advokato" (''abogado'') kaj "prokuroro" (''procurador'') ankaŭ daŭras, same kiel en la juraj ordoj bazitaj je la [[anglasaksa juro]] de Anglio, Kimrio kaj aliaj landoj de la anglalingva [[Komunumo de Nacioj]] (angle: ''Commonwealth of Nations'' {{prononco|KOM-on-ŭel''s'' ov NEJ-ŝnz}}), kie la juĝprocesaj prokuroroj estas nomitaj "''barrister''" (en Esperanto foje "'''''pledadvokato'''''") kaj la eksterjuĝaj advokatoj estas nomitaj "''solicitor''" (la esperantigita formo '''''solicitoro''''' de la profesio foje uzatas en esperantlingvaj tekstoj). == Per Esperanto == * [[Unio Internacia de Advokatoj Esperantlingvaj]] == Kelkaj konataj advokatoj == [[Dosiero:Honoré Daumier 018.jpg|eta|180ra|[[Karikaturo]] de advokatoj, de [[Honoré Daumier]]]] [[Dosiero:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|eta|180ra|[[Prezidanto de Usono|Usona prezidanto]] [[Abraham Lincoln]] estas fama ekzemplo de advokato kiu fariĝis politikisto.]] [[Dosiero:Quentin_Massys_-_Portrait_of_a_Man_-_National_Gallery_of_Scotland.jpg|eta|180ra|<!-- 16-a jarcenta pentrado de [[notario]], de flandra pentristo [[Quentin Massys]]. Notario estas (malglate, proksimume) analoga al komuna leĝo [[_solicitor_]], escepti (tiu, ke, kiu), (malsimile, malverŝajne) _solicitors_, civilaj kodaj notarioj ne praktiko _litigation_ al (ĉiu, iu) grado. -->]] [[Dosiero:Procurator.jpg|eta|180ra|''Der Procurator'' el ''Ständebuch'' de Jost Amano (1568).]] [[Dosiero:Advokater avbildade av den franske konstnären Honoré Daumier (1808–1879).jpg|eta|180ra|<!-- _upright_=1|<center>_Anwälte_ _aus_ _der_ _Sicht_ _von_ [[_Honoré_ _Daumier_]]</center> -->]] === Esperantistaj === * [[Adolf Halbedl]] * [[Aderaldo Rocha]] * [[Aleksandr Miĥajloviĉ Nedoŝivin]] * [[José Garzón Ruiz]] * [[Tivadar Schwartz]] * [[Siegfried Liebeck]] === Aliaj === * [[Hans Litten]] * [[Josef Hartinger]] * [[Karol Pedowski]] * [[Triboniano]] == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri advokato en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2009-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Leĝo estas bona, se advokato ĝin helpas.''}} * {{citaĵo|''Pastro vivas de preĝoj, advokato de leĝoj.''}} == Vidu ankaŭ == * [[Notario]] * [[Aktuaro]] * [[Juro]], [[Leĝo]] * [[Ombudsmano]] * [[Internacia Advokata Asocio]] * [[Internacia Asocio de Demokrataj Advokatoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Advokato|n=Kategorio:Advokatoj|wikt=advokato|ReVo=advoka}} * [http://advogado.londrina.org Advokato] {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Advokatoj| ]] nc4djkr3kwiihr0alolt7l24z5w6mhz 0 25758 9347944 9336009 2026-04-05T10:04:45Z Petr Tomasovsky 678 9347944 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hlučín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Hultschin}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Hulczyn}} | alia_nomo2 = {{LingvoKunNomo|eo|esperant|''Hluĉino''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hlučín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hlučín, Mírové nám. budova radnice.JPG | dosiero_priskribo = Urbodomo en Hlučín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Hlučín flag.jpg | blazono = Hlučín_znak.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluĉinio | parto = | rivero = Hluĉina lago | rivero_tipo = Lago | memorindaĵo = [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky|Muzeo de fortikaĵoj]] | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo_tipo = Transporto | ŝoseo = [[Fervojlinio 317]] | ŝoseo1 = I/56 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hlučín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 241 | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 11 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 21.13 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1303 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 748 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0805 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0805 507016 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 3 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 21 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.hlucin.cz www.hlucin.cz] | commons = Hlučín | portalo = Ĉeĥio | sen banderolo = jes }} [[Dosiero:Zamek (Hlucin).jpg|eta|maldekstra|250px|Kastelo en Hlučín]] [[Dosiero:Hlucin station1.JPG|eta|maldekstra|250px|[[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo en Hlučín]]]] [[Dosiero:Hlucin SW.jpg|eta|maldekstra|250px|Hlučín de sudokcidento, bildkarto el la jaro 1938]] '''Hlučín''' ({{Lang-de|Hultschin}}) estas urbo en [[Ĉeĥio]] situanta inter urboj [[Ostrava]] kaj [[Opava]] super ampleksa [[ebenaĵo]] de rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Hlučín estas centro de [[Hluĉinio]], kiu estis en la jaroj 1742–1920 konsisto se [[Prusio]], respektive de [[Germana Imperiestra Regno]]. En la urbo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == Laŭ dokumento el la jaro [[1303]] fondis la urbon reĝo [[Přemysl Otakar la 2-a]] iam en duono de la [[13-a jarcento]] kiel staplocentro en vojkruciĝo de vojoj el urbo [[Opava]] ĝis [[Moravia Ostrava]] kaj el regionoj de [[Bílovec]] kaj [[Klimkovice]] ĝis [[Racibórz]]. Administra centro estis en burgo sur [[Landek]], la monteto super kunfluejo de riveroj [[Ostravice (rivero)|Ostravice]] kaj [[Odra]]. Fine de la [[15-a jarcento]] Landek estis detruita kaj la administra centro estis transportita ĝis Hlučín. En la jaro [[1492]] Hlučín fariĝis urbeto. Negativan falon al la urbo havis prusia-aŭstria milito je [[Aŭstrio|aŭstria]] heredaĵo, post kiu [[Silezio]] estis apartigita kaj la tuta [[Hluĉinio]] estis en la jaro [[1742]] aligita al [[Prusio]]. Hlučín fariĝis limregiona urbo kaj ties evoluo stagnis. Certa iniciato al ekonomia reviviĝo okazis post la jaro [[1913]], kiam estis finita fervojo ĝis [[Kravaře (Opava)|Kravaře]]. Komence de la [[19-a jarcento]] kuniĝis kun Hlučín Dlouhá Ves (Longa Vilaĝo) (menciata jam en la jaro [[1350]]) kaj nuntempaj urbopartoj Podhoří kaj Závodí. En la jaro [[1920]] Hlučín estis aligita surbaze de [[traktato de Versajlo]] reen al [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]] kaj ĝi fariĝis administra centro de politika kaj juĝeja [[distrikto]] Hlučín. En la jaroj [[1938]]–[[1945]] ĝi estis konsisto de la germana anekso, post la [[dua mondmilito]] estis renovigita la antaŭmilita stato. Senjoro Bernard el Zvole, kies [[blazono]], ĉizita en ŝtono, estas enmasonita en vestiblon de la urbodomo, plej multe akiris meriton rilate al ekkonstruo kaj evoluo de la urbo. El ties tempo devenas [[kastelo]], kiun li igis konstrui sur fundamentoj de [[gotiko|gotika]] [[burgo]]. Ĝis nun konserviĝis ankaŭ partoj de urbaj remparoj kaj [[bastiono]]j. Krom ili al kulturmemorindaĵoj de la urbo apartenas ankaŭ la konstruaĵo de la urbodomo, [[kripto]] de [[Vilém Wetekamp|familio Wettekamp]], preĝejo kaj pluaj konstruaĵoj, kiuj estas unikaj en la [[regiono]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == * '''Hlučín''' (katastra teritorio (k. t.) ''Hlučín'') * [[Bobrovníky]] (k. t. ''Bobrovníky'') * [[Darkovičky]] (k. t. ''Darkovičky'') == Naskiĝintoj == En Hlučín naskiĝis [[muziko|muzikaj]] [[komponisto]]j [[Pavel Josef Vejvanovský]] kaj [[Paul Blaschke]], [[verkisto]]j [[Bohumil Hynek Bílovský]] kaj [[Tomáš Xaverius Laštůvka]], [[pentristo]]j [[Jan Bochenek]] kaj [[Jan Janda (pentristo)|Jan Janda]], [[filozofo]] [[Alois Hrusik]], [[sciencisto]] [[Karel Ferdinand Václavík]], [[ĵurnalisto]] [[Johanes Meyer-Hultschin]]. Multaj pluraj eminentaj personecoj ĉi tie pasigis parton de sia vivo. == Ĉirkaŭaĵo == La pentrinda ĉirkaŭa pejzaĝo kun kulturmemoraĵoj proponas multe da refreŝigajn eblecojn. Estas ĉi tie [[Hluĉina lago]] - grandarea ĉeakva refreŝigejo kun areo 140 ha (ĝi enhavas naturbanejon, herbejplaĝojn, pruntedonejon de ŝipoj kaj akvobicikloj, ludejon por stranda [[volejbalo]], [[minigolfo|minigolfejon]], aŭtokampadejon, pensionon kaj aliajn, eblas ĉi tie skii sur [[akvoskiado|akvoskio]]j, [[jaĥtado]] kaj [[tabulvelado]]). En la proksimeco de la refreŝigejo estas Infana farmo, kie oni okupiĝas per [[bredado]] de [[ĉevalo]]j, per [[hipoterapio]], ebleco de rajdado. Proksime de la urbo troviĝas linio de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]], konstruitaj en la jaroj [[1935]]–[[1938]]. Kelkaj el ili nun kreas [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeon]], viziteblan por publiko preskaŭ ĉiutage. Unufoje dum jaro (en [[majo]]) oni prezentas tie atakon kaj ties defendon laŭ militdoktrino el la jaro [[1938]]. == Partneraj urboj == * [[Namyslow]] urbo en [[Pollando]] * [[Nebelschütz]] urbo en [[Germanio]] * [[Ružomberok]] urbo en [[Slovakio]] == Rilataj temoj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Hluĉinio]] * [[Ŝtonegoj el Rovniny]] * [[Fervojlinio Opava východ – Hlučín]] * [[Hlučín (stacidomo)|Stacidomo Hlučín]] * [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hlučín}} {{Hluĉinio}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Opava}} {{Unua}} [[Kategorio:Hlučín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Urboj en Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] fouzhomw1d6cw4f0tgrlka87fu6yerv 0 25765 9347943 9231433 2026-04-05T10:03:40Z Petr Tomasovsky 678 9347943 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorigaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun konata ĉeakva refreŝigejo, kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== La infanteria fuorto [[MO S-18 "Obora"|MO S-18 "Obora"]], unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == La infanteria fuorto [[MO S-19 "Alej"|MO S-19 "Alej"]], ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == La infanteria fuorto [[MO S-20 "Orel"|MO S-20 "Orel"]] estas ekzemplo de grupfortikaĵobjekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] 1ptnxu0scbgao3213a4ggtgezrrpcq0 0 25786 9347308 9196529 2026-04-04T13:29:28Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo |bildoteksto=La literoj por Alaho }} <div class="infobox"> {{Islamo}} </div> '''Alaho''' (<big>{{audio|Ar-Allah.oga|''Allāh''}}</big>, {{lang-ar|الله}}&nbsp; {{IPA|/ɑɫˈɫɑː(h)/}}) estas la araba vorto por «[[Dio]]». Ĝi estas vaste konsiderata kiel deveninta de rekonstruita [[Ŝemida lingvaro|praŝemida]] radiko '''*ʔ-l''', kvankam la maniero estas pridisputata.<ref name=EI2-Ilah/> Iuj opinias, ke ĝi estas [[lingva prunto|pruntovorto]] el la [[aramea lingvo|aramea]] ܐܠܗܐ (Alaha), aŭ eĉ la [[hebrea lingvo|hebrea]] vorto אלהים ([[Elohim]]).<ref name=EI2-Ilah/> Sed la plimulto konsideras ĝin kuntiro de la difinita artikolo ال‎ ''al'' kaj la vorto إله ''ilāh'', kiu signifas [[diaĵo]]n, do "la Dio."<ref name=EI2-Ilah/> Aliaj kognatoj en la ŝemidaj lingvoj inkludas [[Akada lingvo|la akadan]] 𒀭 (Ilu), [[Malnovsudaraba lingvo|malnovsudaraban]] 𐩱𐩡 (ʔl), kaj hebrean אל (el, ''dio'').<ref>Artikolo en la angla: [https://www.academia.edu/1421136/2011_Proto-Semitic_Language_and_Culture_Semitic_Roots 2011 Proto-Semitic Language & Culture; Semitic Roots] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160714165722/http://www.academia.edu/1421136/2011_Proto-Semitic_Language_and_Culture_Semitic_Roots |date=2016-07-14 }}.</ref><ref name="autogenerated1">Columbia Encyclopaedia</ref><ref name="cal">[http://cal1.cn.huc.edu The Comprehensive Aramaic Lexicon]– ''ʼlh'' {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171126154308/http://cal1.cn.huc.edu/ |date=2017-11-26 }}</ref><ref name=EI2-Ilah>D.B. Macdonald. Encyclopedia of Islam, 2a eldono, Brill. "Ilah", Vol. 3, p. 1093.</ref> Iuj<ref>Ekzemple [[Jorge Camacho]].</ref> opinias, ke estas eraro, traduki la arablingvan ''ʾAllāh'' per ''Allah'' (kiel [[Italo Chiussi]] en [[Korano]]) aŭ ''Alaho,'' kaj proponas kiel tradukon simple ''Dio.'' Ili klarigas, ke la araba esprimo signifas laŭvorte "la dio" (artikolo ''al-'' + ''ilāh''), kaj la difina artikolo egalvaloras al la uzo de [[majusklo]] (ne ekzistas [[uskleco]] en la araba). == Uzo == La vorto Alaho estas uzata de islamanoj en la tuta mondo, kaj ankaŭ de arabeparolantaj [[kristanismo|kristanoj]], [[judismo|judoj]] aŭ aliaj. Kvankam arabparolantoj de diversaj kredoj uzas tiun saman vorton, nur en islamo ĝi estas kutime uzata eĉ de alilingvanoj. Eble tial estiĝis la ofta miskompreno ekster arabaj nacioj ke ĝi estas aparte islama vorto; okcidentanoj kutimas uzi la vorton "Allah" por specifi la islaman koncepton de Dio, kvankam ĝi uziĝis de judoj kaj kristanoj jam dum pluraj jarcentoj antaŭ Mahometo. De islama vidpunkto Alaho estas la plej valora nomo de Dio, ĉar ne temas pri priskriba nomo, kiel la 99 aliaj nomoj de Alaho, sed pri la nomo de la ĉeesto mem de Dio unueca. Ĉiufoje kiam islamano diras "Alaho", krom citante la [[Korano]]n, tiu islamano devas aldoni la frazon « Subhanahu ŭa ta'ala », kiu signifas « Gloro al Ĝi, Ĝi estas levita (super ĉio) », montrante sian respekton. Eblas ankaŭ diri « 'Azza ŭa ĝalla » aŭ « Ĝalla ĝalaluh » (<span style="font-size:140%">ﷻ</span>). == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=Alaho|ReVo=alah}} * [[Islamaj terminoj]] * [[Korano]] * [[Islamo]] * [[Araba lingvo]] * [[Araba alfabeto]] * [[La Nomoj de Dio en Islamo]] [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Arabaj vortoj]] [[Kategorio:Islama terminaro]] ttb8a8py8c9tubpiosqa20l1ss1h752 0 26555 9347539 8998764 2026-04-04T19:15:17Z Sj1mor 12103 9347539 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo | nomo =Paul Axel Nylén | dosiero =Paul Nylen.jpg | priskribo =Paul Nylén en 1952 | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[24-a de junio]] [[1870]] | loko de naskiĝo = Tillinge apud [[Enköping]] | nacieco = svedo | tradukis = | dato de morto = [[14-a de januaro]] [[1958]] | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = }} [[Dosiero:UK1948 Noll Nylen Postnikov.jpg|eta|[[UK 1948]]. De maldekstre: [[Margrethe Noll]], Paul Nylén kaj [[Fjodor Postnikov]]]] '''Paul Axel NYLÉN''' [nilén] (naskiĝis la {{daton|24|junio|1870}} en Tillinge apud [[Enköping]], mortis la {{daton|14|januaro|1958}}) estis [[Svedio|sveda]] redaktoro ĉe ''Stockholms-Tidningen'' kaj ĉefredaktoro de sveda polica gazeto 1906–1920, Esperanto-pioniro kaj [[Esperanto-vortaristo|-vortaristo]]. Nylén estis membro de la [[Lingva Komitato]] kaj la [[Akademio de Esperanto]]. == Esperanta agado == Nylén estis Esperantisto de aŭgusto 1892, ano de Klubo Esperantista en [[Upsalo]] de 1893. Li kunlaboris al la periodaĵo [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] de ĝia komenco en dec. 1895 kaj estis ĝia redaktoro 1897–1901. Li eldonis laŭ komisio de [[L.L. Zamenhof]] liajn propagandajn broŝurojn portugalan kaj holandan, 1896, laŭ komisio de Esperanto-Societo Espero en [[Petrograd]] anglajn broŝuron kaj lernolibron de [[Richard H. Geoghegan]], 1898. Nylén multe korespondis kun Zamenhof, [[Vladimir Gernet]], [[Trompeter|Wilhelm Heinrich Trompeter]], [[Kazimir Ostanieviĉ]], [[Paŭlo Lengyel]], [[Charles Méray]] ktp. Li gvidis kursojn kaj tradukis multajn librojn. Nylén ankaŭ estis vicprezidanto de la Esperanto-Klubo en Upsalo kaj [[Stokholmo]], kunfondinto de [[Sveda Esperanto-Federacio]] (SEF) en 1906, post ĝia rekonstruo post la Ido-skismo 1909 ĝia vicprezidanto kaj ekde aŭgusto 1918 ĝia prezidanto, ekde 1934 honora prezidanto (sed aktiva). Prezidanto de Esperanto-grupo en Stokholmo 1909–1928, li ankaŭ prezidis la Skandinavan Kongreson de Esperanto en [[Göteborg]] en 1918. Inter junio 1918 kaj decembro 1920 li, kune kun la norvego [[Honoratus Bonnevie]], estis la redaktoro de la bulteno ''[[La Espero (Svedio)|La Espero]],'' la nacia Esperanto-periodaĵo pri Svedio kaj tiutempe ankaŭ de Norvegio. En 1910 li akiris profesian diplomon de la Internacia Instituto de Esperanto. Li partoprenis 8 [[Universala Kongreso|Universalajn Kongresojn]] (UK), inter ili la unuan en 1905 kaj la duan en 1906. Membro de la [[Lingva Komitato]] li estis ekde 1905, membro de la [[Akademio de Esperanto]] ekde 1908 kaj ĝia vicprezidanto ekde 1933. <!-- "Sveda reprezentanto en KR" - tiel notatas en la [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-n.htm Enciklopedio de Esperanto], sed eĉ en ties [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-1.htm glosaro] mankas ĉiu indiko kio povus esti "KR". -->Interalie li distingiĝis per la honormedalo de la [[Internacia Centra Komitato]] en 1933. Lia Esperanto-sveda vortaro, ''Esperantisk-Svensk Ordbok,'' de 1932 baziĝas sur ''[[Plena Vortaro de Esperanto|Plena Vortaro]]'' de [[SAT]] kaj aperis en dua eldono en 1954. Ĝi estas senrivala ĝis hodiaŭ. Por la inversa direkto nun ekzistas ''Ordbok Svenska-Esperanto,'' de [[Ebbe Vilborg]] de 1992. == Verkoj == * ''Sveda lernolibro,'' 1896 – 8-a eldono 1927 * ''Esperanto-Sveda Vortaro,'' 1897 – Uppsala Esperantoförening, 68 p. * ''Sveda-Esperanto Vortaro,'' 1899 – Uppsala Esperantoförening, 66 p. * ''Sveda ŝlosilo,'' 1906 – denove en 1931 * ''La sep mortpekoj'' de [[Selma Lagerlöf]], traduko en [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]], p. 202–207, 1906 * ''Por Esperanto,'' 1908 * ''Fraŭlino Julie'' de [[August Strindberg]], traduko, 1908 – prezentita de svedaj profesiaj geaktoroj dum la [[4-a UK]] en Dresdeno * ''Eksperimento Eccles,'' 1908 * ''Sonoj kaj vortoj de Esperanto,'' 1930 * ''[[Per Balono al la Poluso]],'' traduko kunlabore kun [[Stellan Engholm]], 1930 * ''Jubilea matrikulo de SEF'' (granda parto), 1931 * plena, scienca ''Esperanto-Sveda Vortaro,'' 1932 – 2-a eldono 1954 * ''Lingva kvaronhoro''<ref>Eldona Societo Esperanto, Stockholm. </ref> 1934. *''Sonoj kaj vortoj de Esperanto. Komentario pri Prononco kaj Vortfarado'' 1946(/) Nylén estis la aŭtoro de multaj svedlingvaj informaj broŝuroj pri Esperanto, kaj ankaŭ estis redaktisto de la sveda Esperanto-gazeto ''La Espero'', inter junio 1918 kaj decembro 1920 kune kun [[Honoratus Bonnevie]], kaj denove en 1927, kaj krome konstante kunlaboris pri la gazeto. Sed li kontribuis ankaŭ al multaj aliaj gazetoj, kaj nelaste estis ĉefkunlaboranto de la [[Enciklopedio de Esperanto]] eldonita en 1934. ===Recenzoj=== Pri ''Esperanto-Sveda Vortaro'' (Esperantisk-Svensk Ordbok) de 1932 {{citaĵo|La E.-sveda vortaro de la mortinta sveda E-pioniro G. H. Backman pro la granda disvolviĝo kaj prospero de la sveda E.-movado elĉerpiĝis. Paul Nylén, tut-esperantuje konata pioniro, Lingva Komitatano kaj [[Akademiano]], membro de Internacia Honora Komitato de [[Internacia Esperanto-Muzeo]] en Wien, akceptis la gravantaskon ellabori novan vortaron. Nylen jamde 1892 partoprenante la E.-laboron estis en 1896 kunredaktoro de [[Lingvo Internacia]], tiameldonita en [[Upsala]], Svedujo. Lia nuna verko havas tre grandan valoron, ĉar majstre li estras la svedan kaj E-lingvojn — Li estas la plej granda aiitoritatulo inter la svedaj s-anoj — kaj ne nur la vivanta sed ankaŭ venontaj generacioj ĝuos la fruktojn de liaj multjaraj studoj. La oficialaj vortoj estas signitaj per steleto. Sub la radikvortoj, speciale la plej gravaj, sekvas la plej ordinaraj derivaĵoj kaj kunmetitajoj, klarigitaj per multaj bonegaj ekzemploj, kiuj ege interesis min kaj ankaŭ interesos [[samideano]]jn, ne komprenante la svedan lingvon. Belega eksterajo, bonega preso — ekipo, kiu etikedas la eldonaĵojn de [[ESE]]. [[Hugo Steiner]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.96 (apr. 1933)}} {{citaĵo|La floriĝo de la esperanto-movado en Svedujo havis interalie la sekvon, ke la Esperanto-sveda vortaro de G H Backman, la mortinta esperanto-pioniro sveda, elĉerpiĝis. La gravan taskon de ellaboro de nova vortaro ricevis la [[Lingva Komitato|Lingva komitatano]] kaj [[akademio de Esperanto|akademiano]] Paul Nylen. Inter la svedaj esperantistoj li estas la plej granda aŭtoritatulo. De post la jaro 1892 li partoprenis la Esperanto-laboron, kaj estis jam en la jaro 1896 kunredaktoro de [[Lingvo Internacia]], tiam eldonata en Upsala, Svedujo. Por la esperantistaro sveda lia nun eldonita verko havas tre grandan valoron, ĉar li majstras egale bone la svedan kaj la esperantan lingvojn. Ne nur la nun vivantaj esperantistoj svedaj, sed ankaŭ venontaj generacioj ĝuos la fruktojn de la multjaraj studoj kaj laboroj de s-ro Nylen. La oficialaj vortoj estas signitaj per steleto. Sub la radikvortoj, speciale la plej gravaj, sekvas la plej ordinaraj derivaĵoj kaj kunmetitaĵoj klarigitaj per multaj bonegaj ekzemploj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} {{citaĵo|Jen dense presita kaj ĉiel modela kaj praktika vortaro, verkita de la plej eminenta sveda Esperantisto. Ĝi sendube estos helpilo netakseble valora por la sveda Esperantistaro. Alilingvaj samideanoj ankaŭ trovos ĝin tre konsultinda. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 339, Julio (1933)}} {{citaĵo|Tre bone aranĝita, klare legebla, facile trarigardota.|[[Bulgara esperantisto]] j.15 n.1-2 septembro 1933}} ---- Pri ''Lingva kvaronhoro'' {{citaĵo|Valora konsilaro de nia veterana Akademiano pri diversaj lingvaj demandoj. Bedaŭrinde, ĝi estas verkita preskaŭ tute en la sveda lingvo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 354, Oktobro (1934)}} ---- Pri ''Sonoj kaj vortoj de Esperanto. '' {{citaĵo|Detalaj kaj saĝaj konsiloj pri Esperanta [[fonetiko]] de Sveda vidpunkto. Ankaŭ kelkaj paĝoj pri vortformado, ĉe kiuj la aŭtoro iom favoras la teoriojn de D-ro Panei. Eble ĉi tie, kaj aparte ĉe la klarigoj pri ''ig'' kaj ''iĝ'', oni povas opinii iom malsame, kaj preferi la vidpunkton de [[René de Saussure|De Saussure]]. |[[La Brita Esperantisto]] n. 495-496 jul-aŭg 1946}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-movado en Svedio]] == Bibliografio == * [Strönne, Jan]. Duona jarcento kune kun Paul Nylén. [Stokholmo 1942], 63 p. * Nekrologon alportis 'Heroldo de Esperanto'', 16 februaro 1958. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/N] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Paul Nylén en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/plansprachen_100fruehdrucke.htm Verkoj de Paul Nylén en la skanprojekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080531162610/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/plansprachen_100fruehdrucke.htm |date=2008-05-31 }} de la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080323064440/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen.htm |date=2008-03-23 }} {{Vivtempo|Nylen, Paul Axel}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Stokholmanoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Prezidantoj de SEF]] m1w9na49cm5r273fiwqns9zsduk0e6b 0 27721 9347990 9235721 2026-04-05T11:08:00Z Petr Tomasovsky 678 9347990 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fuorto de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |nomo = Orel |dosiero = [[Dosiero:MO S-20.jpg|300px|MO S-20 "Orel"]] |priskribo = La [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" |koda nomo = MO S-20 |betonado = [[5-a de decembro|5-a]] – [[11-a de decembro]] [[1936]] |tipo = TSO |rezistkapablo = la IV-a |dekstre-maldekstre = [[4cm kanono modelo 36|L₁]], M – L₁, M |kloŝoj = ZN – ZP – ZN |ŝirmaj embrazuroj = 4 |etaĝoj = 2 |konstru-subsektoro = la 3-a subsektoro – [[Hlučín]] |hom-ekipo = 17/17 |bataliono = la II-a |roto = la 5-a |fuortaro = [[Fuortaro "Ĉe Aglo"|Ĉe Aglo]] |situo = |desegnaĵo1 = [[Dosiero:MO_S-20_supra.jpg|250px]] |desegnaĵo2 = [[Dosiero:MO_S-20_suba.jpg|250px]] |desegnaĵo3 = }} '''MO S-20 "Orel"''' (Orel estas en Esperanto ''Aglo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Ĝi estis planita kiel konsisto de [[U Orla (artileria fuortaro)|artileria fuortaro U Orla]]. ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{ĝermo|fortikaĵo}} == Rilataj temoj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-19]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-21]] }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] imopu4xc50ed5d9s3wmdmp9if8zg7nf 0 27727 9347989 9235720 2026-04-05T11:07:33Z Petr Tomasovsky 678 9347989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fuorto de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj | nomo = Alej | dosiero = [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji.jpg|260px]] | priskribo = La [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" | koda nomo = MO S-19 | betonado = [[21-a de aŭgusto|21-a]] ĝis [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | tipo = PSO | rezistkapablo = la III-a | dekstre-maldekstre = [[4cm kanono modelo 36|L₁]] – L₁, M | kloŝoj = ZN – KM – ZN | ŝirmaj embrazuroj = 4 | etaĝoj = 2 | konstru-subsektoro = la 3-a subsektoro – [[Hlučín]] | hom-ekipo = 17/17 | bataliono = la II-a | roto = la 5-a | situo = | desegnaĵo1 = [[Dosiero:MO_S-19_supra.jpg|250px]] | desegnaĵo2 = [[Dosiero:MO_S-19_suba.jpg|250px]] | desegnaĵo3 = [[Dosiero:MO_S-19_perspektivo.jpg|250px]] | dosiero2 =[[Dosiero:MO S-19 historia.jpg|300px]] | priskribo2 = Historia foto de la objekto }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. {{ĝermo|fortikaĵo}} == Rilataj temoj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} [[Kategorio:Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] kq3kjbmoxfa97o46n5q22ze00ab0shv 0 27730 9347988 9336680 2026-04-05T11:07:04Z Petr Tomasovsky 678 9347988 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-18 "Obora" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-18 "Obora" | moto = | kromnomo = | dosiero = Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg | dosiero_priskribo = MO S-18 "Obora" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-18 "Obora" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 26 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 42 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[27-a de julio]] – [[3-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = II | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 18 V oboře casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Informkesto fuorto de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj | nomo = Obora | dosiero = | priskribo = | koda nomo = MO S-18 | betonado = [[27-a de julio]] – [[3-a de aŭgusto]] [[1936]] | tipo = PSJ | rezistkapablo = la II-a | maldekstre = [[4cm kanono modelo 36|L₁]] - M | kloŝoj = ZN | ŝirmaj embrazuroj = 2 | etaĝoj = 2 | konstru-subsektoro = la 3-a subsektoro – [[Hlučín]] | hom-ekipo = 11/11 | bataliono = la II-a | roto = la 5-a | situo = | desegnaĵo1 = [[Dosiero:MO_S-18_supra.jpg|250px]] | desegnaĵo2 = [[Dosiero:MO_S-18_suba.jpg|250px]] | desegnaĵo3 = | dosiero2 =[[Dosiero:MO S-18 historia.jpg|250px]] | priskribo2 =Vido desupre de MO S-18 al MO S-19 tra la obstakloj.<br />Historia foto de la objekto. }} '''MO S-18 "Obora"''' (Obora estas en Esperanto ''Ĉasarbaro'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Ĝi situas sur katastro de municipo [[Šilheřovice]] en [[distrikto Opava]] en [[Opava montetaro]] en [[Moraviasilezia regiono]]. Ĝi estas alirebla nur porokaze. == Pluaj informoj == MO S-18 "Obora" estis konstruita de firmao Václav Nekvasil el [[Prago]] en la jaro 1936 kiel konsisto de PGK II. Hlučín. Ĝi apartenas inter tipoj de malpezaj unuflankaj fuortoj, kiu estas ekipita per [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. La devena kloŝo estis en la jaro [[1939]] forŝirita fare de germanaj soldatoj, sed la pafejoj de la fuorto estas devenaj, kio estas raraĵo, ĉar plimulte la fuortojn trafis marodado pro celo de vendo en rubejon. La nova kloŝo estis denove profduktita en la fuorton en la jaro 1991, enkadre de establo de la muzeo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. En la jaro 1938 deĵoris en la fuorto [[Jaroslav Švarc]], kiu en la jaro [[1942]] partoprenis en rezistmovada grupo, kiu faris [[Atenco kontraŭ Reinhard Heydrich|atencon kontraŭ regna reprezentanta protektoro Reinhard Heydrich]]. Tiun ĉi eventon rememorigas memortabulo en la fuorto.<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = Pěchotní srub MO-S 18 | periodikum = Valka.cz | url = https://www.valka.cz/Pechotni-srub-MO-S-18-Obora-t36998 | lingvo = cs | alirdato = 2022-03-26 }}</ref> La objekto estas memorige protektata kaj ĝi troviĝas sur vojo de [[Instrupado de Areo de fortikaĵoj Darkovičky]].<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = pěchotní srub MO - S 18 "Obora - Památkový Katalog | periodikum = www.pamatkovykatalog.cz | url = https://www.pamatkovykatalog.cz/pechotni-srub-mo-s-18-obora-13449657 | alirdato = 2022-03-26 }}</ref> == Pluaj fotoj == <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 5.jpg|MO S-18 "Obora" Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 3.jpg|MO S-18 "Obora" Bunkier MO-S 18, okolice Hlučína (6).jpg|MO S-18 "Obora" Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 4.jpg|MO S-18 "Obora", memortabulo al Jaroslav Švarc Bunkier MO-S 18, okolice Hlučína (2).jpg|Vido al MO S-19 Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 03.jpg|Vido de kontraŭtanka baraĵo ĉe MO S-19 al MO S-18 </gallery> == Rilataj temoj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-17]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-19]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Šilheřovice]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] f8rut1b6uso45nvx9ccv01oz59ykidv 0 27965 9347942 9233554 2026-04-05T10:03:02Z Petr Tomasovsky 678 9347942 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro U Orla | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz U Orla}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz U Orla | moto = | kromnomo = Orel | kromnomo_tipo = Aliaj nomoj | dosiero = MO-Or-S 20 tvrze Orel 1.jpg | dosiero_priskribo = MO S 20 Orel, ununura konstruita fuorto de la fuortaro <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = ĉe [[Darkovičky]]<br />norde de [[Hlučín]] | municipo_tipo = Lokigo <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = U Orla | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 12 | long_s = 58 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | ĉefulo = ne estis difinita | ĉefulo_tipo = Komandanto <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = nekomisiita | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = ne estis, MO-S 20 konstrue finita | libera1_tipo = Ekkonstruita | libera2 = laboroj ne komencis | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = [[MO S-20|MO-S 20 Orel]] - [[Infanteria fuorto]]<br />MO-S 20a - infanteria fuorto<br />MO-S 20b - infanteria fuorto<br />MO-S 20c - [[minĵetila turo]]<br />MO-S 20d - [[Artileria turniĝonta turo|Artileria turo]]<br />MO-S 20e - [[enireja objekto]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 405 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Artileria fuortaro]] '''U Orla''' (en Esperanto ''Ĉe Aglo'') estis ekzistonta kiel la plej orienta fuortaro de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. Ĝi estis lokigota proksimume 4,5&nbsp;km de urbo [[Hlučín]] inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]]. Estas tre verŝajne, ke spaco por lokigo de la fuortaro estis elektita jam dum supraĵesploro en oktobro de la jaro [[1934]] kaj poste konfirmita dum sekvanta esploro printempe kaj somere de [[1935]]. La artileria fuortaro Ĉe Aglo estis havonta sume 6 fuortarajn objektojn kun la jenaj markigoj: * [[MO S-20|MO S-20 - "Aglo"]] * MO S-20a – [[infanteria fuorto]] unuflanka dekstra, * MO S-20b – infanteria fuorto unuflanka maldekstra, * MO S-20c – minĵetila fuortara fortikaĵo, * MO S-20d – [[artileria turniĝonta turo]], * MO S-20e – [[enireja objekto]]. Unusola objekto de la fuortaro, kiu estis betonigita, estis la infanteria fuorto MO S-20 „Aglo", kies konstruigo estis bezona pro kaŭzo de plenigo de la interspaco inter [[la infanteria fuorto MO S-19 „Aleo"]] kaj [[la infanteria fuorto MO S-21 „Jaroš"]]. Por plene finkonstrui la fuortaron Ĉe Aglo inkluzive de armilaro, municio, ekipaĵaro kaj obstakloj oni kalkulis sumon 63 514 541,00 Kč. Konstruado de la ceteraj menciitaj objektoj estis planata por pli malfrua tempo, sed aŭtuno de la jaro [[1938]] decidis alie. ==Vidu ankaŭ== * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] == Pluaj fotoj == <gallery perrow="5"> MO-Or-S 20 tvrze Orel 2.jpg|Pěchotní srub MO-O-S 20 Orel Tank T-34-85 u MO-Or-S 20 Orel.jpg|Tank T-34/85 v blízkosti srubu </gallery> ==Literaturo== * Stehlík, Eduard: ''Lexikon tvrzí československého opevnění z let 1935-38''. Praha: FORTprint, 1992, s. 36-37. == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Proponitaj konstruaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|U Orla]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Opava montetaro]] i4cte38ws4mr84nh6r5r36u8u6quxv1 0 28116 9347183 8872040 2026-04-04T12:23:16Z Sj1mor 12103 9347183 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto homo }} '''Achille Tellini''' [[friula lingvo|friule]] '''Achîl Telin''', esperantigita kiel '''Aĥilo Tellini''', naskiĝinta la {{daton|25|februaro|1866}} en [[Udine]] kaj mortinta la {{daton|1|oktobro|1938}} en [[Udine]], estis itala friula [[geologo]], lingvisto kaj esperantisto. == Biografio == [[Dosiero:Achille Tellini 1905.jpg|eta|maldekstra|Achille Tellini en 1905]] [[Dosiero:Achille Tellini durante la spedizione in Eritrea.jpg|eta|maldekstra|En [[ekspedicio]] al [[Eritreo]]]] Achille Tellini naskiĝis en [[Udine]] en 1866 en riĉa burĝa familio. Li magistriĝis pri naturscienco en la [[Universitato de Torino]] kun la plej altaj notoj. Sekve li translokiĝis al Romo, kie li laboris kiel asistento en la fakultato de [[geologio]] de la universitato. Li faris gravajn esplorojn kaj fondis la unuan italan [[revuo]]n pri geologio. Revenis al Udine en 1893, kie li komencis instrui natursciencojn en la teknika lernejo ''Regio Istituto Tecnico "A.Zanon"''. En 1897 li fondis la friulan klubon pri [[hidrologio]] kaj [[speleologio]] ''Circolo Idrologico e Speleologico Friulano'' kaj iĝis grava membro de la friula [[alpoj|alpa]] societo ''Società Alpina Friulana''. En 1901 li ekinteresiĝis pri [[Esperanto]] de kiu li fariĝos poste aktiva subtenanto. En 1902-1903 li partoprenis kiel natursciencisto en [[ekspedicio]] al [[Eritreo]]. La jaro 1904 estas grava turnopunkto en la vivo de Achille Tellini. Pro sia amo al Friulo, li forlasis la natursciencojn kaj komencis studi [[filologio]]n kaj [[ladina lingvo|ladinan]] [[literaturo]]n. Fine de la jaro 1908, pro familia problemo, li estis devigita forlasi la instruadon kaj translokiĝis al [[Bologna]], kie li malfermis librejon pri uzitaj libroj kaj poŝtmarkoj. Li pasie okupiĝis pri Esperanto kaj pri la friula kaj ladina lingvo kaj kulturo. Li imagis ankaŭ politike sendependan ladinan federacion komprenanta ankaŭ friulon. Pro tiaj ideoj li estis forte kritikata, ĉar en tiu periodo regis forta itala naciismo kiu substrekis la italiecon de friulo. Inter 1919 kaj 1927 li publikigis plurajn studaĵojn pri lingvo, kutimoj kaj tradicioj de friulo. En 1928 Achille Tellini revenis al Udine, kie li daŭrigis sian agadon kaj plibonigis siajn konojn pri la lingvo kaj la historio de sia patrujo. Li mortis en Udine la unuan de oktobro 1938. == Esperantista agado == Tellini estis Esperantisto ek de [[1901]]. Li estis korespondanto de la Akademio por [[ladina lingvo]] kaj verkis la unuan kaj ĝis hodiaŭ solan "Radikaron Esperanto-Friula-Ladina" (1922). Li estis komitatano de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) ĝis kiam la itala registaro malpermesis aparteni al internaciaj institucioj. Antaŭ la [[unua mondmilito]] li faris centojn da propagandaj paroloj en [[Venecio]] kaj en la Provinco [[Emilio-Romanjo]] kaj kelkajn dekojn da rapidaj kursoj. En [[1912]] li fondis la Italan Katedron de Esperanto. Dum la dummilita neŭtraleco de [[Italio]] li peradis la korespondadon inter la [[militkaptito]]j, internigitoj kaj iliaj familioj. Li tradukis verkojn de [[Silvio Pellico]], [[Giovanni Rajberti]] kaj [[Ippolito Nievo]], kompilis gvidlibron de [[Ravenna]], gramatikon kaj sintakson de Esperanto, plenan Esperanto-italan vortaron (1931, 1959, 1973). En 1934 jam estis preta por publikigo kolekto de pli ol 1500 [[popolkanto]]j (parte de li kolektitaj) de italaj slovenoj, kun interlinia traduko Esperanta. Ĉu ĝi aperis, estas nekonata. == Verkoj == * '''1931''': Vocabolario Completo Esperanto-Italiano. S. Vito al Tagliamento: A. Paolet, 1931, VIII, 509, [1] p.&nbsp;8x6cm kun {{Ĉirkaŭ|13}}.000 kapvortoj; * '''1935''': Gramatiche, Vocabulari, ed Esercicis di Lenghe Internacional Esperanto. Eld. la aŭtoro, Udine, 32 pĝ. * '''1959''': Pliampleksigo de la vortaro de 1931 fare de [[Corrado Grazzini]] kun nun {{Ĉirkaŭ|18}}.000 kapvortoj: Vocabolario Esperanto-Italiano con Suplemento. S. Vito al Tagliamento: A. Paolet, [1959] VIII, 509, 66p. 12x9cm. 2-a eld. Bologna 1973, VIII, 509, 66 p.&nbsp;17x11 cm ==Recenzoj== Pri ''Vocabolario Completo Esperanto-Italiano'' {{citaĵo|Ĉi tiu vortaro enhavas ĉirkaŭ 10,000 Esperantajn radikojn (kaj multajn [[derivaĵo]]jn) kun itala traduko. Tiun [[nombro]]n oni kunmetis per kolektado de multaj teknikaj vortoj. Ĉe nomo botanika aŭ zoologia oni ofte aldonis la sciencan latinaĵon. Oficialigitaj radikoj estas speciale signitaj. La verko povos esti tre utila al italaj samideanoj ; sed ĝia malgranda formato, kvankam igante ĝin facile enpoŝigebla, necesigis tre malgrandajn presliterojn. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 321, Januaro (1932)}} {{citaĵo|Malgranda praktika vortaro, kiu faros grandajn servojn inter la italaj Esperantistoj. La materialo estas ampleksa kaj bone prezentita. Laŭdinda ideo estas, signi la oficiale aprobitajn radikojn, ĉar ĝi efike gvidas precipe la novajn [[samideano]]jn. La formato de la libreto estas tre oportuna, precipe tiu de la tolbindita eldono|[[Belga Esperantisto]] - Numero 192, Januaro, 1932}} ---- Pri ''Gramatiche, Vocabulari, ed Esercicis di Lenghe Internacional Esperanto'' {{citaĵo|Gramatiko en la [[friula lingvo|lingvo friula]], kun [[vortaro]] Esperanto-friula. Bonvena aldono al la lernolibroj en lingvoj malgrandaj: inda fratino al la ŝlosilo ladina. Efektive, friula ŝlosilo, sed ne en ŝlosila formato. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} == Literaturo == * [[Elio Migliorini|Migliorini, Elio]] 1982 : Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio], Roma, (en la itala) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/T] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). *[http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=tellini&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104160418/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=tellini&find_code=WRD&x=8&y=5 |date=2015-11-04 }} de kaj pri Achille Tellini en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] * [http://esperanto-akademio.wikispaces.com/BKB Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170127165425/http://esperanto-akademio.wikispaces.com/BKB |date=2017-01-27 }} (Majo 2015). * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1938&page=62&size=49 Nekrologo] en revuo Esperanto (UEA) Okt. 1938, p.&nbsp;66 (kun foto). * [http://www.istitutoachilletellini.org/l-istitut/cui-isal-achille-tellini Kiu estis Achille Tellini?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921095918/http://www.istitutoachilletellini.org/l-istitut/cui-isal-achille-tellini/ |date=2016-09-21 }} (kun foto). {{Vivtempo|Tellini, Achille}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] 5cgkfjf9321qy71reeryulwe77ybl98 0 28289 9347314 9320169 2026-04-04T13:31:36Z Sj1mor 12103 9347314 wikitext text/x-wiki '''Scienco kaj tekniko''' reprezentas vastan kaj interkonektitan aron da kampoj, kiuj estas esencaj por la ekonomio kaj teknologia progreso. Tiuj disciplinoj ofte estas grupigitaj kune, ĉar ili dividas komunan emfazon pri [[problemsolvado]] kaj analizaj kapabloj. {{Ĉefartikolo|STEM}}{{Unua}} == Scienco kaj tekniko en Esperanto == {{EdE|S}}Uzo de Esperanto ebligos internacian kunlaboradon de [[sciencistoj]] kaj [[teknikistoj]], kio estas plej potenca fonto de progreso; revuoj kaj gazetoj redaktitaj en Esperanto estos legeblaj en ĉiuj landoj, kaj tiamaniere ĉiu teknikisto povos facile sciiĝi pri la laboroj faritaj en sia fako en la tuta mondo; en internaciaj kongresoj profitdonaj interparoladoj, diskutoj havigos solvojn de la studataj demandoj ktp. Unuvorte Esperanto faros al sciencistoj servojn, kiujn, preskaŭ ĝis la mezo de la pasinta jarcento, latina lingvo faris. Sed Esperanto prezentas tiun superecon, ke ĝi povas esti uzita de ĉiuj, ne nur skribe, sed ankaŭ parole. == Antaŭ la unua mondmilito == Tuj de ĝia apero kelkaj sciencistoj komprenis tiun profiton, kaj klopodis diskonigi ĝin. En [[1899]], korespondanto E. Naville prezentis al la [[Franca Akademio de Sciencoj]] komunikaĵon pri „Internacia lingvo“; en 1901 Akademiano Generalo [[Hippolyte Sébert]] faris same pri „Scienca utileco de internaci helpa lingvo“, kaj prezentis leteron adresitan al „Internacia Asocio de Akademioj“, kiu ricevis 20 subskribojn. Tuj poste korespondanto Ch. Méray sendis leteron „pri la servoj, kiujn povas havigi al Sciencoj la internacia lingvo de Zamenhof“ En la [[Universala Kongreso]] de 1906, en [[Ĝenevo]], kunsidis la sciencamantoj, kiuj elektis prezidanto Sébert kaj sekretario [[Carlo Bourlet]]. Oni decidis proponi al la scienculoj konstantan uzon de Esperanto en iliaj internaciaj kongresoj; peti ke la sciencaj revuoj akceptu artikolojn en Esperanto redaktitajn aŭ aldonis Esperanto-resumon de la artikoloj, redaktitaj en nacia lingvo; fine oni decidis subteni la [[Scienca Revuo|Sciencan Revuon]], kiu estis publikigata jam de [[1903]] en [[Parizo]], ĉe la firmo Hachette, kaj redaktita de [[Paul Fruictier]]. == Fondo de ISAE en 1908 == En [[1908]] estas fondita la [[Internacia Scienca Asocio Esperanta]] (ISAE) sub prezido de Sébert, kaj kies oficiala organo estis la [[Scienca Revuo]]. Tiu societo rapide ricevis kuraĝigojn de multaj sciencistoj de ĉiuj landoj. Ĝi estis sinsekve prezidita de J. J. Thomson, de la Reĝa Akademio de [[Londono]]; Schmidt, direktoro de observatorio de Pocdamo ([[Potsdam]]); R. Benoit, direktoro de la Internacia Oficejo de Pezoj kaj Mezuriloj; Huntington, universitata profesoro en [[Usono]]. En ĝia patrona komitato troviĝis grandaj societoj de fakistoj kaj famaj sciencistoj kiel Adelskold, Appel, d'Arsonval, Becquerel, Berthelot, Bouchard, Deslandres, Flourmoy, Förster, Haller, William James, Poincaré, Ch. Richet, Maurice Leblanc, Lumière, Painleve ktp. En [[1912]], la Scienca Revuo estis anstataŭita de [[Scienca Gazeto]] ankaŭ eldonata de Hachette (Paris) sub direktado de [[Charles Verax]]. En tiuj revuoj estis publikigitaj artikoloj pri la plej diversaj sciencaj kaj teknikaj temoj. Ebleco krei la necesajn terminojn, por Esperantigo de multaj [[internaciaj vortoj]] de scienco kaj tekniko, multe faciligis tiujn publikigaĵojn. == Vortaroj kaj terminaroj == Aperis vortaroj kaj terminaroj didaktike redaktitaj, ekzemple: „Matematika terminaro“ de [[Raoul Bricard]] (1905), „Anatomia vortaro“, „Muzika terminaro“ de [[Félicien Menu de Ménil]], „Marista Terminaro“ de [[Maurice Rollet de l'Isle]], „Farmakologia terminaro“ de [[Celestin Rousseau]] ktp. Uzante la vortojn aperintajn en la revuoj, Verax publikigis „Vocabulaire technique et technologique Français- Esperanto“ en [[1907]], kaj en [[1910]], „Enciklopedia Vortareto Esperanta“, kiu entenis ĉirkaŭ 20.000 vortojn. Originalaj verkoj estis publikigitaj, nome „Absoluta analitika geometrio“ de D-ro [[Cyrill Vörös]] en du volumoj, kaj gravaj tradukoj; „Teorio de ondoj“ de D-ro Kelte; „Rezisto de la gisaj kolonoj“ de [[Frederiko Villareal]]; „Novaj trigonometriaj sistemoj“ de profesoro Dombrowski; „Kontinuo“ de Huntington; kelkaj artikoloj aperis en „Bulteno de Oceanografia Instituto de Monaco“, kaj en „Meteorologia Bulteno de Observatorio“ de [[Tokio]]. La Asocio elektis komisionon por starigi teknikajn vortarojn kaj gvidi aŭtorojn pri farado de la novaj terminoj. Ĝi komencis sian laboron, publikigante Konsilaron por la farado de „Sciencaj kaj teknikaj vortoj“, kaj poste klopodis por starigi vortarojn de la puraj sciencoj. Ĝi publikigis „Nomenklaturon de la minerala kaj organika [[kemio]]j“, kaj elementojn de vortaroj de Kemio, Fiziko kaj Mekaniko. == Post la unua mondmilito == Post la [[unua mondmilito]], kiu interrompis ĉiun agadon, la Asocio restariĝis en [[1925]], post internacia konferenco organizita en [[Parizo]], sekve de deklaro favora al Esperanto, subskribita de pli ol 40 membroj de la Franca Akademio de Sciencoj; Prof. Cotton estis prezidanto; Prof. Bujwid de la [[Universitato de Krakovo]] en 1934 prezidis ĝin. ISAE klopodis kun ne konstanta sukceso por konigi Esperanton en plej diversajn sciencajn kaj teknikajn mediojn, profitante je ĉiuj favoraj okazoj, ĉefe la internaciaj kongresoj. La rezultato ne estas gravaj pro ĝenerala indiferenteco de la sciencistoj pri tiu temo. Tamen du novaj faktoj multe favorigis ĝian agon; ili estas „Aera navigacio“, kiu necesigis internacian lingvon por la meteorologiaj sciigoj - kaj la T. S. F. kiu montris barojn starigitajn kontraŭ ĝenerala interkompreno de la sendaĵoj, pro la diverseco de la lingvoj, en kiuj ili estas faritaj. Malrapidaj, sed certaj, estas la progresoj, laŭ tiuj du direktoj. Atentinda estas la disvastiĝo en [[Japanio]], kaj komprenebla, ĉar la sciencistoj de tiu lando devas publikigi siajn verkojn en angla lingvo, kies lernado estas malfacila kaj longa. En la medicina kaj meteorologia fakoj, la progresoj estas rimarkindaj. Inter la verkoj de sciencistoj aŭ teknikistoj publikigitaj de dudek jaroj estas citindaj:<br /> * 1933: „[[Teknika Medicina Vortaro]]“ de [[Maurice Briquet]], <br /> * „Arkitekturo Arkeologio, Konstruo kaj Arto“ de Azorin, <br /> * „[[Farmakopeo|Farmakopea]] vortaro“ de Japana Hermesa rondo, <br /> * „Maŝinfaka esperanta vortaro prielementa“ de [[Eugen Wüster]], <br /> * „Komerca Vortaro en Esperanto“ de [[Robert Kreuz]] kaj [[Alessandro Mazzolini]], <br /> * „Leksikono Japana-esperanta de Kemio kaj Farmacio“ de Japana Rondeto de Fakistoj, <br /> * „Juristisches Wörterbuch Deutsch-Esperanto“ de [[Siegfried Liebeck]] ktp. ISAE publikigas trimonatan Bultenon, kiu estas ankaŭ organo de la „Sekcio de Teknikaj Vortaroj“. Ĝi entenas artikolojn pri diversaj temoj, kaj plej ofte tradukojn. En ĝi aperis „Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro“ de Rollet de l' Isle, kiu entenas ĉiujn sciencajn vortojn jam uzitajn de Esperantistoj, kaj kiuj rilatas al elementaj konoj de ĉiuj sciencoj. Plie aperas de kelkaj jaroj „Scienca Gazeto“ publikigita en [[Usono]], kiu donas diversajn artikolojn kaj sciencajn sciigojn. ROLLET DE L' ISLE.{{Projektoj}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] ouiqhf6j2bym86e4f0g7pyy24pkntex 0 28521 9347181 9165888 2026-04-04T12:22:29Z Sj1mor 12103 9347181 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} [[Dosiero:Donald-Sutherland.jpg|dekstra|200px]] '''Donald SUTHERLAND''', plennome: '''Donald McNichol SUTHERLAND''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1935|7|17}}, mortis la [[20-an de junio]] [[2024]]) estis [[Kanado|kanada]] [[aktoro]]. Li naskiĝis en [[Sankt-Johano (Nov-Brunsviko)|Sankt-Johano]], [[Nov-Brunsviko]]. Jam kiel lernejano li laboris ĉe radiostacio kaj kiel 15-jarulo li unuafoje havis okazon por montri sian aktoran talenton, en la radiodramo ''A Christmas Carol'', laŭ verko de [[Charles Dickens]]. Krome li tiutempe ekagadis kiel komikisto. Dum sia studado en la [[Universitato de Toronto]] li en sia libertempo agis en teatra grupo. En la jaro [[1959]] li vojaĝis al [[Londono]], por studi aktoradon en la Royal Academy of Dramatic Arts. Poste li komencis sukcesan teatran karieron, kaj en [[1964]] li en [[Italio]] ricevis sian unuan filmrolon: en la horora filmo ''Il castello dei morti vivi''. Famon li akiris per rolo en la vakera filmo ''The Dirty Dozen'' ([[1967]]) – [[Usono|usona]] produktaĵo. Granda aro da filmoj sekvis kaj malgraŭ siaj sukcesoj li neniam forlasis sian teatran agadon. Depost [[1972]] Donald Sutherland estis edzo de [[Francine Racette]], kun kiu li havis tri idojn. Dunaskitojn li havis el sia edzeco kun [[Shirley Douglas]]; inter ili estas la aktoro [[Kiefer Sutherland]]. == Listo de filmoj == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1963 || The World Ten Times Over || Tall Man in Nightclub |- | 1964 || Castle of the Living Dead || Serĝento Paul/The witch/The old man |- | 1965 || Fanatic || Joseph |- | 1965 || Dr. Terror's House of Horrors || Dr. Bob Carroll |- | 1965 || The Bedford Incident || Viro en hospitalo Nerney - Sick Bay |- | 1966 || Promise Her Anything || Autograph-seeking Father |- | 1967 || Billion Dollar Brain || sciencisto ĉe komputilo |- | 1967 || The Dirty Dozen || Vernon L. Pinkley |- | 1967 || The Shuttered Room || Zebulon |- | 1968 || Sebastian || Ackerman |- | 1968 || Joanna || Lordo Peter Sanderson |- | 1968 || The Split || Dave Negli |- | 1968 || Interlude || Lawrence |- | 1968 || Oedipus the King || Chorus Leader |- | 1970 || [[MASH]] || Kapitano Benjamin Franklin "Hawkeye" Pierce |- | 1970 || Start the Revolution Without Me || Charles/Pierre |- | 1970 || Kelly's Heroes || Serĝento "Oddball" |- | 1970 || The Act of the Heart || Pastro Michael Ferrier |- | 1970 || Alex in Wonderland || Alex Morrison |- | 1971 || Little Murders || Dupas |- | 1971 || Johnny Got His Gun || Christ |- | 1971 || Klute || John Klute |- | 1972 || F.T.A. || Sin mem |- | 1973 || Steelyard Blues || Jesse Veldini |- | 1973 || Lady Ice || Andy Hammon |- | 1973 || [[Don't Look Now]] || John Baxter |- | 1974 || Alien Thunder || Serĝento Dan Candy |- | 1974 || S*P*Y*S || Bruland |- | 1975 || The Day of the Locust || Homer Simpson |- | 1975 || End of the Game || Korpusa leŭtenanto Robert Schmied |- | 1976 || [[1900 (filmo)|1900]] || Attila Mellanchini |- | 1976 || Fellini's Casanova || Giacomo Casanova |- | 1976 || The Eagle Has Landed || Liam Devlin |- | 1977 || The Kentucky Fried Movie || The Clumsy Waiter |- | 1977 || The Disappearance || Jay Mallory |- | 1978 || Blood Relatives || Steve Carella |- | 1978 || National Lampoon's Animal House || Profesoro Dave Jennings |- | 1978 || Invasion of the Body Snatchers || Matthew Bennell |- | 1979 || Murder by Decree || Robert Lees |- | 1979 || A Man, a Woman and a Bank || Reese Halperin |- | 1979 || The Great Train Robbery || Agar |- | 1979 || Bear Island || Frank Lansing |- | 1980 || North China Factory || Parolisto |- | 1980 || Ordinary People || Calvin Jarrett |- | 1980 || Nothing Personal || Roger Keller |- | 1981 || Threshold || Dr. Thomas Vrain |- | 1981 || Gas || Nick the Noz |- | 1981 || Eye of the Needle || Henry Faber |- | 1983 || Max Dugan Returns || Oficiro Brian Costello |- | 1984 || Ordeal by Innocence || Dr. Arthur Calgary |- | 1984 || Crackers || Weslake |- | 1985 || Revolution || Majora Serĝento Peasy |- | 1985 || Heaven Help Us || Frato Thadeus |- | 1986 || The Wolf at the Door || Paul Gauguin |- | 1987 || The Trouble with Spies || Appleton Porter |- | 1987 || The Rosary Murders || Pastro Robert Koesler |- | 1988 || Apprentice to Murder || John Reese |- | 1989 || Lost Angels || Charles Loftis |- | 1989 || A Dry White Season || Ben du Toit |- | 1989 || Lock Up || Warden Drumgoole |- | 1990 || Buster's Bedroom || O'Connor |- | 1990 || Bethune: The Making of a Hero || Dr. Norman Bethune |- | 1991 || Scream of Stone || Ivan |- | 1991 || JFK || X |- | 1991 || Eminent Domain || Josef Borski |- | 1991 || Backdraft || Ronald Bartel |- | 1992 || The Poky Little Puppy's First Christmas || Parolisto |- | 1992 || The Railway Station Man || Roger Hawthorne |- | 1992 || Buffy the Vampire Slayer || Merrick Jamison-Smythe |- | 1992 || The Setting Sun || John Williams |- | 1993 || Younger and Younger || Jonathan Younger |- | 1993 || Six Degrees of Separation || Flan Kittredge |- | 1993 || Red Hot || Kirov |- | 1993 || Shadow of the Wolf || Henderson |- | 1993 || Benefit of the Doubt || Frank |- | 1994 || The Puppet Masters || Andrew Nivens |- | 1994 || Punch || Craman |- | 1994 || Disclosure || Bob Garvin |- | 1995 || Outbreak || Major Generalo Donald McClintock |- | 1996 || Hollow Point || Garrett Lawton |- | 1996 || A Time to Kill || Lucien Wilbanks |- | 1997 || The Assignment || Jack Shaw |- | 1997 || Shadow Conspiracy || Jacob Conrad |- | 1998 || Free Money || Judge Rolf Rausenberger |- | 1998 || Fallen || Leŭtenanto Stanton |- | 1998 || Without Limits || Bill Bowerman |- | 1999 || Virus || Kapitano Robert Everton |- | 1999 || Instinct || Doctor Ben Hillard |- | 2000 || Panic || Michael |- | 2000 || Space Cowboys || Kapitano Jerry O'Neill |- | 2000 || The Art of War || Ĝenerala sekretario de UN Douglas Thomas |- | 2000 || Threads of Hope || Parolisto |- | 2001 || Final Fantasy: The Spirits Within || Dr. Sid |- | 2002 || Big Shot's Funeral || Rob Tyler |- | 2002 || Fellini: I'm a Born Liar || Sin mem/Giacomo Casanova |- | 2003 || The Italian Job || John Bridger |- | 2003 || Five Moons Square || Rosario Sarracino |- | 2003 || Baltic Storm || Lou Aldryn |- | 2003 || Cold Mountain || Reverend Monroe |- | 2005 || Aurora Borealis || Ronald |- | 2005 || Fierce People || Ogden C. Osbourne |- | 2005 || Pride and Prejudice || Mr. Bennet |- | 2005 || American Gun || Carl Wilk |- | 2005 || Lord of War || Kolonelo Oliver Southern |- | 2005 || An American Haunting || John Bell |- | 2006 || Ask the Dust || Hellfrick |- | 2006 || Beerfest || Johann von Wolfhaus |- | 2006 || Land of the Blind || Thorne |- | 2007 || Reign Over Me || Judge Raines |- | 2007 || Puffball || Lars |- | 2007 || Days of Darkness || Sin mem |- | 2007 || Dinosaurs: Giants of Patagonia || Parolisto |- | 2007 || Trumbo || Sin mem |- | 2008 || Fool's Gold || Nigel Honeycutt |- | 2009 || Astro Boy || Presidento Stone |- | 2010 || The Con Artist || John Kranski |- | 2011 || The Mechanic || Harry McKenna |- | 2011 || The Eagle || Aquila |- | 2011 || Horrible Bosses || Jack Pellitt |- | 2011 || Man on the Train || The Professor |- | 2011 || Jock the Hero Dog || Parolisto/Sir Percy Fitzpatrick |- | 2012 || [[The Hunger Games (filmo)|The Hunger Games]] || Presidento Coriolanus Snow |- | 2012 || Dawn Rider || Cochrane |- | 2012 || Assassin's Bullet || Ambasadoro Ashdown |- | 2013 || The Best Offer || Billy Whistler |- | 2013 || The Hunger Games: Catching Fire || Presidento Coriolanus Snow |- | 2013 || Jappeloup || John Lester |- | 2014 || The Calling || Pastro Price |- | 2014 || The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 || Presidento Coriolanus Snow |- | 2015 || Forsaken || Clayton |- | 2015 || The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 || Presidento Coriolanus Snow |- | 2016 || Milton's Secret || Grandpa Howard |- | 2017 || The Leisure Seeker || John |- | 2017 || Basmati Blues || Gurgon |- | 2018 || Measure of a Man || Dr. Kahn |- | 2019 || American Hangman || Judge Straight |- | 2019 || Backdraft 2 || Ronald Bartel |- | 2019 || Ad Astra || |- | 2019 || The Burnt Orange Heresy || Jerome Debney |} === Televido === {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1962 || Studio 4 || Operatoro |- | 1962 || Man of the World || Najbaro |- | 1963 || The Odd Man || Mitch Scott |- | 1963 || The Sentimental Agent || Hotel Clerk |- | 1964 || Hamlet at Elsinore || Princo Fortinbras |- | 1965–1966 || The Saint || John Wood / Jim McCleery |- | 1966 || [[A Farewell to Arms]] || Sim |- | 1966 || Court Martial || Cpl. Brown |- | 1966 || Theatre 625 || Kapitano Union |- | 1966 || Gideon's Way || Phillip Guest |- | 1967 || The Avengers || Jessel |- | 1967–1968 || Man in a Suitcase || Earle / Willard |- | 1968 || The Sunshine Patriot || Benedeck |- | 1969 || The Champions || David Crayley |- | 1969 || The Name of the Game || Jerry Trevor |- | 1977 || Bethune || Dr. Norman Bethune |- | 1983 || The Winter of Our Discontent || Ethan Allen Hawley |- | 1992 || Quicksand: No Escape || Murdoch |- | 1994 || Oldest Living Confederate Widow Tells All || Kapitano William Marsden |- | 1994 || The Lifeforce Experiment || Dr. 'MAC' MacLean |- | 1995 || Citizen X || Kolonelo Mikhail Fetisov |- | 1996 || The Simpsons || Hollis Hurlbut |- | 1997 || Natural Enemy || Ted Robards |- | 1999 || Behind the Mask || Dr. Bob Shushan |- | 1999 || The Hunley || Gen. Pierre G.T. Beauregard |- | 2001 || The Big Heist || Jimmy Burke |- | 2001 || Uprising || Adam Czerniaków |- | 2001 || Queen Victoria's Empire || Rakontisto |- | 2002 || Path to War || Clark Clifford |- | 2004 || Salem's Lot || Richard Straker |- | 2004 || Frankenstein || Kapitano Walton |- | 2005–2006 || Commander-in-Chief || Nathan Templeton |- | 2005 || Human Trafficking || Policisto Bill Meehan |- | 2007–2009 || Dirty Sexy Money || Patrick "Tripp" Darling III |- | 2010 || The Pillars of the Earth || Earl Bartholomew |- | 2011 || Moby Dick || Pastro Mapple |- | 2012 || Treasure Island || Kapitano Flint |- | 2013–2015 || Crossing Lines || Michel Dorn |- | 2015 || Pirate's Passage || Kapitano Charles Johnson |- | 2016–2017 || Ice || Pieter Van De Bruin |- | 2018 || Trust || J. Paul Getty |- | 2020 || The Undoing || Franklin Renner |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo|69192}} * {{IBDB nomo}} * {{Rotten Tomatoes nomo}} {{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sutherland, Donald}} [[Kategorio:Kanadaj aktoroj]] [[Kategorio:Kanadaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Kanadaj teatruloj‎]] [[Kategorio:Kanadaj aktivuloj]] [[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] hhcif9cxznvoyi79tstsd67e682vfea 0 28702 9347296 9224576 2026-04-04T13:25:19Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347296 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|ĥemia elemento|la biologia ordo de polipoj|[[Maranemono|Aktinioj]]}} {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Ac |numero=89 |nukleona=227 |nomo=Aktinio |latine=actinium |super=[[Lantano|La]] |sub= |maldekstre=[[Radiumo|Ra]] |dekstre=[[Torio|Th]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Aktinoidoj |RN-CAS=7440-34-8 |grupo=[[Elemento de grupo 3|3]] |periodo=[[Elemento de periodo 7|7]] |bloko=[[Bloko d|d]] |pezono en terkrusto=0,0000000000000001 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=0 |dosiero=Actinium sample (31481701837).png |aspekto=argenta-blanka solido |relativa atompezo=227 |atomradiuso=195 |kovalenta radiuso=215 |radiuso de van der waals= |elektrona konfiguracio=[[Radono|Rn]] 6d1 7s2 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 32; 18; 9; 2 |oksidiĝa nombro=+3 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=kuba (vizaĝocentrita) |denseco=10,07 |malmoleco=2,0 |magneta konduto=[[Paramagnetismo|paramagneta]] |degelpunkto c=1050 |degelpunkto k=1323,15 |bolpunkto c=3200 |bolpunkto k=3473,15 |molarvolumeno=22,54 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=120 |elektra konduktivo= |elektra rezistivo= |termika konduktivo=12 |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=1,1 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=499 |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=227 | simbolo=Ac | apero=sinteza | duoniĝa tempo=21,772 a | speco=[[beta disfalo|β−]] | MeV=0,045 | A de produkto=227 | simbolo de produkto=[[Torio|Th]] }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=225 | simbolo=Ac | apero=sinteza | duoniĝa tempo=10,0 d | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,935 | A de produkto=221 | simbolo de produkto=[[Franciumo|Fr]] }} }} '''Aktinio''' estas [[kemia elemento]] en la [[perioda tabelo]], kiu havas la simbolon '''Ac''' kaj la [[atomnumero]]n 89. Ĝi estas la unua elemento de la serio de 14 elementoj, nomitaj laŭ sia nomo: la [[aktinoido]]j. Aktinio estas arĝent-kolora [[radioaktiveco|radioaktiva]] [[metalo]], kiu lumetas blue. == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|wikt=aktinio|ReVo=aktinium.0o}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/index.html <!-- nl:WebElements.com - Actinium nl->eo:_WebElements_._com_ - Aktinio pt:WebElements.com - actinio ar:العناصر على شبكة المعلومات- الأكتينيوم en:WebElements.com - Actinium en->eo:_WebElements_._com_ - Aktinio es:WebElements.com - actinio es->eo:_WebElements_._com_ - aktinio ca:webelements.com - actini (en anglès) ca->eo:_webelements_._com_ - aktinio (_en_ angla lingvo) it:WebElements.com - Actinium --> * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ac.html <!-- nl:EnvironmentalChemistry.com - Actinium nl->eo:_EnvironmentalChemistry_._com_ - Aktinio es:EnvironmentalChemistry.com - actinio es->eo:_EnvironmentalChemistry_._com_ - aktinio ca:environmentalchemistry.com - actini (en anglès) ca->eo:_environmentalchemistry_._com_ - aktinio (_en_ angla lingvo) it:EnvironmentalChemistry.com - Actinium --> * http://education.jlab.org/itselemental/ele089.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150216013115/http://education.jlab.org/itselemental/ele089.html |date=2015-02-16 }} <!-- pt:Es Elemental - actinio es:Es Elemental - actinio es->eo:_Es_ _Elemental_ - aktinio ca:És Elemental - actini (en anglès) ca->eo:_És_ _Elemental_ - aktinio (_en_ angla lingvo) --> {{ĝermo|kemio}} {{PeriodaTabelo}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Aktinoidoj]] [[Kategorio:Metaloj]] ejtevsoy18hwvtmv7hlf74b9l48n6xz 0 28858 9348013 9009189 2026-04-05T11:47:49Z ThomasPusch 1869 9348013 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[Meza Eŭropo|mezeŭropa]] [[rivero]]|[[INN]]}} {{informkesto rivero|nomo=Inn/En/Eno|dosiero=[[Dosiero:Inn Susch.jpg|centre|300ra]]Inn en Engadino|longeco=517|fonto-alteco=2484|meznombra trafluo=730|akvokolekta areo=25700|flankriveroj=[[Ötztaler Ache]], [[Alz]], [[Salzach]], <br />[[Sill]] kaj [[Ziller]]|enfluejo=[[Danubo]]|enfluejo-alteco=291|kategorio=[[:Kategorio:Riveroj en Eŭropo|Rivero en Eŭropo]]}} [[Dosiero:Inn-skizo.png|eta|300ra|Mapo de la proksimuma rivervojo de Inn]] La [[rivero]] '''Inn''' (en Esperanto ankaŭ '''Eno''',{{mankas fonto}} [[romanĉe]] '''En''')<ref>en antikvaj tekstoj ankaŭ nomita [[latine]] Aenus kaj Oenus, kaj [[malnovgreke]] Αἶνος</ref> fontas el [[Morteratsch-Glaĉero]] (je 2000 m s.m.) en [[Engadino]] en la [[Kantono Grizono|Grizonaj]] [[Alpoj]] kaj el la lago [[Lunghin]] (je 2484 m s.m.), proksime de la [[Malojopasejo]]. Tie, ĉe monto [[Piz Lunghin]], akvoj fluas al tri maroj: [[Adriatiko]] tra [[Pado]], [[Atlantiko]] tra [[Rejno]] kaj [[Nigra Maro]] tra Danubo, al kiu fine iras ankaŭ la akvo de ''Inn''. La rivero unue trafluas la [[Kantono Grizono|grizonan]] valon [[Engadino]], kiu konsistigas la koron de [[romanĉa lingvo|romanĉlingva]] [[Svislando]], nord-orienten al [[Aŭstrio]]. Tiam ĝi trafluas la aŭstran provincon [[Tirolo]] kaj turniĝas iom norden, borante sian vojon tra la Nordaj [[Alpoj]]. Atinginte la [[Germanio|germanan]] provincon [[Bavario]] ĝi formas unue la aŭstrian-germanian landlimon, poste trafluas Bavarion kaj kurbiĝas orienten por denove atingi tiun landlimon, laŭ kiu ĝi fluas ĝis la urbo [[Passau]]. Tie ĝi, forlasinte la limon okcidenten (germanien) dum mallonga distanco, fluas en la riveron [[Danubo]]. La valo de Inn inter [[Innsbruck]] kaj la limurbo [[Kufstein]] estas parto de la plej grava nord-suda vojo tra la [[Alpoj]], kies daŭrigo suden estas la pasejo [[Brenner]] (Brenero). [[Mörnbach]] [mernbaĥ], foje nomata Mörn, estas dekstra alfluanto de Inn. == Urboj ĉe la rivero == * [[Sankta Maŭrico]] en [[Grizono]] * [[Zernez]] en [[Grizono]] * [[Scuol]] (Schuls) en [[Grizono]] * [[Landeck]] en [[Tirolo]] * [[Innsbruck]] en [[Tirolo]] * [[Kufstein]] en [[Tirolo]] * [[Rosenheim]] en [[Bavario]] * [[Wasserburg]] en [[Bavario]] * [[Schärding]] en [[Supra Aŭstrio]] * [[Passau]] en [[Bavario]] == Flankaj riveroj == En la riveron Inn fluas interalie jenaj riveroj kaj riveretoj, nomataj ek de la riverfino en Passau: {| cellspacing="0" cellpadding="2" border="0" | align="right" | Rott | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Pram |- | align="right" | Kößlarner Bach | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | Erlbach | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Mattig]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Salzach]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Alz]] |- | align="right" | Isen | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | Attel | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | [[Mangfall]] | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Sims |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Rohrdorfer Ache |- | colspan="3" style="background-color:#ff0000" | |- | align="right" | Thierseer Ache | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Brixenthaler Ache |- | align="right" | Brandenberger Ache | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Ziller]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Sill]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Ötztal]]er Ache |- | align="right" | Sanna | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Pitze |- | colspan="3" style="background-color:#ff0000" | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Spöl |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Bernina |} == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Inn bei Kufstein.jpg|Rivero Inn ĉe [[Kufstein]] Dosiero:Verlaufskarte Inn DE.png|Mapo Dosiero:Fluss-inn-bei-ried.jpg|Ried supre en la valo de Inn, ĉe [[Landeck]] </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Riveroj en Eŭropo]] [[Kategorio:Riveroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Riveroj en Germanio]] [[Kategorio:Riveroj en Svislando]] [[Kategorio:Riveroj en Bavario]] [[Kategorio:Kantono Grizono]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo]] [[Kategorio:Riveroj de la Alpoj]] [[Kategorio:Alfluantoj de Danubo]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Inn| ]] haunxtlzlizu8r7n9cubf8czmu9pu33 9348015 9348013 2026-04-05T11:49:25Z ThomasPusch 1869 9348015 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[Meza Eŭropo|mezeŭropa]] [[rivero]]|[[INN]]}} {{informkesto rivero|nomo=Inn/En/Eno|dosiero=[[Dosiero:Inn Susch.jpg|centre|300ra]]Inn en Engadino|longeco=517|fonto-alteco=2484|meznombra trafluo=730|akvokolekta areo=25700|flankriveroj=[[Ötztaler Ache]], [[Alz]], [[Salzach]], <br />[[Sill]] kaj [[Ziller]]|enfluejo=[[Danubo]]|enfluejo-alteco=291|kategorio=[[:Kategorio:Riveroj en Eŭropo|Rivero en Eŭropo]]}} [[Dosiero:Inn-skizo.png|eta|300ra|Mapo de la proksimuma rivervojo de Inn]] '''Inn''' (en Esperanto ankaŭ '''Eno''',{{mankas fonto}} [[romanĉe]] '''En''')<ref>en antikvaj tekstoj ankaŭ nomita [[latine]] Aenus kaj Oenus, kaj [[malnovgreke]] Αἶνος</ref> estas La [[rivero]] en [[Svislando]], [[Aŭstrio]] kaj [[Germanio]]. Ĝi fontas el [[Morteratsch-Glaĉero]] (je 2000 m s.m.) en [[Engadino]] en la [[Kantono Grizono|Grizonaj]] [[Alpoj]] kaj el la lago [[Lunghin]] (je 2484 m s.m.), proksime de la [[Malojopasejo]]. Tie, ĉe monto [[Piz Lunghin]], akvoj fluas al tri maroj: [[Adriatiko]] tra [[Pado]], [[Atlantiko]] tra [[Rejno]] kaj [[Nigra Maro]] tra Danubo, al kiu fine iras ankaŭ la akvo de ''Inn''. La rivero unue trafluas la [[Kantono Grizono|grizonan]] valon [[Engadino]], kiu konsistigas la koron de [[romanĉa lingvo|romanĉlingva]] [[Svislando]], nord-orienten al [[Aŭstrio]]. Tiam ĝi trafluas la aŭstran provincon [[Tirolo]] kaj turniĝas iom norden, borante sian vojon tra la Nordaj [[Alpoj]]. Atinginte la [[Germanio|germanan]] provincon [[Bavario]] ĝi formas unue la aŭstrian-germanian landlimon, poste trafluas Bavarion kaj kurbiĝas orienten por denove atingi tiun landlimon, laŭ kiu ĝi fluas ĝis la urbo [[Passau]]. Tie ĝi, forlasinte la limon okcidenten (germanien) dum mallonga distanco, fluas en la riveron [[Danubo]]. La valo de Inn inter [[Innsbruck]] kaj la limurbo [[Kufstein]] estas parto de la plej grava nord-suda vojo tra la [[Alpoj]], kies daŭrigo suden estas la pasejo [[Brenner]] (Brenero). [[Mörnbach]] [mernbaĥ], foje nomata Mörn, estas dekstra alfluanto de Inn. == Urboj ĉe la rivero == * [[Sankta Maŭrico]] en [[Grizono]] * [[Zernez]] en [[Grizono]] * [[Scuol]] (Schuls) en [[Grizono]] * [[Landeck]] en [[Tirolo]] * [[Innsbruck]] en [[Tirolo]] * [[Kufstein]] en [[Tirolo]] * [[Rosenheim]] en [[Bavario]] * [[Wasserburg]] en [[Bavario]] * [[Schärding]] en [[Supra Aŭstrio]] * [[Passau]] en [[Bavario]] == Flankaj riveroj == En la riveron Inn fluas interalie jenaj riveroj kaj riveretoj, nomataj ek de la riverfino en Passau: {| cellspacing="0" cellpadding="2" border="0" | align="right" | Rott | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Pram |- | align="right" | Kößlarner Bach | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | Erlbach | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Mattig]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Salzach]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Alz]] |- | align="right" | Isen | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | Attel | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | [[Mangfall]] | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Sims |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Rohrdorfer Ache |- | colspan="3" style="background-color:#ff0000" | |- | align="right" | Thierseer Ache | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Brixenthaler Ache |- | align="right" | Brandenberger Ache | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Ziller]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Sill]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Ötztal]]er Ache |- | align="right" | Sanna | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Pitze |- | colspan="3" style="background-color:#ff0000" | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Spöl |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Bernina |} == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Inn bei Kufstein.jpg|Rivero Inn ĉe [[Kufstein]] Dosiero:Verlaufskarte Inn DE.png|Mapo Dosiero:Fluss-inn-bei-ried.jpg|Ried supre en la valo de Inn, ĉe [[Landeck]] </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Riveroj en Eŭropo]] [[Kategorio:Riveroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Riveroj en Germanio]] [[Kategorio:Riveroj en Svislando]] [[Kategorio:Riveroj en Bavario]] [[Kategorio:Kantono Grizono]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo]] [[Kategorio:Riveroj de la Alpoj]] [[Kategorio:Alfluantoj de Danubo]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Inn| ]] kyeuztn839d3sbqnzggpjztvo6l7dfc 9348017 9348015 2026-04-05T11:50:04Z ThomasPusch 1869 9348017 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[Meza Eŭropo|mezeŭropa]] [[rivero]]|[[INN]]}} {{informkesto rivero|nomo=Inn/En/Eno|dosiero=[[Dosiero:Inn Susch.jpg|centre|300ra]]Inn en Engadino|longeco=517|fonto-alteco=2484|meznombra trafluo=730|akvokolekta areo=25700|flankriveroj=[[Ötztaler Ache]], [[Alz]], [[Salzach]], <br />[[Sill]] kaj [[Ziller]]|enfluejo=[[Danubo]]|enfluejo-alteco=291|kategorio=[[:Kategorio:Riveroj en Eŭropo|Rivero en Eŭropo]]}} [[Dosiero:Inn-skizo.png|eta|300ra|Mapo de la proksimuma rivervojo de Inn]] '''Inn''' (en Esperanto dubeble ankaŭ '''Eno''',{{mankas fonto}} [[romanĉe]] '''En''')<ref>en antikvaj tekstoj ankaŭ nomita [[latine]] Aenus kaj Oenus, kaj [[malnovgreke]] Αἶνος</ref> estas [[rivero]] en [[Svislando]], [[Aŭstrio]] kaj [[Germanio]]. Ĝi fontas el [[Morteratsch-Glaĉero]] (je 2000 m s.m.) en [[Engadino]] en la [[Kantono Grizono|Grizonaj]] [[Alpoj]] kaj el la lago [[Lunghin]] (je 2484 m s.m.), proksime de la [[Malojopasejo]]. Tie, ĉe monto [[Piz Lunghin]], akvoj fluas al tri maroj: [[Adriatiko]] tra [[Pado]], [[Atlantiko]] tra [[Rejno]] kaj [[Nigra Maro]] tra Danubo, al kiu fine iras ankaŭ la akvo de ''Inn''. La rivero unue trafluas la [[Kantono Grizono|grizonan]] valon [[Engadino]], kiu konsistigas la koron de [[romanĉa lingvo|romanĉlingva]] [[Svislando]], nord-orienten al [[Aŭstrio]]. Tiam ĝi trafluas la aŭstran provincon [[Tirolo]] kaj turniĝas iom norden, borante sian vojon tra la Nordaj [[Alpoj]]. Atinginte la [[Germanio|germanan]] provincon [[Bavario]] ĝi formas unue la aŭstrian-germanian landlimon, poste trafluas Bavarion kaj kurbiĝas orienten por denove atingi tiun landlimon, laŭ kiu ĝi fluas ĝis la urbo [[Passau]]. Tie ĝi, forlasinte la limon okcidenten (germanien) dum mallonga distanco, fluas en la riveron [[Danubo]]. La valo de Inn inter [[Innsbruck]] kaj la limurbo [[Kufstein]] estas parto de la plej grava nord-suda vojo tra la [[Alpoj]], kies daŭrigo suden estas la pasejo [[Brenner]] (Brenero). [[Mörnbach]] [mernbaĥ], foje nomata Mörn, estas dekstra alfluanto de Inn. == Urboj ĉe la rivero == * [[Sankta Maŭrico]] en [[Grizono]] * [[Zernez]] en [[Grizono]] * [[Scuol]] (Schuls) en [[Grizono]] * [[Landeck]] en [[Tirolo]] * [[Innsbruck]] en [[Tirolo]] * [[Kufstein]] en [[Tirolo]] * [[Rosenheim]] en [[Bavario]] * [[Wasserburg]] en [[Bavario]] * [[Schärding]] en [[Supra Aŭstrio]] * [[Passau]] en [[Bavario]] == Flankaj riveroj == En la riveron Inn fluas interalie jenaj riveroj kaj riveretoj, nomataj ek de la riverfino en Passau: {| cellspacing="0" cellpadding="2" border="0" | align="right" | Rott | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Pram |- | align="right" | Kößlarner Bach | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | Erlbach | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Mattig]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Salzach]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Alz]] |- | align="right" | Isen | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | Attel | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | [[Mangfall]] | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Sims |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Rohrdorfer Ache |- | colspan="3" style="background-color:#ff0000" | |- | align="right" | Thierseer Ache | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Brixenthaler Ache |- | align="right" | Brandenberger Ache | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Ziller]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Sill]] |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | [[Ötztal]]er Ache |- | align="right" | Sanna | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Pitze |- | colspan="3" style="background-color:#ff0000" | |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Spöl |- | align="right" | | style="background-color:#0099ff" | &nbsp; | Bernina |} == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Inn bei Kufstein.jpg|Rivero Inn ĉe [[Kufstein]] Dosiero:Verlaufskarte Inn DE.png|Mapo Dosiero:Fluss-inn-bei-ried.jpg|Ried supre en la valo de Inn, ĉe [[Landeck]] </gallery> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Riveroj en Eŭropo]] [[Kategorio:Riveroj en Aŭstrio]] [[Kategorio:Riveroj en Germanio]] [[Kategorio:Riveroj en Svislando]] [[Kategorio:Riveroj en Bavario]] [[Kategorio:Kantono Grizono]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo]] [[Kategorio:Riveroj de la Alpoj]] [[Kategorio:Alfluantoj de Danubo]] [[Kategorio:Akvokolekta areo de Inn| ]] 2hfoqwh7475na5xobo7xfiowm20o5z8 0 28863 9347371 9225025 2026-04-04T13:47:05Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kemia elemento |simbolo=Am |numero=95 |nukleona=243 |nomo=Americio |latine=americium |super=[[Eŭropio|Eu]] |sub= |maldekstre=[[Plutonio|Pu]] |dekstre=[[Kurio|Cm]] |suba tabelo=jes |kemia grupo=Aktinoidoj |RN-CAS=7440-35-9 |grupo=[[Elemento de grupo 3|3]] |periodo=[[Elemento de periodo 7|7]] |bloko=[[Bloko f|f]] |pezono en terkrusto=0 |koncentriteco en marakvo= |nombro de naturaj izotopoj=0 |dosiero=Americium microscope.jpg |aspekto=argenta-blanka solido |relativa atompezo=243 |atomradiuso=175 |kovalenta radiuso=180 |radiuso de van der waals= |elektrona konfiguracio=[[Radono|Rn]] 5f7 7s2 |elektronoj en surfacoj=2; 8; 18; 32; 25; 8; 2 |oksidiĝa nombro=+3, +4, +5, +6 |materia stato=[[Solido|solida]] |kristala strukturo=heksagona |denseco=12 |malmoleco=3,0 |magneta konduto=[[Paramagnetismo|paramagneta]] |degelpunkto c=1176 |degelpunkto k=1449,15 |bolpunkto c=2011 |bolpunkto k=2284,15 |molarvolumeno=20,8 |premo de satura vaporo= |rapido de sono= |specifa varmokapacito=62 |elektra konduktivo=0,69 · 106 S/m |elektra rezistivo= |termika konduktivo=10 |diversaj=jes |elektroda potencialo= |elektronegativeco=1,3 |brulvarmo je m3= |brulvarmo je kg= |ioniga energio=578 |ionta radiuso= |izotopoj= {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=241 | simbolo=Am | apero=sinteza | duoniĝa tempo=432,2 a | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,638 | A de produkto=237 | simbolo de produkto=[[Neptunio|Np]] }} {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=243 | simbolo=Am | apero=sinteza | duoniĝa tempo=7370 a | speco=[[alfa disfalo|α]] | MeV=5,438 | A de produkto=239 | simbolo de produkto=[[Neptunio|Np]] }} }} '''Americio''' estas [[kemia elemento]] en la [[perioda tabelo]] kiu havas la simbolon '''Am''' kaj la [[atomnumero]]n 95. Ĝi estas [[rara tero]] kaj elemento en la [[Aktinoido|aktinoida serio]]. Americio estas arĝent-kolora [[radioaktiveco|radioaktiva]] [[metalo|metala]] elemento kiu estas farita per bombardo de [[plutonio]] per [[neŭtrono]]j. == Vidu ankaŭ == * [[Kemio]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=americio|ReVo=americi}} * http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Am/index.html * http://periodic.lanl.gov/elements/95.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070813202222/http://periodic.lanl.gov/elements/95.html |date=2007-08-13 }} * http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Am.html * http://education.jlab.org/itselemental/ele095.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080612221402/http://education.jlab.org/itselemental/ele095.html |date=2008-06-12 }} {{Ĝermo|kemio}} {{PeriodaTabelo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Aktinoidoj]] [[Kategorio:Metaloj]] ocxjf3u0ea9fr91liyab9aip30tvjd6 0 29254 9347379 9341285 2026-04-04T13:50:10Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347379 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Andre-Marie Ampere.jpg|eta|dekstra|200px|[[André-Marie Ampère]], honore al kiu la mezurunuo ampero ricevis sian nomon.]] La '''ampero''' (simbolo ''A'') estas la oficiala [[mezurunuo]] de [[elektra kurento]], kaj unu el la sep bazaj unuoj en la [[Internacia sistemo de unuoj]]. Ĝia nomo devenas de la [[Francio|franca]] [[fizikisto]] [[André Marie Ampère]]. == Historio kaj difinoj == [[Dosiero:Ampere-def-en.svg|eta|200px|Ilustraĵo pri iama difino de ampero.]] La komenca difino baziĝis sur la kvanto da arĝento, kiu pro [[elektrolizo]] apartiĝas pro trapasado de la kurento de 1 ampero dum difinita tempo. La plej konata tradicia sed ne plu valida difino estis: {{Citaĵo|La ampero egalas al tia konstanta elektra kurento, kiu, trapasante du paralelajn, senfine longajn rektajn konduktilojn, kun distanco de 1 metro kaj neglektebla cirkla kversekco, en vakuo, kaŭzas inter tiuj konduktiloj [[ampera forto|amperan forton]] de 2 * 10⁻⁷ [[Neŭtono (mezurunuo)|neŭtonoj]] je metro.}} Ĝi dependis inter aliaj de elektromagnetismo. La aktuala difino ekde jaro 2019 estas: {{Citaĵo|Elektra kurento je unu ampero estas trapaso de [[elektra ŝargo]] de 1 [[Kulombo (mezurunuo)|kulombo]] divide unu sekundo.}} :<math>\rm 1\ A=1\,\text{C/s}.</math> Ĝi dependas de la konstanto [[elementa elektra ŝargo]] kaj unuo sekundo. == Dekoblaj kaj dekonaj unuoj == {{Dekoblaj kaj dekonaj mezurunuoj |mezurunuo = ampero |simbolo = A }} Kiel ĉiuj mezurunuoj en la Internacia Sistemo, ankaŭ la ampero havas dekoblajn kaj dekonajn unuojn, kies nomojn oni formas per la kutimaj [[prefiksoj de SI]]. Ĝenerale, la plej uzataj dekonaj mezurunuoj estas miliamperoj kaj mikroamperoj; la pli malgrandaj unuoj priskribas elektran kurenton tiom malgrandan, ke ili nur uzatas en tre faka medio. == Vidu ankaŭ == * [[Ampermetro]] * [[Leĝo de Omo]] * [[Elektra rezistanco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=ampero|ReVo=amper}} * [http://alpha.montclair.edu/~kowalskiL/SI/SI_PAGE.HTML "Mallonga historio de la SI-unuoj je elektreco"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020214114359/http://alpha.montclair.edu/~kowalskiL/SI/SI_PAGE.HTML |date=2002-02-14 }} {{en}} {{-}} {{Mezurunuoj de SI}} [[Kategorio:Bazaj unuoj de SI]] te0gmilegrgfl8u5vcy6sxuzb7o5vxs 0 29584 9347355 8522798 2026-04-04T13:42:25Z Sj1mor 12103 9347355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Justinus Kerner Altersbild.jpg }} '''Justinus''' Andreas Christian '''KERNER''' (naskiĝis la [[18-a de septembro|18-an de septembro]] [[1786]], mortis la [[21-a de februaro|21-an de februaro]] [[1862]]) estis [[Germanio|germana]] [[kuracisto]] kaj verkisto. == Vivo == Kerner naskiĝis en [[Ludwigsburg]] ([[Virtembergo]]). Post la morto de la patro lia patrino decidis, ke la filo laboru en oficejo de tukofabriko, sed tia laboro tie enuigis lin. Por distriĝi li komencis verki poemojn kaj per muziko amuzi la malsanulojn de la frenezulejo lokigita en la sama konstruaĵo. Lia iama instruisto, kiu intertempe fariĝis profesoro en la [[Universitato de Tübingen]], fine sukcesis instigi la patrinon Kerner, doni al la talenta junulo la eblecon studi medicinon kaj natursciencojn en Tübingen. Kiel studento Justinus Kerner amikiĝis kun [[Ludwig Uhland]] kaj [[Gustav Schwab]]. La triopo pli malfrue formis la centron de la [[romantismo|malfru-romantisma]] ''Ŝvaba Skolo'' de poetoj. En la jaro [[1807]] li ekkonis Friederike Ehmann, kiu aperis en aro de liaj poemoj kaj en [[1813]] iĝis lia edzino. Du gefiloj naskiĝis; la filo [[Theobald Kerner]] mem fariĝis kuracisto kaj verkisto. Ekde [[1810]], post la studado kaj pluraj vojaĝoj, Kerner laboris kiel kuracisto en diversaj lokoj. En la jaro [[1851]] li kun sia familio ekloĝis en [[Weinsberg]]. Aro da poetoj regule vizitis lin tie: [[Nikolaus Lenau]], ktp. En 1862 li mortis en Weinsberg. == Agado == La verkaron de Kerner karakterizas simpla lingvaĵo, humuro, sed ankaŭ melankolio. Kelkaj poemoj de li famiĝis kiel kantoj. Pli malfrue li okupiĝis pri [[spiritismo]], [[okultismo]] kaj [[somnambulismo]]. Li ankaŭ kreis [[pasigrafio]]n [[Interna skribo]]. Li estis la unua kuracisto, kiu priskribis la toksiĝon [[botulismo]]. == Listo de verkoj == * ''Reiseschatten'' (romano, 1811) * ''Der rasende Sandler'' (satiro, 1817) * ''Geschichte zweyer Somnambülen'' (medicina verko, 1824) * ''Gedichte'' (poemoj, 1826) * ''Die Seherin von Prevorst'' (medicina traktato, 1829) * ''Die lyrischen Gedichte'' (poemoj, 1847) * ''Das Bilderbuch aus meiner Knabenzeit'' (membiografio, 1849) * ''Der letzte Blüthenstrauß'' (poemoj, 1852) * ''Winterblüthen'' (poemoj, 1859) == Revuoj == * ''Mitteilungen des Justinus-Kerner-Vereins und Frauen-Vereins Weinsberg''. Weinsberg : Justinus-Kerner-Verein * ''Suevica: Beiträge zur schwäbischen Literatur- und Geistesgeschichte'' / hrsg. von Reinhard Breymayer. Stuttgart: Heinz (Stuttgarter Arbeiten zur Germanistik). – ISSN 0179-2482 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kerner, Justinus}} [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanaj mistikuloj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] bgk91jx7o95qx3fyj7i2ufjkptk56xc 0 29596 9347849 9346788 2026-04-05T07:10:33Z Petr Tomasovsky 678 9347849 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: V Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovice]] - Vřesina === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto super Háj ve Slezsku == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] jlbbciu64ux5fq2k2aoq809ckf8licw 9347850 9347849 2026-04-05T07:11:37Z Petr Tomasovsky 678 9347850 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: V Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovice]] - Vřesina === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto super Háj ve Slezsku == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] hflpunfmyehlhad4wps7y68p3m1thzl 9347851 9347850 2026-04-05T07:13:34Z Petr Tomasovsky 678 9347851 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: V Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovice]] - Vřesina === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto super Háj ve Slezsku == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] jlbbciu64ux5fq2k2aoq809ckf8licw 9347865 9347851 2026-04-05T07:23:58Z Petr Tomasovsky 678 9347865 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: V Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovičky]] - [[Darkovice]] - [[Vřesina (distrikto Opava)|Vřesina]] - arbaro nomata Bor === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Chabičov (Háj ve Slezsku)|Chabičov]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sole artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto Padařov super Háj ve Slezsku == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] i24ue34xndx8vlevhdnnv2sy1b9ao8z 9347873 9347865 2026-04-05T07:29:55Z Petr Tomasovsky 678 9347873 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: V Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovičky]] - [[Darkovice]] - [[Vřesina (distrikto Opava)|Vřesina]] - arbaro nomata Bor === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Chabičov (Háj ve Slezsku)|Chabičov]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sole artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto Padařov super [[Smolkov]] == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] mvkvy48qmkdgryvtzypxldoxlvbl2wk 9347907 9347873 2026-04-05T08:36:16Z Petr Tomasovsky 678 9347907 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: V Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovičky]] - [[Darkovice]] - [[Vřesina (distrikto Opava)|Vřesina]] - arbaro nomata Bor === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Chabičov (Háj ve Slezsku)|Chabičov]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sole artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto Padařov super [[Smolkov]] == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Ženijní skupinové velitelství II Hlučín|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] ljlw7l4t2ypp1dhop45r7c5a9wyo3an 9347912 9347907 2026-04-05T08:45:51Z Petr Tomasovsky 678 9347912 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pravá strana objektu MO-S5 (současný stav).jpg|thumb|[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5 Na Trati]], la dekstra parto de infanteria fuorto (nuntempa stato)]] [[File:Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg|thumb|[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]]]] '''Pionirara grupa komandantejo II Hlučín''', ankaŭ '''Sektoro Moravia Ostrava''' estis konstruata kiel la unua en tiama [[Ĉeĥoslovakio]] kaj tute unua peza fuorto, kiu estis finbetonita, estis la [[22-a de decembro|22-an de decembro]] [[1935]] objekto [[MO S-8 "Dvůr Paseky"]]. En [[septembro]] de [[1938]] la tuta sektoro estis [[armilo|armigita]] kaj preparita defendi la memstarecon de respubliko, precipe pezan industrion troviĝanta en [[Moravia Ostrava]]. La unua pasa esploro de la konstrusektoro Moravia Ostrava, kies sektora mallongigo estas '''MO''', okazis jam en [[aŭtuno]] de la jaro [[1934]]. Ankoraŭ en [[oktobro]] de la sama jaro estis prilaborita malkompleta propono de la linio, kiu ĉi tie kalkulis konstruigi 112 fuortojn kaj 6 infanteriajn fuortarojn. Tiu ĉi pli multe ol duobla kvanto da objektoj kompare kun fine realigita koncepto havis vicon da kaŭzoj. Precipe tio estis malgranda sperto de [[armeo|armeaj]] projektistoj, kiuj antaŭe ne renkontiĝis kun similaj laboroj kaj en multo ili estis influitaj per la franca fortikaĵdoktrino. Plua el la kaŭzoj estis el vidpunkto de fortikiglaboroj tre ege komplika tereno. La defendlinio komencis ĉe vilaĝo [[Kopytov]] (la planata objekto [[MO S-1]]) ĉe la kunfluejo de riveroj [[Odra]] kaj [[Olše]], kie alta suba akvo kaj danĝero de inundoj komplikis la konstruadon de objektoj. La konstruado de fortikaĵoj solvis similajn problemojn ankaŭ ĉirkaŭ rivero [[Opava]] inter vilaĝoj [[Dolní Benešov]] kaj [[Háj ve Slezsku]]. Sur montetoj norde de [[Hlučín]] faris malfacilaĵojn arbarkovrita kaj per profundaj [[ravino]]j ondiĝinta tereno, kiu donis al atakontoj bonajn alvenspacojn. En nelasta vico estis sekure barenda granda kvanto da landvojoj, kondukantaj direkte de la ŝtatlimoj enlanden, kontraŭ atakoj de malamikaj tankoj. Ĉio ĉi projekciis sin en neordinaran komplikecon de la fortikaĵkonstruado de la sektoro MO, kie pleje oni estis provanta vicon de ĝis nun neverkontrolitaj konstru- kaj organizmetodoj kaj armilsistemoj. Tial en tiu ĉi sektoro troviĝas kelke da tute esceptaj objektoj kaj taktikaj elementoj, kie ili en pli malfrua konstruado ne plu aperas. Komence de la jaro [[1935]] montriĝis, ke la linio estis elektita entute bone, sed nombro da objektoj estis el vidpunkto de atendotaj elspezoj neakcepteble alta. Tial estis surbaze de la esploroj el printempo kaj somero [[1935]] proponite plialtigi pafejojn super ĉirkaŭa tereno el 0,6 m al 1,2 ĝis 1,5 m, pro kio nombro da objektoj reduktiĝis al finaj 48. Kvin infanteriaj fuortaroj fariĝis memstaraj fuortoj kun turniĝontaj mitralturoj. Oni kalkulis eĉ kun du artileriaj fuortaroj, kun la unua sur terena montodorso inter vilaĝoj [[Darkovice]] kaj [[Darkovičky]] (fuortaro [[fuortaro U Orla|U Orla]]) kaj kun la alia – fuortaro [[fuortaro Smolkov|Smolkov]], kiu fermis la ostravan sektoron – en monteto Padařov super [[Smolkov]]. Budĝeto por la [[ostrava]] sektoro kalkulis kun sumo 2 milionoj da kronoj por aĉeti la parcelojn, por konstruigi la fuortojn 119 465 000 Kč, por konstruigi la komunikilaron 10 milionoj kaj por konstruigi la obstaklojn poste 6 milionoj da kronoj. La fortikaĵsektoro MO estis la unua konstruloko, en kiu oni propre serĉis la plej konvenajn konceptojn por la plua konstruado de fortikaĵoj. La originaj francaj modeloj ĉi tie estis iom post iom alĝustigataj tiel, por ke oni atingu optiman defendan rezistkapablon kun plej favoraj elspezoj. En la jaroj [[1935]] – [[1936]] estis ankaŭ relative sufiĉe da tempo por verkontroli diversajn variantojn de fuortoj, armilaron kaj blendajn elementojn. Pli malfrue, sub premo de la internacia situacio oni pli simpligis la fortikaĵobjektojn kaj oni turniĝis al „seria konstruado“ eluzante jam antaŭe realigitajn projektojn. Tiu ĉi fortikaĵsektoro tiel prezentas la originajn intencojn de fortikaĵprojektistoj, kiuj estis poste reduktataj kaj en multe da okazoj eĉ modernigataj. La ostrava fortikaĵsektoro estas karakteriza per aliloke nevidata nombro de [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝontaj maŝinpafilaj turoj]] kaj granda koncentriĝo de la [[Minĵetilo mod. 38|fortikaĵaj minĵetiloj]]. Kompare kun samtempe konstruata sektoro ĉe urbo [[Králíky]] ĝi havis pli grandan nombron de memstaraj infanteriaj fuortoj de la III-a rezistkapablo, kies koncentriĝo en ĉirkaŭaĵo de urboj [[Bohumín]] kaj [[Hlučín]] estas aliloke nevidata. Interesa estas ankaŭ lokigo de kontraŭtankaj kanonoj en pafejoj malproksimaj pli multe de la ŝirm-aloj, plejparte en la fuortoj de la I-a rezistkapablo. == Konstruaj subsektoroj == === 1./II. Bohumín === [[File:Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-8 Dvůr Paseky]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 1./II. Bohumín}} * Komisiita: 17-an de oktobro 1935 * Konstruisto: D-ro Karel Skorkovský, Praha * Komisiiga sumo: 5 979 254,16 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Komisiitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Konstruitaj objektoj: 7 (MO S-2 – MO S-8) * Spaco: [[Šunychl]] – kampoj inter [[Antošovice]] kaj [[Šilheřovice]] === 2./II. Ludgeřovice === [[File:Šilheřovice, MO-S 14 (2015-05-08; 04).jpg|thumb|Infateria fuorto MO S-14 Juliánka]] {{ĉefartikolo|Subsektoro 2./II. Ludgeřovice}} * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Josef Filip, Praha XIX * Komisiitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Konstruitaj objektoj: 8 (MO S-9 – MO S-16) * Spaco: arbaro nomata Nigra Arbaro – inter [[Šilheřovice]], [[Ludgeřovice]] kaj plu malantaŭ [[Markvartovice]] === 3./II. Hlučín === {{ĉefartikolo|Subsektoro 3./II. Hlučín}} [[File:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S- 22 František]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Komisiiga sumo: 7 670 47,93 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Václav Nekvasil a.s., [[Karlín (Prago)|Praha-Karlín]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-17 – MO S-26) * Spaco: ĉirkaŭaĵo de [[Hlučín]] - [[Darkovičky]] - [[Darkovice]] - [[Vřesina (distrikto Opava)|Vřesina]] - arbaro nomata Bor === 4./II. Dolní Benešov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 4./II. Dolní Benešov}} [[File:Dolní Benešov, MO-S 33 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-33 Kozmice]] * Komisiita: 7-an de aprilo 1936 * Unua labortago: 27-an de aprilo 1936 * Konstruisto: Inĝ. Bohuslav Krýsa, [[Moravia Ostrava]] * Komisiitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Konstruitaj objektoj: 10 (MO S-27 – MO S-36) * Spaco: arbaro nomata Bor - [[Kozmice (distrikto Opava)|Kozmice]] - [[Chabičov (Háj ve Slezsku)|Chabičov]] - [[Háj ve Slezsku]] === 5./II. Smolkov === {{ĉefartikolo|Subsektoro 5./II. Smolkov}} [[File:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg|thumb|Artileria fuorto MO S-39 U Trigonometru]] * Komisiita: 7-an de februaro 1936 * Komisiiga sumo: 11 010 000,00 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sen artileria turo * Komisiita artileria turo: 28-an de julio 1937 * Komisiiga sumo: 3 044 972,50 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]] - sole artileria turo * Unua labortago: 26-an de februaro 1936 * Konstruisto: Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, [[Přerov]] * Komisiitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Konstruitaj objektoj kun subterejo: 5 (MO-Sm-S 38 – MO-Sm-S 42) * Spaco: monteto Padařov super [[Smolkov]] == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Ostrava}} * [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]] * [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] * [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]] * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)]] * [[Sektoro Opava]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Ženijní skupinové velitelství II Hlučín|Fortification section of ŽSV II Hlučín}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:PGK II Hlučín| ]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] bwzityqd88hpax7n0nn88puos1c9t8b 0 29630 9347232 9090996 2026-04-04T13:05:37Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347232 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Absinto |koloro = lightgreen |dosiero = Koeh-164.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''Artemisia absinthium'' |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonuloj]] ''Dicotyledones'' |subklaso = [[Asteredoj]] ''Asteridae'' |ordo = [[Asteraloj]] ''Asterales'' |familio = [[Asteracoj]] ''Asteraceae'' |genro = [[Artemizio]] ''Artemisia'' |specio = '''''A. absinthium''''' |dunomo = ''Artemisia absinthium'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |vikispecio = |komunejo = }} '''Absinto''' (''Artemisia absinthium'') estas [[arbusto]]simila 1-1,5 m alta planto, kiu havas simple aŭ duoble pinatajn, silkhare feltajn foliojn. Ties amar-aroma ekstrakto (absintaĵo) estas uzata por fabrikado de [[absinttrinkaĵo]], kiu estas verda, forte [[alkoholo|alkoholita]] [[absinto (likvaĵo)|likvaĵo]]. La planto kreskas sur plejparto de Eŭrazio, ofte sur kalkaj, sekaj deklivoj, apud vojoj. La floranta ŝoso entenas 0,2% da bluverda volatila oleo, amaraĵojn kaj tanaĵojn. Oni uzas la sekigitajn infloreskajn partojn eĉ por aromigo de vino. {{Projektoj|wikt=absinto|ReVo=absint}} [[Kategorio:Asteracoj]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] m06kt7xr6ubyhpo822l7nndtwwnw0hm 0 30233 9347377 9312622 2026-04-04T13:49:05Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347377 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj|AMO}}[[Dosiero:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|eta|Arketipaj amantoj nome [[Romeo kaj Julieto]] portretita de Frank Dicksee.]] [[Dosiero:Love heart uidaodjsdsew.gif|eta|dekstra|La koro, simbolo por amo]] '''Amo''' estas profunda [[emocio]] pri la ŝatado de alia(j) individuo(j), kun kiu(j) oni sentas sin kunligita. Laŭ la kunteksto la vorto povas komprenigi vastan gamon de signifonuancoj de forta simpatio ĝis amordezira [[pasio]]. Amo estas ofta temo en [[arto]], [[literaturo]], [[poezio]] kaj [[kino]]. [[Fido]] estas rigardata ĝia nepra kondiĉo. Amo rilatas al gamo da malsamaj sentoj, statoj, kaj sintenoj kiu intervalas de interhoma amo ("mi amas mian patrinon") al [[plezuro]] ("mi amis tiun manĝon"). Ĝi povas rilati al emocio de forta altiro kaj persona alligitaĵo.<ref name="oxford">''Oxford Illustrated American Dictionary'' (1998) + ''Merriam-Webster Collegiate Dictionary'' (2000)</ref> Ĝi ankaŭ povas esti [[virto]] reprezentanta homan bonvolemon, kompaton, kaj amon - "la malegoisman lojalan kaj bonintencan konzernon por la bono de alia".<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/love Merriam Webster Dictionary]</ref> Ĝi ankaŭ povas priskribi kompatajn kaj amajn agojn direkte al aliaj homoj, onia memo aŭ [[besto]]j.<ref name="Fromm, Erich 1956">Fromm, Erich; ''The Art of Loving'', Harper Perennial (1956), Original English Version, ISBN 978-0-06-095828-2</ref> [[Antikva Grekio|Antikvaj grekoj]] identigis kvar formojn de amo: # parenceco aŭ konateco (en la [[greka]], ''storge''), # amikeco (''filio''), # seksa kaj/aŭ romantika deziro (''eroto''), # kaj mem-malplenigo aŭ dia amo (''agapo'').<ref>C.S. Lewis, ''The Four Loves'', 1960.</ref><ref name="PlatonicSchool" /> Modernaj aŭtoroj karakterizis pliajn specojn de romantika amo.<ref>[[Stendhal]], en sia libro ''Pri amo'' (Parizo, 1822), distingis karnan amon, pasian amon, tipon de neplenumita amo kiun li nomigis "gustamo", kaj amo al nenio. [[Denis de Rougemont]] en sia libro ''Amo en Okcidento'' markas la historion de pasia amo (''l'amour-passion'') al la romantismaj formoj. [[Benjamin Péret]], en la enkonduko al sia ''Antologio de Sublima Amo'' (Parizo, 1956), plie distingis "sublima amo", nome stato de plenumita idealigo eble komparebla kun la romantika formo de pasia amo.</ref> Ne-okcidentaj tradicioj ankaŭ distingis variaĵojn aŭ [[simbiozo]]j de tiuj statoj.<ref name="Gita">{{Citaĵo el libro|titolo=The Bhagavad Gita|familia nomo=Mascaró|persona nomo=Juan|jaro=2003|eldoninto=Penguin Classics|ISBN=0-14-044918-3}} (J. Mascaró, tradukisto)</ref> Tiu diverseco de uzoj kaj signifoj kombinitaj kun la komplekseco de la sentoj implikis ke amo estas nekutime malfacile konstante difinebla, komparebla al aliaj emociaj statoj. Amo en ĝiaj diversaj formoj funkcias kiel grava faciliganto de interpersona rilatado kaj, pro ĝia centra psikologia graveco, estas unu el la plej oftaj temoj en la kreivaj artoj.<ref>{{Cite web|title=Article On Love|url=http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love|accessdate=2011-09-13|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-06-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120530043739/http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love|arkivdato=2012-05-30}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120530043739/http://www.slideshare.net/azharabbas/just-love |arkivdato=2012-05-30 }}</ref> Amo povas esti komprenita kiel funkcio por konservi homojn kune kontraŭ minacoj kaj por faciligi la daŭrigon de la [[specio]].<ref name="Fisher">Helen Fisher. ''Why we love: the nature and chemistry of romantic love''. 2004.</ref> == Difinoj == La vorto "amo" povas havi gamon da rilataj sed apartaj signifoj en malsamaj [[kunteksto]]j. Multaj lingvoj uzas multajn diversajn [[vorto]]jn por esprimi kelkajn el la malsamaj konceptoj kiuj povas esti komprenataj de la koncepto "ami"; unu ekzemplo estas la pluropo de grekaj vortoj por "amo." Kulturdiferencoj en konceptigado de amo tiel duoble malhelpas la establadon de universala difino.<ref>{{Cite journal |last=Kay |first=Paul |title=What is the Sapir–Whorf Hypothesis? |journal=American Anthropologist |series=New Series |volume=86 |issue=1 |date=March 1984 |pages=65–79 |doi=10.1525/aa.1984.86.1.02a00050 |last2=Kempton |first2=Willett | issn=0002-7294 }}</ref> Kvankam la naturo aŭ esenco de amo estas temo de ofta debato, malsamaj aspektoj de la vorto povas esti klarigitaj determinante kio '''ne''' estas amo. Amo kiel ĝenerala esprimo de pozitiva sento (pli forta formo de ŝato) estas ofte komparita al malamo (aŭ neŭtrala [[apatio]]); kiel malpli seksa kaj pli emocie intima formo de romantika alligitaĵo, amo estas ofte komparita al [[volupto]]; kaj kiel interhoma rilato kun romantikaj nuancoj, amo foje estas komparita al [[amikeco]], kvankam la vorto amo ofte estas uzita por proksimajn amikecojn. [[Dosiero:Columpio Veracruz 059.jpg|eta|maldekstra|Frata amo (antaŭhispana skulptaĵo el 250–900 A.D., de huastekoj. ''Museo de Antropología de Xalapa'' en [[Xalapa]], [[Veracruz]], [[Meksiko]].]] Abstrakte traktita amo kutime rilatas al travivaĵo kiun unu persono sentas por alia. Amo ofte implikas zorgi por aŭ identiĝi kun persono aŭ aĵo (kp. vundebleco kaj prizorgo de amo), inkluzive de si mem (kp. [[narcisismo]]). Aldone al transkulturaj diferencoj en komprenado de amo, ideoj pri amo ankaŭ ŝanĝiĝis multe dum tempo. Kelkaj [[historiisto]]j datigas modernajn konceptojn de romantika amo al ĝentila [[Eŭropo]] dum aŭ post la [[Mezepoko]], kvankam la antaŭa ekzisto de romantikaj ligoj estas atestita per malnovega ampoezio.<ref>{{Cite web |url=http://www.trueopenlove.org/reference/AncientLovePoetry.html |title=Ancient Love Poetry |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930072056/http://www.trueopenlove.org/reference/AncientLovePoetry.html |arkivdato=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.trueopenlove.org/reference/AncientLovePoetry.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930072056/http://www.trueopenlove.org/reference/AncientLovePoetry.html |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> La kompleksa kaj abstrakta naturo de amo ofte reduktas diskurson de amo al pens-finanta [[kliŝo]]. Pluraj komunaj [[proverbo]]j rigardas amon, de tiu de [[Vergilio]] "Amo konkeras ĉion" al tiu de [[The Beatles]] "Ĉio kion vi bezonas estas amo". [[Tomaso de Akvino]], sekvante [[Aristotelo]]-n, difinas amon kiel "voli alies bonon."<ref name="newadvent.org">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.newadvent.org/summa/2026.htm#article4|titolo=St. Thomas Aquinas, STh I-II, 26, 4, corp. art|alirdato=2010-10-30|eldoninto=Newadvent.org}}</ref> [[Bertrand Russell]] priskribas amon kiel kondiĉon de "absoluta valoro", kontraste al relativa valoro. La filozofo [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] diris ke amo estas "esti ĝojigita per la feliĉo de alia."<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://la.wikisource.org/wiki/Confessio_philosophi|titolo=Confessio philosophi|alirdato=[[25an de marto]] [[2009]]|familia nomo=Leibniz|persona nomo=Gottfried|eldoninto=Wikisource edition}}</ref> Biologo [[Jeremy Griffith]] difinas amon kiel "senkondiĉan [[altruismo]]n".<ref>http://www.worldtransformation.com/what-is-love/ ''What is love?''. In ''The Book of Real Answers to Everything!'' Griffith, J. 2011. ISBN 978-1-74129-007-3.</ref> Amo foje estas referencita kiel "lingvo internacia" kiu superregas kulturajn kaj lingvajn sekciojn. == Nepersona amo == Persono povas ami objekton, principon, aŭ celon al kiuj oni estas profunde transigita kaj multe valoras. Ekzemple, kompata atingo kaj volontula laboro "amas" siajn kaŭzojn foje naskite ne de interhoma amo sed nepersonaj amoj, altruismo, kaj el fortaj spiritaj aŭ politikaj konvinkiĝoj.<ref name="Fromm, Erich 2000">Fromm, Erich; ''The Art of Loving'', Harper Perennial (5a de Septembro, 2000), Original English Version, ISBN 978-0-06-095828-2</ref> Homoj ankaŭ povas "ami" materialajn objektojn, bestojn, aŭ agadojn se ili investas sin en ligado aŭ aliformaj identiĝoj kun tiuj aĵoj. Se ankaŭ seksa pasio estas implikita, tiam tiu sento estas nomita [[parafilio]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html|titolo=Paraphilia|alirdato=2007-12-16|familia nomo=DiscoveryHealth}} {{Citaĵo el la reto |url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071212105714/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/paraphilia.html |arkivdato=2007-12-12 }}</ref> == Interhoma amo == Interhoma amo rilatas al amo inter [[homo]]j. Ĝi estas pli potenca sento ol simpla simpatio por alia. Senreciproka amo rilatas al tiuj sentoj de amo kiuj ne estas reciprokaj. Interhoma amo estas plej proksime asociita kun interpersona rilatado.<ref name="Fromm, Erich 2000"/> Tia amo eble ekzistas inter familianoj, amikoj, kaj paroj. Ekzistas ankaŭ kelkaj psikologiaj malordoj ligitaj por ami, kiel ekzemple erotomanio. Laŭlonge de la [[historio]], [[filozofio]] kaj [[religio]] faris la plej multe de la konjektoj pri la fenomeno de amo. En la [[20a jarcento]], la scienco de [[psikologio]] prilaboris grandan interkonsenton pri la subjekto. En la lastaj jaroj, la sciencoj psikologio, [[antropologio]], [[neŭroscienco]], kaj [[biologio]] aldonis multe al la kompreno de la naturo kaj funkcio de amo. [[Dosiero:Gothaer Liebespaar.jpg|eta|240ra|''Paro de amantoj''. 1480–1485]] === Biologia bazo === Biologiaj modeloj de [[sekso]] tendencas rigardi amon kiel afero de [[mamuloj]], multe kiel [[malsato]] aŭ [[soifo]].<ref name="Lewis">{{cite book | last = Lewis | first = Thomas |author2=Amini, F. |author3=Lannon, R. | title = A General Theory of Love| publisher = Random House | year = 2000 |isbn=0-375-70922-3}}</ref> La antropologo Helen Fisher, grava fakulino pri la temo de amo, dividas la esperton de amo en tri parte koincidaj stadioj: volupto, allogo, kaj ligo. Volupto estas la sento de seksa deziro; romantisma allogo determinas kiaj partneroj trovas allogon kaj sekvon, konservante tempon kaj energion per la elekto; kaj ligo enhavas kunhavon de hejmo, parencajn devojn, reciprokan defendon, kaj ĉe homoj enhavas sentojn de sekureco kaj trankvileco.<ref name="brain systems">http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110628051603/http://homepage.mac.com/helenfisher/archives_of_sex_beh.pdf |date=2011-06-28 }} Defining the Brain Systems of Lust, Romantic Attraction, and Attachment de Fisher et. al</ref> Tri distingaj neŭraj cirkvitoj, inklude neŭrotransmitiloj, kaj tri kondutaj modeloj, estas asociaj kun tiuj tri romantismaj stiloj.<ref name="brain systems" /> [[Volupto]] estas la dekomenca pasia seksa deziro kiu helpas la [[pariĝo]]n, kaj kondukas al pliiĝanta liberigo de kemiaĵoj kiaj [[testosterono]] kaj [[estrogeno]]. Tiuj efikoj rare daŭras pli ol kelkaj semajnoj aŭ monatoj. Allogo estas la pli individua kaj romantisma deziro por specifa kandidato al pariĝado, kiu formiĝas el volupto al engaĝiĝo al individuaj amikformoj. Lastatempaj studoj en [[neŭroscienco]] indikis ke kiam homoj enamiĝas, la [[cerbo]] konstante liberigas certan aron de kemiaĵoj, inkluzive de la neŭrotransmitor-[[hormono]]j, [[dopamino]], [[norepinefrino]], kaj [[serotonino]], nome la samaj kunmetaĵoj liberigitaj per [[amfetamino]], stimulante la plezurcentron de la cerbo kaj kondukante al kromefikoj kiel ekzemple pliigita korfrekvenco, neapetiteco kaj [[sendormeco]], kaj [[Eŭforio|intensa sento de ekscito]]. Esplorado indikis ke tiu stadio ĝenerale daŭras de unu kaj duono ĝis tri jaroj.<ref name="human">{{Citaĵo el libro|titolo=Human|familia nomo=Winston|persona nomo=Robert|jaro=2004|eldoninto=[[Smithsonian Institution]]|ISBN=0-03-093780-9}}</ref> Ĉar la volupta kaj altira stadioj estas ambaŭ konsideritaj provizoraj, tria stadio estas necesa por respondeci pri longperspektivaj rilatoj. Alligitaĵo estas la ligado kiu antaŭenigas rilatojn daŭrantajn multajn jarojn kaj eĉ jardekojn. Alligitaĵo estas ĝenerale bazita sur engaĝiĝoj kiel ekzemple [[geedziĝo]] kaj [[filo]]j, aŭ sur reciproka amikeco bazita sur aĵoj kiel komunaj interesoj. Ĝi estis ligita al pli altaj niveloj de la kemiaĵoj [[oksitocino]] kaj [[vazopresino]] al pli alta grado ol mallongperspektivaj rilatoj havas.<ref name="human"/> Enzo Emanuele kaj laborkunuloj raportis ke la proteinmolekulo konata kiel la nerva kreskfaktoro (NGF) havas altajn nivelojn kiam homoj unue enamiĝas, sed tiuj revenas al antaŭaj niveloj post unu jaro.<ref>{{Cite journal|author=Emanuele, E.|author2=Polliti, P. |author3=Bianchi, M. |author4=Minoretti, P. |author5=Bertona, M. |author6= Geroldi, D.|year=2005|title=Raised plasma nerve growth factor levels associated with early-stage romantic love|url=http://www.biopsychiatry.com/lovengf.htm|journal=Psychoneuroendocrinology|doi=10.1016/j.psyneuen.2005.09.002|volume=Sept. 05 |pmid=16289361 |issue=3 |pages=288–94}}</ref> === Psikologia bazo === [[Dosiero:Sri Lankan woman and child.jpg|eta|maldekstre|Avino kaj nepo en [[Srilanko]].]] [[Psikologio]] prezentas amon kiel kognan kaj socian fenomenon. [[Psikologo]] Robert Sternberg formulis triangulan teorion de amo kaj argumentis ke amo havas tri malsamajn komponentojn: intimeco, engaĝiĝon, kaj pasio. Intimeco estas formo en kiu du homoj partumas fidojn kaj diversajn detalojn de siaj propraj vivoj, kaj estas kutime montritaj en amikecoj kaj romantikaj amaferoj. Engaĝiĝo, aliflanke, estas la atendo ke la rilato estu permanenta. La lasta kaj plej multe de la komuna formo de amo estas seksa altiro kaj pasio. Pasia amo estas montrita en pasio same kiel romantika amo. Ĉiuj formoj de amo estas rigarditaj kiel ŝanĝiĝantaj kombinaĵoj de tiuj tri komponentoj. Ne-amo ne inkludas iujn ajn da tiuj komponentoj. [[Simpatio]] nur inkludas intimecon. Blindpasia amo nur inkludas pasion. Malplena amo nur inkludas engaĝiĝon. Romantika amo inkludas kaj intimecon kaj pasion. Kompana amo inkludas intimecon kaj engaĝiĝon. Neserioza amo inkludas pasion kaj engaĝiĝon. Finfine, lertega amo inkludas ĉiujn tri.<ref>{{cite journal | last=Sternberg| first= R. J. |year=1986| title=A triangular theory of love| journal=Psychological Review|volume= 93 |issue=2|pages= 119–135| doi=10.1037/0033-295X.93.2 }}</ref> Usona psikologo Zick Rubin serĉis difini amon pere de [[psikometriko]] en la [[1970-aj jaroj]]. Lia laboro deklaras ke tri faktoroj konstituas amon: alligitemo, zorgado, kaj intimeco.<ref>{{Cite journal|last=Rubin|first=Zick|title=Measurement of Romantic Love|journal=Journal of Personality and Social Psychology|volume=16|pages=265–267|year=1970|doi=10.1037/h0029841|pmid=5479131|issue=2}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Liking and Loving: an invitation to social psychology|familia nomo=Rubin|persona nomo=Zick|jaro=1973|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Holt, Rinehart & Winston}}</ref> Post evoluoj en elektraj teorioj kiel ekzemple la [[kulomba leĝo]], kiu montris ke pozitivaj kaj negativaj ŝarĝoj altiras sin, analogaĵoj en homa vivo estis evoluigitaj, kiel ekzemple "kontraŭoj altiras." Dum la lasta jarcento, esplorado pri la naturo de homa sekspariĝo ĝenerale eltrovis ke tio ne estas vera kiam ĝi venas al karaktero kaj personeco - homoj emas ŝati homojn similajn al ili mem. Tamen, en kelkaj nekutimaj kaj specifaj domajnoj, kiel ekzemple [[Imuna sistemo|imunsistemoj]], ŝajnas ke homoj preferas aliajn kiuj estas diferencaj al ili mem (ekz., kun ortogonala imunsistemo), ĉar tio kondukos al bebo kiu havas la plej bonan de ambaŭ mondoj.<ref>{{cite book | last = Berscheid | first = Ellen | authorlink = |author2=Walster, Elaine H. | title = Interpersonal Attraction | publisher = Addison-Wesley Publishing Co | year = 1969 | id = CCCN 69-17443 | isbn = 0-201-00560-3 }}</ref> En la lastaj jaroj, diversaj homligaj teorioj estis evoluigitaj, priskribitaj kiel ligoj, rilatoj, devigoj, kaj afinecoj. Kelkaj okcidentaj fakuloj disigas tion en du ĉefajn komponentojn, la altruisman kaj la narcisisman. Tiu vido estas reprezentita en la verkoj da Scott Peck, kies laboro en la kampo de aplika [[psikologio]] esploris la difinojn de amo kaj malico. Peck asertas ke amo estas kombinaĵo de la "koncerno por la spirita kresko de alia", kaj simpla narcisismo.<ref name="peck">{{Citaĵo el libro|titolo=The Road Less Traveled|familia nomo=Peck|persona nomo=Scott|jaro=1978|eldoninto=Simon & Schuster|ISBN=0-671-25067-1|paĝo=169}}</ref> Kombine, amo estas ''agado'', ne simple sento. Psikologo [[Erich Fromm]] asertas en sia libro ''The Art of Loving'' ke ami estas ne simple [[sento]] sed ankaŭ estas agoj, kaj ke fakte, la "sento" de amo estas supraĵa en komparo al onia engaĝiĝo ami per serio de amaj agoj laŭlonge de la tempo.<ref name="Fromm, Erich 2000"/> En tiu senco, Fromm tenas ke amo estas finfine ne sento entute, sed prefere estas engaĝiĝo ĝis, kaj krome, amaj agoj direkte al alia, al si mem, aŭ al multaj aliaj, dum daŭranta tempodaŭro.<ref name="Fromm, Erich 2000"/> Fromm ankaŭ priskribis amon kiel konscian elekton kiu de siaj fruaj stadioj eble originiĝis kiel kontraŭvola sento, sed kiu poste jam ne dependas de tiuj sentoj, sed prefere dependas nur de konscia engaĝiĝo.<ref name="Fromm, Erich 2000"/> === Evolua bazo === [[Dosiero:400Behandlung der Syphilis.jpg|eta|dekstre|200ra|Eble timo al [[venereaj malsanoj]] povas favori monogamajn rilatojn, danke al amo, super [[poligamio]].]] [[Evolua psikologio]] provis disponigi diversajn kialojn por konsideri amon kiel supervivilo. Homoj estas dependaj de gepatra helpo por granda parto de siaj vivotempoj komparite kun aliaj [[mamulo]]j. Amo estis tial vidita kiel mekanismo antaŭenigi gepatran subtenon de infanoj por tiu plilongigita periodo. Alia faktoro povas esti ke [[venereaj malsanoj]] povas kaŭzi, inter aliaj efikoj, permanente reduktitan [[fekundeco]]n, vundon al la [[feto]], kaj pliigi komplikaĵojn dum [[akuŝo]]. Tio favorus monogamajn rilatojn super [[poligamio]].<ref>The Handbook of Evolutionary Psychology, eldonita de David M. Buss, John Wiley & Sons, Inc., 2005. Ĉapitro 14, Commitment, Love, and Mate Retention de Lorne Campbell kaj Bruce J. Ellis.</ref> === Komparo de sciencaj modeloj === Biologiaj modeloj de amo emas vidi ĝin kiel mamula tendenco, simila al [[malsato]] aŭ [[soifo]].<ref name="Lewis"/> [[Psikologio]] vidas amon ĉefe kiel socia kaj kultura fenomeno. Certe amo estas influita per [[hormono]]j (kiel ekzemple [[oksitocino]]), neŭrotrofinoj (kiel ekzemple NGF), kaj [[feromono]]j, kaj kiel homoj pensas kaj kondutas en amo estas influita per siaj konceptoj de amo. La konvencia projekcio en [[biologio]] estas ke ekzistas du gravaj tendencoj en amo: [[seksa altiro]] kaj alligitaĵo. Alligitaĵo inter plenkreskuloj estas supozita labori pri la samaj principoj kiuj igas [[bebo]]n iĝi ligita al ĝia patrino. La tradicia psikologia koncepto vidas amon kiel kombinaĵo de trienhava amo kaj pasia amo. Pasia amo estas intensa sopiro, kaj ofte estas akompanita per fiziologia ekscitiĝo (spirmanko, rapida korfrekvenco); trienhava amo estas amo kaj sento de intimeco ne akompanita per fiziologia ekscitiĝo. == Kulturaj vidoj == === Antikva Grekio === [[Dosiero:Place des Abbesse (the plaque with the je t'aime=te iubesc in 311 laguages).jpg|eta|maldekstre|[[Amomuro]] en Parizo: "Mi amas vin" en 250 lingvoj.]] La [[Greka lingvo|Greka]] distingas kelkajn diferencajn sencojn en kiu povas esti uzata la koncepto "amo". Antikvaj grekoj identigis kvar formojn de amo: parenceco aŭ [[familio|familia amo]] (en [[Antikva greka|greka]], ''[[storge]]''), [[amikeco]] kaj/aŭ [[platona amo|platona deziro]] (''[[filia (amo)|filia]]''), seksa kaj/aŭ [[romantika amo|romantika deziro]] (''[[Eroto (filozofio)|eros]]''), kaj [[Kenozo|mem-malplenigo]] aŭ dia amo (''[[agapo]]'').<ref name="PlatonicSchool">{{Citaĵo el libro|titolo=Renaissance Thought and the Arts: Collected Essays|familia nomo=Kristeller|persona nomo=Paul Oskar|jaro=1980|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-02010-8}}</ref><ref>C. S. Lewis, ''The Four Loves'', 1960.</ref> Modernaj aŭtoroj distingi pliajn variaĵojn de romantika amo.<ref>[[Stendhal]], en sia libro ''Pri amo'' ("De l'amour"; Paris, 1822), distingis karna amo, pasia amo, tipo de neengaĝita amo kiun li nomigis "gust-amo", kaj amo de vanteco. [[Denis de Rougemont]] en sia libro ''Amo en la Okcidenta Mondo'' skizis la historion de pasia amo (''l'amour-passion'') el ties korteza al ties romantisma formoj. [[Benjamin Péret]], en la enkonduko al sia ''Antologio de Sublima Amo'' (Paris, 1956), plie distingas "subliman amon", nome stato de realigita idealigo eble similigebla al la romantisma formo de pasia amo.</ref> Tamen, en la greka (same kiel en multaj aliaj lingvoj), estis historie malfacile separi la signifojn de tiuj vortoj entute. Samtempe, la antikvgreka teksto de la [[Biblio]] havas ekzemplojn de la [[verbo]] ''agapo'' havante la saman signifon kiel ''fileo'' nome ''esti amiko''. ''[[Agapo|Agape]]'' ({{lang|grc|ἀγάπη}} ''agápē'') signifas ''amo'' en nuntempa greka. La esprimo ''s'agapo'' signifas ''Mi amas vin'' en greka. La vorto ''agapo'' estas la verbo ''mi amas''. Ĝi ĝenerale aludas al "pura," ideala tipo de amo, pli ol al fizika altiro sugestita de ''eros''. Tamen, estas kelkaj ekzemploj de ''agape'' uzita por signifi same kiel ''eros''. Ĝi estis tradukita ankaŭ kiel "amo de animo."<ref name="Anders Theodor Samuel Nygren 1936">Anders Theodor Samuel Nygren, ''Eros kaj Agape'' (unue publikigita en [[sveda]], 1930-1936).</ref> [[Dosiero:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|eta|Platono (maldekstre) kaj Aristotelo (dekstre), detalo de ''[[La Lernejo de Ateno]]'', fresko de [[Rafaelo]]. Aristotelo tenas kopion de sia ''[[Etiko de Nikomako]]'', dum Platono tenas kopion de ''[[Timeo]]''. Ambaŭ filozofoj disvolvigas la diversajn konceptojn kaj vortojn por amo.]] ''[[Eroto (filozofio)|Eros]]'' ({{lang|grc|ἔρως}} ''érōs'') (el la greka dio [[Eroso]]) estas pasia amo, kun senta deziro kaj allogo. La greka vorto ''erota'' signifas ''en amo''. [[Platono]] rafinis sian propran difinon. Kvankam ''eros'' estas dekomence sentita por persono, pere de kontemplado ĝi iĝas aprezon de beleco ene de tiu persono, aŭ eĉ iĝas aprezo de beleco mem. Eros helpas la animon fari konscion de beleco kaj kontribuas al kompreno de spirita vero. Amantoj kaj filozofoj estas ĉiuj inspiritaj por serĉi veron pere de ''eros''. Kelkaj tradukoj listigas ĝin kiel "amo de la korpo."<ref name="Anders Theodor Samuel Nygren 1936"/> ''[[filia (amo)|Filia]]'' ({{lang|grc|φιλία}} ''philía''), nome senpasia virta amo, estis koncepto direktita kaj disvolvigita de [[Aristotelo]]. Ĝi inkludas fidelecon al amikoj, familio, kaj [[komunumo]], kaj postulas virton, egalecon, kaj familiecon. ''Filia'' estas okazigita de praktikaj tialoj; unu aŭ ambaŭ partioj profitas el la rilato. Ĝi povas ankaŭ signifi "amo de la menso." ''[[Storge]]'' ({{lang|grc|στοργή}} ''storgē'') estas natura korinklino, kiel tiu sentita de gepatroj por idoj. ''[[Ksenio|Ksenia]]'' (ξενία ''xenía''), gastemo, estis tre grava praktiko en [[antikva Grekio]]. Ĝi estis preskaŭ rita amikeco formita inter gasto kaj gastiganto, kiuj antaŭ povus esti fremduloj. La gastiganto nutras kaj havigas loĝejon por la gasto, kiu espereble korespondas per nur dankemo. La gravo de tio povas vidiĝi tra epizodoj de la [[Greka mitologio]] — partikulare, en la verkoj de [[Homero]] nome ''[[Iliado]]'' kaj ''[[Odiseado]]''. === Antikva Romio === [[Dosiero:Ovid Ars Amatoria 1644 - retouched.jpg|eta|180ra|maldekstre|Titolo de moderna eldono de ''Ars amatoria'', Frankfurto, Kempffer, 1644.]] La [[Latino|Latina lingvo]] havas kelkajn diversajn verbojn koresponde kun la vorto "amo." ''[[wikt:amo#Latin|amō]]'' estas la baza verbo kiu signifas ''mi amas'', kun la infinitivo ''[[wikt:amare#Italian|amare]]'' (“ami”) kiel estas ankoraŭ en la [[Itala lingvo|Itala]] nuntempe. La Romianoj uzis ambaŭ en korinklina senco same kiel en romantika aŭ seksa sencoj. El tiu verbo venas la esperanta vorto '''ami''' kaj ankaŭ ''amans'' — nome amanto, "profesia amanto," ofte kun la aldona koncepto de volupto. La koresponda substantivo estas ''amo'' (la signifo de tiu termino por la Romianoj estas bone bildigita per la fakto, ke la nomo de la urbo, [[Romo]] — en Latina: ''Roma'' — povas esti vidita kiel [[anagramo]] de ''amor'' (amo en latina), kiu estis uzata kiel sekreta nomo de la urbo en larĝaj cirkloj en antikvaj tempoj),<ref>Thomas Köves-Zulauf, ''Reden und Schweigen'', Munich, 1972.</ref> kiu estis ankaŭ uzita en la plurala formo por indiki [[amafero]]jn aŭ seksajn aventurojn. Tiu sama radiko ankaŭ produktas ''amicus'' — "amiko" — kaj ''amicitia'', "amikeco" (ofte bazita sur reciproka avantaĝo, kaj koresponda foje pli proksime de "ŝuldo" aŭ "influo"). Cicero verkis traktaĵon nomita ''Pri amikeco'' (''de Amicitia''), kiu studas la nocion iome. [[Ovidio]] verkis gvidilon por rendevuoj nome ''[[Ars Amatoria]]'' (''Arto ami''), kiu temas, profunde, pri ĉio el {{J|ekstergeedzeca afero}} ĝis superprotektemaj gepatroj. Latino foje uzas ''amāre'' kiam aliaj lingvoj simple uzas ''ŝati''. Tiu nocio, tamen, estas multe pli ĝenerale esprimita en Latino pere de ''placere'' aŭ ''delectāre'', kio estas uzata pli kolokve, tiu lasta uzata ofte en la ama poezio de [[Katulo]]. ''Diligere'' ofte havas la nocion "esti korinklina," "estimi," kaj rare se ĝi estas uzata por romantika amo. Tiu vorto estu taŭga por priskribi amikecon de du viroj. La koresponda nomo ''diligentia'', tamen, havas la signifon de "diligenteco" aŭ "zorgemo," kaj havas malmulte semantikan koincidon kun la verbo. ''Observare'' estas sinonimo por ''diligere''; spite la falsamikecon, tiu verbo kaj ties koresponda nomo, ''observantia'', ofte signifas "estimon" aŭ "koninklinon." ''[[Karitato]]'' estas uzata en Latinaj tradukoj de la kristana Biblio por signifi "karitata amo"; tiu signifo, tamen, ne troviĝas en klasika pagana [[Latina literaturo|Romia literaturo]]. === Ĉinio === [[Dosiero:Love-zh.svg|eta|altdekstre|"Ai," la tradicia [[Ĉina skribo|Ĉina karaktro]] por amo ({{lang|zh|愛}}) konsistas el [[koro]] ({{lang|zh|心}}, mezo) ene de "akcepto," "sento," aŭ "percepto," ({{lang|zh|受}}) kio montras gracian emocion. Ĝi povas ankaŭ esti interpretata kiel mano proponanta propran koron al alia mano.]] Du filozofiaj pilieroj de amo ekzistas en la ĉina tradicio, unu el [[Konfuceismo]] kiu emfazis agadon kaj devon dum la alia venas el [[Mohismo]] kiu defendis universalan amon. Kerna koncepto de Konfuceismo estas ''ren'' (nome "bonvola amo", {{lang|zh|仁}}), kiu fokusas al devo, agado kaj sinteno en rilato pli ol al amo mem. En Konfuceismo, oni montras bonvolan amon per plenumado de agoj kiaj [[filpieco]] el filoj, afableco el gepatroj, fidelo al la reĝo kaj tiel plu. La koncepto ''Ai'' ({{lang|zh|愛}}) estis disvolvigita de la ĉina filozofo [[Mozi]] en la 4a jarcento a.K. kiel reago al la konfuceisma bonvola amo. Mozi klopodis anstataŭi tion kion li konsideris la delonge fiksitan ĉinan super-ligitecon al la familio kaj al klanstrukturoj pere de la koncepto de "universala amo" (''jiān'ài'', {{lang|zh|兼愛}}). Je tio, li argumentis rekte kontraŭ konfucianoj kiuj kredis ke estas natura kaj ĝusta por la homoj zorgi pri diferencaj personoj en diferencaj gradoj. Mozi, kontraste, kredis ke la personoj principe zorgu de ĉiuj personoj egale. Mohismo fokusis ke pli ol adopti diferencajn sintenojn al diferencaj personoj, amo estu senkondiĉa kaj proponis ĝin al ĉiu senkonsidere al reciprokeco, ne nur al amikoj, familioj kaj aliaj konfuceaj rilatoj. Poste en [[Ĉina budhismo]], la termino ''Ai'' ({{lang|zh|愛}}) estis adoptita por referenci al pasia zorga amo kaj estis konsiderata fundamenta deziro. En Budhismo, ''Ai'' estis vidata kiel kapabla esti ĉu egoisma aŭ altruisma, tiu lasta tamen ŝlosila elemento al lumigo. En nuntempa ĉina, ''Ai'' ({{lang|zh|愛}}) estas ofte uzata kiel ekvivalento de la okcidenta koncepto de amo. ''Ai'' estas uzata kaj kiel verbo (ekz. ''wo ai ni'' {{lang|zh|我愛你}}, aŭ "mi amas vin") kaj kiel substantivo (kiel ''aiking'' {{lang|zh|愛情}}, aŭ "romantika amo"). Tamen, pro la influo de konfucea ''Ren'', la frazo 'vo ai ni' (mi amas vin) kunportas tre specifan sencon de respondeco, engaĝiĝo kaj fidelo. Anstataŭ ofte diri "mi amas vin" kiel ĉe kelkaj okcidentaj socioj, la ĉinoj plej ofte esprimas senton de korinklino en pli neformala vojo. Sekve, "mi amas vin" (''ŭo ksihuan ni'', {{lang|zh|我喜欢你}}) estas pl ofta maniero esprimi korinklinon en ĉina; ĝi estas pli ŝerca kaj malpli serioza.<ref>JFK Miller, "[http://shanghai.urbanatomy.com/index.php/i-ahearts-shanghai/85-i-love-shanghai/429-why-the-chinese-dont-say-qi-love-youq Why the Chinese Don't Say I Love You] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100124202633/http://shanghai.urbanatomy.com/index.php/i-ahearts-shanghai/85-i-love-shanghai/429-why-the-chinese-dont-say-qi-love-youq |date=2010-01-24 }}"</ref> Tio veras ankaŭ en Japana (''suki da'', {{lang|ja|好きだ}}). La ĉinoj tamen diras multe "I love you" en angla aŭ en aliaj eksterlandaj lingvoj pli ol en sia propra gepatra lingvo. === Japanio === La [[Japana lingvo]] uzas tri vortojn por esprimi la ekvivalenton de "amo". Ĉar "amo" kovras ampleksan gamon de emocioj kaj kondutaj fenomenoj, estas nuancoj kiuj distingas la tri terminojn.<ref name="Ryang2006">{{cite book | last1 = Ryang | first1 = Sonia | title = Love in Modern Japan: Its Estrangement from Self, Sex and Society | year = 2006 | publisher = Routledge | url = https://books.google.com/books?id=tkOUAgAAQBAJ&pg=PA13 | pages = 13–14}}</ref><ref name="About">{{cite web | last1 = Abe | first1 = Namiko | url = http://japanese.about.com/od/japanesecultur1/a/The-Japanese-Words-For-Love.htm | title = Japanese Words for "Love": The Difference between "Ai" and "Koi" | publisher = About.com | accessdate = 5a de Novembro, 2014}}</ref> La termino {{Nihongo|''ai''|愛}}, kiu estas ofte asocia kun patrina amo<ref name="Ryang2006"/> aŭ altruisma amo,<ref name="About"/> origine aludita per belo kaj estis ofte uzata en religia kunteksto. Post la [[Mejĝi-reformo]] de 1868, la termino iĝis asocia kun "amo" por traduki okcidentan literaturon. Antaŭ la okcidenta influo, la termino {{Nihongo|''koi''|恋}} ĝenerale reprezentas romantikan amon, kaj estis ofte temo de populara japanlingva poezikolekto [[Manjoŝu]].<ref name="Ryang2006"/> ''Koi'' priskribas allogitecon por membro de la mala sekso kaj estas tipe interpretata kiel egoisma kaj dezira.<ref name="About"/> La originoj de la termino venas el la koncepto de soleco kiel rezulto de separo el la amato. Kvankam la moderna uzado de ''koi'' fokusas al seksa amo kaj pasio, la Manyō uzas la terminon por kovri ampleksan gamon de situacioj, inklude tenerecon, bonvolemon, kaj materian deziron.<ref name="Ryang2006"/> La tria termino, {{Nihongo|''ren'ai''|恋愛}}, estas pli moderna konstruaĵo kiu kombinas la [[kanji]] karaktroj kaj por ''ai'' kaj ''koi'', kvankam ties uzado ĉefe similas al tiu de ''koi'' en la formo de romantika amo.<ref name="Ryang2006"/><ref name="About"/> === Persio === [[Rumi]], [[Hafizo|Hafiz]] kaj [[Mosleh-od-din Sadio|Sadio]] estas ikonoj de pasio kaj amo kiujn la [[Iran|Persaj kulturo]] kaj lingvo prezentas. La persa vorto por amo estas ''iŝk'', kiu derivas el la [[araba lingvo]],<ref>{{Cite book|last1=Mohammad Najib ur Rehman|first1=Hazrat Sakhi Sultan|title=Day of Alast-The start of creation|publisher=Sultan ul Faqr Publications Regd.|isbn=9789699795084|url=https://books.google.com/books?id=wZ1kAQAAQBAJ&pg=PT8&dq=haqeeqat+e+mohammadia&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=haqeeqat%20e%20mohammadia&f=false}}</ref> tamen ĝi estas konsiderata de plej kiel tro ĝusta termino por interpersona amo kaj estas plej ofte anstataŭitaj per 'doost daŝtan' ('ŝato'). En la persa kulturo, ĉio estas enhavata de amo kaj ĉio estas por amo, starte el amantaj amikoj kaj familio, edzoj kaj edzinoj, kaj eventuale atingante la dian amon kiu estas la lasta celo en la vivo. === Turkio === En [[Turka lingvo|turka]], la vorto "amo" havas kelkajn signifojn. Persono povas ami dion, personon, gepatrojn, aŭ familion. Sed tiu persono povas "ami" ĝuste unu specialan personon, kio kongruas kun la vorto "aşk." ''Aşk'' (vorto de araba origino) estas sento por ''ami,'' aŭ esti "enamiĝinta" (Aşık), kiel ĝi estas en turka ankoraŭ nuntempe. La turkoj uzas tiun vorton ĝuste por ties amoj ĉu en romantika aŭ seksa senco. Se turko diras ke li estas enamiĝinta (Aşık) je iu, ĝi ne estas amo kiun persono povas senti por liaj aŭ ŝiaj gepatroj; ĝi estas ĝuste por unu persono, kaj ĝi indikas fortan pasion. La vorto estas ankaŭ komuna ĉe la [[Tjurka lingvaro]], kiaj ĉe la [[Azerbajĝana lingvo|azerbajĝana]] (eşq) kaj la [[Kazaĥa lingvo|Kazaĥa]] (ғашық). == Religiaj vidoj == [[Dosiero:Pelican-in-her-piety.jpg|eta|La [[Pelikano]], malfermas sian bruston por nutri la idaron, kiel [[ikono]] de la memoferanta [[Jesuo Kristo]].]] La [[Kristanismo|kristana]] kompreno estas ke amo venas el Dio. La amo de viro kaj virino —''eros'' en greka— kaj la altruisma amo al aliaj (''agape''), estas ofte kontrastaj kun "ascenda" kaj "descende" amo, respektive, sed ili estas laste la sama afero.<ref name="vatican1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20051225_deus-caritas-est_en.html|titolo=papal encyclical, Deus Caritas Est.|aŭtoro=Pope Benedict XVI}}</ref> En [[hebrea]], ''Ahava'' estas la plej ofte uzata termino kaj por interpersona amo kaj por amo inter Dio kaj la diaj kreaĵoj. ''Ĉesed'', ofte tradukita kiel am-afablo, estas uzata por priskribi multajn formojn de amo inter homaj estaĵoj. Amo enhavas la [[Islamo|islaman]] vidon de vivo kiel universala frateco kiu aplikiĝas al ĉiuj kiuj tenas fidon. Inter la 99 nomoj de Dio ([[Allaho]]), estas la nomo ''Al-Ŭadud'', aŭ "la amanto," kiu troviĝas en la ''surah'' 11:90 same kiel en la ''surah'' 85:14. Dio estas ankaŭ referencata je la komenco de ĉiu ĉapitro en la [[Korano]] kiel ''Ar-Rahman'' kaj ''Ar-Rahim'', aŭ la "Plej pasia" kaj la "Plej kompata", indikante ke neniu estas pli amanta, pasia kaj bonvola ol Dio. La Korano referencas al Dio kiel "plena de ama afableco." La Korano instigas la islamajn kredantojn trakti ĉiujn personojn, tiujn kiuj ne estis persekutintaj ilin, per ''birr'' aŭ "profunda afableco" kiel asertite en la ''surah'' 6:8-9. ''Birr'' estas ankaŭ uzata de la Korano por priskribi la amon kaj afablecon kiujn gefiloj devas montri al siaj gepatroj. En [[Budhismo]], ''Kāma'' estas sentema, seksa amo. Ĝi estas barilo en la vojo al la [[klerismo]], ĉar ĝi estas egoisma. ''Karuṇā'' estas kompato, kiu malpliigas la suferon de aliaj. Ĝi estas komplementa al saĝeco kaj estas necesa por klereco. ''Adveṣa'' kaj ''[[Metao|mettā]]'' estas bonvola amo. Tiu amo estas senkondiĉa kaj postulas konsiderindan mem-akcepton. Tio estas tre diferenca el la ordinara amo, kiu estas kutime pri ligiteco kaj sekso kaj kiu rare okazas sen mem-intereso. Anstataŭe, en Budhismo ĝi referencas al la ligiteco kaj al altruisma intereso por la bonfarto de aliaj. [[Dosiero:Kama Rati sculpture at the group of monuments at Belur, Hassan, Karnataka, India (2009).jpg|eta|maldekstre|Kama (maldekstre) kun Rati ĉe la templomuro de la [[Templo Ĉennakeŝava]], Belur.]] En [[Hinduismo]], ''kāma'' estas plezura, seksa amo, personigita de la dio [[Kamadevo]]. Por multaj Hinduismaj skoloj, ĝi estas la tria fino de (''Kama'') la vivo. Kamadevo estas ofte priskribita tenanta arkon de [[sukerkano]] kaj sagon de floroj; Li povas rajdi sur granda papago. Li estas kutime akompanata de sia kunulino [[Rati]] kaj de sia kompano Vasanta, senjoro de printempo. Ŝtonaj bildoj de Kamadevo kaj Rati povas esti vidataj ĉe la pordo de la Templo Ĉennakeŝava ĉe Belur, en [[Karnatako]], [[Barato]]. ''Maara'' estas alia nomo por ''kāma''. == Politikaj vidoj == {{Ĉefartikolo|Libera amo}} La '''libera amo''' difinas [[seksumado]]n kiel naturan korpobezonon, kiu estu elvivata libere de sociaj premo kaj trudoj. Tio implicas, ke seksaj rilatoj estu difinitaj ekskluzive de la partoprenantoj en ili kaj ke tiuj rilatoj ne estu submetitaj al kromaj preskriboj, ekzemple pri la daŭro, la nombro da partoprenantoj kaj la forto. Tiuj postuloj de libera amo konverĝis kun samtempe okazantaj liberaliĝoj de la socia realeco, kiuj esprimiĝis per la seksondo, do per la seksiĝo de iom grandaj vivosferoj kaj per la komercigo de seksaj kaj korpaj bezonoj kaj kiuj nur parte harmoniis kun la origina postulo pri libera amo kiel esprimo de la tuta personeco kaj pri libera amo kiel protesto kontraŭ seksaj kaj sociaj limigoj. == Amo kiel morala nocio == [[Dosiero:Paolo Veronese 020.jpg|eta|220ra|dekstre|'''''«Infedeltà»''''': olepentraĵo sur tolo de [[Paolo Veronese]], inter [[1575]] kaj [[1580]].<ref>The Allegory of Love I - Infidelity [http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/paolo-veronese-unfaithfulness] National Gallery, alirita la 5an de aprilo 2013, angla.</ref>]] Amo en [[moralo|morala]] senco ne estas tiu amo, kiu estas la ĉeftemo de amromanoj. Amo en morala senco ĉefe estas [[virto]]; nome la virto de bonvolemo. Ĝi realiĝas per bonfarado kaj evitado de malbonfarado. "Amo ne faras malbonon al proksimulo; amo do estas la plenumado de la leĝo." ([[Epistolo al la Romanoj|Romanoj]] 13.10) Ĝi povas havi emocian komponanton, sed ne nepre ĝi havas tre altan emocian temperaturon. Tion atendi, tion postuli estas misinterpreto de la biblia teksto. Por normala homo, sub normalaj cirkonstancoj, ne estas eble, emocie ami la tutan [[homaro]]n. Sed ami ĝin en morala senco, bonvoleme, bonfareme, tio tute eblas. En tiu senco eblas ankaŭ, ami la [[malamiko]]n. Tio ne signifas, ke oni dolĉemocie, kiel en amromano, rilatu al malamikoj, sed ke oni ĉiukaze traktu ilin kun certa minimumo da bonvolemo. (Ekz. la [[Konvencioj de Ĝenevo|reguloj de la internacia militojuro]] estas konkretiĝoj de morala amo al malamiko.) La [[malfidelo]] aŭ ''malfideleco'' referencas, populare, al amaferaj rilatoj, ĉu longdaŭraj ĉu mallongdaŭraj, establitaj kun personoj aliaj disde la ''oficiala ligo''<ref name="HIL">Salmerón García, Hilda Beatriz, Infidelidad, causa o consecuencia de la crisis de pareja, «Psicoterapia Integral» [http://www.psicoterapiaintegral.com/Articulos/Infidelidad.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160804043231/http://www.psicoterapiaintegral.com/Articulos/Infidelidad.pdf|date=2016-08-04}} 15a de januaro 2013.</ref><ref>Diana Resnicoff (entrevista), Definición de infidelidad [http://www.infidelidad.com.mx/articulos/definicion-de-infidelidad.html#.Vfjgjc5p5cs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180504230642/http://www.infidelidad.com.mx/articulos/definicion-de-infidelidad.html#.Vfjgjc5p5cs|date=2018-05-04}} 15a de januaro 2013, Infidelidad.com.mx, 2005, hispane</ref> kiu ofte restas sekrete kiel konsiderita minaco al la institucio de la [[familio]].<ref name=CERNA>Cerna Trujillo, Antonia, «Sexualidad Humana», 2007, [[Universidad Iberoamericana de México|Universidad Iberoamericana]], México, isbn=968-859-638-8.</ref> Kvankam laŭ la [[Diccionario de la lengua española|DRAE]] la termino (devena el [[latina]] ''infidelĭtas, -ātis'') indikas malplenumon de la kompromiso de [[fidelo|fidel(ec)o]] aŭ la manko de tiu.<ref>Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española (2014). «Infidelidad». Diccionario de la lengua española (23a eldono). Madrid: Espasa. ISBN 978-84-670-4189-7.</ref> Sekve, la termino povas aludi al manko de [[lojalo|lojal(ec)o]] aŭ rompo de tiu rilate al ajna kompromiso de [[moralo]] kiel la [[religio]], la [[amikeco]], la [[geedzeco]] (situacio konata kiel [[adolto]]) aŭ ajna alia rilato amafera aŭ [[erotismo|erota]]. Tamen, populare la esprimo venis al aludo nur al [[amrilato]]j por [[antonomazio]], rezervante aliajn similajn esprimojn por aliaj rilatoj, kiel la [[apostateco]] por aludi al perfido en la religio aŭ la [[dizerto]] por aludi al perfido en politiko aŭ milito. == Amo kiel metafizika nocio == [[Dosiero:Peter Paul Rubens 008.jpg|eta|maldekstra|250ra|''Amo rajdas delfenon'' pentraĵo de [[Petro Paŭlo Rubens]].]] "Anstataŭ, ke antaŭ esti amataj, ni maltrankviliĝis pri tiu nepravigebla, nepraviginda ĝibo tia, kia estis nia esteco, anstataŭ ol senti nin kiel troaĵojn, ni nun sentas, ke tiu estado nia estas kunprenita, kaj volata, kune kun ĝiaj plej malgrandaj detaloj, de absoluta libereco, kiun ĝi samtempe kaŭzas, kaj kiun ni propramense volas per nia propra liberpovo. Tio estas la fundamento de la amĝojo, kiam ĝi ekzistas : nin senti ekzisti prave." ([[Jean-Paul Sartre]]) La amo, laŭ la [[1-a Epistolo al la Korintanoj|unua epistolo de la Apostolo Paŭlo al la Korintanoj]], ĉapitro 13: {{Biblia loko|Se mi parolus la lingvon de homoj kaj anĝeloj, sed ne havas amon, mi fariĝus sonanta [[kupro]] aŭ tintanta [[cimbalo]]. Kaj mi posedus la profetpovon, kaj komprenus ĉiujn misterojn, kaj ĉion scion; kaj se mi havus ĉion fidon, tiel ke mi povus formovi montojn, sed ne havas amon, mi estus nenio. Kaj se mi disdonus mian tutan havon por nutri la malsatulojn, kaj se mi lasus mian korpon por forbrulo, sed ne havas amon, per tio mi nenion profitus. Amo longe suferas kaj bonfaras; amo ne envias; amo ne fanfaronas ne ŝveligas sin, ne kondutas nedece, ne celas por si mem, ne koleriĝas, ne pripensas malbonon, ne ĝuas pri maljusteco, sed kunĝojas pri vereco; ĉion toleras, ĉion kredas, ĉion esperas, ĉion eltenas. Amo neniam pereas; sed ĉu estas profetadoj, ili neniiĝos, ĉu lingvoj, ili ĉesiĝos; ĉu estas scio, ĝi neniiĝos. Ĉar ni scias laŭparte, kaj ni profetadas laŭparte; Sed kiam venos perfektaĵo, tiam neniiĝos tio, kio estas laŭparta. Kiam mi estis infano, kiel infano mi parolis, kiel infano mi sentis, kiel infano mi pensis la infanaĵojn; nun fariĝinte plenaĝulo, mi jam forigis la infanaĵojn. Ĉar nun mi vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon ĉe okulo; nun mi konas laŭparte; sed tiam mi konos tiom same, kiel ankaŭ mi estas konita. Restas do nun [[fido]], [[espero]], amo, tiuj tri; kaj la plej granda el ili estas amo.|[[Sankta Paŭlo]]|[[1-a Epistolo al la Korintanoj]]|1Corinth/13/}} == En psikologio == [[La arto de amo]] (en angla: ''The Art of Loving''; en germana: ''Die Kunst des Liebens'') estas libro de la juda-germana psikanalizisto kaj filozofo [[Erich Fromm]], publikigita en 1956 dekomence en la angla. En tiu ĉi verko Fromm prezentas amon kiel arton, aktivecon, lertecon, kapablon instrueblan, lerneblan, evoluigitan kaj disvolviĝantan, malakceptante la ideon de amo kiel io magia kaj mistera sento, kiu ne povas esti analizita kaj klarigita. Li distingas inter amo kaj enamiĝo per fokusado al amo kiel permanenta stato de estaĵo, kontraste al la mallongdaŭra travivaĵo de "enamiĝo" aŭ esti senhelpa spite al amo. == Proverboj == Ekzistas pluraj (12, kaj nur unu pri [[malamo]]) [[proverbo]]j pri amo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Amo supermezura ne estas plezura.''}} * {{citaĵo|''Perforta amo estas plej forta malamo.''}} * {{citaĵo|''Tuso kaj amo ne estas kaŝeblaj.''}} * {{Citaĵo | teksto = ''Perforta amo estas plej forta malamo''. }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Amantino]] * [[Amindumo]] * [[Amikeco]] * ''[[Amo de dudekjaraĝuloj]]'' * ''[[Amo en Germanio (filmo)|Amo en Germanio]]'' * [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] * ''[[Amo kaj Poezio]]'' * [[Amoro]] * [[Amtriangulo]] * [[Enamiĝinteco]] * [[Fuĝo for de libereco]] * [[Gastamo]] * [[Homama Helpo]] * [[Kiso]] * [[Kareso]] * [[Korteza amo]] * [[Trobadoro]] * [[Libera amo]] * [[Nereciproka amo]] * [[Pluramemo]] * [[Poliamorado]] * [[Platona amo]] * [[Umiko|Umikeco]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikiquote = Amo|s=Kategorio:Amo|wikt=amo|ReVo=am.0o}} * [http://www.edzperanto.org/index.php Edzperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518071352/http://www.edzperanto.org/index.php |date=2010-05-18 }} (serĉado de edz(in)oj por esperantistoj) * {{en}} [http://www.in-mind.org/issue-6/the-anatomy-of-love.html The Anatomy of Love] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091014011236/http://www.in-mind.org/issue-6/the-anatomy-of-love.html |date=2009-10-14 }} Explanation of Theories of Love * {{en}} [http://plato.stanford.edu/entries/love Amo en la Stanforda filozofia enciklopedio] * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/amo Artikoloj pri amo] {{eo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=1TI1fjl6rng Prelego de Danka Leyk pri amo] la 12an de februaro 2021 por la antverpena klubo [[La Verda Stelo (Antverpeno)|La Verda Stelo]] (YouTube-registraĵo) {{Emocioj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Love|revizio=755542246}} {{Havenda artikolo}} {{Leginda|2017|04|13}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Amo| ]] 9q4tvsmm1fdrux1cfou2miead8nwo1k 0 30300 9347546 9061510 2026-04-04T19:30:02Z LilyKitty 25129 de akonitino 9347546 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Akonito |dosiero = Aconitum_variegatum_110807d.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''Aconitum variegatum'' |regno = [[Plantoj]] ‘‘Plantae’’ |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Ranunkolaloj]] ''Ranunculales'' |familio = [[Ranunkolacoj]] ''Ranunculaceae'' |genro = '''Akonito''' ''Aconitum'' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]], 1753 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''[[#Specioj|Vidu sube]]'' }} '''Akonito''' (science: Aconitum<ref>British Pharmacopoeia</ref><ref>[http://vortaro.net/#akonito akonito en vortaro.net]</ref>) estas [[genro]] de unu- aŭ plurjaraj, tre [[veneno|venenaj]]<ref>Por [[akonitino]]</ref> herboj kun bluaj aŭ purpuraj [[floro]]j de unika formo simila al [[kasko]] (kaskofloro). La sepaloj estas kvazaŭ petale koloraj kaj formas la kaskon. El la planto oni ekstraktas ''akonitinon'', [[alkaloido]]n uzatan en farmacio. ''Aconitum napellus'' estas malnova, ŝatata ĝardenstaŭdo, kies origina formo havas ankaŭ florojn helruĝajn aŭ alikolorajn. == Specioj == [[Dosiero:Wolfs-Eisenhut.jpg|eta|''Aconitum lycoctonum'']] La genro enhavas ĉ. 400 speciojn, interalie la jenajn: '''Genro akonito''' (''Aconitum'') * ''[[Aconitum anglicum]]'' * ''[[Aconitum anthora]]'' * ''[[Aconitum arendsii]]'' * ''[[Aconitum cammarum]]'' * ''[[Aconitum carmichaelii]]'' * ''[[Aconitum columbianum]]'' * ''[[Aconitum degenii]]'' * ''[[Aconitum delphiniifolium]]'' * ''[[Aconitum ferox]]'' * ''[[Aconitum henryi]]'' * ''[[Aconitum infectum]]'' * ''[[Aconitum lamarckii]]'' * ''[[Aconitum lycoctonum]]'' (esperante: [[Akonito flava]]<ref name="Liber Herbarum lycoctonum">[http://www.liberherbarum.net/Minor/EO/Pn1221.Htm Herbarum Minor (Esperanto)]</ref>) * ''[[Aconitum maximum]]'' * ''[[Aconitum moldavicum]]'' * ''[[Aconitum napellus]]'' (esperante: [[Akonito blua]]<ref name="Liber Herbarum napellus">[http://www.liberherbarum.net/Minor/EO/Pn0195.Htm Liber Herbarum Minor (Esperanto)]</ref>, [[Akonito napela]]<ref name="Liber Herbarum" /> aŭ [[Kaskofloro blua]]<ref name="Liber Herbarum">[http://www.liberherbarum.net/Minor/EO/Pn0195.Htm Blua akonito]; [http://www.liberherbarum.net/pn0195.HTM Aconitum napellus L.], 12/06/2019</ref>) <!--**''A. napellus neomontanum]]'' **''A. napellus formosum]]'' **''A. napellus tauricum''--> * ''[[Aconitum noveboracense]]'' * ''[[Aconitum paniculatum]]'' <!--**''A. paniculatum paniculatum'' **''A. paniculatum valesiacum''--> * ''[[Aconitum pilipes]]'' * ''[[Aconitum platanifolium]]'' * ''[[Aconitum plicatum]]'' * ''[[Aconitum reclinatum]]'' * ''[[Aconitum septentrionale]]'' * ''[[Aconitum tauricum]]'' * ''[[Aconitum uncinatum]]'' * ''[[Aconitum variegatum]]'' <!--**''A. variegatum agg.'' **''A. variegatum nasutum'' **''A. variegatum variegatum''--> * ''[[Aconitum volubile]]'' * ''[[Aconitum wilsonii]]'' <gallery> Dosiero:Aconitum_napellus_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-151.jpg|Akonito Dosiero:Aconitum-noveboracense01.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|en:Northern Blue Monkshood (''Aconitum noveboracense'') en->eo:_Northern_ Blua _Monkshood_ (''Akonito _noveboracense_'') nl:''Aconitum noveboracense'' sq:'''Aconitum noveboracense'''<br/> sq->eo:'''Akonito _noveboracense_'''<br/> --> Dosiero:Aconitum-reclinatum01.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|en:Trailing White Monkshood (''Aconitum reclinatum)'' en->eo:_Trailing_ (Blanko, Blanka) _Monkshood_ (''Akonito _reclinatum_)'' nl:''Aconitum reclinatum'' sq:'''Aconitum reclinatum''' <br/> sq->eo:'''Akonito _reclinatum_''' <br/> --> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=akonit}} * [http://www.botanical.com/botanical/mgmh/a/aconi007.html Aconitum napellus (LINN.)], 12/06/2019 <!-- en:Aconite en->eo:Akonito sq:Aconitum sq->eo:Akonito --> * [http://www.homeoint.org/books3/kentmm/acon.htm LECTURES ON HOMŚOPATHIC MATERIA MEDICA by JAMES TYLER KENT, A.M., M.D., ''Aconitum Napellus''], 12/06/2019 <!-- en:Aconitum napellus (aconitin.) en->eo:Akonito _napellus_ (_aconitin_.) sq:Aconitum napellus sq->eo:Akonito _napellus_ --> * [http://www.homeoint.org/books5/allenprimer/aco.htm A Primer of Materia Medica for practitioners of Homœopathy by Timothy Field Allen, ''ACONITUM''], 12/06/2019 <!-- en:Aconite en->eo:Akonito sq:Aconitum sq->eo:Akonito --> * http://sharifnews.ir/print.php?23 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311012348/http://sharifnews.ir/print.php?23 |date=2007-03-11 }} <small>''(error link, 12/06/2019)''</small> <!-- fa:همسران رضاخان --> {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Ranunkolacoj]] ei7pyj249spkxaqav8g68bsd0ptb73z 0 30347 9347254 9219198 2026-04-04T13:12:03Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347254 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AdventCandles.jpg|eta|dekstra|180px|Adventkrono kun kvar kandeloj kiuj simbolas kvar dimanĉojn.]] [[Dosiero:Advent2007candlelight.JPG|eta|maldekstra|180px|La ekbruligo de unu el la kandeloj sur la adventkrono.]] [[Dosiero:HK Advents-Labyrinth 14122013 100sec.ogg|eta|thumbtime=84|Kreta stilo Advento labirinto farita kun 2500 brulis tealights en la Centro por kristana Meditado kaj spiriteco de la Diocezo de Limburgo en la Sankta Kruco Preĝejo en [[Frankfurto ĉe Majno]]-Bornheim]] '''Advento''' estas la tempo antaŭ [[kristnasko]], dum kiu [[kristanismo|kristanaj]] kredantoj de okcidentaj eklezioj anime prepariĝas al la festo. Ĝi simbolas la atendon de Jesuo Kristo kiel elaĉetinto. La daŭro de tiu tempo estas malsame interpretebla. Por la okcidentaj kristanaj eklezioj ĝi komenciĝas je la kvara dimanĉo antaŭ kristnasko; tiu dato povas varii inter la [[27-a de novembro]] kaj la [[3-a de decembro]]. La unua adventa dimanĉo samtempe estas la komenco de la [[eklezia jaro]]. Por infanoj, kiuj havas "adventan kalendaron" kun faketoj, el kiuj ili ĉiutage rajtas preni pecon da [[frandaĵo]], advento komenciĝas je la [[1-a de decembro]]. Laŭ [[PIV]] ĝi daŭras kvar semajnojn. Adventaj kutimoj ampleksas, krom adventaj kalendaroj, adventan kronon el [[abio|abiaj]] aŭ [[pino|pinaj]] branĉetoj kun kvar [[kandelo]]j, el kiuj oni ĉiudimanĉe ekbruligas unu plian. '''Advento''' ankaŭ estas termino de kelkaj eklezioj por ''la dua veno de Kristo''. Etimologie la vorto venas de la [[latina lingvo|latina]] vorto ''adventus'' (=alveno), de ''advenire'' (= alveni). == Vidu ankaŭ == * [[Kristnaska foiro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=advento|ReVo=advent}} * http://www.cresourcei.org/cyadvent.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100202013406/http://www.cresourcei.org/cyadvent.html |date=2010-02-02 }} <!-- en:The Christian Season of Advent en->eo:La Kristano Sezono (da, de) Advento --> * http://www.newadvent.org/cathen/01165a.htm <!-- en:Catholic Encyclopedia: Advent en->eo:Katoliko Enciklopedio: Advento --> * http://www.americancatholic.org/Features/Advent/default.asp {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051102011207/http://www.americancatholic.org/Features/Advent/default.asp |date=2005-11-02 }} <!-- en:American Catholic: Advent to Epiphany en->eo:(Amerika, Usonano, Amerikano) Katoliko: Advento (to, al) Epifanio --> * http://www.liturgies.net/Advent/advent.htm <!-- en:Liturgical Resources for Advent en->eo:_Liturgical_ Rimedo (ĉar, kontraŭ, por, pro) Advento --> {{Fasto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Advento| ]] [[Kategorio:Kristnasko]] cjs8d0b9v75bta3s3ft8u90vhqnwlti 0 30505 9347331 9088816 2026-04-04T13:36:06Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347331 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alko |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Lonesome-Lake-Moose.jpg |dosiero=2018-07-06 Sinine silm.jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Parhufulo]]j ''Artiodactyla'' |familio = [[Cervedoj]] ''Cervidae'' |subfamilio = [[Cervenoj]] ''Cervinae'' |genro = '''Alko''' ''Alces'' |genro aŭtoritato = [[John Edward Gray|Gray]], [[1821]] |specio = '''''A. alces''''' |statuso = LR/lc |dunomo = ''Alces alces'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |mapo de vivoteritorioj = Moose distribution.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivejo de la alko |vikispecio = Alces alces |komunejo = Alces alces }} '''Alko''' (''Alces'') estas [[genro (biologio)|genro]] de grandaj, remaĉantaj [[mamuloj]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[parhufuloj]], [[familio (biologio)|familio]] [[cervedoj]], kies [[virbesto]] portas platajn [[kornaro]]jn similajn al tiuj de [[damao]]. La sola specio estas ''Alces alces''. Ĝi estas la plej granda nun vivanta cervedo (600&nbsp;kg). Ĝi vivas en la norda parto de la [[holarktiso]], pli specife en la nordorienta parto de [[Ĉinio]], [[Rusio]], [[Finnlando]], [[Norvegio]] kaj [[Svedio]] en la [[orienta hemisfero]], kaj ankaŭ en la nordokcidenta parto de [[Usono]], [[Kanado]] kaj [[Alasko]] en la [[okcidenta hemisfero]]. Ĝia vivmedio estas la malsekaj [[arbaro]]j, [[marĉo]]j kun arusoj, ĉirkaŭo de [[lago]]j, [[lageto]]j. Alkoj vivas [[somero|somere]] unuope aŭ familie, sed [[vintro|vintre]] 10-15 bestoj formas grupon. La maljunaj viralkoj eĉ tiam ne aliĝas al grupo. == Priskribo == Ĝi estas la plej granda el la ekzistantaj cervedoj en la mondo. Ĝi longas 2,5-3 metrojn kaj pezas ĉirkaŭ 825 kilogramojn, kun [[vosto]] 5-8 centimetrojn longa kaj ŝultro 1,4-1,9 metrojn alta. Ĝia [[muzelo]] estas larĝa kaj malsupren tenata, ĝi havas grandajn [[korno]]jn en formo de manplato, kun densaj [[haroj]] sur la supra parto de la [[kolo]]. Kaj ĉe la [[gorĝo]] pendas haŭto. == Vivejo kaj disvastiĝo == La alko emas vivi en humidaj regionoj kun densaj [[saliko]]j, [[poplo]]j kaj [[betulo]]j. Ĝi ne havas fiksan loĝejon kaj ofte aktivadas inter arbaro kaj loko kun abunda akvo. Ĝi troviĝas i.a. en jenaj [[ekoregiono]]j : la [[arbaroj de norda-centra Rokmontaro]], la [[malaltebenaĵaj arbaroj de Sankt-Laŭrenca Golfo]], la [[malaltebenaĵaj arbaroj oriente de Grandaj Lagoj]], la [[novanglaj-akadiaj arbaroj]], la [[orient-siberia tajgo]] kaj la [[skandinavaj marbordaj koniferaroj]]. == Kutimaro == Tiu specio manĝas [[folio|arbofoliojn]], junajn [[branĉo]]jn, [[ĝermo]]jn, [[arboŝelo]]jn, kelkiam [[lemno]]jn kaj aliajn [[akvoplanto]]jn. Per stariĝo sur siaj malantaŭaj [[kruro]]j ĝi povas manĝi foliojn de arbo kun alto de 4 metroj. La alko ĝenerale ne vivas grupe. La viralko vivas sola, dum la alkino aktivadas kune kun siaj [[ido]]j aŭ unuope. Ĝi estas lerta en naĝado kaj ofte naĝas trans lagon por serĉi manĝaĵojn. Ĝi kuras ĉ. 25 kilometrojn ĉiuhore, kaj persekutate, ĝi povas kuri 35 kilometrojn. Ĝi havas akrajn [[aŭdado]]n kaj [[flarado]]n, sed nebonan [[vidado]]n. La plenkreska alko estas tiom forta, ke ĝi povas venki eĉ grandan [[karnomanĝulo]]n. Dum la pariĝa tempo en [[septembro]] kaj [[oktobro]] forta batalo okazas inter la viralkoj, el kiuj la venkintoj rajtas pariĝi kun alkinoj. Post gravedeco de 242-250 tagoj la alkino naskas 1-3 idojn. La alkidoj vivas kune kun sia patrino ĝis la aĝo de du jaroj. La alkino sekse maturiĝas en la aĝo de du aŭ tri jaroj. Ĝia vivo daŭras ĉirkaŭ 20 jarojn. == Subspecioj == * ''Alces alces alces'' * ''Alces alces pfizenmayeri'' * ''Alces alces buturlini'' * ''Alces alces cameloides'' * ''Alces alces shirasi'' * ''Alces alces americanus'' * ''Alces alces andersoni'' * ''Alces alces gigas'' * ''Alces alces caucasicus'' - formortinta == Rilato kun homoj == === Ĉasado === [[Dosiero:A moose with reflection in Grand Teton NP.jpg|eta|Alko kun ŝia reflektaĵo]] [[Dosiero:Collared muddy moose yearlings.jpg|eta|Du junaj alkoj kun radiokontrolaj kolumoj]] Eŭropaj [[petroglifo|rokdesegnoj]] kaj [[prahomaj pentraĵoj]] atestas, ke homoj ĉasis alkojn ekde la [[Ŝtonepoko]]. Fosadoj en [[Alby, Öland|Alby, Svedujo]], apud [[Stora Alvaret]], trovis alkajn kornarojn de 6000 a.K., indikante la plej fruajn alkoĉasojn en norda Eŭropo. En norda Skandinavio oni ankoraŭ trovas restaĵojn de kavkaptiloj por alkoj. Tio estis kavoj ĝis 4 m larĝaj, 7 m longaj, kaj 2 m profundaj kaj kamuflitaj per branĉoj kaj folioj. Ili havis krutajn flankojn kovritaj per tabuloj, malebligante ke alko enfalinta eskapu. La kavoj kutime troviĝas en grandaj grupoj blokantaj la normalajn vojojn de la alkoj kaj ampleksantaj kelkajn kilometrojn. Estas trovitaj en [[torfejo]]j restaĵoj de lignaj bariloj por gvidi alkojn al la kavoj. Frua tia kaptilo en Norvegujo estas datita al ĉirkaŭ 3700 a.K. Kavkaptiloj estis tre efika ĉasmetodo. Ĝin provis limigi la norvega registaro jam en la 16-a jarcento; tamen ĝi estis uzata ĝis la 19-a jarcento. Alkoj ankoraŭ estas [[ĉasbestoj|ĉasataj]] en multaj landoj kie ili vivas, foje por manĝado kaj foje por la plezuro de la ĉasanto. Homoj mortigas pli ol 200 000 alkojn jare nur en Eŭrazio, ĉefe en Skandinavio.<ref>Jensen, William F., k. al. 2020. "A Review of Circumpolar Moose Populations with Emphasis on Eurasian Moose Distributions and Densities". ''Alces'' 56: 63-78.</ref> Ĉasistoj diras, ke ili sentas sin fieraj kaj kompetentaj kiam ili mortigas alkon.<ref>Norberg, Joakim, k. al. 2020. "On the Hunt: How do People Experience the Hunting of Nonhuman Animals". ''Society & Animals'' 28(3): 233-251.</ref> Aktivuloj kontraŭ ĉasado provas protekti la vivrajton de alkoj kaj argumentas por plivastiĝo de senperforta alkospekta turismo.<ref>[https://friendsofanimals.org/news/cheers-and-jeers-47/]</ref> En [[Alasko]] plimultigi la nombron de alkoj por ĉasi ilin estas ofte citita kialo por intensa ĉasado de [[lupo]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adn.com/news/alaska/wildlife/wolves/story/410461.html/ |titolo=adn.com |alirdato=2023-05-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090213031137/http://www.adn.com/news/alaska/wildlife/wolves/story/410461.html/ |arkivdato=2009-02-13 }}</ref> Multaj sciencistoj kredas ke ĉasado de lupoj rezultigas troloĝadon de alkoj kaj aliaj hufuloj, kun rezulta detruo de habitato kaj posta amasa mortado de la hufuloj mem.<ref>Van Ballenberghe, Victor. 2011 (vintra numero). "Intensive management—or mismanagement?: Exploring Alaska’s predator control programs." ''The Wildlife Professional'': 74-77.</ref> Oni malkonsilas manĝi la hepaton kaj renojn de alko pro alta enhavo de [[kadmio]].<ref>Vahteristo, L., Lyytikäinen, T., Venäläinen, E. R., Eskola, M., Lindfors, E., Pohjanvirta, R., & Maijala, R. (2003). Cadmium intake of moose hunters in Finland from consumption of moose meat, liver and kidney. ''Food Additives and Contamination, 20'', 453–463.</ref> === Fruaj priskriboj === La plej frua ekzistanta priskribo de alkoj estas la jena en ''[[De Bello Gallico]]'' de [[Julio Cezaro]]: <blockquote>Estas ankaŭ tiuj, kiuj nomiĝas ''alces'' (alkoj). Ties formo kaj la kolormarkoj de la feloj estas similegaj al kaproj, sed en grando ili iom superas kaj estas mankaj je kornoj kaj havas krurojn sen artikoj kaj membreroj, kaj ne ekkuŝas por ripozo nek, se ili falis trafitaj de iu malbonŝanco, povas ekstari aŭ levi sin. Ili uzas arbojn kiel litojn: ili apogas sin al ili kaj tiel, iomete kliniĝinte, ripozas. Kaj kiam pro iliaj spuroj estas rimarkite de ĉasantoj, kien ili kutimas retiri sin, ĉiujn arbojn ili aŭ subfosas ĉe la radikoj aŭ entranĉas, sed tiel, ke la supra ŝajno de arboj starantaj lasiĝas al ili. Kiam ili laŭkutime apogis sin tien, ili faligas per sia pezo la damaĝitajn arbojn kaj mem falas samtempe.<ref>Julio Cezaro. ''Commentarii de Bello Gallico'' 6.27.</ref></blockquote> Ankaŭ en la ''[[Natura Historio (Plinio)|Natura Historio]]'' de [[Plinio la Maljuna]] (8.16) besto nomata ''achlis'', kiu supozeble estas la alko, estas priskribita. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Moose in lake.jpg| Dosiero:Moose in Grand Teton NP near Leigh Lake-750px.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180ra|gl:Alce femia gl->eo:Alko _femia_ en:A female moose. en->eo:(A, _) femalo alko. it:Una femmina d'alce nel Grand Teton it->eo:_Una_ _femmina_ d'_alce_ _nel_ _Grand_ _Teton_ --> Dosiero:Moose Yellowstone.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|lt:Briedis lt->eo:Alko simple:A moose is scientifically known as ''Alces Alces''. simple->eo:A alko _is_ _scientifically_ _known_ as ''_Alces_ _Alces_''. no:En elg i Yellowstone nasjonalpark, USA no->eo:_En_ alko _i_ _Yellowstone_ _nasjonalpark_, _USA_ de:Elch im [[Yellowstone-Nationalpark|Yellowstone]] N.P. de->eo:Alko _im_ [[_Yellowstone_-Nacia parko|_Yellowstone_]] N.P. --> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=alko|ReVo=alk}}{{Artikolo voĉlegita}} <!--{{Commons|Alces alces}} {{Wikispecies|Alces alces}}--> * http://www.gomoose.com <!-- en:Moose information and photos en->eo:Alko informo kaj _photos_ it:Informazioni e foto sugli alci (inglese) it->eo:_Informazioni_ e _foto_ _sugli_ _alci_ (_inglese_) --> * http://www.snopes.com/photos/accident/moose.asp <!-- en:Moose - car accident account and photos en->eo:Alko - (vagono, aŭtomobilo, aŭto, ĉaro, aŭto(mobilo)) akcidento (konto, kalkulo) kaj _photos_ it:Alci- foto e rapporti sugli incidenti automobilistici (inglese) it->eo:_Alci_- _foto_ e _rapporti_ _sugli_ _incidenti_ _automobilistici_ (_inglese_) --> * http://www.fahrschule.de/Auto/20010112.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060305160020/http://www.fahrschule.de/Auto/20010112.html |date=2006-03-05 }} * http://www.greatnorthwoods.org/moose <!-- en:Moose in the Great North Woods region of northern New Hampshire en->eo:Alko (in, en) la (Ĉefa, Granda) Nordo (Lignoj, Arbaroj) regiono (da, de) _northern_ Nov-Hampŝiro --> {{Portalo|Zoologio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Cervedoj]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Faŭno de Kanado]] [[Kategorio:Faŭno de Finnlando]] [[Kategorio:Faŭno de Norvegio]] [[Kategorio:Mamuloj de Estonio]] [[Kategorio:Faŭno de Rusio]] [[Kategorio:Faŭno de Svedio]] [[Kategorio:Faŭno de Usono]] [[Kategorio:Formortintaj bestoj de la Unuiĝinta Reĝlando]] [[Kategorio:Mamuloj de Pollando]] 1uwgk0dp5e6j3pna3qf60idkmhfsceh 0 31086 9347928 9271743 2026-04-05T09:28:33Z Tiguliano 34250 9347928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Giuseppe PINELLI''' (naskiĝis la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1928]] en [[Milano]], mortis la [[16-a de decembro|16-an de decembro]] [[1969]] en [[Milano]]<ref name=":0" />) estis [[Italio|itala]] [[fervojisto]], [[anarkiisto]] kaj [[Esperantistoj|esperantisto]]. {{Citaĵo|''Oni povus translokigi min al Sirakuzo, sed mi revenus al Milano: mi volis rigardi en la vizaĝon de la juĝisto kiu eble rifuzus la elfosadon de la kadavro de Pinelli.''|[[Carlo Biotti]], Milano, la 15-an de majo 1971<ref>{{Cita retejon |url=https://stragedistato.wordpress.com/tag/luigi-bianchi-despinosa/ |titolo=12 decembro 1969 Piazza Fontana – Ŝtatbuĉado |redaktinto=Luigi Bianchi d’Espinosa |dato=16 oktobro 2011 |retejo=''stragedistato.wordpress.com'' |alirdato=16 septembro 2025}}</ref>}} == Biografio == Pinelli naskiĝis en laborista familio. Dum la Dua Mondmilito li adoleskis, sed jam aktivis kiel partizano. Li anarkiismon li praktikis kiel pacifisto kaj Esperanto kongruis kun lia pacifismo. En politika movado sen hierarkio malfacilas kompreni la rolon de Pinelli, sed sendube li estis engaĝita en la Nigra Kruco por subteno al kamaradoj en prizono aŭ atendantaj proceson<ref name=":0" />. Lia morto ŝokis Italion. La eventoj kiuj kondukis al lia morto komenciĝis la [[12-a de decembro|12-an de decembro]] [[1969]], kiam bombo eksplodis en banko, apud la milana katedralo en Piazza Fontana centra placo en [[Milano]], 17 personoj mortis, 88 estis vunditaj. Samtempe tri aliaj sangaj atencoj okazis en Romo, kie mortis 15 personoj. La 16-an de decembro Pinelli mortis en policejo, kvankam li ne estis en stato de aresto, nur de pridemandado. Li estis tie ĉar oni arigis kiel eble plej multe da anariistoj, laŭ instrukcio de sekretaj servoj. La celo estis imputi la anarkiistojn pro la bombo en la banko. En 2009, la tiama prezidento de Italio, Giorgio Napolitano, honiris lin kiel la 18-an viktimon de la terorisma atencc en Milano, la 12-an de decembro 1969<ref name=":0" />. Sen iu ajn pruvo, la polico tuj suspektis la Milanajn anarkiistojn, kaj dum la nokto 84 homoj, preskaŭ ĉiuj anarkiistoj, estis provizore arestitaj kaj portitaj al la policejo. Inter ili estis Giuseppe Pinelli. Tri tagojn poste, Pinelli mortis noktomeze falante de la kvara etaĝo de la policejo tra malfermita fenestro. Policestro Marcello Guida tuj deklaris, ke temis pri mem-mortigo, sed sekve oni konkludis en ŝtata proceso, ke tiu versio ne estas kredinda, kaj do oni devas konkludi, ke la polico evidente mortigis Pinelli. Interalie Pinelli estis tute senkulpa, kaj nuntempe estas akceptata vero, ke la bombo en Piazza Fontana estis metita de ekstremdekstraj grupoj. La polic-oficisto Calabresi, kiu troviĝis kune kun aliaj en la ĉambro, de kie Pinelli estis elĵetita, estis sekve mortigita de la ekstremmaldekstra grupo [[Lotta Continua]] (Daŭra Lukto) en 1972. === Esperantisto === Giuseppe Pinelli ankaŭ interesiĝis pri [[Esperanto]] kaj estis membro de la Milana klubo. En [[1955]] li edziĝis al [[Licia Rognini]], kiun li ekkonis en vespera kurso pri Esperanto<ref name=":0">(eo) Pino Pinelli, Giogio Rosa: honoraj civitanoj, [[Literatura Foiro]], p. 211, aŭgusto 2023</ref>. == Memorigiloj == === Filmo === Ekzistas filmo en la itala ("''Pino - Vita accidentale di un anarchico,'' 2022) pri la vivo de Giuseppe Pinelli, de la itala reĝisorino Claudia Cipriani <ref>(eo) ''La Esperanta Civito honoras Giuseppe PINELLI'', [[Heroldo de Esperanto]], p. 3, n-ro 2346, julio 2023</ref>. La unua [[Dublado|dublaĵo]] de la filmo okazis ĝuste en Esperanto ("''Pino, hazarda vivo de anarkiisto''")<ref>(eo) Giorgio Silfer, Kortuŝa filmo pri anarkiisto kaj esperantisto, [[Literatura Foiro]], p. 32-33, n-ro 321, februaro 2023.</ref> === Teatraĵo === Pri Pino kaj pri la evento en kiu estis implikita lia tragika morto (falo el fenestro de la milana kvestorejo, kie li estis pridemandata jam ekster la permesita tempolimo, do kontraŭleĝe), ekzistas teatra¢o itallingva de la Nobelpremiito [[Dario Fo]] surscenigita unuafoje en 1970<ref>(eo) [[Heroldo de Esperanto]], majo 23024, paĝo 1</ref>. === La memorŝildoj === [[File:Milano - Piazza Fontana - Targa Giuseppe Pinelli Anarchici.jpg|eta|La antaŭa memorŝildo metita de la anarkiistoj]] [[File:Milano - Piazza Fontana - Targa Giuseppe Pinelli Comune.jpg|eta|maldekstre|La memorŝildo metita de la Munucipo de Milano]] [[File:Nuova_Lapide_Pinelli.jpg|eta|La nova memorŝildo metita de la anarkiistoj en 2016, kiu anstataŭas la unuan]] [[File:Carrara_%28avenza%29%2C_cimitero_di_turigliano%2C_sepolture_degli_anarchici%2C_giuseppe_pinelli.jpg|eta|Tombo de Giuseppe Pinelli, ĉe la tombejo de Turigliano, [[Kararo]].]] Ĉiujare, diversaj eventoj estas organizataj en Milano por memori Pinelli kaj la masakron de Placo Fontana, kie memorŝildo estis metita en 1977, kiu legas: "Al Giuseppe Pinelli, anarkiisma fervojisto mortigita senkulpe en la sidejo de la policejo de Milano; 16/12/1969." En novembro 1988, simila memorŝildo estis metita en [[Romo]] ĉe la enirejo de la Fakultato de Literaturo kaj Filozofio de la Universitato de Romo ''Sapienza''. En marto 2006, la Municipo de Milano, (urbestro Gabriele Albertini) provis anstataŭi la memorŝildo per alia en kiu la teksto estis ŝanĝita por igi ĝin malpli akuza: la nova plakedo diras "senkulpa viro mortis tragedie" anstataŭ "mortigita senkulpa". La anstataŭigo okazis nokte kaj ne estis anoncita anticipe, oficiale por eviti eblajn protestojn. En majo 2016, la anarkiistoj ĉe la Ponto Ghisolfa forigis la originalan, eluzitan memorŝildon kaj anstataŭigis ĝin per nova. Metala artaĵo, konsistanta el rompita ŝtala trabo kun rozo leviĝanta el ĝi, estis aldonita al la bazo. En decembro 2010, memorskulptaĵo dediĉita al li estis instalita en la Stacidomo Garibaldi de Milano. La 19-an de marto 2026, la iama privata strato Micene, en la kvartalo San Siro de Milano kaj proksime al la domo kie Pinelli loĝis, estis nomita laŭ "Giuseppe Pinelli — Anarkiisma Partizano". La inaŭgura ceremonio per instalado de la stratŝildo "Via Giuseppe Pinelli" estis oficiale partoprenata de urbestro Giuseppe Sala, kun la ĉesto de la filinoj de Pinelli, Claudia kaj Silvia. Partoprenis mulnombraj civitanoj inkluzive de la milanaj esperantistoj kun esperanta flago. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Hazarda morto de anarkiisto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Giuseppe_Pinelli|wikisource=Category:Giuseppe Pinelli}} * [http://wikisource.org/wiki/Balado_pri_Pinelli La balado pri Pinelli] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050119213311/http://wikisource.org/wiki/Balado_pri_Pinelli |date=2005-01-19 }} ĉi kanto estas klasikaĵo por Italaj anarkiistoj. Ĝi estis tradukita en Esperanto de [[Renato Corsetti]]. * [http://www.ecn.org/ponte/fontana/index.php Dosiero] de la Anarkiista Cirklo ''"Ponto della Ghisolfa"'' * [http://riccardomannerini.it/indexw.php?pg=_Discografia_1&l=i&b=discografia La Ballata di Pinelli inter la Diskografiaj verkoj de la anarkiista poeto Riccardo Mannerini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928060631/http://www.riccardomannerini.it/indexw.php?pg=_Discografia_1&l=i&b=discografia |date=2007-09-28 }} * (itala) "''[https://www.mymovies.it/film/2019/pino-vita-accidentale-di-un-anarchico/ Pino - Vita accidentale di un anarchico,]'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pinelli, Giuseppe}} [[Kategorio:Italaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Italaj fervojistoj]] 0r7p905dzxfuheziosbve374ibicdza 9347931 9347928 2026-04-05T09:40:04Z Tiguliano 34250 /* Memorigiloj */ 9347931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Giuseppe PINELLI''' (naskiĝis la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1928]] en [[Milano]], mortis la [[16-a de decembro|16-an de decembro]] [[1969]] en [[Milano]]<ref name=":0" />) estis [[Italio|itala]] [[fervojisto]], [[anarkiisto]] kaj [[Esperantistoj|esperantisto]]. {{Citaĵo|''Oni povus translokigi min al Sirakuzo, sed mi revenus al Milano: mi volis rigardi en la vizaĝon de la juĝisto kiu eble rifuzus la elfosadon de la kadavro de Pinelli.''|[[Carlo Biotti]], Milano, la 15-an de majo 1971<ref>{{Cita retejon |url=https://stragedistato.wordpress.com/tag/luigi-bianchi-despinosa/ |titolo=12 decembro 1969 Piazza Fontana – Ŝtatbuĉado |redaktinto=Luigi Bianchi d’Espinosa |dato=16 oktobro 2011 |retejo=''stragedistato.wordpress.com'' |alirdato=16 septembro 2025}}</ref>}} == Biografio == Pinelli naskiĝis en laborista familio. Dum la Dua Mondmilito li adoleskis, sed jam aktivis kiel partizano. Li anarkiismon li praktikis kiel pacifisto kaj Esperanto kongruis kun lia pacifismo. En politika movado sen hierarkio malfacilas kompreni la rolon de Pinelli, sed sendube li estis engaĝita en la Nigra Kruco por subteno al kamaradoj en prizono aŭ atendantaj proceson<ref name=":0" />. Lia morto ŝokis Italion. La eventoj kiuj kondukis al lia morto komenciĝis la [[12-a de decembro|12-an de decembro]] [[1969]], kiam bombo eksplodis en banko, apud la milana katedralo en Piazza Fontana centra placo en [[Milano]], 17 personoj mortis, 88 estis vunditaj. Samtempe tri aliaj sangaj atencoj okazis en Romo, kie mortis 15 personoj. La 16-an de decembro Pinelli mortis en policejo, kvankam li ne estis en stato de aresto, nur de pridemandado. Li estis tie ĉar oni arigis kiel eble plej multe da anariistoj, laŭ instrukcio de sekretaj servoj. La celo estis imputi la anarkiistojn pro la bombo en la banko. En 2009, la tiama prezidento de Italio, Giorgio Napolitano, honiris lin kiel la 18-an viktimon de la terorisma atencc en Milano, la 12-an de decembro 1969<ref name=":0" />. Sen iu ajn pruvo, la polico tuj suspektis la Milanajn anarkiistojn, kaj dum la nokto 84 homoj, preskaŭ ĉiuj anarkiistoj, estis provizore arestitaj kaj portitaj al la policejo. Inter ili estis Giuseppe Pinelli. Tri tagojn poste, Pinelli mortis noktomeze falante de la kvara etaĝo de la policejo tra malfermita fenestro. Policestro Marcello Guida tuj deklaris, ke temis pri mem-mortigo, sed sekve oni konkludis en ŝtata proceso, ke tiu versio ne estas kredinda, kaj do oni devas konkludi, ke la polico evidente mortigis Pinelli. Interalie Pinelli estis tute senkulpa, kaj nuntempe estas akceptata vero, ke la bombo en Piazza Fontana estis metita de ekstremdekstraj grupoj. La polic-oficisto Calabresi, kiu troviĝis kune kun aliaj en la ĉambro, de kie Pinelli estis elĵetita, estis sekve mortigita de la ekstremmaldekstra grupo [[Lotta Continua]] (Daŭra Lukto) en 1972. === Esperantisto === Giuseppe Pinelli ankaŭ interesiĝis pri [[Esperanto]] kaj estis membro de la Milana klubo. En [[1955]] li edziĝis al [[Licia Rognini]], kiun li ekkonis en vespera kurso pri Esperanto<ref name=":0">(eo) Pino Pinelli, Giogio Rosa: honoraj civitanoj, [[Literatura Foiro]], p. 211, aŭgusto 2023</ref>. == Memorigiloj == === Filmo === Ekzistas filmo en la itala ("''Pino - Vita accidentale di un anarchico,'' 2022) pri la vivo de Giuseppe Pinelli, de la itala reĝisorino Claudia Cipriani <ref>(eo) ''La Esperanta Civito honoras Giuseppe PINELLI'', [[Heroldo de Esperanto]], p. 3, n-ro 2346, julio 2023</ref>. La unua [[Dublado|dublaĵo]] de la filmo okazis ĝuste en Esperanto ("''Pino, hazarda vivo de anarkiisto''")<ref>(eo) Giorgio Silfer, Kortuŝa filmo pri anarkiisto kaj esperantisto, [[Literatura Foiro]], p. 32-33, n-ro 321, februaro 2023.</ref> === Teatraĵo === Pri Pino kaj pri la evento en kiu estis implikita lia tragika morto (falo el fenestro de la milana kvestorejo, kie li estis pridemandata jam ekster la permesita tempolimo, do kontraŭleĝe), ekzistas teatra¢o itallingva de la Nobelpremiito [[Dario Fo]] surscenigita unuafoje en 1970<ref>(eo) [[Heroldo de Esperanto]], majo 23024, paĝo 1</ref>. === La memorŝildoj === [[File:Milano - Piazza Fontana - Targa Giuseppe Pinelli Anarchici.jpg|eta|La antaŭa memorŝildo metita de la anarkiistoj]] [[File:Milano - Piazza Fontana - Targa Giuseppe Pinelli Comune.jpg|eta|maldekstre|La memorŝildo metita de la Munucipo de Milano]] [[File:Nuova_Lapide_Pinelli.jpg|eta|La nova memorŝildo metita de la anarkiistoj en 2016, kiu anstataŭas la unuan]] [[File:Carrara_%28avenza%29%2C_cimitero_di_turigliano%2C_sepolture_degli_anarchici%2C_giuseppe_pinelli.jpg|eta|Tombo de Giuseppe Pinelli, ĉe la tombejo de Turigliano, [[Kararo]].]] Ĉiujare, diversaj eventoj estas organizataj en Milano por memori Pinelli kaj la masakron de Placo Fontana, kie memorŝildo estis metita en 1977, kiu legas: "Al Giuseppe Pinelli, anarkiisma fervojisto mortigita senkulpe en la sidejo de la policejo de Milano; 16/12/1969." En novembro 1988, simila memorŝildo estis metita en [[Romo]] ĉe la enirejo de la Fakultato de Literaturo kaj Filozofio de la Universitato de Romo ''Sapienza''. En marto 2006, la Municipo de Milano, (urbestro Gabriele Albertini) provis anstataŭi la memorŝildo per alia en kiu la teksto estis ŝanĝita por igi ĝin malpli akuza: la nova plakedo diras "senkulpa viro mortis tragedie" anstataŭ "mortigita senkulpa". La anstataŭigo okazis nokte kaj ne estis anoncita anticipe, oficiale por eviti eblajn protestojn. En majo 2016, la anarkiistoj ĉe la Ponto Ghisolfa forigis la originalan, eluzitan memorŝildon kaj anstataŭigis ĝin per nova. Metala artaĵo, konsistanta el rompita ŝtala trabo kun rozo leviĝanta el ĝi, estis aldonita al la bazo. En decembro 2010, memorskulptaĵo dediĉita al li estis instalita en la Stacidomo Garibaldi de Milano. === Strato Giuseppe Pinelli === La 19-an de marto 2026, la iama privata strato Micene, en la kvartalo San Siro de Milano kaj proksime al la domo kie Pinelli loĝis, estis nomita laŭ "Giuseppe Pinelli — Anarkiisma Partizano". La inaŭgura ceremonio per instalado de la stratŝildo "Via Giuseppe Pinelli" estis oficiale partoprenata de urbestro Giuseppe Sala, kun la ĉesto de la filinoj de Pinelli, Claudia kaj Silvia. Partoprenis mulnombraj civitanoj inkluzive de la milanaj esperantistoj kun esperanta flago. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Hazarda morto de anarkiisto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Giuseppe_Pinelli|wikisource=Category:Giuseppe Pinelli}} * [http://wikisource.org/wiki/Balado_pri_Pinelli La balado pri Pinelli] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050119213311/http://wikisource.org/wiki/Balado_pri_Pinelli |date=2005-01-19 }} ĉi kanto estas klasikaĵo por Italaj anarkiistoj. Ĝi estis tradukita en Esperanto de [[Renato Corsetti]]. * [http://www.ecn.org/ponte/fontana/index.php Dosiero] de la Anarkiista Cirklo ''"Ponto della Ghisolfa"'' * [http://riccardomannerini.it/indexw.php?pg=_Discografia_1&l=i&b=discografia La Ballata di Pinelli inter la Diskografiaj verkoj de la anarkiista poeto Riccardo Mannerini] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928060631/http://www.riccardomannerini.it/indexw.php?pg=_Discografia_1&l=i&b=discografia |date=2007-09-28 }} * (itala) "''[https://www.mymovies.it/film/2019/pino-vita-accidentale-di-un-anarchico/ Pino - Vita accidentale di un anarchico,]'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pinelli, Giuseppe}} [[Kategorio:Italaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Italaj fervojistoj]] e8ept0vcbdryu3f3vo4c5uhipwqmkx1 0 32993 9347822 9343993 2026-04-05T07:03:24Z ThomasPusch 1869 9347822 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Imst''' estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]] (''Oberinntal''). Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj estas la administra cento de samnoma [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis 11 183 --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Trafiko == Imst jam estis grava trafika punkto ĉe ''[[Via Claudia Augusta]]'' en la romia epoko. En la Imsta raveno troviĝas la fervojo ''Imst-Pitztal'' de [[Arlbergbahn]]. == Ekonomio == La industrion karakterizis ekde la 15-a, 16-a jarcento la minado, en la 18-a, 19-a jarcento la teksaĵ-industrio. Tiutempe vendis birdobredistoj en la tuta Eŭropo la tie breditajn kantobirdojn. La komponisto [[Carl Zeller]] verkis pri tio opereton. Nuntempe la agrikulturo perdis la gravecon kaj aperis la aventura turismo somere kiel [[raftingo]] kaj [[kanjonumo]]. == Historio == La loko jam loĝiĝis en la bronza epoko. En Imst estiĝis en 1949 la unua [[SOS-Infanvilaĝo]] de la mondo. == [[Puto]]j == La provizado de la urbo per trink- kaj alia akvo okazis el publikaj putoj, el kiuj en 2004 ankoraŭ 35 beligas la urbon. El la 35 putoj, 18 estas historiaj, al sanktuloj konsekritaj putoj, kiujn oni zorge renovigis. Tiuj putoj servis pli frue ne nur por la civitanoj, sed por brutoj (precipe bovoj). ==Elstaruloj== *[[Elmar Lechner]] (n. 1944), pedagogi-historia esploristo == Bildaro == <gallery class=center> Dosiero:Map at imst.png|Situo en Aŭstrio Dosiero:Map at-7 imst.png|Situo en Tirolo </gallery> <!-- [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * [http://www.imst.at/ Turisma asocio] {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] c0yk7bwny99rg5f222ceh5sgbg1xxz7 0 33935 9347289 8218187 2026-04-04T13:21:54Z Sj1mor 12103 9347289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | dosiero = Hans Blix in Vienna 2002.jpg | priskribo = Hans Blix en Vieno 2002. Foto: Dean Calma, IAEA | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Ministro pri eksteraj aferoj]] de [[Svedio]] | periodo = [[1978]]-[[1979]] | antaŭ = [[Karin Söder]] | post = [[Ola Ullsten]] }} {{Informkestero sinsekvo | titolo = Prezidanto de [[IAEA]] | periodo = [[1981]]-[[1997]] | antaŭ = [[Sigvard Eklund]] | post = [[Mohamed ElBaradei]] }} }} '''Hans BLIX''' {{prononco|bliks}} (naskita la {{daton|28|junio|1928}} en [[Upsalo]]) estas [[Svedio|sveda]] politikisto kaj [[docento]] pri [[internacia juro]], kaj iama [[ministro pri eksteraj aferoj]] de [[Svedio]]. Li estis ekde januaro de [[2000]] ĝis junio [[2003]] estro de UN-senarmiliga kontrola komisiono ([[UNMOVIC]]). == Biografio == Blix studis en [[universitato de Upsalo|Upsalo]], en la [[Universitato Kolumbio]] kaj en [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]], kie li akiris la [[doktoro|doktortitolo]]n per disertacio ''Treaty-making power''. Li doktoriĝis en [[1959]] en la fako de [[juro]] ĉe la [[Universitato de Stokholmo]] kaj ricevas la titolon honordoktoro de [[Moskva Universitato]]. Ekde [[1962]] ĝis [[1978]] li estis ano de la sveda delegacio en la konferenco pri senarmilado en [[Svislando]]. Li oficis en multaj postenoj inter [[1963]] kaj [[1976]] en la sveda eksterafera ministrejo. En [[1978]] li elektiĝis sveda eksterafera ministro en la registaro de [[Ola Ullsten]] ([[liberalismo|liberala]] partio ''[[Folkpartiet]]''); tiu ofico daŭris unu jaron. Ekde [[1981]] ĝis [[1997]] Hans Blix estis direktoro de la Internacia Atomenergia Instanco ([[IAEA]]). Kritikistoj akuzas lin, ke li tiutempe ''fordormis'' la nuklean armadon de [[Irako]]. La 5-an de marto en [[2004]], Blix akuzis [[Usono]]n kaj [[Britio]]n, ke ili ne havis juran bazon por milita agado kontraŭ Irako. Post tio li ofte esprimas sian distancon de la Usona koalicio, pro kio li estas malpopulara ĉe la Usona registaro. == Literaturo == * Blix, Hans: ''Mission Irak - Wahrheit und Lügen. Der Chef der UN-Waffenkontrolleure zieht Bilanz.''; Droemer Knaur; 2004; ISBN 3426273373 {{de}} {{Commons|Hans Blix}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blix, Hans}} [[Kategorio:Svedaj politikistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de IAEA]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Svedio]] t0pcbnixrgouyf99tu0xqkypxg7siht 0 34264 9347395 9307289 2026-04-04T13:58:34Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347395 wikitext text/x-wiki {{Geokesto2 | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ankaro | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-tr|''Ankara''}} | alia_nomo1 = {{Lang-el|''Ἄγκυρα''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Ankara | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Ankara Collage 2026.png | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Turkio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Centra Anatolio | regiono_tipo = | distrikto = | municipo = Provinco Ankaro | municipo_tipo = Provinco | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Romia Imperio | histregiono1 = Bizanca imperio | histregiono2 = Latina imperio | histregiono2_noto = krucista ŝtato | histregiono3 = Otomana imperio | histregiono4 = | histregiono5 = | urbo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Anatolio | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Anıtkabir | memorindaĵo1 = Etnografia muzeo en Ankaro | memorindaĵo2 = Muzeo de Anatoliaj Civilizoj | memorindaĵo3 = Moskeo Kocatepe | memorindaĵo4 = | memorindaĵo5 = | memorindaĵo6 = | memorindaĵo7 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | konstruaĵo = Turo Atakule | ŝoseo = | montaro = | planto = Gençlik Parkı | planto1 = Göksu Park | planto_tipo = Parkoj <!-- *** Situo *** --> | situo = Ankaro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 938 | lat_d = 39 | lat_m = 52 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 32 | long_m = 52 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2516.00 | areo_urbo = | areo_metropolo = | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 4431719 | loĝantaro_urbo = | loĝantaro_metropolo = | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 8-a jarcento a.K. | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Orienteŭropa tempo|OET]] | utc_offset =+2 | horzono_DST = [[Orienteŭropa somera tempo|OEST]] | utc_offset_DST =+3 | poŝtkodo = 06xxx | areo_kodo = 0312 | areo_kodo_tipo = | kodo = 06 | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Turkio | mapo1_lokumilo = Turkio | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Urba mapo | mapo2_lokumilo = Ankaro <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.ankara.bel.tr/ www.ankara.bel.tr] | commons = Ankara | portalo = Turkio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} '''Ankaro''' ({{lang-tr|Ankara}}, pli frue ''Ancyra'', ''Angora'' ĝis la {{dato|28|marto|1930}}) estas la ĉefurbo de [[Turkio]]; ĝi situas meze de [[Anatolio]]. En Esperanto oni nomis pli frue kaj false la malnovan Ankara kiel Anguro, kaj tiel oni skribis angura lano. Ĝia loĝantaro estis 4 455 453 en [[2007]]. Ankara estas la dua plej granda urbo en Turkio post [[Istanbulo]]. Ĝi iĝis la ĉefurbo de Turkio danke al la jungturkoj de [[Kemal Atatürk]], kiuj akiris la potencon post la unua mondmilito kaj post la kolapso de la [[Turka Imperio]]. == Ekonomio == Ankara estas konata post la lano de la tiea longhara kaproraso, kiu estis nomata post la malnova nomo de la urbo [[angora lano]]. La urbo nuntempe estas ekonomia centro de la regiono. == Servoj == * [[Nacia Biblioteko de Turkio]] * [[Universitato Ankaro]] * [[Universitato Bilkent]] * [[Mez-Orienta Teknika Universitato]] == Vidindaĵoj == * [[Etnografia Muzeo de Ankaro]] * [[Maŭzoleo de Atatürk|Anıtkabir, maŭzoleo de Atatürk]] * [[Muzeo de Anatoliaj Civilizoj]] * [[Ŝtata Muzeo de Arto kaj Skulptarto]] == Famuloj == En Ankaro naskiĝis: * hungara okulkuracisto [[Ervin Bellák]]. == Partneraj urboj == Inter la partneraj urboj estas * {{flago|Ukrainio}} [[Ĥarkivo]] en [[Ukrainio]] (ekde 2013)<ref>[https://www.city.kharkiv.ua/uk/o-xarkove/goroda-partneryi.html listo "Міста-партнери" (partneraj urboj) en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230513213548/https://www.city.kharkiv.ua/uk/o-xarkove/goroda-partneryi.html |date=2023-05-13 }} de la urbo [[Ĥarkivo]], vidita la 29-an de marto 2024 ({{uk}})</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Biblioteko de Turkio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Ankaro|wikt=Ankaro|ReVo=ankar}} * [http://www.ankara.com ''Ankara.com''] Informoj por vizitantoj ([[angle]], [[turke]]). * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Augustus/Res_Gestae/home.html ''Monumentun Ancyranum''] [[Epitafo]] de [[Aŭgusto Cezaro]], trovebla en la muroj de antikva [[templo]] en Ankaro {{PlurajLingvokodoj|el|en|la}} * [http://www.ankara.edu.tr/english Oficiala retpaĝo de la Universitato de Ankaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071002153615/http://www.ankara.edu.tr/english/ |date=2007-10-02 }} {{PlurajLingvokodoj|en|tr}} * [http://www.bilkent.edu.tr Oficiala retpaĝo de ''Bilkent University''] [[privata universitato]] en Ankaro {{PlurajLingvokodoj|en}} {{-}} {{Granda dosiero|Ankara_Kalesi'nden_şehir_panoraması.JPG|1000ra|{{center|Panorama vido de la urbo je julio 2009}}}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Aziaj ĉefurboj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ankaro| ]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Azio]] [[Kategorio:Urboj de Turkio]] rumga7vqiw7s074aqeib9rzuuibd0e4 0 34401 9347360 9281459 2026-04-04T13:43:18Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347360 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Alĝero | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|ar|arab|الجزائر}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|fr|franc|''Alger''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Algiers Montage.png | dosiero2 = Alger la Blanche (montage photo).jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Algiers-COA.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = الجزائر | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Alĝerio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Provinco | regiono = Provinco Alĝero | distrikto_tipo = | distrikto = | municipo = | histregiono = Antikva Grekio | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Mediteraneo | rivero_tipo = Maro | montaro = Atlasa Montaro | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = Notre Damo de Afriko | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | planto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Alĝero | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 1 | lat_d = 36 | lat_m = 46 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 03 | long_m = 03 | long_s = 00 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = 424 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = 0 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 273.0 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1519570 | loĝantaro_dato = 2007 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 944 | establita_tipo = Refondo | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = | poŝtkodo = 16000–16132 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Kasbaho en Alĝero | unesko_jaro = 1992 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, v | unesko_regiono = 1 | unesko_numero = 565 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alĝerio | mapo_lokumilo = Alĝerio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Algiers <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Heredaĵo de UNESKO}} [[Dosiero:Algiers coast.jpg|eta|Marbordo de Mediteraneo en Alĝero]] [[Dosiero:Dar Soltan Alger.jpg|eta|250px|[[Kasbaho]] en Alĝero apartenanta al Monda heredaĵo de Unesko]] [[Dosiero:Alger View Oct-2010 IMG 1039.JPG|eta|250px|Vido al Alĝero]] [[Dosiero:Algiers mosque.jpg|eta|250px|Moskeo en Alĝero]] '''Alĝero''' ([[Araba lingvo|arabe]] '''مدينة الجزائر''', ''madInat al-ĜazAir'') estas la [[ĉefurbo]] de [[Alĝerio]] situanta en la okcidenta parto de golfo ĉe la [[Mediteraneo]], ĉe la montoj de [[Sahelo]], plilongiĝo de la montaro [[Atlaso (montaro)|Atlaso]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Tial ĝi estas la plej granda urbo. La urbo estas grava trafikpunkto ([[vojo]]j, [[fervojo]], [[haveno]] kaj [[flughaveno]]), industria urbo ([[ledo]]- kaj [[teksaĵindustrio]]) kaj kulturcentro kun [[universitato]]j, multaj institutoj, galerioj kaj [[muzeo]]j. == Historio == Ĝi estis fondita dum la [[Antikva Grekio]] kiel ''Icosium''. Post kiam Alĝero iĝis [[vasalo]]ŝtato de la [[Osmanida imperio]], la urbo estis la sidejo de la sultana komisiito. La provoj de [[Eŭropo|eŭropaj]] potencoj pri okupado de la urbo malsukcesis. En [[1541]] sendis [[Karlo la 5-a]] ([[1500]]-[[1558]]) siajn trupojn kontraŭ Alĝero. Li same malvenkis kiel [[Danio]] en jaro [[1770]], [[Hispanio]] en [[1775]], [[Unuiĝinta Reĝlando|Grand-Britio]] en [[1816]]. En [[1830]] francaj trupoj okupis la urbon. Post la okupo, aperis la franca kapitalo kaj fondis tie uzinojn, fabrikojn. Tiu industria ekfloro kreskigis la loĝantaron. Oni establis kvartalojn por la eŭropanoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ karakterizas la urbopejzaĝon (2 km longabulvardo en la havena [[kvartalo]]). Dum la [[dua mondmilito]], la urbo apartenis al la francaj teritorioj, kiujn ne okupis [[Germanio]]. La urbo funkciis sub registaro de [[Philippe Pétain]] ([[1856]]-[[1951]]). Aŭtune de [[1942]], [[Usono|usonaj]] kaj britaj trupoj okupis la landon. Alĝero estis ĝis liberiĝo de [[Parizo]], [[ĉefurbo]] de la libera Francio. Ekde [[1962]], la urbo estas sidejo de la registaro de la sendependa Alĝerio. La pejzaĝon de la malnova kvartalo donas la ''[[Kasbah]]'', [[fortikaĵo]] el la [[16-a jarcento]], la granda moskeo el la [[11-a jarcento]] kaj la moskeo konstruita en [[1660]] kaj aliaj konstruaĵoj de la franca [[kolonio|kolonia]] epoko ([[1830]]-[[1962]]). == Kulturo == ''[[Ĉaabi]]'' estas tradicia muziko de Alĝero, formaligita de El Hadj M'Hamed El Anka. ==Vidindaĵoj== [[Dosiero:Algiers fishing port.jpg|eta|250px|maldekstre|Haveno en Kasbaho.]] * [[Alĝera Operdomo]] * [[Alĝeria Nacia Teatro Mahieddine Bachtarzi]] * [[Kasbaho de Alĝero]] ==Servoj== * [[Metroo de Alĝero]] * [[Tramtransporto en Alĝero]] * [[Nacia Biblioteko de Alĝerio]] * [[Universitato de Alĝero]] == Famuloj == * [[Boualem Sansal]] * [[El Hadj M'Hamed El Anka]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Alĝero|wikt=Alĝero|ReVo=algxer}} * [http://www.bfcollection.net/cities/algeria/algiers.html historiaj bildoj de Alĝero] * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=565 paĝoj de UNESKO pri la urbokerno] * [http://www.samasafia.dz/carte%20d'alger.gif mapo de Alĝero]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061120182624/http://www.samasafia.dz/carte%20d%27alger.gif |date=2006-11-20 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alĝero| ]] [[Kategorio:Urboj de Alĝerio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Alĝerio]] [[Kategorio:Milionurboj]] ebgxao5u7vr7bni2pjym6wwvzdkfnyg 0 34402 9347235 9281668 2026-04-04T13:06:42Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347235 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Abuĝo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-en|Abuja}} | alia_nomo1 = | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Abuja Collage.jpg | dosiero2 = Abuja-collage.png | dosiero3 = | dosiero4 = | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Abuja.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Abuja | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Niĝerio | lando_flago = 1 | regiono_tipo = | regiono = Federacia Ĉefurba Teritorio | distrikto_tipo = | distrikto = | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Okcidenta Afriko | parto = | rivero = | rivero1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = Abuĝa nacia moskeo | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Abuĝo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 490 | lat_d = 09 | lat_m = 04 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 07 | long_m = 29 | long_s = 00 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 250.0 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1568853 | loĝantaro_dato = [[2012]] | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 20-a jarcento | establita_tipo = Fondo | urbestro = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Okcident-Afrika tempo|OAT]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = NG-FC | kodo_tipo = ISO-3166 <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Niĝerio | mapo_lokumilo = Niĝerio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://fct.gov.ng/fcta/ fct.gov.ng/fcta] | commons = Abuja <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:AbujaNationalMosque.jpg|eta|250px|Abuĝa nacia moskeo]] [[Dosiero:Asorock.jpg|eta|250px|Asoroko]] '''Abuja''' ([[Esperanto|Esperante]]: '''Abuĝo''') ekde la [[12-a de decembro]] de [[1991]] estas la [[ĉefurbo]] de la ŝtato [[Niĝerio]] en [[Okcidenta Afriko]], post [[Lagoso]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Komence de la jaro [[2005]], ĝi havis {{formatnum:174152}} loĝantojn. Jam en [[1976]] la registaro decidis pri translokigo de la ĉefurbo el la marborda [[Lagoso]] en la centron de la lando kaj oni ekplanis la urbon. La financaj problemoj baris la rapidan disvolviĝon de la projekto. La urbon planis la japana arkitekto [[Kenzo Tange]]. Post la translokiĝo de la registaro, Abuĝo konsistigas la t. n. "[[Federacia Ĉefurba Teritorio (Niĝerio)|Federacian Ĉefurban Teritorion]]", anglalingve nomata ''Federal Capital Territory''. La urbo estas regata rekte de registara ministro. Abuĝo estas arte kreita kaj dum la kresko kontrolita urbo, kaj de iuj niĝerianoj konsideratas kultura kaj urbokonstrua fremda korpo en Niĝerio. La enloĝiĝo estas intence malfaciligita per altaj luprezoj, domprezoj, semajnfine la urbo tute senhomiĝas, plimulto veturas al Lagoso, kie bruas la kultura kaj ekonomia vivo. La urbo estas sidejo de la Komunumo Ekonomia de Okcidentafrikaj Ŝtatoj ([[CEDEAO]]) - la komunumo en 1975 fondiĝis en Lagoso, sed translokiĝis kune kun la organoj de la nacia registaro de Niĝerio. == Klimato == {{PAĜNOMO}} situas en pli seka tropika [[klimato]]. Estas pluva kaj seka [[sezono]]j. La pluva sezono daŭras de [[aprilo]] ĝis [[oktobro]], kiam la temperaturo atingas {{GdC|30}} (nokte {{GdC|22}}). Dum la seka sezono dumtage la temperaturo estas iomete pli, ol {{GdC|40}} (nokte {{GdC|12}}). == Fontoj == * [https://archive.is/20121204183538/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-153&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-158] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Abuĝo|ReVo=abugx}} * http://www.proav.de/photopages/abuja {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060113020948/http://www.proav.de/photopages/abuja/ |date=2006-01-13 }} <!-- nn:Bilete frå Abuja nn->eo:_Bilete_ _frå_ Abuĝo --> * http://www.abuja.net * http://members.tripod.com/UNIMA1/Nigeria/Abuja.htm * http://traedays.blogspot.com <!-- id:TRAE days --> * http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120823004343/http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html |date=2012-08-23 }} * http://traedays.com/blog {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060209094034/http://traedays.com/blog/ |date=2006-02-09 }} <!-- en:TRAE days --> * http://www.proav.de/photopages/abuja/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060113020948/http://www.proav.de/photopages/abuja/ |date=2006-01-13 }} <!-- en:Pictures of Abuja en->eo:Bildoj (da, de) Abuĝo es:Imágenes de Abuja es->eo:_Imágenes_ _de_ Abuĝo --> * https://archive.is/20130105144244/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1126359622&men=gpro&lng=en&gln=xx&dat=32&geo=-2659&srt=npdn&col=aohdq&pt=c&va=&geo=357066717 <!-- nl:bevolking --> * http://www.encyclopedia.com/html/A/Abuja.asp <!-- de:Lexikoneintrag (encyclopedia.com) --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Niĝerio]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Planitaj urboj]] 3iq4kpb2scrdync7qrjhz6l920nyjf8 0 34459 9347288 9059094 2026-04-04T13:21:12Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347288 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Akrao | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-en|''Accra''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Accra montage.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Accra.svg | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Accra | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ganao | lando_flago = 1 | regiono_tipo = Provinco | regiono = Granda Akrao | distrikto_tipo = | distrikto = Metropola Akrao | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Atlantiko | rivero_tipo = Oceano | montaro = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | memorindaĵo = | konstruaĵo = Templo de Akrao | orogenezo = | orogenezo_tipo = | geologio = | geologio_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | planto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Akrao | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 61 | lat_d = 05 | lat_m = 33 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 00 | long_m = 12 | long_s = 00 | long_EW = W | koordinatoj_tipo = | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 173.0 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 1658937 | loĝantaro_dato = 2000 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 16-a jarcento | establita_tipo = Fondo | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo_tipo = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+0 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = 21 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera_noto = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ganao | mapo_lokumilo = Ganao | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.ama.ghanadistricts.gov.gh/ www.ama.ghanadistricts.gov.gh] | commons = Accra <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} [[Dosiero:Independence Arch - Accra, Ghana1.jpg|eta|maldekstra|250px|Arko de Sendependiĝo]] [[Dosiero:Downtown accra.jpg|eta|maldekstra|250px|Akrao]] [[Dosiero:Central accra.jpg|eta|maldekstra|250px|Centra Akrao]] '''Akrao''' aŭ '''Akro'''<ref>laŭ [[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#Akro]</ref> estas [[ĉefurbo]] kaj plej granda [[urbo]], kiel [[milionurbo]] de [[Ganao]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Akrao estas la administra kaj ekonomia centro de la [[lando]]. Oni produktas en la urbo nutraĵojn, ([[tavolligno]]n), teksaĵojn kaj kemiaĵojn. == Historio == La loko de la hodiaŭa Akrao evoluis el [[fuorto]] [[Britio|brita]] kaj [[Nederlando|nederlanda]], kiu estis konstruita en la [[17-a jarcento]]. En [[1877]] estis translokita la tiama ĉefurbo de la iama brita kolonio "[[Ora Marbordo (kronkolonio)|Ora Marbordo]]" de [[Cape Coast]] al Akrao. Post kiam oni elkonstruis fervojan kontakton al Akrao kaj ekfunkciis minejoj, ekkultivis la ĉirkaŭajn agrojn, Akrao evoluis rapide al ekonomia centro de Ganao. == Vidindaĵoj == En Akrao troviĝas Nacia Muzeo, la ganaa Akademio de Artoj kaj Sciencoj, [[Universitato de Ganao]]. Menciinda estas la [[kastelo]] de [[Christiansborg]], kiun konstruis [[Danio|danoj]] en la [[17-a jarcento]]. [[Placo Nigra Stelo]], ankaŭ konata kiel Placo de Sendependeco, estas publika placo en Akrao, apuda de la Akraa Sporta Stadiono kaj la Kwame Nkrumah Memora Parko. La placo ofte gastigas la ĉiujarajn sendependecajn festojn tiel kiel aliaj naciaj eventoj kaj estas la ejo por ĉiuj civitaj kaj militistaj paradoj kaj aliaj naciaj renkontiĝoj. == Klimato == {{PAĜNOMO}} situas en zono de tropika savana [[klimato]], kie la averaĝa [[temperaturo]] estas {{GdC|25}}. Oni mezuris ekstremajn temperaturojn 15 kaj {{GdC|35}}. Jare pluvas po 725 mm, en ĉiuj [[monato]]j pluvas, sed en [[majo]] kaj [[junio]] pli. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Akrao}} * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} == Piednotoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akrao| ]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Urboj de Ganao]] [[Kategorio:Milionurboj]] f4x5u7ooe3ogm224kf0ioug1jhfepa1 0 34548 9347249 9091111 2026-04-04T13:10:23Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347249 wikitext text/x-wiki {{Geokesto|urbo |sen banderolo= jes <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Adis-Abebo | devena_nomo = Finfinnee | alia_nomo = {{Lang-am|አዲስ አበባ}} | alia_nomo1 = {{Lang-en|Addis Ababa}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | kromnomo = | oficiala_nomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Addis Ababa montage.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Etiopio | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = | regiono_tipo = | distrikto = | distrikto_tipo = | municipo = | histregiono = | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | parto1 = | parto2 = | limo_faldo = | limo = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = [[Katedralo de sankta Georgo (Adis-Abebo)|Katedralo de sankta Georgo]] | memorindaĵo1 = [[Katedralo de La plej sankta Unuopo (Adis-Abeba)|Katedralo de sankta Unuopo]] | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | montaro = Entoto | orogenezo = Etiopaj Altaĵoj | konstruaĵo = Universitato Adis-Abebo | konstruaĵo_tipo = Universitato <!-- *** Situo *** --> | situo = Adis-Abebo | leviĝo = 2360 | lat_d = 09 | lat_m = 01 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 38 | long_m = 44 | long_s = 24 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_tipo = | plej_malalta_situo = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_tipo = | koordinatoj_tipo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 530.14 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 3384569 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | establita = 1886 | establita_tipo = Fondo | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | horzono = [[Horzono|UTC]] | utc_offset =+3 | horzono_DST = | poŝtkodo = | areo_kodo = (+251) (0)11 | areo_kodo_tipo = | kodo = ET-AA | kodo_tipo = ISO-3166 | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Addis Ababa street map - 01.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Urba mapo | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Etiopio | mapo1_fono = | mapo1_lokumilo = Etiopio | mapo2 = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Afriko | mapo2_lokumilo = Afriko <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.addisababacity.gov.et www.addisababacity.gov.et] | commons = Addis Abeba <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Adis-Abebo''' aŭ '''Adisabebo''' estas ĉefurbo de [[Etiopio]] kaj [[Afrika Unio]]. Adis-Abebo havas la surfacon de ĉirkaŭ 300 [[kvadratkilometro|km²]] kaj ĉirkaŭ 3.5-milionan loĝantaron (laŭ popolnombrado el 1995, la urbo tiam havis 2.209.000 loĝantojn, sed poste la fuĝintoj ŝveligis la nombron.). La urbo situas inter 2.200 kaj 3.000 metrojn alte ĉe la montopiedo de [[Entoto]] kaj tiel ĝi estas la tria plej alte situanta ĉefurbo de la mondo. Adis-Abebo kuŝas en la regiona centro de [[Ŝeva]] kiel koro de [[Etiopio]] kaj havas bonajn trafikajn kontaktojn kun ĉiu landoparto. Ekzistas tie internacia [[flughaveno]], ekde [[1917]] [[fervojo|fervoja]] kontakto al urbo [[Ĝibuto]]. Adis-Abebon interligas kun aliaj urboj bone veturebla (en ĉiu sezono) voja reto. La internan publikan trafikon kun la regionoj plenumas ĉefe [[buso]]j. == Fondo de Adis-Abebo == Ekde [[1881]] rezidis [[Menelik la 2-a]], tiam ankoraŭ reĝo de [[Ŝevao]], ĉe montopiedo de [[Entoto]], proksime al la nuna Adis-Abebo. Tiu provizora rezidejo en centra Etiopio havis avantaĝojn por [[Menelik la 2-a]]. Unuflanke, la loko situas pli sude ol la ĝistiamaj ĉefurboj, kio plifaciligis la reunuigon de sudo kun la nordo de la lando sub lia gvido, aliflanke la loko havis historian signifon kiel legenda rezidejo de la mezepokaj reĝoj. Novembre de [[1886]], [[Taytu Betul]] edzino de [[Menelik la 2-a]] translokis la rezidejon – dum lia edzo forestis en la regionoj - de la montetoj al la suba valo, al la nuna urboloko. La nova loko estis laŭdire pli agrabla kaj proksime al la varmega fonto de ''Fel Weha''. Ĉar la nova loko ofertis pli grandan lokon por fondi urbon, la reveturanta [[Menelik la 2-a]] trovis la lokon konvena, plaĉa. En [[1889]] oni konstruis tie la unuan palacon por la imperiestro [[Menelik la 2-a]], kies palaco posedis kiel unua konstruaĵo en la imperio akvokondukilon, telegrafan oficejon en kabano. En [[1892]] nomumis [[Menelik la 2-a]] la urbon Adis-Abebo, "Nova Blumo", kaj igis ĝin ĉefurbo de [[Etiopio]]. La unua banko, tiam "Bank of Abyssinia", estis fondita en [[1905]], la unua lernejo en [[1908]], la unua hospitalo en [[1910]] , la unua presejo en [[1911]], la unua kinejo funkciis ekde [[1898]], kiun la popolo nomis "Saytan bet" (diablodomo). == La moderna Adis-Abebo == <!--[[Dosiero:African Union conference center and office complex, AUCC.jpg|eta|250px|maldekstra|La sidejoj de Afrika Unio en [[Adis-Abebo]].]]--> Adis-Abebo estas politika, ekonomia, kultura centro de [[Etiopio]]. La urban pejzaĝon karakterizas larĝaj bulvardoj, pluretaĝaj konstruaĵoj apud tradiciaj domoj, eukaliptaj arboj. La klimato - pro granda alto super maro - estas tre agrabla en Adis-Abebo. La sola Universitato de la urbo estis fondita en [[1950]]. Ekde la 1950-aj jaroj, la urbo estis rigardata kiel neoficiala ĉefurbo de nigra [[Afriko]] kaj ankaŭ eble pro tio ĝi iĝis en [[1958]] sidejo de [[Ekonomia Komisiono de Unuiĝintaj Nacioj pri Afriko]] (''United Nations Economic Commission for Africa'', UN/ECA) kaj en [[1963]] sidejo de [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] (OAU, ekde 2002 [[Afrika Unio]], AU). En Adis-Abebo troviĝas ĉirkaŭ 90 konsulejoj. La [[Placo Meskel]] (amhare መስቀል አደባባይ, mesik’el ādebabaj, signifante Placo de la Kruco) estas publika placo en Adis-Abebo. Ĝi estas ofte uzata por eventoj, manifestacioj kaj festivaloj. Ĝi estas precipe konata pro la Meskel Festivalo, kiu okazas ĉiujare je la dato de la 17-a de Meskerem (la 27-an de septembro laŭ la gregoria kalendaro). == Vidindaĵoj == === Merkato === La plej granda foirplaco de Adis-Abebo, konata kiel "Merkato" estas la plej granda foirejo de [[Afriko]], dimanĉe fermita. === Universitato de Adis-Abebo === La konstruaĵo de la [[Adisabeba Universitato]] servis pli frue kiel palaco de [[Haile Selassie la 1-a]]. Nun en ĝi funkcias la Instituto de la Etiopiaj Studaĵoj kaj Etnologia Muzeo same kiel elstaras ekspozicio pri historiaj etiopiaj artaĵoj. Tie troviĝas ankaŭ la restaĵoj de "Lucy", la plej malnova konata [[homedo]] kun ĉirkaŭ aĝo de 3 milono da jaroj. === Menelik-Maŭzoleo === La Menelik-Maŭzoleo troviĝas en la malnova Baata-a Kirko. Ĝi servas kiel kripto por la imperiestro, princoj kaj [[martiro]]j. Ĝi estis konstruita kiel lasta ripozejo de [[Menelik la 2-a]], sed ankaŭ entenas restaĵojn de aliaj samfamilianoj. === Katedralo Sankta Georgo === Tio estis en 1896 konstruita en tradicia okangula formo por memorigi pri venko de imperiestro Menelik la 2-a ĉe la [[Batalo de Adva]]. === Katedralo Trinitata === La Trinitata katedralo estis konstruita en 1941 laŭ eŭropaj planoj por memoro de la liberiĝo el sub la itala okupado (1936-1941). En la katedralo troviĝas kripto de imperiestro [[Haile Selassie la 1-a]]. === Monto Entoto === Adis-Abebo kuŝas ĉe piedoj de Monto Entoto. De la 3.200 metrojn alta pinto oni povas ĝui impresan panoramon pri la tuta urbo. Sur la monto troviĝas la Preĝejo de Sankta Maria (konstruita en 1885). == Servoj == * [[Afrikaj Centroj por Kontrolo kaj Preventado de Malsanoj]] * [[Etnologia Muzeo de Adis-Abebo]] * [[Internacia Flughaveno Adis-Abebo Bole]] * [[Nacia Muzeo de Etiopio]] == Konataj urbanoj == * [[Betlehem Alemu]] (n. en 1980) == Galerio == <gallery> Dosiero:Katedrála sv. Jiří.jpg|Katedralo de sankta Georgo en Adis-Abebo Dosiero:ET Addis asv2018-01 img13 University gate.jpg|Universitato Adis-Abebo Dosiero:Addis Abeba01 (Sam Effron).jpg|Urbocentro de Adis-Abebo </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Fervojo Ĝibuto–Adis-Abebo]] * [[Fervojo Adis-Abebo–Ĝibuto]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Adis-Abebo|ReVo=adisabeb}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.aau.edu.et/ retejo de la Adis-Abeba Universitato] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]] [[Kategorio:Urboj de Etiopio]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Adisabebo]] jwc0rmq9gadf8983jp145wo4zw3qiho 0 34872 9347273 9176117 2026-04-04T13:16:45Z Sj1mor 12103 9347273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Ido pronunciation Beaufront Jespersen La maxim bona.wav|eta|Frazo de Otto Jespersen legata de [[Louis de Beaufront]]]] '''Jens Otto Harry JESPERSEN''' (naskita je la [[16-a de julio]] [[1860]], mortinta je la [[30-a de aprilo]] [[1943]]) estis [[lingvistiko|lingvisto]] specialiĝinta pri la gramatiko de la [[angla lingvo]]. == Universitata vivo == Li studis ĉe la [[Universitato de Kopenhago]] kaj diplomiĝis pri la lingvoj [[angla]], [[Franca lingvo|franca]] kaj [[Latina lingvo|latina]]. Poste li studis lingvistikon en [[Oksfordo]]. De [[1893]] ĝis [[1925]] Jespersen estis [[profesoro]] pri angla lingvo ĉe la Universitato de Kopenhago. Kune kun [[Paul Passy]] li fondis la [[Internacia Fonetika Asocio|Internacian Fonetikan Asocion]]. == Interlingvistiko == Li subtenis kaj aktive evoluigis internaciajn [[planlingvo]]jn kiel [[Esperanto]] kaj estis ano de la [[Delegacio|delegitaro]] (delegacio por alpreno de internacia helplingvo) starigita de [[Louis Couturat]] en [[1900]]. Tiu delegitaro kreis la planlingvon [[Ido]], kiun Jespersen entuziasme apogis. Pri Ido li diris: :''La rezulto'' [de la kreado de Ido] ''estas lingvo, kiun iu ajn povas lerni tre facile; ĝi havas super la ceteraj lingvoj artefaritaj tiun avantaĝon esti fondita sur sciencaj kaj teknikaj principoj raciaj, kaj sekve ĝi devas ne timi esti iam superita de lingvo pli bona kaj esence malsama, kiu fine konkerus la mondon''. Sed jam en 1928 Jespersen evoluigis la lingvon [[Novial]], kiun li opiniis plibonigo. == Lingvistiko == Li evoluigis la teoriojn de ''rango'' kaj ''plektaĵo'' (latine ''nexus'') en la [[dana lingvo]] en du artikoloj ''Sprogets logik'' (lingva logiko, 1913) kaj ''De to hovedarter af grammatiske forbindelser'' (la du precipaj specoj de gramatikaj interligoj, 1921). En sia teorio pri rangoj Jespersen disigis la parolpartojn de la sintakso kaj diferencigis inter primaraj, sekundaraj kaj terciaraj (unua-, dua-, triarangaj) elementoj; ekzemple en la sintagmo "bone vortigita frazo" "frazo" estas unuarangaĵo, difinata de duarangaĵo "formulita", kiu siavice estas modifata de la triarangaĵo "bone". La termino "plektaĵo" (nexus) aplikiĝas al frazoj, frazecaj strukturoj kaj frazaroj, en kiuj du konceptoj estas esprimataj en unu unuo; ekzemple "pluvis, li kuris domen". Tiu termino estas precizigita de plia koncepto nomata "junto" (angle ''junction''), kiu reprezentas ideon esprimatan de du aŭ pli da elementoj, dum ke plektaĵo kombinas du konceptojn. Junto kaj plektaĵo pruviĝis valoraj por atentigi la lingvistikan mondon pri la koncepto de kunteksto. Jespersen ricevis fortan agnoskon pro kelkaj siaj libroj. Lia ''Modern English Grammar'' (gramatiko de la moderna angla) koncentriĝis pri [[morfologio]] kaj [[sintakso]]. Lia ''Growth and Structure of the English Language'' (kresko kaj strukturo de la angla lingvo) estas kompleta vido pri la angla lingvo el la vidpunkto de ne-anglalingvano, de [[interlingvistiko]] kaj estas represata ankoraŭ pli ol 60 jarojn post lia morto kaj preskaŭ 100 jarojn post la unua eldono. Jespersen estis la unua, kiu studis la [[grandan vokalŝoviĝon]]. Plurfoje Jespersen estis invitita al [[Usono]] kiel gasta profesoro kaj utiligis la okazon por studi la eduksistemon de tiu lando. La angla traduko de lia danlingva membiografio tamen aperis nur en [[1995]]. Jespersen estis ano kaj proponanto de [[fonosemantiko]] (kiu neas aŭ relativigas la konvenciecon de lingvo), pri kiu li skribis: "Ĉu vere estas multe pli granda logiko en la mala ekstremo, kiu negas ian son-simbolecon (escepte de la malgranda klaso de evidentaj eĥoismoj kaj onomatopeoj) kaj vidas en niaj vortoj nur kolekton da hazardaj kaj neraciaj asociaĵoj de sono kaj signifo? … Ne eblas negi, ke ekzistas vortoj, kiujn ni instinkte sentas adekvataj por esprimi la ideojn, kiujn ili reprezentas." == Bibliografio == {{Projekto vizaĝoj}} * 1905: ''Growth and Structure of the English Language'' (ISBN 0-226-39877-3) * 1909-1949: ''A Modern English Grammar'' (en sep volumoj; la adjektivo "moderna" rilatas al la lingvo, ne al la gramatiko) (ISBN 0-06-493318-0) * 1922: ''Language: Its Nature, Development, and Origin'' (ISBN 0-04-400007-3) * 1924: ''The Philosophy of Grammar'' (ISBN 0-226-39881-1) * 1928: [https://web.archive.org/web/20040604010207/http://www.geocities.com/Athens/Forum/5037/AIL.html ''An International Language''] (enkonduko al [[Novial]]) * 1930: [http://www.blahedo.org/novial/nl.html ''Novial Lexike''] (vortaro de Novial) * 1938: ''En sprogmands levned'', Kopenhago, membiografio de Jespersen * 1995: ''A Linguist's Life'': angla traduko de lia membiografio ... eldonita de Arne JUUL [k. al.]. Odense, 1995. (ISBN 87-7838-132-0) * [[Věra Barandovská-Frank]], 2011: ''[http://w3.forst.wzw.tum.de/~quednau/AISKURSOJ/VBF/Jespersen.pdf Dialogo kaj interkompreno en interlingvistika laboro de Otto Jespersen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131216145452/http://w3.forst.wzw.tum.de/~quednau/AISKURSOJ/VBF/Jespersen.pdf |date=2013-12-16 }}'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jespersen, Otto}} [[Kategorio:Danaj lingvistoj]] [[Kategorio:Idistoj]] [[Kategorio:Danaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Danaj esperantistoj]] [[Kategorio:Novialo]] [[Kategorio:Sintaksistoj]] [[Kategorio:Paleolingvistoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] cevrv0ji69y447zqmxiq7n05sertox9 9347284 9347273 2026-04-04T13:18:52Z Sj1mor 12103 9347284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Ido pronunciation Beaufront Jespersen La maxim bona.wav|eta|Frazo de Otto Jespersen legata de [[Louis de Beaufront]]]] '''Jens Otto Harry JESPERSEN''' (naskita je la [[16-a de julio]] [[1860]], mortinta je la [[30-a de aprilo]] [[1943]]) estis [[lingvistiko|lingvisto]] specialiĝinta pri la gramatiko de la [[angla lingvo]]. == Universitata vivo == Li studis ĉe la [[Universitato de Kopenhago]] kaj diplomiĝis pri la lingvoj [[angla]], [[Franca lingvo|franca]] kaj [[Latina lingvo|latina]]. Poste li studis lingvistikon en [[Oksfordo]]. De [[1893]] ĝis [[1925]] Jespersen estis [[profesoro]] pri angla lingvo ĉe la Universitato de Kopenhago. Kune kun [[Paul Passy]] li fondis la [[Internacia Fonetika Asocio|Internacian Fonetikan Asocion]]. == Interlingvistiko == Li subtenis kaj aktive evoluigis internaciajn [[planlingvo]]jn kiel [[Esperanto]] kaj estis ano de la [[Delegacio|delegitaro]] (delegacio por alpreno de internacia helplingvo) starigita de [[Louis Couturat]] en [[1900]]. Tiu delegitaro kreis la planlingvon [[Ido]], kiun Jespersen entuziasme apogis. Pri Ido li diris: :''La rezulto'' [de la kreado de Ido] ''estas lingvo, kiun iu ajn povas lerni tre facile; ĝi havas super la ceteraj lingvoj artefaritaj tiun avantaĝon esti fondita sur sciencaj kaj teknikaj principoj raciaj, kaj sekve ĝi devas ne timi esti iam superita de lingvo pli bona kaj esence malsama, kiu fine konkerus la mondon''. Sed jam en 1928 Jespersen evoluigis la lingvon [[Novial]], kiun li opiniis plibonigo. == Lingvistiko == Li evoluigis la teoriojn de ''rango'' kaj ''plektaĵo'' (latine ''nexus'') en la [[dana lingvo]] en du artikoloj ''Sprogets logik'' (lingva logiko, 1913) kaj ''De to hovedarter af grammatiske forbindelser'' (la du precipaj specoj de gramatikaj interligoj, 1921). En sia teorio pri rangoj Jespersen disigis la parolpartojn de la sintakso kaj diferencigis inter primaraj, sekundaraj kaj terciaraj (unua-, dua-, triarangaj) elementoj; ekzemple en la sintagmo "bone vortigita frazo" "frazo" estas unuarangaĵo, difinata de duarangaĵo "formulita", kiu siavice estas modifata de la triarangaĵo "bone". La termino "plektaĵo" (nexus) aplikiĝas al frazoj, frazecaj strukturoj kaj frazaroj, en kiuj du konceptoj estas esprimataj en unu unuo; ekzemple "pluvis, li kuris domen". Tiu termino estas precizigita de plia koncepto nomata "junto" (angle ''junction''), kiu reprezentas ideon esprimatan de du aŭ pli da elementoj, dum ke plektaĵo kombinas du konceptojn. Junto kaj plektaĵo pruviĝis valoraj por atentigi la lingvistikan mondon pri la koncepto de kunteksto. Jespersen ricevis fortan agnoskon pro kelkaj siaj libroj. Lia ''Modern English Grammar'' (gramatiko de la moderna angla) koncentriĝis pri [[morfologio]] kaj [[sintakso]]. Lia ''Growth and Structure of the English Language'' (kresko kaj strukturo de la angla lingvo) estas kompleta vido pri la angla lingvo el la vidpunkto de ne-anglalingvano, de [[interlingvistiko]] kaj estas represata ankoraŭ pli ol 60 jarojn post lia morto kaj preskaŭ 100 jarojn post la unua eldono. Jespersen estis la unua, kiu studis la [[grandan vokalŝoviĝon]]. Plurfoje Jespersen estis invitita al [[Usono]] kiel gasta profesoro kaj utiligis la okazon por studi la eduksistemon de tiu lando. La angla traduko de lia danlingva membiografio tamen aperis nur en [[1995]]. Jespersen estis ano kaj proponanto de [[fonosemantiko]] (kiu neas aŭ relativigas la konvenciecon de lingvo), pri kiu li skribis: "Ĉu vere estas multe pli granda logiko en la mala ekstremo, kiu negas ian son-simbolecon (escepte de la malgranda klaso de evidentaj eĥoismoj kaj onomatopeoj) kaj vidas en niaj vortoj nur kolekton da hazardaj kaj neraciaj asociaĵoj de sono kaj signifo? … Ne eblas negi, ke ekzistas vortoj, kiujn ni instinkte sentas adekvataj por esprimi la ideojn, kiujn ili reprezentas." == Bibliografio == {{Projekto vizaĝoj}} * 1905: ''Growth and Structure of the English Language'' (ISBN 0-226-39877-3) * 1909-1949: ''A Modern English Grammar'' (en sep volumoj; la adjektivo "moderna" rilatas al la lingvo, ne al la gramatiko) (ISBN 0-06-493318-0) * 1922: ''Language: Its Nature, Development, and Origin'' (ISBN 0-04-400007-3) * 1924: ''The Philosophy of Grammar'' (ISBN 0-226-39881-1) * 1928: [https://web.archive.org/web/20040604010207/http://www.geocities.com/Athens/Forum/5037/AIL.html ''An International Language''] (enkonduko al [[Novial]]) * 1930: [http://www.blahedo.org/novial/nl.html ''Novial Lexike''] (vortaro de Novial) * 1938: ''En sprogmands levned'', Kopenhago, membiografio de Jespersen * 1995: ''A Linguist's Life'': angla traduko de lia membiografio ... eldonita de Arne JUUL [k. al.]. Odense, 1995. (ISBN 87-7838-132-0) * [[Věra Barandovská-Frank]], 2011: ''[http://w3.forst.wzw.tum.de/~quednau/AISKURSOJ/VBF/Jespersen.pdf Dialogo kaj interkompreno en interlingvistika laboro de Otto Jespersen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131216145452/http://w3.forst.wzw.tum.de/~quednau/AISKURSOJ/VBF/Jespersen.pdf |date=2013-12-16 }}'' {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jespersen, Otto}} [[Kategorio:Danaj lingvistoj]] [[Kategorio:Idistoj]] [[Kategorio:Danaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Danaj esperantistoj]] [[Kategorio:Novialo]] [[Kategorio:Sintaksistoj]] [[Kategorio:Paleolingvistoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] 0kh0yx74utktx1q5z2spkc3ohuk5w8r 0 35798 9347945 7675376 2026-04-05T10:05:17Z Petr Tomasovsky 678 9347945 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Klein Darkowitz}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Darkowiczki}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Darkovičky, hospoda.JPG | dosiero_priskribo = Strato Jandova, restoracio U Novotných <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Silezio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj]] | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 364 | konstruaĵo_noto = 2009 | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Darkovičky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 12 | long_s = 03 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.43 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Darkovičky <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1377 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 748 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.darkovicky.info www.darkovicky.info] | commons = Darkovičky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Darkovičky''' ({{lang-de|Klein Darkowitz}}, {{lang-pl|Darkowice Małe|aŭ=Darkowiczki}}) estas granda vilaĝo, parto de urbo [[Hlučín]], troviĝanta en [[distrikto Opava]] en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas proksimume 2,5&nbsp;km norde de Hlučín. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 364 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie daŭre vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Darkovičky''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,43&nbsp;km². == Historio == Verŝajne sur loko de pereinta vilaĝo kun nomo Žibřidovice estis fondita nova vilaĝo Darkovičky, kiu estas unuafoje menciata dum divido de [[Opava regiono]] en la jaro 1377. El la vilaĝo devenas germana klasicista skulptisto [[Johannes Janda]]. En Darkovičky nun ankaŭ troviĝas muzeo de fortikaĵoj, kiu apartenas al [[linio de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]], konstruitaj dum la jaroj [[1935]]–[[1938]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Vidu ankaŭ == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hlučín}} [[Kategorio:Hlučín]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] 79msz33i6nwt1m1owyhzt6k995xcl7y 0 35846 9347408 9322576 2026-04-04T15:41:41Z Taylor 49 126294 Malaprobis la 3 tekstajn ŝanĝojn (de [[Specialaĵo:Kontribuoj/Lucas Ortiz Páramo|Lucas Ortiz Páramo]]) kaj restarigis version 9300361 de Ziv 9347408 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012|stato=elstara|komento=Elstaraj artikoloj [[Vikipedio:Kriterioj por elstaraj artikoloj|estu faktaj]] kaj [[Vikipedio:Citi fontojn|citu fontojn]], aliokaze povas esti [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj|malelstarigitaj]]}} Kutime, oni dividas la '''[[historio]]n de [[Brazilo]]''' je tri grandegaj periodoj: '''pra-historio''' (antaŭ [[1500]]), '''dependa periodo''' ([[1500]]-[[1822]]) kaj '''sendependa periodo''' ([[1822]] ĝis nun). <!-- [[Dosiero:Brazila historio.ogg|eta|Voĉlegita versio de la artikolo]] --> {{Aŭdioartikolo|Brazila_historio.ogg|04.08.2021}} == Pra-Historio == [[Historio]], laŭ strikta senco, dependas de skribaj [[dokumento]]j. Sekve, kvankam la geografia regiono hodiaŭ okupita de [[Brazilo]] jam havis [[homo]]jn antaŭ la alveno de eŭropanoj, kaj eĉ kvankam aliaj eŭropanoj alvenis al ĝi antaŭ [[Pedro Álvares Cabral]], ne estas skribaj dokumentoj pri tio. [[Pero Vaz de Caminha]] produktis la unuan skriban dokumenton pri tio, kio hodiaŭ estas Brazilo, en [[aprilo]] aŭ [[majo]] [[1500]], pro tio oni povas komenci la Brazilan historion de tiam. Antaŭ Caminha, ni havas [[pra-historio]]n. [[Dosiero:Theodore de Bry - Tupinamba Indians observed by Hans Staden during his voyage to Brazil 1552 from Newe Welt und Americanische Historien by Johann Ludwig Gottfried published by Mattaeus Merian Frankfurt 1631.jpg|eta|250px|[[Tupinamba (tribo)|Tupinambaoj]] en gravuraĵo de la [[16-a jarcento]].]] Tradiciaj historiistoj parolis ankaŭ pri "[[proto-historio]]" de Brazilo, t. e., historiaj motivoj por eliro de portugaloj de [[Eŭropo]]. Kelkaj, malmultaj, historiistoj konsideras nord-eŭropajn lengendojn pri [[insulo]] ''[[Hi-Brazilo]]'' kiel parton de brazila proto-historio. Oni diras, ke eŭropanoj "invadis" Brazilon, sed ne malkovris ĝin. Vere [[Portugalio|portugaloj]] ne invadis kaj eĉ ne malkovris Brazilon, ĉar antaŭ la [[16-a jarcento]] ne estas io kion oni povas nomi Brazilo. Vere estas la teritorio kaj multaj [[nacio]]j loĝas tie, sed la homoj kiuj loĝis tie ne pensas ĝin kiel apartan [[teritorio]]n, ili havas tre malsamajn [[kulturo]]jn kaj tre malsamajn [[lingvo]]jn, male kiel okazis en [[Meksiko]] kaj [[Peruo]], kie hispanoj invadis [[ŝtato]]jn. Estas tiam multaj [[popolo]]j kaj multaj nacioj en nuna brazila teritorio. Nur en la [[18-a jarcento]] aperis konscio de io nomata Brazilo, kune kun la unuaj movadoj por [[aŭtonomio]]. Hodiaŭ kelkaj historiistoj diras ke oni ''inventis'' Brazilon de la 16-a ĝis la 18-a jarcentoj. == Unuaj loĝantoj == Antaŭ la alveno de [[Portugalio|portugaloj]], multaj homoj loĝis tie kie hodiaŭ estas Brazilo. La origino de tiuj homoj estas la sama kiel tiu de aliaj pra-amerikanoj. Eble ili alvenis de Azio per tiama tera vojo en la nuna markolo de Bering. Kelkaj tre malnovaj homaj [[fosilio]]j eltrovitaj en Sudameriko malsimpligis tiun teorion. Hodiaŭ oni akceptas ne nur unu, sed multajn transirojn de [[Beringa Markolo]]. Estas teorio laŭ kiu la homoj disvastiĝis tra Ameriko je ĉirkaŭ 1&nbsp;km jare. Por alveni el [[Alasko]] ĝis [[Parao]] en [[Brazilo]], ili bezonis ĉirkaŭ 20.000 jarojn. Oni eltrovis arkeologiajn restaĵojn en [[São Raimundo Nonato]] en [[Piaŭio]] de antaŭ ĉirkaŭ 60.000 jaroj kaj en [[Suda Rio-Grando]] de antaŭ ĉirkaŭ 70.000 jaroj. La plej malnovaj [[fosilio]]j de ''Homo sapiens'' en [[Afriko]] estis datitaj en 2005 de antaŭ 200 mil jaroj, sed la plej malnovaj fosilioj en [[Nordameriko]] havas aĝon de nur 40 mil jaroj, kaj tiuj datumoj estas disputeblaj. En [[Usono]] estas konkretaj indikoj de unuaj homoj nur ekde antaŭ 15 mil jaroj ([[kulturo Clovis]]). Ankaŭ estas en Brazilo, hodiaŭe, du malsamaj indiĝenaj grupoj laŭ fizikaj karakteroj. Unuj estas la parolantoj de lingvoj de l' trunko makro-ge, kaj aliaj izolitaj lingvoj. Ĉi tiuj similas al nordamerikaj kaj peruaj indiĝenoj kun agla nazo, ruĝa haŭto, kelkaj barbaj kaj korpaj haroj kaj longa vizaĝo. Aliaj estas parolantoj de lingvoj de l' trunko karaiba. Kun malgrandaj kaj elegantaj nazoj, bruna haŭto, neniaj barbaj aŭ korpaj haroj kaj rondaj vizaĝo tiuj fizike similas la [[Polinezio|polinezianojn]]. === Pra-brazilaj kulturoj === [[Dosiero:Slaved.guarani.debret.jpg|maldekstra|eta|250px|Ĉasistoj kun kaptitaj [[indianoj]].]] Estis, krom izolitaj grupoj, tri grandaj [[kulturo]]j en la teritorio kie hodiaŭ estas Brazilo: '''amazonia''', '''centra''' kaj '''marborda'''. La amazonia kulturo estis la pli disvolvita. Ĝiaj anoj estis agrikulturistoj kiuj konstruis urbojn kun eĉ 10.000 loĝantoj, ĉefe en [[Marajó]] kaj [[Santarém]], [[Parao]]. Ili konstruis multajn metrojn altajn terasojn el tero kiel bazon de kabanaroj. Sed ĉar ekzistas multaj terasoj kiuj ne montras uzadon, oni pensas ke ili utilis ankaŭ por montri la potencon de la [[urbo]]. Ili estis grandaj ceramikistoj kaj eble havis pra-skriban sistemon. Tute eble ili komercis kun [[Inkaoj]] kaj aliaj popoloj. La centra pra-brazila kulturo vere estis multaj kulturoj sinsekvaj dum 6 mil jaroj. Ili estis pacemaj [[ĉasistoj kaj kolektistoj]], iom post iom akiris agrikulturon kaj ceramikon. La homoj loĝis en [[kabano]]j sed uzis [[kaverno]]jn kiel sanktejojn. La marborda kulturo, kies anojn oni nomas “sambaquizeiros” (''tiuj kiuj loĝis en artefaritaj montoj'', portugallingve), estis la plej primitiva. Iliaj homoj loĝis en artefaritaj montoj apud [[maro]]. Ili ne uzis pafarkojn, ĉasis malgrandajn bestetojn, manĝis [[fiŝo]]jn kaj aliajn marajn bestojn. Iliaj restaĵoj montras ke ili havis tre malsanan vivmanieron kaj mortis proksimume 30-jaraĝaj. Tio daŭris ĝis ĉirkaŭ [[1300]] kiam popoloj el [[Karibo]], ĉefe [[tupioj]] invadis Sudamerikon. Ili detruis urbojn en [[Amazonio]] kaj igis la popolojn de la regiono foriri okcidenten kaj suden, premante la centrajn popolojn. Ĉar ili estas marbordaj popoloj, la karibaj invadintoj detruis la sambaquizeiros kaj prenis iliajn fiŝkaptlokojn. Kiam [[Portugalio|portugaloj]] alvenis, la situacio ankoraŭ estis malstabila, sed tupioj jam konkeris la tutan marbordon, nordaj popoloj vivis en novaj vilaĝoj ĉirkaŭ nuna [[Manaus]] kaj centraj popoloj estis miksitaj kun la nove venintaj. == Dependa periodo == [[Dosiero:Meirelles-primeiramissa2.jpg|eta|250px|''A Primeira Missa no Brasil'' (La Unua [[Meso (diservo)|Meso]] en Brazilo) de [[Victor Meirelles]] ([[1861]]).]] La dependa periodo de la brazila historio komenciĝas en [[22-a de aprilo]] [[1500]], kiam [[Pedro Álvares Cabral]] alvenis al la nuna [[Bahio]] kaj deklaris la posedon de parto de [[Ameriko]] flanke de [[Portugalio]]. Tiu "rajtigis" sian regadon per [[Traktato de Tordesiljas]] kaj ĝin daŭrigis ĝis la [[7-a de septembro]] [[1822]] kiam la portugala princo oficiale deklaris la sendependecon de Brazilo. Sed pli ol en aliaj landoj tiuj datoj estas nur formalaĵoj. Oni povas dividi la dependan periodon je du partoj: kolonia periodo [[1500]]-[[1808]] kaj regna periodo [[1808]]-[[1822]]. Kutime oni dividas la kolonian periodon je tri ''cikloj'': brazil-arba ciklo aŭ '''pra-kolonia periodo'''; '''sukera ciklo''', kaj '''ora ciklo'''. === Pra-kolonia periodo aŭ brazil-arba ciklo === Tiu periodo, aŭ ciklo, komenciĝis en [[1500]] kaj finis en [[1530]]. Eŭropanoj, ne nur portugaloj, sed ankaŭ hispanoj, francoj kaj angloj, venis al Brazilo, tiam nomata ''Terra de Vera Cruz'' (Lando de [[Vera Kruco]]), por esplori la marbordon kaj ŝanĝi eŭropajn [[varo]]jn, ĉefe [[spegulo]]jn, [[hakilo]]jn kaj [[tranĉilo]]jn kontraŭ indiĝenaj varoj, ĝenerale [[papago]]j kaj la [[ligno]] de [[brazil-arbo]] (''Caesalpinia echinata''). Tiun lignon oni uzis por fari ruĝan [[Tinkturo|tinkturon]]. En tiu periodo, eŭropanoj ne ekloĝis la teritorion kaj havis pacajn rilatojn al indiĝenoj. Nur ŝipdronintoj, kiel [[João Ramalho]], miksiĝis inter la lokanojn kaj akiris ilian kulturon. Ĉi tiu ciklo finis kiam oni sendis [[Martim Afonso de Souza]] por fondi [[San-Vicento]]n, la unuan kolonian [[vilaĝo]]n en Brazilo. === Sukera ciklo === [[Francio]] kontestis la validecon de la [[Traktato de Tordesiljas]] kaj intencis fondi [[Kolonio|kolonion]] en [[Ameriko]]. Tiam [[Portugalio]] decidis okupi ''sian'' parton de la kontinento. En tiu tempo estis nur 3 milionoj da portugaloj kaj sperton pri kolonizado ili havis nur en la insularoj [[Acoroj]], [[Madejro]] kaj [[Sao-Tomeo kaj Principeo]]. Kvankam portugala Ameriko estis multe pli granda ol tiuj insularoj, Portugalio intencis sekvi la saman modelon. La [[Portugala Registaro|portugala registaro]] dividis la teritorion je dek kvin ''Capitanias'' (heredaj provincoj, "kapitanujoj") kaj al la koloniistoj proponis planti [[Sukerkano|sukerkanon]]. La reĝo donis la heredajn provincojn al nobeluloj, kiuj devis alporti homojn kaj rimedojn per sia propra mono. Nur [[Duarte Coelho]] kaj [[Martim Afonso de Souza]] akceptis tion kaj la sistemo ne funkciis. En la hereda provinco de [[Martim Afonso de Souza]], [[San Vicento|San-Vicentio]], oni rapide fondis kelkajn vilaĝojn: [[San-Vicento]]n, [[Santos]]on, [[Santo André]]on kaj [[San-Paŭlo]]n. En la provinco de [[Duarte Coelho]], [[Pernambuko]], oni fondis [[Olinda]]n kaj [[Igarassu]]on. Nur [[Pernambuko]] taŭgis por sukerkana [[kultivado]]. Tial San-Vicentio tre malrapide disvolviĝis post la morto de [[Martim Afonso de Sousa|Martim Afonso]]. Post la fiaska provo de heredaj kapitanujoj, la portugala registaro kreis en Brazilo la oficon de [[Ĝenerala guberniestro|ĝenerala-guberniestro]]. La unua ĝenerala-guberniestro estis [[Tomé de Sousa]], kiu ricevis de la reĝo la mision kontraŭbatali la indiĝenojn, pligrandigi la agrikulturan produktadon, defendi la teritorion kaj serĉi [[mino]]jn de [[oro]] kaj [[arĝento]]. Ĉefurbo de Brazilo tiam estis [[Salvador (Brazilo)|Salvador]], ĉar la nordorienta regiono estis la ekonomie plej grava pro la [[sukero]]. [[Dosiero:Navio negreiro - Rugendas 1830.jpg|eta|250px|maldekstra|[[Sklavoŝipo]] iras al [[Brazilo]].]] La sukera produktado bezonis multan sklavan laboron, kaj oni prenis unue indiĝenojn kiel sklavojn, sed [[sklaveco]] ne estas parto de indiĝena kulturo kaj ili ekribelis kaj malfacile laboris. Por solvi tion, [[Portugalio|portugaloj]] alportis nigrajn sklavojn el [[Afriko]]. Inter [[1630]] kaj [[1654]], [[Brazila Nordoriento]] estis [[Nederlanda Brazilo|invadita]] de [[Nederlando|nederlandanoj]]. Ili interesiĝis pri [[komerco]] de sukero. Sub la estraro de [[Johann Moritz von Nassau-Siegen]] ili restis tie ĝis ili estis forpelitaj en [[1654]]. Nassau farigis multajn konstruaĵojn en [[Recifo]], kaj igis ĝin vera urbo. Dum la milito por forpelo de nederlandanoj aperis la unuaj sentoj pri Brazilo kiel aparta nacio, aŭ pli precize: oni eksentis ke la brazila popolo havis aliajn interesojn ol la portugala. ''[[Bandeirante]]s'' estis la militistoj kaj koloniistoj kiuj el la 16a jarcento eniris en la internaj teritorioj de Sudameriko, elirinte el San-Paŭlo de Piratininga (San-Paŭlo) en kio poste estos Brazilo. La nomo "bandeirante" devenas de la portugala vorto "bandeira" (flago) ĉar ili grupiĝis uzante flagojn kiuj distingis ilin; metafore poste estis nomitaj "bandeiras" la armitaj bandoj kaj ankaŭ la invadoj fare de portugalanoj en teritorioj poste reklamitaj de Portugalio. {{Ĉefartikolo|Afrikobrazilano}} === Ora ciklo === [[Dosiero:Juliao06.JPG|250px|eta|Diamanta minado en [[Minas-Ĝerajso]], [[1770]].]] Ĉar la sukerkana kulturo ne bone disvolviĝis en San-Vicentio, ĝiaj loĝantoj, ĉefe tiuj kiuj loĝis en [[San-Paŭlo]], komencis serĉi aliajn vivrimedojn. Ili esploris la landinternon kaj fondis vilaĝojn tre malproksime de San-Vicentio. Unue ili serĉis indiĝenojn por vendi ilin kiel sklavojn al sukerkanaj plantejoj, poste ili batalis kiel dungitaj militistoj, fine, en 18-a jarcento, san-paŭlanoj trovis [[oro]]n en la brazila landinterno. Ili estis nomataj ''Bandeirantes'' (''flagistoj''), ĉar dum siaj esploroj ili ĉiam portis portugalan flagon. Iliaj esploroj, vilaĝoj kaj eltrovoj ŝanĝis la limojn de Brazilo kaj devigis la faradon de [[Traktato de Madrido]]. Post la eltrovo de [[oro]], la [[sukero]] ne plu estis la plej grava [[varo]] de kolonio. Oni ŝanĝis la ĉefurbon de [[Salvador (Brazilo)|Salvador]] al [[Rio-de-Ĵanejro]]. Dum la ora ciklo okazis multaj ribeloj kaj ekaperis la unuaj ideoj pri sendependeco de Brazilo aŭ partoj de ĝi. Tiam la ideo de Brazilo kiel tuto ankoraŭ ne estas vigla. Tiam okazis la plej grava ribelo de la kolonia periodo la "Inconfidência Mineira" (''Minas-Ĝerajsa Perfido'') en kiu partoprenis la nacia heroo [[Tiradentes]] inter aliaj. Dum la ora ciklo Brazilo produktis la plejmulton da oro kiu tiam ekzistis en la mondo. En la fino de 18-a jarcento la produktado malkreskis senkompate. Ĉirkaŭ [[1800]] preskaŭ ne plu estas oro en la koloniaj minoj. == Regna periodo == En Novembro [[1807]] trupoj de [[Napoléon Bonaparte|Napoleono Bonaparto]] igis la portugalan [[Kortego|kortegon]] fuĝi al [[Brazilo]]. La [[regento|regenta]] princo [[Johano la 6-a de Portugalio|Princo Johano]] kaj la reĝino [[Maria la 1-a de Portugalio|Maria la 1-a]], alinomata la Freneza, alvenis [[Rio-de-Ĵanejro]]n en [[1808]], poste faris defendan aliancon kun [[Britio]]. La brazilaj havenoj estis malfermitaj al [[internacia komerco]] kaj finis la kolonia [[monopolo]]. [[Rio-de-Ĵanejro]] fariĝis ĉefurbo de [[Portugalio]]. La princo kreis la ''Imprensa Nacional'' (''Nacian Presejon'') ([[13-a de majo]] [[1808]]), la ''Banco do Brasil'' (Brazilan Bankon) ([[12-a de oktobro]] [[1808]]), la ''Caixa Econômica'' (Ŝparkason) ktp. Tiuj fondaĵoj ekzistis ĝis hodiaŭ kaj estas simboloj de nacia sendependo. [[Dosiero:Flag of the United Kingdom of Portugal, Brazil, and the Algarves.svg|eta|dekstra|200px|Blazono de [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]].]] Post la [[Viena Kongreso]] je la [[16-a de decembro]] [[1815]] Brazilo estiĝis [[regno]] ene de la portugala ŝtato, kiu nomiĝis de tiam '''[[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]]'''. Dum tiu periodo, la reĝo Johano konkeris ankaŭ [[Urugvajo]]n kaj [[Franca Gujano|Francan Gujanon]]. Tuj post la restarigo de [[Burbona dinastio]], la reĝo redonis Gujanon al [[Francio]] kiel donacon al burbona reĝo. Post la liberala ribelo de [[1820]] [[Portugalio|portugaloj]] postulis, ke la reĝo revenu al [[Eŭropo]] kaj [[Lisbono]] estu denove ĉefurbo de la portugala ŝtato. En [[1821]] la reĝo [[Johano la 6-a de Portugalio|Johano la 6-a]] reiris al [[Lisbono]]. Malgraŭ tio, parto de la kortego restis en [[Brazilo]], inkluzive de la reĝido hereda princo [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]] == Sendependa periodo == Kvankam dum la Regna Periodo Brazilo ne estas fakte dependa lando, ĉar ĉefurbo de Unuiĝita Regno estis en [[Rio-de-Ĵanejro]], jure ĝi ankoraŭ ne estis sendependa ŝtato. Dum la portugala liberala ribelo, tute strange al [[liberalismo|liberalaj pensuloj]], sed nature al [[naciismo|naciŝovinistoj]], portugalaj ribeluloj postulis ne nur la reiro de ĉefurbo al [[Lisbono]], sed ankaŭ la revenon de [[Brazilo]] al kategorio de [[kolonio]]. Antaŭ eliro, la reĝo Johano konsilis al siaj filoj kiuj restis en Brazilo, la disigon de l' Unuigita Regno, por ke liberaloj ne prenu la povon en Brazilo. Post reiro de Portugala kortego al Lisbono, en aprilo 1821, [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Princo Petro]] igis [[Regento|regenton]] de Brazila Regno. En la [[9-a de januaro]] [[1822]] ekis preparo de jura sendependeco de Brazilo. En la 7-a de septembro, en [[San-Paŭlo]], la princo deklaris la Brazilan juran sendependon. Do, brazila sendependo estis, vere, malunuigo de regnoj en du ''kronojn'' laŭ Eŭropa modelo, ne sendependo laŭ Amerika modelo. Oni dividas brazilan sendependan historian periodon en du tre grandajn partojn: '''Monarkia Periodo''' kaj '''Respublika Periodo'''. === Monarkia periodo === ==== Unua Imperio ==== [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]], en la [[12-a de oktobro]] iĝis [[imperiestro de Brazilo]] kaj estis kronita en la [[1-a de decembro]]. Tio komencas la Monarkian Periodon de brazila historio. En tiu periodo, Brazilo estis estrita de [[imperiestro]] kaj [[Ĉefministroj de Brazilo|ĉefministro]]. [[Dosiero:Independencia brasil 001.jpg|eta|maldekstra|350px|[[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]] deklaras la sendependeco de Brazilo.]] Brazilo iĝis la sola legitima amerika monarkio laŭ eŭropa modelo. Tiu [[legitimeco]] malebligis la disigon de portugallingva Ameriko kiel okazis al hispanlingva Ameriko. Petro la 1-a reĝis de [[1822]] ĝis [[1831]], periodo nomata Unua Imperio. En [[1831]], li estis devigita de multaj ribeloj abdiki favore al sia filo [[Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 2-a]] tiam 5-jaraĝa. En [[1828]] [[Urugvajo]] disigis de [[Brazilo]] kaj Brazilo lasis esti "[[imperio]]" laŭ ekzakta senco de la vorto, kaj restis ununacia regno. ==== Regenta periodo ==== Dum la periodo de [[1831]] ĝis [[1840]], [[Brazilo]] estis estrita de kelkaj regentoj, kiu devis administri la landon dum Petro la 2-a estis infano. Elstara figuro de tiu periodo estis la tutoro [[José Bonifácio de Andrada e Silva]], kiu garantiis la tronon al Petro la 2-a. En tiu periodo okazis multaj ribeloj tra la Brazila imperio. La ĉefaj ribeloj de tiu periodo estis la [[Farroupilha revolucio]], en kiu partoprenis [[Giuseppe Garibaldi]] sude, kaj la ribelo de [[Konfederacio de Ekvatoro]] nordoriente, kiuj postulis [[Secesio (politiko)|secesion]] de kelkaj provincoj por formi malgrandajn [[Respubliko|respublikojn]]. ==== Dua Imperio ==== [[Dosiero:Delfim-pedroII-MHN.jpg|eta|230px|[[Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 2-a]], imperiestro de Brazilo.]] La dua imperio ekis kun la '''Puĉo de Plenkreskaĝo''. De tiu tempo, Pedro la 2-a, 15-jaraĝa, komencis reĝi Brazilon kun helpo de [[José Bonifácio de Andrada e Silva]]. Tiu periodo estis markita de multaj gravaj eventoj, kiel ribeloj, [[Fremda interveno|interveno]] de Brazilo en [[Urugvajo]] kaj [[Argentino]] kaj [[Milito de la Trilanda Alianco]]. Post tiu [[milito]] la brazila registaro antipatiiĝis al la terarmeo, ĉar krom terarmeo ekzistis ankaŭ la ''[[Nacia Gvardio (Brazilo)|Nacia Gvardio]]'', armeo de [[Terposedanto|terposedantoj]] kun heredaj [[Privilegio|privilegioj]]. Post la venko en la Milito de Trilanda Alianco la profesia terarmeo postulis esti rigardata samranga kiel Nacia Gvardio. Kiam post la [[Itala unuigo|itala unuiĝo]] la [[papo]] iĝis malamiko de la framasonoj, ĉar [[framasonismo]] estis tre grava en [[Brazilo]], Brazila imperio kontraŭbatalis [[katolikismo|Katolikan Eklezion]], kaj perdis ĝian apogon, tre gravan en katolika lando. En tiu periodo, okazis ankaŭ la fino de laŭleĝa [[sklaveco]] en [[Brazilo]] ([[1888]]). Ĉar tial la [[monarĥio]] perdis la apogon de la terposedantoj, [[Pozitivismo|pozitivistoj]] kaj la militistoj povis puĉi kontraŭ la imperiestro kaj fondis la brazilan respublikon. == Respublika periodo == La puĉo de marŝalo [[Deodoro da Fonseca]], kiu faligis la monarkion en [[Brazilo]], okazis en la [[15-a de novembro]] [[1889]]. Oni povas dividi la Respublikan Periodon de Brazila historio en sep "respublikojn" === Unua Respubliko (aŭ "Malnova Respubliko") (1898-1930) === [[Dosiero:Henrique Bernardelli - Proclamação da República.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Henrique Bernardelli]]: ''Marechal [[Deodoro da Fonseca]]'', ĉ. [[1900]].]] En la nokto de la [[15-a de novembro]] [[1889]] oni organizis la Provizoran Registaron, kaj Deodoro iĝis la unua [[Prezidantoj de Brazilo|Prezidanto de Brazilo]]. En la [[24-a de februaro]] [[1891]] elektiĝis konstitucia prezidento. Li puĉis kaj malfermis la parlamenton en la [[3-a de novembro]] [[1891]] kaj iĝis [[diktatoro]]. La vicprezidento [[Floriano Peixoto]] kontraŭpuĉis en la [[23-a de novembro]] [[1891]], eksigis Deodoron, restarigis la [[demokratio]]n kaj iĝis [[prezidento]]. Deodoro mortis kelkajn monatojn poste. Malgraŭ tio Floriano ne permesis al la [[parlamento]] elekti novan prezidenton. Pro tio okazis ribeloj, kiujn li venkis kun apogo de [[Usono]] kaj [[Britio]] kiu sendis [[Batalŝipo|batalŝipojn]] por apogi lin. Li estis alinomata ''Fera [[Marŝalo]]'' kaj en la [[5-a de novembro]] [[1894]] [[Prudente de Morais]] fariĝis lia posteulo. Li mortis kelkajn monatojn poste. La tiama [[ekonomio]] de [[Brazilo]] tre dependis de [[kafo]] kaj alveno de italaj, japanaj kaj germanaj [[Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|duonsklavoj]] ([[Servuto|servutoj]]) estis tre granda en tiu periodo. [[Prudente de Morais]], la prezidento elektita en [[1894]], ekoficis en la [[15-a de novembro]] de tiu jaro. En la komenco de sia prezidanteco, li venkis la Profederacian Revolucion, sed poste devis kontraŭbatali la Internan Militon de Canudos. Li estis grave malsana kaj en la [[5-a de novembro]] [[1897]] suferis atencon, kiun li transvivis. Prudente de Morais kreis tiam la "politikon de subŝtatestroj" aŭ "politikon de kafo kun lakto". Kiu permesis al subŝtatestroj de [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] kaj [[Minas-Ĝerajso]] elekti la respublikan prezidanton se ili havas la apogon de ĉiuj aliaj subŝtatestroj kaj popola balotado estis nur formala konsulto. Ŝtatestroj estis ĉiam ''Coronéis'' (lokaj [[Senjoro|senjoroj]] kaj terposedantoj) kaj apogita de aliaj ''Coronéis'' de subŝtato. En tiu tempo, (dum 19-a kaj frua 20-a jarcento), estis oftaj la grupoj de ''Cangaceiros'' kaj ''Jagunços'', privatmilitistoj pagitaj de ''Coronéis''. La Jagunços (/ĵagunsoz/) luktis laŭpage aŭ pro fideleco al sia senjoro. La Cangaceiros (/kangaseiroz/) ne nur luktis laŭpage, sed ankaŭ disrabis vilaĝojn propavole. La plej famaj el ili estis [[Lampião]]. [[Dosiero:Acre MesoMicroMunicip.svg|eta|Brazilo aĉetis [[Akro (Brazilo)|Akro]] de [[Bolivio]].]] Tiu politiko funkciis ĝis [[1928]]. Kiam prezidento [[Washington Luís]] demandis al la subŝtatestroj, ĉu ili apogos lian prezidentokandidaton, la tiamaj subŝtatestroj [[João Pessoa]] de [[Paraibo]], Antônio Carlos de [[Minas-Ĝerajso]], kaj [[Getúlio Vargas]] de [[Suda Rio-Grando]] neis sian apogon kaj komunikis intencon peti popolan konsulton. La oficiala kandidato venkis, sed en [[1930]] milita kaj popola ribelo ebligis puĉon kontraŭ la prezidento. En tiu periodo, brazilanaj individuoj invadis [[Bolivio]]n sen apogon de nacia registaro kaj fondis kolonion [[Akro (Brazilo)|Akro]], ili deklaris sendependon de Bolivio kaj petis [[Anekso|aneksado]] al Brazilo. Brazila registaro, post provi konvinki ilin eliri la teritorion, aĉetis [[Akro (Brazilo)|Akron]] de [[Bolivio]] per 2 milionoj da [[Brita pundo|britaj pundoj]]. === Dua Respubliko (1930-1937) === [[Dosiero:Revolução de 1930.jpg|maldekstra|eta|300px|[[Getúlio Vargas]] kaj lia [[Trupo (armeo)|trupo]].]] En [[1930]] okazis puĉo kiu finis la unuan respublikon. Kiam Vargas puĉis en 1930, li intencis estri absolute, sen konstitucio, kaj finis la "provizoran" respublikan periodon de la brazila historio laŭ ideoj de [[Pozitivismo]]. En [[1932]] la [[Pro-Konstitucia Revolucio]] en [[San-Paŭlio]] devigis Vargas-on akcepti novan konstitucion en [[1934]], sed en la [[10-a de novembro]] [[1937]] li denove puĉis kaj kreis la "[[Nova Ŝtato|Novan Ŝtaton]]", en kiu li intencis anstataŭigi la [[Parlamento de Brazilo|parlamenton]] per scienca [[akademio]]. Sed tiam la influo de la [[faŝismo]] en Brazilo jam estis tre forta, kaj la diktaturo de Vargas fariĝis iom post iom pli faŝisma ol pozitivisma. Dum tiu periodo, en [[1935]], okazis komunisma ribelo en [[Norda Rio-Grando]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]]. Vargas uzis tion por persekuti siajn malamikojn kaj timigi la superajn klasojn pri [[komunismo]]. === Tria Respubliko (aŭ "[[Nova Ŝtato]]") (1937-1945) === {{Ĉefartikolo|Nova Ŝtato}} Same kiel la [[faŝismo|faŝistoj]] en Eŭropo, Vargas eluzis tiujn ĉi timojn pri komunismo por pravigi [[diktatoreco|diktatorecan]] regadon. Sian modelon de "Nova Ŝtato" li realigis ekde [[1937]] laŭ la ekzemplo de samnoma sistemo sub [[Salazar]] en [[Portugalio]]. Tiu periodo estis [[diktatoreco|diktaturo]], en kiu la prezidanto estas ne nur ŝtatestro kaj registarestro sed ankaŭ plej supera [[Leĝdona povo|leĝdonanto]] kaj plej supera [[Juĝista povo|juĝistaro]]. Tiu diktaturo daŭris ĝis la [[29-a de oktobro]] [[1945]] kiam okazis puĉo apogita de [[Usono]]. === Kvara Respubliko (aŭ "Populisma Respubliko") (1945-1964) === [[Dosiero:Juscelino Kubitschek in 1956.jpg|eta|[[Juscelino Kubitschek]], la "''[[Bossa Nova]] prezidanto''".]] Tiu tempo estas ankaŭ nomata ''oraj jaroj'' de la brazila historio. En tiu periodo, kvankam komunisma partio ne povis elekti reprezentantojn, Brazilo vivis "normalan" parlamentan demokration laŭ usona modelo. Nur en [[1954]] oni provis ''blankan'' puĉon kiu fiaskis. En tiu periodo, aperis en Brazilo [[Televido|televidaparatoj]], modernaj [[Fabriko|fabrikoj]] kaj iom post iom finis la laŭleĝa [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj]]. [[Juscelino Kubitschek]] fondis [[Braziljo]]n en [[1961]]. Sed en la [[31-a de januaro]] [[1961]] [[Jânio Quadros]] enoficiĝis kiel prezidanto kaj rezignis je la [[25-a de aŭgusto]] [[1961]], kaj ekis gravega krizo. La socialisma vicprezidanto [[João Goulart]] estis en [[Ĉinio]] kaj oni proponis puĉon por ke li ne enoficiĝu kiel prezidanto. [[Ranieri Mazzilli]], estante prezidanto de la parlamento, estris de la [[25-a de aŭgusto]] [[1961]] ĝis la [[8-a de septembro]] [[1961]]. Oni kreis la oficon de [[ĉefministroj de Brazilo|ĉefministro]], kaj la prezidanto estis nur ŝtatestro. [[João Goulart]] povis esti prezidanto. [[Plebiscito]] malkreis la oficon de ĉefministro kaj la prezidanto reestis ŝtatestro kaj registarestro en la [[24-a de januaro]] [[1963]]. === Kvina Respubliko (aŭ militista periodo) (1964-1985) === {{Ĉefartikolo|Milita puĉo de 1964}} La Militista Periodo, aŭ ''plumbaj jaroj'' komencis en [[1-a de aprilo]] [[1964]] per puĉo apogita de [[Usono]]. Kvankam [[Ranieri Mazzilli]] estis konsiderata laŭleĝa provizora prezidanto ([[2-a de aprilo]] [[1964]] ĝis [[15-a de aprilo]] [[1964]]) ĉar li estis la prezidanto de la [[parlamento]], tamen la vera povo apartenis al "Supera Komando de Revolucio", t. e., la aro de brazilaj ĝeneraloj. Marŝalo [[Humberto de Alencar Castello Branco]] iĝis diktatoro en la [[15-a de aprilo]] [[1964]] ĝis [[15-a de marto]] [[1967]]. Castelo Branco ekziligis la ĉefajn politikajn figurojn de [[Brazilo]]. En [[1965]] oni malpermesis la ekziston de politikaj [[Partio (politiko)|partioj]]. En [[1967]] oni trudis novan [[konstitucio]]n. [[Dosiero:Diretas ja 1.JPG|eta|maldekstra|250px|La popoloj protestis kontraŭ la registaro dum la Militista Periodo.]] Sekvis lin kiel diktatoro la marŝalo [[Costa e Silva]] de la [[15-a de marto]] [[1967]] ĝis lia morto en la [[31-a de aŭgusto]] [[1969]]. Dum la diktatoreco de Costa e Silva okazis la unua granda "purigado" en [[1968]], kiam la plejparto de intelektuloj kaj sociaj pensistoj estis arestitaj, mortigitaj aŭ ekzilitaj. Li fermis la parlamenton kaj dekretis la 5-an Institucian Agon, la '''AI-5''', kiu permesis al prezidento fermi la [[Parlamento]]n, nuligi politikajn rajtojn kaj forigis la rajton je ''[[Habeas corpus|habeas-corpus]]''. Kiam mortis Costa e Silva, [[Aurélio Lyra Tavares]], [[Augusto Rademaker]] kaj [[Márcio Mello]] puĉis en [[31-a de aŭgusto]] [[1969]]. Ili estris ĝis la [[30-a de oktobro]] [[1969]]. Ilia celo estis ne permesi revenon de [[demokratio]]. [[Emílio Garrastazú Médici]] estis diktatoro de [[30-a de oktobro]] [[1969]] ĝis [[15-a de marto]] [[1974]]. Dum lia regado okazis la dua granda purigado de 1970 ĝis 1974. En tiu periodo, preskaŭ nenio estis permesata en [[Brazilo]], oni ne rajtis, ekzemple, havi [[barbo]]n aŭ legi [[pornografio|pornografiaĵon]], [[samseksamo]] estis [[krimo]]. Estis ankaŭ multaj ''sekretaj dekretoj'' en tiu tempo. Ĝeneralo [[Ernesto Geisel]] estis diktatoro de la [[15-a de marto]] [[1974]] ĝis la [[15-a de marto]] [[1979]]. La [[Naftokrizo de 1973|monda ekonomia krizo]] de [[1973]] devigis al li redirekti eksteran politikon kaj krei la doktrinon de [[Brazila ekstera politiko|Respondeca pragmato]]. [[Jimmy Carter]] ĉesigis la apogon de [[Usono]] al Brazila diktaturo kaj premis por [[demokratiigo]]. GEISEL komencis procezon de redemokratiigo sed elektis kiel posteulon la ĉefon de la [[sekreta polico]] [[João Figueiredo]], kiu estis la lasta brazila diktatoro ([[15-a de marto]] [[1979]] ĝis [[15-a de marto]] [[1985]]). Dum la regado de Figueiredo okazis la ''ampleksa pardono'', t. e., la permeso de reveno de politikaj ekzilitoj. Kaj oni permesis la ekzistadon de [[partio]]j, [[striko]]jn ktp. Sed ankoraŭ en [[1979]] okazis la lasta fermo de la [[parlamento]]. En [[1984]] popola movado (kiel ĝi estis nomita?) rapidigis la finon de la diktatura periodo. === Sesa Respubliko (aŭ "Nova Respubliko") (1985 - ĝis nun) === [[Tancredo Neves]] kaj [[Ulisses Guimarães]] sukcesis gvidi popolan movadon kiu komencis spontane en [[1984]]. En la [[15-a de novembro]] [[1984]] [[Tancredo Neves]] estis deklarita prezidento de [[Brazilo]] de la [[Parlamento]] kaj devis enoficiĝi en [[15-a de marto]] [[1985]], sed antaŭ enoficiĝo li mortis. La parlamento deklaris la prezidanton de la Senato [[José Sarney]] prezidento en la [[15-a de marto]] [[1985]] kun ĉiuj diktatorecaj povoj kaj sen limtempo por fino de lia regado. Sarney okazigis balotadon por [[Konstitucia Asembleo|konstitucia asembleo]]. En [[1986]] li ŝanĝis la nomon de la brazila mono, malpermesis la plialtigon de prezoj en Brazilo kaj deklaris nepagadon de internacia [[debeto]] de Brazilo. En 1989 li denove ŝanĝis la nomon de brazila mono. Lia ekonomia politiko estis fiaska kaj [[inflacio]] atingis 80% monate (1,5% tage). Li regis ĝis [[15-a de marto]] [[1990]]. [[Fernando Collor de Mello]] estis la unua brazila prezidento elektita per popola balotado ekde [[1961]]. Lia regado, kiu komenciĝis la [[15-a de marto|15-an de marto]] [[1991]], estis ruiniga. En la unua tago de lia regado li konfiskis '''tutan monon''' de l' popolo, kiu estis en bankoj, por ĉesigi la [[inflacio]]n (vere, sen mono ne estas inflacio). Li ankaŭ ŝanĝis la nomon de la brazila valuto. Li permesis eniron de fremdaj varoj kontraŭ malaltaj impostoj. Krome li fakte permesis [[Korupto|koruptecon]] kaj li mem estis fifamege koruptita. La [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1992]] li estis impedita (t.e., eksigita) de la [[parlamento]], kaj enoficiĝis la vicprezidanto [[Itamar Franco]]. [[Itamar Franco]] estis malvigla prezidento, ĉiuj timis ke li ne sukcesas estri, pro tio oni evitis oponon al li. Ĉiu timis ke fiasko de lia registaro povus frakasi [[Brazilo]]n kaj meti la landon en novan diktaturan periodon, tial ĉiu helpis lin dum lia periodo, kaj li sukcesis atingi nacian unuecon. Franco redonis monon al la popolo, ŝanĝis la nomon de la brazila valuto, kontrolis inflacion, rekomencis pagadon de internaciaj debetoj ktp. Fine li denove ŝanĝis la nomon de brazila valuto. Lia regado finiĝis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] de [[1995]]. [[Fernando Henrique Cardoso]] estis elektita de [[Rekta baloto|rekta popola balotado]], enposteniĝis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] de [[1995]] kaj estis la unua prezidento de [[Brazilo]] ekde [[1961]] kiu ricevis la simbolojn de prezidenteco de sia antaŭulo. Li estis la unua prezidento ekde [[1986]] kiu ne ŝanĝis la nomon de brazila valuto, kvankam li ordonis faradon de novaj moneroj. Li estis la unua "normala" prezidento de Brazilo ekde [[Juscelino Kubitschek]]. CARDOSO estis reelektita en [[1998]] per normala balotado kaj regis ĝis [[2003]], kiam oni elektis la nunan brazilan prezidenton [[Luiz Inácio Lula da Silva]]. == Vidu ankaŭ == * [[Brazila ekstera politiko]] * [[Enmigrado en Brazilon]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.historyofnations.net/southamerica/brazil.html Historio de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110514095423/http://www.historyofnations.net/southamerica/brazil.html |date=2011-05-14 }} ({{en}}) {{Elstara}} {{ADLS|2005|42}} [[Kategorio:Historio de Brazilo| ]] m88ynhnpumz34svi9xqw28qy8g0yfp2 9347410 9347408 2026-04-04T15:45:08Z Taylor 49 126294 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Brazila historio.ogg]] → [[File:Eo-Historio de Brazilo-article.oga]] CRIT 3 follow article name CRIT 4 9347410 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012|stato=elstara|komento=Elstaraj artikoloj [[Vikipedio:Kriterioj por elstaraj artikoloj|estu faktaj]] kaj [[Vikipedio:Citi fontojn|citu fontojn]], aliokaze povas esti [[Vikipedio:Ne plu elstaraj artikoloj|malelstarigitaj]]}} Kutime, oni dividas la '''[[historio]]n de [[Brazilo]]''' je tri grandegaj periodoj: '''pra-historio''' (antaŭ [[1500]]), '''dependa periodo''' ([[1500]]-[[1822]]) kaj '''sendependa periodo''' ([[1822]] ĝis nun). <!-- [[Dosiero:Brazila historio.ogg|eta|Voĉlegita versio de la artikolo]] --> {{Aŭdioartikolo|Eo-Historio de Brazilo-article.oga|04.08.2021}} == Pra-Historio == [[Historio]], laŭ strikta senco, dependas de skribaj [[dokumento]]j. Sekve, kvankam la geografia regiono hodiaŭ okupita de [[Brazilo]] jam havis [[homo]]jn antaŭ la alveno de eŭropanoj, kaj eĉ kvankam aliaj eŭropanoj alvenis al ĝi antaŭ [[Pedro Álvares Cabral]], ne estas skribaj dokumentoj pri tio. [[Pero Vaz de Caminha]] produktis la unuan skriban dokumenton pri tio, kio hodiaŭ estas Brazilo, en [[aprilo]] aŭ [[majo]] [[1500]], pro tio oni povas komenci la Brazilan historion de tiam. Antaŭ Caminha, ni havas [[pra-historio]]n. [[Dosiero:Theodore de Bry - Tupinamba Indians observed by Hans Staden during his voyage to Brazil 1552 from Newe Welt und Americanische Historien by Johann Ludwig Gottfried published by Mattaeus Merian Frankfurt 1631.jpg|eta|250px|[[Tupinamba (tribo)|Tupinambaoj]] en gravuraĵo de la [[16-a jarcento]].]] Tradiciaj historiistoj parolis ankaŭ pri "[[proto-historio]]" de Brazilo, t. e., historiaj motivoj por eliro de portugaloj de [[Eŭropo]]. Kelkaj, malmultaj, historiistoj konsideras nord-eŭropajn lengendojn pri [[insulo]] ''[[Hi-Brazilo]]'' kiel parton de brazila proto-historio. Oni diras, ke eŭropanoj "invadis" Brazilon, sed ne malkovris ĝin. Vere [[Portugalio|portugaloj]] ne invadis kaj eĉ ne malkovris Brazilon, ĉar antaŭ la [[16-a jarcento]] ne estas io kion oni povas nomi Brazilo. Vere estas la teritorio kaj multaj [[nacio]]j loĝas tie, sed la homoj kiuj loĝis tie ne pensas ĝin kiel apartan [[teritorio]]n, ili havas tre malsamajn [[kulturo]]jn kaj tre malsamajn [[lingvo]]jn, male kiel okazis en [[Meksiko]] kaj [[Peruo]], kie hispanoj invadis [[ŝtato]]jn. Estas tiam multaj [[popolo]]j kaj multaj nacioj en nuna brazila teritorio. Nur en la [[18-a jarcento]] aperis konscio de io nomata Brazilo, kune kun la unuaj movadoj por [[aŭtonomio]]. Hodiaŭ kelkaj historiistoj diras ke oni ''inventis'' Brazilon de la 16-a ĝis la 18-a jarcentoj. == Unuaj loĝantoj == Antaŭ la alveno de [[Portugalio|portugaloj]], multaj homoj loĝis tie kie hodiaŭ estas Brazilo. La origino de tiuj homoj estas la sama kiel tiu de aliaj pra-amerikanoj. Eble ili alvenis de Azio per tiama tera vojo en la nuna markolo de Bering. Kelkaj tre malnovaj homaj [[fosilio]]j eltrovitaj en Sudameriko malsimpligis tiun teorion. Hodiaŭ oni akceptas ne nur unu, sed multajn transirojn de [[Beringa Markolo]]. Estas teorio laŭ kiu la homoj disvastiĝis tra Ameriko je ĉirkaŭ 1&nbsp;km jare. Por alveni el [[Alasko]] ĝis [[Parao]] en [[Brazilo]], ili bezonis ĉirkaŭ 20.000 jarojn. Oni eltrovis arkeologiajn restaĵojn en [[São Raimundo Nonato]] en [[Piaŭio]] de antaŭ ĉirkaŭ 60.000 jaroj kaj en [[Suda Rio-Grando]] de antaŭ ĉirkaŭ 70.000 jaroj. La plej malnovaj [[fosilio]]j de ''Homo sapiens'' en [[Afriko]] estis datitaj en 2005 de antaŭ 200 mil jaroj, sed la plej malnovaj fosilioj en [[Nordameriko]] havas aĝon de nur 40 mil jaroj, kaj tiuj datumoj estas disputeblaj. En [[Usono]] estas konkretaj indikoj de unuaj homoj nur ekde antaŭ 15 mil jaroj ([[kulturo Clovis]]). Ankaŭ estas en Brazilo, hodiaŭe, du malsamaj indiĝenaj grupoj laŭ fizikaj karakteroj. Unuj estas la parolantoj de lingvoj de l' trunko makro-ge, kaj aliaj izolitaj lingvoj. Ĉi tiuj similas al nordamerikaj kaj peruaj indiĝenoj kun agla nazo, ruĝa haŭto, kelkaj barbaj kaj korpaj haroj kaj longa vizaĝo. Aliaj estas parolantoj de lingvoj de l' trunko karaiba. Kun malgrandaj kaj elegantaj nazoj, bruna haŭto, neniaj barbaj aŭ korpaj haroj kaj rondaj vizaĝo tiuj fizike similas la [[Polinezio|polinezianojn]]. === Pra-brazilaj kulturoj === [[Dosiero:Slaved.guarani.debret.jpg|maldekstra|eta|250px|Ĉasistoj kun kaptitaj [[indianoj]].]] Estis, krom izolitaj grupoj, tri grandaj [[kulturo]]j en la teritorio kie hodiaŭ estas Brazilo: '''amazonia''', '''centra''' kaj '''marborda'''. La amazonia kulturo estis la pli disvolvita. Ĝiaj anoj estis agrikulturistoj kiuj konstruis urbojn kun eĉ 10.000 loĝantoj, ĉefe en [[Marajó]] kaj [[Santarém]], [[Parao]]. Ili konstruis multajn metrojn altajn terasojn el tero kiel bazon de kabanaroj. Sed ĉar ekzistas multaj terasoj kiuj ne montras uzadon, oni pensas ke ili utilis ankaŭ por montri la potencon de la [[urbo]]. Ili estis grandaj ceramikistoj kaj eble havis pra-skriban sistemon. Tute eble ili komercis kun [[Inkaoj]] kaj aliaj popoloj. La centra pra-brazila kulturo vere estis multaj kulturoj sinsekvaj dum 6 mil jaroj. Ili estis pacemaj [[ĉasistoj kaj kolektistoj]], iom post iom akiris agrikulturon kaj ceramikon. La homoj loĝis en [[kabano]]j sed uzis [[kaverno]]jn kiel sanktejojn. La marborda kulturo, kies anojn oni nomas “sambaquizeiros” (''tiuj kiuj loĝis en artefaritaj montoj'', portugallingve), estis la plej primitiva. Iliaj homoj loĝis en artefaritaj montoj apud [[maro]]. Ili ne uzis pafarkojn, ĉasis malgrandajn bestetojn, manĝis [[fiŝo]]jn kaj aliajn marajn bestojn. Iliaj restaĵoj montras ke ili havis tre malsanan vivmanieron kaj mortis proksimume 30-jaraĝaj. Tio daŭris ĝis ĉirkaŭ [[1300]] kiam popoloj el [[Karibo]], ĉefe [[tupioj]] invadis Sudamerikon. Ili detruis urbojn en [[Amazonio]] kaj igis la popolojn de la regiono foriri okcidenten kaj suden, premante la centrajn popolojn. Ĉar ili estas marbordaj popoloj, la karibaj invadintoj detruis la sambaquizeiros kaj prenis iliajn fiŝkaptlokojn. Kiam [[Portugalio|portugaloj]] alvenis, la situacio ankoraŭ estis malstabila, sed tupioj jam konkeris la tutan marbordon, nordaj popoloj vivis en novaj vilaĝoj ĉirkaŭ nuna [[Manaus]] kaj centraj popoloj estis miksitaj kun la nove venintaj. == Dependa periodo == [[Dosiero:Meirelles-primeiramissa2.jpg|eta|250px|''A Primeira Missa no Brasil'' (La Unua [[Meso (diservo)|Meso]] en Brazilo) de [[Victor Meirelles]] ([[1861]]).]] La dependa periodo de la brazila historio komenciĝas en [[22-a de aprilo]] [[1500]], kiam [[Pedro Álvares Cabral]] alvenis al la nuna [[Bahio]] kaj deklaris la posedon de parto de [[Ameriko]] flanke de [[Portugalio]]. Tiu "rajtigis" sian regadon per [[Traktato de Tordesiljas]] kaj ĝin daŭrigis ĝis la [[7-a de septembro]] [[1822]] kiam la portugala princo oficiale deklaris la sendependecon de Brazilo. Sed pli ol en aliaj landoj tiuj datoj estas nur formalaĵoj. Oni povas dividi la dependan periodon je du partoj: kolonia periodo [[1500]]-[[1808]] kaj regna periodo [[1808]]-[[1822]]. Kutime oni dividas la kolonian periodon je tri ''cikloj'': brazil-arba ciklo aŭ '''pra-kolonia periodo'''; '''sukera ciklo''', kaj '''ora ciklo'''. === Pra-kolonia periodo aŭ brazil-arba ciklo === Tiu periodo, aŭ ciklo, komenciĝis en [[1500]] kaj finis en [[1530]]. Eŭropanoj, ne nur portugaloj, sed ankaŭ hispanoj, francoj kaj angloj, venis al Brazilo, tiam nomata ''Terra de Vera Cruz'' (Lando de [[Vera Kruco]]), por esplori la marbordon kaj ŝanĝi eŭropajn [[varo]]jn, ĉefe [[spegulo]]jn, [[hakilo]]jn kaj [[tranĉilo]]jn kontraŭ indiĝenaj varoj, ĝenerale [[papago]]j kaj la [[ligno]] de [[brazil-arbo]] (''Caesalpinia echinata''). Tiun lignon oni uzis por fari ruĝan [[Tinkturo|tinkturon]]. En tiu periodo, eŭropanoj ne ekloĝis la teritorion kaj havis pacajn rilatojn al indiĝenoj. Nur ŝipdronintoj, kiel [[João Ramalho]], miksiĝis inter la lokanojn kaj akiris ilian kulturon. Ĉi tiu ciklo finis kiam oni sendis [[Martim Afonso de Souza]] por fondi [[San-Vicento]]n, la unuan kolonian [[vilaĝo]]n en Brazilo. === Sukera ciklo === [[Francio]] kontestis la validecon de la [[Traktato de Tordesiljas]] kaj intencis fondi [[Kolonio|kolonion]] en [[Ameriko]]. Tiam [[Portugalio]] decidis okupi ''sian'' parton de la kontinento. En tiu tempo estis nur 3 milionoj da portugaloj kaj sperton pri kolonizado ili havis nur en la insularoj [[Acoroj]], [[Madejro]] kaj [[Sao-Tomeo kaj Principeo]]. Kvankam portugala Ameriko estis multe pli granda ol tiuj insularoj, Portugalio intencis sekvi la saman modelon. La [[Portugala Registaro|portugala registaro]] dividis la teritorion je dek kvin ''Capitanias'' (heredaj provincoj, "kapitanujoj") kaj al la koloniistoj proponis planti [[Sukerkano|sukerkanon]]. La reĝo donis la heredajn provincojn al nobeluloj, kiuj devis alporti homojn kaj rimedojn per sia propra mono. Nur [[Duarte Coelho]] kaj [[Martim Afonso de Souza]] akceptis tion kaj la sistemo ne funkciis. En la hereda provinco de [[Martim Afonso de Souza]], [[San Vicento|San-Vicentio]], oni rapide fondis kelkajn vilaĝojn: [[San-Vicento]]n, [[Santos]]on, [[Santo André]]on kaj [[San-Paŭlo]]n. En la provinco de [[Duarte Coelho]], [[Pernambuko]], oni fondis [[Olinda]]n kaj [[Igarassu]]on. Nur [[Pernambuko]] taŭgis por sukerkana [[kultivado]]. Tial San-Vicentio tre malrapide disvolviĝis post la morto de [[Martim Afonso de Sousa|Martim Afonso]]. Post la fiaska provo de heredaj kapitanujoj, la portugala registaro kreis en Brazilo la oficon de [[Ĝenerala guberniestro|ĝenerala-guberniestro]]. La unua ĝenerala-guberniestro estis [[Tomé de Sousa]], kiu ricevis de la reĝo la mision kontraŭbatali la indiĝenojn, pligrandigi la agrikulturan produktadon, defendi la teritorion kaj serĉi [[mino]]jn de [[oro]] kaj [[arĝento]]. Ĉefurbo de Brazilo tiam estis [[Salvador (Brazilo)|Salvador]], ĉar la nordorienta regiono estis la ekonomie plej grava pro la [[sukero]]. [[Dosiero:Navio negreiro - Rugendas 1830.jpg|eta|250px|maldekstra|[[Sklavoŝipo]] iras al [[Brazilo]].]] La sukera produktado bezonis multan sklavan laboron, kaj oni prenis unue indiĝenojn kiel sklavojn, sed [[sklaveco]] ne estas parto de indiĝena kulturo kaj ili ekribelis kaj malfacile laboris. Por solvi tion, [[Portugalio|portugaloj]] alportis nigrajn sklavojn el [[Afriko]]. Inter [[1630]] kaj [[1654]], [[Brazila Nordoriento]] estis [[Nederlanda Brazilo|invadita]] de [[Nederlando|nederlandanoj]]. Ili interesiĝis pri [[komerco]] de sukero. Sub la estraro de [[Johann Moritz von Nassau-Siegen]] ili restis tie ĝis ili estis forpelitaj en [[1654]]. Nassau farigis multajn konstruaĵojn en [[Recifo]], kaj igis ĝin vera urbo. Dum la milito por forpelo de nederlandanoj aperis la unuaj sentoj pri Brazilo kiel aparta nacio, aŭ pli precize: oni eksentis ke la brazila popolo havis aliajn interesojn ol la portugala. ''[[Bandeirante]]s'' estis la militistoj kaj koloniistoj kiuj el la 16a jarcento eniris en la internaj teritorioj de Sudameriko, elirinte el San-Paŭlo de Piratininga (San-Paŭlo) en kio poste estos Brazilo. La nomo "bandeirante" devenas de la portugala vorto "bandeira" (flago) ĉar ili grupiĝis uzante flagojn kiuj distingis ilin; metafore poste estis nomitaj "bandeiras" la armitaj bandoj kaj ankaŭ la invadoj fare de portugalanoj en teritorioj poste reklamitaj de Portugalio. {{Ĉefartikolo|Afrikobrazilano}} === Ora ciklo === [[Dosiero:Juliao06.JPG|250px|eta|Diamanta minado en [[Minas-Ĝerajso]], [[1770]].]] Ĉar la sukerkana kulturo ne bone disvolviĝis en San-Vicentio, ĝiaj loĝantoj, ĉefe tiuj kiuj loĝis en [[San-Paŭlo]], komencis serĉi aliajn vivrimedojn. Ili esploris la landinternon kaj fondis vilaĝojn tre malproksime de San-Vicentio. Unue ili serĉis indiĝenojn por vendi ilin kiel sklavojn al sukerkanaj plantejoj, poste ili batalis kiel dungitaj militistoj, fine, en 18-a jarcento, san-paŭlanoj trovis [[oro]]n en la brazila landinterno. Ili estis nomataj ''Bandeirantes'' (''flagistoj''), ĉar dum siaj esploroj ili ĉiam portis portugalan flagon. Iliaj esploroj, vilaĝoj kaj eltrovoj ŝanĝis la limojn de Brazilo kaj devigis la faradon de [[Traktato de Madrido]]. Post la eltrovo de [[oro]], la [[sukero]] ne plu estis la plej grava [[varo]] de kolonio. Oni ŝanĝis la ĉefurbon de [[Salvador (Brazilo)|Salvador]] al [[Rio-de-Ĵanejro]]. Dum la ora ciklo okazis multaj ribeloj kaj ekaperis la unuaj ideoj pri sendependeco de Brazilo aŭ partoj de ĝi. Tiam la ideo de Brazilo kiel tuto ankoraŭ ne estas vigla. Tiam okazis la plej grava ribelo de la kolonia periodo la "Inconfidência Mineira" (''Minas-Ĝerajsa Perfido'') en kiu partoprenis la nacia heroo [[Tiradentes]] inter aliaj. Dum la ora ciklo Brazilo produktis la plejmulton da oro kiu tiam ekzistis en la mondo. En la fino de 18-a jarcento la produktado malkreskis senkompate. Ĉirkaŭ [[1800]] preskaŭ ne plu estas oro en la koloniaj minoj. == Regna periodo == En Novembro [[1807]] trupoj de [[Napoléon Bonaparte|Napoleono Bonaparto]] igis la portugalan [[Kortego|kortegon]] fuĝi al [[Brazilo]]. La [[regento|regenta]] princo [[Johano la 6-a de Portugalio|Princo Johano]] kaj la reĝino [[Maria la 1-a de Portugalio|Maria la 1-a]], alinomata la Freneza, alvenis [[Rio-de-Ĵanejro]]n en [[1808]], poste faris defendan aliancon kun [[Britio]]. La brazilaj havenoj estis malfermitaj al [[internacia komerco]] kaj finis la kolonia [[monopolo]]. [[Rio-de-Ĵanejro]] fariĝis ĉefurbo de [[Portugalio]]. La princo kreis la ''Imprensa Nacional'' (''Nacian Presejon'') ([[13-a de majo]] [[1808]]), la ''Banco do Brasil'' (Brazilan Bankon) ([[12-a de oktobro]] [[1808]]), la ''Caixa Econômica'' (Ŝparkason) ktp. Tiuj fondaĵoj ekzistis ĝis hodiaŭ kaj estas simboloj de nacia sendependo. [[Dosiero:Flag of the United Kingdom of Portugal, Brazil, and the Algarves.svg|eta|dekstra|200px|Blazono de [[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]].]] Post la [[Viena Kongreso]] je la [[16-a de decembro]] [[1815]] Brazilo estiĝis [[regno]] ene de la portugala ŝtato, kiu nomiĝis de tiam '''[[Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo]]'''. Dum tiu periodo, la reĝo Johano konkeris ankaŭ [[Urugvajo]]n kaj [[Franca Gujano|Francan Gujanon]]. Tuj post la restarigo de [[Burbona dinastio]], la reĝo redonis Gujanon al [[Francio]] kiel donacon al burbona reĝo. Post la liberala ribelo de [[1820]] [[Portugalio|portugaloj]] postulis, ke la reĝo revenu al [[Eŭropo]] kaj [[Lisbono]] estu denove ĉefurbo de la portugala ŝtato. En [[1821]] la reĝo [[Johano la 6-a de Portugalio|Johano la 6-a]] reiris al [[Lisbono]]. Malgraŭ tio, parto de la kortego restis en [[Brazilo]], inkluzive de la reĝido hereda princo [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]] == Sendependa periodo == Kvankam dum la Regna Periodo Brazilo ne estas fakte dependa lando, ĉar ĉefurbo de Unuiĝita Regno estis en [[Rio-de-Ĵanejro]], jure ĝi ankoraŭ ne estis sendependa ŝtato. Dum la portugala liberala ribelo, tute strange al [[liberalismo|liberalaj pensuloj]], sed nature al [[naciismo|naciŝovinistoj]], portugalaj ribeluloj postulis ne nur la reiro de ĉefurbo al [[Lisbono]], sed ankaŭ la revenon de [[Brazilo]] al kategorio de [[kolonio]]. Antaŭ eliro, la reĝo Johano konsilis al siaj filoj kiuj restis en Brazilo, la disigon de l' Unuigita Regno, por ke liberaloj ne prenu la povon en Brazilo. Post reiro de Portugala kortego al Lisbono, en aprilo 1821, [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Princo Petro]] igis [[Regento|regenton]] de Brazila Regno. En la [[9-a de januaro]] [[1822]] ekis preparo de jura sendependeco de Brazilo. En la 7-a de septembro, en [[San-Paŭlo]], la princo deklaris la Brazilan juran sendependon. Do, brazila sendependo estis, vere, malunuigo de regnoj en du ''kronojn'' laŭ Eŭropa modelo, ne sendependo laŭ Amerika modelo. Oni dividas brazilan sendependan historian periodon en du tre grandajn partojn: '''Monarkia Periodo''' kaj '''Respublika Periodo'''. === Monarkia periodo === ==== Unua Imperio ==== [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]], en la [[12-a de oktobro]] iĝis [[imperiestro de Brazilo]] kaj estis kronita en la [[1-a de decembro]]. Tio komencas la Monarkian Periodon de brazila historio. En tiu periodo, Brazilo estis estrita de [[imperiestro]] kaj [[Ĉefministroj de Brazilo|ĉefministro]]. [[Dosiero:Independencia brasil 001.jpg|eta|maldekstra|350px|[[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]] deklaras la sendependeco de Brazilo.]] Brazilo iĝis la sola legitima amerika monarkio laŭ eŭropa modelo. Tiu [[legitimeco]] malebligis la disigon de portugallingva Ameriko kiel okazis al hispanlingva Ameriko. Petro la 1-a reĝis de [[1822]] ĝis [[1831]], periodo nomata Unua Imperio. En [[1831]], li estis devigita de multaj ribeloj abdiki favore al sia filo [[Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 2-a]] tiam 5-jaraĝa. En [[1828]] [[Urugvajo]] disigis de [[Brazilo]] kaj Brazilo lasis esti "[[imperio]]" laŭ ekzakta senco de la vorto, kaj restis ununacia regno. ==== Regenta periodo ==== Dum la periodo de [[1831]] ĝis [[1840]], [[Brazilo]] estis estrita de kelkaj regentoj, kiu devis administri la landon dum Petro la 2-a estis infano. Elstara figuro de tiu periodo estis la tutoro [[José Bonifácio de Andrada e Silva]], kiu garantiis la tronon al Petro la 2-a. En tiu periodo okazis multaj ribeloj tra la Brazila imperio. La ĉefaj ribeloj de tiu periodo estis la [[Farroupilha revolucio]], en kiu partoprenis [[Giuseppe Garibaldi]] sude, kaj la ribelo de [[Konfederacio de Ekvatoro]] nordoriente, kiuj postulis [[Secesio (politiko)|secesion]] de kelkaj provincoj por formi malgrandajn [[Respubliko|respublikojn]]. ==== Dua Imperio ==== [[Dosiero:Delfim-pedroII-MHN.jpg|eta|230px|[[Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 2-a]], imperiestro de Brazilo.]] La dua imperio ekis kun la '''Puĉo de Plenkreskaĝo''. De tiu tempo, Pedro la 2-a, 15-jaraĝa, komencis reĝi Brazilon kun helpo de [[José Bonifácio de Andrada e Silva]]. Tiu periodo estis markita de multaj gravaj eventoj, kiel ribeloj, [[Fremda interveno|interveno]] de Brazilo en [[Urugvajo]] kaj [[Argentino]] kaj [[Milito de la Trilanda Alianco]]. Post tiu [[milito]] la brazila registaro antipatiiĝis al la terarmeo, ĉar krom terarmeo ekzistis ankaŭ la ''[[Nacia Gvardio (Brazilo)|Nacia Gvardio]]'', armeo de [[Terposedanto|terposedantoj]] kun heredaj [[Privilegio|privilegioj]]. Post la venko en la Milito de Trilanda Alianco la profesia terarmeo postulis esti rigardata samranga kiel Nacia Gvardio. Kiam post la [[Itala unuigo|itala unuiĝo]] la [[papo]] iĝis malamiko de la framasonoj, ĉar [[framasonismo]] estis tre grava en [[Brazilo]], Brazila imperio kontraŭbatalis [[katolikismo|Katolikan Eklezion]], kaj perdis ĝian apogon, tre gravan en katolika lando. En tiu periodo, okazis ankaŭ la fino de laŭleĝa [[sklaveco]] en [[Brazilo]] ([[1888]]). Ĉar tial la [[monarĥio]] perdis la apogon de la terposedantoj, [[Pozitivismo|pozitivistoj]] kaj la militistoj povis puĉi kontraŭ la imperiestro kaj fondis la brazilan respublikon. == Respublika periodo == La puĉo de marŝalo [[Deodoro da Fonseca]], kiu faligis la monarkion en [[Brazilo]], okazis en la [[15-a de novembro]] [[1889]]. Oni povas dividi la Respublikan Periodon de Brazila historio en sep "respublikojn" === Unua Respubliko (aŭ "Malnova Respubliko") (1898-1930) === [[Dosiero:Henrique Bernardelli - Proclamação da República.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Henrique Bernardelli]]: ''Marechal [[Deodoro da Fonseca]]'', ĉ. [[1900]].]] En la nokto de la [[15-a de novembro]] [[1889]] oni organizis la Provizoran Registaron, kaj Deodoro iĝis la unua [[Prezidantoj de Brazilo|Prezidanto de Brazilo]]. En la [[24-a de februaro]] [[1891]] elektiĝis konstitucia prezidento. Li puĉis kaj malfermis la parlamenton en la [[3-a de novembro]] [[1891]] kaj iĝis [[diktatoro]]. La vicprezidento [[Floriano Peixoto]] kontraŭpuĉis en la [[23-a de novembro]] [[1891]], eksigis Deodoron, restarigis la [[demokratio]]n kaj iĝis [[prezidento]]. Deodoro mortis kelkajn monatojn poste. Malgraŭ tio Floriano ne permesis al la [[parlamento]] elekti novan prezidenton. Pro tio okazis ribeloj, kiujn li venkis kun apogo de [[Usono]] kaj [[Britio]] kiu sendis [[Batalŝipo|batalŝipojn]] por apogi lin. Li estis alinomata ''Fera [[Marŝalo]]'' kaj en la [[5-a de novembro]] [[1894]] [[Prudente de Morais]] fariĝis lia posteulo. Li mortis kelkajn monatojn poste. La tiama [[ekonomio]] de [[Brazilo]] tre dependis de [[kafo]] kaj alveno de italaj, japanaj kaj germanaj [[Kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj|duonsklavoj]] ([[Servuto|servutoj]]) estis tre granda en tiu periodo. [[Prudente de Morais]], la prezidento elektita en [[1894]], ekoficis en la [[15-a de novembro]] de tiu jaro. En la komenco de sia prezidanteco, li venkis la Profederacian Revolucion, sed poste devis kontraŭbatali la Internan Militon de Canudos. Li estis grave malsana kaj en la [[5-a de novembro]] [[1897]] suferis atencon, kiun li transvivis. Prudente de Morais kreis tiam la "politikon de subŝtatestroj" aŭ "politikon de kafo kun lakto". Kiu permesis al subŝtatestroj de [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] kaj [[Minas-Ĝerajso]] elekti la respublikan prezidanton se ili havas la apogon de ĉiuj aliaj subŝtatestroj kaj popola balotado estis nur formala konsulto. Ŝtatestroj estis ĉiam ''Coronéis'' (lokaj [[Senjoro|senjoroj]] kaj terposedantoj) kaj apogita de aliaj ''Coronéis'' de subŝtato. En tiu tempo, (dum 19-a kaj frua 20-a jarcento), estis oftaj la grupoj de ''Cangaceiros'' kaj ''Jagunços'', privatmilitistoj pagitaj de ''Coronéis''. La Jagunços (/ĵagunsoz/) luktis laŭpage aŭ pro fideleco al sia senjoro. La Cangaceiros (/kangaseiroz/) ne nur luktis laŭpage, sed ankaŭ disrabis vilaĝojn propavole. La plej famaj el ili estis [[Lampião]]. [[Dosiero:Acre MesoMicroMunicip.svg|eta|Brazilo aĉetis [[Akro (Brazilo)|Akro]] de [[Bolivio]].]] Tiu politiko funkciis ĝis [[1928]]. Kiam prezidento [[Washington Luís]] demandis al la subŝtatestroj, ĉu ili apogos lian prezidentokandidaton, la tiamaj subŝtatestroj [[João Pessoa]] de [[Paraibo]], Antônio Carlos de [[Minas-Ĝerajso]], kaj [[Getúlio Vargas]] de [[Suda Rio-Grando]] neis sian apogon kaj komunikis intencon peti popolan konsulton. La oficiala kandidato venkis, sed en [[1930]] milita kaj popola ribelo ebligis puĉon kontraŭ la prezidento. En tiu periodo, brazilanaj individuoj invadis [[Bolivio]]n sen apogon de nacia registaro kaj fondis kolonion [[Akro (Brazilo)|Akro]], ili deklaris sendependon de Bolivio kaj petis [[Anekso|aneksado]] al Brazilo. Brazila registaro, post provi konvinki ilin eliri la teritorion, aĉetis [[Akro (Brazilo)|Akron]] de [[Bolivio]] per 2 milionoj da [[Brita pundo|britaj pundoj]]. === Dua Respubliko (1930-1937) === [[Dosiero:Revolução de 1930.jpg|maldekstra|eta|300px|[[Getúlio Vargas]] kaj lia [[Trupo (armeo)|trupo]].]] En [[1930]] okazis puĉo kiu finis la unuan respublikon. Kiam Vargas puĉis en 1930, li intencis estri absolute, sen konstitucio, kaj finis la "provizoran" respublikan periodon de la brazila historio laŭ ideoj de [[Pozitivismo]]. En [[1932]] la [[Pro-Konstitucia Revolucio]] en [[San-Paŭlio]] devigis Vargas-on akcepti novan konstitucion en [[1934]], sed en la [[10-a de novembro]] [[1937]] li denove puĉis kaj kreis la "[[Nova Ŝtato|Novan Ŝtaton]]", en kiu li intencis anstataŭigi la [[Parlamento de Brazilo|parlamenton]] per scienca [[akademio]]. Sed tiam la influo de la [[faŝismo]] en Brazilo jam estis tre forta, kaj la diktaturo de Vargas fariĝis iom post iom pli faŝisma ol pozitivisma. Dum tiu periodo, en [[1935]], okazis komunisma ribelo en [[Norda Rio-Grando]] kaj [[Rio-de-Ĵanejro]]. Vargas uzis tion por persekuti siajn malamikojn kaj timigi la superajn klasojn pri [[komunismo]]. === Tria Respubliko (aŭ "[[Nova Ŝtato]]") (1937-1945) === {{Ĉefartikolo|Nova Ŝtato}} Same kiel la [[faŝismo|faŝistoj]] en Eŭropo, Vargas eluzis tiujn ĉi timojn pri komunismo por pravigi [[diktatoreco|diktatorecan]] regadon. Sian modelon de "Nova Ŝtato" li realigis ekde [[1937]] laŭ la ekzemplo de samnoma sistemo sub [[Salazar]] en [[Portugalio]]. Tiu periodo estis [[diktatoreco|diktaturo]], en kiu la prezidanto estas ne nur ŝtatestro kaj registarestro sed ankaŭ plej supera [[Leĝdona povo|leĝdonanto]] kaj plej supera [[Juĝista povo|juĝistaro]]. Tiu diktaturo daŭris ĝis la [[29-a de oktobro]] [[1945]] kiam okazis puĉo apogita de [[Usono]]. === Kvara Respubliko (aŭ "Populisma Respubliko") (1945-1964) === [[Dosiero:Juscelino Kubitschek in 1956.jpg|eta|[[Juscelino Kubitschek]], la "''[[Bossa Nova]] prezidanto''".]] Tiu tempo estas ankaŭ nomata ''oraj jaroj'' de la brazila historio. En tiu periodo, kvankam komunisma partio ne povis elekti reprezentantojn, Brazilo vivis "normalan" parlamentan demokration laŭ usona modelo. Nur en [[1954]] oni provis ''blankan'' puĉon kiu fiaskis. En tiu periodo, aperis en Brazilo [[Televido|televidaparatoj]], modernaj [[Fabriko|fabrikoj]] kaj iom post iom finis la laŭleĝa [[kvazaŭsklavigo pro ŝuldoj]]. [[Juscelino Kubitschek]] fondis [[Braziljo]]n en [[1961]]. Sed en la [[31-a de januaro]] [[1961]] [[Jânio Quadros]] enoficiĝis kiel prezidanto kaj rezignis je la [[25-a de aŭgusto]] [[1961]], kaj ekis gravega krizo. La socialisma vicprezidanto [[João Goulart]] estis en [[Ĉinio]] kaj oni proponis puĉon por ke li ne enoficiĝu kiel prezidanto. [[Ranieri Mazzilli]], estante prezidanto de la parlamento, estris de la [[25-a de aŭgusto]] [[1961]] ĝis la [[8-a de septembro]] [[1961]]. Oni kreis la oficon de [[ĉefministroj de Brazilo|ĉefministro]], kaj la prezidanto estis nur ŝtatestro. [[João Goulart]] povis esti prezidanto. [[Plebiscito]] malkreis la oficon de ĉefministro kaj la prezidanto reestis ŝtatestro kaj registarestro en la [[24-a de januaro]] [[1963]]. === Kvina Respubliko (aŭ militista periodo) (1964-1985) === {{Ĉefartikolo|Milita puĉo de 1964}} La Militista Periodo, aŭ ''plumbaj jaroj'' komencis en [[1-a de aprilo]] [[1964]] per puĉo apogita de [[Usono]]. Kvankam [[Ranieri Mazzilli]] estis konsiderata laŭleĝa provizora prezidanto ([[2-a de aprilo]] [[1964]] ĝis [[15-a de aprilo]] [[1964]]) ĉar li estis la prezidanto de la [[parlamento]], tamen la vera povo apartenis al "Supera Komando de Revolucio", t. e., la aro de brazilaj ĝeneraloj. Marŝalo [[Humberto de Alencar Castello Branco]] iĝis diktatoro en la [[15-a de aprilo]] [[1964]] ĝis [[15-a de marto]] [[1967]]. Castelo Branco ekziligis la ĉefajn politikajn figurojn de [[Brazilo]]. En [[1965]] oni malpermesis la ekziston de politikaj [[Partio (politiko)|partioj]]. En [[1967]] oni trudis novan [[konstitucio]]n. [[Dosiero:Diretas ja 1.JPG|eta|maldekstra|250px|La popoloj protestis kontraŭ la registaro dum la Militista Periodo.]] Sekvis lin kiel diktatoro la marŝalo [[Costa e Silva]] de la [[15-a de marto]] [[1967]] ĝis lia morto en la [[31-a de aŭgusto]] [[1969]]. Dum la diktatoreco de Costa e Silva okazis la unua granda "purigado" en [[1968]], kiam la plejparto de intelektuloj kaj sociaj pensistoj estis arestitaj, mortigitaj aŭ ekzilitaj. Li fermis la parlamenton kaj dekretis la 5-an Institucian Agon, la '''AI-5''', kiu permesis al prezidento fermi la [[Parlamento]]n, nuligi politikajn rajtojn kaj forigis la rajton je ''[[Habeas corpus|habeas-corpus]]''. Kiam mortis Costa e Silva, [[Aurélio Lyra Tavares]], [[Augusto Rademaker]] kaj [[Márcio Mello]] puĉis en [[31-a de aŭgusto]] [[1969]]. Ili estris ĝis la [[30-a de oktobro]] [[1969]]. Ilia celo estis ne permesi revenon de [[demokratio]]. [[Emílio Garrastazú Médici]] estis diktatoro de [[30-a de oktobro]] [[1969]] ĝis [[15-a de marto]] [[1974]]. Dum lia regado okazis la dua granda purigado de 1970 ĝis 1974. En tiu periodo, preskaŭ nenio estis permesata en [[Brazilo]], oni ne rajtis, ekzemple, havi [[barbo]]n aŭ legi [[pornografio|pornografiaĵon]], [[samseksamo]] estis [[krimo]]. Estis ankaŭ multaj ''sekretaj dekretoj'' en tiu tempo. Ĝeneralo [[Ernesto Geisel]] estis diktatoro de la [[15-a de marto]] [[1974]] ĝis la [[15-a de marto]] [[1979]]. La [[Naftokrizo de 1973|monda ekonomia krizo]] de [[1973]] devigis al li redirekti eksteran politikon kaj krei la doktrinon de [[Brazila ekstera politiko|Respondeca pragmato]]. [[Jimmy Carter]] ĉesigis la apogon de [[Usono]] al Brazila diktaturo kaj premis por [[demokratiigo]]. GEISEL komencis procezon de redemokratiigo sed elektis kiel posteulon la ĉefon de la [[sekreta polico]] [[João Figueiredo]], kiu estis la lasta brazila diktatoro ([[15-a de marto]] [[1979]] ĝis [[15-a de marto]] [[1985]]). Dum la regado de Figueiredo okazis la ''ampleksa pardono'', t. e., la permeso de reveno de politikaj ekzilitoj. Kaj oni permesis la ekzistadon de [[partio]]j, [[striko]]jn ktp. Sed ankoraŭ en [[1979]] okazis la lasta fermo de la [[parlamento]]. En [[1984]] popola movado (kiel ĝi estis nomita?) rapidigis la finon de la diktatura periodo. === Sesa Respubliko (aŭ "Nova Respubliko") (1985 - ĝis nun) === [[Tancredo Neves]] kaj [[Ulisses Guimarães]] sukcesis gvidi popolan movadon kiu komencis spontane en [[1984]]. En la [[15-a de novembro]] [[1984]] [[Tancredo Neves]] estis deklarita prezidento de [[Brazilo]] de la [[Parlamento]] kaj devis enoficiĝi en [[15-a de marto]] [[1985]], sed antaŭ enoficiĝo li mortis. La parlamento deklaris la prezidanton de la Senato [[José Sarney]] prezidento en la [[15-a de marto]] [[1985]] kun ĉiuj diktatorecaj povoj kaj sen limtempo por fino de lia regado. Sarney okazigis balotadon por [[Konstitucia Asembleo|konstitucia asembleo]]. En [[1986]] li ŝanĝis la nomon de la brazila mono, malpermesis la plialtigon de prezoj en Brazilo kaj deklaris nepagadon de internacia [[debeto]] de Brazilo. En 1989 li denove ŝanĝis la nomon de brazila mono. Lia ekonomia politiko estis fiaska kaj [[inflacio]] atingis 80% monate (1,5% tage). Li regis ĝis [[15-a de marto]] [[1990]]. [[Fernando Collor de Mello]] estis la unua brazila prezidento elektita per popola balotado ekde [[1961]]. Lia regado, kiu komenciĝis la [[15-a de marto|15-an de marto]] [[1991]], estis ruiniga. En la unua tago de lia regado li konfiskis '''tutan monon''' de l' popolo, kiu estis en bankoj, por ĉesigi la [[inflacio]]n (vere, sen mono ne estas inflacio). Li ankaŭ ŝanĝis la nomon de la brazila valuto. Li permesis eniron de fremdaj varoj kontraŭ malaltaj impostoj. Krome li fakte permesis [[Korupto|koruptecon]] kaj li mem estis fifamege koruptita. La [[29-a de decembro|29-an de decembro]] [[1992]] li estis impedita (t.e., eksigita) de la [[parlamento]], kaj enoficiĝis la vicprezidanto [[Itamar Franco]]. [[Itamar Franco]] estis malvigla prezidento, ĉiuj timis ke li ne sukcesas estri, pro tio oni evitis oponon al li. Ĉiu timis ke fiasko de lia registaro povus frakasi [[Brazilo]]n kaj meti la landon en novan diktaturan periodon, tial ĉiu helpis lin dum lia periodo, kaj li sukcesis atingi nacian unuecon. Franco redonis monon al la popolo, ŝanĝis la nomon de la brazila valuto, kontrolis inflacion, rekomencis pagadon de internaciaj debetoj ktp. Fine li denove ŝanĝis la nomon de brazila valuto. Lia regado finiĝis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] de [[1995]]. [[Fernando Henrique Cardoso]] estis elektita de [[Rekta baloto|rekta popola balotado]], enposteniĝis la [[1-a de januaro|1-an de januaro]] de [[1995]] kaj estis la unua prezidento de [[Brazilo]] ekde [[1961]] kiu ricevis la simbolojn de prezidenteco de sia antaŭulo. Li estis la unua prezidento ekde [[1986]] kiu ne ŝanĝis la nomon de brazila valuto, kvankam li ordonis faradon de novaj moneroj. Li estis la unua "normala" prezidento de Brazilo ekde [[Juscelino Kubitschek]]. CARDOSO estis reelektita en [[1998]] per normala balotado kaj regis ĝis [[2003]], kiam oni elektis la nunan brazilan prezidenton [[Luiz Inácio Lula da Silva]]. == Vidu ankaŭ == * [[Brazila ekstera politiko]] * [[Enmigrado en Brazilon]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.historyofnations.net/southamerica/brazil.html Historio de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110514095423/http://www.historyofnations.net/southamerica/brazil.html |date=2011-05-14 }} ({{en}}) {{Elstara}} {{ADLS|2005|42}} [[Kategorio:Historio de Brazilo| ]] euggpski84j6degkosmnjuyilnnlg5w 0 36040 9347946 9157297 2026-04-05T10:06:11Z Petr Tomasovsky 678 9347946 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Darkovice | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Gross Darkowitz}} | alia_nomo1 = {{Lang-pl|Darkowice}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Darkovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Darkovice, hostinec.JPG | dosiero_priskribo = Gastejo Na Zastávce <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Darkovice flag.jpg | blazono = Coa Czech Town Darkovice.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluĉinio | parto = | rivero = | memorindaĵo = MO S-20 "Orel" | memorindaĵo_noto = fortikaĵo | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Darkovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 242 | lat_d = 49 | lat_m = 56 | lat_s = 06 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 20 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.14 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Darkovice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1250 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 747 17 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0805 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0805 568228 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.darkovice.cz www.darkovice.cz] | commons = Darkovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Darkovice''' estas municipo de [[Regiono Hlučín]] en [[Ĉeĥio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== La unua mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1250]]. Meze de la vilaĝo estas '''kapelo de sankta Floriano''', el la jaro [[1823]], kiun konstruis [[servutulo]]j por memorigo de malvalidigo de laborego en [[Prusio]]. En norda parto de la vilaĝo situas kulturdomo kun futballudejo, basketbala ludejo kaj tenisejoj. Allogaĵo estas ankaŭ naturbaniĝejo kun ludejo por stranda volejbalo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == En katastro de la municipo troviĝas objekto de ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo [[MO S-20 "Orel"]], kiu nun kreas parton de [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj]]. La objekto estas lasita en stato el la jaro 1945. ==Vidindaĵoj== *[[Preĝejo Sankta Hedvigo (Darkovice)|Preĝejo Sankta Hedvigo]] ==Vidu ankaŭ== * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hluĉinio}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Opava}} {{Unua}} [[Kategorio:Darkovice| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] piuv39hsx18s2wkks035ii4pf9kgwmk 0 36056 9347948 8373270 2026-04-05T10:07:13Z Petr Tomasovsky 678 9347948 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Vřesina}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vřesina | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Wrzessin}} | alia_nomo1 = aŭ {{Lang-de|Wreschin}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vřesina | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vřesina (okres Opava).JPG | dosiero_priskribo = Vilaĝo Vřesina <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Vřesina OP flag.jpg | blazono = Vřesina OP CoA.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Hlučín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Hluĉinio | parto = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Vřesina | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 245 | lat_d = 49 | lat_m = 56 | lat_s = 46 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 11 | long_s = 17 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 6.89 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Vřesina u Opavy <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1270 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 747 20 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0805 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0805 568244 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.vresina-u-hlucina.cz www.vresina-u-hlucina.cz] | commons = Vřesina (Opava District) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Vřesina''' estas [[vilaĝo]] de [[Hluĉinio]] en [[Ĉeĥio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1270]], kiam ĉi tieaj loĝantoj fariĝis posedaĵo de monaĥejo en [[Velehrad]]. La vilaĝo etendiĝas en deklivoj de valkaldrono de [[rojo]] Bečva en Hlučína [[montetaro]]. En orienta parto de la vilaĝo troviĝas baniĝejo. {{Najbaraj municipoj}} == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Memorindaĵoj== '''Dařanec''' – naturrezervejo kun troviĝejoj de rara [[flaŭro]]. En suda limo de la katastro estas en arbaroj kaŝitaj ferbetonaj [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|fortikaĵoj]] konstruitaj en la jaro [[1935]]–[[1938]]. '''Preĝejo de sankta Vilém Aquilánský''' – konstruita en la jaro [[1930]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] {{Hluĉinio}} {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Opava}} {{Unua}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Hluĉinio]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro]] 5e6l7vcl5la4wvpyavqy57pg684kzmy 0 36337 9347518 9340483 2026-04-04T18:12:28Z Rotsaert8000 7744 Aldono de ekstera ligilo 9347518 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Madeleine FOING-HAUDEBINE''' (naskiĝis [[1898]]<ref>[[Franca Esperantisto]], numero 500 ''Centjara asocia Esperanto-movado en Francio'', p. 202, mencias 1899 kiel naskiĝjaron.</ref> - mortis la [[31-a de januaro|31-an de januaro]] [[1978]] post operacio en [[Parizo|pariza]] hospitalo<ref>[https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51296/edition/47600/content Nekrologo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210612154231/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51296/edition/47600/content |date=2021-06-12 }} en Esperanto : revuo internacia : oficiala organo de Universala Esperanto Asocio. Jaro 71, n. 867 (1978), p. 63.</ref>) estis franca esperantistino, [[Honoraj membroj de UEA|Honora Membro de UEA]]. Ŝi lernis Esperanton en [[1932]] kaj okupiĝis ekskluzive pri ĝi dum la resto de sia multrilate admirinda vivo. Konatiĝinte kun la fama [[Cseh-metodo]], en [[1933]], s-ino Haudebine restis fidela al ĝi kaj fariĝis unu el la plej konataj Cseh-metodaj instruistoj kaj ĝenerale unu el la plej persistaj laborantoj sur la [[Pedagogio|pedagogia]] kampo en la movada historio dum kvin jardekoj. Ŝi instruis en [[Francio]] (1932/33 kaj poste), [[Nederlando]] (1933/35, ankaŭ post la milito<ref>Ekzemple en Winschoten, Leeuwarden, Sneek kaj Heerenveen laŭ [[Flandra Esperantisto]] 231, oktobro 1953, p. 3.</ref>), [[Svedio]] (1935/38), [[Belgio]] (1938/40), [[Danio]] (1948/49), [[Norvegio]] (1949/53), denove Danlando (1953/57). En [[1958]] ŝi vojaĝis al [[Hinda Unio]], por instrui tie plenajn 16 jarojn, kun interrompo en [[1965]], kiam ŝi samcele vojaĝis al [[Japanio]]. Ŝia ''Utila Manlibro pri Hindujo'' aperis en [[1967]]. Ŝi ofte prelegvojaĝis. En pluraj [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj]] s-ino Haudebine gvidis Cseh-metodajn seminariojn; laste en [[Rejkjaviko]], [[1977]]. Post la morto de la brusela esperantistino Simonne Obozinski en 1962 estis kreita ''Fondaĵo Simone Obozinski'' por 'helpi laŭeble la movadon en Oriento, pli speciale en Hindujo, kie, — kiel multaj scias —, sin dediĉas nunmomente S-ino Haudebinne [tiel], la konata profesorino, kiu, antaŭ la dua mondmilito, dum iom longa tempo tiel aktive laboris en nia lando, kie ŝi organizis multajn kursojn'.<ref>[[Sonorilo (revuo)|Sonorilo]], 1962-4, p. 65.</ref> ==Verkoj== *''Popular Esperanto Correspondence Course'' (1964) *''Utila Manlibro pri Hindujo'' (1967) ==Tradukoj== *Thiis, Helge: ''Nidaros Cathedral in Pictures'' (English, Esperanto, Français, trad. Esperanta: Lif Berg; L. K. Hunnes; Mme Haudebine, 1953) ==Bildaro== <Gallery> Dosiero:1977-08-19 Haudebine.jpeg|Letereto kaj subskribo de Madeleine Haudebine, 1977 Dosiero:1977-10-11 Haudebine.jpeg </Gallery> ==Eksteraj ligiloj== [https://search.onb.ac.at/ Aŭstria Nacia Biblioteko] posedas plurajn fotojn de s-ino Haudebine. [[Internacia Esperanto-Arkivo]] en [[Diest]] posedas gazetartikolon el 1975 kun sia esperantista biografio (el arkivo de iama grupo de [[Valenciennes]]-[[Beuvrages]]). ==Referencoj== {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Foing-Haudebine, Madeleine}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] lhpytss9bjjkmk8vqla04zebjdva1z2 0 36359 9347382 9323886 2026-04-04T13:51:55Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347382 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg|eta|[[Gottfried Wilhelm Leibniz]]]] [[Dosiero:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|eta|[[Isaac Newton]]]] [[Dosiero:Cauchy Augustin Louis dibner coll SIL14-C2-03a.jpg|eta|[[Augustin Louis Cauchy]]]] [[Dosiero:Bernhard Riemann 1.jpg|eta|[[Bernhard Riemann]]]] '''Analitiko''', '''matematika analizo''' aŭ simple '''analizo''' (el la [[greka]]: {{lang|gr|ανάλυσις}} ''análysis'', solvado, [[antikva greka lingvo|greke]]: {{lang|gr|ἀναλύειν}} ''analýein'', solvi) estas branĉo de [[matematiko]], kiu temas pri [[reela nombro|reelaj]] kaj [[kompleksa nombro|kompleksaj nombroj]] kaj iliaj [[funkcio]]j. Ĝi komenciĝis per la rigorigo de la [[infinitezima kalkulo]] kaj studas [[koncepto]]jn kiel, ekzemple, [[kontinueco]], [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵoj]] kaj [[integralo]]j. == Historio == En la [[antikva epoko]] kaj en la [[mezepoko]] grekaj kaj hindaj [[matematikisto]]j interesiĝis pri [[infinitezima kalkulo]] kaj atingis promesplenajn sed fragmentajn rezultojn. Pro historiaj kialoj iliaj tujaj posteuloj ne povis uzi tiujn rezultojn kaj daŭrigi la malkovradon. Moderna analitiko estis fondita en la [[17-a jarcento]] per [[infinitezima kalkulo]] fare de [[Isaac Newton]] kaj [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]. En la 17-a jarcento la temoj de analitiko, kiel infinitezima kalkulado, [[diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]], la [[analitiko de Fourier]], kaj tiel plu evoluiĝis ĉefe el praktikaj laboroj. Teknikoj de infinitezima kalkulo etis uzataj sukcese por alproksimiĝi problemojn. Dum la tuta [[18-a jarcento]] la difino de [[Funkcio (matematiko)|funkcioj]] estis debata temo inter matematikistoj. En la [[19-a jarcento]] [[Augustin Louis Cauchy|Cauchy]] estis la unua, kiu donis logikan fondaĵon al infinitezima kalkulado enkondukinte la koncepton de la [[koŝia vico]]. Li komencis ankaŭ la formalan teorion de [[kompleksa analitiko]]. [[Siméon Denis Poisson|Poisson]], [[Joseph Liouville|Liouville]], [[Jean Baptiste Joseph Fourier|Fourier]] kaj aliaj studis ekvaciojn kaj [[Furiera analizo|harmonian analitikon]]. Meze de la 19-a jarcento [[Bernhard Riemann|Riemann]] enkondukis sian teorion pri [[integrado]], la [[integralo de Riemann|integralon de Riemann]]. Dum la tria triono de la 19-a jarcento, analitiko [[Aritmetiko|aritmetikiĝas]] fare de [[Karl Weierstrass]], kiu opiniis ke [[Geometrio|geometria]] rezonado estis misgvida. Li enkondukis ankaŭ la difinon de ε-δ de [[limeso]]. Sekve matematikistoj ekzorgis pri la fakto, ke ili supozis senpruve la ekziston de kontinua vico de [[reala nombro|realaj nombroj]]. == Konceptoj de analitiko == === Aroteorio === {{Ĉefartikolo|Aroteorio}} Aroteorio (aŭ arteorio) estas branĉo de [[matematiko]] kaj [[komputiko]] kreita ĉefe de la germana matematikisto [[Georg Cantor]] fine de la [[19-a jarcento]]. Ĝi komence estis disputata, sed nuntempe iĝis grava en la fundamentteorio por difini bazajn konceptojn kiel nombro. Komence oni evoluigis la naivan aŭ intuician arteorion, kiun oni povas difini jene: La bazaj konceptoj de arteorio estas aroj kaj membreco. Aro estas kolekto de objektoj, nomitaj membroj (aŭ elementoj) de la aro. La membroj povas esti ekzemple nombroj, funkcioj, aŭ aroj mem. Oni skribas la arojn per la ondkrampoj { kaj }. Do {1,2} estas aro, kaj ankaŭ {1,2,3,4,...} (la infinita aro de la naturaj nombroj, nomata N), kaj eĉ {2,3,N}, do la membroj ne devas esti de la sama klaso. Ankaŭ la malplena aro {} estas konsiderata aro. Al tiaj aroj oni povas apliki diversajn operaciojn, kiel la kunaĵon kaj la komunaĵon. Tamen montriĝis ke, se oni aplikas ĉiujn operaciojn senlime, aperas paradoksoj kiel la [[Rusela paradokso]]. Por solvi tiujn problemojn, oni rekonstruis la arteorion uzante aksioman metodon. === Funkcioj === {{Ĉefartikolo|Funkcio (matematiko)}} Se oni havas du [[aro (matematiko)|arojn]] ''X'' kaj ''Y'', oni povas establi diversajn konformecojn inter iliaj elementoj, kiujn oni esprimas per ''f'', ''g'', ''h'', … simboloj. La konformeco inter aroj ''X'' kaj ''Y'', estas nomata '''funkcio''' (aŭ '''bildigo'''), se al ĉiu elemento de ''X'' konformas unusola elemento el ''Y''. La signo de la funkcio estas : ''y = f(x)'', kie ''x'' estas [[nedependa variablo]], kaj ''y'' - [[dependa variablo]]. :'''nedependa variablo''' (argumento) - la [[esprimo|variablo]], por ĉiu el kies valoroj estas donita responda valoro de funkcio. :'''Dependa variablo''' - la [[esprimo|variablo]] donita per la valoroj de de funkcio; ekz. en la funkcio sin, ''x'' - estas la nedependa variablo (argumento), dum '''sin x''' estas dependa variablo. Aro ''X'' nomiĝas '''kampo de difino''' aŭ [[argumentaro]], simbole ''D(f)'', kaj aro ''Y'' - '''kampo de valoroj''' aŭ [[cela aro]], simbole ''E(f)''. Funkcio povas esti donita, se estas konata ĝia argumentaro kaj regulo de konformeco. Dume, la rimedoj por esprimo de la regulo povas esti diversaj: * '''Tabela''' - per la vicoj de argumentoj kaj ĝiaj konformaj signifoj; * '''Grafika''' - la aro de la punktoj M(x;y) sur la kartezia sistemo, prezentita laŭ formo de la rekto aŭ kurbo; * '''Analiza''' - per formulo, ekz. y = 3 x² + 1. === Limeso === {{Ĉefartikolo|Limeso}} En [[matematiko]] la '''limeso''' aŭ '''limvaloro''' estas kvanto difinita laŭ certa regulo, kiu varias depende de tio ĉu temas pri ''limeso de funkcio'' aŭ ''limeso de vico'', kaj ĉu temas pri ''limeso ĉe punkto'' aŭ ''limeso ĉe malfinio''. La intuitiva ideo de ĉiuj tiuj difinoj de limeso estas ke ĝi estas la punkto al kiu iu kvanto alproksimiĝas. Ekzemple la vico (1/n) (do 1, 1/2, 1/3, ...) alproksimiĝas al 0 kiam n "alproksimiĝas" al [[malfinio]]. La formala difino de limeso de [[vico]] estas jena: <math> \lim_{n \to \infty} a_n = a \quad \Longleftrightarrow \quad \forall \epsilon>0: \ \exists N\in\mathbb{N}: \ \forall n>N: \quad |a_n-a|<\epsilon </math> Tio signifas en vortoj: Oni povas atingi ĉian proksimecon al la limeso '''a''' se oni nur rigardas sufiĉe altajn valorojn de a_n. Ankaŭ eblas esprimi tiun difinon tiel: Por tute libere elektita <math>\epsilon > 0</math> preskaŭ ĉiuj elementoj de la vico <math>a_n</math>, krom finita aro de elementoj de <math>a_n</math>, ne diferencas pli ol <math>\epsilon</math> de '''a'''. Tiam '''a ''' estas limeso de la vico. [[Konverĝa serio]] estas [[serio (matematiko)|serio]] kiu havas limeson de vico de ĝiaj partaj sumoj. === Serio === {{Ĉefartikolo|Serio (matematiko)}} '''Serio''' en [[matematiko]] estas [[vico]] '''u''', konsiderata kune kun ties vico '''v''' de partaj sumoj: '''v_n=u₀+u₁+... +u_n''', t.e. :v₁=u₀+u₁ :v₂=u₀+u₁+u₂ :.... :v_j=u₀+u₁+... +u_j :...... :v_n=u₀+u₁+... +u_j+... +u_n Pri maksimuma donita [[entjero]] '''n''', la serio estas '''finia serio''', kaj serio kun [[nefinia]] nombro de [[termo]]j estas '''nefinia serio'''. La '''[[harmona serio]]''' estas tiu serio, kies ĝenerala [[termo]] egalas al 1/n; ĝi ne konverĝas. La '''geometria''' serio estas tiu, kiu baziĝas sur geometria [[progresio]]; ĝi konverĝas, nur se la absoluta valoro de ĝia kvociento estas strikte malpli granda ol 1. === Derivaĵo === {{Ĉefartikolo|Derivaĵo (matematiko)|}} '''Derivaĵo''' estas unu el la bazaj konceptoj de analitiko kaj [[infinitezima kalkulo]], kune kun la [[integralo]]. La derivaĵo de [[funkcio (matematiko)|funkcio]] ĉe iu ajn [[Punkto (matematiko)|punkto]] estas la [[angula koeficiento]] de la [[grafeo]] de la funkcio ĉe tiu punkto. En analitiko la derivaĵo de reela funkcio de reela variablo <math>f(x)</math> en la punkto <math>x_0</math> estas difinita kiel la [[limeso]] de la [[inkrementa rilatumo]] konverĝanta al 0 de h, se ĝi ekzistas kaj estas finia. [[Dosiero:What is derivative (animation).gif|eta|Klarigo, donanta la komencan intuician ideon pri la derivaĵo, kiel la "grado" de funkcioŝanĝo, dum la argumento ŝanĝiĝas.]] Pli precize, funkcio <math>f(x)</math>difinita en [[ĉirkaŭaĵo]] <math>x_0\quad</math> estas derivebla en la punkto <math>x_0</math> se ekzistas kaj estas finia la limeso: :<math>{\mathop {\lim_{h \to 0}} {{f\left( {x_0 + h} \right) - f\left( x_0 \right)} \over h}}</math> La valoro de ĉi tiu limeso nomiĝas derivaĵo de la funkcio en la punkto <math>x_0</math>. Se funkcio <math>f(x)</math> estas derivebla en ĉiu punkto de la intervalo <math>(a,b)</math>, tiam oni diras, ke la funkcio estas derivebla en <math>(a,b)\quad</math>. Ekzistas pluraj malsamaj simbolaj notacioj por derivaĵo de funkcio <math>f</math> en punkto <math>x_0</math>: * Laŭ la notacio de [[Joseph-Louis Lagrange|Lagrange]] ::<math>f ^{\prime} (x_0).</math> * Laŭ la notacio de [[Augustin Louis Cauchy|Cauchy]] ::<math>\operatorname D \left[{f}({x_0})\right].</math> * Laŭ la notacio de [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]]: ::<math>\frac {\mathrm d f(x_0)}{\mathrm d x}.</math> * La historie unua notacio estas ankoraŭ uzata en [[fiziko]]: :: <math>\left(\frac {\mathrm d f}{\mathrm d x} \right)_{(x_0)}.</math> * Laŭ la notacio de [[Isaac Newton|Newton]], derivaĵo rilate al la [[tempo]] ''t'': ::<math>\dot f(t_o).</math> === Integralo === {{Ĉefartikolo|Integralo}} '''Integralo''' estas unu el la ĉefaj konceptoj de [[kalkulo]]. Ĝi estas la [[areo]] inter la [[grafeo]] de [[funkcio]] kaj la x-akso. [[Dosiero:Integral as region under curve.png|eta|dekstra|250px|Difinita integralo <math> \int_{a}^{b} f(x)\, dx </math> estas la areo ''S'' sub la kurbo]] '''Difinita integralo''' estas la mezuro de la areo limigita de la grafo, la ''x''-akso kaj la du limoj de la difinita integralo. Oni do ĉiam devas skribi la limojn de integralo. La kutima skribmaniero por integralo de la funkcio <math>f(x)</math> kun la limoj <math>a</math> kaj <math>b</math> estas :<math> \int_{a}^{b} f(x)\, dx . </math> '''Nedifinita integralo''' estas integralo kies limoj ne estas specifitaj. :<math> \int f(x) \, dx . </math> '''Integralo kun variabla supra limo''' estas funkcio, kies valoro ĉe la punkto ''x'' ĉiam estas la valoro de :<math> \int_{a}^{x} f(x)\, dx </math> kie ''a'' estas konstanto nedependa de ''x''. '''Integralo kun variabla suba limo''' estas funkcio, kies valoro ĉe la punkto ''x'' ĉiam estas la valoro de :<math> \int_{x}^{a} f(x)\, dx </math> kie ''a'' estas konstanto nedependa de ''x''. '''Malpropra integralo''' estas integralo, kiu havas senfinan limo-supron . Tiaj integraloj eblas estimi kiel [[limeso]]-integralo: :<math> \lim_{x \to \infty} \int_{x}^{a} f(x)\, dx </math> Integralo estas la inverso de [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵo]], kiel diras la [[Fundamenta teoremo de kalkulo]]. Tio signifas ke se oni kalkulas la derivaĵon de integralo, la rezulto estos la komenca funkcio. Tiel, se <math>g(x)</math> estas malderivaĵo de <math>f(x)</math>, do ankaŭ <math>g(x)+C</math> estas malderivaĵo de <math>f(x)</math> por ĉiu konstanto <math>C</math> nedependa de <math>x</math>. Tiel malderivaĵo estas fakte ne unu funkcio sed aro de funkcioj, diferenciĝantaj per aldono de konstanto. Ekzemple :<math> \int x \, dx = \frac{x^2}{2} + C </math> === Serio de Taylor === {{Ĉefartikolo|Serio de Taylor}} '''Serio de Taylor''' estas prezento de [[funkcio (matematiko)|funkcio]] kiel [[serio (matematiko)|serio]] (malfinia sumo de [[termo]]j kalkulitaj laŭ valoroj de [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵoj]] de la funkcio je sola punkto. Se la punkto kie estas kalkulitaj derivaĵoj estas nulo, la serio estas nomata ankaŭ kiel '''serio de Maclaurin'''. La serio de Taylor de [[reela nombro|reela]] aŭ [[kompleksa nombro|kompleksa]] funkcio ''f(x)'', kiu estas [[malfinie diferencialebla funkcio|malfinie diferencialebla]] en [[najbaraĵo (matematiko)|najbaraĵo]] de nombro ''a'', estas la [[potencoserio]] :<math>f(a)+\frac{f'(a)}{1!}(x-a)+\frac{f''(a)}{2!}(x-a)^2+\frac{f^{(3)}(a)}{3!}(x-a)^3+\cdots</math> aŭ la samo alie skribita: :<math>\sum_{n=0}^{\infin} \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^{n}\,,</math> kie ''n''! estas la [[faktorialo]] de ''n'' : ''f⁽ⁿ⁾(a)'' estas la ''n''-a [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵo]] de ''f'' komputita je punkto ''a''; la nula derivaĵo de ''f'' estas difinita kiel la ''f'' mem. Ĉi tie estas uzataj ''(x-a)⁰=1'' kaj 0!=1. Sub certaj kondiĉoj (vidu sube), serio de Taylor de ''f(x)'' egalas al ''f(x)'' mem por ĉiuj ''x'' sufiĉe proksimaj al ''a''. == Subfakoj de analitiko == Analitiko konsistas krom el la [[Diferenciala kalkulo|diferenciala]] kaj la [[Integrala kalkulo|integrala kalkuloj]] el aliaj subfakoj. Inter tiuj estas la teorio pri kutimaj kaj partaj [[Diferencialaj ekvacioj|diferencialaj ekvacioj]], [[Variada kalkulo|variada kalkulo]], [[Vektora kalkulo|vektora kalkulo]], [[Mezurteorio|mezura analitiko]] kaj [[Funkcionala kalkulo|funkcionala kalkulo]]. === Infinitezima kalkulo === {{Ĉefartikolo|Infinitezima kalkulo}} '''Infinitezima kalkulo''' aŭ '''senfinecona kalkulo''' estas branĉo de [[matematiko]] kiu entenas la [[diferenciala kalkulo|diferencialan kalkulon]] kaj la [[integrala kalkulo|integralan kalkulon]], kiuj estas kunigitaj per la [[fundamenta teoremo de infinitezima kalkulo]]. La infinitezima kalkulo estas rigorigita en la analitiko. La infiniteziman kalkulon malkovris en la [[17-a jarcento]] [[Newton]] kaj [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]], kiuj uzis infinitezimajn [[kvanto]]jn por determini tangentojn de [[kurbo]]j aŭ por faciligi kalkulon de longoj kaj areoj de la kurbaj figuroj. En la diferenciala kalkulo, oni kalkulas la [[derivaĵo (matematiko)|derivaĵojn]] de [[funkcio]]j, dum en la integrala kalkulo oni kalkulas la [[integralo]]jn de funkcioj. La fundamenta teoremo de infinitezima kalkulo diras ke la [[nedifinita integralo]] de funkcio ĉiam estas [[malderivaĵo]] de tiu funkcio, do ke la derivaĵo de la nedifinita integralo de funkcio f ĉiam egalas al f. === Diferenciala kalkulo === {{Ĉefartikolo|Diferenciala kalkulo}} Ĉe lineara funkcio, kiel ekzemple [[rekto]] :<math>g(x) = mx + c</math> estas ''m'' la inklino kaj ''c'' la y-aksa sekcio aŭ [[Kartezia koordinato|ordinata]] sekkcio de la rekto. Kiam estas nur du punktoj <math>(x_0, y_0)</math> kaj <math>(x_1, y_1)</math> sur rekto, tiam eblas kalkuli la inklinon per :<math>m = \frac{y_1 - y_0}{x_1 - x_0}.</math> Ĉe ne-linearaj funkcioj, kiel ekzemple <math>f(x) = x^2</math> ne eblas tiel kalkuli la inklinon, ĉar ili priskribas kurbiĝojn, kiuj do ne estas rektoj. Tamen eblas meti en unu punkton <math>(x_0, f(x_0))</math> [[tanĝanto]]n, kiu denove estas rekto. La problemo estas nun kalkuli la inklinon de tia tanĝanto en unu loko <math>x_0</math>. Se oni elektas lokon <math>x_1</math> tute proksiman al <math>x_0</math> kaj metas rekton tra la punktoj <math>(x_0, f(x_0))</math> kaj <math>(x_1, f(x_1))</math>, tiam la inklino de tiu [[sekanto]] estas la inklino de la tanĝanto. La inklino de la sekanto estas (vidu supre) :<math>m = \frac{f(x_1) - f(x_0)}{x_1 - x_0}.</math> Tiun [[kvociento|kvocienton]] oni nomas [[diferenciala kvociento]] aŭ meza modifa indico. Kiam oni alproksimigas la lokon <math>x_1</math> pli kaj pli al <math>x_0</math>, tiam per la diferenciala kvociento troveblas la inklino de la tanĝanto. Do: :<math>f'(x_0) = \lim_{x\rightarrow x_0}\frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}</math> kio estas la diferenciala kvociento de ''f'' en <math>x_0</math>. La esprimo <math>\lim_{x\rightarrow x_0}</math> signifas, ke ''x'' alproksimiĝas pli kaj pli al <math>x_0</math>, tio estas, ke la distanco inter ''x'' kaj <math>x_0</math> iĝas pli kaj pli malgranda. Eblas diri ankaŭ, ke: „''x'' alproksimiĝas <math>x_0</math>“. La indiko <math>\lim</math> signifas la limon. :<math>f^\prime (x_0)</math> estas la limo de la diferenciala kvociento. Ekzistas ankaŭ kazoj, kie tiu limo ne ekzistas. Tial oni enkondukis la terminon de diferencialeblo. Funkcio ''f'' estas diferencialebla en la loko <math>x_0</math>, se ekzistas la limo <math>\lim_{x\rightarrow x_0}\frac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}</math>. === Integrala kalkulo === {{Ĉefartikolo|Integrala kalkulo}} Integrala kalkulo temas pri la kalkulo de areoj sub funkcigrafoj. Tian areon oni povas alproksimiĝi pere de sumoj de partaj areoj kaj atingas ĉe la limvaloro la integralon, por klaso de funkcioj, la tiel nomataj integreblaj funkcioj, kiu inkluas la kontinuajn funkciojn. En tiu klaso, difino de integralo estas :<math>\int_{a}^{b} f(x)\, \mathrm{d}x = \lim_{n \to \infty} \frac{b-a}{n} \sum_{i=0}^{n-1} f\left(a+i \frac{b-a}{n}\right).</math> === Harmona analitiko === {{Ĉefartikolo|Harmona analitiko}} La '''Harmona analitiko''' aŭ '''[[analitiko de Fourier]]''' estas metodo, malkovrita de [[Jean-Baptiste Joseph Fourier]], kiu : <math> f(x)= \sum_{n=0}^\infty \left[ a_n \cos \left( \frac{2 \pi n x}{T} \right) + b_n \sin \left( \frac{2 \pi r x}{T} \right) \right]</math> la terminoj <math>a_n</math> kaj <math>b_n</math> nomatas [[koeficiento]]j de Fourier kaj kalkulendas tiel: : <math> a_n = \frac{2}{T} \int_0^T f(x) \cos \left( \frac{2 \pi n x}{T} \right) dx </math> : <math> b_n = \frac{2}{T} \int_0^T f(x) \sin \left( \frac{2 \pi n x}{T} \right) dx </math> === Funkcia analitiko === Funkcia analitiko estas la fako de [[matematiko]], kaj specife de la analitika matematiko, kiu temas pri la studo de [[Funkcia spaco|spacoj de funkcioj]].<ref>Yosida, K.: Functional Analysis, Springer-Verlag, 6a eldono, 1980</ref> Tiuj spacoj havas siajn historiajn radikojn en la studo de transformoj kiaj la Dueco de Pontryagin aŭ transformo de Fourier kaj en la studo de la [[Diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]] kaj de la integralaj ekvacioj. La vorto ''funkcia'' devenas de la [[variada kalkulo]], kiu konsistas en funkcio kies aserto estas funkcio. Ĝian ĝeneralan uzadon oni atribuis al [[Vito Volterra|Volterra]]. En la dekomenca moderna kompreno, oni konsideris la funkcian analitikon kiel studo de la [[Kompleta metrika spaco|kompletaj]] normigitaj vektoraj spacoj pri la [[Reelo|reelaj]] aŭ la [[Kompleksa nombro|kompleksaj nombroj]]. Tiaj spacoj nomiĝas [[Banaĥa spaco|spacoj de Banach]]. Grava ekzemplo estas la [[Hilberta spaco|spaco de Hilbert]], en kiu la normo eliras de [[skalara produto]]. Tiuj spacoj estas de fundamenta gravo en la matematika formulado de la [[kvantuma mekaniko]]. Pli ĝenerale kaj moderne, la funkcia analitiko inkludas la studon de la [[Freŝea spaco|spacoj de Fréchet]] kaj de aliaj vektoraj spacoj laŭloke konveksaj kaj eĉ topologiaj. Grava studobjekto en funkcia analitiko estas la kontinuaj [[Lineara transformo|linearaj operaciiloj]] difinitaj en la spacoj de Banach kaj de Hilbert. Tiuj kondukas nature al la difino de C-stela algebro kaj de aliaj [[algebro]]j de operaciiloj. La spacoj de Hilbert povas esti klasitaj totale: estas unika spaco de Hilbert kiel modulo [[izomorfio|izomorfia]] por ĉiu [[Povo de aro|kardinalo]] de la bazo (hilbert-a). Ĉar la spacojn de Hilbert fini-dimensiaj oni komprenas komplete en [[lineara algebro]], kaj ĉar la morfismoj de la spacoj de Hilbert estas divideblaj ĉiam en morfismoj de spacoj kun dimensieco [[Listo de nombroj#Transfinitaj nombroj|alef-0]] (<math>\aleph_0</math>), la funkcia analitiko de Hilbert temas ĉefe pri la unika spaco de Hilbert de dimensieco alef-0, kaj ties morfismos. La ĝeneralaj spacoj de Banach estas multe pli komplikaj ol la spacoj de Hilbert. Ĉar spaco de Banach estas vektora spaco, bazo estas sistemo de generatoroj lineare nedependaj. Tiu koncepto, kiam la dimensio ne estas finia, kutime mankas utileco; anstataŭas ĝin tiu de fundamenta aro. === Variada kalkulo === {{Ĉefartikolo|Variada kalkulo}} '''Kalkulo de variadoj''' estas kampo de matematiko kiu okupiĝas pri trovado de [[Maksimumo kaj minimumo|ekstremumaj]] [[Funkcio (matematiko)|funkcioj]] de funkcionaloj. La ekstremumaj funkcioj estas tiuj ĉe kiuj donita funkcionalo atingas maksimuman aŭ minimuman valoron. Ĉi tiuj funkcionaloj kutime estas integraloj engaĝantaj nekonatan funkcion kaj ĝiajn derivaĵojn. Tiel kalkulo de variadoj rilatas al funkcionaloj same kiel ordinara infinitezima kalkulo rilatas al funkcioj. Unu el la plej simplaj ekzemploj de ĉi tia problemo estas trovado de kurbo kiu estas la plej mallonga konekto de du [[punkto]]j. Se ne estas limigoj, la solvaĵo estas evidente [[rekta streko]] inter la punktoj. Tamen, se la kurbo estas limigita al kuŝi sur surfaco en spaco, la solvaĵo estas malpli evidenta, kaj eble multaj malsamaj samlongaj solvaĵoj povas ekzisti. Ĉi tiaj solvaĵoj estas la geodeziaj kurboj. Rilatanta problemo estas afektita per principo de Fermat en [[optiko]]: [[lumo]] sekvas la vojon de plej mallonga optika longo konektanta la du punktojn, kie la optika longo dependas de la materialo tra kiu iras la lumo. Unu respektiva koncepto en [[mekaniko]] estas la principo de plej malgranda ago. Multaj gravaj problemoj engaĝas funkciojn de kelkaj variabloj. Solvaĵoj de randaj valoraj problemoj por la [[Laplaca ekvacio]] kontentigas la principon de Dirichlet. Problemo de Plateau postulas trovadon de surfaco de minimuma areo kiu havas donitan randon en spaco; eksperimente la solvaĵoj povas troviĝi per drata konturo kaj sapa solvaĵo. Povas esti pli ol unu loke minimumiganta surfaco, kaj ili povas havi ne simplajn topologiojn. === Mezurteorio === {{Ĉefartikolo|Mezuro (matematiko)}} '''Mezurteorio''' estas kampo de matamatika analizo, en kiu oni provas krei funkcion de subaroj, kiu en iu senco mezuras la grandon de tiuj subaroj. Ekzemple, en <math>\mathbb R</math> oni volas funkcion <math>\mu</math>, kiu mezuras <math>\emptyset</math> kiel 0, la [[intervalo]] <math>[0,1]</math> kiel 1, kaj la tuta aro <math>\mathbb R</math> kiel <math>\infty</math>, pli precize oni volas ĝeneraligi mezuron de longo. Simile en <math>{\mathbb R}^n</math>, oni volas ĝeneraligi la <math>n</math>-ampleksan volumenon. Tiun mezuron oni nomas [[Lebega mezuro]]. Sed oni povas meti aliajn mezurojn sur aro. Ekzemple se la tuta aro mezuras 1, tiam la mezuro estas mezuro de [[probableco]]: se subaro <math>X</math> havas mezuron <math>p</math>, tiam la probableco, ke hazarde elektita punkto estas en <math>X</math>, estas <math>p</math>. Oni ankaŭ volas ke la funkcio havas certajn ecojn, kiuj ankaŭ havas mezurojn de longo, areo, volumeno. Sed tiam oni trovas, ke ĝenerale oni ne povas difini mezuron de ĉiuj subaroj. Do oni devas nur uzi mezureblajn subarojn. Kun mezuro, oni povas difini [[integralo]]n, la [[Lebega integralo]], kiu estas pli ĝenerala ol la [[Rimana integralo]]. === Kompleksa analitiko === {{Ĉefartikolo|Kompleksa analitiko}} '''Kompleksa analitiko''' estas la branĉo de [[matematiko]] esploranta [[funkcio]]jn de [[kompleksa nombro|kompleksaj]] [[argumento]]j. Ĝi havas praktikan uzon en [[aplika matematiko]] kaj en multaj aliaj branĉoj de matematiko. Kompleksa analitiko koncernas aparte analitikajn funkciojn de kompleksaj variabloj, sciatajn kiel holomorfaj funkcioj. === Nenorma analitiko === {{Ĉefartikolo|Nenorma analitiko}} {{...}} === Cifereca analitiko === {{Ĉefartikolo|Cifereca analitiko}} '''Cifereca analitiko''' estas studo de algoritmoj por solvado de problemoj de ''kontinua matematiko'' per [[diskreta matematiko]] kaj aparte [[komputiko]]. La problemoj estas de [[kalkulo]], cifereca [[lineara algebro]] super la [[reela nombro|reela]] kaj [[kompleksa nombro|kompleksa]] kampoj, solvado de [[diferenciala ekvacio|diferencialaj ekvacioj]], kaj alia rilatantaj problemoj, ekestantaj el [[fiziko]] kaj [[Inĝenierarto|inĝenierado]]. Multaj problemoj en kontinua matematiko ne havas [[fermit-forma solvaĵo|fermit-forman solvaĵon]]. Unu ekzemplo estas trovado de [[integralo]] de exp(−''x''²) (la [[erara funkcio]]) kaj solvado de ĝenerala [[Polinomo|polinoma]] ekvacio de grado kvin aŭ pli alta (vidu [[teoremo de Abelo-Ruffini|teoremon de Abelo-Ruffini]]). En ĉi tiuj situacioj, oni havas du variantojn: trovi proksimuman solvon uzante [[asimptota analitiko|asimptotan analitikon]] aŭ ciferecan solvaĵon. La lasta elekto estas priskriba de cifereca analitiko. Iuj problemoj estas solveblaj ekzakte per algoritmo. Ĉi tiuj algoritmoj estas nomitaj kiel ''rektaj''. La ekzemploj estas [[gaŭsa elimino]] por solvado de [[sistemo de linearaj ekvacioj|sistemoj de linearaj ekvacioj]] kaj la [[simpleksa metodo]] en [[lineara programado]]. Tamen, ankaŭ nerektaj metodoj ekzistas por multaj problemoj. En tiaj okazoj iam eblas uzi [[ripeta metodo|ripetan metodon]]. Ĉi tia metodo startas de ''diveno'' kaj trovas sukcesajn proksimumajn kalkulaĵojn, kiuj espereble [[Konverĝo|konverĝas]] al la solvo. Eĉ se la rekta metodo ekzistas, la ripeta metodo povas esti preferinda ĉar ĝi estas pli rapida, pli stabila aŭ pli preciza (en okazo de uzado de realaj kalkuliloj). La kontinua problemo devas iam esti anstataŭigitaj per nekontinua problemo kies solvaĵo estas proksimuma solvon de la kontinua problemo; ĉi tiu procezo estas nomita nekontinu''igo''. Ekzemple, la solvo de [[diferenciala ekvacio]] estas funkcio. Ĉi tiu funkcio devas esti prezentita per finia kvanto de datumoj, ekzemple per ĝia valoro je finia nombro de punktoj je ĝia domajno, malgraŭ ke ĉi tiu domajno povas estas kontinuaĵo. === Analitika teorio de nombroj === {{Ĉefartikolo|Analitika teorio de nombroj}} {{...}} == Plurdimensia analitiko == [[Dosiero:X^y.png|eta|maldekstra|Ekzemplo de plurdimensia funkcio: <math>f(x,y) = abs(x)^y</math>]] Multaj lernolibroj distingas analitikon unudimensian kaj analitikon plurdimensian. Tiu distingo ne rilatas al fundamentaj konceptoj, tamen obliĝas la matematika multeco kiam temas pri pluraj dimensioj. La plurdimensia analitiko observas [[Funkcio (matematiko)|funkciojn]] <math>\textstyle f : D \subseteq \R^m \to \R^n</math> de pluraj realaj variabloj, kutime prezentataj kiel [[vektoro]] aŭ [[opo|n-opo]]. La terminoj de normigita spaco, de limvaloro de vico, de [[kontinua funkcio]] kaj de limvaloroj analoge ĝeneraligeblas en pluraj dimensioj. Gravaj terminoj el la plurdimensia diferenciala kalkulado estas la direktoderivaĵo kaj la [[Parta derivaĵo|parta derivaĵo]], kiuj estas derivaĵoj en variablo aŭ direkto. La teoremo de Schwarz certigas, kiam partaj aŭ direktoderivaĵoj de diversaj direktoj interŝanĝeblas. Krome gravas la termino de totala derivaĵo. Ĝi estas interpretebla kiel loka adapto de [[lineara transformo]] al kurbiĝo de plurdimensia funkcio kaj estas la plurdimensia analogaĵo de unudimensia derivaĵo. La teoremo de implicitaj funkcioj pri la loka solvo de implicitaj ekvacioj estas grava teoremo de la plurdimensia analitiko kaj bazo de la diferenciala geometrio. En la plurdimensia analitiko ekzistas diversaj integralaj terminoj kiel la [[Kurba integralo|kurba integralo]], la [[Surfaca integralo|surfaca integralo]] kaj la [[spaca integralo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Aliprantis, C.D., Border, K.C.: ''Infinite Dimensional Analysis: A Hitchhiker's Guide'', 3a eld., Springer 2007, {{ISBN|978-3-540-32696-0}}. Rete {{doi|10.1007/3-540-29587-9}} * Herbert Amann, [[Joachim Escher]]: ''Analysis I'', Birkhäuser, Basel 2006, ISBN 3-7643-7755-0 * Apostol, Tom M. (1960). ''Análisis matemático: Introducción moderna al cálculo superior''. Reverté. ISBN 84-291-5000-5. * [[Stefan Banach|Banach S.]] [http://www.ebook3000.com/Theory-of-Linear-Operations--Volume-38--North-Holland-Mathematical-Library--by-S--Banach_134628.html ''Theory of Linear Operations''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028084954/http://www.ebook3000.com/Theory-of-Linear-Operations--Volume-38--North-Holland-Mathematical-Library--by-S--Banach_134628.html |date=2021-10-28 }} {{Wayback|url=http://www.ebook3000.com/Theory-of-Linear-Operations--Volume-38--North-Holland-Mathematical-Library--by-S--Banach_134628.html |date=20211028084954 }}. Volume 38, North-Holland Mathematical Library, 1987, {{ISBN|0-444-70184-2}} * Binmore, Kenneth George (1981). [https://archive.org/details/foundationsofana0000binm The foundations of analysis: a straightforward introduction.] Cambridge University Press. * [[Jean Dieudonné]]: ''Foundations of Modern Analysis (Fondaĵoj de moderna analitiko)'', Academic Press, U.S., 1968 ISBN 0-12-215530-0 * Edwards, R. E.: ''Functional Analysis, Theory and Applications'', Hold, Rinehart and Winston, 1965. * [[Otto Forster]]: ''Analysis 1'', Vieweg, Wiesbaden 2004, ISBN 3-528-67224-2. * Fusco, Nicola; Marcellini, Paolo; Sbordone, Carlo (1996). ''Analisi Matematica Due'' (en itala). Liguori Editore. |isbn=978-88-207-2675-1 * Gardner Bartle, Robert (1982). ''Introducción al análisis matemático''. Limusa. ISBN 968-18-0997-1. * Harro Heuser: ''Lehrbuch der Analysis (Lernolibro pri analitiko)'', Teubner, Wiesbaden 2003, ISBN 3-519-62233-5 * Stefan Hildebrandt: ''Analysis'', Springer, Berlin 2002, ISBN 3-540-42838-0. * Johnsonbaugh, Richard; Pfaffenberger, William Elmer (1981). ''Foundations of mathematical analysis''. New York: M. Dekker. * Kantorovitz, S.,''Introduction to Modern Analysis'', Oxford University Press, 2003,2nd ed.2006. * [[Konrad Königsberger]]: ''Analysis'', vol. 1, Springer, Berlin 2004, ISBN 3-540-41282-4. * Lebedev, L.P. kaj Vorovich, I.I.: ''Functional Analysis in Mechanics'', Springer-Verlag, 2002 * Rey Pastor, Julio (1985). ''Análisis matemático: Teoría de ecuaciones; cálculo infinitesimal de una variable''. Kapelusz. ISBN 950-13-3301-9. * Rudin, Walter (1976). [https://archive.org/details/principlesofmath00rudi ''Principles of Mathematical Analysis''] (3a eldono). New York, USA: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-054235-8. * * Schechter, M.: ''Principles of Functional Analysis'', AMS, 2a eldono, 2001 * [[Vladimiro Ivanoviĉ Smirnov]]: ''Lehrgang der höheren Mathematik (Instruo pri alta matematiko)'', Harri Deutsch Verlag, ISBN 3-8171-1419-2 * Stewart, James (2002). ''Cálculo Multivariable''. Thomson Learning. * Whittaker, Edmund Taylor; Watson, George Neville (2a de januaro 1927). ''A Course Of Modern Analysis: An Introduction to the General Theory of Infinite Processes and of Analytic Functions; with an Account of the Principal Transcendental Functions'' (4a eldono). Cambridge, UK: at the University Press. ISBN 0-521-06794-4. ISBN 978-0-521-06794-2. (vi+608 pp.) (represoj: 1935, 1940, 1946, 1950, 1952, 1958, 1962, 1963, 1992) * Wolfgang Walter: ''Analysis'', Springer, Berlin 2004, ISBN 3-540-20388-5. * [[Kōsaku Yosida|Yosida, K.]]: ''Functional Analysis'', Springer-Verlag, 6th edition, 1980 == Vidu ankaŭ == * [[Analitika variaĵo]] * [[Matematiko]] * [[Nenorma analitiko]] * [[Limeso]] * [[Serio (matematiko)|Serio]] * [[Derivaĵo (matematiko)|Derivaĵo]] * [[Integralo]] * [[Serio de Taylor]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=analitiko|ReVo=analit}} * [http://www.its.caltech.edu/~sean/book/unabridged.html Matematikaj metodoj por sciencistoj kaj inĝenieroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060415161115/http://www.its.caltech.edu/~sean/book/unabridged.html |date=2006-04-15 }} * [http://www.calculus.org calculus.org] - La retejo de ''Calculus'' ĉe la universitato de Kalifornio kun ligiloj al aliaj retpaĝoj {{Havenda artikolo|Analitiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Analitiko| ]] dakayyl53bx91m174t069djdy3de5tt 0 36535 9347815 9269412 2026-04-05T06:54:47Z Sj1mor 12103 9347815 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''José SANTAMARÍA NEIRA''' (naskiĝis [[1887]] - mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1979]]) estis [[dojeno]] de la esperantistoj en [[Bilbao]], [[Hispanio]]. Esperantistiĝinte en [[1905]], li kunfondis la lokan grupon en [[Bilbao]] en [[1906]]. Inter [[1909]] kaj [[1913]] li redaktis la revuon ''[[Nova sento (revuo)|Nova Sento]]'' en Bilbao; liaj kontribuaĵoj aperis sub la pseŭdonimo "[[Virgilio (verkisto)|Virgilio]]". [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj|Santamaría Neira, José]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887|Santamaría Neira, José]] [[Kategorio:Mortintoj en 1979|Santamaría Neira, José]] kc3askw5ayeqqygy8j1xp6t7lf3398q 0 36942 9347253 9116880 2026-04-04T13:11:42Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347253 wikitext text/x-wiki '''Adulto''' (de la latina: ''adulterare ='' diboĉema) estas sentimentala rilato aŭ sekso inter du homoj el kiuj almenaŭ unu jam estas edziĝinta al alia persono, do konsistas en rompo de la [[Fideleco|geedza fideleco]]. Malgraŭ la fakto, ke en malsamaj juraj sistemoj la difinoj de adulto povas malsimili, komunaj por ĉiuj estas la fakto de [[Seksumado|seksa intimeco de]] edziĝinta persono kun homo ekstere de la geedzeco. La sama koncepto, sed ne en religia senco estas [[malfidelo]]. En la pli fruaj historiaj epokoj, pro adulto virinoj ofte estis mortpunitaj. La adulto de la viroj estis preskaŭ malatentata. Hodiaŭ oni punas la virinan adulton je morto en kelkaj islamaj landoj laŭ [[ŝario]]. Ekzistas multaj homoj, kiuj estas adultemaj kaj daŭre adultadas. Tio ofte kondukas al [[divorco]]. == Leĝaro == En multaj landoj, adulto estas minaco al socia paco kaj postulas socian punon. === Barato === La 27- an de septembro, 2018 , la Supera Kortumo de Nov-Delhio deklaris la krimon de adulto kontraŭkonstitucia, forpuŝante arton. 497 de la penala kodo , kiu datiĝas de la kolonia epoko<ref>(en) ''[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-45404927 Adultery no longer a criminal offence in India]'', BBC, la 27-an de septembro 2018. </ref>. La krimo de adulto estis antaŭvidita por la viro, kiu havis seksan rilaton kun la edzino de alia viro, sen la taŭga aŭ eksplicita konsento de ĉi tiu<ref>(it) ''[https://www.amnesty.it/india-incostituzionale-reato-adulterio/ India, incostituzionale il “reato” di adulterio]'', [[Amnestio Internacia]], la 27-an de septembro 2018</ref>. La kondamno estis ĝis maksimume kvin jarojn en malliberejo kaj ne aplikeblis al la virino<ref>(en) [https://wipolex.wipo.int/en/text/201592 Barata punleĝaro], WIPO,</ref>. [[Dosiero:Stoning of woman.jpg|alternative=La ŝtonumado de adultulino, ilustraĵo al la manuskripto de "1001 Noktoj" de Abu'l Hasan Ghaffari aŭ lia atelieron Teherano, 1853-1857.|eta|500x500ra|La ŝtonumado de adultulino, ilustraĵo al la manuskripto de "1001 Noktoj" de Abu'l Hasan Ghaffari aŭ lia atelieron Teherano, 1853-1857. Ŝtonumado estas kutimo, kiu devenis de [[judismo]]<ref>(he) [http://www.daat.ac.il/encyclopedia/value.asp?id1=212 ניאוף] Adulto</ref><ref>(he) [http://www.daat.ac.il/daat/tanach/maamarim/nashim-eli-1.htm La loko de virinoj en biblia socio]</ref> kaj estis transdonita al Islamo (laŭ [[Readmono]] 22. 20-24).]] === Islamo === Nuntempe adulto estas malpermesita en landoj aplikantaj la ŝarion.(religian leĝaron).kaj estas mortpunata per ŝtonumado<ref>(en) ''[https://www.pewforum.org/2013/04/30/the-worlds-muslims-religion-politics-society-beliefs-about-sharia/ Beliefs About Sharia]'' (kredoj pri ŝario), [[Pew Research Center]], la 30-an de aprilo 2013, alirite la 4-an de februaro 2020.</ref><ref>(en) Dan Isaacs, ''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1694027.stm Living on Nigeria's death row]'', BBC, la 5-an de decembro 2001, alirite la 4-an de februaro 2020.</ref>. La leĝo estas plenumita en ekzemple [[Saŭda Arabio]] kaj [[Irano]]. ''Rajm'', en la [[Araba lingvo|araba]]: رجم - ''rajm'', estas vorto kiu en la araba signifas ŝtonumadon<ref>(en) Rudolph Peters, Crime and Punishment in Islamic Law, Cambridge University Press, [[ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0521796705|978-0521796705]], p. 37</ref> kaj kiu rilatas al la puno antaŭvidita en islama juro por la krimo de ''zina'' (kontraŭleĝa seksa rilato)<ref>Cook, Michael (2000). ''The Koran, [https://freeebookspdf-9ab41.firebaseapp.com/A412YNazdrBDdJ3GbEjW/The%20Koran%20A%20Very%20Short%20Introduction%20PDF.pdf A Very Brief Introduction]'' (PDF). Oxford University Press. p. 140.</ref>. Ekzistas malkonsento inter modernaj islamaj pensuloj pri tio, ĉu oni devas apliki ŝtonumadon pro adulto, dum estas religiaj tekstoj, kiuj donas ekzemplojn kun kaj sen ŝtonumado<ref>(en) Zafar Abbas, ''[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2029020.stm Pakistan stoning sentence overturned]'', la 6-an de junio 2002, alirite la 4-an de februaro 2020.</ref>. La [[Korano]] ne preskribas ŝtonumadon kiel puno por iu ajn krimo. Tamen, kelkaj lernejoj subtenas, ke la puno devas sekvi la diktojn, kiujn la [[Hadito]] establis, kvankam neniu mencio estas farita en la Korano<ref>(en) E. Ann Black, Hossein Esmaeili and Nadirsyah Hosen (2014), Modern Perspectives on Islamic Law, (Modernaj perspektivoj pri islama juro), [[ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-0857934475|978-0857934475]], pp. 222-223</ref>. === Kristanismo === [[Dosiero:Lucas Cranach the Elder - Christ and the Adulteress (Museum of Fine Arts, Budapest).jpg|alternative=Kristo kaj la adulta virino - pentraĵo de Lucas Cranach la Maljuna|eta|500x500ra|Kristo kaj la adulta virino - pentraĵo de [[Lucas Cranach la Maljuna]]]] La koncepto de adulto ankaŭ estas sufiĉe konata en kristanismo kaj judismo. Estas multaj referencoj en la Biblio pri adulto. En iuj [[Katolikismo|katolikaj]] landoj, kiel [[Meksiko]], adulto estas krimo. === Usono === En [[Usono]], la situacio varias de ŝtato al ŝtato. En [[Pensilvanio]], adulta persono povas esti kondamnita al du jaroj en malliberejo aŭ al 18 monatoj en mensa hospitalo. En [[Miĉigano]], adulto povas principe konduki al vivdaŭro malliberigo. Aliflanke, en plej multaj ŝtatoj, adulto fariĝis "morta litero" aŭ "dezirata pensmaniero", kiuj ne estas punataj. === Sud-Afriko === Dum [[Apartismo|''apartheid'']] en [[Sud-Afriko]], la Nacia Partio kiu ankaŭ sekvis konservativan politikon, malpermesis pornografion, vetludadon kaj aliajn tiajn fenomenojn fremdajn al la "afrika vivmaniero".  La ''Senmorta Akto-Leĝo de'' 1957 ankaŭ igis adultecon kontraŭleĝa<ref>(en) "''[https://www.sahistory.org.za/article/general-south-african-history-timeline-1950s General South African History Timeline: 1950s]''", Historio de Sud-Afriko rete, la 27-an de aŭgusto 2017</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=adulto|ReVo=adult.0o}} * [[Amafero]] * [[Konkubineco]] * [[Jesuo kaj la virino adulta]] * [[Malfidelo]] * [[Rajto por la unua nokto]] * [[Honormurdo]] * [[Krimo de pasio]] * [[La Dekalogo]] == Eksteraj ligiloj == * (en) [http://www.iht.com/articles/2008/10/28/healthscience/28well.php Love, sex and the changing landscape of infidelity] (pri kresko de malfidelo), ''International Herald Tribune'', la 28-an de oktobro 2008 * http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2029020.stm [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Seksa konduto]] [[Kategorio:Familia juro]] [[Kategorio:Religio]] oudu6t94s5xk349ynknigabiss1p4ay 0 39217 9347231 9294399 2026-04-04T13:05:28Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto malsano}} '''Absceso''' (devena de la latina: abscessus) estas kolekto de [[puso]] kiu pliiĝis ene de [[histo]] de korpo.<ref name=NEJM2014/> Indikiloj aŭ simptomoj de tiuj abscesoj proksimaj al la haŭto inkludas ruĝon, doloron, varmon, kaj ŝveladon kiu kiam premita sentas tiel ke ĝi estas plenigita de fluido.<ref name=NEJM2014/> La regiono de ruĝo ofte etendas preter la ŝvelado.<ref name=El2009>{{en}}{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.ca/books?id=esPkuOxZajYC&pg=PA12|titolo=Infectious Diseases of the Skin.|familia nomo=Elston|persona nomo=Dirk M.|dato=2009|loko=London|eldoninto=Manson Pub.|ISBN=9781840765144|paĝo=12}}</ref> [[Karbunklo]]j kaj [[furunklo]]j estas specoj de absceso kiuj ofte implikas [[hara foliklo|haraj folikloj]] inter kiuj karbunkoloj estas pli grandaj.<ref name=Rosen2014Chp120>{{en}}{{Citaĵo el libro|titolo=Rosen's emergency medicine : concepts and clinical practice|familia nomo=Marx|persona nomo=John A. Marx|dato=2014|eldono=8|ĉapitro=Dermatologic Presentations|loko=Philadelphia, PA|eldoninto=Elsevier/Saunders|ISBN=1455706051|paĝoj=Chapter 120}}</ref> [[Dosiero:Abszess.jpg|eta|180px|dekstre|Absceso]] == Kaŭzoj == Ĉi tiuj estas kaŭzitaj de [[bakteria infekto]].<ref name="Cox2007">{{en}}{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.ca/books?id=GKVPHoIs8uIC&pg=PA1|titolo=The encyclopedia of skin and skin disorders|familia nomo=Cox|persona nomo=Carol Turkington, Jeffrey S. Dover ; medical illustrations, Birck|dato=2007|eldono=3|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Facts on File|ISBN=9780816075096|paĝo=1}}</ref> Multaj specoj de bakterioj ofte implikas en unuopa infekto.<ref name="El2009" /> En Usono kaj multaj aliaj regionoj de la mondo, la plej ofta ĉeesta bakterio estas ''[[meticilin-rezista Stafilokoko aureus]]'' (angle: methicillin-resistant Staphylococcus aureus).<ref name="NEJM2014" /> Malofte parazitoj povas kaŭzi abscesojn kaj tio ĉi pliofte okazas en la [[disvolviĝanta mondo]].<ref name="Rosen2014Chp137" /> Diagnozo ofte estas bazita sur la aspekto la absceso kaj estas konfirmita per malferma tranĉado.<ref name="NEJM2014" /> [[Ultrasono|Ultrasona]] bildigo eble estas utila en kazoj en kiuj la diagnozo ne estas klara.<ref name="NEJM2014" /> Kaze de abscesoj ĉirkaŭ la [[anuso]], [[komputila tomografio]] (KT, angle: CT) eble estas grava por serĉi por pli profundaj infektoj.<ref name="Rosen2014Chp137">{{en}}{{Citaĵo el libro|titolo=Rosen's emergency medicine : concepts and clinical practice|familia nomo=Marx|persona nomo=John A. Marx|dato=2014|eldono=8|ĉapitro=Skin and Soft Tissue Infections|loko=Philadelphia, PA|eldoninto=Elsevier/Saunders|ISBN=1455706051|paĝoj=Chapter 137}}</ref> == Traktado == Norma traktado de plej multaj abscesoj de la haŭto aŭ mola histo estas malferma tranĉo al ĝi kaj eldrenado.<ref name="ACEPfive">{{en}}{{Citation |author1 = American College of Emergency Physicians |author1-link = American College of Emergency Physicians |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American College of Emergency Physicians |work = [[Choosing Wisely]]: an initiative of the [[ABIM Foundation]] |page = |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-emergency-physicians/ |accessdate = January 24, 2014 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-emergency-physicians/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140307012443/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-college-of-emergency-physicians/ |arkivdato=2014-03-07 }}</ref> Ne ŝajnas esti iu ajn avanĝo de kuna uzo de [[antibiotiko]]j al plej multaj homoj kiuj estas alie sanaj.<ref name="NEJM2014" /> Eta kvanto de evidentaĵo subtenas ne pakado kun [[gazo]] en la kavaĵo kiu restas post drenado.<ref name="NEJM2014">{{en}}{{cite journal |last=Singer |first=Adam J. |last2=Talan |first2=David A. |title=Management of skin abscesses in the era of methicillin-resistant ''Staphylococcus aureus'' |url=http://enotes.us/SkinAbscess2014.pdf |journal=The New England Journal of Medicine |date=Mar 13, 2014 |volume=370 |issue=11 |pages=1039–47 |pmid=24620867 |doi=10.1056/NEJMra1212788 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141030065311/http://enotes.us/SkinAbscess2014.pdf |arkivdato=2014-10-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141030065311/http://enotes.us/SkinAbscess2014.pdf |date=2014-10-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://enotes.us/SkinAbscess2014.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141030065311/http://enotes.us/SkinAbscess2014.pdf |arkivdato=2014-10-30 }}</ref> Fermado de la kavaĵo tuj post drenado anstataŭ lasado al ĝi malferma eble pli rapidigas saniĝon sen pliiĝo de la risko de reveno de la absceso.<ref name="Singer2011">{{en}}{{cite journal |last1=Singer |first1=Adam J. |last2=Thode |first2=Henry C., Jr |last3=Chale |first3=Stuart |last4=Taira |first4=Breena R. |last5=Lee |first5=Christopher |title=Primary closure of cutaneous abscesses: a systematic review |url=http://www.emottawa.ca/assets_secure/journal_club/Sept%2011_2_Singer%202011%20Am%20J%20of%20Emerg%20Med%20Primary%20closure%20of%20cutaneous%20abscesses.pdf |journal=The American Journal of Emergency Medicine |date=May 2011 |volume=29 |issue=4 |pages=361–6 |pmid=20825801 |doi=10.1016/j.ajem.2009.10.004 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150722040008/http://www.emottawa.ca/assets_secure/journal_club/Sept%2011_2_Singer%202011%20Am%20J%20of%20Emerg%20Med%20Primary%20closure%20of%20cutaneous%20abscesses.pdf |arkivdato=2015-07-22 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150722040008/http://www.emottawa.ca/assets_secure/journal_club/Sept%2011_2_Singer%202011%20Am%20J%20of%20Emerg%20Med%20Primary%20closure%20of%20cutaneous%20abscesses.pdf |date=2015-07-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.emottawa.ca/assets_secure/journal_club/Sept%2011_2_Singer%202011%20Am%20J%20of%20Emerg%20Med%20Primary%20closure%20of%20cutaneous%20abscesses.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150722040008/http://www.emottawa.ca/assets_secure/journal_club/Sept%2011_2_Singer%202011%20Am%20J%20of%20Emerg%20Med%20Primary%20closure%20of%20cutaneous%20abscesses.pdf |arkivdato=2015-07-22 }}</ref> Elsuĉado de la puso kun nadlo ofte ne sufiĉas.<ref name="NEJM2014" /> == Epidemiologio == Haŭtaj abscesoj estas oftaj kaj jam plioftiĝas dum lastaj jaroj.<ref name="NEJM2014" /> Riskaj faktoroj inkludas [[envejna droga uzo|envejna uzo de drogoj]] kun po-kvantoj tiel alta kiel 65% en tiu ĉi populacio.<ref name="Langrod 2007 373">{{en}}{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.ca/books?id=6LkNShsAw78C&pg=PA373|titolo=The substance abuse handbook|familia nomo=Langrod|persona nomo=Pedro Ruiz, Eric C. Strain, John G.|dato=2007|loko=Philadelphia|eldoninto=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|ISBN=9780781760454|paĝo=373}}</ref> En 2005 en Usono, 3,2 milionoj da homoj iris al medikamentaj krizaj departementoj pro abscesoj.<ref name="Taira2009">{{en}}{{cite journal|last=Taira|first=BR|coauthors=Singer, AJ; Thode HC, Jr; Lee, CC|title=National epidemiology of cutaneous abscesses: 1996 to 2005.|journal=The American journal of emergency medicine|date=Mar 2009|volume=27|issue=3|pages=289–92|pmid=19328372|doi=10.1016/j.ajem.2008.02.027}}</ref> En Aŭstralio ĉirkaŭ 13 000 homoj estis enhospitaligita en 2008 pro la malsano.<ref name="Vas2012">{{en}}{{cite journal|last=Vaska|first=VL|author2=Nimmo, GR |author3=Jones, M |author4=Grimwood, K |author5= Paterson, DL |title=Increases in Australian cutaneous abscess hospitalisations: 1999-2008.|journal=European journal of clinical microbiology & infectious diseases : official publication of the European Society of Clinical Microbiology|date=Jan 2012|volume=31|issue=1|pages=93–6|pmid=21553298 |doi=10.1007/s10096-011-1281-3}}</ref> ==Vidu ankaŭ== {{projektoj|wikt=absceso|ReVo=absces}} * [[Artefarita absceso]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|medicino}} {{Medicinaj temoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] qph534sqkwhihhqnlaustpovyu40a99 0 39596 9347602 8937353 2026-04-04T20:29:14Z LilyKitty 25129 de dialektika teologio 9347602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 194-1283-23A, Wuppertal, Evangelische Gesellschaft, Jahrestagung.jpg|eta|]] [[Dosiero:Wikipedia-karlbarth01.jpg|dekstra|250px]] '''Karl BARTH''' ([[10-a de majo]], [[1886]] – [[10-a de decembro]] [[1968]]) estis [[teologio|teologo]] [[Svisio|svisa]]. Li emfazis la prioritaton de l' revelado kaj fokadon en [[Jesuo]]. Lia skolo oni nomas "novortodoksismon" aŭ "[[dialektika teologio|dialektikan teologion]]". Multe disputataj estas liaj nocioj pri rekonciliado kaj universala savo. Li aseveris ke la [[Biblio]] ne estas la vorto de [[Dio]], sed homa dokumento kiu eblas esti la Vorto de Dio se Dio tion volas. Unu lia grava instruisto estis [[Wilhelm Herrmann (teologo)|Wilhelm Herrmann]]. == Elektitaj disĉiploj == * [[István Török (teologo)]] == Vidu ankaŭ == * [[Justuloj inter la popoloj]] * [[Jürgen Moltmann]] {{Kristanismo}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=39596|PND=118506803|LCCN=n/79/69765|VIAF=64001331|TSURL=viaf/64001331}} {{Ĝermo|sviso}} {{Vivtempo|Barth, Karl}} [[Kategorio:Svisaj teologoj]] bz5vg97xm357c07rl2vxje84k541can 0 40563 9347589 8569561 2026-04-04T20:03:47Z Sj1mor 12103 9347589 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''William RAMSAY''' (naskiĝis la [[2-a de oktobro|2-an de oktobro]], [[1852]], mortis la [[23-a de julio|23-an de julio]], [[1916]]) estis [[Skotlando|skota]] kemiisto.[[Dosiero:William Ramsay working.jpg|150ra|eta|maldekstra]] Kiel filo de oficisto li naskiĝis en [[Glasgovo]], Skotlando. Ekde [[1870]] li studis [[kemio]]n en [[Universitato de Tubingeno|Tübingen]], [[Germanio]]. En [[1872]] li doktoriĝis kaj revenis al Glasgovo. En la jaro [[1880]] li fariĝis profesoro en la [[Universitato de Bristolo]], de [[1887]] ĝis [[1913]] (kiam li retiriĝis) li okupis saman postenon en [[Londono]]. Dum siaj lastaj vivojaroj li intense priesploris la radiumon kaj malsaniĝis je [[kancero]]. Li mortis en High Wycombe, [[Buckinghamshire]]. Lia plej granda merito estas la malkovro de la [[nobla gaso|noblaj gasoj]]: [[argono]], [[kriptono]], [[neono]] kaj [[ksenono]]<ref>https://www.bbc.com/mundo/noticias-49906486</ref> kaj ties klasifiko laŭ la [[perioda tabelo de la elementoj]]. Pro tio li en la jaro [[1904]] gajnis la [[Premio Nobel de Kemio|Nobel-premion de Kemio]]<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1904/ramsay/biographical/</ref>, en la sama jaro li iĝis honora [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]]. Li ricevis la [[Medalo Davy|Medalon Davy]] de la [[Reĝa Societo de Londono]] en [[1895]]. Li apartenis al la patrona komitato de la [[Internacia Scienca Asocio Esperanta]] (ISAE), kies prezidanto estis generalo [[Hippolyte Sébert]]. Pri [[Esperanto]] li diris: ''La ĥemio, kiu havas kiel sian kampon de aktiveco la universon, devas posedi universalan lingvon. Se oni pensas al la laboro, kiu nun estas farata por la scienco en Rusujo kaj en Japanujo, kiel ankaŭ al la laboro, kiu realiĝos kiam la forta kaj viva inteligento de ĉinoj dediĉos sin al tiu ĉi branĉo de homa aktiveco, oni vidas la neceson utiligi Esperanton por komunikadi kun tiuj ĉi popoloj, se oni volas eviti studadon de komplikitaj lingvoj, kaj tute aparte de la lingvo ĉina kun ĝiaj 30.000 signoj, el kiuj ĉiuj reprezentas unu ideon." (En: [[Ivo Lapenna]]. "La Internacia Lingvo". Londono: CED, 1954. P. 39) == Eksteraj ligiloj == * [http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1904/ramsay-bio.html Biografio anglalingva] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060427070455/http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1904/ramsay-bio.html |date=2006-04-27 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri kemio}} {{Vivtempo|RAMSAY, William}} [[Kategorio:Skotaj kemiistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Universitato de Glasgovo]] 37frvawbx20p5n33r295x3non3dgttb 0 40717 9347350 9103865 2026-04-04T13:40:59Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347350 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Haut fourneau.png|eta|dekstre|250ra|Skemo de altforno.]] '''Altforno''' (sinonimoj: [[ŝakto]]forno, [[forno|forn]]ego,fanduj(forn)ego) estas instalaĵo en ŝaktoforna konstrumetodo, en kiu oni produktas per alta temperaturo (pli ol 1 {{GdC|500}}) [[gisfero]]n per [[redukto (kemio)|redukto]] de [[fera oksido]]. En [[ŝtalejo]]j, tiu giso estas transformata al [[fero]], feroalojoj, kiel [[ŝtalo]], [[rustorezista ŝtalo]] kaj specialaj ŝtaloj. == Priskribo == La fornego estas desupre ŝargita per du esencaj [[krudmaterialo]]j: la t.n. [[ŝarĝo]] (miksaĵo) kaj [[koakso|fornega koakso]]. La miksaĵo signifas feroercon (plej ofte en formo de naturaj ercoj aŭ kiel rustaĵo de sulfidaj aŭ karbonaj feroercoj), kiun oni miksas kun aldonaĵoj (kiel [[kalko]], ŝtonoj kaj [[dolomito]]j) (por malgrandigi la fandopunkton de la erco kaj atingi tiel pli bonan likvemon de la miksaĵo). Oni plenigas la ercojn kaj almiksaĵojn (fand-ingrediencojn) per oblikva lifto, liftĉaro tra funelforma ŝargilo, duobla kluzosistemo en la fonoŝakton. Supre de la fornego troviĝas plata ŝargo-platformo kaj konusa fermilo de la fornego. Ĉe la modernaj altfornoj laboras alterne transportaj bendoj, kiuj almovas ercojn, aldonaĵojn, koaksojn. Ĉe la piedo de la altforno oksidiĝas la karbona monooksido – estiĝanta el la koakso kaj la aera oksigeno – al [[karbona dioksido]], prenante la por tio necesan oksigenon el la fera oksido, tiel ĝi reduktiĝas al fero. La fluigita altforna enteno estas eligita sube de la fornego tra aperturo; tiu aperturo estas normalkaze fermita per ceramika materialo kaj estas periode traborita ĉe la t.n. elfluigo. La elfluantan entenon oni dispartigas per la denseco inter la fero kaj la [[skorio]] (la skorio naĝas sur la fero). La fornego ofte havas du aperturojn por fero kaj skorio. Post la elfluigo, oni devas postplenigi la saman mason el aldonaĵoj en la altfornon. La proceson vivtenas en la fornego la alkondukita varmega aero, kiu portas la oksigenon kaj malhelpas la krustoestiĝon. La ekstera muro de la altforno estas daŭre malvarmigita per akvo. Pli frue oni uzis malferman sistemon por la malvarmigo, t.e. oni rekte alkondukis malvarman akvon al la muro kaj poste malvarmigis la varman akvon en malvarm-turo. Tio kaŭzis grandan energio- kaj akvoperdon. La hodiaŭaj altfornoj estas ekipitaj per fermita akvocirklo. La altforno estas alta 25-30 m, la tuta aranĝaĵo eĉ ĝis 60 m. La „blanka giganto“ en Duisburg havas la fornoalton de 42 m kaj la bazan diametron de 14 m. Ĝi havas fajrorezistan muron (pli frue el [[ŝamoto]]). La meza altforno produktas tage 6000 t, la grandaj ĝis 13.000 t krudan feron. La altfornoj funkcias daŭre kaj ĝis ĉ. 10 jaroj. Post tio, oni devas la tutan altfornon renovigi. == Reakciaj ekvacioj == [[Dosiero:Clabecq JPG01.jpg|dekstra|eta|250ra|Altforno]] Gravaj bazaj kemiaj reakciaj ekvacioj: :(1) <math>C + O_2 \Longrightarrow CO_2</math> (energiodonanta forbrulo de [[koakso]]) :(2) <math>CO_2 + C \Longleftrightarrow 2 CO</math> (produkto de gasforma redukta materialo de karbona monooksido) :(3) <math>Fe_2O_3 + 3 CO \Longrightarrow 3 CO_2 + 2 Fe</math> (reduktado de fera oksido al elementa fero) La unua reakcio (1) servas unuflanke energion por la tuta proceso. Ĉar la oksigeno estas alkondukita en albovegata, varmigita aero, la reakcio okazas tiel rapidege, ke la temperaturo atingas eĉ super {{GdC|2000}}. Aliflanke, la reakcio (1) servas ankaŭ la karbonan dioksidon CO₂, por la reakcio (2). La reakcio (2) produktas la venenan karbonan monooksidon CO, kiu efikas en la altforno kiel vera redukta materialo. Male al la solida karbo (karbono), la gasforma CO povas facile atingi ĉiun surfacon de la fera oksido kaj tie reagi (reakcii). La reakcio (3) montras en kunigita formo la redukton de tipa fera (III)-oksido ([[Hematito|ruĝa feroerco]], [[rusto]]). fakte, ĝi okazas en pliaj ŝtupoj, kiuj okazas en diversaj zonoj la altforno: == Formuloj == :(3a) <math>3 Fe_2O_3 + CO \Longrightarrow 2 Fe_3O_4 + CO_2</math> estiĝas la forta feroenhava magnetito (magneta feroerco) :(3b) <math>Fe_3O_4 + CO \Longrightarrow 3 FeO + CO_2</math> estiĝas la fera (II)-oksido :(3c) <math>FeO + CO \Longrightarrow Fe + CO_2</math> estiĝas metala fero, kiu kolektiĝas sube en la altforno La estiĝinta <math>CO_2</math> foriĝas supre, tra la tn. faŭko (faŭka gaso). == Vidu ankaŭ == * [[Basforno]] * [[Gisado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=altforno|ReVo=forn.alt0o}} * [http://www.balve-online.de/sehenswuerdigkeiten/geschichte_luisenhuette.shtml Luisenhütte Wocklum – la plej malnova lignokarba altforno de Germanio] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Industriaj fornoj]] [[Kategorio:Industriaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Metalurgio]] [[Kategorio:Teknologio]] [[he:כבשן#תנור רם]] 7qub97zkxznygv88tmqre4cjfs8cdix 0 44002 9347213 9210661 2026-04-04T12:55:20Z Sj1mor 12103 9347213 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo |dato de naskiĝo=[[1910]] |dato de morto=[[2001]]}} [[Dosiero:Du Malsanoj en Esperanto.jpg|eta|220ra|Kovrilpaĝo de "Du Malsanoj en Esperanto".]] '''Hendrik Arie DE HOOG''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en [[2001]]) estis [[nederlanda esperantisto]] kaj membro de [[Akademio de Esperanto]], estro de la sekcio pri gramatiko ekde 1972, prezidanto de [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]] kaj de ties nederlanda sekcio. Li estas la aŭtoro de ''[[Du Malsanoj en Esperanto]]'', ''[[Nia Historio. KELI 1911-1961]]'', ''[[La Senpera Verbigo de Adjektivoj]]'' kaj aliaj Esperanto-libroj. {{Ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Hoog, Hendrik Arie de}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] mb7uv9w38j298nyzdsyr8hyb0wblwg8 0 44280 9347351 9091007 2026-04-04T13:41:20Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347351 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Streichholz.JPG|dekstra|200px|eta|Brulanta alumeto]] [[Dosiero:Ignition of a match.jpg|eta|200px|Ekbrulo de alumeto]] [[Dosiero:Matches.jpg|eta|200px|Alumetoj]] '''Alumetoj''' estas stangetoj el brulema materialo kun ekstremaĵo el substanco facile flamigebla per froto. Ili servas por fari fajron. == Etimologio == La vorto estas pruntita el la [[franca lingvo]] kaj ties vorto ''allumette'' (singulare), sed havas en si la esperantan signifon "al-lum-et-o" en la senco de "lumigeto". == Estiĝo == [[John Walker]] estis [[kemio|kemiisto]] el [[Stock-on-Tees]] en [[Anglio]]. En la jaro [[1826]] li tute hazarde inventis alumeton. Li laboris en sia laboratorio miksante per stangeto ĥemian miksaĵon de [[kalio]] kaj [[antimono]]. Poste li ekfrotis per la stangeto [[ŝtono|ŝtona]]n plankon, por ke li seniĝu de bulo, kiu kreiĝis sur ties ekstremaĵo. Subite ekflagris flamo. Walker tiun ĉi interesaĵon montris al ĉiu, sed li ne igis patenti ĝin. [[Samuel Jones]] vidis ĝin kaj tuj li komencis labori pri komerca eluzo de tiu ĉi novaĵo. Kaj do jam unu jaron post tiu ĉi evento oni vendis la unuajn alumetojn. Iliaj ekstremaĵoj konsistis el miksaĵo de [[kalioklorido]], antimona [[sulfurido]], [[gumo]] kaj [[amelo]]. Ili estis pakitaj po cent en unu skatoleto (devene el kartono, pli malfrue el maldikaj lignolameloj) kaj ilia nomo estis ''Lucifers''. Ilia uzado estis tiel facila, ke ili ne nur definitive elpuŝis fajrerŝtonojn, sed ili subtenis eĉ disvastigon de fumado. Sed ĉi tie estis problemo: la alumetoj forte odoraĉis kaj dum flagrado ili eksplodetis kvazaŭ malgranda artfajraĵo. Pro tiuj kaŭzoj la skatoletoj devis esti markitaj per averto, ke la alumetoj damaĝas al la sano… En la jaro [[1830]] do la [[Francio|franca]] kemiisto [[Charles Sauria]] ŝanĝis la kemian konsiston de la alumeto: tie aperis [[blanka fosforo]]. La malbonodoro ja estis forigita, sed iel oni „forgesis“, ke ĝuste la blanka fosforo estas morte danĝera. En unu skatoleto estis sufiĉa kvanto da ĝi por mortigi homon. Pluraj ekkonis tion je sia sano, sinmortigintoj eluzis tion perfekte. == Sekurecalumetoj == Sekurecalumetojn inventis la [[Svedio|svedo]] [[Johan Lundström]] en la jaro [[1855]]. Ili ekflagros nur pro ekfroto sur aparta surfaco, ĉar unu kemiaĵo bezonata por ekbrulo estas en la ekstremaĵo, la alia en la [[frotaĵo]]. Oni komencis fabriki la sekurecalumetojn ankoraŭ la saman jaron kiel en [[Svedio]], tiel same en [[Anglio]]. Laŭ Bildvortaro de Eichholz (1988, p. 105) la ekstremaĵo estas nomata sulfuraĵo. Pakadon en aspekto de malgranda libreto – do kartonaj tabuletoj tenantaj vicon da alumetoj – elpensis la [[Usono|usonano]] [[Joshua Pusey]] en la jaro [[1892]] kaj unuafoje ĝi aperis en merkato en la jaro [[1896]]. == Alumetoj hodiaŭ == La hodiaŭaj alumetoj estas kreataj el maldikaj stangetoj (el [[piceo]], [[tremolo]], [[poplo]]) aŭ el kartonaj (recikligeblaj) stangetoj impregnitaj per [[parafino]] kaj provizitaj per la t.n. ekstremaĵo el miksaĵo de [[oksigeno|oksigenigaĵo]], ligiloj kaj plenigaĵoj. Oni ekflagras ilin per ekfroto de la ekstremaĵo sur flanko de skatoleto, ŝmirita per miksaĵo de ruĝa (nevenena) [[fosforo]], muelita [[vitro]], plenigaĵoj kaj [[gluo]]. == Alumetoj kaj reklamo == Nuntempe alumet-skatoletoj estas abunde uzataj kiel portilo por ĉiuspeca [[reklamo]]. == Specoj de alumetoj == * por fumantoj * por hejmoj == Vidu ankaŭ == * [[Tindrujo]] * [[Tremolecaj poploj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=alumeto|ReVo=alumet}} * [http://inventors.about.com/library/inventors/blmatch.htm historio de la alumetoj en la retejo ''inventors.about.com''] * http://chemistry.about.com/od/everydaychemistry/a/matches.htm * http://www.matchcovers.com/first100.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060216214352/http://www.matchcovers.com/first100.htm |date=2006-02-16 }} * http://www.matchcover.org {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj]] oqaqdy3gqonqhbgeyvds52xqiuovekf 0 44486 9347297 9342294 2026-04-04T13:26:18Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347297 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Akupunkturo''' <ref>[http://akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_8_2007.html Naŭa Oficiala Aldono al la Universala Vortaro]</ref> [de la [[Latina lingvo|latina]] ''akus'' = pinglo kaj ''pungere'' = piki] estas maniero de kuracado per malprofundaj pikoj (kiuj ne eltiras sangon nek kaŭzas perdon de ĝi) ĉe precizaj lokoj de la korpo, kiuj vivigas [[nervo]]jn, streĉigas aŭ malstreĉigas la [[muskolo]]jn, kaj movigas la propran korpan [[Terapio|kuracadon]]. Tiele la korpo mem kuracas sin. Ekzemple, ekzistas muskolo ĉe la okuloj kiu premadas; se ĉi tiu muskolo premas tro multe, la formo de la okulo tro longas kaj la vidpovo de la homo iĝas pli malbona (tiam la homo bone vidus nur proksimajn objektojn). Se oni pikus tion, la muskolo malpli aŭ pli premus la okulon, kaj tiel la korpo mem riparus la vidpovon. Alia ekzemplo: kelkaj malsanoj okazas, ĉar la hepato ne bone funkcias. Piki proksime al la hepato vekiĝus la korpan kuracadon kaj pli sanigus la hepaton. Akupunkturo estas uzata al korpaj malsanoj (ekz. kapdoloro), cerbaj malsanoj (ekz. [[deprimo]]), kaj kunnaskaj problemoj (ekz. astmo, kolorblindeco). Eĉ al surdaj kaj blindaj homoj, foje nur kelkaj pikoj riparegas la aŭdon kaj [[Vidkapablo|vidokapablon]], tamen ofte estas bezonata pli multaj pikmasaĝoj dum kelkaj semajnoj. Aliflanke, foje nur kelkaj pikoj riparus la nervojn de sensenta homo. Ekzemple: Usona homo komencis kun nur kvar elcente (4%) da vidpovo, kaj post kelkaj pikmasaĝoj, li atingis dudek elcenta (20%) vidkapablo <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.blindness.org/blog/index.php/is-acupuncture-a-beneficial-treatment-for-retinitis-pigmentosa/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-08-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160809111427/http://www.blindness.org/blog/index.php/is-acupuncture-a-beneficial-treatment-for-retinitis-pigmentosa/ |arkivdato=2016-08-09 }}</ref>. Do eble akupunkturo ne plen kuracas, sed ĝi estas pli sana kaj pli bona kuracometodo ol eĉ kelkaj [[Kirurgio|kirugioj]]. == Ĉina pikmasaĝo == [[Dosiero:China-massage-therapy-3112422 1920.jpg|alternative=Chinese accupuncture massage|eta|500x500ra|Ĉina pikmasaĝo]] Pikmasaĝo estas ĉefe populara en [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]], sed pli kaj pli ankaŭ tutmonde. Ĉefe okazas en [[Azio]], ĉar la eŭropa kaj nordamerika kuracokielo premas al medicinoj kaj drogoj kiujn la homo pagendas tutvive (alivorte: ne kuraco, sed kuraceto), anstataŭ ol substreki la gravecon de bona manĝkutimo (dieto) kaj korpa mempovo. === Historio pri ĝia uzo === Pratempe en Ĉinio ŝtonaj pikiloj estis uzataj (priskribita en la neolitiko antaŭ 8 000–4 000 jaroj), kaj kelkaj troviĝis en la tero. Post tiam, feraj pikiloj naskiĝis, tiam kupraj, tiam arĝentaj. Nuntempe, plejofte feraj pikiloj estas uzataj, ĉar ili estas malmultekostaj.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=sW7ERIDZLj8</ref> En la 500-jarcento, pikmasaĝo estis eksportita al [[Koreio]], [[Japanio]] kaj [[Barato]] kaj en la jaro 1300 al [[Vjetnamio]]. En la jaro 1500 pikmasaĝo jam estis konata en Eŭropo, sed la unua libro pri pikmasaĝo ne estis verkita antaŭ la jaro 1600 (de la nederlandano Ten Rhyn,1683)<ref name=":0">»Grundläggande akupunktur« de Christer Carlsson, 2010.</ref>. En la 1700, la franca religiisto [[Jerome Carden]] venigis pikmasaĝon al Francio el Ĉinio. La svedana profesoro (de Upsalo Universitato) kaj plantisto Thunberg skribis tre precize pri pikmasaĝo kaj [[mokso]], post ol vojaĝo en ĝenerala Azio (en 1779).<ref name=":0" /> La&nbsp;nederlanda religiisto W.&nbsp;Ryne kaj la germana kuracisto Engelbert K. Kämpfer vojaĝis al [[Irano]] kaj raportis el [[Japanio]], sed skribis nur pri [[stomako]]-problemoj kaj ne pri la tuta afero. La kuracarto venis al Eŭropo kun religiistoj kaj kuracistoj, sed ofte siaj libroj tradukiĝis el la ĉina al la japa kaj tiam al alia lingvo kaj tiam al la latina! Tiam, la francanoj ne bone sciis la kuracarton kaj pikus troprofunde ĝis pikus eĉ la pulmojn, koron ktp. En la frua 1800, la arto ekuziĝis kiel malsanejaĵo kaj isto en Eŭropo. Tiam, iĝi pikisto kostis 5 ĝis 6 jaroj en [[Japanio]] (nuntempe, kostas 3 jaroj en [[Svedio]]), kaj Japanio uzis orajn kaj arĝentajn pikiloj (arĝento estas kontraŭinfektaĵo). La edukado estis pli longa en Japanio ĉar la japanoj ne studis la homkorpon per tranĉi mortan homon, kiel fariĝis Eŭrope.<ref name=":1">http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:804000/FULLTEXT01.pdf »Afhandling om Acupuncturen«, de Carl ZETTERSTRÖM, 1829.</ref> En 1821, inter aliaj, angla libro "[[iarchive:treatiseonacupun00chur|''A Treatise on Acupuncturation'']]" kaj sveda libro "[http://uu.diva-portal.org/smash/get/diva2:804000/FULLTEXT01.pdf ''Afhandling om Acupuncturen''"] skribiĝis kiuj pritekstas la kuracokielon. Tamen la bonaj (aziaj) pikiloj ne ekzistis eŭrope, do la pikistoj (kiuj estis ankaŭ kirugistoj) peris ĉiutagan, maldikan kudrilon kun tenilo de ligno aŭ vinbotela ŝtopilo (en [[Anglio]]), aŭ kun tenilo de metala fadeno (en [[Svedio]]). La Eŭropaj ŝirmiloj estis ankaŭ el vitro aŭ [[kaŭĉuko]].<ref name=":1" /> Eĉ tiam, la japanoj peris metalan ŝirmilon (tubeton) por ne tro piki la korpon, kaj oni kalkulis la tempon ke la pikilo povis resti la la korpo per ŝpiroj (1 ĝis 2 laŭ Kämpfer kaj ĝis 30 laŭ Rhyne) anstataŭ per minutoj. Oni tiam elprenis kaj repikis.<ref>[[iarchive:treatiseonacupun00chur|https://archive.org/details/treatiseonacupun00chur]]</ref> La franco Sarlandiére estis la unua homo kiu ekuzis elektron en kombino kun pikmasaĝado (en la 1800). Ĉeno ligiĝis al la vitraĵa tenilo de ora aŭ arĝenta pikilo, kaj tiel la elektro travojaĝis. La franca ĉefkonsulo en [[Ŝanhajo]], [[Soulie de Molisn]] publikigis sian disertaĵon pri pikmasaĝo en Parizo en la jaro [[1933]] kaj nomigis la diversajn aferojn en la franca (kaj tiel farante en Eŭropo), ekzemple la nomon "''méridien"'' ([[meridiano]]) kiu estas eĉ transprenata en la angla kaj la sveda lingvojn<ref name=":0" />. En la jaro [[1970]], pikmasaĝo eksportiĝis al Usono danke al prezidento [[Richard Nixon]] (kiu vojaĝis al Ĉinio [[1971]]), ĉar la ĵurnalistoj raportis pri kirugiatoj sen [[anestezilo]] kaj ne sentis doloron dum la kirugio. Tamen multaj usonanoj ne kredis pri la akupunkturo, ĉar opiniis ĝin "komunisma kaj aziaĵa"<ref name=":0" />. Ekde la 1980 kaj 1990-jaroj, pikmasaĝistoj uzas ferajn, unufoje uzeblajn pikilojn (samkiel enŝpruĉiloj ĉe hospitalo por eltiri sangon ktp). Nuntempe pikmasaĝo estas tutmonde konata kaj aplikata, sed multaj homoj (kiuj ne loĝas en Azio) ankoraŭ ne scias ke estas vera kuracmetodo, terapio. == En la amaskomunikiloj == Esplora skipo analizis en 2018 elsenderon de franca publika televida fonto<ref name="Darbois et al.">{{Citaĵo el gazeto|lingvo=fr|aŭtoro1= Nelly Darbois |aŭtoro2=Jean-Noël Evain|aŭtoro3=Albin Guillaud|aŭtoro4=Marc Lilot|aŭtoro5=Nicolas Pinsault|titolo=Une opération à cœur ouvert sous acupuncture ? Décryptage d’une émission diffusée sur France 2 |gazeto=Santé publique |volumo=30|numero=4|jaro=2018|paĝoj=455-464|issn=|doi=10.3917/spub.185.0455|url=https://www.cairn.info/article.php?ID_ARTICLE=SPUB_185_0455}}</ref>. La programero prezentis "malfermitan koro-[[Kirurgio|operacion]], kun akupunktura [[anestezo]]", kiu okazis en ĉina malsanulejo. La esploristoj elmontris, ke la disvastigitaj informoj de la elsendo estas malklaraj kaj ne ebligas fakte opinii pri la taŭgeco de akupunkturo por apertakore kirurgio. Verŝajne la elsendo montras operacion kun malkonfesata ĉirkaŭ-duramatra anestezo kaj malforta envejna injekto<ref name="Darbois et al."></ref>. La efiko de akupunkturo, simple aldonita je la protokolo, estas trotaksata<ref name="Darbois et al."></ref>. Ne estis la unua fojo, ke amaskomunikilaj informoj trotaksis la efikon de akupunkturo<ref name="Darbois et al."></ref>. En 2006 la [[British Broadcasting Corporation|''British Broadcasting Corporation'']] en Britio elsendis similan elsendon pri apertakore operacio kun akupunkturo. Pluraj universitatistoj, kuracistoj kaj civitanoj kritikis la manieron, kiun uzis la ĵurnalistoj por prezenti la operacion<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|auteur=Simon Singh|titolo=Did we really witness the “amazing power” of acupuncture ?|url=https://www.telegraph.co.uk/news/science/science-news/3344833/Did-we-really-witness-the-amazing-power-of-acupuncture.html|dato=la 14-an de februaro 2006|alirdato=la 11-an de aprilo 2019 }}</ref>. En 1998, la usona kora kuracisto Isidore Rosenfeld raportis en gazeto, kiun li spektis dum la 1970-aj jaroj en Ĉinio apartakore operacion kun akupunkturo kiel anesteza rimedo. Tiun ateston kritikis specialisto de [[interna medicino]]<ref name="Atwood"></ref>. Fine, dum la 1970-aj jaroj, aliaj medicinaj kaj ĝeneralaj gazetartikoloj disvastigis informojn pri uzado de akupunkturo dum ĉinaj operacioj. Poste homoj montris, ke la ĵurnalistoj false prezentis la okazintaĵojn<ref name="Atwood">{{Citaĵo el la reto|lingvo=en|aŭtoro=Kimball Atwood|titolo=“Acupuncture Anesthesia”: A Proclamation from Chairman Mao (Part I)|url=https://sciencebasedmedicine.org/acupuncture-anesthesia-a-proclamation-of-chairman-mao-part-i/|dato=15-an de majo 2009|alirdato=la 11-an de aprilo 2019}}</ref>. == Fotogalerio == <gallery widths="400" heights="400"> Dosiero:Acupuncture chart 300px.jpg|alt=Akupunkturaj punktoj el la dinastio Ming|Akupunkturaj punktoj el la [[dinastio Ming]] Dosiero:Aiguilles d acupuncture en eventail.dsc02258.cropped+contrast.jpg|Akupunktaj pingloj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Punktumo|Punkturo]] * [[Taoismo]] * [[Masaĝo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=akupunkturo|ReVo=akupunktur}} * [https://www.eventoj.hu/steb/medicino/akupunkturo-kauterizo.pdf Akupunkturo kaj kaŭterizo en Ĉinio] (PDF) de instituto de Akademio de Tradicia Ĉina Medicino, 1964 - el [[STEB]] * http://skepdic.com/acupunc.html * http://www.straightdope.com/columns/000324.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051129202505/http://www.straightdope.com/columns/000324.html |date=2005-11-29 }} * http://www.acuwatch.org/ĥ/fdac1973.shtml {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉina tradicia medicino]] [[Kategorio:Alternativa medicino]] [[Kategorio:9-a oficiala aldono]] 667xw57w9f9bhl96k7wbzqo0ws1u5d7 0 44543 9347146 9310401 2026-04-04T12:06:33Z Sj1mor 12103 9347146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ebbe VILBORG''' (naskiĝis la {{daton|14|februaro|1926}}, mortis la {{daton|30|decembro|2018}}<ref>Christer Oscar Kiselman, ''Memore al Ebbe Vilborg''. En: "La Espero" 2019, n-ro 2, p. 5.</ref>) estis sveda filologo pri klasikaj lingvoj, docento pri [[antikva greka lingvo|antikva greka (helena) lingvo]] en la [[Universitato de Gotenburgo]], [[svedaj esperantistoj|esperantisto]] (ekde [[1940]]), leksikografo, terminologo, interlingvisto kaj [[Honoraj membroj de UEA|honora membro]] de [[UEA]] (ekde 2001). Vilborg en 1955 doktoriĝis per la disertacio ''Konstituo de nova tekstversio de la Helena romanverkisto Akilo Tacio''. En [[1956]] li fariĝis docento, poste specialisto pri la micena dialekto de la helena lingvo kaj li verkis ''A Tentative Grammar of Mycenaean Greek''. Li eklernis Esperanton en 1940 kaj estis membro de [[UEA]] ekde 1945, [[delegito de UEA]] dum duona jarcento. Membro de la [[Akademio de Esperanto]] (1962–1971). En [[1947]] li lernis [[volapuko]]n kaj estis ano de la Volapuk-asocio Diläda valemik feda Volapükaklubas. En [[1961]] li diplomiĝis kiel "dalebüd". Laŭ la volapukmovada tradicio, la dokumenton enmanigis al li la [[ĉifalo]] [[Johann Schmidt]]. De 1967 ĝis 1976 li eldonis la interlingvistikan-esperantologian cirkuleron [[Fokuso]]. Krom multaj prilingvaj artikoloj, precipe pri gramatikaj kaj terminologiaj temoj, li aŭtoris la poŝvortaron ''Lilla Esperanto-ordboken'' ("Malgranda Esperanto-Vortaro" 1958, 1988), ''Esperanto – moderna lingvo'' (kun [[Vilho Setälä]] kaj [[Carl Støp-Bowitz]], 1965), ''[[La participa problemo en la Akademio]]'' (1973), ''Supplement till Svensk-esperantisk ordbok'' ("Suplemento al la sveda-esperanta vortaro" de [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Lindén]] kaj [[Birger Gerdman]] de 1934, supl. de 1975), la grandan vortaron ''[[Esperanto-sveda_vortaro|Ordbok svensk-esperanto]]'' kun 50 000 kapvortoj (1992) kiu estas ankaŭ [http://ordboken.esperanto.se/ rete serĉebla], kaj la fundamentan verkon en la kampo de la Esperanta [[etimologio]], ''[[Etimologia Vortaro de Esperanto]]'' (1989–2001, kvin volumoj), pro kiu li ricevis la [[OSIEK-premio]]n en 1992. ==Verkoj== *1955 ''Konstituo de nova tekstversio de la Helena romanverkisto Akilo Tacio''; *1958 ''[[Lilla Esperanto-ordboken]]; *1965 ''[[Esperanto moderna lingvo]]'' (kun [[Vilho Setälä]] kaj [[Carl Støp-Bowitz]]); *1973 ''[[La participa problemo en la Akademio]]<ref>Eldono de Lingva Komisiono, Goteborg, Svedujo, 1973</ref>''; *1975 ''Supplement till Svensk-esperantisk ordbok''; *1992 ''[[Esperanto-sveda_vortaro|Ordbok svensk-esperanto]]''; *1989-2001 ''[[Etimologia Vortaro de Esperanto]]''; ===Recenzoj=== Pri ''La participa problemo en la Akademio'' {{citaĵo|"Blanka libro” kun la ĉefaj dokumentoj de la “tempisma" flanko en la polemiko pri la [[Ata-ita-diskuto|participa demando]] en la periodo 1963-67. La argumentoj de s-ro Vilborg kaj liaj kolegoj ne povas kaŝi la faktojn, unue, ke la "[[atismo]]” estas ne-Zamenhofa kaj fremda al la strukturo de Esperanto; kaj due, ke la korifeoj de la [[tempismo]] eĉ ne sukcesis kunforĝi koheran kaj ĝeneralan doktrinon en sia heterodoksa disinterpreto de la [[participo]]j, kio klare montriĝas ankaŭ en ĉi tiu libro. La fakto, ke la Akademio sia tempe kondamnis oficiale la “atismon", ne detenas s-ron Vilborg kaj liaj amikoj plu pledi por teorio, kiu povus puŝi [[Esperanto]]n en neripareblan skismon kaj definitive ruinigi la ŝancojn kaj eĉ la ekziston mem de nia lingvo. Feliĉe, Esperanto ĝuas tre bonan sanon kaj estas jam vakcinita, de la tempo de la [[Ido-krizo]], kontraŭ la m albonaj sekvoj de falsaj teoriumadoj.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n201 (jan 1974)}} == Vidu ankaŭ == * [[Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj]] == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://aleph.onb.ac.at/F/7S5C4Y333RCDVFRLLX4VKMDLDKPC1GBŬNHVF1X8PKPCD9R7HJ-02086?func=file&file_name=login Libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306023301/http://aleph.onb.ac.at/F/7S5C4Y333RCDVFRLLX4VKMDLDKPC1GB%C5%ACNHVF1X8PKPCD9R7HJ-02086?func=file&file_name=login |date=2016-03-06 }} de kaj pri Ebbe Vilborg en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Ebbe Vilborg en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * Biografieto en [http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/PP-pdf/Terminoteko-10.pdf Terminoteko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329034813/http://familienforschung-pabst.de/EspBiographien/PP-pdf/Terminoteko-10.pdf |date=2016-03-29 }} 4a jaro, 2/1994 (n-ro 10), p.&nbsp;20-21. {{Volapuko}} {{bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Vilborg, Ebbe}} [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[kategorio:Esperantologoj]] [[kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svedaj lingvistoj]] [[kategorio:Volapukologoj]] 1leiunjv7qngw0q0rda0wit51d9f6u0 0 44639 9347565 8578741 2026-04-04T19:52:09Z Sj1mor 12103 9347565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Willem DREES''' (naskiĝis la {{daton|5|julio|1886}} en [[Amsterdamo]], mortis la {{daton|14|majo|1988}} en [[Hago]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] [[politikisto]] de [[Socialdemokrata Laborista Partio]] kaj [[Partij van de Arbeid]] (PvdA), [[listo de ĉefministroj de Nederlando|ĉefministro de Nederlando]] en la jaroj [[1948]]–[[1958]]. Kelkfoje oni konsideras lin unu el la plej gravaj postmilitaj nederlandaj politikistoj. Sub lia gvido okazis la [[kolonio|senkoloniigo]] kaj la post-[[Dua Mondmilito|milita]] [[konstruado|rekonstruado]] de Nederlando. Drees estis konvinkita [[Demokrata Socialismo|socialdemokrato]], sed tamen tre pragmata:<blockquote>"Ne ĉio eblas, kaj certe ne ĉio samtempe."</blockquote> == Ĉefministreco post la Dua Mondmilito == Dum la [[Dua Mondmilito]], en la jaroj [[1940]] ĝis [[1941]], la germanoj malliberigis lin en la germana [[naziismo|naziisma]] [[koncentrejo]] en [[Buchenwald]]. Post la milito, Drees estis estro de kvar sinsekvaj kabinetoj: * [[1948]]–[[1951]], partioj: KVP, PvdA, CHU, VVD * [[1951]]–[[1952]], partioj: PvdA, KVP, CHU, VVD * [[1952]]–[[1956]], partioj: KVP, PvdA, ARP, CHU * [[1956]]–[[1958]], partioj: PvdA, KVP, ARP, CHU Drees estis tre populara kaj konata kiel "paĉjo Drees" ([[nederlanda lingvo|nederlande]] ''vadertje Drees''). Drees estis la iniciatinto de diversaj socialaj leĝoj. Kiel ministro de [[Socialaj Aferoj]] li jam en [[1947]] metis la bazon por la ''Noodwet Ouderdomsvoorziening'' (''esperante'': Provizora Leĝo Maljunaĝaranĝo), la fundamento por socialaj leĝoj. Drees estis la enkondukinto de la ''Algemene Ouderdoms Wet'' (''esperante'': Ĝenerala Maljunaĝa Leĝo) (AOW). Ĉiu nederlandano, kiu pagis la devigan premiumon al la fisko, rajtas havi monatan AOW-pagon (pension), kiam li aŭ ŝi atingas la aĝon de 65. Dum la sepdekaj jaroj de la 20-a jarcento Drees rompis kun sia partio, PvdA, pro malkontento pri la politika direkto. == Esperanta vivo == En la jaro [[1957]] li partoprenis la 30an [[SAT]]-Kongreson en [[Roterdamo]], danke al tio la unuafoje alta [[ŝtatisto]] partoprenis aranĝon de SAT kaj en la jaro 1967 li subskribis la faman [[UEA]]-proponon al [[UN]]. == Honorigoj == * Drees fariĝis [[honora doktoro]] de la [[Nederlanda Ekonomika Altlernejo]] (''Nederlandse Economische Hogeschool'') en [[Roterdamo]] la {{daton|8|novembro|1948}} kaj de la [[Universitato de Maryland]] en [[1952]]. * Drees estis ankaŭ [[esperantisto]], en 1954 li faris en [[Esperanto]] la malferman paroladon de la [[UK 1954|39-a Universala Kongreso]] en [[Haarlem]]. Ekde [[1962]] Drees estis membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA|Honora Patrona Komitato]] de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. * En la jaro 1953 li ricevis de [[Usono]] [[La Medalon de Libereco]]. * La 22-an de decembro 1958 li ricevis de la reĝino [[Juliana]] la plej altan distingon de [[Nederlanda Reĝlando la Grandan Krucon de la Ordeno de Nederlanda Leono]]. == Legaco kaj postmorta populareco == En la jaro 2006 Drees estis elektita kiel la plej bona ĉefministro post la Dua Mondmilito en reta voĉdonado de radioprogramo pri historiaj temoj. Kiam en 2004 okazis voĉdonado pri la plej granda nederlandano de ĉiuj tempoj, Drees atingis la trian lokon. En enketo farita de la prestiĝa nederlanda ĵurnalo ''[[NRC Handelsblad]]'' kvindek fakuloj elektis Drees kiel la plej bonan ĉefministron de Nederlando post la jaro 1900. La enketo de ''NRC Handelsblad'' estis farita kunlabore kun la [[Universitato de Utreĥto]]. Fakte okazis du enketoj: unu inter 50 fakuloj pri politiko kaj alia estis reta voĉdonado, kiun partoprenis 3441 homoj. Drees venkis en la enketo inter la fakuloj, dum en la reta voĉdonado li estis la dua post [[Ruud Lubbers]]. Ĉe la fakuloj Lubbers estis la dua. Drees estis socialdemokrato kaj Lubbers kristandemokrato. Ankaŭ Lubbers havis ligon kun Esperanto, ĉar kiel ĉefministro li estis Alta Protektanto de la 73-a UK en [[Roterdamo]] en 1988, same kiel Drees estis tiu de la 39-a UK en [[Harlemo (Nederlando)|Harlemo]] en 1954. La diferenco en la reta voĉdonado estis minimuma: Lubbers 885, Drees 876. En la reta voĉdonado multaj homoj evidente emis elekti pli lastatempajn ĉefministrojn. Tio tamen ne helpis la nunan ĉefministron [[Mark Rutte]], kiu estis sur la naŭa loko kun 83 voĉoj. En la enketo ĉe la fakuloj Rutte ne estis inter la 10 plej bonaj. ==Bildaro== <gallery> Dosiero:Willem Drees 1951.jpg|Willem Drees en 1951. Dosiero:1960 Willem Drees.jpeg|Broŝuro ''Mijn Ervaringen in Internationale Kongressen'', 1960. Dosiero:Kruis van een Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.jpg|La Granda Kruco de la Ordeno de Nederlanda Leono. Dosiero:Medaloffreedom.jpg|La Medalo de Libereco. |Alparolado de D-ro Drees dum la [[UK 1954]] </gallery> {{Projekto vizaĝoj}} {{Ĉefministroj de Nederlando}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Drees, Willem}} [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj politikistoj]] [[Kategorio:Ĉefministroj de Nederlando]] [[Kategorio:Nederlandaj centjaruloj]] pmhkj679fq8uf5ej61pu55d6da3g9ak 0 45180 9347225 9082786 2026-04-04T13:03:56Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347225 wikitext text/x-wiki [[Dosiero :PARCERISSA_-_NAVÈS_-_IB-P1040852.jpg|eta|Abismo apud Navés ([[Katalunio]])]] '''Abismo''' estas speco de [[reliefo]], en kiu parto de tera aŭ mara grundo estas multe pli malalta ol ĉirkaŭaj partoj, almenaŭ de unu flanko. Tiele ĝi ŝajnas kvazaŭ senfunda. En [[Biblio|biblioj]] terminoj rilatas al konceptoj pri la praĥaoso kiu ekzistis antaŭ la [[Kreado de la Mondo]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|q=Abismo|wikt=abismo|ReVo=abism}} * [[Abismo Macoĥa]] * [[Abismo ĉe Hranice]] * [[Gorĝo]] * [[Kaverno]] * [[Profunda maro]] * [[Profundmara zono]] * [[Profunda submara fosego]] {{Unua}} [[Kategorio:Abismoj| ]] [[Kategorio:Terformoj]] 1tfpjkbznwnjrxmxhhkfe08z98yneb5 0 45396 9347862 9126256 2026-04-05T07:21:32Z Sj1mor 12103 9347862 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Monda Asembleo Socia''' ('''MAS''') estas tutmonda organizaĵo de [[Esperanto]]-parolantaj homoj kiuj konvinkiĝis ke pli bona mondo eblas kaj kiuj kune diskutas kaj agas por realigi ĝin. Ĝi estas fondita la {{daton|2|Aŭgusto|2005}}, post fondado per interreto, kiu komenciĝis la {{daton|5|marto|2005}}, lanĉite en [[Havano]] dum la Nacia Kongreso de la [[Kuba Esperanto-Asocio (KEA)]], kaj kiu, post diskutado, finaprobis sian statuton la {{daton|2|aŭgusto|2005}}. Kiel la sperto intertempe montris, la ĉefa agado de la MAS-anoj estas verki kaj traduki librojn kaj eldoni ilin el la eldonservo de la MAS. Ili eldonis jam pli ol ducent titolojn (vidu la liston de eldonitaj libroj sub la rubriko ''Eldonoj''). Dekomenca sidejo estas en [[Embres-et-Castelmaure]], en suda [[Francio]]. == Apartaĵoj == * Ĝi estas asocio kiu laboras ekskluzive per interreto, * ĝi havas nek estraron nek plenumkomitaton nek prezidanton nek konfliktkomisionon kaj praktikas [[bazdemokratio]]n, * ĝi estas organizita ne laŭ landoj aŭ naciecoj, sed individue kaj mondskale (do, kiel iuj dirus: sennaciece) * ĝi asertas esti komplete [[Travideblo|travidebla]] por ĉiuj siaj membroj, * ĝiaj membroj ne pagas kotizojn, * ĝi havas 3 kondiĉojn por membriĝi: 1. paroli Esperanton, 2. disponi pri funkcianta retpoŝt-adreso kaj 3. subskribi la statuton, * ĉiuj membroj de MAS rajtas publikigi siajn artikolojn (aŭ de ili tradukitajn artikolojn) en la retpaĝo de MAS aŭ libroforme, ekz-e en la eldonejo de MAS. == Celoj == La celoj estas, interalie - laŭ la statuto -: * agi por la monda paco, * defendi la interesojn de la tuta homaro , * ''klopodi por evoluigi - komencante ĉe si mem - eksternacian pens- kaj ag-manieron home solidaran'', * kontribui ''«al starigo de mondvaste senklasa socio sen ekspluatado, socio kiu respektas la dignon de siaj membroj sen distingo de aĝo, haŭtkoloro, sekso, seksemo, etna aŭ nacia aparteno kaj kredo - socio kiu organizas sian ekonomion laŭ la bezonoj de ĉiuj siaj membroj, protektante la planedon Tero por estontaj generacioj.»'' Ĝis nun, la agado de la MAS-anoj konsistas ĉefe en verkado, tradukado kaj eldonado, pri kio atestas i.a. la suba listo de libroj eldonitaj de MAS. == Eldonoj == Apud laŭokazaj paperaj eldonoj de ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'', MAS eldonas librojn verkitajn aŭ tradukitajn de MAS-anoj, ekde 2007, (foje kune kun ''Le Monde diplomatique en Esperanto'', foje kune kun la [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]). Ĝis Oktobro de 2020 aperis: # [[C. F. Ramuz]]: [[Aline]] (novelo de la franclingva svisa aŭtoro en traduko de nia fama [[René de Saussure]], reeldonita post la unua eldono en 1911), 2007, 127 p., ISBN 918-2-9529537-0-2 # [[Arturo Ŝniclo]]: Rondo (Dek dialogoj); La fianĉino (Skizo), kun eseo pri verkoj de Ŝniclo de Hartmut Scheible, trad. de [[Vilhelmo Lutermano]], 2007, 127 p., ISBN 918-2-9529537-2-6 # [[Karlo Markso]]: [[Salajro, prezo kaj profito]] (prelego pri bazaj ekonomiaj fenomenoj antaŭ internaciaj delegitoj de la laborista movado), trad. de Vilhelmo Lutermano, 2007, 59 p., ISBN 978-2-9529537-1-9 # [[Kubaj infanrakontoj]], trad. de [[Jozefo de Jesús Campos Pacheco]] kun ilustraĵoj de [[Danny Daniel Pereyra]], 2007, 120 p., ISBN 978-2-9529537-4-0 # [[GBEGLO Koffi]]: Esperantujismo, 2008, 72 p., ISBN 978-2-9529537-5-7 # [[Johano Besada]]: Eseoj, 2008, 92 p., ISBN 978-2-9529537-3-3 # Karlo Markso Markso hodiaŭ – Nerefuteblaj citaĵoj, trad. de Vilhelmo Luter­mano, 2008, p.&nbsp;91 p., ISBN 978-2-9529537-8-8 # [[Fidel Castro Ruz]]: Dialogo de civilizacioj (2 paroladoj), elhispanigita de Amparado Cisnero, 2009, 84 p., ISBN 978-2-9529537-7-1 # [[Dominique Vidal]] kun [[Sébastien Boussois]]: Kiel [[Israelo]] elpelis la [[palestinanoj]]n 1947-1949, elfrancigis Vilhelmo Lutermano, 2009, 361 p., ISBN 978-2-9529537-6-4 # [[Unuiĝintaj Nacioj]]: [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]], [[Universala Deklaro de Homrajtoj]], [[Konsilantaro pri Homrajtoj]], [[Internacia Traktato pri Ekonomiaj, Sociaj kaj Kul­turaj Rajtoj]], [[Internacia Traktatoj pri la Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]], [[Konvencio pri la Rajtoj de la Infano]], [[Konvencio pri la Rajtoj de Handikapitoj]], [[Protokolo pri abolo de mortpuno]], [[Konvencio pri Indiĝenaj kaj Tribaj Popoloj]] ‒ trad. de Vilhelmo Lutermano, 2009, 230 p., ISBN 978-2-9529537-9-5 # Karlo Markso: [[Dunglaboro kaj kapitalo]], trad. de Vilhelmo Lutermano, 2009, 44 p., ISBN 978-2-918300-00-7 # Karlo Markso: [[Pri liberkomerco]], kun antaŭparolo de Frederiko Engelso, trad. de Vilhelmo Lutermano, 2009, 52 p., ISBN 978-2-918300-02-1 # Karlo Markso: [[Kritiko de la Gotaa Programo]], kun antaŭparolo de Frederiko Engelso, trad. de Vilhelmo Lutermano, 2009, 44 p., ISBN 978-2-918300-03-8 (2-a eld.: 978-2-918300-21-2) # [[Eddy Raats]]: La longa vojaĝo. Travivaĵoj de etulo, 2009, 103 p., ISBN 978 2-918300-05-2 # [[Dania Rodrí­guez García]]: Ni interŝanĝu; La nova leterportistino; Du kaj la fan­tazio. Tri infanteatraĵoj. Elhispanigitaj de [[Jozefo de Jesús Campos Pacheco]] kaj Vilhelmo Lutermano, 2009, 112 p., ISBN 978-2-918300-04-5 # Kien [[Ĉinio]]? Dek-du analizoj el diversaj landoj kaj vidpunktoj. [[François Jullien]]: Ĉinscienco en sakstrato ‒ Ĉinio en la spegulo de Okcidento; [[Manfred Szameitat]]: Sukcesa, sed ne socialisma; [[Ingo Nentwig]]: Naciaj malplimultoj kaj politiko pri naciaj malplimultoj en la PR Ĉinio; [[Barry Sautman]]: Protestoj kaj separismo en Tibeto; [[Michael Parenti]]: La mito de [[Tibeto]]; [[Enfu Cheng]]: Fundamentaj trajtoj de la [[socialisma merkatekonomio]]; [[Jian Xinhua]]: [[Harmonia socio]], salajrolaboro kaj [[klasbatalo]]j; [[Theodor Bergmann]]: La socialisma disvolvo-strategio de la PR Ĉinio; [[Rolf Berthold]]: Pri la interna kaj ekstera politiko de la KP de Ĉinio; [[Li Bingyan]]: Ĉi­nio sub influo de la [[novliberalismo]]; [[Helmut Peters]]: [[Popolrespubliko Ĉinio]]: 30 jaroj da reform- kaj malferm-politiko; Jean-Louis Rocca: Ĉu la ĉina meza klaso estas revolucia? Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2009, 142 p., ISBN 978-2-918300-06-9 # Karlo Markso: [[La mizero de la filozofio]], respondo al J. B. [[Prudono]]: „La filozo­fio de la mizero”; kun antaŭparoloj de Frederiko Engelso; Pri J. B. Prudono. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, 2009, 196 p., ISBN 978-2-918300-08-3 # [[Jörg Goldberg]] k.a.: Ekonomia krizo ‒ Analizoj n-ro 1, Jörg Goldberg: La historia pozicio de la nuna ekonomia krizo ‒ pli da demandoj ol respondoj, [[Horst Hensel]]: La nomoj de la mono ‒ kontribuaĵo al karakterizo de la nuna kapitalismo, [[Harald Werner]]: Notoj pri la psiĥo­logio de la krizo, [[Sarah Wagenknecht]]: Brulfaristoj kiel fajrobrigado ‒ Kritiko de la krizmastr­umado, Elgermanigoj de Vilhelmo Lutermano, 2009, 57 p., ISBN 978-2- 918300-09-0 # [[Salim Lamrani]] (komp.): La [[terorismo de Usono kontraŭ Kubo]] ‒ La [[Kuba Kvinopo]], [[Howard Zinn]]: La radikoj de la politiko de Usono rilate Kubon, [[Noam Chomsky]]: [[Kubo]] kaj [[Usono]] ‒ preskaŭ duonjarcento da teroro, [[William Blum]]: La nepardonebla revolucio, [[Michael Parenti]]: Agreso kaj propagando kontraŭ Kubo, [[Piero Glejeses]]: Kubo, Afriko kaj la [[kvin kubanoj]], [[Ignacio Ramonet]]: [[Miamo]], nesto de teroristoj, [[Salim Lamrani]]: La Kuba-Usona Nacia Fondaĵo (KUNF) kaj la internacia terorismo, [[Leonard Weinglass]]: La proceso kontraŭ la [[Kuba Kvinopo]], [[Wayne Smith]]: Trista paĝo en la historio de usona juro, [[Saul Landau]]: [[Kvin kubanoj]] en malliberejo: viktimoj de la obsedo de Bush, [[Michael S. Smith]]: Raporto pri du procesoj, [[James Petras]]: La [[Kvin Kubanoj]] ‒ kandidatoj por la [[Nobel-premio]], [[Jitendra Sharma]]: Veraj batalantoj kontraŭ [[terorismo]], [[Ricardo Alarcón de Quesada]]: La kazo de la Kvin ‒ pruvo de la terorismo de Usono kontraŭ Kubo, Gianni Miná: Historio kiun la [[amaskomunikiloj]] kaŝas ‒ la [[kvin kubanoj]], [[Nadine Gordimer]]: La homaro kiel reflekto de la justeco, tradukoj de div. MAS-anoj, 2009, ISBN 978-2-918300-10-6 # [[Élisée Byelongo]]: Eĥoj el [[Bembujo]]. Tradicio, rilatoj kun [[Banya­mulenge]], la genezo de la milito en Kongolando-Kinŝaso, kaj la diasporo rilate al Esperan­to, 2009, 91 p., ISBN 978-2-918300-11-3 # [[Oktobra Revolucio]] kaj la sekvoj. [[Moshe Lewin]]: La Oktobra Revolucio rezistas al la historio; [[Hansgeorg Conert]]: Bazoj kaj evoluo de la sovetsocio; [[Robert Steigerwald]]: [[Socialismo]] kaj [[ŝtato]] ‒ dek tezoj, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2009, 48 p., ISBN 978-2-918300-07-6 # [[Ekonomia krizo]], Analizoj n-ro 2, [[Joachim Bischoff]]: La [[financkrizo]] kaj alternativ­oj, [[Andreas Fisahn]]: Demokratia stirado de la ekonomio, [[Manfred Sohn]]: Dek tezoj por sociigo de la [[cirkuladsfero]], [[Luciano C. Martorano]]: [[Socialismo]], sociigo, demokratio, [[Manfred Lauer­mann]]: La dialektika [[plan-ekonomio]] de [[Ĉinio]] ‒ respondo al la [[financkrizo]], Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2009, 81 p., ISBN 978-2-918300-12-0 # La homo kaj lia naturo ‒ La bildo pri la homo en la [[kapitalisma socio]] kaj en marksismaj sciencoj. [[Lucien Sève]]: Ĉu la homo? ‒ La marksa [[antropologio]] kaj ĝiaj bazaj konceptoj, [[Werner Seppmann]]: Mond- kaj hom-bildoj ‒ Pri la formoj de ideologiaj potenc­repro­duktado, [[Helga E. Hörz]]: Ĉu la hombildo krizas? [[Hans-Peter Brenner]]: Biopsiĥosocia unuo ho­mo ‒ kogna cerbesplorado kaj ties impulsoj por la marksisma hombildo, Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2009, ISBN 978-2-918300-15-1 # Karlo Markso: La kapitalo. Volumo I, Kritiko de la politika ekonomio. Libro I: La produktadprocezo de la kapitalo, Ĉapitroj unua ĝis naŭa, Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2009, 381 p., ISBN 978-2-918300-13-7 (vidu la kompletan verkon n-ro 68) # Karlo Markso; Frederiko Engelso: [[Tezoj pri Fojerbaĥo]]; [[Principoj de komunismo]] kaj aliaj verketoj, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2010, ISBN 978-2-918300-17-5 # [[Frederiko Engelso]]: [[La origino de la familio, de la privata proprieto kaj de la ŝtato]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, ISBN 978-2-918300-16-8 # [[Arnold Petersen]]: Komentoj al la „[[Komunista Manifesto]]”, tradukis el la angla kaj kompilis [[T. Veder]], (reviziita reeldono de la sama, S.A.T., Parizo 1933), 2010, ISBN 978-2-918300-19-9 # [[Ekonomia krizo]], Analizoj n-ro 3 (2010), [[Werner Seppmann]]: [[Riskokapitalismo]];, [[Richard Sorg]]: [[Domenico Losurdo]] interpretas [[Niĉeo]]n;, [[Christina Kaindl]]: Subjektiveco en la [[krizo]]; [[Harald Werner]]: La krizo en la ordinara konscio; [[Christoph Butterwegge]]: Mondekonomia krizo, evoluo de la [[socialŝtato]] kaj [[malriĉeco]], Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, ISBN 978-2-918300-22-9 # [[Werner Seppman]]: Laboro kaj [[dialektiko]] ‒ Pri la emancip-horizonto de la Marksa pensado; [[Harald Neubert]]: La „historia misio de la [[laborista klaso]]” ĉe [[Markso]] kaj [[Engelso]] kaj la historia realeco; [[Hans Kölsch]]: [[Kubo]] ‒ [[Heinz Dieterich]] ‒ kontraŭece; [[Otto Meyer]]: [[Teologio de liberigo]] ‒ ĉu etikedo-trompo aŭ paŝoj al emancipiĝo? Eseoj elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2010, ISBN 978-2-918300-18-2 # [[Adjévi Adje]]: El togolanda saĝosako, 2010, ISBN 9782-918300-20-5 # [[Elmar Getto]]: [[Brazilo]] transe de piedpilko kaj sambo. Germanigita de Karl Weiss, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, ISBN 978-2-918300-25-0 (nur rete, vd la paperan eldonon n-ro 67) # [[Ivan Efremov]]: La [[nebulozo de Andromedo]], [[Sciencfikcia romano]], El la rusa tra­dukis [[Jurij Finkel]], 2010, 403 p., ISBN 978-2-918300-24-3 # [[Domeniko Losurdo]]: Ĉu fuĝi el la historio? La rusa kaj la [[ĉina revolucio]]j hodi­aŭ, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 199 p., ISBN 978-2-918300-26-7 # [[Maritza Gutiérrez]]: [[José Martí]] ‒ de kie kreskas la palmo, 2010, ISBN 978-2-918300-28-1 # Karlo Markso: La kapitalo. Volumo I, Kritiko de la politika ekonomio. Libro I: La produktadprocezo de la kapitalo, Ĉapitroj deka ĝis dektria, Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 243 p., ISBN 978-2-918300-14-4 (vd la kompletan verkon n-ro 68) # Kien la [[klimato]]? Post Kopenhago kaj Koĉabambo, Eseoj kaj raportoj, [[Alexis Passadakis]] kaj [[Hendrik Sander]]: [[Konkurenco]] en la forcejo Klimatpolitikaj perspektivoj post la fiasko de Kopenhago; Hans-Jôrg Schimmel: La ideologia dimensio de la CO2-diskuto; [[Karl Hermann Tjaden]]: Kapitalmoviĝo kaj klimata okaziĝo; raportoj, tradukitaj de Vilhelmo Luter­mano, 2010, ISBN 978-2-918300-31-1 # [[Georgo Pleĥanov]]: Pri rolo de la persono en la historio, El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]], 2010, 59 p., ISBN 978-2-918300-36-6. # [[Karlo Markso]]: [[Pri "La juda demando"]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 49 p., ISBN 978-2-918300-29-8 # Eddy Raats: Post la pluvo, pluvego, Travivaĵoj de junulo, 2010, ISBN 978-2-918300-34-2 # [[Adebayo Afolaranmi]]: Ronke, la ĵaluzulino, 2010, 85 p., ISBN 978-2-918300-35-9 # [[Jozefo Ŝlejfŝtejno]]: Enkonduko en la studadon de [[Markso]], [[Engelso]] kaj [[Lenino]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 271 p., ISBN 978-2-918300-27-4 # [[Ivan Efremov]]: [[La Horo de Bovo]]. [[Sciencfikcia romano]], El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]], 2010, 573 p., ISBN 978-2-918300-37-3 # [[Roger Martelli]]: La [[komunismo]] estas bona partio ‒ diru al ĝi JES, elfrancigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 80 p. ISBN 978-2-918300-36-6 # Karlo Markso: Kontribuaĵo al la [[kritiko de la hegela jurfilozofio]]. Enkonduko; Kontribuaĵo al la [[kritiko de la politika ekonomio]]. Antaŭparolo. Elgermanigitaj de Vilhel­mo Lutermano, 2010, 36 p., ISBN 978-2-918300-38-0 # [[Miriam Rodrígues]]; [[ALVERA]]: Desegni la parkon, elhispanigis [[Jozefo de Jesús Campos Pacheco]] (porinfana pentrolibro), 28 p., ISBN 978-2-918300-23-6 # Kien [[Afriko]] en la 21-a jarcento? [[Le Monde diplomatique en Esperanto]], 2010, 157 p., ISBN 978-2-918300-39-7 # [[Paŭlo Popo]]: Ĉu [[sekso]] subfosas? Maldekstraj teorioj de [[seksa liberiĝo]] kaj de malkonstruo de [[seksa identeco]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 80 p., ISBN 978-2-918300-41-0 # [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: Komunistaj star- kaj disput-punktoj, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 151 p., ISBN 978-2-918300-40-3 # [[Jürgen Albohn]]: Teorio sen [[revolucia praktiko]] estas opio por la popolo ‒ Kritiko de la Wertkritik. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2010, 27 p., ISBN 978-2-918300-42-7 # V. I. [[Lenino]]: [[Ŝtato kaj revolucio]]. La instruo de la marksismo pri la [[ŝtato]] kaj task­oj de la [[proletaro]] en [[revolucio]]. Tradukis el la rusa [[Gregoro Demidjuk]], redaktis [[Jurij Finkel]], 2011, 181 p., ISBN 978-2-918300-43-4 # [[Unuiĝintaj Nacioj]]: [[Internacia Konvencio pri la protekto de la rajtoj de ĉiuj migraj laboristoj kaj de iliaj familianoj]]. Tradukita de Vilhelmo Lutermano, 2011, 52p., ISBN 978-2-918300-44-1 # [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]]: [[Manifesto de la Komunista Partio]] en la tradukoj de [[Detlev Blanke]] (1990), [[Emil Pfeffer]] (1923), [[Arturo Baker]] (1908), T. Veder [1933]) kaj la germana originalo, komp. Vilhelmo Lutermano, 2011, 289 p., ISBN 978-2-918300-45-8 # Karlo Markso: La kapitalo. Volumo I, Kritiko de la politika ekonomio. Libro I: La produktadprocezo de la kapitalo, Ĉapitroj dekkvara ĝis dudekkvina, Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2011, 359 p., ISBN 978-2-918300-30-4 (vd la kompletan verkon n-ro 68) # Gvidlibreto por kompreni la internaciajn migradojn, tradukita de [[Jeanne-Marie Cash]], desegnaĵoj de la tradukinto, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 15 p., ISBN 978-2-918300-47-2 # Miriam Rodríguez: Profiloj de Suno kaj Luno, elhispanigita de [[Jozefo de Jesús Campos Pacheco]], kun desegnaĵoj de [[Danny Daniel Perera Gutiérrez]], 2011, 30 p., ISBN 978-2-918300-46-5 # Frederiko Engelso: [[Ludoviko Fojerbaĥo kaj la fino de la klasika germana filozo­fio]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2011, 57 p., ISBN 978-2-918300.48-9 # [[Georgo Dimitrofo]]: Raporto al la 7-a Kongreso de la [[Komunista Internacio]]; [[Ha­rald Neubert]]: La [[Kominterno]] en la 1930-aj jaroj kaj la koncepto de unueco; kun enkon­duko de [[Günther Judick]], elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2011, 113 p., ISBN 978-2-918300-49-6 # [[José María Arguedas]]: [[Yawar-festo]] ([[Sangofesto]]), Esperantigita de [[Franklin Montene­gro]], 2011, 256 p., ISBN 978-2-918300-51-9 # [[Ekonomia krizo]] n-ro 4. [[Joachim Becker]]: EU ‒ de la ekonomia al la integriĝa krizo. [[Jörg Goldberg]]: La mondo de la du rapidoj. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2011, 52 p., ISBN 978-2-918300-52-6 # [[Frederiko Engelso]] en aktualaj diskutoj. [[Werner Seppmann]]: Privilegia loko por rigar­di en la laborejon de la marksisma pensado. Notoj pri la korespondado inter [[Markso]] kaj [[Engelso]]; [[Erwin Marquit]]: [[Engelso]] kaj logikaj kontraŭdiroj; [[Karl Hermann Tjaden]]: Kial ne estiĝis vera engelsismo, Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2011, 35 p., ISBN 978-2-918300-50-2 # V. I. [[Lenino]]: [[Tri fontoj kaj tri partoj de la marksismo]]; [[Anarĥiismo]] kaj [[socialismo]]; Pri la slogano de [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo]]; La [[oportunismo]] kaj la kolapso de la [[2-a internacio]]; La diferencoj en la eŭropa [[laborista movado]]; Antaŭparolo al la broŝuro de [[Nikolao Buĥarin]]: „[[Mondekonomio]] kaj [[imperiismo]]”; elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2011, 40 p., ISBN 978-2-918300-53-3 # Daŭrigo de la [[Manifesto]], Moderna poziciiĝo de [[komunista partio]], La programo de la [[Germana Komunista Partio]] DKP, kun antaŭparolo de [[Helmut Dunkhase]], elgerman­igita de Vilhelmo Lutermano, 2011, 63 p., ISBN 978-2-918300-54-0 # [[Lode Van de Velde]]: Epizodoj, 2011, 57 p., ISBN 978-2-918300-55-7 # [[Jasuo Hori]]: [[Tertrema katastrofo de Japanio]]. [[Taglibro]], MAS kaj SAT, 2011, 165 p., ISBN 978-2-918300-56-4 # [[Werner Seppmann]]: La malkonfesata klaso.. Pri la [[laborista klaso]] hodiaŭ, elger­man­igita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 176 p., ISBN 978-2-918300-57-1 # [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: Sen [[laborista klaso]] okazas nenio esenca, sed sole kun ĝi –ankaŭ ne; [[Werner Seppmann]]: Remalkovro de la klasoj, elgermanigitaj de Vilhelmo Luter­mano, 2011, 35 paĝoj, ISBN 978-2-918300-58-8 # [[Elmar Getto]]: [[Brazilo]] transe de piedpilko kaj sambo. Germanigita de Karl Weiss, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2011, ISBN 978-2-918300-60-1 # Karlo Markso: [[La kapitalo]]. Volumo I, [[Kritiko de la politika ekonomio]]. Libro I: [[La produktadprocezo de la kapitalo]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2011, ISBN 978-2-918300-59-5 # Kien la [[klimato]]? N-ro 2, 2011, 61 p., ISBN 978-2-918300-61-8 # [[Berto Breĥto]]: [[Historioj pri S-ro Kojno]], elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2011, 43 p., ISBN 978-2-918300-62-5 (ekskluzive kiel materialo por seminario ĉe MAS) # [[Ivan Efremov]]: [[Rakontoj pri neordinaraĵoj]], tradukitaj el la rusa de [[Jurij Finkel]], 2011, 604 p., ISBN 978-2-918300-63-2 # [[Alfredo Bauer]]: Kritika [[historio de la judoj]], vol. 1, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2011, 459 p, ISBN 978-2-918300-64-9 # [[Karlo Markso]]: [[Respondo al V. I. Sasuliĉ]], kun [[Klaus Gietinger]]: La miskompreno, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2011, 59 p., ISBN 978-2-918300-71-7 # [[Frederiko Engelso]]: [[La evoluo de la socialismo de utopio al scienco]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2012, 65 p., ISBN 978-2-918300-65-6 # [[Georgo Fulberto]]: „[[La kapitalo]]” koncize. Kun recenzo de [[Lucas Zeise]]. Elgerman­ig­ita de Vilhelmo Lutermano, 2012, 98 p., ISBN 978-2-918300-72-4 # [[Ivan Efremov]]: [[Tais el Ateno]]. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. 2012, 533 p., ISBN 978-2-918300-73-1 # [[Berto Breĥto]]: [[Me-ti, libro de turnoj]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, en: Vilhelmo Lutermano: Materialo por la seminario de MAS: „Berto Breĥto kaj klasa moralo en liaj verkoj "Historioj pri S-ro Kojno" kaj "Me-ti, libro de turnoj", Parto 2-a: "Berto Breĥto: Me-ti, libro de turnoj”, 2012, 147 p., ISBN 978-2-918300-74-8 # [[Eddy Raats]]: Pasio, defio, amikeco. Spertoj de [[montgrimpisto]]. 2012, 95 p., ISBN 978-2-918300-70-0 # Eddy Raats: La longa vojaĝo. Travivaĵoj de etulo. 2-a eld., 2012, 99 p., ISBN 978-2-918300-76-2 # V. I. Lenino: [[Imperiismo, kiel la plej alta stadio de kapitalismo]]. (populara eseo) El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 125 p., ISBN 978-2 918300-77-9 # [[Yoandry Martí­nez Rodrí­guez]]: Tri en la montaro. Tri [[infanteatraĵo]]j kun desegn­aĵoj de [[Adrián Armas González]]. Elhispanigita de Jozefo de [[J. Campos Pacheco]], 2012, 54 p., ISBN 978-2-918300-79-3 # Kien la [[klimato]]? N-ro 3 (2012) Pri la roloj de kresko kaj de [[merkato]] en la tasko protekti la klimaton, Kvin eseoj elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2012, 62 p., ISBN 978-2-918300-80-9 # [[Rolfo Lotero]]: Ĉu [[evolucio]] aŭ [[kreado]]? Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Mon­da Asembleo Socia (MAS), 2012, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-81-6 # [[Hans' Magno Encensbergo]]: [[Defendo de la lupoj kontraŭ la ŝafidoj]]. [[Poemo]]j. Elger­manigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2012, 118 p., ISBN 978-2-918300-75-5 # [[Domeniko Losurdo]]: [[Libereco kiel privilegio]]. Kontraŭhistorio de la [[liberalismo]]. Esperantigita de Vilhelmo Lutermano, 2012, 379 p., ISBN 978-2-918300-82-3 # [[Franco Kafko]]: [[Letero al la patro]]. Kun akompanaj tekstoj kaj postparolo de [[Mi­chael Müller]]. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. 2012, 81 p., ISBN 978-2-918300-83-0 # [[Aleksandro Grin]]: [[Skarlataj veloj]]. La ora ĉeno. Kuranta sur ondoj. Mallongaj [[rakonto]]j. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. 2013, 418 p., ISBN 978-2-918300-84-7 # [[Lothar Peter]]: Postmoderna maldekstra radikalismo ‒ ĉu vojo al nova estonteco? Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2013, 25 p., ISBN 978-2-918300-85-4 # [[Ontologio]] kaj [[fremdiĝo]] nuntempe. [[Domeniko Losurdo]]: [[Hegelo]], [[Markso]] kaj la Onto­logio de la socia esto; [[Claudius Vellay]]: Fremdiĝo el la vidpunkto de la [[ontologio]] de [[Lukaĉo]]. [[Materiisma etiko]] ĉi-flanke de [[religio]] kaj [[kredo]]. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 61 p., ISBN 978-2-918300-86-1 # [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: [[Postmoderno]] estas nova melodio al malnova teksto. Elger­manigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2013, 28 p., ISBN 978-2-918300-87-8 # [[Heinz Dieterich]]: Transiroj al la [[socialismo en la 21-a jarcento]], elgermanigita de Vil­helmo Lutermano, 2013, 22 p., ISBN 978-2-918300-88-5 # Frederiko Engelso: Enkonduko al Karlo Markso: [[Klasbataloj en Francio 1848 ĝis 1850]] (1895), elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 23 p., 2013, ISBN 978-2-918 300-89-2 # [[Máté Zalka]]: [[Doberdo]]. [[Romano]] tradukita el la hungara de [[János Petik]], 2013, 317 p., ISBN 978-2-918300-90-8 # [[Jean-Guy Allard]]: [[Teroristoj de Usono kontraŭ Latinameriko]]. Artikoloj tradukitaj de [[Norberto Dí­az Guevara]] kaj de ceteraj MAS-anoj, 2013, 445 p., ISBN 978-2-918300-78-6 # [[Bartolomeo Laskaso]]: Raporto pri la detruado de Indio, kun [[Hans' Magno En­cens­bergo]]: Retrorigardo en la estontecon. Tradukitaj el la hispana de [[Ludoviko Serrano Pé­rez]] kaj el la germana de Vilhelmo Lutermano, 2013, 107 p., ISBN 978-2-918300-66-3 # [[V. Adoratskij]]: Kio estas [[marksismo]] kaj [[leninismo]]. El la rusa lingvo tradukis [[F. Ro­bi­ĉek]], lingve kontrolis [[Ernest Drezen]]. Reeldono de la verko aperinta ĉe [[EKRELO]] laŭ vortrekona skano de la [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) fare de [[Roy McCoy]], redaktita de Vilhelmo Lu­termano, 2013, 36 p., ISBN 978-2-918300-92-2 # [[Lenino]]: [[Pri religio]]. Du artikoloj. [[Socialismo kaj religio]], trad. [[M. Lapin]] kaj [[Gregoro Demidjuk]]; Pri rilato de [[laborista partio]] al [[religio]], traduko de [[Gregoro Demidjuk]]; redaktitaj de Vilhelmo Lu­termano, 2013, 28 p., ISBN 978-2-918300-96-0 # [[Instituto Markso-Engelso-Lenino]]: La instruo de Karlo Markso. El la rusa lingvo tradukis P. Gavrilov, N. Incertov, V. Polakov, E. Ŝvedova. Lingve kontrolis V. Polakov. [[EKRE­LO]], [[Amsterdamo]], 1933. Reeldono ĉe MAS laŭ vortrekona skanado de la Universala Esperanto-Asocio (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, 2014, 39 p., ISBN 978-2-918300-95-3 # [[Ignacio Ramonet]]: La eksplodo de la [[ĵurnalismo]]. De la [[amaskomunikiloj]] al la amaso de komunikiloj. Tradukita de [[Maria Julia Cárdenas Cápiro]] kaj Vilhelmo Lutermano, 2013, 104 p., ISBN 978-2-918300-95-3 # Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: [[Manifesto de la Komunista Partio]], kun enkonduko de [[Eric Hobsbawm]], Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2014, 96 p., ISBN 978-2-918300-91-5 (aperonta en aŭtuno de 2014) # Frederiko Engelso: La libro de [[revelacio]] ([[La apokalipso de Johano]]). Elgermanig­ita de Vilhelmo Lutermano, 2014, 28 p., ISBN 978-918300-97-7 # [[Karlo Radeko]]: Kapitalisma sklaveco kaj socialisma labor-organizo, [[EKRELO]], [[Lepsiko]], 1931, reeldonita de laŭ vortrekona skanado de la [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) fare de [[Roy McCoy]], redaktita de Vilhelmo Lutermano, 2014, 43 p., ISBN 987-2-918300-94-6 # Frederiko Engelso: [[Pri la loĝejproblemo]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2014, 80 p., ISBN 978-2-918300-98-4 # [[Aleksandro Grin]]: [[La mondo brilanta]]. [[La vojo nenien]]. [[Cent verstoj laŭ rivero]]. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. Ilustraĵoj de [[S. G. Brodskij]], 2014, 434 p., ISBN 978-2-918 300-99-1 # Historio estas farata. Kontribuaĵoj al la [[materiisma koncepto de historio]]. [[Georg Fülberth]]: La invento de la [[meztavolo]]; [[Lucas Zeise]]: Pri la homo oeconomicus, pri la ekonomio kaj pri la laboro; [[Hans-Peter Brenner]]: La rilato inter [[homo kaj naturo]]. Elger­manigitaj de Vil­helmo Lutermano. Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 37 p., ISBN 978-2-36960-001-5 # [[Thomas Metscher]]: Lingvo kiel praktika [[mondkonscio]]. Rimarkoj pri la marksa kaj engelsa lingvokoncepto kaj pri ĝiaj sekvoj; [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: Tutsimple marksismo (recenzo); [[Thomas Metscher]]: [[Breĥto]] kaj la alta arto de [[simpleco]]. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 46 p., ISBN 978-2-36960-000-8 # [[Milito kaj paco]]. [[Berto Breĥto]]: [[La memoro de la homaro]]; [[Andrew Murray]]: Mili­to kaj kontraŭstaro al [[milito]]; [[Erhard Crome]]: Ĉu jarcento pacifika? [[Bernd Müller]]: Du strategioj de la [[ekspansio orienten]]; [[Thomas Metscher]]: „Malbenita estu la [[milito]]”. [[Politi­ka poezio]] ‒ pensadoj pri disputata nocio; 15 jaroj [[NATO-agreso]] kontraŭ la Federacia Respubliko [[Jugoslavio]]; [[Andreas Wehr]]: Pri la aktualeco de la [[imperiismo]]-demando. Elger­manigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2014, 62 p., ISBN 978-2-36960-002-2 # [[Thomas Metscher]]: Socialisma avangardo kaj realismo. Pri la estetiko de [[Dmitri Ŝostakoviĉ]]. Elgermanigis Vilhelmo Lutermano, 2014, 40 p., ISBN 978-2- 36960-003-9 # [[Berto Breĥto]] kaj la [[komunismo]]. Manfred Wekwerth: Breĥto 2006 ‒ kelkaj proponoj; Werner Seppmann: Breĥto kaj la perspektivoj de ŝanĝo; Ernst Schumacher: Pensado pri Breĥto en la epoko de tutmondiĝinta kapitalismo; Hans Heinz Holz: La plumarbo kaj la komunismo. Pri la partieco de breĥta liriko; Uwe Jens Heuer: Pri scio kaj kredo; Jost Hermand: Breĥto kiel instruisto de «senburĝeco»; Klaus Höpcke: «Breĥto sur la tagordon»; Sabine Kebir: Berto Breĥto ‒ sendependa komunista intelektulo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2015, 116 p., ISBN 978-2-36960-004-6 # [[Thomas Metscher]]: La koncepto de integra [[marksismo]]. Teoria koncepto kaj pensado de nova kulturo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2015, 33 p., ISBN 978-2-36960-005-3 # [[Claude Piron]]: [[La bona lingvo]]. Kun antaŭparolo de [[Renato Corsetti]]. ISBN 978-2-36960-006-0 # [[Karlo Markso]]: [[La interna milito en Francujo]] (1871 [[La Pariza Komunumo]]). Kun antaŭparolo de Frederiko Engelso. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 2-a, reviziita eldono. # [[Frederiko Engelso]]: Malfruaj verketoj. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, 2015, 102 p., ISBN 978-2-36960-008-4 # [[Paul Cockshott]] kaj [[Allin Cottrell]]: [[Socialismo fareblas. Alternativoj el la komputilo]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2015, p., ISBN 978-2-36960- 009-1 # Karlo Markso: [[La kapitalo]]. Volumo I, [[Kritiko de la politika ekonomio]]. Libro I: La produktadprocezo de la kapitalo, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2-a eldono, 2015, 763 p., ISBN 978-2-36960-010-7 (en 2015 nur reta, ĉe: http://marxists.org) # [[Boris Kolker]]; Claude Piron: [[Kontribuo de la rusa al Esperanto]]; [[Esperanto ‒ ĉu lingvo okcidenta?]], 2015, ISBN 978-2-36960-020-6 # [[Alfredo Kozingo]]: [[Stalinismo]], [[leninismo]], [[marksismo]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2015, p., ISBN 978-2-36960-019-0 # Alberto Fumero: Nia vortaro por latinamerikanoj. Español-esperanto, Esperanto-hispana. 2015, p., ISBN 978-2-36960-021-3 # [[Vilhelmo Lutermano]]: Prezento de Ziskindo “[[La parfumo]]“. 2015, 98 p., ISBN 978-2-36960-023-7 # [[Claude Piron]]: [[La lingva defio]]. Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano kun resumoj. 2015, 38 p., ISBN 978-2-36960-013-8 # [[Evald Vasiljeviĉ Iljenkov]]: Markso kaj la okcidenta mondo. Elrusigita de [[Jurij Finkel]]. 2015, 42 p., ISBN 978-2-36960-016-9 # [[Johano Besada]]: El la korkelo. Kun [[Biblio]]: “[[Ijobo]]“, notoj kaj postparolo de Vilhelmo Lutermano, 2015, 58 (68) p., ISBN 978-2-36960-022-0 # Jozefo de Jesus Campos Pacheco kaj Ramón Gómez Gaytán: Animoj en ludo. [[Teatraĵo]] por junuloj en Esperanto kaj en la hispana, kun bildoj de Ciro Hojko – Almas en juego, en esperanto y en español, con ilustraciones de Ciro Hojkar. 2015, 92 p., ISBN 978-2-36960-024-4 # [[Renato Corsetti]] (sub la respondeco de); Laborgrupo [[La Bona Lingvo]]): [[Faciliga vortaro por Fundamenta Esperanto]], 2-a eld., 2015, 112 p., ISBN 978-2- 36960-025-1 # [[Detlev Blanke]]; [[Sebastian Kirf]]: Pri [[planlingvo]]j, [[interlingvistiko]], Esperanto, [[lingvopolitiko]] kaj kelkaj aliaj temoj. Video-Intervjuo kun Detlev Blanke. Realigita kaj vidbende registrita de Sebastian Kirf, 2005-04-09 en la [[Interkultura Centro en Herzberg]]/Harz – Hercbergo ĉe Harco (la Esperanto-urbo). La teksto. Elgermanigita kaj kun “Averto de la tradukinto” kaj postparolo de Vilhelmo Lutermano, 2015, 150 p., ISBN 978-2-36960-026-8 # Vilhelmo Lutermano (ed.): La [[Eŭropa Unio]], [[Greklando]] kaj la eŭropanoj. Diversaj konceptoj por la estonteco. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, 2015, 106 p., ISBN 978-2-36960-027-5 # [[C. F. Ramuz]]: [[Aline]] (vd n-ron 1), 2-a eldono, 2015, 142 p., ISBN 978-2- 36960-028-2 # Luĉano Kanforo: Mallonga historio de la [[demokratio]]. De [[Ateno]] ĝis la [[liberalismo]]. Kun postparolo de [[Oskar Lafontaine]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 2015, 124 p., ISBN 978-2-36960-029-9 # [[Élisée Byelongo]]: Historio de la [[Esperanto-Movado]] en [[Sud-Afriko]] kaj ties periferioj. Biografie kaj omaĝe por [[Axel von Blottnitz]], kun antaŭparolo de [[Renato Corsetti]] kaj postparolo de Vilhelmo Lutermano, 2015, 188 p., ISBN 978-2-918300-67-0 # [[Georgo Fulberto]]: [[Marksismo]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2015, 106 p, ISBN 978-2-36960-030-5 # [[Imre Farkas]]: Mi trapasas “Király-hágó”-n, pordegon de [[Transilvanio]]. [[Infanromano]]. Esperantigis [el la hungara]: [[László Pásztor]]. Lingve reviziis [[Renato Corsetti]]. Kun postparolo de Vilhelmo Lutermano. 2015, 112 p., ISBN 978-2-36960-031-2 # [[Eugen Wüster]]: [[Enciklopedia vortaro]]. Volumo ses (literoj m – o). Ciferecigita, enpaĝigita kaj kun [[antaŭparolo]] de Vilhelmo Lutermano. 2015, 130 p., ISBN 978-2-36960-032-9 # Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Leteroj al [[Ludwig Kugelmann]] en la jaroj 1871 kaj 1872. Elgermanigitaj kaj kun postparolo de Vilhelmo Lutermano. 2015, 58 p., ISBN 978-2-36960-033-6 # [[Martemjan Nikitiĉ Rjutin]]: [[Stalino]] kaj krizo de la [[proletara diktaturo]]. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. 2015, 168 p., ISBN 978-2-36960-034-3 135. [[Jean-Pierre Petit]]: [[Praeksplodo]]. Scio sen landlimoj. La aventuro de Anselmo Lupurlup'. Desegnaĵoj de la aŭtoro. Tradukita el la franca de [[Roland Platteau]]. Korektita de [[Javiero Ramos Nistal]]. 2015, 88 p., ISBN 978-2-36960-035-0 # [[Ernesto Che Guevara]]: La [[socialismo]] kaj la [[homo]] en [[Kubo]]. ‒ El socialismo y el hombre en Cuba. Elhispanigita de [[Norberto Díaz Guevara]]. Dulingva eldono. 2015, 74 p., ISBN 978-2-36960-036-7 # [[Eddy Raats]]: [[Rakonteto]]j. 2015, 54 p., ISBN 978-2-36960-037-4 # Eddy Raats: De lange reis. Tradukita de la aŭtoro el Esperanto (el MAS-libroj n-roj 79 kaj 39) al la nederlanda, 282 p., ISBN 978-2-36960-038-1 # Eddy Raats: La sagaa vojo de la aŭstria Ocvalo. 2015, 114 p., ISBN 978-2-36960-039-8 # [[José Martí]]: [[Nia Ameriko]]. Tradukita el la hispana de [[Orlando E. Raola]]. 40 p., ISBN 978-2-36960-040-4 # José Martí: Nia Ameriko. Tradukita el la hispana de Orlando E. Raola. E-Pub, ISBN 978-2-36960-041-1 # [[Jurij German]]: La afero, al kiu vi servas. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. 2016, [359] 372 p., ISBN 978-2-36960-042-8 # Claude Piron (Klaŭdjo): Kompreniĝi inter [[afrikano]]j. Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano. Se comprendre entre Africains. Dulingva eldono. 2016, 62 p., ISBN 978-2-36960-044-2 # [[Leo Trocko]]: [[Antaŭparolo]] kaj enkonduko al la germana eldono de “[[La konstanta revolucio]]” kaj La malsano de [[Lenino]]. Kun biografietoj de [[Jurij Finkel]]. Traduko el la germana kaj postparolo de Vilhelmo Lutermano, 2016, 112 p., ISBN 978-2-36960-045-9 # Maricela Prendes: Vintraj pretekstoj. Poemoj elhispanigitaj de [[Aleksandro Tilano]], 2016, 52 p., ISBN 978-2-36960-046-6 # [[Danielle Bleitrach]]; [[Marianne Dunlop]]: [[USSR]] dudek jarojn poste. Reveno el [[Ukrainujo]] en [[milito]]. Elfrancigita de [[Roland Platteau]] kaj Vilhelmo Lutermano, 2016, 240 p., ISBN 978-2-36960-047-3 # Claude Piron (Klaŭdjo): Vere masoĥistaj, tiuj teranoj! Vraiment maso, ces terriens! Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano. Dulingva eldono. 2016, 50 p., ISBN 978-2-36960-048-0 # [[Jorge Camacho]]: [[Palestino]] strangolata. Kun antaŭparolo de [[Lee Miller]]. Kovrilo de [[Pedro de Arce Trujillo]]. 2016, 72 p., ISBN 978-2-36960-049-7 # [[Leo Trocko]]: La [[testamento de Lenino]]. Elangligis Vilhelmo Lutermano. 2016, 102 p., ISBN 978-2-36960-0052-7 # [[Jozefo de Jesús Campos Pacheco]] kaj Ramón Gómez Gaytán: Luddancejo, kie la [[nokto]] ne finiĝas / Bolera S.A. donde la noche no acaba. 2016, 82 p., ISBN 978-2-36960-053-4 # [[Roberto Ŝtejgervaldo]]: “Koba, por kio vi bezonas mian morton?” Pri la [[moskvaj procesoj]] 1936 ĝis 1938. [[Socialismo]] kaj [[ŝtato]]. Kun biografietoj de [[JurijFinkel]]. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. 2016, 128 p., ISBN 978-2-36960-054-1 # L[ev Ivanoviĉ] [[Ĵirkov]]: Kial venkis Esperanto? Studo. [[Leningrada Ŝtata Histori-Lingvistika Instituto]]; [[Lingva Komisiono]] de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]]; [[EKRELO]]; Leipzig 1931 [Lepsiko 1931]; Reeldono. 2016, 54 p., ISBN 978-2-36960-055-8 # Karlo Markso: Enkonduko al [[Kontribuaĵo al la kritiko de la politika ekonomio]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 2016, 54 p., ISBN 978-2-36960-056-5 # [[Hans Modrow]]: Survoje por progreso. Renkontiĝoj de diplomato. [[Sovetio]], [[Gorbaĉovo]], [[Ruslando]] kaj [[Latinameriko]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2016, 124 p., ISBN 978-2-36960-057-2 # Jozefo V. [[Stalino]]: Pri la mankoj de la partilaboro kaj la disponoj por likvidi la trockistajn kaj ceterajn falslangulojn. [[Referaĵo]] kaj finparolo en la plenkunsido de la CK de la VKP(b), la 3-an kaj 5-an de marto 1937. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Kun biografietoj de [[Jurij Finkel]]. 2016, 232 p., ISBN 978-2-36960-058-9 # Leo Trocko: [[La daŭrigata revolucio]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2016, 416 p., ISBN 978-2-36960-059-6 # [[Roza Luksemburgo]]: [[Pri la rusa revolucio]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2016, 60 p., ISBN 978-2-36960-060-2 # Vilhelmo Lutermano (ed.): [[Roza Luksemburgo]]. Biografieto. Tradukita kaj redaktita laŭ la germanlingva [[Vikipedio]] de Vilhelmo Lutermano. 96 p., ISBN 978-2-36960-061-9 # [[Jurij German]]: Kara mia homo. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. 2016, 584 p., ISBN 978-2-36960-062-6 # [[Karlo Markso]]: [[Salajro, prezo kaj profito]]. Thomas Kuczynski: [[Markso]] popularigas Markson. Enkonduko al Karlo Markso: Salajro, prezo kaj profito. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. 2016, 110 p., ISBN 978-2-918300-01-4 # Claude Piron [Klaŭdjo]: Psiĥaj reagoj al Esperanto; [[Afazio]]; [[Letero]] al [[Leonard Orban]]; La [[rajto]] komuniki. 2016, 70 p., ISBN 978-2-36960-063-3 # [[Elian-J. Finbert]]: La plej belaj rakontoj pri hundoj. Elfrancigita de [[Roland Platteau]]. 2016, 82 p., ISBN 978-2-36960-064-0 # [[Dragan Bunić]]: La [[monda federacio]]. Prezento de la libro. Tradukis el la serba: [[Zlatoje Martinov]]. Reviziis: [[Mireille Grosjean]], [[Rob Moerbeek]], Vilhelmo Lutermano. 2016, 62 p., ISBN 978-2-36960-070-1 # [[Eugen Wüster]]: Enciklopedia Vortaro Esperanto-germana, kajero 5, ISBN 978-2-36960-066-4 MAS 163 # [[Alfredo Kozingo]]: Kiom socialisma estis la reala socialismo?, ISBN 978-2-36960-067-1 MAS 16434a [[Maritza Gutiérrez]]: José Martí – de kie kreskas la palmo, 2-a, ampleksig. eld., ISBN 978-2-36960-068-8 MAS 34a # [[Naomi Klein]]: La decido. Kapitalismo aŭ klimato, parto unua, ISBN 978-2-36960-069-5 MAS 165; 13a [[Karlo MARKSO]]: Kritiko de la Gotaa Programo. 3-a eld., ISBN 978-2-36960-072-5 MAS 13a # [[Karlo Markso]]: La kapitalo, vol. 1, 3-a eld., ISBN 978-2-36960-071-8 MAS 166 # [[A. Zimin]]: (pseŭdonimo de [[Elkon Lejkin]]) Socialismo kaj novstalinismo., ISBN 978-2-36960-073-2 MAS 167 # [[Leo Trocko]]: Tekstoj antaŭ kaj dum la germana katastrofo, ISBN 978-2-36960-074-9 MAS 168 # [[Karlo Markso]]: La dekoka de brumero de Luizo Bonaparto, ISBN 978-2-36960-075-6 MAS 169 # [[Fidel Castro Ruz]]: La historio absolvos min, 2-a eldono, ISBN 978-2-36960-076-3 MAS 170 # GBEGLO, Koffi, Esperantujismo, 2-a eldono 2016, ISBN 978-2-36960-077-0 MAS 171 # [[Rajno Mario Rilko]]; [[Bettina Krüger]]: La kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko; [[Duinaj elegioj]] de la 1-a ĝis 3-a ISBN 978-2-36960-080-0 MAS 172 # [[Claude Piron]]: La ĉina – mitoj kaj realo. Le chinois – mythe et réalité, ISBN 978-2-36960-081-7 MAS 173 # [[Solidarecreto]] – [[Bernard Friot]]: La proponoj de Bernard Friot pri investkasoj, mono kaj dumviva salajro : Tri konkerendaj rajtoj : Ĉesigi la defendbatalojn, ISBN 978-2-36960-079-4 MAS 174; (epub-versio: MAS 174a ISBN 978-2-36960-116-6) # [[Claude Piron]]: Lingva komunikado: kompara esploro farita surloke – Communication linguistique: Étude comparative faite sur le terrain. Dulingva eldono, ISBN 978-2-36960-083-1 # [[Monda Asembleo Socia (MAS)]]: Kalendaro 2017 [kun datrevenoj gravaj por Esperantistoj kaj ceteraj progresemuloj], ISBN 978-2-36960-082-4 # [[Die Zeit]]: Ĉu Markso eble tamen pravis? ISBN 978-2-36960-084-8 MAS 177 # [[Karlo Markso]], [[Frederiko Engelso]]: La Manifesto de la Komunista Partio. En kvar (kvin) tradukoj ISBN 978-2-36960-085-5 MAS 178 # [[Jurij German]]: Mi responsas pri ĉio, ISBN 978-2-36960-086-2 MAS 179 # [[Hans Heinz Holz]]; [[Leo Trocko]]: La konstitucio de la USSR de 1936; La USSR en la spegulo de sia nova konstitucio, 978-2-36960-087-9 MAS 180. - Div.: Kubaj infanrakontoj. Trad. de Jozefo de Jesús Campos Pacheco, kun ilustraĵoj de Danny Daniel Pereyra, 2-a eld., ISBN 978-2-36960-088-6 # [[Leo Trocko]]: La rusa revolucio. La kopenhaga parolado. ISBN 978-2-36960-089-3 # [[Jany Quiñones Valdés]]: Panoramo de kuba popola muziko. ISBN 978-2-36960-090-9 # [[Leo Trocko]]: La Cimervalda Manifesto; Pri la aktualeco de la slogano „Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo”; [[Rozo Luksemburgo]] kaj la 4-a Internacio; Burĝa demokratio kaj la batalo kontraŭ la faŝismo; Bolŝevismo kaj stalinismo. ISBN 978-2-36960-092-3 (epub-versio: 978-2-36960-102-9) # [[Leo Trocko]]: La laborista ŝtato, termidoro kaj bonapartismo; Pri dialektika materiismo. Eltiraĵoj el la notlibro de Trocko de 1933 ĝis 1935; Naŭdek jaroj da Komunista Manifesto. ISBN 978-2-36960-091-6 (epub-versio ISBN 978-2-36960-094-7) # [[Alfredo Kozingo]]: „Stalinismo”. Esploro pri origino, esenco kaj efikoj. ISBN 978-2-36960-093-0 # [[Theodor Bergmann]]: Strukturproblemoj de la komunista movado. Erarvojoj, kritiko, novigo. ISBN 978-2-36960-095-4 # [[Leo Trocko]]: 1917 La instruoj de la Oktobro (1924). ISBN 978-2-36960-096-1 (epub-versio ISBN 978-2-36960-103-6) # Альфред Козинг «Сталинизм». Исследование происхождения, сущности и результатов [ruslingva versio de MAS 185] 978-2-36960-101-2; (epub-versio: ISBN 978-2-36960-113-5) # [[Jozefo Kampo Paĉeko]]; [[José de Jesús Campos Pacheco]]: Ne kredu ĉion (aŭdvida scenaro) - Pa' que nadie te lo cuente (audiovisual). ISBN 978-2-36960-098-5 # [[Juan Ramón Rodríguez Gómez]]: El Esperanto en Cuba. Tomo 1 (1904-1973) ISBN 978-2-36960-099-2 # [[Vladimir Majakovskij]]: Bone! Poemo de l' Oktobro, 2-a eld. ISBN 978-2-36960-100-5 # [[Federico García Lorca]]: Liriko. Elhispanigita de K[onstantin] Gusev, 2-a eld. ISBN 978-2-36960-107-4 (epub-versio: 978-2-36960-163-0) # [[Div.]]: La masakro de Katino (Katyń). ISBN 978-2-36960-105-0 # [[Miĥail Lermontov]]: Elektitaj versaĵoj. 2-a eld. ISBN 978-2-36960-108-1 (epub-versio ISBN 978-2-36960-130-2) # Le Monde diplomatique en Esperanto La Oktobra Revolucio centjara. ISBN 978-2-36960-109-8 (epub-versio ISBN 978-2-36960-110-4) # Leo Trocko Ilia moralo kaj la nia; Por Grynspan. Kontraŭ faŝistaj pogromklikoj kaj stalinistaj friponoj; Pri la teroro; La usona pacismo; La aŭstra krizo, la socialdemokrataro kaj la komunismo; Arto kaj revolucio. ISBN 978-2-36960-111-1 (epub-versio ISBN 978-2-36960-115-9) # [[Jakvo Santano]]: Ĉu amo? Historietoj. ISBN 978-2-36960-112-8 # [[Paul Signoret]]: Nova gracio kaj senhaveco. ISBN 978-2-36960-145-6 (ne havebla) # [[Leo Trocko]]: Antaŭ nova mondmilito (1937); Instruoj de Hispanujo, lasta averto (1937); La ĝemelaj steloj Hitlero-Stalino (1939). ISBN 978-2-36960-114-2 (epub-versio ISBN 978-2-36960-116-6) # Eric Lee La eksperimento. La forgesita revolucio de Kartvelujo 1918-1921. ISBN 978-2-36960-117-3 (epub-versio ISBN 978-2-36960-126-5) # [[Majra Núñez Hernández]] k.a.: Tao de la vojaĝanto : Dek ses ĉinaj legendoj kaj infanrakontoj. ISBN 978-2-36960-118-0 # Epub-versio de MAS 201: ISBN 978-2-36960-128-9) # [[Jozefo Kampo Paĉeko]]; [[David Alonso Pupo]] / [[José de Jesús Campos Pacheco]]; David Alonso Pupo: Legendo pri Linko / La leyenda del Lince. ISBN 978-2-36960-120-3 # [[Jurij German]]: Operaco "Bonan novan jaron". ISBN 978-2-36960-119-7 (epub-versio ISBN 978-2-36960-121-0) # [[Ŝota Rustaveli]]: Kavaliro en tigra felo. 2-a eld. ISBN 978-2-36960-133-3 (epub-versio ISBN 978-2-36960-147-0) # [[Jozefo Kampo Paĉeko]] / [[José de Jesús Campos Pacheco]]: La nevo de mafio / El sobrino de la mafia. ISBN 978-2-36960-134-0 # [[Rozo Luksemburgo]]: La krizo de la socialdemokrataro (Junius-broŝuro). Kun [[Lenino]]: Pri la Junius-broŝuro. ISBN 978-2-36960-149-4 (epub-versio ISBN 978-2-36960-150-0) # [[Stéphane Charbonnier]]: Letero al la friponoj de islamofobio kiuj kaŝhelpas rasistojn. ISBN 978-2-36960-137-1 (epub-versio ISBN 978-2-36960-138-8) # [[Frederiko Kress von Kressenstein]]: Mia misio en Kaŭkazio. Memoraĵoj pri la [[Kartvela Respubliko]] en 1918. ISBN 978-2-36960-140-1 (epub-versio ISBN 978-2-36960-141-8) # [[Alberto Ejnŝtejno]] k.a.: Socialismo kaj komunismo. ISBN 978-2-36960-148-7 (epub-versio ISBN 978-2-36960-151-7) # [[Claude Piron]]: Pri lingvaj problemoj. ISBN 978-2-36960-152-4 (epub-versio ISBN 978-2-36960-153-1) # [[Eddy Raats]]: I La vivo de orkestromuzikisto; II La arĉinstrumentoj. ISBN 978-2-36960-154-8 # [[Gonçalo Neves]]; [[Bernhard Pabst]]: [[Historia Vortaro de Esperanto]] 1887-1890. Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto, vol. 12. 2017-2018. Stato: 2018-09-08. 1-a pres. eld. ISBN 978-2-36960-155-5 (epub-versio ISBN 978-2-36960-156-2) # [[Arkadij Gajdar]]: Du noveloj ISBN 978-2-36960-157-9 (epub-versio ISBN 978-2-36960-158-6) # Géza Gárdonyi La homo nevidebla (Historia romano) ISBN 978-2-36960-159-3 (epub-versio ISBN 978-2-36960-160-9) # [[Alfredo Kozingo]]: Supreniro kaj pereo de la reala socialismo. Okaze de la 100-a datreveno de la Oktobra Revolucio. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2018, ISBN 978-2-36960-167-8 (epub-versio ISBN 978-2-36960-168-5) # Tomaso Kraŭso ([[Tamás Krausz]]): 1917 – Cent jaroj, cent mesaĝoj. Okaze de la 100-jariĝo de la Oktobra Revolucio. Elhungarigita de Johano Petik, MAS, 2018, 76 p., ISBN 978-2-36960-169-2; (epub-versio ISBN 978-2-36060-170-8) # [[Leo Trocko]]: La milito kaj la Internacio (1914). Tradukita de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2019, ISBN 978-2-36960-171-5 (epub-verso ISBN 978-2-3660-172-2) # MAS: Poŝkalendaro 2019. MAS, 2019, 118 p. ISBN 978-2-36969-173-9 # [[Ludoviko Lazaro Zamenhof]]: [[Gramatiko de la jida lingvo]] Provo de gramatiko de la novjuda lingvo (de la ĵargono). Traduko el la rusa, ''Enkonduko'' kaj ''Rimarkoj'' de [[Josef Kohen-Cedek]], ''Pri la traduko'' de [[Adolf Holzhaus]]. Retajpita kaj enpaĝigita de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2019, 132 p., bindita, ISBN 978-2-36960-176-0 (epub-versio ISBN 978-36960-177-7) # [[Ewa Geller]]: La multece miskonata Jida Gramatiko de [[Ludoviko Zamenhof]] ; [[Christer Kiselman]]:La jido­gramatiko de Zamenhof kaj lia [[Lingvo universala]]. Mallonga versio. Embres-et-Castelmaure, MAS, 2019, 60 p., ISBN 978-2-36960-182-1 (epub-versio ISBN 978-2-36960-183-8) # [[Zdravka Metz]]: Bestoj en nia domo. 2-a eldono, Embres-et-Castelmaure, MAS, 2019, 64 p., ISBN 978-2-36960-174-6 (epub 978-2-36960-175-3) # [[Ylljet Aliçka]]: Sloganoj el ŝtonoj. El la albana tradukis Bardhyl Salimi kaj Tomász Chmielik. Embres-et-Castelmaure, MAS, 2019, 140 p., ISBN 978-2-36960-178-4 (epub 978-2-3960-179-1) # [[Ylljet Aliçka]]: Die steinernen Parolen. Aus dem Esperanto übersetzt von Edmond Ludwig [El Esperanto germanigita de MAS-libro vd supre], Embres-et-Castelmaure, MAS, 2019, ISBN 978-2-36960-180-7 (epub 978-2-36960-181-4) # Альфред Козинг: Восхождение и гибель реального социализма (ruslingva eldono de MAS 216) Embres-et-Castelmaure, MAS, 2019, 736 p. ISBN 978-2-36960-184-5 (epub 978-2-36960-185-2) # [[Karlo Markso]]: [[Salajro, prezo kaj profito]]. [[Thomas Kuczynski]]: Markso popularigas Markson. Enkonduko al Karlo Markso: Salajro, prezo kaj profito. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. 2-a, ĝisdatigita eld., Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2019, 114 p., bind., ISBN 978-2-36960-186-9 (epub 978-2-36960-187-6) # [[Adem Demaçi]]: La sangovenĝaj serpentoj. Romano.''' Traduko el la albana lingvo kaj antaŭparolo de Bardhyl Selimi, MAS, 2019, 120 p., ISBN 978-2-36960-186-3 (epub 978-2-36960-187-6) # E. Lanti kaj M. Ivon: Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio? Reeldono de la eld. de 1935 kun notoj de Vilhelmo Lutermano kaj Jurij Finkel; Leo Trocko: Laborista ŝtato, Termidoro kaj bonapartismo. Historia-teoria esploraĵo (1932/35), MAS, 2019, 170 p., ISBN 978-2-36960-191-3 (epub 978-2-36960-192-0) # [[Leo Trocko]] k.a.: Platformo de la dek tri kaj aliaj tekstoj pri la reala situacio en Sovetio en la jaro 1927. Tradukita de Vilhelmo Lutermano kaj Jurij Finkel. MAS, 2019, 284 p., ISBN 978-2-36960-193-7 (epub 978-2-36960-194-4) # Л. Д. Троцкий и др.: Проект платформы большевиков-ленинцев (оппо­зиции) к XV съезду ВКП(б) (Кризис партии и пути его преодоления). [la ruslingva originalo de la 1-a parto de MAS 229], MAS, 2019, 134 p., ISBN 978-2-36960-195-1 (epub 978-2-36960-19-8) # [[Roland Platteau]] (komp.): En la lumo de ekmiroj. Travagado inter poeziaĵoj de la mondo. Tradukitaj de Roland Platteau. MAS, 2019, ISBN 978-2-36960-197-5 (epub: 978-2-36960-19-2) # [[Leo Trocko]]: Inter imperiismo kaj revolucio. La bazoj de la revolucio ĉe la unuopa ekzemplo de Kartvelujo. Tradukita de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2019, 200 p., ISBN 978-2-36960-199-9 (epub 978-2-36960-200-2) # [[Leo Trocko]]: Venko de Hitlero signifas militon kontraŭ la USSR; La 4-a Internacio kaj la USSR; La stalina burokrataro kaj la Kirov-murdo. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2019, 100 p., ISBN 978-2-36960-201-9 (epub 978-2-36960-202-6) # [[Alan Woods]]: La Oktobra Revolucio. Ĝia signifo. Intervjuo: Alan Woods pri la Rusa Revolucio. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2019, 86 p., ISBN 978-2-36960-203-3 (epub 978-2-36960-204-0) # [[Eddy Raats]]: The Long Journey. A Young Child's Experiences. Translated by Dr. Ian Richmond, Ph.D., [angla versio de MAS 79]. MAS, 2019, 130 p., ISBN 978-2-36960-205-7 (epub 978-2-36960-206-4) # [[Karlo Markso]]: Dunglaboro kaj kapitalo. Elgermanigita de Vilhelmo Luterma­no. 2-a eld., MAS, 2019, 72 p., ISBN 978-2-36960-207-1 (epub 978-2-36960-208-8) # [[Eddy Raats]]: From the Frying Pan … A Young Boy’s Experiences. Translated by Dr. Ian Richmond, Ph.D. [angla versio de MAS 39], MAS, 2019, 142 p., kolora, ISBN 978-2-36960-209-5 (epub 978-2-36960-210-1) # [[Ouida]]: La flandra hundo. Nelo kaj Patraco. El la angla tradukis Eddy Raats. MAS, 2019, 72 p., ISBN 978-2-36960-211-8 (epub 978-2-36960-212-5) # [[José Carlos Mariátegui]]: Sep interpretaj eseoj pri la perua realo. Elhispanigitaj de Franklin Montenegro Rosas, MAS, 2019, 400 p., ISBN 978-2-36960-213-2 (epub 978-2-36960-214-9) # Aage Kjelsø (red.): La permanenta revolucio. Organoj de la bolŝevistoj-leninistoj. Propagandas la Kvaran Internacion. Sola teoria marksisma organo en Esperanto (gazeto). MAS, 2020, A4, 100 p., ISBN 978-2-36960-215-6 (epub 978-2-36960-216-3) # [[Karlo Markso]]: Leĝo de la tendenca falo de la profitkvoto. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2020, 118 p., ISBN 978-2-36960-217-0 (epub 978-2-36060-218-7) # [[Vladimir Bogomolov]]: La momento de vero (En aŭgusto de la kvardek kvara). Elrusigis Jurij Finkel. MAS, 2020, 452 p., ISBN 978-2-36960-215-4 (epub 978-2-36960-220-0). # [[Franco Kafko]]: Rakontaro. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2020, 690 p., ISBN 978-2-36960-221-7 (epub 978-2-36960-222-4). # Alberto García Fumero; Guido Hernández Marín: Nia vortaro por latiname­rikanoj. 2-a, ampleksigita eld., MAS, 2020, …p., ISBN 978-2-36960-223-1 (epub 978-2-36960-224-8) [aperonta nur fine de 2020!] # Karlo Markso; Frederiko Engelso: Tezoj pri Fojerbaĥo; Principoj de komunismo kaj aliaj verketoj. 2-a, korektita eld. de MAS-numero 25, MAS, 2020, …p., ISBN 978-2-36960-225-5 (epub 978-2-36960-226-2) # [[Lucien Sève]]: Bioetiko kaj demokratio − Kio estas la homa persono? Elfrancigis Francis Thiedrez. MAS, 2020, …p, ISBN 978-2-36960-227-9 (epub 978-2-36960-22-6) ]aperonta nur komence de 2021!] # [[Carl Støp-Bowitz]] k.a.: Enkonduko en biologion. MAS, 2020, 62p. A4, ISBN 978-2-36960-229-3 (epub: 978-2-36960-230-9) # [[V. I. Lenin]]: Artikoloj. Tradukitaj el la rusa de Jurij Finkel. MAS, 2020, ISBN 978-2-36960-231-6 (epub 978-2-36960-232-3) # [[Vejdo (red.)]]: 300 Ci-poemoj. Tradukitaj el la ĉina de Vejdo, MAS, 2020, …p., ISBN 978-2-36960-233-0 (epub 978-2-36960-234-7) # [[MAS]]: Poŝkalendaro 2020. MAS, 2020, 118 p., ISBN 978-2-36960-236-1 # Paŭlo Lafargo (Paul Lafargue): La rajto je pigro. Tradukita el la franca de Kribo. 2-a eld. MAS kaj SAT, 2020, 86 p., ISBN 978-2-36960-238-5 (epub 978-2-36960-239-2) # [[Karlo Markso]]: Kontribuaĵo al la kritiko de la politika ekonomio. Antaŭparolo kaj Enkonduko. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, MAS, 2020, ISBN 978-2-3660-240-8 (epub 978-2-36960-241-5) # [[Markso hodiaŭ. Nerefuteblaj citaĵoj]]. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, MAS), 2020, 3-a eldono 2020, 120 p., ISBN 978-2-36960-242-2 (epub 978-2-36960-243-9 # [[Aitor Arana]]; [[Wim Jansen]]: Ni lernu la eŭskan. Gramatiko kaj ekzercoj. (en preparo) # [[Jules Romains]]: Knock aŭ La triumfo de la medicino. Dramo, MAS, 2020, 96 p. ISBN 978-2-36960-246-0 (epub 978-2-36960-247-7) # [[Karlo Markso]]: La tiel nomata fragmento pri maŝinoj. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2020,100 p., ISBN 978-2-36960-248-4 (epub 978-2-36960-249-1) # [[Karlo Markso]]: Kritiko de la Gotaa Programo. Kun antaŭparolo de Frederiko Engelso, la letero al Bracke kaj la letero al Bebelo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 4-a eldono. MAS, 2020, 70 p., ISBN 978-2-36960-250-7 (epub: 978-2-36960-251-4) # [[Xi Jinping]]: Parolado pri marksisma ekonomiko en Ĉinujo. Kun aldonaj tekstoj. Tradukita el la ĉina de Minosun. MAS, 2020, 102 p., ISBN 978-2-36960-252-1 (epub 978-2-36960-253-8 # [[Leo Trocko]]: La transira programo. Tradukita de Vilhelmo Lutermano. MAS, 2020, 84 p., ISBN 978-2-36960-255-2 (epub 978-2-36960-256-9) # [[Vejdo]] (komp.) : 300 poemoj de la [[Tang-Dinastio|Tang-dinastio]]. En Esperanto kaj la ĉina. Tradukitaj el la ĉina de A., Minosun, Vejdo. [aperos fine de 2021] ISBN 978-2-36960-258-3 (Epub 978-2-36960-259-0). # [[Nikolaj Buĥarin|Nikolao Buĥarin]] : Politika ekonomio de rentuloj. Tradukita el la rusa de [[Jurij Finkel]]. 2020, 192 p., ISBN 978-2-36960-262-0 (Epub 978-2-36960-263-7). # Н. И. Бухарин : [rusa versio (originala teksto) de n-ro 261], 2020, ISBN 978-2-36960-264-4 (Epub 978-2-36960-265-1). # Nikolai Bucharin : Die politische Ökonomie des Rentners [germana versio de n-ro 261 kaj 262]. 2020, ISBN 978-2-36960-266-8 (Epub 978-2-36960-267-5). # Vejdo (komp.) : 300 kant-poemoj. En Esperanto kaj la ĉina. [ankoraŭ ne aperis] (Stato: 2022-02-02) == Eksteraj ligiloj == * [http://mas-eo.org Oficiala retpaĝo de MAS] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101209053124/http://mas-eo.org/ |date=2010-12-09 }}, kiu enhavas la [http://mas-eo.org/accueil.php3?id_article=2 statuton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060208215159/http://mas-eo.org/accueil.php3?id_article=2 |date=2006-02-08 }}, [http://mas-eo.org/article7.html «Oftajn demandojn»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203205240/http://mas-eo.org/article7.html |date=2006-02-03 }} kaj aliaj interkonsentitajn tekstojn. * [http://eo.mondediplo.com/article990.html «Perspektivoj de la Esperanto-movado en la nuntempa mondo»] - la diskuto pri la ideo fondi MAS, kun plurmonataj aldonoj kaj diskuteroj, do iel la fondohistorio de MAS - en la retpaĝo de [[Le Monde diplomatique en Esperanto]]. <!--* [http://www.unhchr.ch/udhr/lang/1115.htm Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]--> {{NEA}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Laborista Esperanto-movado]] 4zv39x7x7vykllarik129lhvwjfchah 0 45478 9347762 9169836 2026-04-05T05:39:53Z Sj1mor 12103 9347762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Briefkopf.jpg|eta]] [[Dosiero:1948-06-02 Goldsmith.jpeg|eta|Letero el la jaro 1948]] '''Letero''' estas surpapera [[mesaĝo]] sendata por porti [[informo]]n. Letero ĝenerale surhavas [[adreso]]n, al kiu ĝi estas sendata, kaj ofte ankaŭ la adreson de la forsendinto. Letero estas maldika, kun papera [[koverto]], en kiu estas tuta enhavo kaj sur kiu estas skribitaj adresoj kaj algluitaj [[poŝtmarko]]j. Por sendi aĵojn oni uzas aliajn sendaĵojn, inter aliaj pakaĵojn, sakojn, skatolojn, [[banderolo]]jn ktp. Al la forsenda adreso la letero povas reveni en okazo de malsukceso de sendado. Tien oni ankaŭ povas sendi [[respondo]]n al la letero. En [[gazetaro]], politiko, kaj aliaj kampoj, eblas dissendi ''malferman leteron'', kiu estas dokumento kiu celas la publikon ĝenerale kaj ne specifan adresiton (ricevonton). Krom la tradiciaj paperaj leteroj nuntempe ankaŭ ekzistas [[retletero|elektronikaj leteroj]], novaĵleteroj ktp. == Famaj leterkorespondaĵoj en la historio == La [[leteroj de Paŭlo]] en la [[Nova Testamento]]. La “[[Leteroj al Juna Poeto|''Leteroj al Juna Poeto'']]”, de [[Rainer Maria Rilke]]. La leteroj de [[Kafka]] al sia patro, kaj pri tiuj de [[Vincent van Gogh]] al la frato [[Theo van Gogh (komercisto)|Théo]]. La samon oni povas diri pri la leteremo de [[Dostojevskij]], [[Fernando Pessoa]] kaj aliaj famuloj. La kolekto de leteroj de [[L. Zamenhof|Zamenhof]], kiuj fariĝis ne nur historiaj dokumentoj, sed stilinstruaj ekzemploj. En [[Verono]], [[Italio]], “Klubo de Julieta” respondas al miloj da leteroj venintaj el la tuta mondo, laŭ inspiro de la fama dramo de [[Ŝekspiro]]. [[Avo Frosto]] ricevas ĉiujare multajn leterojn el infanoj el la tuta mondo. Oni devus ne forlasi tiun belan kutimon. Kiam oni verkas tradician, paperan leteron, tiam oni haltas por momento kaj dediĉas veran, profundan [[Atento|atenton]] al amiko aŭ familiano. Oni detale raportas faktojn, rakontas interesan okazaĵon, esprimas personajn ideojn kaj sentojn. Kaj kiam oni iras al la [[poŝtoficejo]], tia eta laboro estas vera [[omaĝo]] al amata persono, al kiu oni ekspedos la paperaĵon. ==Letertipoj== * [[Poŝtkarto]] * [[Rekomendletero]] * [[Retletero]] * [[Suicidletero]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj|s=Kategorio:Leteroj|q=Letero|ReVo=leter}} * [[Leternovelo]] * [[Poŝto]] * [[Poŝtmarko]] * [[Tipografio]] * [[Poŝtkesto]] * [[Sekreteco de korespondado]] * [[Jean Borel|Borel, Jean]] 1910/1922 : ''[[Komerca Korespondo]]'', [[Möller & Borel]], Berlino, 48 paĝoj * [[Adiaŭo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ipfeurope.com Internaciaj Leteramikoj] * [http://letter.dabase.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105110313/http://letter.dabase.com/ |date=2012-01-05 }} Leterformo * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220144032/http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html |date=2009-02-20 }} University of Wisconsin Writing Center Guide * [http://owl.english.purdue.edu/owl Purdue University Online Writing Lab] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | titolo = Leteroj de rusa soldato | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917152818/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }} ''(dokumentoj de 1941-1942)'' <!--{{ĝermo}}--> [[Kategorio:Leteroj| ]] 4gq8al9sbs1oibv8u1rkuioikhilngc 9347776 9347762 2026-04-05T05:45:18Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Komercaj Leteroj, C.A. Pruisen, 1949 9347776 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Briefkopf.jpg|eta]] [[Dosiero:1948-06-02 Goldsmith.jpeg|eta|Letero el la jaro 1948]] '''Letero''' estas surpapera [[mesaĝo]] sendata por porti [[informo]]n. Letero ĝenerale surhavas [[adreso]]n, al kiu ĝi estas sendata, kaj ofte ankaŭ la adreson de la forsendinto. Letero estas maldika, kun papera [[koverto]], en kiu estas tuta enhavo kaj sur kiu estas skribitaj adresoj kaj algluitaj [[poŝtmarko]]j. Por sendi aĵojn oni uzas aliajn sendaĵojn, inter aliaj pakaĵojn, sakojn, skatolojn, [[banderolo]]jn ktp. Al la forsenda adreso la letero povas reveni en okazo de malsukceso de sendado. Tien oni ankaŭ povas sendi [[respondo]]n al la letero. En [[gazetaro]], politiko, kaj aliaj kampoj, eblas dissendi ''malferman leteron'', kiu estas dokumento kiu celas la publikon ĝenerale kaj ne specifan adresiton (ricevonton). Krom la tradiciaj paperaj leteroj nuntempe ankaŭ ekzistas [[retletero|elektronikaj leteroj]], novaĵleteroj ktp. == Famaj leterkorespondaĵoj en la historio == La [[leteroj de Paŭlo]] en la [[Nova Testamento]]. La “[[Leteroj al Juna Poeto|''Leteroj al Juna Poeto'']]”, de [[Rainer Maria Rilke]]. La leteroj de [[Kafka]] al sia patro, kaj pri tiuj de [[Vincent van Gogh]] al la frato [[Theo van Gogh (komercisto)|Théo]]. La samon oni povas diri pri la leteremo de [[Dostojevskij]], [[Fernando Pessoa]] kaj aliaj famuloj. La kolekto de leteroj de [[L. Zamenhof|Zamenhof]], kiuj fariĝis ne nur historiaj dokumentoj, sed stilinstruaj ekzemploj. En [[Verono]], [[Italio]], “Klubo de Julieta” respondas al miloj da leteroj venintaj el la tuta mondo, laŭ inspiro de la fama dramo de [[Ŝekspiro]]. [[Avo Frosto]] ricevas ĉiujare multajn leterojn el infanoj el la tuta mondo. Oni devus ne forlasi tiun belan kutimon. Kiam oni verkas tradician, paperan leteron, tiam oni haltas por momento kaj dediĉas veran, profundan [[Atento|atenton]] al amiko aŭ familiano. Oni detale raportas faktojn, rakontas interesan okazaĵon, esprimas personajn ideojn kaj sentojn. Kaj kiam oni iras al la [[poŝtoficejo]], tia eta laboro estas vera [[omaĝo]] al amata persono, al kiu oni ekspedos la paperaĵon. ==Letertipoj== * [[Poŝtkarto]] * [[Rekomendletero]] * [[Retletero]] * [[Suicidletero]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj|s=Kategorio:Leteroj|q=Letero|ReVo=leter}} * [[Leternovelo]] * [[Poŝto]] * [[Poŝtmarko]] * [[Tipografio]] * [[Poŝtkesto]] * [[Sekreteco de korespondado]] * [[Jean Borel|Borel, Jean]] 1910/1922 : ''[[Komerca Korespondo]]'', [[Möller & Borel]], Berlino, 48 paĝoj * ''[[Komercaj Leteroj]]'', C.A. Pruisen, 1949 * [[Adiaŭo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ipfeurope.com Internaciaj Leteramikoj] * [http://letter.dabase.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105110313/http://letter.dabase.com/ |date=2012-01-05 }} Leterformo * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220144032/http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html |date=2009-02-20 }} University of Wisconsin Writing Center Guide * [http://owl.english.purdue.edu/owl Purdue University Online Writing Lab] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | titolo = Leteroj de rusa soldato | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917152818/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }} ''(dokumentoj de 1941-1942)'' <!--{{ĝermo}}--> [[Kategorio:Leteroj| ]] 62ogg41j3gxle7smdlbanw35vfnw1hj 9347777 9347776 2026-04-05T05:53:30Z Sj1mor 12103 9347777 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Briefkopf.jpg|eta]] [[Dosiero:1948-06-02 Goldsmith.jpeg|eta|Letero el la jaro 1948]] '''Letero''' estas surpapera [[mesaĝo]] sendata por porti [[informo]]n. Letero ĝenerale surhavas [[adreso]]n, al kiu ĝi estas sendata, kaj ofte ankaŭ la adreson de la forsendinto. Letero estas maldika, kun papera [[koverto]], en kiu estas tuta enhavo kaj sur kiu estas skribitaj adresoj kaj algluitaj [[poŝtmarko]]j. Por sendi aĵojn oni uzas aliajn sendaĵojn, inter aliaj pakaĵojn, sakojn, skatolojn, [[banderolo]]jn ktp. Al la forsenda adreso la letero povas reveni en okazo de malsukceso de sendado. Tien oni ankaŭ povas sendi [[respondo]]n al la letero. En [[gazetaro]], politiko, kaj aliaj kampoj, eblas dissendi ''malferman leteron'', kiu estas dokumento kiu celas la publikon ĝenerale kaj ne specifan adresiton (ricevonton). Krom la tradiciaj paperaj leteroj nuntempe ankaŭ ekzistas [[retletero|elektronikaj leteroj]], novaĵleteroj ktp. == Famaj leterkorespondaĵoj en la historio == La [[leteroj de Paŭlo]] en la [[Nova Testamento]]. La “[[Leteroj al Juna Poeto|''Leteroj al Juna Poeto'']]”, de [[Rainer Maria Rilke]] (trad. ''A. Mŭnz''. 1935). La leteroj de [[Kafka]] al sia patro, kaj pri tiuj de [[Vincent van Gogh]] al la frato [[Theo van Gogh (komercisto)|Théo]]. La samon oni povas diri pri la leteremo de [[Dostojevskij]], [[Fernando Pessoa]] kaj aliaj famuloj. La kolekto de leteroj de [[L. Zamenhof|Zamenhof]], kiuj fariĝis ne nur historiaj dokumentoj, sed stilinstruaj ekzemploj. En [[Verono]], [[Italio]], “Klubo de Julieta” ({{Lang-it|Club di Giulietta}}) respondas al miloj da leteroj venintaj el la tuta mondo, laŭ inspiro de la fama dramo de [[Ŝekspiro]]. [[Avo Frosto]] ricevas ĉiujare multajn leterojn el infanoj el la tuta mondo. Oni devus ne forlasi tiun belan kutimon. Kiam oni verkas tradician, paperan leteron, tiam oni haltas por momento kaj dediĉas veran, profundan [[Atento|atenton]] al amiko aŭ familiano. Oni detale raportas faktojn, rakontas interesan okazaĵon, esprimas personajn ideojn kaj sentojn. Kaj kiam oni iras al la [[poŝtoficejo]], tia eta laboro estas vera [[omaĝo]] al amata persono, al kiu oni ekspedos la paperaĵon. ==Letertipoj== * [[Poŝtkarto]] * [[Rekomendletero]] * [[Retletero]] * [[Suicidletero]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj|s=Kategorio:Leteroj|q=Letero|ReVo=leter}} * [[Leternovelo]] * [[Poŝto]] * [[Poŝtmarko]] * [[Tipografio]] * [[Poŝtkesto]] * [[Sekreteco de korespondado]] * [[Jean Borel|Borel, Jean]] 1910/1922 : ''[[Komerca Korespondo]]'', [[Möller & Borel]], Berlino, 48 paĝoj * ''[[Komercaj Leteroj]]'', C.A. Pruisen, 1949 * [[Adiaŭo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ipfeurope.com Internaciaj Leteramikoj] * [http://letter.dabase.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105110313/http://letter.dabase.com/ |date=2012-01-05 }} Leterformo * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220144032/http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html |date=2009-02-20 }} University of Wisconsin Writing Center Guide * [http://owl.english.purdue.edu/owl Purdue University Online Writing Lab] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | titolo = Leteroj de rusa soldato | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917152818/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }} ''(dokumentoj de 1941-1942)'' <!--{{ĝermo}}--> [[Kategorio:Leteroj| ]] 7es8yt8b7fmyan7cp3xgo71u8rnfiwg 9347780 9347777 2026-04-05T06:00:14Z Sj1mor 12103 /* Famaj leterkorespondaĵoj en la historio */ 9347780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Briefkopf.jpg|eta]] [[Dosiero:1948-06-02 Goldsmith.jpeg|eta|Letero el la jaro 1948]] '''Letero''' estas surpapera [[mesaĝo]] sendata por porti [[informo]]n. Letero ĝenerale surhavas [[adreso]]n, al kiu ĝi estas sendata, kaj ofte ankaŭ la adreson de la forsendinto. Letero estas maldika, kun papera [[koverto]], en kiu estas tuta enhavo kaj sur kiu estas skribitaj adresoj kaj algluitaj [[poŝtmarko]]j. Por sendi aĵojn oni uzas aliajn sendaĵojn, inter aliaj pakaĵojn, sakojn, skatolojn, [[banderolo]]jn ktp. Al la forsenda adreso la letero povas reveni en okazo de malsukceso de sendado. Tien oni ankaŭ povas sendi [[respondo]]n al la letero. En [[gazetaro]], politiko, kaj aliaj kampoj, eblas dissendi ''malferman leteron'', kiu estas dokumento kiu celas la publikon ĝenerale kaj ne specifan adresiton (ricevonton). Krom la tradiciaj paperaj leteroj nuntempe ankaŭ ekzistas [[retletero|elektronikaj leteroj]], novaĵleteroj ktp. == Famaj leterkorespondaĵoj en la historio == La [[leteroj de Paŭlo]] en la [[Nova Testamento]]. La “[[Leteroj al Juna Poeto|''Leteroj al Juna Poeto'']]”, de [[Rainer Maria Rilke]] (trad. ''A. Mŭnz''. 1935, dua eldono ĉe [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2023). La leteroj de [[Kafka]] al sia patro, kaj pri tiuj de [[Vincent van Gogh]] al la frato [[Theo van Gogh (komercisto)|Théo]]. La samon oni povas diri pri la leteremo de [[Dostojevskij]], [[Fernando Pessoa]] kaj aliaj famuloj. La kolekto de leteroj de [[L. Zamenhof|Zamenhof]], kiuj fariĝis ne nur historiaj dokumentoj, sed stilinstruaj ekzemploj. En [[Verono]], [[Italio]], “Klubo de Julieta” ({{Lang-it|Club di Giulietta}}) respondas al miloj da leteroj venintaj el la tuta mondo, laŭ inspiro de la fama dramo de [[Ŝekspiro]]. [[Avo Frosto]] ricevas ĉiujare multajn leterojn el infanoj el la tuta mondo. Oni devus ne forlasi tiun belan kutimon. Kiam oni verkas tradician, paperan leteron, tiam oni haltas por momento kaj dediĉas veran, profundan [[Atento|atenton]] al amiko aŭ familiano. Oni detale raportas faktojn, rakontas interesan okazaĵon, esprimas personajn ideojn kaj sentojn. Kaj kiam oni iras al la [[poŝtoficejo]], tia eta laboro estas vera [[omaĝo]] al amata persono, al kiu oni ekspedos la paperaĵon. ==Letertipoj== * [[Poŝtkarto]] * [[Rekomendletero]] * [[Retletero]] * [[Suicidletero]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj|s=Kategorio:Leteroj|q=Letero|ReVo=leter}} * [[Leternovelo]] * [[Poŝto]] * [[Poŝtmarko]] * [[Tipografio]] * [[Poŝtkesto]] * [[Sekreteco de korespondado]] * [[Jean Borel|Borel, Jean]] 1910/1922 : ''[[Komerca Korespondo]]'', [[Möller & Borel]], Berlino, 48 paĝoj * ''[[Komercaj Leteroj]]'', C.A. Pruisen, 1949 * [[Adiaŭo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ipfeurope.com Internaciaj Leteramikoj] * [http://letter.dabase.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105110313/http://letter.dabase.com/ |date=2012-01-05 }} Leterformo * [http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090220144032/http://www.wisc.edu/writing/Handbook/BusinessLetter.html |date=2009-02-20 }} University of Wisconsin Writing Center Guide * [http://owl.english.purdue.edu/owl Purdue University Online Writing Lab] * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | titolo = Leteroj de rusa soldato | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-02-05 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917152818/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/leteroj-de-rusa-soldato.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }} ''(dokumentoj de 1941-1942)'' <!--{{ĝermo}}--> [[Kategorio:Leteroj| ]] pin2xrtrbwnjg7opv3s49kw8hvjq1wd 0 47889 9347226 9202624 2026-04-04T13:04:14Z Sj1mor 12103 9347226 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Aloyzas GUDAVIČIUS | dosiero =[[Dosiero:Aloyzas Gudavicius.JPG|220px|Aloyzas Gudavičius]] | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo ={{dato|12|majo|1940}} | loko de naskiĝo =Kalniškiai, distrikto [[Kelmė]] ([[Litovio]]) </div> | nacieco = [[litovoj|litovo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en =[[1960]] }} '''Aloyzas GUDAVIČIUS''' (naskiĝis la {{daton|12|majo|1940}} en Kalniškiai, distrikto [[Kelmė]]) estas [[lingvisto]], [[pedagogo]], habilita doktoro de sociaj (filologiaj) sciencoj ([[1990]]) kaj [[esperantisto]] el [[Litovio]]. == Vivo == A. Gudavičius en urbo [[Šiauliai]] finis Instruistan Seminarion ([[1957]]), studojn de [[rusa lingvo]] kaj literaturo en Pedagia Instituto ([[1962]]), perfektiĝis en doktoriĝaj studoj ĉe [[Universitato Vilno|Vilna Universitato]] ([[1966]]-[[1969]]).<br />Ekde [[1964]] A. Gudavičius laboras en Universitato de [[Šiauliai]]: docento ([[1974]]), profesoro ([[1994]]), estro de Filologia fakultato ([[1975]]-[[1983]]), ĉefo de katedro pri [[rusa lingvo]] ([[1984]]-[[1991]] kaj ekde [[1998]]), rektoro de la universitato ([[1991]]-[[1997]]), prezidanto de la Senato (ekde [[2000]]).<br />A. Gudavičius esploras leksikan semantikon, etnolingvistikon. Li defendis du doktorajn disertaciojn: la kandidatan ([[1970]]) kaj tiun de habilita doktoro ([[1990]]), preparis monografiojn: ''Lietuvių ir rusų kalbų gretinamoji semasiologija'' ("Kompara semasiologio de litova kaj rusa lingvoj", [[1985]]), ''Leksinė semantika'' ("Leksika semantiko", [[1994]]), ''Etnolingvistika'' ("Etnolingvistiko", [[2000]]), ''Interlingvistikos įvadas'' ("Enkonduko en interlingvistikon", [[2002]]), ''Gretinamoji semantika'' ("Kompara semantiko", [[2007]]) k.a. A. Gudavičius estas aŭtoro de pli ol 100 sciencaj kaj metodikaj artikoloj en Litoviaj kaj eksterlandaj eldonaĵoj.<ref name=VLE>Algirdas Sabaliauskas. ''Aloyzas Gudavičius.'' Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. VII (Gorkai-Imermanas). V.: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, [[2005]], 255 psl.</ref><br /> Prof. Gudavičius estas organizanto de tradicia internacia scienca konferenco ''Bildo de la mondo en la lingvo'', respondeca redaktoro de scienca revuo ''Filologija'' ("Filologio"), kiu estas referata en internaciaj datumbazoj<ref name=eta>''Šiaulių universitete apdovanoti 2009 metų geriausieji'' [http://www.etaplius.lt/Aktualijos/2009-metai-gruodzio/Siauliu-universitete-apdovanoti-2009-metu-geriausieji etaplius.lt]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2009-12-22 13:50</ref>.<br />A. Gudavičius estas membro de Litova Sciencista Asocio<ref name=VLE/>, prezidanto de LIONS-klubo ''Alka''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lionsclubs.lt/lt.php/klubai-lietuvoje/siaures-vakaru-regionas/siauliu-lions-klubas-alka/ |titolo=LIONS klubai Lietuvoje. Šiaulių klubas "Alka" |alirdato=2010-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081104143058/http://www.lionsclubs.lt/lt.php/klubai-lietuvoje/siaures-vakaru-regionas/siauliu-lions-klubas-alka/ |arkivdato=2008-11-04 }}</ref> en [[Šiauliai]].<br />En [[Universitato de Tartu]] ([[Estonio]]) al A. Gudavičius estis enmanigita internacia Honorpremio ''Academicus Ariste'' por meritoj al interlingvistika scienco (septembro [[2009]])<ref>Jūratė Bartaškienė, ''Interlingvistika konferenco en Tartu'', [[Litova Stelo]], n-ro 5, [[2009]], p. 18</ref>. Li estas la unua litova sciencisto ricevinta ĉi tiun premion<ref name=eta/>. == Esperantista agado == Gudavičius esperantiĝis studante en Pedagogia Instituto de [[Šiauliai]]. En [[1960]] li, tiama studento de 4a kurso, en gazeto de la instituto aperigis artikolon pri agado de Esperanto-rondeto en la instituto. Kun aliaj studentoj li preparis Esperanto-murgazeton, tamen ĝi ne plaĉis al estraro de la instituto kaj estis dependigita. En Studenta Scienca Societo li legis longan raporton pri ''historio kaj nuntempo de Esperanto''. En [[1921]] Gudavičius partoprenis en la tria [[BET]] en [[Molėtai]]. Fininte la studojn, Gudavičius deflankiĝis de E-movado kaj revenis al ĝi nur post [[1990]]. Ekde [[1991]] li lekcias kurson de interlingvistiko kun praktikaj laboroj de [[Esperanto]] al studentoj de Sociscienca fakultato en [[Universitato de Šiauliai]].<ref>[[Antanas Mekys]], ''Esperanto en Litovio'', parto kvara, [[1999]], p. 58</ref><br />A. Gudavičius estis rektoro de [[Internacia Kongresa Universitato]] dum la [[90-a UK 2005|90a Universala Kongreso de Esperanto]] ([[2005]], [[Vilnius]]), partoprenis en [[Universalaj Kongresoj de Esperanto]] ([[2003]], [[2004]], [[2005]], [[2007]]). Gudavičius estas vicprezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]] (ekde [[1993]]).<ref>[http://www.esperanto.lt LitovaEsperanto-Asocio]</ref> == Distingoj == * Internacia Honorpremio ''Academicus Ariste'' por meritoj al interlingvistika scienco ([[2009]]) * Titolo ''Sciencisto de la Jaro 2009'' (atribuis Universitato de Šiauliai) == Verkoj == * artikoloj ** Рациональность и эмоциональность в аксиологической системе языка. Valoda-2002. Humanitārās fakultātes XII zinātniskie lasījumi. Daugavpils pedagogiskā universitāte. 2002. P. 94-99. ISBN 9984-14-181-0. ** Kalba, šneka ir tekstas. Filologija. Nr. 1 (7). Šiauliai: Šiaulių universitetas, 2002. P. 17-21. ISSN 1392-561X. ** О двух подходах к содержанию словарных дефиниций. VALODA – 2003.Valoda dažādu kultūru kontekstā /Zinātnisko rakstu krājums XIII. Daugavpils universitāte. 2003. P. 282-287.ISBN 9984-14-213-2. ** Еще раз о стереотипах в этнолингвистике. Etnolingwistyka. T 15. Lublin, 2003. P. 7-20. (bendraautorė E.Akimova). ISSN 0860-8032. ** Žodžio reikšmės definicijos tautinis aspektas. Leksikografijos ir leksikologijos problemos. Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla 2003. P.61-69. ISBN 9986-668-53-0. ** Место текста в оппозиции язык – речь. Языковые категории: границы и свойства. Материалы докладов международной научной конференции. Ч. 1. Минск 2004. С. 22-25. ** Языковая картина мира в словарных дефинициях. Словарное наследие В. П. Жукова и пути развития русской и общей лексикографии (Третьи Жуковские чтения): Материалы Международного научного симпозиума. 21-22 мая 2004 г./ Отв. ред. В. И.Макаров; НовГУ им. Ярослава Мудрого. Великий Новгород, 2004. С. 139-142. ** Аксиологическая ценность метафоры. Etnolingwistyka. T. 16. ISSN 0860-8032. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Lublin 2004. P. 191-199. ** Принципы и содержание этнолингвистики (опыт систематизации). Język, kultura, nauczanie i wychowanie/ pod red. Jana Kidy. Rzeszów: Wydawnictwo uniwersytetu Rzeszowskiego, 2004. C. 66 – 72. ISBN 83-7338-139-2 ** Этнолингвистические аспекты Эсперанто. Interlinguistica Tartuensis. Vol 8.Tartu, 2005 .ISSN 0494-7304 0234-7911. ** Прототипический аспект дефиниций значений. VALODA – 2005. Valoda dažādu kultūru kontekstā /Zinātnisko rakstu krājums XV. Daugavpils universitāte. 2005. P. 223-227.ISBN 9984-14-273-6. ** Etna situacio en Litovio. Etnismo. Nr. 77, 2005. P. 2 – 7. ISSN 0939-8724. ** Структурный и когнитивный аспекты в сопоставительной семасиологии. Мова. Людина. Свiт: До 70-рiччя професора М. Кочергана. Збoрнiк навукових статей. Киïв: Вид. Центр КНЛУ, Свiдоцтво: серия ДК №1596. 2006. P. 193 – 203. ** Gretinamosios semantikos kognityvinis aspektas. Acta humanitarica universitatis Saulensis. Šiauliai, 2006. P. 41-49. ** Žodžio reikšmės definicijos prototipinis aspektas. Leksikografijos ir leksikologijos problemos. Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2007 (en gazetaro). ** Swój i obcy w litewskim językowym obrazie świata. Etnolingwistyka. T. 18. ISSN 0860-8032. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Lublin 2007 (en gazetaro). * monografioj kaj studo ** Gretinamoji semantika. Šiauliai: Šiaulių universiteto leidykla. 244 p. ISBN 978-9986-38-762-6. ISSN 1822-7287. ** Etnolingvistika. Šiauliai: Šiaulių universitetas. 180 psl. ISBN 9955-418-28-1. * lernolibroj por superaj lernejoj ** Interlingvistikos įvadas. Šiauliai: Šiaulių universitetas, 2002. 102 p. ISBN 9955-418-97-4.<ref>''Svarbiausių mokslinių publikacijų 2002-2007 m. Sąrašas'', [http://www.hu.su.lt/index.php?pId=374&lang=lt Šiaulių Universitetas. Humanitarinis fakultetas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080424042659/http://www.hu.su.lt/index.php?pId=374&lang=lt |date=2008-04-24 }}</ref> == Fontoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gudavicius, Aloyzas}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] [[Kategorio:Litovaj sciencistoj]] 8ghqbxk8bupgiwydayp67azuf9tzskv 9347229 9347226 2026-04-04T13:04:59Z Sj1mor 12103 9347229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Aloyzas GUDAVIČIUS | dosiero =[[Dosiero:Aloyzas Gudavicius.JPG|220px|Aloyzas Gudavičius]] | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo ={{dato|12|majo|1940}} | loko de naskiĝo =Kalniškiai, distrikto [[Kelmė]] ([[Litovio]]) </div> | nacieco = [[litovoj|litovo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en =[[1960]] }} '''Aloyzas GUDAVIČIUS''' (naskiĝis la {{daton|12|majo|1940}} en Kalniškiai, distrikto [[Kelmė]]) estas [[lingvisto]], [[pedagogo]], habilita doktoro de sociaj (filologiaj) sciencoj ([[1990]]) kaj [[esperantisto]] el [[Litovio]]. == Vivo == A. Gudavičius en urbo [[Šiauliai]] finis Instruistan Seminarion ([[1957]]), studojn de [[rusa lingvo]] kaj literaturo en Pedagia Instituto ([[1962]]), perfektiĝis en doktoriĝaj studoj ĉe [[Universitato Vilno|Vilna Universitato]] ([[1966]]-[[1969]]).<br />Ekde [[1964]] A. Gudavičius laboras en [[Universitato de Šiauliai]]: docento ([[1974]]), profesoro ([[1994]]), estro de Filologia fakultato ([[1975]]-[[1983]]), ĉefo de katedro pri [[rusa lingvo]] ([[1984]]-[[1991]] kaj ekde [[1998]]), rektoro de la universitato ([[1991]]-[[1997]]), prezidanto de la Senato (ekde [[2000]]).<br />A. Gudavičius esploras leksikan semantikon, etnolingvistikon. Li defendis du doktorajn disertaciojn: la kandidatan ([[1970]]) kaj tiun de habilita doktoro ([[1990]]), preparis monografiojn: ''Lietuvių ir rusų kalbų gretinamoji semasiologija'' ("Kompara semasiologio de litova kaj rusa lingvoj", [[1985]]), ''Leksinė semantika'' ("Leksika semantiko", [[1994]]), ''Etnolingvistika'' ("Etnolingvistiko", [[2000]]), ''Interlingvistikos įvadas'' ("Enkonduko en interlingvistikon", [[2002]]), ''Gretinamoji semantika'' ("Kompara semantiko", [[2007]]) k.a. A. Gudavičius estas aŭtoro de pli ol 100 sciencaj kaj metodikaj artikoloj en Litoviaj kaj eksterlandaj eldonaĵoj.<ref name=VLE>Algirdas Sabaliauskas. ''Aloyzas Gudavičius.'' Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. VII (Gorkai-Imermanas). V.: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, [[2005]], 255 psl.</ref><br /> Prof. Gudavičius estas organizanto de tradicia internacia scienca konferenco ''Bildo de la mondo en la lingvo'', respondeca redaktoro de scienca revuo ''Filologija'' ("Filologio"), kiu estas referata en internaciaj datumbazoj<ref name=eta>''Šiaulių universitete apdovanoti 2009 metų geriausieji'' [http://www.etaplius.lt/Aktualijos/2009-metai-gruodzio/Siauliu-universitete-apdovanoti-2009-metu-geriausieji etaplius.lt]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2009-12-22 13:50</ref>.<br />A. Gudavičius estas membro de Litova Sciencista Asocio<ref name=VLE/>, prezidanto de LIONS-klubo ''Alka''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lionsclubs.lt/lt.php/klubai-lietuvoje/siaures-vakaru-regionas/siauliu-lions-klubas-alka/ |titolo=LIONS klubai Lietuvoje. Šiaulių klubas "Alka" |alirdato=2010-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081104143058/http://www.lionsclubs.lt/lt.php/klubai-lietuvoje/siaures-vakaru-regionas/siauliu-lions-klubas-alka/ |arkivdato=2008-11-04 }}</ref> en [[Šiauliai]].<br />En [[Universitato de Tartu]] ([[Estonio]]) al A. Gudavičius estis enmanigita internacia Honorpremio ''Academicus Ariste'' por meritoj al interlingvistika scienco (septembro [[2009]])<ref>Jūratė Bartaškienė, ''Interlingvistika konferenco en Tartu'', [[Litova Stelo]], n-ro 5, [[2009]], p. 18</ref>. Li estas la unua litova sciencisto ricevinta ĉi tiun premion<ref name=eta/>. == Esperantista agado == Gudavičius esperantiĝis studante en Pedagogia Instituto de [[Šiauliai]]. En [[1960]] li, tiama studento de 4a kurso, en gazeto de la instituto aperigis artikolon pri agado de Esperanto-rondeto en la instituto. Kun aliaj studentoj li preparis Esperanto-murgazeton, tamen ĝi ne plaĉis al estraro de la instituto kaj estis dependigita. En Studenta Scienca Societo li legis longan raporton pri ''historio kaj nuntempo de Esperanto''. En [[1921]] Gudavičius partoprenis en la tria [[BET]] en [[Molėtai]]. Fininte la studojn, Gudavičius deflankiĝis de E-movado kaj revenis al ĝi nur post [[1990]]. Ekde [[1991]] li lekcias kurson de interlingvistiko kun praktikaj laboroj de [[Esperanto]] al studentoj de Sociscienca fakultato en [[Universitato de Šiauliai]].<ref>[[Antanas Mekys]], ''Esperanto en Litovio'', parto kvara, [[1999]], p. 58</ref><br />A. Gudavičius estis rektoro de [[Internacia Kongresa Universitato]] dum la [[90-a UK 2005|90a Universala Kongreso de Esperanto]] ([[2005]], [[Vilnius]]), partoprenis en [[Universalaj Kongresoj de Esperanto]] ([[2003]], [[2004]], [[2005]], [[2007]]). Gudavičius estas vicprezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]] (ekde [[1993]]).<ref>[http://www.esperanto.lt LitovaEsperanto-Asocio]</ref> == Distingoj == * Internacia Honorpremio ''Academicus Ariste'' por meritoj al interlingvistika scienco ([[2009]]) * Titolo ''Sciencisto de la Jaro 2009'' (atribuis Universitato de Šiauliai) == Verkoj == * artikoloj ** Рациональность и эмоциональность в аксиологической системе языка. Valoda-2002. Humanitārās fakultātes XII zinātniskie lasījumi. Daugavpils pedagogiskā universitāte. 2002. P. 94-99. ISBN 9984-14-181-0. ** Kalba, šneka ir tekstas. Filologija. Nr. 1 (7). Šiauliai: Šiaulių universitetas, 2002. P. 17-21. ISSN 1392-561X. ** О двух подходах к содержанию словарных дефиниций. VALODA – 2003.Valoda dažādu kultūru kontekstā /Zinātnisko rakstu krājums XIII. Daugavpils universitāte. 2003. P. 282-287.ISBN 9984-14-213-2. ** Еще раз о стереотипах в этнолингвистике. Etnolingwistyka. T 15. Lublin, 2003. P. 7-20. (bendraautorė E.Akimova). ISSN 0860-8032. ** Žodžio reikšmės definicijos tautinis aspektas. Leksikografijos ir leksikologijos problemos. Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla 2003. P.61-69. ISBN 9986-668-53-0. ** Место текста в оппозиции язык – речь. Языковые категории: границы и свойства. Материалы докладов международной научной конференции. Ч. 1. Минск 2004. С. 22-25. ** Языковая картина мира в словарных дефинициях. Словарное наследие В. П. Жукова и пути развития русской и общей лексикографии (Третьи Жуковские чтения): Материалы Международного научного симпозиума. 21-22 мая 2004 г./ Отв. ред. В. И.Макаров; НовГУ им. Ярослава Мудрого. Великий Новгород, 2004. С. 139-142. ** Аксиологическая ценность метафоры. Etnolingwistyka. T. 16. ISSN 0860-8032. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Lublin 2004. P. 191-199. ** Принципы и содержание этнолингвистики (опыт систематизации). Język, kultura, nauczanie i wychowanie/ pod red. Jana Kidy. Rzeszów: Wydawnictwo uniwersytetu Rzeszowskiego, 2004. C. 66 – 72. ISBN 83-7338-139-2 ** Этнолингвистические аспекты Эсперанто. Interlinguistica Tartuensis. Vol 8.Tartu, 2005 .ISSN 0494-7304 0234-7911. ** Прототипический аспект дефиниций значений. VALODA – 2005. Valoda dažādu kultūru kontekstā /Zinātnisko rakstu krājums XV. Daugavpils universitāte. 2005. P. 223-227.ISBN 9984-14-273-6. ** Etna situacio en Litovio. Etnismo. Nr. 77, 2005. P. 2 – 7. ISSN 0939-8724. ** Структурный и когнитивный аспекты в сопоставительной семасиологии. Мова. Людина. Свiт: До 70-рiччя професора М. Кочергана. Збoрнiк навукових статей. Киïв: Вид. Центр КНЛУ, Свiдоцтво: серия ДК №1596. 2006. P. 193 – 203. ** Gretinamosios semantikos kognityvinis aspektas. Acta humanitarica universitatis Saulensis. Šiauliai, 2006. P. 41-49. ** Žodžio reikšmės definicijos prototipinis aspektas. Leksikografijos ir leksikologijos problemos. Vilnius: Lietuvių kalbos instituto leidykla, 2007 (en gazetaro). ** Swój i obcy w litewskim językowym obrazie świata. Etnolingwistyka. T. 18. ISSN 0860-8032. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Lublin 2007 (en gazetaro). * monografioj kaj studo ** Gretinamoji semantika. Šiauliai: Šiaulių universiteto leidykla. 244 p. ISBN 978-9986-38-762-6. ISSN 1822-7287. ** Etnolingvistika. Šiauliai: Šiaulių universitetas. 180 psl. ISBN 9955-418-28-1. * lernolibroj por superaj lernejoj ** Interlingvistikos įvadas. Šiauliai: Šiaulių universitetas, 2002. 102 p. ISBN 9955-418-97-4.<ref>''Svarbiausių mokslinių publikacijų 2002-2007 m. Sąrašas'', [http://www.hu.su.lt/index.php?pId=374&lang=lt Šiaulių Universitetas. Humanitarinis fakultetas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080424042659/http://www.hu.su.lt/index.php?pId=374&lang=lt |date=2008-04-24 }}</ref> == Fontoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gudavicius, Aloyzas}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] [[Kategorio:Litovaj sciencistoj]] 76fnoz695lj35019yrrvfawy6wylr22 0 48737 9347964 9268893 2026-04-05T10:27:52Z Claudio Pistilli 25073 /* La deveno */ 9347964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto dinastio}} [[Dosiero:Haus der Rothschilds in der frankfurter Judengasse.jpg|250ra|eta|dekstra|Domo de Rothschildidoj en Frankfurto ĉe Majno]] La familio '''Rothschild''' estas unu el la plej signifaj mondaj financaj dinastioj. En la hodiaŭa tempo ili estas aktivaj en multaj agadsferoj, interalie en investaj bankaferoj kaj vinberaferoj. Laŭdevene [[germanoj|germanaj]] [[aŝkenazoj|aŝkenazaj judoj]] el [[Frankfurto ĉe Majno]], ili disvastigis siajn aktivecojn tra la tuta Eŭropo, kaj kelkaj el ili ricevis [[Aŭstrio|aŭstraj]]n kaj [[Unuiĝinta Reĝlando|britaj]]n [[Nobelo|nobel]]-[[Titolo#Nobelaj titoloj|titoloj]]n. == La deveno == La fondinto de la dinastio Rothschild estas '''[[Mayer Amschel Rothschild]]''' (prononco {{prononco|mája anŝl rótŝilt}}, {{l-he|מאיר אנשל רוטשילד}} [majr anŝl rótŝilt], naskonome Mayer Amschel Bauer, naskiĝinta la 23-an de februaro 1744 en Frankfurto ĉe Majno, mortinta la 19-an de septembro 1812 samloke). Li akiris spertojn en la financaferoj ĉe bankiera familio de [[Oppenheimer]] en [[Hanovro]]. Post la morto de sia patro [[:en:Amschel Moses Rothschild|Moses Amschel Bauer]] (1710-1755) li heredis lian vendejon en la frankfurta [[geto]] kaj alinomis sin al Mayer Amsel Rothschild, laŭ ruĝa ŝildo, kiu pendis antaŭ la domo de patro. Pase de la tempo li fariĝis tre influa kaj riĉa financisto, precipe danke al profitdonaj aĉetoj kaj [[transakcio]]j kaj ankaŭ danke al tio, ke li fariĝis administranto de grandega posedaĵo de [[Vilhelmo la 1-a de Hessen-Kassel]]. Mayer Amsel Rothschild geedziĝis la 29-an de aŭgusto 1770 kun Gutele Schnapper (1753 – 1849), ili havis komune kvin filojn kaj kvin filinojn. Li disvastigis sian financan imperion trans la limojn de Germanio per tio, ke li sendadis la filojn en kvin urbojn en diversaj eŭropaj landoj, por ke ili komencu entrepreni tie (Frankfurto ĉe Majno, [[Vieno]], [[Londono]], [[Napolo]] kaj [[Parizo]]). Okaze de malfavora situacio en unu lando la fratoj devis reciproke helpi unu la alian, kio fakte okazis, dum la tuta tempo de ilia vivo ili mallarĝe kunlaboris; ĉiu en sia nova patrujo fondis sian branĉon de la dinastio. La familia riĉaĵo estis plu konservota pere de interkonsentitaj geedziĝoj inter kuzoj el la unua aŭ la dua genuo, la kapo de la familio devis resti en Frankfurto. En la jaro 2005 Mayer Amsel Rothschild estis markita de ĵurnalo [[Forbes]] kiel la sepa plej influa entreprenisto de ĉiuj tempoj kaj kiel "fondinto de la internaciaj financaferoj". == La unua generacio == {{Kadrigo|Amschel Mayer Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Amschel Mayer Rothschild]]''' (1773 – 1855), rezidejo: ''[[Frankfurto ĉe Majno]]''. Amschel estis la plej aĝa filo, post sia patro li transprenis la vendejojn en Frankfurto ĉe Majno kaj li fariĝis kapo de la familio. Frankfurto restis loko, kie la tuta familio renkontiĝis. {{Kadrigo|Salomon Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Salomon Mayer Rothschild]]''' (1774 – 1855), rezidejo: ''[[Vieno]]''. Li fariĝis fondinto de la aŭstra dinastio Rothschild, kiu estis unu el la ĉefaj financantoj de reĝimo de [[Klemens von Metternich|Metternich]] kaj per tio de la tuta [[Germana Federacio|Germana socio]]. Al Solomon devene ne estis ebligite aĉeti parcelon, sed en la 1822 li estis kun la fratoj enkondukita en la nobelaran staton kaj li aĉetis kvanton de parceloj. En la jaro 1835 li akiris [[koncesio]]n por konstruado de [[Norda fervojo de imperiestro Ferdinando]], li fariĝis ankaŭ posedanto de [[Ferfabriko Vítkovice]]. {{Kadrigo|Nathan Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Nathan Mayer Rothschild]]''' (1777 – 1836), rezidejo: ''[[Londono]]''. Inter la jaroj 1790 kaj 1800 li agadis kiel komercisto kun teksaĵo en [[Manchester]]. En la jaro 1811 li fondis en Londono bankon ''N. M. Rothschild & Sons'', kiu funkcias ĝis hodiaŭ. Li investis ankaŭ en [[Brita Kompanio de Orientaj Indioj|Britan Kompanion de Orientaj Indioj]]. La posedaĵon li perlaboris inter la jaroj 1813 ĝis 1815 dum [[napoleonaj militoj]], kiam li sukcesis financi britan armeon de [[Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington]] (1769-1852) en [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]] (Eŭropo tiutempe estis sub [[kontinenta blokado]] de Napoleono). En la jaro 1818 li donis al [[Prusio|prusia]] registaro grandan pruntedonon; emisojn de [[obligacio]] kaj la pruntedonoj restis ĉefa agado de lia banko. {{Kadrigo|Carl Mayer Rothschild.jpg|100px}} * '''[[Carl Mayer von Rothschild]]''' (1788 – 1855), rezidejo: ''[[Napolo]]''. Li transloĝiĝis Napolon en la jaro 1821, kie li administris la financojn de aŭstraj soldatoj. Li fondis bankan institucion, sed kiu ekzistis nur ĝis la jaro 1863. Pli poste li alinomis sin el Kalman Rothschild je Carl Mayer von Rothschild. {{Kadrigo|James M. de Rothschild (1792-1868).jpg|100px}} * '''[[James de Rothschild]]''' (1792 – 1868), rezidejo: ''[[Parizo]]''. Li estis la plej juna el la kvin fratoj, en la jaro 1812 li foriris Parizon, kie li fondis bankan instituton ''Rothschild Frères''; pli poste li ŝanĝis la nomon el Jakob Rothschild al James de Rothschild. Li fariĝis unu el la plej signifaj francaj financistoj kaj deĵoris kiel konsilanto de francaj reĝoj. Li financis konstruadon de francaj fervojoj kaj minejoj kaj helpis Francion superi krizon post malvenkita [[Prusia-francia milito]]. Lian bankon naciigis komune kun ceteraj en la jaro 1982 [[François Mitterrand]]. Ĉiuj fratoj estis la 29-an de septembro 1822 enkondukitaj de Aŭstrio en la nobelaran staton kaj ili rajtis uzi titolon ''Freiherr'' – [[barono]]. == Pluaj signifaj Rothschildidoj == [[Dosiero:Rothschild family tree.png|250ra|dekstra|eta|Genealogia arbo de la familio Rotschild]] (laŭ datoj de naskiĝoj) * [[Anselm Salomon von Rothschild]] (1803 – 1874), fondinto de aŭstra kompanio ''Creditanstalt''. * [[Lionel Nathan de Rothschild]] (1808 – 1879), bankiero kaj la unua juda membro de brita suba asembleo – [[House of Commons (Britio)|House of Commons]]. * [[Mayer Carl von Rothschild]] (1820 – 1886), en la jaro 1853 li konstruis kastelon ''Rennhof''. * [[Nathaniel Meyer von Rothschild]] (1836 – 1905), viena bankiero. * [[Nathan Mayer Rothschild, la 1-a barono Rothschild]] (1840 – 1915), brita bankiero, en la jaro 1885 li fariĝis [[samtavola ŝutado|peer]]. * [[Ferdinand Rothschild]] (1839 – 1899), li estis kunfondinto de brita loĝio de [[framasonismo|framasonistoj]] nomita laŭ li: ''Ferdinand Rothschild Lodge No. 2420''. * [[Edmond James de Rothschild]] (1845 – 1934), franca [[cionismo|cionisto]], [[filantropo]], [[mecenato]] kaj kolektinto. * [[Maximilian von Goldschmidt-Rothschild]] (1843 – 1940), germana bankiero, mecenato kaj kolektinto de arto. * [[Albert Salomon Anselm von Rothschild]] (1844 – 1911), unu el la plej signifaj reprezentantoj de la aŭstra branĉo de Rotschild. * [[Lionel Walter Rothschild|Lionel Walter Rothschild, la 2-a barono Rothschild]] (1868 – 1937), brita bankiero kaj zoologo. * [[Louis Nathaniel von Rothschild]] (1882 – 1955), la lasta grava reprezentanto de la viena branĉo de Rothschild. * [[Philippe de Rothschild]] (1902 – 1988), heredinto de vinberejo [[Château Mouton Rothschild]] ĉe [[Bordeaux]]. * [[Pauline Fairfax-Potter, baronino de Rothschild]] (1908 − 1976), usona moda ikono, [[dezajno|dezajnistino]] kaj verkistino. * [[Guy de Rothschild]] (1909 – 2007), franca bankiero, industriisto, li ankaŭ okupiĝis per ĉevalaj sportoj. * [[Elie de Rothschild]] (1917 − 2007), franca bankiero kaj vinberposedanto. * [[Simon de Rothschild, la 5-a barono Rothschild]] (* 1972), la eksa direktoro de ''Canadian Northern Railway''. * [[David Mayer de Rothschild]] (* 1978), brita aventuremulo, ekologo kaj ĉefulo de ''Adventure Ecology''. == Aktivecoj de familianoj Rothschild == Dum la dekjaroj post la morto de Mayer Amsel Rothschild, liaj idoj fariĝis la plej signifaj bankieroj de Eŭropo, pli signife ili kontribuis al industriigo de Eŭropo kaj ili financis krom alia fervojojn aŭ konstruaĵon de [[Sueza Kanalo]]. Helpe de aparta sistemo de pruntedonoj ili farigis la francan registaron sendependan de la preno de impostoj de la parlamento. La familianoj Rothschild ankaŭ trovis ekŝaton en kolektado de valoraj objektoj kaj en [[filantropio]]. === Konstruaferoj === [[Dosiero:Waddesdon.JPG|eta|220ra|dekstra|Waddesdon Mannor]] En la jaroj 1874 - 1889 estis laŭmende de [[Ferdinand von Rothschild]] konstruita rezidejo de Rothschild en la angla [[Buckinghamshire]]: [[Waddesdon Manor]], kie troviĝas arkivo pli ol 15000 buteloj da vino el la vinberejoj de Rothschild. [[James de Rothschild]] konstruis inter la jaroj 1855 - 1859 kastelon [[Ferrières en Brie]], fine de la 19-a jarcento [[Nathaniel Meyer von Rothschild]] konstruis [[Schloss Rothschild]]-on en [[Malsupra Aŭstrio]]. === Vinberaferoj === Rothschild-familianoj estas ĝis hodiaŭ tre aktivaj en la vinberaferoj. Nathaniel, la tria filoj de Nathan, akiris en la jaro 1853 [[Château Mouton Rothschild]]-on ĉe [[Bordeaux]], [[James de Rothschild]] akiris en la jaro 1868, mallongtempe antaŭ sia morto, la faman [[vinberejo]]n [[Château Lafite Rothschild]]. [[Edmond James de Rothschild]] fariĝis en la jaro 1873 proprumanto de [[Château Clarke]] kaj subtenis ankaŭ konstruadon de pluaj vinberejoj, krom aliaj ankaŭ ĉe la unuaj novepokaj judaj vilaĝanoj en [[Palestino]]. === Cionismo === Rothschild estis favorantoj de estiĝo de la memstara juda ŝtato, [[Edmond de Rothschild|Edmond James de Rothschild]] estis patrono de la unuaj novepokaj judaj vilaĝoj en Palestino. [[Balfour-deklaro]], en kiu la brita registaro esprimis sin por la fondo de la juda hejmlando en Palestino, estis adresita al [[Walter Rothschild, la 2-a barono Rothschild]], la prezidanto de la brita cionisma organizaĵo. == Rothschild en populara kulturo == Okazintaĵoj de la dinastio Rothschild estis filmitaj en vico da filmoj, ekz. en holivuda filmo ''The house of Rothschild'' el la jaro 1934 aŭ en muzikalo ''The Rothschilds'' el la jaro 1970. Dum la germana nazia reĝimo la Rothschild-oj estis donataj kiel ekzemplo de fortanta influo kaj nehonesteco de la juda loĝantaro en la propaganda filmo ''Der Ewige Jude'' ("la Eterna Judo", [[d:Q165642|en vikidatumoj]]). En [[Francio]] la nomo Rothschild estas asociita kun ekstrema riĉeco, {{fremdlingve|fr|''le goût Rothschild''}} signifas tre pompa maniero de la vivo; same tiel kiel en [[Israelo]], kie estas disvastigita diraĵo ''"se mi estus Rothschild"''. === Konspiraj teorioj === Danke al sia grandega riĉeco kaj la influo la familio Rothschild figuras en kvanto de [[antisemitismo|antisemitismaj]] kaj [[konspira teorio|konspiraj teorioj]]. La usona verkisto [[Ezra Pound]] dum siaj radio-dissendigaj programeroj el [[Italio]] dum la [[dua mondmilito]] kulpigis ilin el tio, ke pere de la bankaj domoj ili kaŭzigis ambaŭ mondmilitojn, por ke ili sekve profitis post ili el pruntedonoj al [[centra banko|centraj bankoj]] de ruinigitaj landoj. Sed Pound devis esti post la milito juĝita pro perfido, sed li ne estis proklamita kiel kapabla antaŭiri antaŭ juĝo kaj pluajn tridek jarojn li pasigis en sanatorio por mensmalsanuloj. Rothschild aperas en teorio de [[Iluminatoj]] kiel unu el dek tri dinastioj, kiuj regas al la mondo, aŭ en teorio [[New World Order (konspiro)|New World Order]], kie ili estas komune kun [[Rockefeller]], [[DuPont]], [[Vanderbilt]] kaj [[Bush|membroj de familio de Bush]] ununuraj ĝustaj regantoj de la monda agado. == Rothschild hodiaŭ == La familio Rothschild hodiaŭ posedas grandan nombron da entreprenoj kaj institutoj, el kiuj la plej signifaj estas jenaj: En 2003 unuiĝis francaj kaj britaj bankoj posedataj de Rothschild sub komunan [[konzerno]]n ''Concordia BV'', kun direktoro [[David René de Rothschild]]. Ĝis hodiaŭ funkcias instituto ''[[N. M. Rothschild & Sons]]'', kiu specialiĝas pri konsilado dum akvizicioj (en tiu ĉi tereno ĝi estas en [[Unuiĝinta Reĝlando]] la dua plej signifa). En la jaro 2006 ĝi havis profiton (antaŭ impostado) 83,2 milionojn da [[Brita pundo|britaj pundoj]] kaj aktivaĵojn je proksimume 5,5 miliardojn da britaj pundoj. Ido de [[James de Rothschild|James]], [[Edmond Adolphe de Rothschild]] (1926 – 1997), fondis ''LFC Rothschild Group'' kun sidejo en [[Ĝenevo]], kiu ensumigas kelkajn pluajn entreprenojn de Rothschild; ĝi specialiĝas pri prizorgado de posedaĵoj (''asset management''), privataj bankaferoj, vinberaferoj, luksaj hoteloj kaj [[jaĥto|ĵaĥtistaj]] konkursoj. En ''LFC Rothschild Group'' nuntempe prezidas Benjamin Rothschild, filo de Edmond Adolph. [[Jakob Rothschild, la 4-a barono Rothschild]] estas posedanto de ''RIT Capital Partners'', nuntempe la plej granda investa [[trusto]] en Unuiĝinta Reĝlando. == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Pereintaj nigrakarbaj minejoj en Ostrava|Pereintaj nigrakarbaj minejoj en Ostrava]] * [[Ferfabriko Vítkovice]] {{Commons|Rothschild}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rothschild| ]] [[Kategorio:Anglaj bankistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj bankistoj]] [[Kategorio:Francaj bankistoj]] [[Kategorio:Germanaj bankistoj]] [[Kategorio:Italaj bankistoj]] [[Kategorio:Svisaj bankistoj]] [[Kategorio:Usonaj bankistoj]] [[Kategorio:Konspiraj teorioj pri judoj]] [[Kategorio:Nobelaj familioj]] [[Kategorio:Judaj familioj]] [[Kategorio:Germanaj familioj]] [[Kategorio:Francaj familioj]] [[Kategorio:Usonaj filantropoj]] cy003ah0y4zgvotu6gmunkp2wmvwcwe 0 49265 9347978 8889069 2026-04-05T10:54:53Z Sj1mor 12103 9347978 wikitext text/x-wiki '''Inicado''' estas [[rito]] aŭ [[ceremonio]] por enkonduki personon en [[societo|societon]] aŭ alian [[organizaĵo|organizaĵon]], aparte kaze de [[sekreta societo|sekretaj societoj]] kaj [[ordeno|ordenoj]]. En [[framasonismo|framasonaj]] kaj [[rozkrucismo|rozkrucaj]] (kiel ekz. la [[Rozkruca Ordeno, AMORC]]) grupoj, inicado estas ne nur enkonduka rito en la ordenon aŭ societon, sed ankaŭ enkonduka rito en ĉiun vice pli altan gradon (ekzemple, la Rozkruca Ordeno, AMORC havas 12 gradojn, kaj ĉiu grado havas propran inican ceremonion). Ĉiu grado havas specialajn [[simbolo|simbolojn]], [[termino|terminojn]] kaj sciojn kiuj ne estu malkaŝitaj al personoj kiuj ankoraŭ ne estas inicitaj en tiun gradon. Krome ceremonio, inicado povas esti ankaŭ interna [[spirito|spirita]] sperto en kiu oni estas inicita en superan spiritan scion/konon, ekzemple estis en antikva Helenio la inicado en la [[Eleŭzisaj Misteroj]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Inico]] * [[mentorado]] [[Kategorio:Ordenoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj]] c3gs4pftaeuorbzosyqoidm3b3edyni 0 49699 9347375 9330826 2026-04-04T13:48:18Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347375 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Jerry_Weiss,_Friends.jpg|eta|Amikoj, pentraĵo de Jerry Weiss 2003]] [[Dosiero:Portrait_de_l'artiste_avec_un_ami,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|eta|Memportreto kun amiko, Rafaelo 1517-1519.]] [[Dosiero:1909-pk-CA-novajaros-roLarose.jpg|eta|250x250ra|[[Novjaro|Novjara]] karto pri amikeco en Esperanto de [[Ludger Larose]] por la jaro [[1909]].]] '''Amikeco''' estas speco de interhoma rilato, kiu okazas inter du aŭ pli da homoj, kiuj ŝatas unu la alian kaj ĝuas reciproke la kompanion. Eĉ pli, tiu estas rilato de reciproka [[korinklino]] inter homoj, kiuj ĝenerale enhavas bonan opinion unu pri la alia, interhelpon, komunajn interesojn kaj [[ŝatokupo]]jn. Amikeco estas sento rilata al [[amo]], sed kun tute aliaj nuancoj, ĉar ĝi ne inkluzivas [[Enamiĝinteco|enamiĝon]], aŭ [[Romantika amo|romantikajn esprimojn de amo]]. Eble oni povintus resumi la esencon de tiu ĉi termino, uzante simplajn vortojn kiel „pozitiva rilato inter homoj, kiuj estas malfremdaj unu al la alia kaj kundividas iujn komunajn personajn interesojn“. Tamen alimaniere oni rajtas difini amikecon kiel koraj rilatoj bazitaj sur reciproka bonkoreco. Kiel ĉiu alia homa rilato, tiu ĉi ankaŭ povas esti long- aŭ mallongdaŭra, ŝanĝiĝanta en intenco kaj naturo tra la paso de la tempo. Ĝi estas pli forta formo de interhoma ligo ol [[Asocio|asociiĝo]], kaj estis studita en akademiaj kampoj kiel komunikado, [[sociologio]], [[socia psikologio]], [[antropologio]] kaj [[filozofio]]. Kvankam ekzistas multaj formoj de amikeco, kelkaj el kiuj povas varii de loko al loko, certaj trajtoj ĉeestas en multaj specoj de tiaj ligoj. Tiaj trajtoj inkluzivas preferi esti unu kun la alia, ĝui tempon pasigitan kune kaj povi okupiĝi pri pozitiva kaj subtena rolo unu rilate al la alia. Aliaj lingvoj havas proprajn terminojn por variaj tipoj de amikeco, tra la gamo de la homaj sentoj, praktikoj, proksimeco kaj rilateco. == Psikologie kaj socie == [[Dosiero:Amiko-en-vendejo.jpg|eta|desktre|240px|Varmarko Amiko en vendejo en lando kie tiu vorto signifas absolute neniom.]] Plej multaj homoj opinias, ke iliaj amikoj bone konas ilin. Tamen, studoj{{kiu?}} montris, ke plej ofte temas pri iluzio rilata al la deziro plibonigi [[Memestimo|memestimon]]. Kredante, ke niaj amikoj zorgas pri ni, ni konstruas nian memestimon. Amikeco en la sociologia kunteksto estas forte rilata al malamikeco. Ofte komuna malamiko estas tre efika rimedo por cementi ligojn inter amikoj, kaj unu el la iloj por tio estas onidiro. Amikoj emas troigi la pozitivajn kvalitojn de siaj amikoj kaj ignori iliajn negativajn kvalitojn, kaj male, t.e. kunumante amikoj emas troigi la negativajn kvalitojn de siaj malamikoj kaj ignori iliajn pozitivajn kvalitojn. Amikecoj estas faritaj en malsamaj manieroj depende de kulturo kaj religia alligiteco. Kelkaj amikecoj estas faritaj per demandado: „Ĉu vi ŝatus esti mia amiko?“ aŭ alie, ĝi foje estas akompanata de [[Promeso|promesoj]] kaj [[Ĵuro|ĵuroj]]. La formulo de [[sangofrateco]] estas ĉiam malpli ofta. Amikeco, amo, zorgado kaj partopreno en la sorto de aliaj ne estas io hazarda, sed nepre necesa por spirita matureco kaj [[feliĉo]]. Se iu ne kapablas establi kaj konservi amikecon, tia manko povas esti kaŭzita de somata, mensa aŭ spirita malsano. Esploro{{kiu?}} montras ankaŭ, ke amikeco povas havi genetikan fonon: la plej fortaj ligoj ligas nin kun homoj genetike similaj al ni. Ĉi tio povas klarigi la ekziston de rasa [[antaŭjuĝo]] kaj aliaj formoj de [[ksenofobio]] samtempe. La ago mem amiki ankaŭ havas biologian bazon - ĝi estas proksime rilata al la t. n. unua impreso. La esploro{{kiu?}} montras, ke ni faras [[Senkonscio|senkonscian]] decidon pri la deziro pli bone koni homon ene de nur 10 minutoj de la unua kontakto kun li. == Filozofia == === Aristotelo === [[Aristotelo]], konsiderita la „patro de filozofio“, en sia verko ''[[Nikomaĥa Etiko]]'', dediĉas Librojn 8 kaj 9 — el la dek libroj, kiuj formas ĝin — al diskuto pri la valoro de amikeco. Laŭ Aristotelo, amikeco estas unu el la [[virto]]j, kvankam — male al la kardinalaj virtoj — ĝi ne estas norma virto. Tiu ĉi filozofo asertas ankaŭ, ke ekzistas pluraj specoj de amikeco: ideala (''teleia philia'', kiu estas valoro en si mem) kaj tiuj, kiuj ĉiu plenumas celon ([[plezuro]] aŭ utileco). Por Aristotelo, amikeco estas virto aŭ io akompanata de virto. La koncepto de amikeco en la klasikaj aŭtoroj postulas klarigon de la termino destinita por amikeco, ''philia'', kiu ne estas ekvivalento al tio, kion oni nuntempe komprenas per amikecrilatoj. Ĉiuj tiuj malsamaj rilatoj implikas [[Interkonsento|interkonsenti]] kun iu, kvankam Aristotelo foje implicas ke io pli kiel reĝa gusto estas postulata. Kiam li parolas pri la karaktero aŭ emo, kiu falas inter donacoj aŭ flatado unuflanke, kaj sekureco aŭ bataloj aliflanke, li diras ke ĉi tiu stato: La propra klasifiko de amikoj de Aristotelo <ref>Rana, Zat. «[https://medium.com/s/story/aristotles-timeless-advice-on-what-real-friendship-is-and-why-it-matters-c0878418343f Aristotle's Philosophy of Friendship Still Matters Today] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181129100656/https://medium.com/s/story/aristotles-timeless-advice-on-what-real-friendship-is-and-why-it-matters-c0878418343f |date=2018-11-29 }}»</ref>: * La amikeco de utileco, bazita sur akiro de io kiu estas utila al ni de la amiko. * La amikeco bazita sur plezuro, bazita sur akirado de reciproka plezuro kaj Aristotelo atribuis precipe junulojn. * La virta amikeco, kiu estas en la perfekta amikeco, ĉar ĝi kunigas tiujn egalulojn, kiuj estas bonaj kaj kiuj elstaras en virto. Vi dividas aprezon por la bonaj kaj virtaj en la vivo kaj vi ne havas kialon por profiti. En [[Magna moralia]], Aristotelo opinias ke tiuj kiuj kredas ke oni povas havi amikecon kun senvivaj objektoj aŭ kun dioj estas malĝustaj ĉar la sento de amikeco devas esti reciproka. <ref>''Magna moralia'' I.11</ref> En la [[Eŭdemia Etiko]], li asertas, ke "esti amikoj kun multaj homoj samtempe estas malhelpita eĉ de la faktoro de amo, ĉar ne eblas ke amo aktiviĝu rilate al multaj samtempe" kaj "malfeliĉo montras kiuj ne estas vere amikoj", tial la diro ke "naturo (amikeco) estas konstanta, sed riĉeco ne estas." Malgraŭ ĉio, [[Diogeno Laertio|Diogeno Laercio]] atribuas al Aristotelo la citaĵon dum la fino de sia vivo "Ho! Miaj amikoj, ne ekzistas amikoj." ''"'' La filozofo [[Jacques Derrida]] faris komenton pri ĉi tiu frazo en sia libro "Politiko de amikeco". === Epikuro === [[Epikuro]] havis dubindan opinion pri la plezuro de [[sekso]] kaj [[geedziĝo]], estas pridisputate ĉu li malakceptis ĝin aŭ akceptis ĝin en certaj kazoj. <ref>Kiel diskutinte en antaŭaj afiŝoj, estas freneziga diferenco en la diversaj tradukoj de Diogeno Laercio. La versio de la traduko de RD Hicks de la Klasika Biblioteko de Loeb, devenanta el 1931, konsentas: “Nek la saĝulo geedziĝos kaj formos familion: tiel diras Epikuro en Problemoj kaj De Natura. Okaze li povas edziĝi pro specialaj cirkonstancoj en sia vivo."Cyril Bailey en sia traduko de 1926 diras alie:" Plue, la saĝulo edziniĝos kaj havos infanojn, kiel Epikuro diras en Problemoj kaj en la verko pri la naturo. Sed li faros; edziĝu laŭ la cirkonstancoj de lia vivo."</ref> [[Filodemo]] diris, ke la epikureanoj ne respektis geedzan fidelecon. <ref>Mas, Salvador (2018). ''Epikuro, Epicureans kaj Epicureanism en Romo'' (Unua redaktita eldono). p. 235.</ref> Anstataŭe, li argumentis, ke amikecoj estas esencaj por feliĉa vivo prefere ol neklaraj politikaj utopioj <ref name=":0">Frischer, Bernard (1982), The Sculpted Word: Epicureanism and Philosophical Recruitment in Ancient Greece, Berkeley, Kalifornio: universitato de California Press. pp. 41-42</ref>. Unu el la [[majusklaj Maksimoj]] diras: <ref>Brennan, Tad (1996). "Epikuro pri Sekso, Geedziĝo kaj Infanoj . " ''Klasika Philology'' '''91''' (4): 346-352.</ref><blockquote>"Maljusto ne estas en si mem malbono, sed pro timo de la suspekto, ke ĝi ne restos nerimarkita de tiuj starigitaj kiel punantoj de tiaj agoj." Epikuro, Maxims capitals, 27</blockquote>Epikura amikeco estas natura rilato bazita sur reciproka amo kaj nemalhavebla por persona identeco, kiu rivelas la epikuran amikon kiel alian memon <ref>Németh, Atilo (16-a de aŭgusto 2017). "5. La plezuroj de amikeco . ''Epikuro sur la Memo'' (en la angla) </ref>. La temo de amikeco estas paradoksa temo en Epikuro. Kiel Aristotelo <ref>Nu, vi certe ne pasigos vian vivon sola; ĉar kunvivi estas agrabla kaj necesa. Se tiuj aferoj do estas belaj, agrablaj kaj necesaj, sed oni ne konfesas, ke ili ekzistas sen amikeco, la aŭtarkiulo bezonos amikecon. Magna moralia , II.15</ref>, Epikuro konsideras, ke la saĝulo estas memsufiĉa, ke memsufiĉo kaj [[aŭtarkio]] estas granda bono. La saĝulo devas konservi sian sendependecon kaj, tamen, Epikuro konsideras, ke amikeco ne estas por la saĝuloj simpla rimedo sed bono en si mem. Aliflanke, laŭ Bernard Frischer, la nocio de la epikura skolo kiel asocio de amikoj kongruas kun la epikura teorio <ref name=":0" />. == En familio == [[Dosiero:Havana_-_Cuba_-_2711.jpg|eta|Tri junaj amikoj en [[Havano]]]] [[Dosiero:3_barefoot_females_smiling_and_sitting_on_a_bench.jpg|eta|Interago de amikoj sur benko]] Familia amikeco estas kutime pli proksima amikeco, pro la [[sangorilato]] kaj simila [[temperamento]] de familianoj, precipe inter [[Gepatro|gepatroj]] kaj iliaj infanoj. Tamen estas preskaŭ establita fakto, ke la dumviva amo de infanoj al siaj gepatroj estas malpli ol la amo de gepatroj al siaj infanoj. == Laŭ kulturo == Oftas diraĵo estas ke la [[hundo]] est as fakte la plej bona amiko de la homo. Certe amikeco gravegas al ni ĉiuj homoj de ie ajn ni venas kaj devenas. === Rusio === En Rusio oni kutimas doni al tre malmultaj homoj la statuson de amiko. Nur inter amikoj ni{{kiu?}} nomas unu la alian laŭnome (aŭ per la [[diminutivo]] aŭ [[kromnomo]]) dum inter simplaj "konatoj" ni nomas unu la alian per la plena nomo, al kiu aldoniĝas ankaŭ la [[patronomo]]. Geamikoj povas esti delongaj laboristoj, najbaroj kun kiuj interŝanĝi vizitoj aŭ invitoj por tagmanĝi, ktp Fizika kontakto inter amikoj estas konsiderata tute normala eĉ inter samseksaj homoj, kiuj [[Brakumo|brakumas]], [[Kiso|kisas]] kaj [[Marŝado|marŝas]] kun krucitaj brakoj aŭ man en mano en publiko, sen la plej eta [[embaraso]] aŭ implico de seksa naturo. Koncerne la politikajn implicojn de amikeco, en la tempo de la [[Stalinismo|stalinisma]] reĝimo amikecoj estis rigarditaj kun certa suspekto, ĉar [[lojaleco]] inter amikoj povus esti kontrasta kun lojaleco al la [[Partio (politiko)|Partio]]. ''„Laŭ difino, amiko estas homo, kiu ne forlasas vin eĉ kiam li estas rekte minacata, homo, al kiu vi povas facile konfidi en ĉiaj aferoj, homo, kiu neniam perfidos vin, eĉ se subpremata“''. Iasence, amikeco iĝis la lasta [[bastiono]] de politika malkonsento en [[Sovetunio]]. === Azio === Eĉ en [[Mezoriento]] kaj [[Mezazio]], amikeco inter maskloj, kvankam malpli proksima ol en Rusio, tendencas esti aparte intima, kaj estas akompanata de multegaj fizikaj karakterizoj sed de neseksa naturo, tenante la manojn, dormante kune, brakumante, ktp. === Okcidentaj landoj === [[Dosiero:Jacopo_Pontormo_-_Portrait_of_Two_Friends_-_WGA18109.jpg|eta|''Ritratto di due amici'', oleo surtola de Jacopo da Pontormo (ĉirkaŭ 1522).]] En la Okcidento, ĉefe en la dua duono de la 20-a jarcento, intimaj fizikaj kontaktoj estas definitive konsideritaj "seksan" signifon, kaj praktiki ilin inter amikoj estas konsiderata [[tabuo]]. Tamen apenaŭ menciita, preskaŭ "rita" maniero brakumi kaj kisi estas akceptita, eĉ se nur en certaj kuntekstoj; tamen inter inoj, la interŝanĝo de [[Afekcio|afekciaj]] gestoj estas traktata multe malpli severe. Infanoj estas escepto, kies amikeco povas tradukiĝi en manifestiĝojn de proksima intimeco eĉ inter viroj, kiuj poste estas forlasitaj por konformiĝi al [[Socia konvencio|sociaj konvencioj]], kaj precipe en adoleskeco, kiam kontakto inter viroj kaj inoj pligrandiĝas == Bestoj == Iuj [[mamuloj]] kaj [[birdoj]] povas havi amikecajn rilatojn unu kun la alia. Ekzistas ankaŭ amikecoj inter [[Dorlotbesto|dorlotbestoj]] kaj iliaj posedantoj, kiu laŭ la emocia atesto de la homa parto, disvolviĝas multe pli ol la dependeco pri nutrado kaj prizorgado. Foje ekzistas amikeco inter membroj de malsamaj [[Specio|specioj]], kiel inter kato kaj hundo, kiuj kreskis kune. == Metaforaj kaj pseŭdo-amikecoj == Kvankam en la origina signifo la termino indikas amikecon inter individuoj, ĝi estas foje uzata ankaŭ en la kunteksto de politikaj rilatoj por indiki apartan kondiĉon de rilatoj inter ŝtatoj aŭ popoloj (vd. „franc-germana“ amikeco) ligitaj per [[afineco]] kaj [[Komuna intereso|komunaj interesoj]]. Ĉi-rilate, indas mencii faman deklaron de la angla ŝtatisto [[Benjamin Disraeli]], kiu diris: ''"Nacioj neniam havas stabilajn amikojn aŭ eĉ stabilajn malamikojn. Nur konstantajn interesojn.''" Alia ekzemplo estas la [[Imago|imaga]] amiko, kiu ĉeestantas ekskluzive en la imago de la imaganto, kiu ofte estas tre imagiva. Foje la imaga amiko povas krei problemojn por la [[psiko]], ĉar la infano provas konvinki sin pli kaj pli pri lia ekzisto, tiel ke li kredas je ĝi preskaŭ laŭvorte kaj traktante lin kiel realan personon, ekzemple tenante lian lokon kiel se li sidus tie, aŭ eĉ serioze parolis kun li aŭ malkaŝi siajn sekretojn al li. Foje la imaga amiko ankaŭ povas esti vera persono, ekzemple [[famulo]], kun kiu, tamen, fakte, vi havas neniujn aŭ preskaŭ neniujn rilatojn, ĉar fakte la famulo ne konas vin kaj vi ne konas lin persone sed nur laŭ lia publika imago.[[Dosiero:David_and_Jonathan.jpg|eta|Davido kaj Jonatano, ilustraĵo de franca senŝeligilo, ĉirkaŭ 1300]] == En kulturo kaj klasikaĵoj == === Eposo pri Gilgameŝ === Pri granda amikeco de [[Gilgameŝ]] kaj [[Enkidu]] oni povas jam legi en la tutmonde konata plej malnova ekzistanta epoko. Ĝi estis skribita per [[kojnoskribo]] sur [[Argiltabuleto|argil-tabuloj]] laŭ [[Legendo|legendoj]] de la antikvaj [[Sumero|Sumera]] kaj [[Asirio|Asiria]] popoloj. El tiuj argil-tabuloj estis trovitaj 12. Ili forte efikis je la poste kreitaj antikvaj skribaĵoj, eĉ ankaŭ je la [[Biblio]]. === Biblio === Eble la unua referenco pri amikeco en la Biblio estas la rakonto en la [[libro de Genezo]] pri la [[tento]] fare de la [[Serpentoj|serpento]] al [[Evo]]. Aliaj famaj ekzembloj estas la rilaton inter [[Abraham|Abram]] kaj sia nevo Lot, kaj elstare inter [[Davido]] kaj [[Jonatano]], filo de la antaŭa reĝo [[Ŝaul|Ŝaulo]], Rut kaj Naomi, [[Paŭlo de Tarso|Paŭlo]] kaj [[Barnabaso]]. === En popola kulturo === Amikecrilatoj estis abunde rakontitaj, kaj en la mondo de literaturo kaj en la kino kaj televido, ĝis tia grado ke, kvankam vere kompleta listo estus neebla, estas facile identigi ilin en preskaŭ ajna verko. [[Donkiĥoto (rolulo)|Donkiĥoto]] kaj [[Sanĉo Panzo|Sanĉo Panza]], ''[[Thelma & Louise]]'', [[Sherlock Holmes]] kaj Watson, ''La [[Tri musketistoj|Tri Musketistoj]]'', ''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid|Butch Cassidy kaj la Sundance Kid]]'', [[Harry Potter]], [[Ron Weasley]] kaj [[Hermione Granger]], en la samnoma sagao [[C-3PO]] kaj [[R2-D2]] en [[Stelmilitoj|Stelmilito]], Ankaŭ en ''La Tri Brutuloj'', ''[[Friends]]'', ''Mary kaj Max'' estas ekzemploj de diversaj specoj de proksimaj amikecoj elmontritaj en literaturo, en filmoj kaj en televido. == Literaturo == [[Dosiero:Friendship_love_and_truth.jpg|eta|Kromolitografo titolita "Amikeco, amo kaj vero", publikigita fare de Currier & Ives, 1874]] [[Kromolitografio|Kromolitografo]] ''Amikeco, amo kaj vero'', publikigita fare de ''Currier & Ives'', 1874 Jen kelkaj literaturaj verkoj, en kiuj la temo de amikeco estas traktata: * [[Brunetto Latini]], ''La Favolello'' * [[Hermann Hesse]], ''Narciso kaj Boccadoro'' * Fred Uhlman, ''La'' Novtrovita ''Amiko'' * Andrea De Carlo, ''Du el du'' * Carlo Mazzoni, ''Du amikoj'' * Khaled Hosseini, ''La Kajto-Kuristo'' * Louis Malle, ''Adiaŭ infanoj'' * Georges Bataille, ''Amikeco'' * [[Cicerono|Marco Tullio Cicero]], ''[[Laelius de Amicitia|Laelius - de amicitia]]'' * [[Robert Musil]], ''La tumultoj de la juna Törless'' * [[Roger Peyrefitte]], ''La specialaj amikecoj'' * Hermann Hesse, ''Amikeco'' == Proverboj == Ekzistas pluraj (48, kaj 18 pri malamik(ec)o) [[proverbo]]j pri amikeco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Amikeco aparte, ofico aparte.''}} * {{citaĵo|''Donacetoj subtenas amikecon.''}} * {{citaĵo|''Ne ekzistas en komerco amikeco nek ŝerco.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Altruismo]] * [[Amikeca Reto]] * [[Amikeca libro]] * [[Amikeco Esperanto-Asocio]] * [[Amikeco sen Limoj]] * [[Amo]] * [[Koramiko]] ([[Umikeco]]) * [[Kamarado]] * [[Laelius de Amicitia|''Laelius de Amicitia'']] * [[Ksenio]] * [[Internacia Tago de Amikeco]] * [[amikeco inter seksinteresitaj plenkreskuloj]] * Homa interligo (Human bonding) * [[Malamikeco]] * [[Malamiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=amikeco|ReVo=amik.0eco}} * {{YouTube|video= bRpaeUfMMks|nomo= "Amikeco" - Armel Amiot (Oficiala muzikvideo)}} * [http://www.tpn.info The Penpals Network] * [http://plato.stanford.edu/entries/friendship Friendship (Stanford Encyclopedia of Philosophy)] * [http://www.freundschaft-diplomarbeiten.de Diplomarbeit über Freundschaft] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Amikeco| ]] [[Kategorio:Interpersona rilatado]] [[Kategorio:Ŝatantaroj]] pq0qbn53j3pdj3fkwpggvnmu8vxp0tq 0 51659 9347227 9043048 2026-04-04T13:04:26Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347227 wikitext text/x-wiki La '''ablativo''' (el la latina ''ablativus'', t. e. "forportanto") aŭ la '''deira kazo''' estas [[kazo]] indikanta la komencan punkton de movo (reala aŭ metafora). Tiun kazon posedas multaj homaj lingvoj (sed ne Esperanto). La vortoj en la deira kazo respondas la demandojn «de kie?», «(dis)de kiu?», «de kio?», «kial?». Do, ĝia signifo estas la mala ol la signifo de esperanta akuzativo cela («veturi Parizon» ktp). En Esperanto ablativon esprimas la prepozicioj ''(dis)de, ekde, el''. Iam oni uzas la terminon ''ablativo'' pri diversaj kazoj, kiuj historie devenas el praa hindeŭropa ablativo, ekz-e pri la latina ''Casus ablativus''. Tiuj kazoj ofte havas diversajn kromsignifojn; tial la memklariga termino ''deira kazo'' ofte estas pli preciza (ekz-e kiam temas pri la tjurkaj lingvoj). == Ablativo en diversaj lingvoj == === Lingvoj hindeŭropaj === La ablativo estis unu el la 8 [[kazo]]j de la [[hindeŭropa pralingvo]]. Ĝi konserviĝis (krom postsigne) en neniu el la [[ĝermanaj lingvoj|ĝermanaj]], [[slavaj lingvoj|slavaj]], [[baltaj lingvoj|baltaj]] kaj [[latinidaj lingvoj]], sed tamen ĝin konas la [[Latina lingvo|Latina]], la [[Armena lingvo|Armena]], la [[Albana lingvo|Albana]] kaj [[Sanskrito]]. ==== [[Latina lingvo|Latino]] ==== La termino '''ablativo''' devenas el la latina ''Casus ablativus''. En tiu ''Casus ablativus'' konfuziĝis la signifoj de la praa ablativo (t.e. de la deira kazo = ''de, el''), de la [[instrumentalo|instrumenta kazo]] (= ''per'') kaj de [[lokativo|lokkazo]] (= ''en''). Ekzemple, * ''Roma venire'' = «veni '''el''' Romo»" (deira kazo) * ''L. Catilina nobili genere natus est'' = «Lucio Katilino devenas '''el''' nobela familio (deira kazo, ''Ablativus originis'') * ''Oculis videmus''= «'''per''' okuloj ni vidas» (instrumenta kazo, ''Ablativus instrumenti'') * ''Est modus in rebus'' = «estas mezuro '''en''' la aĵoj» (lokkazo, ''Ablativus loci'') En Latino evoluiĝis ankaŭ la [[absoluta ablativo]], kiu estas konciza subpropozicio kun ablativa subjekto kaj nombre, kaze kaj genre akorda participo: ''Iove veniento, ...'' = «Dum Jupitero venas, ...» ==== Sanskrito ==== En [[Sanskrito]] la ablativo estas, kiel en Latino, malrekta kazo. ==== Lingvoj balta-slavaj ==== En la lingvoj balata-slavaj abaltivo kunfandiĝis kun [[genitivo]]. Kp en la rusa: : с '''работы''' («el labor[ej]o», ablativo) — нет '''работы''' (neniom da laboro, genitivo). ==== Albana ==== En la [[Albana lingvo]] ĝia finaĵo parte identas kun la finaĵo de la [[genitivo]] kaj [[dativo]]. Ĝi nur havas apartan finaĵon en plurala, nedifina formo, nome '''-sh'''. === Finnougraj === ==== Finna ==== En la [[Finna lingvo|Finna]] ĝi finiĝas je '''-ltä''' aŭ '''-lta''' depende de la [[vokalharmonio]]. La ablativo esprimas en la finna moviĝon de la koncerna loko ('''talolta''' - "de (ĉe) domo"). Por esprimi horloĝan tempon, ĝi modifas numeralojn ('''viideltä''' - "je la kvina (horo)"). ==== Estona ==== En la [[Estona lingvo|Estona]] ĝi finiĝas je '''-lt''' resp. plurale je '''-telt''' aŭ '''-delt'''. Ekz.: kellelt "de kiu?", minult "de mi", turult "de merkato" ==== Hungara ==== En la [[Hungara lingvo|Hungara]] ĝi finiĝas je -tól aŭ -től depende de la [[vokalharmonio]]. Ekz. '''ágytól''' "for de la lito" === Mongola === En la [[Mongola lingvo]] la ablativo respondas je la demandoj "de kie?", "de kiu?", "ekde kiam?" kaj "de kio?" La finaĵo dependas de la vokalharmonio kaj de la speco de vorta radiko: -аас, -ээс, -оос, өөс; -гаас, -гээс, -гоос, -гөөс; -иас, -иос. Ekz.: '''улсаас''' (de '''улс''' "ŝtato"), '''модноос''' (de '''мод''' "arbo, ligno, paliso"), '''ангиас''' (de '''анги''' "Klaso, studijaro") === Tjurkaj === ==== Turka ==== En la [[Turka lingvo|Turka]] la ablativo respondas je la demando "de kie?". Ĝi estas formata per aldono de la finaĵo '''den''' resp. '''dan''' kaj varias laŭ la reguloj de la malgranda [[vokalharmonio]]. Post senvoĉaj konsonantoj aperas la variantoj '''ten''' resp. '''tan'''. Ekzemploj: Nere'''den''' geliyorsun? "De kie vi venas?" Sinema'''dan''' geliyorum. "Mi venas el la kinejo." ==== Baŝkira ==== En la [[Baŝkira lingvo]] la ablativo havas similajn finaĵojn kiel en la turka. Sed ĝi pli varias tie pro la konsonanta harmonio. T.e. aperas ne nur la formoj -'''дән''' {{IPA|dɛn}} resp. -'''дан''' {{IPA|dan}} kaj -'''тән''' {{IPA|tɛn}} resp.. -'''тан''' {{IPA|tan}}, sed ankaŭ -'''ҙән''' {{IPA|ðɛn}}, -'''ҙан''' {{IPA|ðan}}, -'''нән''' {{IPA|nɛn}} -'''нан''' {{IPA|nan}}. Ekzemploj: өҫтәл'''дән''' "de la tablo"; шкаф'''тан''' "el la ŝranko"; Германия'''нан''' "el Germanujo". == Fontoj == === En la germana === *Lexikon sprachwissenschaftlicher Termini, "Leksikono de lingvikaj terminoj", Lejpcigo 1985 * Oda Buchholz, Wilfried Fiedler: Albanisch Grammatik, ISBN 3-324-00025-4, paĝo 212 * Hans-Peter Vietze: Lehrbuch der Mongolischen Sprache, Leipzig 1988, ISBN 3-324-00242-7, paĝoj 74-75 * Kauderwelsch Band 55, Estnisch Wort für Wort, Bielefeld 2002, ISBN 3-89416-245-7, paĝo 51 * Margarete I. Ersen-Rasch: Baschkirisch Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene, Harrassowitz Verlag 209, ISBN 978-3-447-05730-1, paĝo 43 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=ablati|ReVo=ablati}} * http://www.latinovivo.com/debito_formativo/Ablativo.htm {{kazoj}} [[Kategorio:Gramatikaj kazoj]] sdz6rss2nyy14aowhabxtgh564mogii 1 52494 9347767 9241722 2026-04-05T05:42:09Z Sj1mor 12103 /* Alidirektiloj */ nova sekcio 9347767 wikitext text/x-wiki Tre verŝajne tiu artikolo venas el [[Enciklopedio de Esperanto]], ĉu iu povas konfirmi? [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 10:22, 3. Okt 2005 (UTC) :Jes, vere. Vidu: http://www.fw.hu/eventoj/steb/ĝenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-s.htm . – [[Vikipediisto:Aisano|Aisano]] 19:08, 2. Jan 2007 (UTC) Mi proponas alinomi la aartikolon: kontraŭalkohola movado aŭ abstinenca movado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:25, 1. Jan 2007 (UTC) == Senesperaj ruĝaj ligiloj == Ne estas problemo ke EdE de 1934 metis nomojn sen konsidero ĉu en 2005 ĝis 2025, pli ol 70 ĝis 90 jarojn poste, en Vikipedio estos artikolo pri la temo, sed jes estas problemo, simple sen ia konsidero transformi ĉiujn vortojn al ruĝaj ligiloj nun. Iujn fuŝajn ligilojn relative facile eblas ripari, ekzemple [[H. Salokannel]] devas esti [[Hugo William Salokannel]], kaj [[A. Kurmis]] [[Arvids Kurmis]], sed pri multaj tio tute ne tiom facilas. Tamen: ĉiukaze ĉiu ruĝa ligilo, kiu nun estas ĉi tie senŝanĝe ekde somero 2005, ekde 20 jaroj, estas problemo kaj bezonas esploron. {{re|Roberto}} vi en 2005 aldonis la multegajn ruĝajn ligilojn al la simpla teksto de 2004. Ĉu vi ankoraŭ povus iom esplori pri iuj dubindaj temoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 2 jul. 2025 (UTC) :Mi vere ne memoras, kion mi faris 21 jaroj antaŭe. Eble tiutempe estis aliaj vidpunktoj pri Vikipedio. Kiam mi komencis redakti tion ĉi estas nur 10 mil artikoloj, plejparte el ili havis nur du aŭ tri liniojn. Krome, Google aperis en 1998, sed nur en 2004 ĝi farigis publikan. Do, tiam ne estis tiel facile gugladi, ĉu ne? Ni estis ĉirkaŭ kvin homoj, kiuj revis pri la 20-a artikolo. Ĉio estis pruvoj kaj eksperimentoj. Amuze mi vidas ke kelkaj reguloj, kiujn ni kreis antaŭ 20 jaroj, kiel simplaj provizoraj interkonsentoj inter du homoj, hodiaŭ estas "fundamentaj leĝoj" de Vikipedio. Komence ne estis klaraj ideoj pri kio estu ruĝaj ligiloj, kio estus ĝermo, kie devis aperi la difino de la afero. Do, demandi pri niaj kriterioj de 20 aŭ 25 jaroj estas tute vane, mi simple ne memoras. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 13:48, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Alidirektiloj == [[Bontemplanoj]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:42, 5 apr. 2026 (UTC) nqu00941j06n9ylujctorcmi1m8kmyf 0 52523 9347381 9087318 2026-04-04T13:51:27Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347381 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:The Childrens Museum of Indianapolis - Dwarf-God Bes amulet.jpg|eta|dekstra|Egipta amuleto de Nano-Dio [[Bes]] en la kolekto de la Muzeo de la infanoj de Indianapolis.]] '''Amuleto''' estas objekto, kiu per supozata [[magio|magia]] efiko gardas sian portanton kontraŭ danĝero, [[malsano]], sorĉo ktp.<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#amuleto_kd NPIV] Alirita la 31an de decembro 2022.</ref> La koncepto amuleto kovras kiun ajn objekton utiligitan por superstiĉo, taksatan “defendilo” kontraŭ malbonaĵoj aŭ danĝeroj aŭ favorantilo de fortuno. Sinonimas en ĝenerala uzo kun amuleto [[talismano]]. Laŭ [[Francisko Azorín]] ''amuleto'' estas ''Objekto, kiu magie efikas kontraŭ danĝero, malsano, sorĉo.'' Kaj la etimologio de la termino estus el [[araba]] ''jamalet'' (portitaĵo), el ''jamala'' (porti) kaj de tie la [[latina]] ''amuletum''.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 13.</ref> La amuletoj inkluzivas aŭ ornamiĝas per: gemoj aŭ simplaj ŝtonoj, statuoj, moneroj, ilustraĵoj, orelpendaĵo, ringoj, plantoj, bestoj ktp; ankaŭ frazoj diritaj dum memorindaj okazoj: ekzemple ''vade retro Satana'' (el la latina, "retroiru, [[Satano]]"), por forigi la [[diablo]]n aŭ la malbonan sorton. La unuaj amuletoj, uzitaj de praaj ĉasistoj, estis ostaĵoj, dentoj aŭ kornoj, kiuj donis al la posedanto sekurecosenton kaj fidon en sia destino. [[Dosiero:Horus as falcon-E 10659-IMG 0533-gradient.jpg|eta|dekstra|[[Horuso]].]] La amuletoj vaste varias tempe kaj space; tamen, la religiaj mem objektoj fariĝas amuletoj kiel la [[kruco]] por kristanoj<ref>Tamen kristanoj ne atribuas la karismon al la objekto, sed tiu ĉi reirigas la sentojn al la Krucumito.</ref> aŭ la “okulo” de [[Horuso]] laŭ la antikvaj egiptoj. [[Budhismo|Budhistoj]] montras pendantaj el la kolo Budhojn. Kelkloke ankaŭ la simboloj de la zodiakaj signoj estas uzataj kiel amuletoj. En [[Ĉinio]] oni taksas bonŝancporta talpogrilon enfermita el skatolo. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=amuleto|ReVo=amulet}} * [[Talismano]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Magiaj objektoj]] [[Kategorio:Superstiĉoj]] bd0k2f2ulez6aypnrm195tfxaz0t008 0 52941 9347902 9026302 2026-04-05T08:30:51Z Sj1mor 12103 /* Aperis en Esperanto */ 9347902 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Stéphane Mallarmé''' (naskiĝis la [[18-a de marto|18-an de marto]] [[1842]] en [[Parizo]] - mortis la [[9-a de septembro|9-an de septembro]] [[1898]] en [[Vulaines-sur-Seine]]) estis [[Francio|franca]] [[poeto]]. Li verkis precipe aŭdacajn poemojn, ofte propravole obskurajn, kaj havis grandegan influon super la [[poezio]] de la [[20-a jarcento]]. Li estis kunfondinto kaj gravulo de la movado de [[Simbolismo]].[[Dosiero:Portrait of Stéphane Mallarmé (Manet).jpg|eta|dekstra|250ra|''Portreto de Stéphane Mallarmé'' fare de [[Édouard Manet]]]] == Vivo == Inter 1863 kaj 1893 li instruis la anglan lingvon ĉe la gimnazio ''Lycée Fontanes'' en Parizo. Krome li famiĝis en 1888 kiel tradukanto de la poemoj de [[Edgar Allan Poe]]. Inter liaj plej konataj poemoj nombriĝas ''Hérodiade'' (1869) kaj ''Après-midi d’un faune'' (1876), kiun muzikigis [[Claude Debussy]]. Tipe por liaj versada arto estis la mallongigitaj komparoj, la detruo de la [[sintakso]] de la franca lingvo kaj la uzo de nekutimaj, en la [[leksikono]] trovitaj vortoj. Li elprenis en la lirikaĵoj la aferojn el siaj realaj kuntekstoj kaj metis ilin asocie en novajn konektojn: tiel revelaciiĝu ilia absoluta sekreto. Aliaj verkoj de li estis la prozo-poemoj ''Vers et Prose'' (1893) kaj ''Divagations'' (1897). Li ankaŭ revivigis la formon de la [[rondelo]]. == Rondoj de geniuloj == Ĉe la famaj akceptoj ĉiun mardon vespere organizitaj de Mallarmé ĉe lia hejma salono renkontiĝis la parizaj intelektuloj kaj artistoj por diskuti pri literaturo, arto kaj muziko. Intiman amikecon li havis kun [[Paul Verlaine]], [[Emile Verhaeren|Émile Verhaeren]], [[Paul Valéry]], [[André Gide]] kaj [[Stefan George]]; li bone konis [[Édouard Manet]], [[Joris-Karl Huysmans]] kaj [[Auguste de Villiers de L'Isle-Adam|Auguste de Villiers de l’Isle-Adam]]. Krom lirikaĵoj Mallarmé verkis ankaŭ poetikajn artikolojn kaj eseojn. Per la kantociklo por kanta voĉo kaj orkestro ''Pli selon pli – Portrait de Mallarmé'' (1957-1962) [[Pierre Boulez]] kreis muzikan monumenton por li. == En Esperanto aperis == * [http://www.babelmatrix.org/works/fr/Mallarm%C3%A9,_St%C3%A9phane/Les_Fen%C3%AAtres/eo/4992-Fenestroj Fenestroj], tradukita de [[Lajos Tárkony]]. * [http://www.babelmatrix.org/works/fr/Mallarm%C3%A9,_St%C3%A9phane/Brise_marine/eo/4994-Mara_vento Mara vento], tradukita de [[Lajos Tárkony]]. == Fonto == "Mallarmé, Stéphane", en: ''Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie'', Microsoft Corporation, 2006 (DVD). == Literaturo == * Paul Bénichou: ''Selon Mallarmé''. Gallimard, Paris 1995 * Frederic Chase St. Aubyn: ''Stéphane Mallarmé''. Twayne Publishers, Boston 1969 * Jacques Derrida: ''Dissemination.'' Passagen-Verlag, Wien 1995, ISBN 3-85165-152-9, bes. S. 193 ff. * Hendrik Lücke: ''Mallarmé – Debussy. Eine vergleichende Studie zur Kunstanschauung am Beispiel von „L'Après-midi d'un Faune“'' (= Studien zur Musikwissenschaft, Bd. 4). Dr. Kovac, Hamburg 2005, ISBN 3-8300-1685-9 * Quentin Meillassoŭ: ''Die Zahl und die Sirene''. diaphanes, Zürich 2013, ISBN 3-03734-260-9 * Jacques Rancière: ''Mallarmé''. diaphanes, Zürich 2012, ISBN 3-03734-180-7 * Marie-Anne Sarda: ''Stéphane Mallarmé à Valvins''. Livre du visiteur, Musée départemental Stéphane Mallarmé, Vulaines-sur-Seine 1995, ISBN 2-911389-00-X * Hans Therre: ''Stéphane Mallarmé.'' dtv, München 1998, ISBN 3-423-31007-3 * Hella Tiedemann-Bartels: ''Versuch über das artistische Gedicht. Baudelaire, Mallarmé, George.'' edition text + kritik, München 1990, ISBN 3-88377-354-9 * Kurt Wais: ''Mallarmé. Dichtung, Weisheit, Haltung''. 2. Aufl. Beck, München 1952 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118576771}} * [http://www.mallarme.net/ Informoj pri la vivo kaj la verkaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140228034237/http://www.mallarme.net/ |date=2014-02-28 }} * [http://www.poetes.com/mallarme/ Informoj pri la vivo kaj la verkaro] * [http://www.poetes.com/textes/mallarme.pdf Poemoj surrete legeblaj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj poetoj|Mallarmé, Stéphane]] [[Kategorio:Simbolismo|Mallarmé]] gi1cc9peuxw0h6y8vplwgq5kbydt11f 10 54746 9347692 9345259 2026-04-05T03:17:58Z Castelobranco 3895 +ISO 3166-1 alpha-2 +IOK 9347692 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1|}}} | AF | AFG = Al Shahada | AL | ALB = Albanio | AD | AND = Andoro | AE | ARE | UAE = Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj | AG | ANT | ATG = Antigvo kaj Barbudo | AM | ARM = Armenio | AO | AGO | ANG | ANO = Angolo | AR | ARG = Argentino | AS | ASA | ASM | AMS = Usona Samoo | AT | AUT = Aŭstrio | AU | AUS = Aŭstralio | AW | ARU | ABW = Aruba | AZ | AZE = Azerbajĝano | BA | BIH | BOS | BSH = Bosnio kaj Hercegovino | BB | BAR | BRB = Barbado | BD | BAN | BGD = Bangladeŝo | BE | BEL = Belgio | BF | BFA | BUR = Burkino | BG | BGR | BUL = Bulgario | BH | BHR | BRN = Barejno | BI | BDI = Burundo | BJ | BEN = Benino | BM | BER = Bermudo | BN | BRU = Brunejo | BO | BOL = Bolivio | BR | BRA = Brazilo | BS | BAH | BHS = Bahamoj | BT | BHU | BTN = Butano | BW | BOT | BWA = Bocvano | BY | BLR = Belorusio | BZ | BIZ | BLZ = Belizo | CA | CAN = Kanado | CD | ZR | COD | ZAI | ZAR = Kongo-Kinŝasa | CF | CAF = Centr-Afrika Respubliko | CG | CGO | COG = Kongo-Brazavila | CH | CHE | SUI = Svislando | CI | CIV = Ebur-Bordo | CK | CKI | COK = Kukinsuloj | CL | CHI | CHL = Ĉilio | CM | CMR = Kameruno | CN | CHN = Ĉinio | CO | COL = Kolombio | CR | CRC | CRI = Kostariko | CS | SCG = Serbio kaj Montenegro | CU | CUB = Kubo | CV | CPV | CVD = Kaboverdo | CY | CYP = Kipro | CZ | CZE = Ĉeĥio | CSK | TCH = Ĉeĥoslovakio | DD | DDR | GDR = Orienta Germanio | DE | DEU | GER = Germanio | FRG = Okcidenta Germanio | DJ | DJI = Ĝibutio | DK | DEN | DNK = Danio | DM | DMA = Dominiko | DO | DOM = Dominika Respubliko | DZ | ALG | DZA = Alĝerio | EC | ECU = Ekvadoro | EE | EST = Estonio | EG | EGY = Egiptio | ER | ERI = Eritreo | ES | ESP = Hispanio | ET | ETH = Etiopio | FI | FIN = Finnlando | FJ | FIJ | FJI = Fiĝioj | FM | FSM = Federacio de Mikronezio | FO | FRO = Ferooj | FR | FRA = Francio | GA | GAB = Gabono | GB | UK | GBR = Britio | GD | GRD | GRN = Grenado | GE | GEO = Kartvelio | GF | GUF = Francio | GH | GHA = Ganao | GL | GRL = Gronlando | GM | GAM | GMB = Gambio | GN | GIN | GUI = Gvineo | GQ | GEQ | GNQ = Ekvatora Gvineo | GR | GRC | GRE = Grekio | GT | GTM | GUA = Gvatemalo | GU | GUM = Gvamo | GW | GBS | GNB = Gvineo-Bisaŭo | GY | GUY = Gujano | HK | HKG = Honkongo | HN | HND | HON = Honduro | HR | CRO | HRV = Kroatio | HT | HAI | HTI = Haitio | HU | HUN = Hungario | ID | IDN | INA = Indonezio | IE | IRL = Irlando | IL | ISR = Israelo | IN | IND = Barato | IQ | IRQ = Irako | IR | IRI | IRN = Irano | IS | ISL = Islando | IT | ITA = Italio | JM | JAM = Jamajko | JO | JOR = Jordanio | JP | JPN = Japanio | KE | KEN = Kenjo | KG | KGZ = Kirgizio | KH | CAM = Kamboĝo | KI | KIR = Kiribato | KM | COM = Komoroj | KN | KNA | SKN = Sankta Kito kaj Neviso | KP | PRK = Nord-Koreio | KR | KOR = Sud-Koreio | KW | KUW | KWT = Kuvajto | KY | CAY = Kajmana Insularo | KZ | KAZ = Kazaĥio | LA | LAO = Laoso | LB | LBN = Libano | LC | LCA = Sankta Lucio | LI | LIE = Liĥtenŝtejno | LK | SRI = Srilanko | LR | LBR = Liberio | LS | LES | LSO = Lesoto | LT | LTU = Litovio | LU | LUX = Luksemburgo | LV | LAT | LVA = Latvio | LY | LBA | LBY = Libio | MA | MAR = Maroko | MC | MON | MCO = Monako | MD | MDA = Moldavio | ME | MNE = Montenegro | MF | MAF = Francio | MG | MAD | MDG = Madagaskaro | MH | MHL = Marŝala Insularo | MK | MKD = Nord-Makedonio | ML | MLI = Malio | MM | BU | MYA | BUR = Birmo | MN | MGL | MNG = Mongolio | MO | MAC = Makao | MQ | MTQ = Martiniko | MR | MRT | MTN = Maŭritanio | MT | MLT = Malto | MU | MRI | MUS = Maŭricio | MV | MDV = Maldivoj | MW | MAW | MWI = Malavio | MX | MEX = Meksiko | MY | MAS | MYS = Malajzio | MZ | MOZ = Mozambiko | NA | NAM = Namibio | NC | NCL = Francio | NE | NER | NIG = Niĝero | NG | NGA | NGR = Niĝerio | NI | NCA | NIC = Nikaragvo | NL | NED | NLD = Nederlando | NO | NOR = Norvegio | NP | NEP | NPL = Nepalo | NR | NRU = Nauro | NZ | NZL = Nov-Zelando | OM | OMA | OMN = Omano | PA | PAN = Panamo | PE | PER = Peruo | PF | PYF = Franca Polinezio | PG | PNG = Papuo-Nov-Gvineo | PH | PHI | PHL = Filipinoj | PK | PAK = Pakistano | PL | POL = Pollando | PR | PRI | PUR = Porto-Riko | PS | PLE | PSE = Palestino | PT | POR | PRT = Portugalio | PW | PLW = Palaŭo | PY | PAR | PRY = Paragvajo | QA | QAT = Kataro | RE | REU = Francio | RO | ROM | ROU = Rumanio | RS | SRB = Serbio | RL | LIB = Libano | RU | RUS = Rusio | RW | RWA = Ruando | SA | KSA | SAU = Sauda Arabio | SB | SLB | SOL = Salomonoj | SC | SEY | SYC = Sejŝeloj | SD | SDN | SUD = Sudano | SE | SWE = Svedio | SG | SGP | SIN = Singapuro | SI | SLO | SVN = Slovenio | SK | SVK = Slovakio | SL | SLE = Sieraleono | SM | SMR = San-Marino | SN | SEN = Senegalo | SO | SOM = Somalio | SR | SUR = Surinamo | SS | SSD = Sud-Sudano | ST | STP = Santomeo kaj Principeo | SU | SUN | URS = Sovetunio | SV | ESA | SLV = Salvadoro | SY | SYR = Sirio | SX | SXM = San-Marteno | SZ | SWZ = Svazilando | TD | CHA | TCD = Ĉado | TG | TOG | TGO = Togolando | TH | THA = Tajlando | TJ | TJK = Taĝikio | TL | TP | TLS = Orienta Timoro | TM | TKM = Turkmenio | TN | TUN = Tunizio | TO | TGA | TON = Tongo | TR | TUR = Turkio | TT | TRI | TTO = Trinidado kaj Tobago | TV | TUV = Tuvalo | TW | TPE | TWN = Tajvano | TZ | TAN = Tanzanio | UA | UKR = Ukrainio | UG | UGA = Ugando | US | USA = Usono | UY | URU | URY = Urugvajo | UZ | UZB = Uzbekio | VA | VAT = Vatikano | VC | VCT | VIN = Sankta Vincento kaj la Grenadinoj | VE | VEN = Venezuelo | VG | IVB = Britaj Virgulininsuloj | VI | ISV = Usonaj Virgulininsuloj | VN | VIE | VNM = Vjetnamio | VU | VAN | VUT = Vanuatuo | WS | SAM = Samoo | XK | KOS = Kosovo | YE | YEM = Jemeno | YT | MYT = Francio | YU | YUG = Jugoslavio | ZA | RSA | ZAF = Sud-Afriko | ZM | ZAM | ZMB = Zambio | ZW | ZIM | ZWE = Zimbabvo | EUA = Germanio | EUN = Unia teamo }}<noinclude>{{dok}}</noinclude> 1nw8d9xnnmvtuyx2vst6bqutqqqs9jx 0 57127 9347390 9031119 2026-04-04T13:55:13Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347390 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Taksonomio |nomo = Eŭropa angilo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Anguilla rostrata 2.jpg |dosiero larĝo = |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Aktinopterigoj]] ''Actinopterygii'' |ordo = [[Angiloformaj]] ''Anguilliformes'' |familio = [[Anguillidae]] |genro = [[Angilo]] ''Anguilla'' }} '''Angilo''' (science: ''Anguilla'') estas genro de bestoj.<ref>[http://vortaro.net/#angilo angilo en vortaro.net]</ref> Al genro apartenas specioj:<ref>{{ITIS|ID=161126|taxon=Anguilla|data=2015-05-24}}</ref> * [[eŭropa angilo]]<ref name="Støp-Bowitz">{{Citaĵo el la reto |url=https://scienca-revuo.info/article/view/1454 |titolo=La eŭropa angilo tute ne fajras. |alirdato=2015-05-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150524221036/https://scienca-revuo.info/article/view/1454 |arkivdato=2015-05-24 }}</ref> ''Anguilla anguilla'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anguilla australis]]'' Richardson, 1841 * ''[[Anguilla bengalensis]]'' (Gray, 1831) * ''[[Anguilla bicolor]]'' McClelland, 1844 * ''[[Anguilla borneensis]]'' Popta, 1924 * ''[[Anguilla breviceps]]'' Chu and Jin in Chu, 1984 * ''[[Anguilla celebesensis]]'' Kaup, 1856 * ''[[Anguilla dieffenbachii]]'' Gray, 1842 * ''[[Anguilla interioris]]'' Whitley, 1938 * ''[[Anguilla japonica]]'' Temminck and Schlegel, 1846 * ''[[Anguilla malgumora]]'' Kaup, 1856 * ''[[Anguilla marmorata]]'' Quoy and Gaimard, 1824 * ''[[Anguilla megastoma]]'' Kaup, 1856 * ''[[Anguilla mossambica]]'' (Peters, 1852) * ''[[Anguilla nebulosa]]'' McClelland, 1844 * ''[[Anguilla nigricans]]'' Chu and Wu in Chu, 1984 * ''[[Anguilla obscura Günther]], 1872 * ''[[Anguilla reinhardtii]]'' Steindachner, 1867 * [[Amerika angilo]]<ref name="Støp-Bowitz" /> ''Anguilla rostrata'' (Lesueur, 1817) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=angilo|ReVo=angil}} [[Kategorio:Aktinopterigoj]] 0ji8k1zftae3lthl0yvf092vma5o613 0 57739 9347286 9172631 2026-04-04T13:20:03Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347286 wikitext text/x-wiki Ne konfuzu kun [[Akcidenco]] ----[[Dosiero:Car crash 1.jpg|eta|Trafika akcidento]] '''Akcidento''' estas ĝenerale okazaĵo ne antaŭvidita, ne planita aŭ ne esenca. [[filozofio|Filozofie]], akcidento estas eco de aĵo, kiu ne apartenas al ĝia difino, t. e, okaza, abstraktebla eco de objekto aŭ fenomeno, kiuj povas konservi sian esencon ankaŭ sen ĝi. En ĉiutaga lingvaĵo, '''akcidento''' estas malfeliĉa okazaĵo, kaŭzanta materiajn aŭ korpajn [[damaĝo]]jn. Tio okazas pro iu abrupta neatendita, nekutima kaj senintenca evento. Oni povas dividi la akcidentojn laŭ la okaza medio ([[hejma akcidento]], [[trafika akcidento]], [[laborakcidento]], [[sportakcidento]]). Akcidentoj kun tre gravaj sekvoj nomiĝas [[Katastrofo (akcidento)|katastrofoj]]. Pro asekura celo ekzistas pli malvasta senco de akcidento (legu: [[asekuro pri akcidento]]). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akcidento|ReVo=akcide|q=Akcidento}} * [[Trafika psikologio]] * [[Unua helpo]] * [[Katastrofoj ĉe aviado]] * [[Katastrofoj de kosmoesploro]] * [[Katastrofoj de marŝipado]] * [[Katastrofoj de enlanda ŝipado]] * [[Katastrofoj sur relparoj]] * [[Katastrofoj en strata trafiko]] * [[Katastrofoj en industrio kaj centraloj]] ** [[Katastrofoj de kemia industrio]] ** [[Mineja akcidento]] * [[Nukleaj akcidentoj]] * Pontoakcidentoj * Kolapso de [[sendturo]]j {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akcidentoj| ]] 86kibkxboa61x6nbgluv7ui6t3c20na 0 63660 9347152 9207861 2026-04-04T12:11:30Z Sj1mor 12103 9347152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Dean Reed | dosiero = Bundesarchiv Bild 183-T1119-005, Berlin-Schönefeld, Empfang von Dean Reed.jpg | priskribo de dosiero = | grandeco de dosiero = 250px | larĝa dosiero = jes | fono = soloa kantisto | naskonomo = Dean Cyril Reed | alie nomata = Mr. Simpatia, Red [[Elvis Presley|Elvis]] | kromnomo = | naskiĝo = [[22-a de septembro]] [[1938]]<br />{{flagicon|Usono}} [[Denvero (Koloradio)|Denvero]], [[Usono]] | morto = [[13-a de junio]] [[1986]]<br />{{flagicon|GDR}} [[Orienta Berlino]], [[GDR]] | deveno = | instrumento = [[Voĉa muziko]], [[gitaro]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Popmuziko]], [[Kontreo]], [[Rokenrolo]] | profesio = [[kantisto]], [[muzikisto]], [[aktoro]], [[verkisto]], [[filma reĝisoro]] | aktivaj jaroj = [[1958 en muziko|1958]]–[[1986 en muziko|1986]] | eldoninto = [[Capitol Records]], [[Melodiya]] | parencaj temoj = [[Víctor Jara]] | ttt = | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Dean REED''' estis [[usonanoj|usona]] [[kantisto]], naskiĝinta la [[22-an de septembro]] [[1938]] en [[Denvero (Koloradio)|Denvero]] ([[Usono]]) kaj mortinta la [[13-an de junio]] [[1986]], kiu fariĝis la plej granda [[rokenrolo|rokenrola]] stelo en la historio de [[Sovetunio]]. Li estis tiel fama, ke oni vendis liajn fotografaĵojn apud bildoj de [[Iosif Stalin]]. Malgraŭ tio, en okcidentaj landoj aŭdis pri li nur malmulte da homoj. Li estis trovita morta en [[lago]] proksime de [[Orienta Berlino]]. Ĉu li estis murdita de [[CIA]]? Aŭ ĉu eble de [[KGB]]? Aŭ ĉu de ĵaluziema edzo? Aŭ ĉu li [[memmortigo|memmortigis sin]] mem? Neniu scias. == Junaĝo == Li naskiĝis en provinca usona familio. Liaj gepatroj estis instruistoj, kiuj ankaŭ okupiĝis pri bredado de kortobirdoj kaj porkoj por kompletigi la salajron. la knabo vivis kiel kutime en la tiama Usono. Li estis skolto, poste membro de asocio de junaj bienuloj. Li estis elstara en diversaj sportoj, kiaj rajdado, naĝado. En aĝo de 19 jaroj, li konkur-kuris kun mulo en distanco de 175 km kaj li venkis. Li ekokupiĝis pri gitarado en aĝo de 12 jaroj. Post abituriento, li studis meteologion en la [[Ŝtata Universitato de Koloradio]], sed post du jaroj rompis la studadon. Li ekprovis konkeri Holivudon. == La sukceso == Li kontraktis kun la muzikentrepreno Capital kaj provis sin en la teatra lernejo de la filmstudio de [[Warner]], kie li konatiĝis kun [[Paton Price]]. Tiu donis al li ne nur la fakan scion, sed ankaŭ la maldekstran vivaspekton. Lin atendis fakte grava sukceso nur en [[Latin-Ameriko]]. Dean Reed vojaĝis kun [[gitaro]] trans la ŝultroj dum la tutaj dudekkvinjaroj, ekde la jaro [[1961]] ĝis [[1986]]. Lin atendis en 1961 en [[Argentino]] centmil da fanatikuloj. Vidante la malriĉon kaj korupton en Sud-Ameriko li iĝis marksisto, pro kio oni malpermesis enveturon al Argentino, [[Ĉilio]]. Post tio li veturis al Eŭropo. Li [[koncerto|koncertis]] en 32 landoj, liaj [[gramofondisko]]j apartenis al la plej vendataj ekde [[Bulgario]] ĝis [[Berlino]]. Rusoj donis al li la [[Premio Lenin|premion Lenin]], li estis ja ilia usonano. Li komencis kiel rokenrola kantisto, sed ekde ŝanĝoj de la 50-aj kaj 60-aj jaroj de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]] li orientiĝas al {{J|protesta kanto}}. En la jaroj [[1962]] – [[1965]] li restadas en [[Latina Ameriko]], kie li akiras grandan popularecon. En la jaro [[1966]] li entreprenis multajn kantprezentojn tra Sovetunio. Dean Reed restadas en la jaroj [[1967]] – [[1970]] en [[Italio]], kie li kreis vicon da filmroloj. Dum la 70-aj jaroj li estis kelkfoje arestita. Al la plej popularaj kantoj apartenis ''Angela Davis'', ''Caminando e cantado'', ''El Cantor'', ''Guantanamera'' ktp. Ekde la jaro [[1973]] li vivis en tiama [[GDR]]. Li havis bonajn kontaktojn al la komunistaj gvidantoj de Germanio, Sovetunio. == Morto == Reed ĉiujare sendis la impost-sciigon al la usona imposta instanco kaj ĉiam reetenis la usonan ŝtatanecon. En 1986 provis reveni al Usono, sed li misinterpretis siajn eblecojn, en intervjuo defendis politikon de [[Sovetunio]] (Afganistano, Berlina muro ktp.). Post fermiĝis la pordoj antaŭ li en Usono kaj eĉ en Sovetunio kun ampleksiĝo de [[glasnosto]]. Li emmortigis sin en 1986. Li skribis plurpaĝan audiaŭan leteron, en kiu li plendis je la tria edzino Renate Blume, kiu nomis lin ''malmultekosta jenkia pozisto''. Li ankaŭ skribis leteron al [[Erich Honecker]], en kiu li certigis la partian gvidanton, ke lia ago ne rilatas al politiko, li plu ne dubas pri sukceso de la komunismo. == Filmoj pri li == * ''American Rebel: The Dean Reed Story'' (1985), dokumenta filmo Ankaŭ [[Tom Hanks]] planas filmon pri li (ĉ. 2006), li aĉetis la filmigon de la libro ''La Ruĝa Elvis'' jam en 2004. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj|R]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 22-an de septembro|Reed]] [[Kategorio:Mortintoj la 13-an de junio|Reed]] p2wsj1o0t9qiwllgm1hy6f6gul68669 0 65692 9347558 8832631 2026-04-04T19:40:27Z DidCORN 34571 9347558 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Hubble}} [[Dosiero:Hubble Space Telescope (27946391011).jpg|eta|La Kosmoteleskopo Hubble]] [[Dosiero:1990 s31 IMAX view of HST release.jpg|eta|Surorbitigo de Hubble elde la [[kosmopramo Discovery]]]] La '''Kosmoteleskopo Hubble''' (angle ''Hubble Space Teleskope'', HST) estas scienca teleskopo lanĉita je la 24-a de aprilo en 1990 por stelobservado en videbla lumo, [[ultraviola radiado]] kaj [[infraruĝa radiado]]. En alto de 589 km ĝi rivoluas ĉirkaŭ la tero dum 96 minutoj. En kadro de kunlaboro de [[Nacia Aeronaŭtika kaj Kosma Administracio|NASA]] kaj [[Eŭropa Kosma Agentejo|ESA]] ĝi estis surorbitigita dum misio [[STS-31]] el [[kosmopramo]] [[Kosmopramo Discovery|Discovery]]. Ĝia nomo devenas de [[Edwin Hubble]], kiu estis [[astronomo]]. Ĉar nia atmosfero filtras [[ultraviola radiado|ultraviolan radiadon]] kaj [[infraruĝa radiado|infraruĝan radiadon]], estas avantaĝo havi [[teleskopo]]n en kosmo. Tie ankaŭ mankas atmosferaj perturboj ([[Scintilado (astrofiziko)|scintilado]]), kiujn oni devas kompensi ĉe surteraj teleskopoj. == Riparoj == La kvalito de la bildoj pliboniĝis, kiam en la jaro 1993 la kosmoteleskopo ricevis "okulvitrojn" por kompensi la eraron de la malĝuste polurita ĉefspegulo. La altkvalitaj bildoj ricevitaj aldonis aron da utilaj informoj pri la strukturo de nia [[Universo]]. <gallery mode="packed" heights="200"> STS-125 EVA4 Working inside Hubble 2.jpg|Astronaŭtoj riparantaj Hubble-n Hubble docked in the cargo bay.jpg|Hubble kaptita en la ŝarga spaco de la [[kosmopramo Atlantis]] </gallery> == Videbleco == La [[kosma observatorio|kosmoteleskopo]] Hubble ne estas videbla de Mez-Eŭropo. == Bildaro de fotoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Pillars_of_creation_2014_HST_WFC3-UVIS_full-res_denoised.jpg Hubble_ultra_deep_field.jpg Tarantula_nebula_detail.jpg Antennae_galaxies_xl.jpg Improvement_in_Hubble_images_after_SMM1.jpg </gallery> == Posteuloj == Kiel posteulo de la kosmoteleskopo ''Hubble'' estas ofte indikata la [[kosmoteleskopo James Webb]]. Tamen, ĝia spektro estas nur la [[infraruĝa radiado]] (kompare al Hubble mankos la [[videbla spektro|videbla]] kaj la [[ultraviola radiado|ultraviola]] [[lumo]]j). Pli proksime al la spektro de ''Hubble'' estas la planata kosmoteleskopo [[LUVOIR]]. <gallery mode="packed" heights="200"> JWST spacecraft model 2.png|Arta bildigo de la [[kosmoteleskopo James Webb]] Comparison between mirrors of HST, JWST and HDST.jpg|Komparo de la ĉefa spegulo de ''Hubble'', ''James Webb'' kaj ''LUVOIR-A'' Rendering of LUVOIR-A observatory, 2019.png|Arta bildigo de la [[LUVOIR]]-A </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Astronomio}} * [[Hubble-a profunda kampo]] * [[Hubble-a Ultra-Profunda Kampo]] * [[Hubble (filmo)|Hubble]], filmo == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Artikolo voĉlegita|YouTube=uZ9Lzko83Jo}} * {{Oficiala retejo}} * [http://hubble.nasa.gov/ NASA-paĝo de Hubble] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120209132436/http://hubble.nasa.gov/ |date=2012-02-09 }} {{en}} * [http://hubblesite.org/newscenter/ Paĝo de HST Science Institute] {{en}} * [http://www.spacetelescope.org/ ESA-paĝo de Hubble] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110221210501/http://www.spacetelescope.org/ |date=2011-02-21 }} {{en}} * [http://heritage.stsci.edu/ Kolekto de Hubble-bildoj] {{en}} == Fonto == {{tradukita|als|Hubble-Weltruumteleskop}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Hubble}} [[Kategorio:Teleskopoj]] [[Kategorio:Kosmaj observatorioj]] qnqnck01wujd1n5f26y6db2rbf8gzc6 0 67979 9347587 9265000 2026-04-04T20:03:03Z Sj1mor 12103 9347587 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elie WIESEL''' [eli vizel], (denaske Eliezer Wiesel; naskiĝis la [[30-an de septembro]] [[1928]] en [[Sighetu Marmaţiei]], mortis la [[2-an de julio]] [[2016]] en [[Novjorko]]) estis usona verkisto kaj [[ĵurnalisto]] hungara juddevena, verkinta en la [[franca]] kaj [[angla]] lingvoj, laŭreato de [[Nobel-Premio pri Paco]]. == Vivo == Elie Wiesel naskiĝis en [[Rumanio]], en [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[ĥasidismo|ĥasida]] familio (kune kun tri fratinoj). Dum la [[Dua Mondmilito]] [[malliberigito]] de [[koncentrejo]]j en [[Aŭŝvico]] (kie pereis liaj patrino kaj fratino) kaj [[Buchenwald]] (ĉi tie pereis lia patro). Post la milito li forveturis al [[Francio]], kie li studis [[filozofio]]n en [[Sorbono]] kaj komencis ĵurnalistan laboron kiel kunlaboranto de francaj kaj israelaj revuoj. En 1956 li forveturis al [[Usono]], kie en 1963 ricevis usonan civitanecon. Li estas proponinto de la [[termino]] [[holokaŭsto]]. Wiesel estis prezidanto de la usona ''Presidential Commission on the Holocaust'', poste aliŝanĝita al ''U.S. Holocaust Memorial Council'' – kaj sian socian-politikan agadon dediĉis al martireco de [[judoj]], samtempe [[viktimo]]j de [[naziismo]] kaj [[stalinismo]]. Li iniciatis konstruon de ''United States Holocaust Memorial Museum'' de [[Vaŝingtono]]. Profesoro de humanistiko en la [[Universitato de Bostono]]. Li verkis pli ol 40 librojn, interalie [[romano]]jn: ''Un di Welt Hot Geszwign'' (Kaj la mondo restis silenta, 1956), ''La nuit'' (Nokto, 1958), ''La ville de la chance'' (1962), ''Le mendiant de Jérusalem'' (1968), ''Le testament d'un poète juif assassiné'' (1980), ''L'oublié'' (1989), [[rakonto]]jn, [[dramo]]jn, ĥasidajn kaj [[Talmudo|talmudajn]] rakontojn, [[eseo]]jn. En 1986, li ricevis Nobel-Premion pri Paco. En Usono li ricevis en 1986 la medalon ''Congressional Gold Medal of Achievement''. Li estis aktiva [[cionismo|cionisto]], en 1997 li ricevis la distingon ''Guardian of Zion Award''. Verŝajne post la milito en la 40-aj jaroj, li kunlaboris kun terorisma organizaĵo ''Irgun'', kiu faris konatan [[atenco]]n al la [[hotelo]] de Reĝo Davido en [[Jerusalemo]], la 22-an de julio 1946. En 2008 lia [[fondaĵo]] perdis pli ol 15 milionojn da dolaroj (preskaŭ sian tutan financan havaĵon) rezulte de agado de la "piramido" de [[Bernard Madoff]], kies [[fonduso]] estris lian bienon. == Vidu ankaŭ == [[Sem Dresden (verkisto)]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Elie Wiesel}} * [http://www.eliewieselfoundation.org/ Fondumo Elie Wiesel] * [http://www.achievement.org/autodoc/page/wie0bio-1 Biografio de Elie Wiesel] {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Vivtempo|Wiesel, Elie}} [[Kategorio:Anglalingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Deportitoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Rumanaj judoj]] [[Kategorio:Rumanoj]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] mb56mpw7fo93bkf35pmdehkw9zn8uah 0 68447 9347799 8646520 2026-04-05T06:35:59Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan bildon + ĝermeto 9347799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Lentella | regiono = {{Italio ABR}} (2005) | provinco = {{Italio CH}} (2005) | latitudo_gradoj = 42 | latitudo_minutoj = 0 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 14 | longitudo_minutoj = 41 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 198 | koord_Y_en_mapo = 169 | alto = | areo = 12 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 769 (2005) | denso_de_loĝantoj = 64 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Cupello]], [[Fresagrandinaria]], [[Mafalda]] (CB), [[Montenero di Bisaccia]] (CB) (2005) | poŝtkodo = 66050 (2005) | telefona_kodo = 0873 (2005) | ISTAT_kodo = 069047 (2005) | imposta_kodo = | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = ABR-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Lentella''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Abruco]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti]] 2jolxm0sqfpjvcvytv99rykjlruq655 0 69418 9347366 7937879 2026-04-04T13:44:53Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347366 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|[[Italio|itala]] [[komunumo]]|[[Amaro (mitologio)]]}} {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Amaro | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = Amaro Municipio 13102007 38.jpg | regiono = {{Italio FVG}} | provinco = {{Italio UD}} | latitudo_gradoj = 46 | latitudo_minutoj = 22 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 5 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 160 | koord_Y_en_mapo = 28 | alto = 296 | areo = 33 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Cavazzo Carnico]], [[Moggio Udinese]], [[Tolmezzo]] kaj [[Venzone]] | poŝtkodo = 33020 | nomo_de_loĝantoj = ''amaresi'' | patrono = [[sankta Nikolao]] | festo = 6-a de decembro | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = FVG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Amaro''' estas [[komunumo]] en la orienta parto de norda [[Italio]]. Ĝi situas en la regiono [[Friulo-Venecio Julia]] kaj, ene de ĝi, en la tradicia [[provinco Udine]], kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata '{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}'. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Kristanaj patronoj estas la [[sankta Nikolao]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj [[Cavazzo Carnico]], [[Moggio Udinese]], [[Tolmezzo]] kaj [[Venzone]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=Amaro}} * {{oficiala retejo}} ({{it}}) [[Dosiero:Amaro(UD)Piazza.jpg|eta|maldekstra|300px|{{center|la urbocentra placo}}]] [[Dosiero:Amaro Fontane grande 1697 13102007 62.jpg|eta|maldekstra|300px|{{center|la "granda fontano" de 1697}}]] <br /> <br /> [[Dosiero:Amaro Chiesa parrocchiale di San Nicolò 13102007 04.jpg|eta|centra|270px|{{center|la paroĥa kirko [[sankta Nikolao]]}}]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Udine]] jpp3cvin24yf39tx8pmm44ov88y4e24 0 71297 9347769 9073995 2026-04-05T05:42:56Z Sj1mor 12103 9347769 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Chiavari (stacidomo)}} {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Chiavari | blazono = | regiono = {{Italio LIG}} (2005) | provinco = {{Italio GE}} (2005) | latitudo_gradoj = 44 | latitudo_minutoj = 19 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 20 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 70 | koord_Y_en_mapo = 94 | alto = 5 | areo = 12 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 27.569 (31-12-09) | denso_de_loĝantoj = 2271 (2005) | subdividaĵoj = Caperana, Sampierdicanne, S.Andrea di Rovereto, Maxena, Campodonico (2005) | najbaraj_komunumoj = [[Carasco]], [[Cogorno]], [[Lavagna]], [[Leivi]], [[Zoagli]] (2005) | poŝtkodo = 16043 (2005) | telefona_kodo = 0185 (2005) | ISTAT_kodo = 010015 (2005) | imposta_kodo = C621 (2005) | nomo_de_loĝantoj = ''chiavaresi'' | patrono = [[Nostra Signora dell'Orto]] | festo = [[2-a de julio]] (2005) | retpaĝo = http://www.comune.chiavari.ge.it/ | mapo = LIG-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Chiavari''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. Chiàvari (elp. Kjàvari) (en la [[ligura lingvo|liguria]]: ''Ciävai'', (elp: Ĉavaj), IPA: {{IPA|/ˈt͡ʃaːvai̯/}} havas 27494 loĝantoj; Ĝi estas parto de [[Tigulio]], kaj administre ĝi apartenas al la [[Metropola Urbo Ĝenovo|Ĝenova Metropola Urbo]], en regiono [[Ligurio]]. == Geografio == Ĝi situas sur la orienta liguria [[Riviero]], Ĝi estas komerca, turisma centro kaj feriejo. == Historio == La plej antikvaj dokumentoj eltrovitaj pri la teritorio de Chiavari estas tiu de la imperiestro Otono la Unua datita 25 luglio 972, per kiu la imperiestro donacis al la monakejo de Bobbio kelkajn posedaĵojn inter kiuj la vilaojn de Capellana (la nuna kvartalo Caperana) kaj Rìpus (la nuna Ri). En dokumento de 980 aperas unuafoje la nomon Chiavari, kaj en 1031 Tedisio grafo de Lavagna luprenis de la episkopo de Genova, Landolfo, kelkajn posedaĵojn en la valo de 'Clavari'. De 1059 estas la unua informo pri la vilaĝeto Sanguineto. En la teritorio de Maxena (elparolata Maĵena en la ligura) estis preĝejo de Sankta Petro, pri kiu oni parolas en dokumento de 1164. La Komunumo de Ĝenovo, dum sia ekspansio al la rivieraj posedaĵoj, trovis fortan kontraŭstaron de la grafoj de Lavagna, kiuj akceptis la regadon de Ĝenovo nur en la dekdua jarcento kaj malgraŭ tio, ili konservis ilian povon en Tigullio. Pro tio en 1167 la ĝenovanoj decidis konstrui la kastelon de Chiavari, kaj poste en 1178 la konstruado de la vilaĝo, laŭ urba plano kiu korespondas al la nuna historia centro de Chiavari. La familioj Fieschi kaj Ravaschieri, sukcesis tamen pluhavi grandan povon ankaŭ en Chiavari, kontraŭ la familio Rivarola, kiuj subtenis la ĝenovanoj. Dum la dekoka jarcento Chiavari, kiel la aliaj centroj de orienta riviero, plibonigis siajn ekonomiajn kaj kulturajn kondiĉojn. En aprilo 1791 stariĝis en Chiavari la 'Società Economica' - kun la patroneco de la markizo Stefano Rivarola, reganto de la urbo - kun la partopreno de kelkaj urbaj entreprenistoj, intelektuloj, kelkaj nobeloj kaj parton de la religiaj aŭtoritatoj -, laŭ la modelo de la 'Società Patria per le Arti e le Manifatture', kreita en Genova en 1786. Chiavari estis aparte grava dum la napoleona periodo, kiam ĝi estis ĉefurbo de la Departemento de Apeninoj, kaj ankaŭ poste, post la anekso al Sardinia Reĝolando, ĝi estis ĉefurbo de la samnoma provinco en la jaroj inter 1817 kaj 1859. === La 'Risorgimento' === En 1815 la teritorio de la eksa Respubbliko de Genova estis aneksita al la Reĝolando de Sardinio. Chiavari estis la origina urbo de la familioj de multaj famuloj de la itala 'Risorgimento' ("itala nacia releviĝo")- [[Giuseppe Mazzini]] (1805-1872), [[Giuseppe Garibaldi]] (1807-1882), la fratoj Nino (1821-1873) kaj Alessandro Bixio (1808-1865); Garibaldi estis elektita deputito de la Parlamento Subalpino kiel reprezentanto de Cicagna en 1848. En Chiavari li estis gastigata de siaj parencoj, post la malsukceso de la Roma Respubbliko, kaj tie en 1849 oni arestis lin en la domo de siaj kuzoj Puccio. Post kiam [[Nico]] estis aneksita al [[Francio]], li revenis al Chiavari, kies urba konsilantaro nomis lin Honora Civitano. == Esperanto en Chiavari == * [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] * [[Elisabetta Vilisics Formaggio]] == Bildaro == <gallery> Dosiero:Chiavari-IMG 0506.JPG|La Katedralo de Chiavari. Dosiero:Castello di Chiavari.jpg|Restaĵoj de la kastelo de Chiavari Dosiero:piazza mazzini natale 2019.jpg|Placo Mazzini en Kristnaska periodo Dosiero:piazza matteotti.jpg|De la parko Vilao Rocca ĝis la maro, tra Placo Matteotti (iama placo de la kaleŝoj) kaj korso Garibaldi Dosiero:Parco Villa Rocca.jpg|Parko de Vilao Rocca (elp. Roka); Esperantistoj dum vizito en aŭgusto 2014 </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Chiavari (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} [[Kategorio:Chiavari| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Ligurio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Genova]] cdvwtzpy2xivqa1nbcrfo6oor6okay9 0 72248 9347385 9111685 2026-04-04T13:52:46Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347385 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ananasujo |dosiero = Starr 020630-0018 Ananas comosus.jpg |priskribo de dosiero = Ananaso je tero |dosiero2 = Pineapple 'Victoria' with slice.jpg |priskribo de dosiero2 = Ananaso 'Victoria' |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |subdomajno = ''[[Archaeplastida]]'' |regno = [[Plantoj]] |regno2 = planto |subregno = ''Tracheobionta'' |filumo = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Unukotiledonaj plantoj]] |subklaso = ''[[Commelinidae]]'' |ordo = ''[[Poales]]'' |familio = [[Bromeliacoj]] |genro = ''[[Ananas]]'' |dunomo = Ananas comosus |dunomo aŭtoritato = ([[Carl von Linné|L.]]), [[1753]] |vikispecio = |komunejo = }} [[Dosiero:Pineapple (sliced).jpg|eta|maldekstra| Ananaso (tranĉaĵigita)]] La '''ananaso''' estas [[frukto]] de la [[tropiko|tropika]] [[planto]] '''ananasujo''' (science ''Ananas comosus''). La planto estas membro de la familio [[Bromeliacoj]]. Ĝia nomo devenas el la [[tupia lingvo]] kiu signifas "bonega frukto". La frukto [[poleno|poleniĝas]] nature de [[kolibro]]j. Ananasoj estas kultivataj tra la tuta tropika zono de la mondo. Ekstertropike ili estas pli multekostaj kaj pli ofte vendataj en lado, ĉar la freŝa frukto estas malfacile ekspedebla. La ananaso ne plu maturiĝas post kiam oni deŝiras ĝin, do oni devas deŝiri la maturan frukton kaj ekspedi ĝin rapide. == Historio == === Tutmonda disvastiĝo de ananaskultivado === Jam antaŭ la fino de la 16-a jarcento ananasujoj estis kultivataj en la plej multaj tropikaj regionoj de la mondo. La rapido de la tutmonda disvastiĝo de ananaskultivado estas malordinare alta por la epoko. Kiel kaŭzaj faktoroj por tio oni mencias la rapidan putron de la frukto, kune kun la pli bona rezistemo de la vivanta planto, kaj la simpla kultivado post longa ŝipvojaĝo.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 30.</ref> Por la tutmonda disvastigo agis aparte aktive la portugaloj, kiuj enkondukis ĝin ekzemple en [[Sankta Heleno]] nelonge post 1502 kaj portis brazilajn ananasojn al [[Hindujo]] antaŭ 1550.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/curry00lizz |title=Curry: a Tale of Cooks and Conquerors |last1=Collingham |first1=L |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532001-5 |location=Oxford|url-access=registration}}</ref> Ankaŭ ili respondecis pri la enkonduko en la orienta kaj okcidenta marbordoj de Afriko, pro kio la nomo de la planto kaj frukto en la plej multaj [[lingvoj de Afriko]] devenas de la portugala.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 31.</ref> La hispanoj prenis la kulturvarion '[[ruĝa hispana ananaso|Red Spanish]]' de Latina Ameriko kaj enkondukis ĝin en [[Filipinoj]]n, kie oni kultivis ĝin por [[ananasoŝtofo]] plej malfrue ekde la 17-a jarcento.<ref name="pfmf"/> En la plej multaj regionoj klimate taŭgaj por la ananaso, rapida disvastiĝo de la kultivado sekvis ĝian enkondukon. La nederlanda komercisto [[Jan Huygen van Linschoten]] konis la tiam nur kelkajn jardekojn aĝan enkondukon de la ananasujo en Hindujon, kaj priskribis jam en 1596 ĝian intertempe vigliĝintan kultivadon kaj la kontentigan prezon de ĝiaj fruktoj. En Ĉinujo la kultivado de ananasoj jam estis tiel vasta en 1656 ke la pola [[Jezuitoj|Jezuito]] [[Michał Boym]] en sia ''Ĉina flaŭro'' mise priskribis ĝin inter la indiĝenaj ĉinaj plantoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 33.</ref> La malbona konserveblo de la frukto dum longa tempo malvaste limigis la komercon. Velŝipoj bezonis tro longan vojdaŭron por venigi la frukton en vendebla stato de la kultivejoj ĝis la nordaj regionoj de la mondo. Tial ĝia posedo fariĝis [[statusa simbolo]] por eŭropanoj. Verŝajne la unua matura ananaso transportita al [[Britujo]] estis solene transdonita en la somero de 1661 de komerca delegitaro el Barbado al la brita reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]].<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 45.</ref> En aŭgusto 1668 oni surtabligis duan fojon ananason en la brita reĝdomo, sperto zorge dokumentita de la brita arkitekto kaj ĝardenisto [[John Evelyn]] en lia taglibro.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 46.</ref> Pentraĵo de la jaro 1677, ĝenerale atribuata al la nederlanda pentristo Hendrik Danckerts, montras Karlon la 2-an dum li ricevas ananasujon transdonatan de la reĝa ĝardenisto John Rose – supozeble la unuan forcitan sur angla grundo. La historiisto Francesca Beauman tamen esprimas certecon, ke tiutempe la necesa [[forcado|forctekniko]] ne estis evoluigita por ebligi la kreskigon de plantido ĝis fruktoporta plenkresko. Ŝi prenas la starpunkton, ke Rose vartis planton importitan jam en fruktoporta aĝo nur sufiĉe longe por ke ĝia frukto manĝebliĝu.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 50.</ref> === Lukskonsuma epoko === [[Dosiero:DAR pot - IMG 8622.JPG|eta|Teujo de la firmao [[Josiah Wedgwood & Sons Ltd.|Wedgwood]], 1765]] [[Dosiero:Dunmore Pineapple 20090619 02.jpg|eta|[[Ananaso de Dunmore]], 18-a jarcento]] ==== Multekosta kultivado ==== Pro la alta kosto de importado aŭ memkultivado de ananasoj en Eŭropo, ili fariĝis [[statusa simbolo]] tie. Homoj, kiuj kultivigis la frukton en propra bieno, devis alfronti la kostojn konstrui la ananasforcejon, prizorgi ĝin pere de multaj profesiaj ĝardenistoj, kaj akiri la plantojn mem. La kultivado kutime daŭris tri jarojn ĝis maturiĝo de la frukto, kaj ĉiu rikoltita frukto necesigis kostojn taksatajn je 80 britaj pundoj, t.e. la valoro de ĉaro.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit'', p. 85.</ref> Almenaŭ komence de la 18-a jarcento oni ne tuj manĝis ilin, sed uzis ilin kiel ornamaĵon en [[franca manĝometo|francastile]] surtabligataj bankedoj. Oni ofte sidigis ananason sur arĝenta plado, ĉirkaŭata de aliaj fruktoj, ekzemple vinberoj, fragoj kaj oranĝoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit'', p. 87.</ref> Oni ne manĝis la ornaman ananason, sed reuzadis ĝin ĝis ĝi komencai putri.<ref>Beauman 2005, p. 87</ref> La signifo de ananaso kiel simbolo de luksego fariĝis aparte grava en Francujo post 1738, kiam [[Ludoviko la 15-a (Francujo)|Ludoviko la 15-a]] konstruigis ananasejon por 800 plantoj. La lukso fariĝis laŭtakse ekstravaganco en la kazo de tiuj, kiel la [[Duklando Bouillon|Duko de Bouillon]], kiu vartis 4000 plantojn kaj surtabligis ĉiun tagon plurajn ananasojn.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 89.</ref> En la dua duono de la 18-a jarcento, la produktado de ananasoj en britaj bienegoj fariĝis konkurego inter riĉaj aristokratoj.<ref>Beauman 2005, p. 87</ref> ==== La ananaso en arkitekturo ==== Ananasoj fariĝis pli kaj pli kutima ornamelemento de interna arkitekturo. [[Josiah Wedgwood]], fondinto de la konata [[Josiah Wedgwood & Sons Ltd.|samnoma keramikarta firmao]], dezajnis meze de la 18-a jarcento tutan teservicon inspiritan de la frukto.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 111.</ref> Ŝtonaj ananasoj komencis ornami [[pordego|pordegajn]] fostojn, signalante gastigeman vivostilon.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 112.</ref> En sia bieno proksime al la [[Skotujo|skota]] vilaĝo [[Airth]], John Murray (titole Lord Dunmore) konstruigis forcejon kun 14 metrojn alta ananasforma [[kupolo]], la tiel nomatan [[Ananaso de Dunmore|Ananason de Dunmore]].<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit.'' p. 115.</ref> ==== Dekadencosimbolo ==== Kiel simbolo de lukso, la ananaso estis facile komprenebla ankaŭ kiel simbolo de [[dekadenco]]. Kun tiu signifo ĝi aperis pli kaj pli en [[karikaturo]]j. La brita verkisto George Walker (1772–1847) demandis en sia romano ''La vagulo'', publikigita en 1799, kiel homo rajtas manĝi ananason kontraŭ [[gineo]], dum alia malsatas, al kiu duonpenca pano mankas.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 118.</ref> === Ananasoj fariĝas amaskonsumaĵo === ==== Pli grandaj forcejoj ==== Komence de la 19-a jarcento, evoluoj de la produktado de vitro ebligis konstruadon de pli grandaj forcejoj. Riĉaj aristokrataj domoj nun alte taksis la kapablon havigi al si ananasojn tutjare. Nobelaj sidejoj kiel [[Chatsworth House]] havis ne malpli ol 30 forcejojn, el kiuj kvar estis uzataj nur por ananasujoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 151.</ref> Artikoloj en britaj ĝardenaj revuoj el la unua duono de la 19-a jarcento montras plioftiĝantan posedon de ananasforcejoj ankaŭ ĉe la plej supra tavolo de la [[meza klaso]].<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 162.</ref> Por tiu socia klaso la ananaso fariĝis ĉiutaga konsumaĵo kiel montras la ekzemplo de la brita sciencisto [[Charles Darwin]], filo de bonstata kuracisto, kiu tiel bone konis la ananason, ke li povis kompari la kvalitojn de kampkultivitaj [[Tahitio|tahitiaj]] ananasoj kaj britaj forcitaj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 163.</ref> En epizodo de la romano ''Ruth'' de [[Elizabeth Gaskell]] (1853), [[ĉefrolulo]] el la riĉa burĝaro faras la socian [[mispaŝo]]n plendi pri la prezo de ananasoj kaj altiras la miron de la samtablanoj, ke ŝi posedas neniun ananasforcejon. Diversaj varioj, plejparte el la Antiloj, estis provataj por eŭropa forcado. La plej grava kulturvario estis "Smooth Cayenne", kiun oni unue importis en Francujon en 1820, transeksportis al [[Britujo]] en 1835, de kie ĝi disvastiĝis tra [[Havajo]] en Aŭstralion kaj Afrikon. "Smooth Cayenne" (kaj ĝiaj posteuloj) nuntempe konsistigas la plejparton de la monda produktado.<ref name=":2">{{cite book |last1=Rohtbach |first1=G. K. G.|last2=Leal |first2=F. |editor1-first=D. P. |editor1-last=Bartholomew |editor2-first=R. E. |editor2-last=Paull |editor3-first=K. G. |editor3-last=Rohrbach |title=The Pineapple: Botany, Production, and Uses |chapter=Chapter 1: History, distributions and World Production |year=2003 |publisher=CABI Publishing |location=Wallingford, UK |isbn=978-0-85199-503-8 |page=21 }}</ref> ==== Vaporŝipa epoko ==== Ananasaj marmeladoj kaj konfitaĵoj estis eksportataj al Eŭropo de la Antiloj de tre frue, sed la freŝaj fruktoj estis tro fraĝilaj. La instalo de [[vapormaŝino]]j kiel peliloj sur [[velŝipo]]j ebligis malproksiman transportadon de freŝaj ananasoj kaj laŭgrade finis la eŭropan ananasforcadon meze de la 19-a jarcento. En 1819 ''[[Savannah (ŝipo, 1819)|Savannah]]'' estis la unua vaporpelata velŝipo, kiu transiris la Atlantikon. En 1820 vaporpelata velŝipo portis la unuan grandan ŝarĝon de ananasoj de eksterlando al Britujo.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 172.</ref> Jam en 1850, 200.000 fruktoj (laŭ takso de la brita gazeto ''[[The Times]]'') importiĝis al Britujo en nur tri monatoj.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 173.</ref> La kreskanta kvanto da importataj antilaj ananasoj malaltigis la prezon de ananasoj en Eŭropo.<ref name=":2" /> En 1864 nur la [[Bahamoj]] eksportis pli ol 700.000 ananasojn al Britujo,<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 184.</ref> kaj en tiu sama jaro oni komencis la kultivadon de ananasoj en [[Acoroj]] por la eŭropa merkato.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 188.</ref> En la posta tempo Acoroj dominis la produktadon por Eŭropo pro la mallonga komercvojo, dum Karibio kaj Florido vendis pli proksime al si en Norda Ameriko. La ''Libro de Dommastrumado'' de [[Isabella Beeton]], publikigita en 1861 kaj celita al mezaklasaj dommastrinoj, enhavis la unuajn receptojn por prilaborado de ananasoj<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 179.</ref> en 1871 la brita ĝardena revuo ''Journal of Horticulture'' priskribis kiel la iam aristokrata ananaso nun kuŝis neamate sur la ĉaroj de legomvendistoj kaj disvendiĝis kontraŭ ridinda prezo.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 189.</ref> === Enlada ananaso === [[Dosiero:Workers in Pineapple plantation, 1914 book illustration.jpg|eta|Laboristoj en ananasplantejo, ilustro de 1914]] Freŝaj ananasoj ankoraŭ estis tro multekostaj por granda parto de la loĝantaroà. En la jardeko de 1880 ananaso en Germanujo kostis 5-7&nbsp;markojn (la prezon de 20-25 kilogramoj da [[sekalpano]].<ref>Chr. Eisenring: ''Ein Pferd für eine Ananas.'' ''[[Neue Zürcher Zeitung]].'' Internationale Ausgabe, 29-a de julio 2015, p. 11.</ref> Tio unue ŝanĝiĝis kun la enladigo de ananasoj. La plikonservebligo de ananasoj pere de [[ladskatolo|enladigo]] estis praktikata jam en 1857 en Bahamoj, sed fariĝis komerce sukcesa nur en 1876.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 212.</ref> En la jardeko de 1880 similaj provoj okazis en [[Malaja Duoninsulo|Malajujo]], Singapuro, kaj poste [[Tajlando|Tajujo]], la [[Ĉina Imperio]], kaj [[Filipinoj]]. La enladigo de la frukto atingis grandan skalon unue ekde 1890 fare de firmaoj en la usona urbo [[Baltimore (Marilando)|Baltimore]] (ŝtato [[Marilando]]). La [[maŝino de Zastrow]],<ref>Patent Nr. 735,649, Machine for treating Pineapples, G. W. Zastrow, Annual Report of the Commissioner of Patents to the Secretary of Commerce [https://books.google.de/books?id=zSHRAAAAMAAJ&pg=PA636 p.636] </ref> patentita en 1892, forigis la fibran [[infloresko|florarkernon]] kaj distranĉis la ananason en maldikajn pecojn. Ankoraŭ alia eltrovaĵo, la senŝeligilo de Lewis Peeler, ebligis maŝine senŝeligi la frukton.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 213.</ref> En Baltimore oni prilaboris importitajn fruktojn, kiuj ne ĉiam venis tien en sendamaĝa stato. === Amaskonsuma epoko === La hispanoj en la 18-a jarcento enkondukis la ananason en [[Havajo]]n,<ref name="MatthewsWigsten2010">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Es3ncCAE1wwC&pg=PA269 |title=Kitchen Pro Series: Guide to Produce Identification, Fabrication and Utilization|first1=Brad |last1=Matthews|first2=Paul |last2=Wigsten|date=9-a de februaro 2010|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-4354-0121-1|pages=269}}</ref> kie oni nomas ĝin ''{{lang|haw|hala kahiki}}'' ("fremda ''[[Pandanus tectorius|hala]]''"),<ref>{{Cite web|last=Anderson|first=Brittany P.|date=Julio 2018|title=Hala Kahiki: A Brief History of Pineapple and Pineapple Pavlova Recipe|url=https://keolamagazine.com/food/pineapple-pavlova-recipe/|access-date=2021-07-27|website=Ke Ola Magazine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hitch|first=Thomas Kemper|url=https://books.google.com/books?id=jhWW0SwDyv0C&dq=hala+kahiki+pineapple+pandanus&pg=PA99|title=Islands in Transition: The Past, Present, and Future of Haiwaii's Economy|date=1992|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1498-4|pages=99|language=en}}</ref> sed la unua komerca plantejo establiĝis en 1886. Eble la plej sukcesa investisto estis [[James Dole]], usonano kiu translokiĝis al Havajo en 1899<ref>{{Cite journal|last1=Hawkins|first1=Richard|year=2007|title=James D. Dole and the 1932 Failure of the Hawaiian Pineapple Company|journal=Hawaiian Journal of History|volume=41|pages=149–170}}</ref> kaj fondis 24-hektaran ananasplantejon en 1900, kiu prilaboris la rikoltitajn fruktojn en konservofabriko. La plantejo de Dole kreskis ĝis ĝi fariĝis la nuna [[Dole Food Company]].<ref name="faculty.ucc.edu">{{cite web|url=http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/pow/pineapple.htm |title=Pineapple|publisher=Faculty.ucc.edu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221093456/http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/pow/pineapple.htm|archive-date=21-a de decembro 2009|access-date=6-a de decembro2009}}</ref> Dole kaj [[Del Monte Foods|Del Monte]] komencis kultivi ananasojn sur la insulo [[Oahu]] respektive en 1901 kaj 1917, kaj [[Maui Pineapple Company]] komencis kultivi sur [[Maui]] en 1909.<ref>{{Cite journal|year=2000|title=Sunrise, Sunset|journal=Hawaii Business|volume=46|issue=2|page=60}}</ref> Henry Ginaca, dungito de Dole, eltrovis aŭtomatan senŝeligilon-senkernilon en 1911.<ref name=":2" /> La maŝinigo de la kultivado, rikoltado, kaj prilaborado rapid igis Havajon la plej sukcesa produktejo de ananasoj. La unua reklamkampanjo, kiu elstarigis la kvaliton de la fruktoj kultivataj tie, komenciĝis en 1908 en Usono.<ref>Beauman: ''The Pineapple – King of Fruit,'' p. 225.</ref> [[File:James Drummond Dole.jpg|thumb|[[James Dole|James Drummond Dole]] (1877–1958) estis frua profitanto de la ananasa industrio en Havajo kaj fondinto de la kompanio, kiu fariĝis Dole Food Company.]] [[File:Del Monte Pineapple field at Camp Philips, Bukidnon, Philippines 03.jpg|thumb|Ananaskultivejo de [[Del Monte Foods|Del Monte]] en [[Bukidnon]], [[Filipinoj]]]] Post 1950 Havajo perdis sian ĉeflokon en la produktado de ananasoj, postlasita de Filipinoj, kaj poste ankaŭ Tajujo.<ref name="History">Rohrbach, Leal, Coppens d’Eeckenbrock: ''History, Distribution and World Production.'' In: Bartholomew u.&nbsp;a.: ''The Pineapple: Botany, Production and Uses.'' 2003, S. 1–12.</ref>La havaja produktado deklivis post 1970 pro la konkuro kaj transiro al malvarma ŝipa transporto. Dole malaktivigis sian konservejon en [[Honoluluo]] en 1991, kaj en 2008 Del Monte ĉesigis sian ananaskultivadon en Havajo.<ref name="rhodes">{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/its-pineapple-season-but-does-your-fruit-come-from-hawaii-5211854/?no-ist|title=It's Pineapple Season, But Does Your Fruit Come From Hawaii?|last=Rhodes |first=J.|date=20-a de marto 2013|publisher=Smithsonian Institution|access-date=29-a de decembro 2015}}</ref> En 2009 Maui Pineapple Company malgrandigis sian aktivon por liveri ananasojn nur saminsule en Maui,<ref>{{cite news |url=http://archives.starbulletin.com/content/20091224_maui_pineapple_harvests_final_crop|title=Maui Pineapple harvests final crop|first=Gary T. |last=Kubota|date=24-a de decembro 2009|newspaper=[[Honolulu Star-Bulletin]] |access-date=9-a de novembro 2010}}</ref> kaj en 2013 nur la plantejo de [[Dole Food Company]] en Oahu kultivis ananasojn je nur 0.1 el cento de la tutmonda produktado.<ref name="rhodes" /> Malgraŭ la malkresko, la ananaso daŭre estas uzata kiel simbolo de Havajo.<ref>[https://www.to-hawaii.com/agriculture/pineapple.php "The Agriculture of Hawaii: Hawaii Pineapples"]. To-Hawaii.com. Alirita 28-an de aŭgusto 2018.</ref><ref name="HortScience">{{cite journal |first1=Duane P. |last1=Bartholomew |first2=Richard A. |last2=Hawkins |first3=Johnny A. |last3=Lopez |url=http://hortsci.ashspublications.org/content/47/10/1390.full |title=Hawaii Pineapple: The Rise and Fall of an Industry |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130201335/http://hortsci.ashspublications.org/content/47/10/1390.full|archive-date=30-a de novembro de 2017 |journal=HortScience |volume=47 |issue=10 |pages=1390–1398 |date=October 2012|doi=10.21273/HORTSCI.47.10.1390 |doi-access=free }}</ref> Krome manĝaĵoj, kiuj enhavas ananason, ankoraŭ nun ofte nomiĝas "havajaj" (ekzemple [[havaja rostpano]] kaj [[havaja pico]]). En Filipinoj, "Smooth Cayenne" enkondukiĝis frue en la 20-a jarcento fare de la [[Usona Ministerio de Agrikulturo|Usona Buroo de Agrikulturo]] dum la [[Usona regado de Filipinoj|usona kolonia regado]]. Dole kaj Del Monte starigis plantejojn sur la insulo [[Mindanao]] en la jardeko de 1920, respektive en la provincoj [[Cotabato]] kaj [[Bukidnon]].<ref name="pfmf">{{cite web |url=https://philippinefolklifemuseum.org/portfolio-items/history-and-origin-of-pina/|title=History & Origin of Piña|website=Philippine Folklife Museum Foundation|access-date=13-a de decembro 2018}}</ref><ref name="go">{{cite web|url=https://www.atlasobscura.com/articles/cloth-made-from-pineapples|title=This Prized Filipino Fabric Is Made From Pineapple Leaves|last1=Ewbank|first1=Anne|date=6-a de septembro 2018|website=Gastro Obscura|access-date=13-a de decembro 2018}}</ref> Grandaskala enladigo komenciĝis en sudorienta Azio, inklude Filipinojn, ekde 1920. Tiun komercon damaĝegis la [[Dua Mondmilito]], kaj Havajo plu dominis internacian ananaskomercon ĝis la jardeko de 1960. Filipinoj restas unu el la ĉefaj eksportantoj de ananasoj en la mondo. La plantejoj de Del Monte nun estas enlande posedataj, post kiam la filipina kompanio Del Monte Pacific Ltd. finis aĉeti ilin de Del Monte Foods en 2014.<ref>{{cite web |url=http://edge.pse.com.ph/downloadFile.do?file_id=161797 |title=SEC Form 17-A |last=Sison |first=Ignacio C. O. |date=13-a de aŭgusto 2015 |publisher=[[Philippine Stock Exchange]] |access-date=18-a de januaro 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170109083536/http://edge.pse.com.ph/downloadFile.do?file_id=161797 |archive-date=9-a de januaro 2017 |url-status=dead}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=ananaso|ReVo=ananas}} * [[Ananastranĉilo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Manĝeblaj fruktoj]] [[Kategorio:Fruktplantoj]] ph5fpzvuz5cp68x4o15hhvmt9xfx2jn 0 77717 9347617 8370683 2026-04-04T21:03:27Z Niegodzisie 153898 9347617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Morrissey | dosiero = MorrisseySXSW2006.jpg | priskribo de dosiero = Morrissey en la jaro [[2006 en muziko|2006]] | grandeco de dosiero = 250px | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Steven Patrick Morrissey | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[22-a de majo]] [[1959]]<br />{{flagicon|Unuiĝinta Reĝlando}} [[Davyhulme]], [[Greater Manchester]], [[Britio]] | morto = | deveno = | instrumento = [[Voĉa muziko]], [[Piano]] | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Alternativa rokmuziko]], [[Barata popmuziko]], [[Punk-rokmuziko]] | profesio = [[Muzikisto]], [[soloa kantisto]], [[tekstisto]] | aktivaj jaroj = [[1978 en muziko|1978]] - nuntempo | eldoninto = 1982-1987: [[Rough Trade Records|Rough Trade]] (UR), [[Sire Records|Sire]] (Usono)<br />1988-1994: [[HMV|His Master's Voice]]/[[Parlophone]] (UR), Sire (Usono)<br />1995: [[RCA]] (UR), [[Reprise Records|Reprise]] (Usono)<br />1997: [[Mercury Records|Mercury]]<br />2003-2007: [[Attack Records (UR)|Attack]]/[[Sanctuary Records|Sanctuary]]<br />2007- : [[Decca Records|Decca]] | parencaj temoj = [[The Smiths]]<br />[[The Nosebleeds]]<br />[[Slaughter &amp; the Dogs]] | ttt = [http://www.itsmorrisseysworld.com www.itsmorrisseysworld.com ] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Steven Patrick MORRISSEY''', konata kiel '''Morrissey''' estas angla [[kantisto]], kiu estas plej konata kiel la kantisto kaj lirikisto de la rokgrupo [[The Smiths]]. Post malfondo de la bando li ekfaris muzikon sole. Morrissey estas unu el la plej estimataj kantoverkistoj de brita popularmuziko. Li nuntempe loĝas en [[Romo]]. == Produkto == == Albumoj kun The Smiths == * The Smiths - [[1984]] * Meat is Murder - [[1985]] * The Queen is Dead - [[1986]] * Strangeways, Here We Come - [[1987]] == Solokariero == === Albumo === * ''Viva Hate'' - [[1988]] * ''Bona Drag'' - [[1990]] * ''Kill Uncle'' [[1991]] * ''Your Arsenal'' - [[1992]] * ''Beethoven Was Deaf'' - koncerte -[[1993]] * ''Vauxhall and I'' - [[1994]] * ''Southpaw Grammar'' - [[1995]] * ''Maladjusted'' - [[1997]] * ''Viva Hate'' - Limited Edition - [[1998]] * ''You Are The Quarry'' - [[2004]] * ''Live at Earls Court'' - [[2005]] * ''Ringleader of the Tormentors'' - [[2006]] * ''Years of Refusal'' - [[2009]] * ''World Peace is None of Your Business'' - [[2014]] * ''Low in High School'' - [[2017]] * ''California Son'' - [[2019]] * ''I Am Not a Dog on a Chain'' - [[2020]] * ''Make-Up Is a Lie'' - [[2026]] == Morrissey kaj la franca kino == La brita kantisto ĉiam ŝatis Francion, kaj aparte la francan kinon. Tiel, dum la periodo [[The Smiths]], dum li mem kreas la albumajn jaketojn por la grupo, Morrissey elektis bildon de [[Jean Marais]] en la filmo ''Orphée'' (1950) por ilustri la [[Gramofondisko|45-turniĝan vinildiskon]] ''This Charming Man'' kaj tiu de [[Alain Delon]] en ''[[L'Insoumis]]'' (1965) kiel kovro de la albumo ''[[The Queen is Dead]]''. En lia lasta albumo, la kanzono ''[[At Last I Am Born]]'' enhavas tiun strofon : ''« Look at me now / from difficult child / to spectral hand / to [[Claude Brasseur]] / blah, blah, blah, blah... »'' Homaĝo por la aktoro eltrovita en ''Bande à part'', filmo de [[Jean-Luc Godard]] aperinta en 1964. Dum la koncerto en [[Olympia de Parizo|Olympia]], la {{Daton|11|aprilo|2006}}, la scenejo estis interalie ornamita de granda faksimilo de foto de [[Sacha Distel]], Morrissey citante tiu vespere [[Anna Karina]], [[Sami Frey]], [[Brigitte Bardot]], sed ankaŭ [[Serge Gainsbourg]] kaj [[Françoise Hardy]] inter liaj plej ŝatataj artistoj. Laste, dum somero de 2006, dum la festivalo [[Rock en Seine]], apud Parizo, la kantisto prezentiĝis kiel « [[Jean Gabin]] ». == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ponteloscascos.blogspot.com/2007/03/cuando-eurovisin-se-top-con-morrisey.html Morrisey on ¡ponte los cascos!] artikolo pri Morrissey kaj [[Eŭrovido|EKK]] (hispane) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj kantistoj|Morrissey, Steven Patrick]] lpqpc9r2np2rngw33zausetujtfsxss 0 78512 9347301 9282676 2026-04-04T13:27:54Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347301 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=rezervujo el travidebla materialo plenigita per akvo|rusa komence subgrunda rok-grupo|Akvarium|konstelacio Akvisto (latine "Aquarius")|Akvisto}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Aquariumsimple.jpg|eta|Akvario]] [[Dosiero:Goldfischglas.png|eta|Akvario-globo<ref name="Ŝevĉenko">Nomo laŭ {{citaĵo de libro |titolo=Ilustrita Enciklopedio de akvariaj fiŝoj |familia nomo= Ŝevĉenko|persona nomo= Aleksandr |aŭtoroligilo=Aleksandr Ŝevĉenko |kunaŭtoroj= Nikolao Gudskov (scienca redaktoro) |jaro=2007 |eldoninto=IMPETO |loko=Moskvo |isbn=978-5-7161-0138-8. |paĝoj=6|url= }}</ref>]] '''Akvario''' estas rezervujo el [[travideblo|travidebla]] materialo (plimulte el [[vitro]] aŭ firma [[plasto]]) plenigita per [[akvo]], en kiu oni kulturas akvajn [[kreskaĵo]]jn kaj bredas akvajn [[animalo]]jn (plimulte [[fiŝo]]jn, kelkajn [[senvertebrulo]]jn, sed ankaŭ [[mamulo]]jn, [[amfibio]]jn kaj [[reptilio]]jn. Oni establas grandajn akvariojn pro klerigaj kaŭzoj ekzemple en [[zoo|zoologiaj ĝardenoj]] aŭ kiel viva dekoracio en [[Publika spaco|publikaj spacoj]]. Modernaj [[Publika akvario|publikaj akvarioj]] atingas grandegajn dimensiojn. Ekzemple akvario en japana [[Osako]] havas volumenon 5.400 m³ kaj kolekton de 580 specioj de akvaj animaloj. Speciala tipo de akvario estas [[akvario-ekrano]] en kiu ĉiuj fiŝoj estas videblaj. Ĝi estas longa kaj alta sed ne larĝa.<ref name="Ŝevĉenko" /> Akvarioj povas misfunkcii aŭ kolapsi. Unu fama akvaria katastrofo estis la krevo de [[AquaDom]] en [[Berlino]] en 2022. [[Akvarismo]] estas [[ŝatokupo]] kiu konsistas en la zorgado kaj bredado de [[fiŝoj]] kaj aliaj akvemaj [[organismo]]j en akvario, laŭ kontrolitaj kondiĉoj. Laŭ [[Francisko Azorín]] ĝi estas ''Akvujo por kulturi fiŝojn, vegetaĵojn, kiel amuzo, lerno aŭ industricelo''; la termino devenas el [[latina]] ''aquarium'' el ''aqua'' (akvo).<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 5.</ref> == Popularaj akvariaj fiŝoj == * [[Gupio]] * [[skalaro (fiŝo)|Skalaro]] * [[Beta (fiŝo)|Beta]] * [[Lorikariedoj]] * [[Kisanta guramio]] * [[Orfiŝo]] * ''[[Haplochromis]]'' * [[Labirintaj fiŝoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Publika akvario]] * [[Terario]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=akvario|ReVo=akvari}} * [http://aquarium.yeahost.com/ Angle: Informo pri akvarioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311052237/http://aquarium.yeahost.com/ |date=2007-03-11 }} {{-}} [[Kategorio:Akvario|*]] p9z0fewcngqug5rz7ui9bb9oeekgbsp 0 85255 9347757 8489057 2026-04-05T05:37:15Z Sj1mor 12103 9347757 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tutarabismo''', nomata ankaŭ kiel '''Araba naciismo''', estas la ideologio laŭ kiu ĉiuj [[araboj|arabaj]] popoloj devas unuiĝi, por povi ludi pli fortan kaj sendependan rolon en la mondo. Tutarabismo fariĝis tre populara en la [[Proksima Oriento]] dum la kvindekaj kaj sesdekaj jaroj, kiel reago al okcidenta [[imperiismo]] kaj la kreado de [[Israelo]]. Ĝia plej grava representanto estis Gamal Abdel [[Nasser]], la prezidanto de [[Egiptio]]. La partio [[Baazo]] kiu regas en [[Sirio]] kaj regis en [[Irako]] ankaŭ estas influita de ĉi tiu ideologio. En la praktiko, provoj unuigi specifaj arabaj landoj neniam funkciis, kaj la tutarabisma ideologio foje kontribuis al la subpremo de la kulturo de ne-arabaj minoritatoj en arabaj landoj. Tamen, diversaj neislamaj araboj ofte favoris tutarabismon, kiel koncepton kontraŭan al [[Islamismo|Tutislamismo]]. Fakte, la tutarabisma ideologio estas rifuzata de [[Islamismo|islamaj fundamentistoj]], kiuj interesiĝas nur pri la unueco de ĉiuj islamaj popoloj, ne nur de la arabaj. == Vidu ankaŭ == * [[Araba mondo]] * [[Araba Malvarma Milito]] * [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[Tutslavismo]] * [[Tutgermanismo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tutarabismo| ]] [[Kategorio:Tutnaciismo|Arabismo]] [[Kategorio:Araba kulturo]] [[Kategorio:Araba naciismo| ]] hms9laorzdeoygan3f96ixxzupo11o8 9347758 9347757 2026-04-05T05:37:27Z Sj1mor 12103 9347758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tutarabismo''', nomata ankaŭ kiel '''Araba naciismo''', estas la ideologio laŭ kiu ĉiuj [[araboj|arabaj]] popoloj devas unuiĝi, por povi ludi pli fortan kaj sendependan rolon en la mondo. Tutarabismo fariĝis tre populara en la [[Proksima Oriento]] dum la kvindekaj kaj sesdekaj jaroj, kiel reago al okcidenta [[imperiismo]] kaj la kreado de [[Israelo]]. Ĝia plej grava reprezentanto estis Gamal Abdel [[Nasser]], la prezidanto de [[Egiptio]]. La partio [[Baazo]] kiu regas en [[Sirio]] kaj regis en [[Irako]] ankaŭ estas influita de ĉi tiu ideologio. En la praktiko, provoj unuigi specifaj arabaj landoj neniam funkciis, kaj la tutarabisma ideologio foje kontribuis al la subpremo de la kulturo de ne-arabaj minoritatoj en arabaj landoj. Tamen, diversaj neislamaj araboj ofte favoris tutarabismon, kiel koncepton kontraŭan al [[Islamismo|Tutislamismo]]. Fakte, la tutarabisma ideologio estas rifuzata de [[Islamismo|islamaj fundamentistoj]], kiuj interesiĝas nur pri la unueco de ĉiuj islamaj popoloj, ne nur de la arabaj. == Vidu ankaŭ == * [[Araba mondo]] * [[Araba Malvarma Milito]] * [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * [[Tutslavismo]] * [[Tutgermanismo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Tutarabismo| ]] [[Kategorio:Tutnaciismo|Arabismo]] [[Kategorio:Araba kulturo]] [[Kategorio:Araba naciismo| ]] gph7zrxnvge5zk5mlcy9jpgdgnh15c1 0 91916 9347263 7058002 2026-04-04T13:14:55Z Sj1mor 12103 9347263 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto|dosiero=Otto Hahn (Nobel).jpg|priskribo de dosiero=Otto Hahn, 1938}} '''Otto HAHN''' {{prononco|oto ha:n}} (naskiĝis la {{daton|8|marto|1879}} en [[Frankfurto ĉe Majno]]; mortis la {{daton|28|julio|1968}} en [[Göttingen]]) estis germana kemiisto. Li malkovris la [[nuklea fendado|nuklean fendadon]] kaj pro tio ricevis la [[Premio Nobel de Kemio|Nobel-Premion pri kemio]] en 1944. Post abiturientiĝo Otto Hahn en 1897 ekstudis kemion en la [[Universitato de Marburg]]. Dum siaj studoj li dum unu jaro laboris ĉe [[Adolf von Baeyer]] en la [[Universitato de Munkeno]]. En 1901 li doktoriĝis pri temo el [[organika ĥemio]]. Post sia militservo li dum kelka tempo laboris kiel asistanto en la universitato de Marburg. Otto Hahn volis labori en la industrio. Tial kaj por plibonigi siajn lingvosciojn li en 1904 fariĝis kunlaboranto de [[William Ramsay]] en la [[Universitato de Londono]]. Tie li laboris pri [[radioĥemio]], tiam nova scienca kampo. Dum li eksperimentis per [[salo]]j de [[radiumo]] li malkovris en 1905 tiel nomatan ''radiotorion'' ([[torio]]n 228). Li supozis, ke temis pri nova [[ĥemia elemento]], sed fakte temis pri nova [[izotopo]] de la konata elemento torio. Tamen la nocio ''izotopo'' tiam ankoraŭ ne ekzistis. En aŭtuno 1905 li transloĝiĝis al [[Montrealo]] por labori ĉe [[Ernest Rutherford]] en la [[universitato de McGill]]. En 1906 li revenis al Germanio kaj fariĝis kunlaboranto de [[Emil Fischer]] en la [[Universitato de Berlino]]; en 1907 li [[habilitacio|habilitaciis]]. Fine de 1907 li ekkonis la aŭstran fizikistinon [[Lise Meitner]] ĵus venintan de [[Vieno]] al Berlino. Ekde tiam ili dum 30 jaroj kunlaboris. En 1910 li fariĝis profesoro, en 1912 li fariĝis sekciestro en [[Kaiser-Wilhelm-Institut]] pri kemio en Berlino. De 1928 ĝis 1945 li estis direktoro de la instituto. Dum la [[unua mondmilito]] Otto Hahn devis militservi en speciala taĉmento, kiu evoluigis [[kemia armilo|kemiajn armilojn]] kaj kies estro estis [[Fritz Haber]]. En 1917/1918 li kaj Lise Meitner izolis longdaŭran radioaktivaĵon, kiun ili nomis [[protaktinio]]. Kun Lise Meitner kaj [[Fritz Straßmann]] li daŭrigis la esplorojn de [[Enrico Fermi]], kiu bombardis [[uranio]]n per [[neŭtrono]]j. Ĝis 1939 la sciencistoj kredis, ke tiel ekestas elementoj pli pezaj ol uranio. Tamen li kaj Straßmann en 1938 ili post tia bombardo trovis spurojn de [[bario]]. En 1939 ili informis la publikon pri tio, ke ili fendis uranion kaj tiel estigis malpli pezajn elementojn. Iom poste Lise Meitner, kiu en 1938 devis pro sia juda deveno fuĝi al Svedio, eltrovis teorian klarigon. Pro liaj esploroj pri nuklea fendado la [[Sveda Akademio de la Sciencoj]] aljuĝis al li en 1944 la Nobel-Premion pri kemio, kiun li ricevis en 1946, post la fino de la [[dua mondmilito]]. {{projektoj}} Post la faligo de [[atombombo]]j al [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasako]] Otto Hahn pledegis kontraŭ la uzu de [[nuklea energio]] por militaj celoj. De 1948 ĝis 1960 li estis prezidanto de la [[Max-Planck-societo]]. == Vidu ankaŭ == *[[3676 Hahn]] (nomo de asteroido, omaĝe al li) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hahn, Otto}} [[Kategorio:Germanaj kemiistoj]] [[Kategorio:Nukleaj fizikistoj]] [[Kategorio:Pacistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Teknologia Universitato Berlino]] 2pdikw7ha2ppi4myeo3bdvblb90scl0 0 94559 9347746 9186682 2026-04-05T05:27:41Z Sj1mor 12103 9347746 wikitext text/x-wiki {{PorA|aliaj signifoj de '''Opo'''|OPO}}{{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], '''opo''' estas [[Finia aro|finia]] [[vico]] de objektoj aŭ listo de limigita nombro da objektoj. Opoj estas uzataj por priskribi matematikajn objektojn, kiuj konsistas el certaj komponantoj. Ekzemple, orientita grafeo estas difinita kiel '''duopo''' (''V'', ''E'') kie ''V'' estas la aro de verticoj kaj ''E'' estas subaro de ''V'' × ''V'' kiu signifas la eĝojn. == Nomoj de opoj == La termino aperis kiel abstraktado de la vico: unuopo, duopo, triopo, kvaropo, kvinopo ... Opon de longo ''n'' oni kutime priskribas kiel '''''n''-opo''', kie ''n'' povas esti iu ajn pozitiva entjero. == Formalaj difinoj == La diferenco de opo kaj [[aro (matematiko)|aro]] estas tio, ke: (1) opo povas enhavi la saman objekton pli, ol unufoje kaj (2) la objektoj en opo aperas en certa ordo. Notu, ke (1) diferencigas opon de [[Totala ordo|orda aro]] kaj ke (2) diferencigas opon de [[multaro]]. Ĉi tio estas ofte formaligita per jena regulo por identeco de du ''n''-opoj: : (''a''₁, ''a''₂, ...,''a_n'') = (''b''₁, ''b''₂, ..., ''b_n''), se kaj nur se ''a''₁ = ''b''₁, ''a''₂ = ''b''₂ kaj tiel plu. Alia maniero de formaligo de opoj estas per pli primitivaj konstruoj en [[aroteorio]] kiel [[ordigita duopo|ordigitaj duopoj]]. Ekzemple, ''n''-opo (kun ''n'' > 2) povas esti difinita kiel [[ordigita duopo]] de ĝia unua elemento kaj (''n''−1)-opo enhavanta la ceterajn elementojn: : (''a''₁, ''a''₂, ..., ''a_n'') = (''a''₁, (''a''₂, ..., ''a_n'')) Uzante la kutiman aro-teorian difinon de [[ordigita duopo]] kaj lasante la malplenan aron prezenti la malplenan opon, eblas jena indukta difino: # la 0-opo (kio estas la malplena opo) estas prezentita per &empty; # se ''x'' estas ''n''-opo tiam <nowiki>{{a}, {a, x}}</nowiki> estas (''n'' + 1)-opo. Uzante ĉi tiun difinon, (1,2,2) devus esti : <nowiki>(1,(2,(2,∅))) = (1,(2, {{2}, {2, ∅}} )) = (1, {{2}, {2, {{2}, {2, ∅}}}} ) = {{1}, {1, {{2}, {2, {{2}, {2, ∅}}}}}}</nowiki> Estas grava simileco de ĉi tie kun la maniero kiun [[LISP (programlingvo)|LISP]] originale uzis la ordigitan duopan abstraktadon por indukte krei ĉiujn ''n''-opojn kaj listajn strukturoj: # speciala simbolo NIL prezentas la malplenan liston; # se ''X'' estas listo kaj ''A'' ajna valoro tiam la paro (''A'', ''X'') prezentas liston kun la ''kapo'' (kio estas unua ero) ''A'' kaj la ''vosto'' (kio estas la resto de la listo sen la kapo) ''X''. == Uzado en komputado == En [[komputado]], ''opo'' povas havi du klarajn signifojn. Tipe en funkciaj kaj iuj aliaj [[programlingvo]]j, opo estas datuma objekto, kiu tenas kelkajn objektojn, simila al matematika opo. Tia objekto estas ankaŭ konata kiel [[rikordo]]. En iuj lingvoj kaj aparte en datumbaza teorio, opo estas kutime difinita kiel finia funkcio kiu surĵetas nomojn de ĉeloj al certaj valoroj. Ĝia celo estas la sama kiel en matematiko, sed ĉi tie ĉi tiuj komponantoj estas identigitaj per unika kampa nomo sed ne per pozicio, kio ofte donas pli oportunan notacion. Ekzemplo de tiaspeca opo: : ( ludanto : "Elrabi", poentoj : 25 ) la sama opo povas ankaŭ esti skribita kiel: : ( poentoj : 25, ludanto : "Elrabi" ) <!-- En la rilata modelo tia (opoj, opas) estas tipe kutima prezenti sola propozicio, en ĉi tiu (kesto, okazo) (tiu, ke, kiu) tie ekzistas ludanto kun la nomo "Elrabi" kaj poentoj de 25. En programlingvoj (opoj, opas) estas kutima (formo, formi) datumstrukturoj. Ekzemple, jeno povis esti strukturo (tiu, ke, kiu) prezentas vertico en duoble ligillisto: : ( valoro : 16, antaŭa-vertico : 1174782, venonta-vertico : 1174791 ) ==(Nomoj, Nomas) por (opoj, opas) de specifa longo== Paro, triopo(t), kvaropo, kvinopo, sesopo, sepopo, okopo. --> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=op.0o|ReVo titolo=Opo}} * [[Kartezia produto]] * [[Formala lingvo]] * [[Rilato (matematiko)]] * [[Opa kalkulo]] * [[Unuobla tipo]] [[Kategorio:Datuma regado]] [[Kategorio:Matematika notacio]] [[Kategorio:Vicoj]] [[Kategorio:Aro-teorio]] 39ihjgt53opb0tixh5ba2pwjvkmqsdt 0 99896 9347378 9061001 2026-04-04T13:49:45Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347378 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>'''Amoniako'''</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammoniak.svg|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de amoniako''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Ammonia 3D.png|200px]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia strukturo de amoniako''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Hidrogena nitrido * Trihidrogena nitrido * Nitrogena trihidrido |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''NH|3}}'''</big></center></big>''' |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7664-41-7 7664-41-7] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.217.html 217] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/222 222] |- |'''Merck Index'''||14,492 |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj trajtoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora gaso kun akra odoro |- |[[Molmaso]]||17.03 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||0.769&nbsp;kg m³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−77.73}} |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|−33.34}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3327}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|11}} |- |[[Memsparka temperaturo]]||{{GdC|651}} |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pK_a)]]||32.5 |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pK_b)]]||4.75 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]: * 47% ({{GdC|0}}) * 31% ({{GdC|25}}) * 18% ({{GdC|50}}) |- |[[Solvebleco]]|| * Tute miksebla en [[kloroformo]], [[duetila etero|etero]], [[etanolo]] kaj [[metanolo]] |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]|| * 350&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R11|R11]] [[Listo da R-Deklaroj#R19|R19]] [[Listo da R-Deklaroj#R20|R20]] [[Listo da R-Deklaroj#R23/24/25|R23/24/25]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] [[Listo da R-Deklaroj#R67|R67]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S7|S7]] [[Listo da S-Deklaroj#S9|S9]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36/37|S36/37]] [[Listo da S-Deklaroj#S61|S61]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xn}} |- |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS etikedigo de kemiaĵoj]] |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Toksa kaj koroda gaso |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||<center>{{GHS04}}{{GHS05}}{{GHS06}}{{GHS09}} |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|221|280|314|331|400}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|261|273|280|310|310|305+351+338|}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Krom kiam indikite, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo ({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Amoniako''' (NH₃) estas senkolora, pikodora gaso, plej simpla kombinaĵo de [[nitrogeno]] kaj [[hidrogeno]]. Ĝi estas bazmaterialo por multaj N-kombinaĵoj. Ĝin produktis unuafoje [[Joseph Priestley]] en 1774, la konsiston difinis [[Claude Louis Berthollet]] en 1785. Amoniako tre bone solviĝas en akvo, dume estiĝas lesiva solvaĵo, amoniaka hidroksido. En akva solvaĵo, ĝi estas pli reakciema kaj reagas kun multaj materialoj. Amoniako estas facile fluidigebla en media temperaturo, per granda premo, je {{GdC|−33}}. Ties vaporiĝado fortiras energion el la medio (1377 ĵulo je gramo); pro tio oni uzas ĝin en glaciŝrankoj kaj aerreguliloj kiel malvarmigaĵon. Industria amoniak-produktado okazas grandparte per la [[procezo Haber|Haber–Bosch-sintezo]] el elementoj. Krom tio estiĝas amoniako eĉ kiel kromprodukto de [[koakso]]-produktado. == Ecoj == {{pluraj bildoj | pozicio = left | larĝeco = 80 | piedlinio = Du videblaj statoj de amoniako | dosiero1 = Liquid ammonia.png | alt1 = Likva amoniako | priskribo1 = Likva amoniako | dosiero2 = Solid ammonia.png | alt2 = Solida amoniako | priskribo2 = Solida amoniako }} En hom-normalaj kondiĉoj, amoniako estas senkolora [[gaso]] kun karaktera [[gusta akreco|akra odoro]]. Ĝia denso estas 0,589-oble tiu de [[tera atmosfero|aero]]. Ĝi facile likviĝas pro la fortaj [[hidrogena ligo|hidrogenaj ligoj]] inter molekuloj. [[likvo|Likva]] amoniako estas senkolora, kaj [[bolpunkto|bolas]] je -33.1 °C; la solida formo estas kristala kaj senkolora,{{sfn|Chisholm|1911|p=861}} kaj [[fandopunkto|fandiĝas]] je -77.7 °C. Oni scias malmulte pri la konduto je altegaj temperaturoj kaj premoj, sed la [[supersojla fluido|likvo-vapora sojlo]] estas 405&nbsp;K kaj 11.35&nbsp;MPa.<ref>{{cite journal |last1=Pimputkar |first1=Siddha |last2=Nakamura |first2=Shuji |title=Decomposition of supercritical ammonia and modeling of supercritical ammonia–nitrogen–hydrogen solutions with applicability toward ammonothermal conditions |journal=The Journal of Supercritical Fluids |date=January 2016 |volume=107 |pages=17–30 |doi=10.1016/j.supflu.2015.07.032|doi-access=free }}</ref> === Solvado === Amoniako estas facile [[solvebleco|solvebla]] en akvo. Oni povas malsolvi ĝin per boligo. La [[akvo|akva]] solvaĵo de amoniako estas [[Bazo (kemio)|bazo]], kaj nomiĝas akva amoniako aŭ [[amonia hidroksido]].<ref>{{Cite web |date=12-a de januaro 2017 |title=Medical Management Guidelines for Ammonia |url=https://wwwn.cdc.gov/TSP/MMG/MMGDetails.aspx?mmgid=7&toxid=2 |website=Agency for Toxic Substances and Disease Registry}}</ref> La maksimuma koncentriĝo de amoniako en akvo (en [[saturita solvaĵo]]) havas [[relativa denso|relativan denson]] de 0.880. Likva amoniako estas ofte studata neakva joniga solvanto. Ĝia plej frapa eco estas la kapablo solvi alkalajn metalojn en buntaj, konduktaj solvaĵoj enhavantaj [[solvita elektrono|solvitajn elektronojn]]. Krom tiuj rimarkindaj solvaĵoj, multaj aferoj en la kemio de likva amoniako estas klasifikeblaj analoge al respondaj reagoj en [[akva solvaĵo|akvaj solvaĵoj]]. Komparoj de la fizikaj ecoj de amoniako kaj akvo montras, ke amoniako havas malpli altajn fandopunkton, bolpunkton, denson, [[viskozeco]]n, [[dielektrika konstanto|dielektrikan konstanton]] kaj [[konduktivon]]. Tiuj malsamoj atribuiĝas almenaŭ parte al la malpli fortaj hidrogenaj ligoj de amoniako. La jona mem-[[disiĝa konstanto]] de likva amoniako je −50&nbsp;°C estas proksimume 10⁻³³. [[File:Ammonia Train.jpg|thumb|Vagonaro portanta senakvan amoniakon]] Likva amoniako estas joniga solvanto, kvankam malpli ol akvo, kaj solvas diversajn jonajn kunmetaĵojn, interalie multajn [[nitrato]]jn, [[nitrito]]jn, [[cianido]]jn, [[tiocianatoj]]n, [[ciklopentadienila komplekso|metalajn ciklopentadienilajn kompleksojn]] kaj [[metala bis(trimetilsilil)amido|metalajn bis(trimetilsilil)amidojn]].<ref name="Stalke, D.-2016">{{cite journal|author1=Neufeld, R.|author2=Michel, R.|author3=Herbst-Irmer, R.|author4=Schöne, R.|author5=Stalke, D.|year=2016|title=Introducing a Hydrogen-Bond Donor into a Weakly Nucleophilic Brønsted Base: Alkali Metal Hexamethyldisilazides (MHMDS, M = Li, Na, K, Rb and Cs) with Ammonia|journal=[[Chem. Eur. J.]]|volume=22|issue=35|pages=12340–12346|doi=10.1002/chem.201600833|pmid=27457218}}</ref> La plej multaj amoniakaj saloj estas solveblaj kaj rolas kiel acidoj en likvaj amoniakaj solvaĵoj. La solvebleco de [[halogenido]]j pliiĝas de [[fluorido]]j al [[jodido]]j. Saturita solvaĵo de [[amoniaka nitrato]] ('''solvaĵo de Divers''') enhavas po 0.83&nbsp;mol da solvito en molo da amoniako, kaj havas [[vaporpremo]]n de malpli ol 1&nbsp;bar eĉ je 25 °C. Tamen malmultaj [[oksianjono|oksianjonaj]] saloj kun aliaj katjonoj solviĝas.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/cftri.2662nonaqueoussolven0000ludw/page/45/|page=45|title=Non-aqueous solvents|first1=Ludwig&nbsp;F.|last1=Audrieth|first2=Jacob|last2=Kleinberg|publisher=John Wiley & Sons|location=New York|year=1953|lccn=52-12057}}</ref> Likva amoniako solvas preskaŭ ĉiujn [[alkala metalo|alkalajn metalojn]] kaj aliajn [[elektronegativeco|electropozitivajn]] metalojn, kiel [[kalcio]]n,<ref>{{cite encyclopedia|year=2001|title=Calcium–Ammonia|encyclopedia=Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis|doi=10.1002/047084289X.rc003|isbn=978-0471936237|author=Edwin M. Kaiser}}</ref> [[stroncio]]n, [[bario]]n, [[eŭropio]]n kaj [[iterbio]]n (kaj krome [[magnezio]]n pere de elektroliza procedo<ref name="Combellas-2001">{{cite journal|last1=Combellas|first1=C|last2=Kanoufi|first2=F|last3=Thiébault|first3=A|year=2001|title=Solutions of solvated electrons in liquid ammonia|journal=Journal of Electroanalytical Chemistry|volume=499|pages=144–151|doi=10.1016/S0022-0728(00)00504-0}}</ref>). En maldensaj koncentriĝoj (<0.06&nbsp;mol/L), formiĝas malhelbluaj solvaĵoj enhavantaj metalajn katjonojn kaj [[solvita elektrono|solvitajn elektronojn]], liberajn elektronojn en kaĝoj formitaj el amoniakaj molekuloj. Tiuj solvaĵoj estas fortaj reduktantoj. En pli densaj koncentriĝoj, la solvaĵoj aspektas kaj konduktas kvazaŭ metaloj. En malaltaj temperaturoj, la du specoj de solvaĵoj povas kunekzisti kiel nemikseblaj fazoj. == Uzado == Oni uzas amoniakon plej ofte kiel kemian [[sterko]]n. Oni uzas ĝin kiel fluidigitan gason rekte en la grundon aŭ en formoj de amonia nitrato, amonia fosfato aŭ aliaj amoniaj saloj. En la teksindustrio, oni uzas ĝin por produktado de sintezaj fibroj, ekz. [[nilono]] aŭ [[rajono (teksaĵo)|rajono]], kolorigado kaj sengrasigo de kotono, lano aŭ silko. Krom tio oni uzas ĝin kiel katalizilon dum produktado de bakelito kaj aliaj sintezaj rezinoj. Pli gravas, ke amoniako neŭtraligas la acidajn kromproduktojn dum [[naftorafinado]]. Ĝi malhelpas koaguliĝon de la kruda latekso dum gumproduktado. Amoniako estas bazmaterialo ankaŭ por la sodoproduktado de Solvay kaj la azotacida produktado de Ostwald. Ĝi estas uzata en diversaj metalurgiaj metodoj, ĉar nitridigo de la alojitaj lamenoj fortigas la surfacan durecon. Ĉar ĝi estas facile liverebla kaj malkombinebla, oni uzas ĝin por veldado kiel fonton de atoma oksigeno. == Tokseco == Amoniako estas grave, ofte mortige toksa por akvobestoj, eĉ en maldensa koncentriĝo. Tial Eŭropo [[Direktivo 67/548/EEC|klasifikas]] ĝin kiel "danĝeran al la medio". Ĝi misfunkciigas la [[endoplasma retikulo|endoplasman retikulon]] kaj damaĝas gravajn organojn, ekzemple la [[hepato]]n, [[hepatopankreato]]n, aŭ [[branko]]jn. Ĝi efikas plej severe al [[senvertebrulo]]j. Ĉe [[krustacoj]] ĝi kaŭzas problemojn en [[mudo|mudado]], manĝado, kaj kreskado, kaj sekve korpajn misformiĝojn.<ref>Zhang, Tian-Xu, k. al. 2023. "A review of the toxic effects of ammonia on invertebrates in aquatic environments." ''Environmental Pollution'' 336. [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0269749123013763]</ref> Amoniako ne estas tiel grava problemo por homoj kaj aliaj terbestoj, ĉar ĝi rapide supreniĝas kaj detruiĝas en la atmosfero.<ref>Randall, D.J., kaj Tsui, T.K.N. 2002. "Ammonia toxicity in fish." ''Marine Pollution Bulletin'' 45, p. 17-23. [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025326X02002278]</ref> Tamen, atmosfera amoniako faras ŝlosilan rolon en la ekesto de fajna [[partikla materialo]].<ref>{{Cite journal |last1=Wang |first1=Mingyi |last2=Kong |first2=Weimeng |last3=Marten |first3=Ruby |last4=He |first4=Xu-Cheng |last5=Chen |first5=Dexian |last6=Pfeifer |first6=Joschka |last7=Heitto |first7=Arto |last8=Kontkanen |first8=Jenni |last9=Dada |first9=Lubna |last10=Kürten |first10=Andreas |last11=Yli-Juuti |first11=Taina |date=2020-05-13 |title=Rapid growth of new atmospheric particles by nitric acid and ammonia condensation |journal=Nature |language=en |volume=581 |issue=7807 |pages=184–189 |doi=10.1038/s41586-020-2270-4 |pmid=32405020 |pmc=7334196 |bibcode=2020Natur.581..184W |issn=1476-4687}}</ref> === Akvokulturo === Akvobestoj ekskrecias amoniakon kiel malutilan kromprodukton de metabolo. Akumuliĝo de amoniako en la akvo kaŭzas amasajn veneniĝojn en [[fiŝidejo]]j kaj en [[recirkula akvokultura sistemo|recirkulaj akvokulturaj sistemoj]]. Eĉ malgranda problemo en la [[biofiltro]] povas kaŭzi rapidan akumuliĝon de ekskreciita amoniako ĝis toksa nivelo.<ref>Elshamy, Yomna. "Taking Saudi RAS skills home to Egypt." ''The Fish Site''. [https://thefishsite.com/articles/taking-saudi-ras-skills-home-to-egypt]</ref> Amoniaka veneniĝo povas misfunkciigi la metabolismon aŭ pliigi la internan pH de la besto. La vundebleco de fiŝoj varias inter specioj.<ref name="Oram">{{Cite web|url = http://www.water-research.net/index.php/ammonia-in-groundwater-runoff-and-streams|title = Ammonia in Groundwater, Runoff, and Streams|access-date = 3-a de decembro 2014|website = The Water Centre|last = Oram|first = Brian}}</ref> En maldensa koncentriĝo, ĉirkaŭ 0,05&nbsp;mg/L, nejona amoniako malrapidigas kreskadon, damaĝas fekundecon, kaj pliigas streson kaj vundeblon fare de infektoj.<ref>{{Cite book|title = Managing ammonia in fish ponds|last1 = Hargreaves|first1 = J.A.|publisher = Southern Regional Aquaculture Center|year = 2004|last2 = Tucker|first2 = C.S.}}</ref> Plia koncentriĝo kaŭzas perdon de ekvilibro, agitiĝon, pliigon de spirado kaj enkorpigo de oksigeno, kaj plirapidigon de la korritmo.<ref name="Oram" /> Koncentriĝoj pli densaj ol 0,2-2,0&nbsp;mg/L kaŭzas damaĝon al brankoj kaj aliaj histoj, ekstreman letargion, konvulsiojn, komaton, kaj morton.<ref name="Oram" /><ref name="Sergeant-2014">{{Cite journal|url = http://www.pollutionsolutions-online.com/articles/water-wastewater/17/chris_sergeant/the_management_of_ammonia_levels_in_an_aquaculture_environment/1557/|title = The Management of Ammonia Levels in an Aquaculture Environment|last = Sergeant|first = Chris|date = 5 February 2014|journal = Water/Wastewater|access-date = 3 December 2014}}</ref> En moderklimataj regionoj, la risko de amoniaka veneniĝo estas plej granda dum la vintro, ĉar algoj malpli aktive forigas la substancon de la akvo. En akvokulturo, aparte se la skalo estas granda, neniu rimedo povas rapide malaltigi la nivelon de amoniako. Bredistoj rekomendas al si nur zorgi pri prevento.<ref name="Sergeant-2014" />. Ĉe malfermitaj bredsistemoj, la elfluanta poluo estas risko por sovaĝaj akvobestoj. == Nitrogenhavaj kombinaĵoj == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="4" align="center" |-style="background: blue; color: white" |colspan="4" style="text-align: center;"|<big><big>'''Neorganikaj Nitrogenaj derivaĵoj'''</big></big> |- |HNO||[[Nitrokzilo]]|||N₂O₅.4 SO₃. 3 H₂O||[[Nitrosulfata acido]] |- |HNO₂||[[Nitrita acido]]|||3 HCl . 1 HNO₃||[[Reĝakvo]] |- |HNO₃||[[Nitrata acido]]|||NO||[[Nitrata oksido]] |- |H₂N₂O₂||[[Hiponitrita acido]]|||NO₂||[[Nitrogena duoksido|Nitrata nitrita oksido]] |- |H₃N||[[Nitrida acido]]|||N₂O||[[Ridgaso|Nitrita oksido]] |- |NH₃||Amoniako|||N₂O₃||[[Dunitrogena trioksido]] |- |HN₃||[[Hidrazoata acido]]|||N₂O₅||[[Dunitrogena kvinoksido]] |} == Kombinaĵoj == * [[Amonia bisulfato]] * [[Amonia bisulfito]] * [[Amonia heksaciano-ferato]] * [[Amonia heksakloro-fosfato]] * [[Amonia magnezia fosfato]] * [[Amonia paravolframato]] * [[Amonia pirosulfito]] * [[Amonia tiosulfato]] * [[Amonio]] * [[Kloramino]] == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=amoniako|ReVo=amonia}} * [[Kombinaĵoj de hidrogeno]] * [[Procezo Haber]] * [[Senanimigo]] * [[Sodamido]] {{Neorganikaj saloj de amonio}} {{Organikaj saloj de amonio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gasoj]] [[Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj]] [[Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj]] ol1sp7iw3v5he4jqvcf3tt7xuwbjx1q 0 102590 9347582 8924405 2026-04-04T19:59:53Z Sj1mor 12103 9347582 wikitext text/x-wiki '''UNL''' estas projekto de planita interlingvo (pontolingvo, pivota lingvo) por [[maŝina tradukado]]. Ĝi krome estas projekto por la starigo de duon-aŭtomata traduk-sistemo por retpaĝoj. Ĝin iniciatis la [[Universitato de Unuiĝintaj Nacioj]] ĉirkaŭ [[1996]]. Intertempe eblas konsideri ĝin fiaska. == Origina plano == UNL estas [[akronimo]] de la [[angla lingvo|angla]] esprimo ''Universal Network Language'' (= universala reta lingvo). La ideo de UNL estis, ke la fakta enhavo de retpaĝoj estu kodita en angla-devenaj vortoj kaj kun skemisma gramatiko tiel, ke eblu aŭtomata tradukado al homaj lingvoj. La tradukado al UNL okazu kun homa helpo (normale de la aŭtoro). La tekniko do estas simila al tiu de [[Distribuita Lingvo-Tradukado]]. La originala plano estis evoluigi tradukilojn al ĉ. 150 etnaj lingvoj, tiel ke ĉiu UN-regno estu reprezentata per almenaŭ unu lingvo: * Ĝis novembro [[2000]] pretu la ses UN-lingvoj ([[angla lingvo|angla]], [[araba lingvo|araba]], [[ĉina lingvo|ĉina]], [[franca lingvo|franca]], [[hispana lingvo|hispana]], [[rusa lingvo|rusa]]) kaj naŭ pliaj lingvoj kun granda parolantaro ([[germana lingvo|germana]], [[hindia lingvo|hindia]], [[indonezia lingvo|indonezia]], [[itala lingvo|itala]], [[japana lingvo|japana]], [[latva lingvo|latva]], [[mongola lingvo|mongola]], [[portugala lingvo|portugala]], [[svahila lingvo|svahila]]). * Ĝis [[2006]] pretu 135 pliaj lingvoj, oficialaj en iuj UN-regnoj. * Aliaj lingvoj ne estu konsiderataj. La intenco de UNL estis forigi lingvan diskriminacion el TTT. La projekto konsideris sin mem (laŭ libro-titolo) "donaco por jarmilo". == Evoluo == La projekto estis foje iom sekretema. Dumtempe eksteruloj ne povis aliri teknikajn detalojn, kaj lingvoj, kiuj ne estis inter la 150 favoratoj, ne povis proprakoste partopreni. Dum aliaj tempoj estis pli facile ricevi detalojn. Sed la projekto estas protektata de [[patento]]j, kaj ne estas klare, ĉu ili nur malhelpu komercan ekspluatadon fare de eksteruloj aŭ uzon fare de ne-ŝatataj lingvo-komunumoj. [[Nun en 2006]] la projekto ŝajne atingis neniun el siaj iamaj celoj. Ĝin transprenis fondaĵo, kiu nomas sin UNDL (angle ''Universal Networking Digital Language Foundation'', universala fondaĵo pri reta cifereca lingvo). Ĝi estas asocio laŭ [[Svislando|svisa]] juro kaj permesas al siaj anoj senkostan aliron al ĉiuj rezultoj, kondiĉe ke ili ne komerce profitu. En [[2003]] UNDL invitis kunlabori pri [[enciklopedio]], kiu kodu "la empirian kaj sciencan scion, saĝon kaj kulturon de ĉiuj popoloj … en UNL". == Kritiko == Oni kritikis, ke la projekto neglektas minoritatajn lingvojn kaj bazas sian leksikon precipe sur la angla lingvo, do eble ankaŭ sur la konceptoj de la anglalingvaj kulturoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.undlfoundation.org Fondaĵo UNDL] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110430192751/http://www.undlfoundation.org/ |date=2011-04-30 }} * [http://www.undl.org/encyclopedia/invitation.htm UNL-enciklopedio]{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Interreto]] [[Kategorio:Maŝintradukado]] jb3a6o2nmh9dc9p5fjqeflvzwdroodt 0 103887 9347755 9310871 2026-04-05T05:34:41Z Sj1mor 12103 9347755 wikitext text/x-wiki {{informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Bensheim.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Bensheim in HP.svg |federacia_lando = [[Hesio]] |distriktaro = [[Distriktaro Darmstadt]] |distrikto = [[Distrikto Bergstraße]] |alto = 115 |areo = 57,83 |poŝtkodo = 64625 |tel_antaŭkodo = 06251 |aŭtokodo = HP |oficiala_kodo = 06431002 |subdivido = {{#invoke:WikidataGeo|NombroSubdividoj}} urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Kirchbergstraße 18 |retpaĝaro = [https://www.bensheim.de/ www.bensheim.de] |komunumestro = Rolf Richter |komunumestro-partio = [[Christlich Demokratische Union|CDU]] }} [[Dosiero:Bensheim von Norden.jpg|eta|maldekstra|parto de Bensheim, rigardata el nordo]] '''Bensheim''' {{prononco|'''bens'''hajm}} estas [[Germanio|germana]] urbo en la sudo de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hesio]]. Ĝi apartenas al la [[distrikto Bergstraße]] kaj al la administra [[distriktaro Darmstadt]]. La [[aŭtoŝoseo]]j [[Germana aŭtovojo A5|A5]] kaj [[Germana aŭtovojo A67|A67]] ligas ĝin al la proksimaj urboj [[Darmstadt]] kaj [[Frankfurto ĉe Majno]] norde kaj al la simile proksimaj [[Heidelberg]] kaj [[Mannheim]] sude. Fine de la jaro {{#time: Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Hesio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Hesio|06431005}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². == Geografio == Bensheim apartenas al la geografia regiono "[[Monta Vojo]]", transira zono inter la [[mezalta montaro]] [[Odenvaldo]] oriente kaj la vasta ebenaĵo de la rivero [[Rejno]], ĉizita de ampleksaj [[glaĉero]]j dum la [[lasta glaciepoko]], okcidente. La regiono jam en la antikva epoko de la [[Romia Imperio]] kaj despli en la eŭropa [[mezepoko]] estis grava trafika vojo inter sudo kaj nordo, ĉar kvankam la montoj de la [[mezalta montaro]] [[Odenvaldo]] ne estas aparte altaj, tamen eblis multege pli komforte voji en la ebenaĵo, kaj la homoj evitis la energioraban montaron la vojaĝis rande de ĝi. Multaj historiaj urbetoj kaj ankaŭ mezepokaj burgoj ĉe la unuaj montoj rande de la ebenaĵoj atestas pri la signifa historia trafiko. [[Dosiero:Bensheim map 01.png|eta|maldekstra|Bensheim kaj ĝiaj urbopartoj]] == Subdividaĵoj == Urbopartoj krom la centra loĝloko Bensheim estas Auerbach (kun mezepoka [[burgo]] nomata [[kastelo Auerbach]] kaj eksnobela angleca parko) norde, Fehlheim okcidente, Gronau sudoriente, Hochstädten nordoriente, Langwaden okcidente, Schönberg (kun samnoma historia kastelo) oriente, Schwanheim okcidente, Wilmshausen oriente kaj Zell sudoriente. == Historio == === Antaŭ 765 === De la [[neolitiko]] estis [[siliko]]j de [[Le Grand-Pressigny]]. Oni trovis ankaŭ spurojn de rubandaj [[ceramikaĵo]]j kaj [[Ŝnurceramika kulturo|ŝnuraj ceramikaĵo]]j. Dum la jaro [[765]] la urbo en la [[Monaĥejo Lorsch|kodekso de Lorsch]] estis menciita unuafoje sub la nomo ''Basinsheim''. == Vidindaĵoj == En la urbo estas multaj mezepokaj trabfakaj domoj, interalie la domo ''Wambolter Hof'' kaj en suda Hesio plej malnova trabfaka domo ''Walderdorffer Hof'' (bildojn vidu sube). Super la urbo tronas romantika ruino de '''[[Kastelo Auerbach]]''' (bildo same sube), el kiu eblas panorame vidi tre vastan parton de la rejna valo okcidente, en taŭga vetero ĝis la mezmontaro Vogezoj en Francio. Alia bela loko de la urbo estas la parko '''Fürstenlager''', realigita dum 1790, en flanka valo de la mezmontaro [[Odenwald]]. La parkaj domoj de antaŭ pli ol 200 jaroj restis neŝanĝitaj, kaj vidindas interalie la plej malnova [[Sekvojo|sekvoja arbo]] de Germanio. == ''Sankta Vendredo'' laŭ suditalia maniero == [[Dosiero:Jesus Maria Kreuzweg Bensheimer Passionsspiel 2012.JPG|eta|maldekstra|{{centre|bildo el la ''Viva Vojo de la Kruco'' en Bensheim en la jaro 2012}}]] En la jaro 1983-a italaj enmigrintoj fondis ''Vivan Vojon de la Kruco'', kiu montras la [[pasiono]] de [[Jesuo Kristo]] kiel teatraĵo en la stratoj de la urbo simile al kutimoj en la regiono [[Kampanio]] en [[Italio]]. La t. n. ''Bensheima pasiona ludo'' (germane ''Bensheimer Passionsspiel'') komencas je la deka horo kaj duono, daŭras ĉirkaŭ unu horon kaj duono, estas germanlingve prezentata de italoj kaj germanoj kaj altiras plurajn milojn da spektantoj ĉiujare. == Lokaj famuloj == * Franz Heinrich Metzendorf (1866–1923), arkitekto * [[Georg Metzendorf]] (1874–1934), arkitekto * Joseph Stoll (1879–1956), historiisto * Norbert Müller-Everling (n. en 1953), modernisma skulptisto * Wilhelm Weyrauch (1914–2003), historiisto [[Dosiero:Baschir-Moschee (Bensheim).jpg|eta|dekstra|{{centre|loka [[moskeo]]}}]] == Partneraj urboj == * {{Ĝemeleco|Beaune|Francio}} * {{flago|Britio}} [[Amersham]] ([[Britio]]) * {{Ĝemeleco|Mohács|Hungario}} * {{Ĝemeleco|Riva del Garda|Italio}} * {{Ĝemeleco|Kłodzko|Pollando}} (ĝis 1945 germane [[Glatz]]) * {{Ĝemeleco|Hostinné|Ĉeĥio}} * {{Ĝemeleco|Manlay|Francio|dato=1968}} (fakte kun Zell, nun urboparto de Bensheim) == Rilatoj al Esperanto == De la 8-a ĝis la 15-a de aŭgusto 2009, la renkontiĝo [[FESTO (esperanto-aranĝo)|Festo]] organizata de la franca asocio [[Junulara Esperantista Franca Organizo|JEFO]], kun la helpo de [[Germana Esperanto-Junularo|GEJ]], okazis en la norde tutnajbara urbeto [[Zwingenberg]], nur kilometron norde de la urboparto Auerbach de Bensheim. Pluraj esperantistoj proksime ligiĝas al la urbo: ekzemple kvar kilometrojn pli norde, en [[Alsbach-Hähnlein]], vivas la familio de [[Thomas Pusch]] kaj [[Remi Rudaitytė]], kaj ok kilometrojn pli norde, en [[Seeheim-Jugenheim]], la ekologo ''Eki Woite''. Inter la ĝemelaj urboj, esperantistoj aparte aktivas en [[Beaune]]. Krome, en la ĝemela urbo [[Kłodzko]] (ĝis 1945 germane [[Glatz]] en [[prusa Silezio]]) ripete okazas la Internacia Konkurso de la [[Esperanto]]-Kanto, en la urba Muzeo de la Tero.<ref>[https://www.facebook.com/tvsudecka/videos/320147218564463/UzpfSTEwMDAwMDQ5NTkyMTMxOToyNDI0MDI1Nzc3NjIzOTI5/ televida raporto de oktobro 2018 pri la konkurso de la Esperanto-Kanto] en la retejo ''Facebook''</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="180px"> Bensheim-Auerbach - Rathaus - panoramio.jpg|urbodomo Auerbach kastelo 4.jpg|[[kastelo Auerbach]] Katholische Pfarrkirche St. Georg Bensheim 2.jpg|preĝejo ''St. Georg'' Rodensteiner Hof 01.jpg|''Rodensteiner Hof'' Wambolter Hof 01.jpg|''Wambolter Hof'' Fürstenlager 2020-07-04d.jpg|parko ''Fürstenlager'' Auerbach </gallery> == Fontoj == * Bensheim, Spuren der Geschichte, 2006. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} {{de}} * [https://de.wikipedia.org/wiki/Bensheimer_Passionsspiel pri ''Sankta Vendredo'', germanlingve] {{distrikto Bergstraße}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Distrikto Bergstraße]] [[Kategorio:Urboj de Hesio]] r4cpuliiwnqt8kxe6l6fpffcgxy4jvx 0 104510 9347287 9312264 2026-04-04T13:20:25Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347287 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ordinara akcipitro |koloro = pink |dosiero = Northern Goshawk ad M2.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Akcipitro, plenkreskulo. |dosiero2 = Accipiter gentilis - Northern Goshawk XC428983.mp3 |priskribo de dosiero2 = Tipa [[kriĉo]]: [[Dosiero:Accipiter gentilis - Northern Goshawk XC124806.ogg]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Akcipitroformaj]] ''Accipitriformes'' |familio = [[Akcipitredoj]] ''Accipitridae'' |genro = ''[[Accipiter]]'' |specio = ''A. gentilis'' |statuso = LC |dunomo = ''Accipiter gentilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio2 = ''Accipiter gentilis albidus <br /> Accipiter gentilis apache <br /> Accipiter gentilis arrigonii <br /> Accipiter gentilis atricapillus <br /> Accipiter gentilis buteoides <br /> Accipiter gentilis fujiyamae <br /> Accipiter gentilis gentilis <br /> Accipiter gentilis laingi <br /> Accipiter gentilis marginatus <br /> Accipiter gentilis schvedowi'' |vikispecio = Accipiter gentilis |komunejo = Accipiter gentilis |mapo de vivoteritorioj =Accipiter gentilis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Akcipitro''' estas vorto kiu utilas por nomi la tutan birdan genron ''Accipiter'', kiu enhavas ĉirkaŭ 50 speciojn aŭ pli specife utilas por nomi la plej konatan el tiuj specioj, nome ''Accipiter gentilis''. La '''Akcipitro''' (''[[Accipiter gentilis]]'') estas mezgranda rabobirdo de familio [[akcipitredoj]] kiu enhavas ankaŭ multajn aliajn tagajn rabobirdojn kiel [[aglo]]j, [[buteo]]j kaj [[cirkuo]]j, precize en ties subfamilio de [[Akcipitrenoj]]. Temas pri tre disvastigita specio tra la tuta mezvarma zono de norda hemisfero, tio estas Kanado, okcidenta Usono, Eŭropo -kun Skandinavio-, Turkio, Nordazio (Siberio), Japanio kaj centra Ĉinio. Pli ofte ĝi estas specio de [[loĝantaj birdoj]], sed birdoj el plej malvarmaj regionoj el Kanado kaj Siberio migras vintre suden. En Nordameriko videblas migrantajn akcipitrojn suden super montoĉenoj septembre kaj oktobre. Tiu specio estis unuafoje priskribata de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en lia verko de 1758 nome ''Systema naturae'' laŭ ties nuna [[scienca nomo]].<ref><!--{{la icon}}--> {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=F. cera pedibusque flavis, corpore cinereo maculis fuscis cauda fasciis quatuor nigricantibus.|paĝoj=89}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Accipiter_gentilisAAP045CA.jpg|maldekstra|eta|Junulo (live) kaj plenkreskulo ĉe ilustraĵo fare de Louis Agassiz Fuertes.]] [[Dosiero:AccipterGentilisJuvenileFlight1.jpg|eta|maldekstra|Junulo dum flugo]] La Akcipitro estas la plej granda membro de la genro ''[[Accipiter]]''.<ref>{{cite web|url=http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/birds/Specpages/northerngoshawk.htm|title=Northern Goshawk|accessdate=2007-03-18|publisher=Birds of Quebec|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-07-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120209023932/http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/birds/Specpages/northerngoshawk.htm|arkivdato=2012-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209023932/http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/birds/Specpages/northerngoshawk.htm|archivedate=2012-02-09}} {{Citaĵo el la reto |url=http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/birds/Specpages/northerngoshawk.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-07-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120209023932/http://redpath-museum.mcgill.ca/Qbp/birds/Specpages/northerngoshawk.htm |arkivdato=2012-02-09 }}</ref> Tiu rabobirdo havas mallongajn larĝajn flugilojn kaj longan voston, ambaŭ tre utilaj por manovri en arbaro inter arboj. La virbirdo havas blugrizan dorson kaj grizblankan striecan suban parton, sed azia subspecio en partikulara teritorio estas preskaŭ blanka ĝenerale al preskaŭ nigra supre. Li estas 46–57&nbsp;cm longa kaj havas enverguron de 89–105&nbsp;cm. La ino estas multe pli granda (58–64&nbsp;cm longa kaj enverguro de 108–127&nbsp;cm) kaj pli griza. La Akcipitro, kiel ĉiuj [[Akcipitredoj]], montras kazon de [[seksa dimorfismo]] pro la grando, ĉar maskloj estas 10-25% pli malgrandaj ol inoj kaj tiuj de la pli malgrandaj rasoj povas pezi tiom malmulte kiom ĝis 515 g, dum inoj de la pli grandaj rasoj povas pezi ĝis 2.2&nbsp;kg.<ref>"Raptors of the World" by Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001), ISBN 0-618-12762-3.</ref> Inoj estas ofte 30-60% pli fortikaj ol siaj partneroj. La junuloj estas pli brunaj kaj la ventraj strioj estas vertikalaj anstataŭ horizontalaj kaj sur pli flava koloro. Ĉiuj aĝoj havas malhelan kapon kaj videblegan blankan strion superokulan. Tiu aspekto dumripoze: griza dorso, striecaj ventro kaj brusto, malhela kapo kaj strio hela superokula estas komuna kun la ino de [[Nizo]], kiu tamen estas multe pli malgranda. Dumfluge la subaj partoj estas helaj kaj striecaj, kapo blanka kaj zono ĉirkaŭ la flavaj kruroj ankaŭ blanka; en longa vosto kvar malhelaj strioj. Flugilpintoj malhelaj. En Nordameriko, junuloj havas palflavajn irisojn, dum plenkreskuloj havas malhelruĝajn kutime post la dua jaro, kvankam ankaŭ nutrado kaj genetiko povus influi sur iriskoloro. En Eŭropo kaj Azio, junuloj havas ankaŭ palflavajn irisojn, dum plenkreskuloj havas oranĝeccajn irisojn. La flugmaniero estas karaktera flugilfrapado "flap flap" kaj posta glitado, sed ĝi estas foje vidata dum ŝvebado dum migrado, kaj kapablas konsiderindajn, longajn, horizontalajn rapidojn persekute de predo. La Akcipitro estas foje konfuzata kun la [[Ĉasfalko]] ĉefe observata en alta rapida persekutado, havante flugilplintojn reen per falkeca profilo. En [[Eŭrazio]] la masklo estas foje konfuzata kun ino de [[Nizo]], sed li estas pli granda, multe pli fortika kaj havas relative pli longajn flugilojn. En [[Nordameriko]] junuloj estas foje konfuzataj kun la pli malgranda [[Kupera akcipitro]], tamen la junaj akcipitroj montras pli fortikan, vertikalan striecon en brusto kaj ventro kaj foje ŝajnas havi pli mallongan voston pro sia multe pli granda kaj larĝa korpo. Kvankam ŝajnas esti laŭgranda koincido inter malgrandaj maskloj de akcipitroj kaj grandaj inoj de Kupera akcipitro, mezuroj pri [[morfometrio]] (longo de flugiloj kaj vosto) de ambaŭ specioj pruvas, ke ne estas tia koincido, kvankam laŭpeza koincido povas okazi pro variado laŭsezona kondiĉo kaj faritaj manĝoj ĉe la pezado. En Nordameriko la [[Striakcipitro]] estas klare pli malgranda. == Subspecioj == [[Dosiero:Goshawkmale66.jpg|eta|Amerika akcipitro (''A. g. atricapillus''), plenkreskulo.]] La situacio de la agnoskitaj subspecioj estas ankoraŭ studata. Ĝenerale oni agnoskas 10 subspeciojn, ĉiuj en la [[Malnova Mondo]], escepte tri en Nordameriko: * ''A. g. gentilis'': Norda- kaj Centra Eŭropo, suden al [[Pireneoj]], sudaj [[Alpoj]] kaj [[Karpatoj]], orienten al centra [[Rusio]] * ''A. g. marginatus'': Suda al [[Hispanio]] kaj [[Maroko]] orienten al [[Kaŭkazo]] kaj [[Elborz-Montaro]] * ''A. g. arrigonii'': [[Korsiko]] kaj [[Sardinio]] * ''A. g. buteoides'': Okcidenta [[Siberio]] * ''A. g. albidus'': Orienta [[Siberio]] ĝis [[Kamĉatko]] (kun blanka morfo) * ''A. g. schvedowi'': Pli suda ol ''A. g. buteoides'' kaj ''A. g. albidus'' al stepa zono kaj en Orienta Azio ĝis [[Hokajdo]] * ''A. g. fujiyamae'': En [[Japanio]] nome [[Honshū]] * ''A. g. atricapillus'': Nordameriko * ''A. g. laingi'': [[Vankuvero (Brita Kolumbio)|Vankuvero]] kaj [[Arkipelago Reĝino Karloto]] al kanada provinco de [[Brita Kolumbio]] * ''A. g. apache'': [[Meksiko]]/[[Usono]] == Manĝo == Ĝi ĉasas [[birdo]]jn kaj mamuletojn en varia gamo de arbaro, per kaptado pro surprizo kiam ili falflugas ekde gvatejo aŭ per rapida persekutado. Ili povas predi bestojn tiom grandaj kiel [[leporo]] aŭ [[fazano]]. [[Dosiero:Havik eet konijn.webm|eta|maldekstra]] Akcipitroj estas ofte vidataj ĉe apudarbaraj habitatotipoj, kiaj arbarbordoj kaj herbejoj; flugante malalte kaj rapide por surprizi naatentantajn predojn. Ili estas kutime oportunemaj predantoj, kiel plej parto de [[rabobirdo]]j. Ĉefaj predospecioj estas malgrandaj mamuloj kaj birdoj troviĝantaj en arbaraj habitatoj, ĉefe [[Kanada bonazio]], [[Neĝoŝua leporo]], kaj [[Ruĝa sciuro]] en Nordameriko. Predospecioj povas esti tre diversaj, kiaj [[kolomboformaj|kolomboj kaj turtoj]], [[fazano]]j, [[perdrikoj]], [[mevo]]j, diversaj [[vadbirdo]]j, [[pego]]j, [[korvedoj]] kaj [[paserinoj]] (specioj varias laŭ regiono). Mamulaj predoj estas [[kuniklo]]j kaj nombraj specioj de [[sciuro]]j kaj [[marmoto]]j. Ankaŭ akvobirdoj ĝis la grando de [[Platbeka anaso]] estas foje predataj. Predo estas ofte pli malgranda ol la ĉasista akcipitro, sed tiuj birdoj foje mortigas multe pli grandajn animalojn, ĝis la grando de [[leporo]]j duoble pezaj. La Akcipitro estas ŝajne grava predanto de aliaj [[rabobirdo]]j, kiaj [[pernenoj]], [[strigoj]], pli malgrandaj ''[[Accipiter]]'' kaj la [[Amerika turfalko]].<ref>C.Michael Hogan, ed. 2010. [http://www.eoearth.org/article/American_kestrel ''American Kestrel''. Encyclopedia of Earth, U.S. National Council for Science and the Environment, Ed-in-chief C.Cleveland]</ref> == Kutimaro == La voĉo estas akra (s)''[[kriĉo|kriĉ]]'' (aŭskultu [[Dosiero:Accipiter gentilis - Northern Goshawk XC124806.ogg]]). Printempe dum la [[reprodukta sezono]] la akcipitroj plenumas spektaklan "ondecan flugomontron", kaj tiu estas la plej bona momento por visi tiun sekreteman arbarbirdon. Tiam oni aŭdas foje la surprize kvazaŭ de [[mevo]] alvokon de tiu birdo. [[Dosiero:Acc nest.jpg|eta|upright=1.5|Nesto de akcipitroj (''Accipiter g. gentilis'') kun 4 junuloj de ĉirkaŭ 30 tagoj]] Plenkreskuloj defendas siajn teritoriojn kuraĝe el entruduloj, inklude preterpasantajn homojn. Oni supozas, ke tia malkutima agresema nestodefendo estas adapto kontraŭ arbogrimpantaj ursospecioj, kiaj la [[Amerika nigra urso|nigra urso]] en Nordameriko. Ili atakas ankaŭ aliajn rabobirdojn ĉe nestolokoj, kaj ofte tiuj devas cedi teritorion aŭ esti mortigataj de la agresema Akcipitro. La Akcipitro estas konsiderata sekretema rabobirdo kaj rare observata eĉ en areoj kie estas komunaj nestolokoj. === Reproduktado === [[Dosiero:Accipiter gentilis MHNT.ZOO.2010.11.84.2.jpg|eta| ''Accipiter gentilis'' - [[MHNT]]]] Tiu [[Holarktiso|holarktisa]] specio nestas en arboj (ĉefe arbaroj proksimaj de malfermaj kampoj), per konstruo de nova granda nesto ĉiujare, sed ankaŭ povas profiti forlasitajn nestojn de aliaj birdoj. Plenkreskuloj revenas al siaj nestoteritorioj marte aŭ aprile kaj ovodemetado komencas aprile aŭ maje. Teritorioj ofte enhavas variojn de habitatoj, tamen la tuja nestareo estas ofte en matura aŭ eĉ praa arbaro. La ino demetas kutime 2 al 4 ovojn, sed ankaŭ el 1 al 5 eblas. La ovoj averaĝe estas 59 x 45&nbsp;mm kaj pezas ĉirkaŭ 60 g. La periodo de [[Kovado]] povas daŭri el 28 al 38 tagoj. Elnestiĝo okazas post ĉirkaŭ 35 tagoj kaj elflugo post pluaj 10 tagoj. La junulo povas resti ĉe la gepatra teritorio ĝis unu jaron. == Ĉe homoj == [[Dosiero:Flag of the Azores.svg|eta|dekstra|200px|[[Flago de Azoroj]]]] La Akcipitro aperas en la [[Flago de Azoroj]]. La arkipelago de [[Azoroj]], [[Portugalio]], havas sian nomon el la [[Portugala]] vorto por akcipitro, (''açor''), ĉar la esploristoj kiuj malkovris la insularon misidentigis vidatajn rabobirdojn kiel akcipitroj; poste oni trovis ke tiuj birdoj estas fakte [[Milvus|milvoj]] aŭ [[ordinara buteo]] (''Buteo buteo rothschildi''). === Statuso === En [[Granda Britio]] kaj [[Irlando]] la Akcipitro iĝis [[formortinta]] en la [[19a jarcento]] pro specimenkolektantoj kaj persekutado fare de [[ĉasgardisto]]j, sed ĝi ĵus revenis per enmigrado el [[Eŭropo]], fuĝintaj birdoj el [[falkado]] kaj intencitaj liberigoj. La Akcipitro nun troviĝas en konsiderindaj nombroj en la arbaro Kielder, [[Northumberland]], kiu estas la plej granda arbaro de Britio. La ĉefa minaco al Akcipitroj internacie nune estas klarigado de arbaraj habitatoj el kiuj kaj ili kaj ties predoj dependas, kaj en Britio kontraŭleĝa pafado kaj venenado por ĉaskonservado kiam la junuloj disiĝe moviĝas al farmaj areoj. [[Dosiero:AccipiterGentilis.png|eta|dekstra|350px|Tutmonda distribuado:<div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}}{{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}}</div>]] En Nordameriko, kelkaj neregistaraj konservorganizoj petis al la Departemento de Internaj Aferoj kaj precize al la [[Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono]] (1991 & 1997) listigi la Akcipitron kiel "minacata" aŭ "endanĝerita" laŭ la aŭtoritato de la ''Endangered Species Act''. Ambaŭ petoj baziĝis por listado ĉefe sur la historia kaj pliiĝanta pornestada [[habitatoperdo]], ĉefe de malnova kreskaĵaro kaj matura arbaro tre la konata teritorio de la Akcipitro. Al ambaŭ petoj la usona natura servo konkludis ke listadon ne garantias, sed subŝtataj kaj federaj naturagentejoj respondis dum la petoproceso per klopodoj por kontroli la evoluon de akcipitroj ĉefe en okcidenta Usono. Fakte ĝi estis listita kiel "sensitive species", kio estas ioma sekuro por protektado je subŝtata nivelo. En Nordameriko la Akcipitro estas federe protektita laŭ la [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]] per amendo aldoninta indiĝenajn rabobirdojn al Traktato en 1972. Tiu specio estas listata ankaŭ en la Apendico II de la ''Convention on International Trade in Endangered Species'' ([[CITES]]) .<ref>Woodbridge, B; Hargis C.D., 2006. Northern goshawk inventory and monitoring technical guide. Gen. Tech. Report WO-71. Washington, D.C.: U.S. Department of Agriculture, Forest Service. 80p.</ref> == Falkado == [[Dosiero:Accipiter gentilis -owned by a falconer in Scotland -upper body-8a.jpg|dekstra|eta|Birdo de falkadisto en Skotio]] La tradicia kapablo de la specio kontraŭ tre grandaj birdoj kiaj anseroj, gruoj kaj aliaj akvobirdoj igis tiun specion aprezata por falkado. En angla la nomo de la specio "goshawk" devenas el "goose hawk", tio estas la akcipitro kiu ĉasas anserojn; tamen la tradicia predoj de akcipitroj kaj en antikva kaj en moderna [[falkado]] estis kunikloj, fazanoj, perdrikoj kaj mezgrandaj akvobirdoj. Elstara escepto estas en konstatoj de tradicia japana falkado, kie akcipitroj estis uzataj pli regule kontraŭ specioj de anseroj kaj gruoj.<ref>Jameson, E. W. Jr. 1962. The Hawking of Japan, the History and Development of Japanese Falconry. The Author, Davis. Calif. 97 p. (2)**</ref> En antikva eŭropa falkada literaturo akcipitroj estis ofte aludataj kiel birdo de vasalo aŭ de "kuiristo" pro ties utilo kiel ĉaspartnero male al la [[Migra falko]], ankaŭ aprezata falkada birdo, sed pli asocia kun nobeluloj kaj malpli adaptata al vario de ĉasteknikoj kaj predotipoj troviĝantaj en arbaraj areoj. Ĉiukaze la Akcipitro restas same aprezata kiel la [[Migra falko]] pro sia grando kaj populareco en moderna [[falkado]].<ref name="F.L. Beebe, H.M. Webster 2000">F.L. Beebe, H.M. Webster, North American Falconry and Hunting Hawks; 8a eldono, 2000, ISBN 0-685-66290-X</ref> La ĉasflugo de la Akcipitroj en falkado tipe komencas el la enganta mano de la falkadisto, kiam la fluganta birdo aŭ kuniklo estas persekutata per horizontala ĉasado. La flugo de la Akcipitro persekutanta la predon estas karakterizata de intensa rapidaĵo ofte sekve de kapta manovro, per kiu la akcipitro kaptas sian predon per invertita posteno el sub la predo. La akcipitro, kiel ĉe aliaj [[akcipitredoj]], montras markatan lertecon por sekvi predon en densa vegetaĵaro, eĉ persekutante predon perpiede tra [[arbustaro]].<ref name="F.L. Beebe, H.M. Webster 2000"/> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Arizonaj montarbaroj]] * [[Elborz-montara arbarstepo]] == Plia legado == === Identigo === * Vinicombe, Keith (2005) Getting to grips with Goshawks ''Birdwatch'' 153:29-33 (a discussion of Goshawk identification) === Aliaj === * R. G. Bijlsma: ''Ecologische Atlas van de Nederlandse Roofvo''gels. Schuyt & Co, Haarlem, 1993. * S. Cramp und K. E. L. Simmons: ''Handbook of the Birds of Europe the Middle East and North Africa – The Birds of the Western Palearctic''. Band 2. Oxford University Press, Oxford, New York, 1980. * U. N. Glutz v. Blotzheim und K. M. Bauer & E. Bezzel: ''Handbuch der Vögel Mitteleuropas''. Bd. 4., 2. Aufl., AULA-Verlag, Wiesbaden, 1989. * D. Forsman: ''The Raptors of Europe and the Middle East – A Handbook of Field Identification''. T & A D Poyser, London, 1999. * E. J. M. Hagemeijer und M. J. Blair (eds.): ''The EBCC Atlas of European Breeding Birds: Their Distribution and Abundance.'' T & A D Poyser, London, 1997. * V. Looft und G. Busche: ''Vogelwelt Schleswig-Holsteins'', Band 2 (Greifvögel). Karl Wachholtz Verlag, Neumünster, 1981. === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj|wikt=akcipitro|ReVo=akcipi}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/northern-goshawk-accipiter-gentilis Filmetoj, fotoj kaj sonoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160405001218/http://ibc.lynxeds.com/species/northern-goshawk-accipiter-gentilis |date=2016-04-05 }} ĉe Internet Bird Collection * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Northern_Goshawk.html Akcipitro] - Laboratorio Cornell de Ornihologio * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3340id.html Akcipitro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112122602/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3340id.html |date=2012-01-12 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://sdakotabirds.com/species/northern_goshawk_info.htm Akcipitro] - Sudakotaj Birdoj kaj Birdumo * [http://www.on.ec.gc.ca/wildlife/wildspace/life.cfm?ID=NOGO&Page=Call&Lang=e Kanada retejo pri Akcipitro, inklude sonon de alvoko de Akcipitro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090515024043/http://www.on.ec.gc.ca/wildlife/wildspace/life.cfm?ID=NOGO&Page=Call&Lang=e |date=2009-05-15 }} * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=goshawk&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Read Congressional Research Service (CRS) Informo pri Akcipitro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090507225636/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=goshawk&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date=2009-05-07 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/117_GoshawkAgentilis.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) fare de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120317204328/http://www.ibercajalav.net/img/117_GoshawkAgentilis.pdf |date=2012-03-17 }} * {{ITIS | id=175300 | taxon=''Accipiter gentilis'' | accessdate=22-a de februaro 2009}} * [http://www.voiceforthewild.org/mbnf/pubs/rdls/rdls.html The Medicine Bow National Forest (A Habitat for the Northern Goshawk)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100714115216/http://www.voiceforthewild.org/mbnf/pubs/rdls/rdls.html |date=2010-07-14 }}-Biodiversity Conservation Alliance * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=710 filmoj akcipitro] <br /> {{Portalo Birdoj}}{{Birdoj}} [[Kategorio:Akcipitroformaj]] [[Kategorio:Akcipitredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Fundamentaj vortoj]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] prx5ncpgm6lbjgswjj4vxtk4nmdginb 0 104841 9347911 9042537 2026-04-05T08:42:38Z Sj1mor 12103 9347911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:DSC00355 - Orfeo (epoca romana) - Foto G. Dall'Orto.jpg|eta|dekstre|250px|La romia planka mozaiko de Orfao ĉirkaŭita de bestoj, Arkeologia Muzeo de [[Palermo]] ]] '''Orfeo''' estas [[kantisto]] kaj [[poeto]] el la [[greka mitologio]]. Lia greka nomo “Όρφεύς” ne havas precizan etimologion. Iuj opinias, ke lia nomo devenas de “όρφνός”, [orfnos] , “obskura”, “όρφνη” [órfne], “obskureco”, eble pro tio ke la trakia poeto malsupreniris la malluman Hadeson serĉe de sia amatino [[Eŭridico]]; aliaj, kiel [[Eduard Schurè]], opinias ke lia nomo devenas el enantioza fenica termino ''Arfa'', konstituita de ''aor'', "lumo" kaj ''rophae'', "kuraco", signifante ''tiu kiu kuracas pere de lumo''. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Orfeo''' estas ''Greka, legenda filo de Apolo, kiu elpensis la liron k. per la muziko mildigis la bestojn; ikonografie estas reprezentita per junulo ludante liron k. ofte ĉirkaŭita de bestoj.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 153.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la greka ''Orpheus'' (Ĥor-feo), kaj de tie la latina ''Orpheus''.<ref>Azorín, samloke.</ref> == La legendo == La legendo diras ke Orfeo naskiĝis en [[Trakio]] kaj estis filo de [[Kaliopo]] la plej grava el la naŭ Muzoj kaj la reĝo [[Eagro]]. Aliaj diras ke li estis filo de [[Apolono]]. Li estis poeto, muzikisto kaj kantisto, ludis liron kaj citron kun tro da ĉarmo ke li ravis homojn kaj bestojn eĉ la arboj klinis siajn frondojn por aŭdi lin. Orfeo estis edukisto de homoj kaj kondukis la trakojn de la sovaĝeco al civilizo. Inicite en la misteroj li plenumis siajn religi-filozofiajn instruojn kaj vojaĝis tra la mondo. Revenante de Egiptio li disvastigis en Helaso la ideon de ''elaĉeto de eraroj kaj krimoj'', la ''kulton de [[Dionizo]]'' kaj la ''misterojn de [[orfeismo]]''. La poeto partoprenis la faman ekspedicion de la [[argonaŭtoj]]. Dum la vojaĝo li pacigis la ondojn pere de sia muziko kaj, per ĝi, li sukcesis eĉ nuligi la hipnotan efikon de la sirenaj kantoj kaj savi la ŝipon. [[Dosiero:Life_of_Orpheus_Greek_Mythology_(Extra_Details).svg|eta|dekstra|200px|Lokoj de la vivo kaj veturoj de Orfeo.]] Kiam li revenis de la ekspedicio li edziĝis kun la [[nimfo]] [[Eŭridico]] kiun li profunde amis eĉ konsiderante ŝin sian ĝemelan animon. Sed li ne estis feliĉa, ĉar lia amatino mortis pro serpentpiko kiam ŝi forfuĝis de [[Aristeo]], la albelbredisto kiu provis seksatenci ŝin. La esoteristo kaj verkisto [[Edouard Shurè]] rakontas ke Eŭridica estis delogita kaj venenmortita de [[Aglaonica]] la sacerdotino de [[Hekato]]. Profunde malĝoja kaj afliktiĝinta pro la perdo de la edzino la granda trakia poeto decidis malsupreniri al la malluma Hadeso por rehavigi ŝin. Pere de sia citro kaj belsona voĉo Orfeo ravis la subteran mondon, eĉ la rado de [[Eksiono]] ĉesis turniĝi, la roko de [[Sizifo]] ĉesi retroruliĝi, [[Tantalo (mitologio)|Tantalo]] forgesis sian malsaton kaj soifon kaj la [[Danaidinoj]] ripozis de ilia senfina laboro plenigadi senfundan barelon. Kortuŝita de tre granda amfervoro [[Plutono (dio)|Plutono]] kaj [[Persefono]] konsentis liberigi al li la edzinon. Sed la inferaj gedioj proponis al li tre malfacilan kodiĉon, ke li iru antaŭen kaj la edzino malantaŭe de li kaj dum la tuta piedirado, ĝis la eksteraj pordoj de la infero, li ne retrorigardu eĉ se io okazus malantaŭe. Li akceptis la tre malfacilan kondiĉon, sed kiam li estis preskaŭ atinganta la lumon, grandega dubo trafis lin: ĉu ŝi vere estas malantaŭ li, se okazas la malon? se Plutono trompis lin? Kun la menso bolanta de dubo kaj la koro plena de sopiro, li retronrigardis. Turniĝinte li vidis sian amatinon kvazaŭ vaporiĝantan kaj malaperantan en la ombro, mortantan je la dua fojo. Orfeo provis reveni al la infero, sed la pramisto [[Karono (mitologio)|Karono]] ne permesis. Priplorante la duan perdon la trakia poeto, fidela al sia amo kaj ne povante forgesi la edzinon, komencis malŝati ĉiujn virinojn de [[Trakio]]. Sentante sin malestimataj kaj malrespektataj de la fideleco de Orfeo al la edzina memoro, la [[Menadoj]], furiozaj, disŝiris kaj senkapigis la poeton. La kapo de Orfeo falis en la maro kaj flosis ĝis la insulo [[Lesbo]] kie la enloĝantoj starigis tombon omaĝe al la muzikisto. Oni diris ke tie ĉe la tombo ofte aŭdiĝis liran sonon. Orfeo estis alkondukita al [[Elizeo]] kie li amuzis la feliĉajn animojn pere sia muziko. La dioj transformis lian liron en konstelacion. La orfea kulto influis la tutajn kaj filozofion kaj religion de Helenio, inkluzive Kristanismon. [[Pitagoro]] kaj [[Platono]] trinkis de tiu mistika fonto, la unua alkonformis sian tutan filozofion al [[orfeismo]], Platono konfirmis la orfeisman dualecon en la homa naturo. == Interpretoj de la mito == * La mito de Orfeo reprezentas ja tutan inicadon kies pasaĵoj kaj personoj estas inicaj simboloj. Vere la mito reprezentas la ŝajnan morton de la inicito kiu spertinte [[transtombo|transtomban]] vivon kaj sciinte pri spiritan realaĵo revenas por instrui la spiritajn valorojn al la karna homo. Eŭridica ja reprezentas la mortemon kaj la transformiĝon de la surteraj realaĵoj al kiuj la homo ne devas sin altiri. La perdo de la kapo, sidejo de la penso kaj racio, signifas la perdon de la saĝo. * En ilia Vortaro de Simboloj J.Chevallier kaj A. Gheerbtant faras la jenan komenton: ''... eble ĝi (la mito de Oefeo) estas simbolo de batalanto kiu apenaŭ mildigis la malbonon, ne tute detruante ĝin kaj kiu mortis viktime de tiu malkapablo superi sian propran nesufiĉon. Je pli supera sfero ĝi signifus la strebon al idealo, pro kio li sinoferas nur per vortoj, ne per efektivaj agoj. Tiun transcendan idealon nur atingas tiu kiu radikale kaj efektive postlasas sian propran vantecon kaj la multecon de siaj deziroj. Ĝi simboligus la "manko de anima forto". Orfeo ne sukcesis eskapi de la kontraŭdiroj de siaj sopiroj al sublimado kaj al banalaĵoj, kaj mortis pro ne havi kuraĝon elekti''. (DIES 569, 136-143). == La legendo en literaturo == La legendon de Orfeo rakontis la klasikaj aŭtoroj * [[Vergilio]] ''[[Georgiko]]'': [http://www.thelatinlibrary.com/verg.html Vergilius] (''latine'') * [[Ovidio]] ''[[Metamorfozoj]] (10a libro)'': [http://www.gottwein.de/Lat/ov/met01la.php Metamorphoses] (''latine'') Kelkaj de la multaj aliaj verkoj * nekonata aŭtoro: ''Sir Orfeo'', mezangla poemo, ĉ. 1300. * [[Poliziano|Angelo Poliziano]]: ''Festa di Orfeo'', 1470. * [[Calderón]]: ''El divino Orfeo'', teatraĵo de 1663. * [[Johann Wolfgang von Goethe]]: ''Urworte. Orphisch'', poemo, 1817. * [[Georg Trakl]]: ''Passion'', poemo, 1914. * [[Oskar Kokoschka]]: ''Orpheus und Euridike'', teatraĵo, 1918. * [[Rainer Maria Rilke]]: Poemaro ''[[La Sonetoj al Orfeo]]'', 1923. * [[Jean Cocteau]]: ''Orpheus et Eurydike'', 1926. * [[Ingeborg Bachmann]]: ''Dunkles zu sagen'', poemo, 1953. * [[Tennessee Williams]]: ''Orpheus Descending'', teatraĵo 1957. La historio de [[Orfeo kaj Eŭridico]] estas intrigo de kelkaj [[opero]]j, inter kiuj ''Euridice'' (1600), de [[Jacopo Peri]], ''[[La favola d'Orfeo]]'' (1609) de [[Claudio Monteverdi]] kaj ''[[Orfeo ed Euridice]]'' (1762) de [[Christoph Willibald Gluck]]. ''[[Orfeu Negro]]'' [eo: Nigra Orfeo] estas filmo el la jaro 1959, kiu translokas la [[antikva]]n [[mito]]n pri Orfeo kaj Eŭridico en la estantecon de la [[karnavalo]] de [[Rio-de-Ĵanejro]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=orfe}} * [[Orfeismo]] * [[Orfeo kaj Eŭridico]] * [[3361 Orfeo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Orfeo| ]] [[Kategorio:Roluloj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Argonaŭtoj]] [[Kategorio:Idaro de Apolono]] [[Kategorio:Samseksemo en la helena mitologio]] [[Kategorio:Muzikistoj en la helena mitologio]] kg5v7x7coqgmfn3y3wrjzfryw4nb1wi 0 105102 9347936 9132536 2026-04-05T09:54:04Z Alifono 114488 Biciklokulturo 9347936 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | lando = {{Irano}} | nomo = {{paĝonomo}} · {{#invoke:Wikidata|claim|p1448}} | provinco = [[provinco Jazdo]] | regiono-ISO = IR | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|p473}} | horzono = [[UTC+03:30]] | bildo = Yazd In 1 frame.jpg | bildo-larĝeco = 300ra }} [[Dosiero:Amir Chakmak mosque.jpg|alternative=Moskeo Amir Ĉakmak|300x300px|eta|Moskeo Ami Chakmak|maldekstra]] '''Jazdo'''<ref name="poŝatlaso">La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon "Jazdo" en la du-paĝaj mapoj 15 kaj 20.</ref> ({{lang-fa|یزد|t=Jazd}}), ankaŭ [[angla]]lingve latinliterigata ''Yazd'' - estas unu el la plej malnovaj urboj de Irano. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma [[provinco Jazdo]] kaj historie estas unu el la centroj de [[zaratuŝtrismo]]. [[dosiero:Freitagsmoschee_Yazd.jpeg|200ra|eta|La vendreda moskeo|maldekstra]] [[Dosiero:Yazd panorama.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|panoramo de la urbo [[Jazdo]]}}]] [[Dosiero:Yazd fire temple.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|[[Zaratuŝtrismo|Zaratuŝtrisma]] fajrotemplo en [[Jazdo]]}}]] Ekde [[2017]] la urbo estis deklarita [[monda heredaĵo de Unesko]] pro sia argilbrika arkitekturo<ref>Listo de monda heredaĵo de Unesko ([https://whc.unesco.org/en/list/1544 angla], [https://whc.unesco.org/fr/list/1544 franca])</ref>. Ĝi estas la plej antikva urbo post [[Ur (urbo)|Ur]] ([[Mezopotamio]]). Ĝi estas ankaŭ la plej populara urbo por [[Bicikloturismo|biciklado]] en Irano. == Loĝantaro == Laŭ la censo de la jaro [[2011]], la urbo havis {{nombro|1074428}} loĝantojn en {{nombro|270575}} familioj. == Geografio == Jazdo situas en [[altebenaĵo]] en mezo de la lando. Ĝi estis fondita ĉe [[oazo]] kaj kuŝas inter la dezertoj [[Daŝti-Kivir]] kaj [[Daŝti-Lut]]. == Historio == La [[Oazo|oaza]] urbo grandparte konstruita el argilaj brikoj ekzistas ekde la 3-a jarmilo antaŭ nia erao. Jazdo situas 250 kilometrojn oriente de [[Isfahano]]. == Biciklokulturo == Jazdo en Irano estas konata kiel urbo kie biciklado ludas gravan rolon, ofte nomata la "urbo de bicikloj" en la regiono. Male al multaj aliaj iranaj urboj Jado estas urbo kun forta loka biciklada tradicio. La loka loĝantaro longe uzis biciklojn por moviĝi tra la mallarĝaj, historiaj stratetoj de la malnova urbo. Jazdo estas la plej granda urbo kun [[adoba arkitekturo]] en la mondo, igante ĝin unika loko por biciklado kaj tial ĉiam pli populara por bicikla turismo, ==Vidindaĵoj== * Ĉe la ĉirkaŭaĵoj de la urbo estas [[Silentoturo|turoj de silento]] kaj multaj [[fajrotemplo]]j ({{Lang-fa|آتشكده}}) de la antikva kulto de [[Zaratuŝtrismo]]. * Famaj [[ventokaptilo]]j servas por malvarmigi kaj ventoli la historiajn domojn. * [[Zein-o-din Karavanserajo]] * Vendreda [[moskeo]], nomata blua moskeo, estas la plej malnova moskeo de Irano. Ĝia interna kupolo enhavas priskribon de [[Alaho]] en 100 diversaj vortumoj. == Esperanto-movado == Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] tie. == Konataj civitanoj de la urbo == *[[Mohammad Ĥatami]], eksa prezidento de Irano *[[Moŝe Kacav]], eksa prezidento de Israelo == Partneraj urboj == <small>(en alfabeta ordo laŭ la urbonomoj)</small> * {{Flago|Hungario}} [[Ĝakarto]] en [[Indonezio]] * [[Herato]] en [[Afganio]] * {{Flago|Kubo}} [[Holguín]] en [[Kubo]] * {{Flago|Sirio}} [[Homs]] en [[Sirio]] * {{Flago|Hungario}} [[Jászberény]] en [[Hungario]] == Bildgalerio == <gallery mode="packed"> Dosiero:Iran2006 pir-e-herisht 1.jpg|Pir-e Herisht, zoroastrisma sanktejo proksime al Ardakan Dosiero:Ventoturoj en Jazdo (Irano) 001.jpg|[[Ventoturo]]j (ventokaptiloj) en Jazdo Dosiero:Caravanserai Zein-o-din, Yazd, Iran (1258979134).jpg|La historia [[karavanejo]] Zein-o-din Dosiero:Templo zoroastrista, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 45.jpg|historia [[zaratuŝtrismo|zaratuŝtrisma]] fajrotemplo </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fa}} {{ĝermo|Irano}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Irano]] [[Kategorio:Oazoj]] ajy6yzvjsgx8xwfcm6lmul8rhgwlshl 0 105377 9347747 7776217 2026-04-05T05:27:53Z Sj1mor 12103 9347747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Multaro''' estas [[matematiko|matematika]] objekto simila al [[aro]], sed kun la diferenco ke en multaro elementoj povas plurfoje aperi. Alimaniere dirite, multaro estas neordigita [[opo]]. La koncepto de multaro estas uzata, ekzemple, en [[komputiko]]. Same kiel arojn, oni uzas por multaroj notacion kun kunigaj krampoj. Ekzemple, {''a'', ''a'', ''b'', ''b'', ''c''} estas multaro. ''a'' aperas dufoje en ĝi; tial oni diras ke la elemento ''a'' havas la [[obleco]]n 2 en tiu ĉi multaro. ==Formala difino== En [[aroteorio]], '''multaro''' povas esti formale difinita kiel paro (''A'', ''m'') kie ''A'' estas iu [[aro]] kaj ''m'' : ''A'' → '''N''' estas [[Funkcio (matematiko)|funkcio]] de ''A'' al la aro '''N''' de ([[pozitivaj]]) [[Natura nombro|naturaj nombroj]]. La aro ''A'' nomiĝas la ''subkuŝanta aro de elementoj''. Por ĉiu ''a'' en ''A'' la ''obleco'' (tio estas, la nombro de aperoj) de ''a'' estas la nombro ''m''(''a''). La koncepto de multaro estas ĝeneraligo de la koncepto de aro: Multaro estas aro se la obleco de ĉiu elemento estas 1. Kutime en aroteorio oni difinas funkcion kiel aron de duopoj { (''a'', ''m''(''a'')) : ''a'' &isin; ''A'' }. Ekzemple la multaro skribita kiel { ''a'', ''b'', ''b'' } estas difinita kiel { (''a'', 1), (''b'', 2) }, kaj la multaro skribita kiel { ''a'', ''a'', ''b'' } estas difinita kiel { (''a'', 2), (''b'', 1) }. Se la aro ''A'' estas [[Finia aro|finia]], la ''longo'' de la multaro (''A'', ''m'') estas la sumo de ĉiuj oblecoj de la elementoj de ''A'': :<math>|(A,m)|=\sum_{a\in A}m(a).</math> ==Ekzemploj== Unu el la plej naturaj kaj simplaj ekzemploj estas la multaro de [[Primo|primaj]] faktoroj de iu nombro ''n''. En ĉi tiu kazo la subkuŝanta aro estas la aro de primaj [[Divizoro|divizoroj]] de ''n''. Ekzemple la nombro 120 havas la priman faktorigon :<math>120 = 2^3 3^1 5^1</math> kies multaro estas {2, 2, 2, 3, 5}. Alia ekzemplo estas la multaro de solvoj de [[algebro|algebra]] ekvacio. Ĉiu lernas en mezlernejo ke [[kvadrata ekvacio]] havas du solvojn, sed en iuj okazoj ili estas ambaŭ la sama nombro. Tial la multaro de solvoj de la ekvacio povis esti { 3, 5 }, aŭ ĝi povis esti { 4, 4 }. En la lasta kazo ĝi havas solvon de obleco 2. ==Operacioj== La kutimaj operacioj de aroj kiel [[kunaĵo]], [[komunaĵo]] kaj [[Kartezia produto]] povas esti facile ĝeneraligitaj por multaroj. (''A'', ''m'') kaj (''B'', ''n'') estu multaroj * La kunaĵo estas difinita kiel (''A'' &cup; ''B'', ''f'') kie ''f''(''x'') = (maks, maksimuma){''m''(''x''), ''n''(''x'')}. * La komunaĵo estas difinita kiel (''A'' ∩ ''B'', ''f'') kie ''f''(''x'') = min{''m''(''x''), ''n''(''x'')}. * La kartezia produto estas difinita kiel (''A'' × ''B'', ''f'') kie ''f''((''x'',''y'')) = ''m''(''x'')''n''(''y''). Aldone ekzistas jena operacio, kiu ne havas ekvivalenton ĉe la aroj: * La sumo estas difinita kiel <math>(A,m) \biguplus (B,n) = (A \cup B, f) </math> kie ''f''(''x'') = ''m''(''x'')+''n''(''x''). ==Vidu ankaŭ== *[[Aro]] *[[Aroteorio]] *[[Funkcio]] *[[Neakra aro]] [[Kategorio:Aro-teorio]] acuqq5tendvfc83ek6f6dgk5z1csmhf 0 106876 9347750 9257073 2026-04-05T05:30:27Z Sj1mor 12103 9347750 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Esperanta-kanado.PNG|300ra|dekstra|eta|Politika mapo de Kanado kun esperantigitaj nomoj.]] [[Kanado]] estas [[federacio]] de '''dek provincoj''' kiuj, kune kun '''tri teritorioj''', konsistigas la duan plej grandan landon de la mondo laŭ areo. La ĉefa diferenco inter kanada [[provinco]] kaj kanada teritorio estas tiu, ke provinco ricevas povojn rekte de la [[Konstitucia Leĝo de 1867]]. Kontraste, teritorioj estas kreitaj per simpla federala leĝo, teorie nur havas potencojn delegitajn de la federala registaro, kaj do havas malpli da potencoj ol provinco relative al la federala registaro. Tamen, dum la lastaj jardekoj ili emis ricevi pli kaj pli da memstaraj potencoj por fariĝi pli similaj al provinco. [[Ontario]], [[Kebekio]], [[Nov-Brunsviko]], kaj [[Nov-Skotio]] estas la provincoj kiuj unue konsistigis Kanadon, kiam la [[Britio|britaj]] [[kolonio]]j federaciiĝis la {{daton|1|julio|1867}}, kaj iom post iom ekhavigis al si la signojn de sendependeco de Britio. Dum la sekvaj ses jaroj [[Manitobo]], [[Brita Kolumbio]] kaj [[Insulo de Princo Eduardo]] aldoniĝis kiel provincoj. La [[Kompanio de la Hudsona Golfo]] retenis povon sur vastaj terenoj de okcidenta Kanado ĝis [[1870]], kiam ĝi transdonis ilin al la Registaro de Kanado por formi parton de la [[Nordokcidentaj Teritorioj]]. La {{daton|1|septembro|1905}}, la parto de la Nordokcidentaj Teritorioj sude de la 60-a paralelo fariĝis la provincoj [[Alberto]] kaj [[Saskaĉevano]]. [[Novlando kaj Labradoro|Novlando]] decidis en [[1869]] per referendumo resti brita kolonio, ĉar oni zorgis ke centra Kanado superregus kiam temus pri impostado kaj ekonomiaj demandoj, kaj en [[1907]] Novlando kaj Labradoro havigis al si sendependecon. Tamen en [[1933]] la registaro de Novlando falis, kaj dum la [[Dua mondmilito]] Kanado transprenis respondecon pri la defendado de Novlando. Post la milito, oni demandis pri la statuso de Novlando. Per malgranda plimulto la civitanoj de Novlando kaj Labradoro elektis aliĝi al la kanada konfederiĝo dum referendumo en 1948. La {{daton|31|marto|1949}} Novlando kaj Labradoro fariĝis la deka provinco de Kanado. == Regado == Provincoj havas multan povon en rilatoj kun la federacia registaro, havante respondecon pri multaj sferoj de publika prizorgado, interalie pri [[san-prizorgado]], [[edukado]], [[financa subteno]], kaj transporto interne de la provinco. Por pagi la kostojn de ĉi tio ili ricevas "transpagojn" de la federacia registaro, aldone al la mono kiujn ili ricevas de siaj propraj impostoj. La federacia registaro, kun pli grandaj povoj rilate impostadon kaj elspezadon, povas uzi la transpagojn por influi la politikon de la provincaj registaroj en ĉi tiuj sferoj. Por ricevi monon por pagi la kostojn de san-prizorgado laŭ la leĝoj pri [[medicina asekuro]], ekzemple, la provincoj devas konsenti je certaj postuloj de la federacia registaro, kiel garantiado de libera aliro al bezonata medicina traktado por ĉiu civitano. Provincaj kaj teritoriaj parlamentoj estas unu-ĉambraj, tio estas, ili ne havas duan ĉambron kiel la [[Kanada Senato]]. Komence, kelkaj provincoj ja havis duan ĉambron, sed oni poste forigis ilin; la lasta estis tiu de Kebekio, kiun oni forigis en [[1968]]. En la pli multaj provincoj, la unu parlamenta ĉambro nomiĝas la [[Leĝdona Asembleo]] krom en Nov-Skotio kaj Novlando, kie ĝi nomiĝas la [[Ĉambro de Asembleo]], kaj Kebekio, kie ĝi nomiĝas la [[Nacia Asembleo de Kebekio|Nacia Asembleo]]. Ontario havas Leĝdonan Asembleon, sed ĝiaj anoj nomiĝas Membroj de la Provinca Parlamento (MPP-oj). La leĝdonaj asembleoj uzas proceduron simila al tiu de la [[Kanada Ĉambro de Deputitoj]]. La registarestro de ĉi tiu provinco, nomata la ĉef-ministro, kutime estas la [[estro de la partio]] kun la plej multaj deputitoj. Ĉi tiel ankaŭ estas en Jukonio, sed la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Nunavuto ne havas partiojn je la teritoria nivelo. La reprezentanto de la Reĝino en ĉiu provinco estas la [[Leŭtenanta Guberniestro]]; ĉiu Teritorio havas samfunkcian Komisiiton. Ĉi tiuj terminologiaj diferencoj resumiĝas sube. === Komparo de federacia, provinca kaj teritoria terminologio === {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" ! rowspan = "2" | Kanado ! rowspan = "2" | Guberniestro ! rowspan = "2" | Ĉef-Ministro ! colspan = "2" | Parlamento ! colspan = "2" | Parlamentano |- style="background: #efefef;" ! Senato !! Ĉambro de Deputitoj !! Senatano !! Deputito |- ! style="text-align: left;" | Kebekio | rowspan="5" | Leŭtenanta Guberniestro (senpera reprezentanto de la Reĝino) | rowspan="5" | Ĉef-Ministro | rowspan="6" | n/a | Nacia Asembleo | rowspan="6" | n/a | Asembleano |- ! style="text-align: left;" | Ontario | Leĝdona Asembleo | Membro de la Provinca Parlamento |- ! style="text-align: left;" | Novlando kaj Labradoro | rowspan="2" | Ĉambro de Asembleo | Asembleano |- ! style="text-align: left;" | Nova Scotia | rowspan="3" | Asembleano |- ! style="text-align: left;" | Aliaj provincoj | rowspan="2" | Leĝdona Asembleo |- ! style="text-align: left;" | Teritorioj | Komisiito (reprezentanto de la federala registaro) | Ĉef-Ministro (antaŭe: Registarestro) |} == Provincoj de Kanado == La sekva tabelo listigas la provincojn laŭ la ordo en kiu ili aliĝis al la federacio. {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" ! rowspan="2" | Provinco, kun flago ! rowspan="2" | Poŝta mallongiĝo/<br />[[ISO 3166-2:CA|ISO code]] ! rowspan="2" | Ĉefurbo ! rowspan="2" | Aliĝis al la Federacio ! rowspan="2" | Loĝantaro<br />(2004) ! colspan="3" | Areo (km²) |- ! Tero !! Akvo !! Sumo |- ! style="text-align: left;" | {{ON}}¹ | style="text-align: center;" | ON |[[Toronto (Ontario)|Toronto]] | rowspan = "4" | [[1-a de julio]], [[1867]] | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 12.439.755 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 917.741 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 158.654 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 1.076.395 |- ! style="text-align: left;" | {{QC}}¹ | style="text-align: center;" | QC | [[Kebeko (Kebekio)|Kebeko]] | colpos = "6" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 7.560.592 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1.356.128 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 185.928 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1.542.056 |- ! style="text-align: left;" | {{NS}}² | style="text-align: center;" | NS | [[Regiona Municipo Halifakso (Nov-Skotio)|Halifakso]] | colpos = "6" style="text-align: right;" | 938.134 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 53.338 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 1.946 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 55.284 |- ! style="text-align: left;" | {{NB}}² | style="text-align: center;" | NB | [[Frederiktono (Nov-Brunsviko)|Frederiktono]] | colpos = "6" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 751.400 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 71.450 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 1.458 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 72.908 |- ! style="text-align: left;" | {{MB}}³ | style="text-align: center;" | MB | [[Vinipego (Manitobo)|Vinipego]] | [[15-a de julio]], [[1870]] | style="text-align: right;" | 1.170.300 | style="text-align: right;" | 553.556 | style="text-align: right;" | 94.241 | style="text-align: right;" | 647.797 |- ! style="text-align: left;" | {{BC}}² | style="text-align: center;" | BC | [[Viktorio (Brita Kolumbio)|Viktorio]] | [[20-a de julio]], [[1871]] | style="text-align: right;" | 4.168.123 | style="text-align: right;" | 925.186 | style="text-align: right;" | 19.549 | style="text-align: right;" | 944.735 |- ! style="text-align: left;" | {{PE}}² | style="text-align: center;" | PE | [[Ĉarlotaŭno (IPE)|Ĉarlotaŭno]] | [[1-a de julio]], [[1873]] | style="text-align: right;" | 137.900 | style="text-align: right;" | 5.660 | style="text-align: center;" | — | style="text-align: right;" | 5.660 |- ! style="text-align: left;" | {{SK}}⁴ | style="text-align: center;" | SK | [[Reĝino (Saskaĉevano)|Reĝino]] | rowspan = "2" | [[1-a de septembro]], [[1905]] | style="text-align: right;" | 996.194 | style="text-align: right;" | 591.670 | style="text-align: right;" | 59.366 | style="text-align: right;" | 651.036 |- ! style="text-align: left;" | {{AB}}⁴ | style="text-align: center;" | AB | [[Edmontono (Alberto)|Edmontono]] | colpos = "6" style="text-align: right;" | 3.183.312 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 642.317 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 19.531 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 661.848 |- ! style="text-align: left;" | {{NL}}² | style="text-align: center;" | NL | [[Sankt-Johano (Novlando)|Sankt-Johano]] | [[31-a de marto]], [[1949]] | style="text-align: right;" | 517.000 | style="text-align: right;" | 373.872 | style="text-align: right;" | 31.340 | style="text-align: right;" | 405.212 |} Notoj: # Tuj antaŭ la federaciiĝo, Ontario kaj Kebekio estis parto de la [[Provinco Kanado]]. # Nov-Scotio, Nov-Brunsviko, Brita Kolumbio, kaj Insulo de Princo Eduardo estis apartaj kolonioj kiam ili aliĝis al la kanada federacio. Antaŭ ol ĝi aliĝis al la federacio, Novlando estis sendependa lando en la [[Brita Komunumaro]]. # Oni fondis Manitobon samtempe kiel la Nordokcidentaj Teritorioj. # Saskaĉevano kaj Alberto estis kreitaj de terenoj antaŭe en la Nordokcidentaj Teritorioj. == Teritorioj de Kanado == Estas tri (ne-provincaj) teritorioj en [[Kanado]]. Ili havas en si la tuton de la kanada ĉef-tero norde de la 60-a paralelo kaj okcidente de [[Hudsona Golfo]] kiel ankaŭ preskaŭ ĉiujn insulojn norde de la kanada ĉef-tero. La sekva tabelo listigas la teritoriojn laŭ ordo de estiĝo. {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" ! rowspan="2" | Teritorio, kun flago ! rowspan="2" | Poŝta mallongiĝo/<br />[[ISO 3166-2:CA|ISO code]] ! rowspan="2" | Ĉefurbo ! rowspan="2" | Eniris la federacion ! rowspan="2" | Loĝantaro<br />(2004) ! colspan="3" | Areo (km²) |- ! Tero !! Akvo !! Sumo |- ! style="text-align: left;" | {{NT}} | style="text-align: center;" | NT | [[Yellowknife (NOT)|Yellowknife]] | [[15-a de julio]], [[1870]] | style="text-align: right;" | 42.800 | style="text-align: right;" | 1.183.085 | style="text-align: right;" | 163.021 | style="text-align: right;" | 1.346.106 |- ! style="text-align: left;" | {{YT}} | style="text-align: center;" | YT | [[Whitehorse (Jukonio)|Whitehorse]] | [[13-a de junio]], [[1898]] | style="text-align: right;" | 31.200 | style="text-align: right;" | 474.391 | style="text-align: right;" | 8.052 | style="text-align: right;" | 482.443 |- ! style="text-align: left;" | {{NU}} | style="text-align: center;" | NU | [[Ikaluito (Nunavuto)|Ikaluito]] | [[1-a de aprilo]], [[1999]] | style="text-align: right;" | 28.300 | style="text-align: right;" | 1.936.113 | style="text-align: right;" | 157.077 | style="text-align: right;" | 2.093.190 |} Noto: Kanado ne havigis al si novajn terenojn por krei Jukonion, Alberton, Saskaĉevanon aŭ Nunavuton. Ĉiuj ĉi tiuj antaŭe estis partoj de la Nordokcidentaj Teritorioj. Brita Kolumbio, Nov-Brunsviko, Novlando kaj Labradoro, Nov-Skotio, kaj Insulo de Princo Eduardo estis apartaj kolonioj antaŭ ol ili aliĝis al Kanado. Ontario kaj Kebekio estis unuigitaj antaŭ la [[Kanada konfederiĝo|konfederiĝo]] kiel [[Provinco Kanado]]. Manitobo kaj la Nordokcidentaj Teritorioj kreiĝis en [[1870]] el terenoj de [[Rupert-lando]] kaj la [[Nordokcidentaj Teritorioj]]. Tiutempe, la terenoj konsistigantaj la Nordokcidentajn Teritoriojn estis la tuto de okcidenta Kanado krom Brita Kolumbio kaj suda Manitobo, kiel ankaŭ la nordaj tri-kvaronoj de Ontario kaj Kebekio. En [[1999]], oni kreis Nunavuton de la orienta parto de la Nordokcidentaj Teritorioj, kiel eliro de traktata procedo por solvi la landpretendojn de la [[inuitoj|inuita]] popolo. La [[Jukonteritorio]] estas en la okcidenta parto de la [[Kanada Arkto]], dum Nunavuto estas en la oriento. La loĝantaro de Nunavuto konsistas 85 procente de [[inuitoj]], dum la loĝantaro de la Nordokcidentaj Teritorioj konsistas 10 procente de [[inuitoj]], 40 procente de membroj de la [[Unuaj Nacioj]] kaj [[metisoj]], kaj 50 procente de ne-[[indiĝeno|indiĝenaj]] homoj. La tri teritorioj kune estas la plej maldense loĝata regiono de Kanado, kun ĉirkaŭ 100.000 homoj dise loĝantaj en vasta tereno. Por organizaj celoj, oni ofte parolas pri ili kiel unu regiono, « la Nordo » aŭ « la Teritorioj ». Kontraste al la [[Usonaj teritorioj]] kiel la [[Usonaj Virgininsuloj]], la loĝantaro de la kanadaj teritorioj estas plenrajtaj kanadaj civitanoj kaj ili ĝuas la samajn rajtojn kiel aliaj kanadanoj. Interalie, ili estas plene reprezentataj en la [[Parlamento de Kanado]], samkiel la loĝantoj de la provincoj. Ĉiu kanada teritorio konsistigas unu federalan balot-distrikton kaj rajtas elekti unu plene voĉdon-rajtan deputiton al la [[Kanada Ĉambro de Deputitoj]], samkiel ĉiu alia balot-distrikto en la lando. Kun la escepto de Insulo de Princo Eduardo, kiu havas iomete pli bonan pokapan reprezentiĝon en la Ĉambro ol la Nordokcidentaj Teritorioj, la teritorioj havas pli bonan pokapan reprezentiĝon en la [[Parlamento de Kanado]] ol ĉiu alia regiono de Kanado, pro ilia maldensa loĝantaro. Tamen, la balot-distrikto Nunavuto estas la plej vasta unu-deputita balot-distrikto en la mondo. Ĉiu teritorio ankaŭ reprezentiĝas per unu (neelektita) membro de la [[Kanada Senato]]. === Aliaj Notoj === La [[Distrikto de Keewatin]] ekzistis kiel aparta teritorio de 1876 ĝis 1905, kiam ĝi fariĝis administra distrikto de la Nordokcidentaj Teritorioj. Estas vigla intereso kaj en Kanado kaj en la [[Turkoj kaj Kajkoj]], transmara [[Britio|brita]] teritorio en la [[Kariba Maro]], ke ĉi tiu insularo iel eniru la konfederacion. Kvankam ankoraŭ ne ekzistas formalaj negocoj tiuteme, la du landoj havas long-tempan interrilaton, kaj formalaj komitatoj de ambaŭ registaroj aktive esploras la cirkonstancojn laŭ kiuj la aliĝo de Turkoj kaj Kajkoj al Kanado povus realiĝi<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cbc.ca/news/background/turksandcaicos/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2004-04-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040430025500/http://www.cbc.ca/news/background/turksandcaicos/ |arkivdato=2004-04-30 }}</ref>. == Provincaj Partioj == En la plej multaj provincoj ekzistas provincaj versioj de la tri grandaj federaciaj partioj. Iuj provincaj partioj tamen ne estas ligitaj al la samnomaj federaciaj partioj, kaj en iuj provincoj estas regione fokusitaj politikaj partioj, kiel la [[Saskaĉevana Partio]]. La klimato de provinca politiko en Kebekio estas mult-rilate alia ol en aliaj provincoj de Kanado: la ĉefa diferenco inter la partioj baziĝas je ilia sinteno al [[Kebekia movado por suvereneco|kebekia suvereneco]] (de kiu [[sendependismo]] estas unu variaĵo): la [[Kebekia Partio]] favoras kebekian sendependecon dum la [[Liberala Partio de Kebekio]] ĝenerale malfavoras ĝin. == Vidu ankaŭ == * [[Atlantika Kanado]] * [[Okcidenta Kanado]] * [[Norda Kanado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Provincoj de Kanado}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kanadaj provincoj kaj teritorioj| ]] 3bh2wuxswuouyqbu2vc3wzesvpzqllk 9347753 9347750 2026-04-05T05:31:50Z Sj1mor 12103 9347753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Esperanta-kanado.PNG|300ra|dekstra|eta|Politika mapo de Kanado kun esperantigitaj nomoj.]] [[Kanado]] estas [[federacio]] de '''dek provincoj''' kiuj, kune kun '''tri teritorioj''', konsistigas la duan plej grandan landon de la mondo laŭ areo. La ĉefa diferenco inter kanada [[provinco]] kaj kanada teritorio estas tiu, ke provinco ricevas povojn rekte de la [[Konstitucia Leĝo de 1867]]. Kontraste, teritorioj estas kreitaj per simpla federala leĝo, teorie nur havas potencojn delegitajn de la federala registaro, kaj do havas malpli da potencoj ol provinco relative al la federala registaro. Tamen, dum la lastaj jardekoj ili emis ricevi pli kaj pli da memstaraj potencoj por fariĝi pli similaj al provinco. [[Ontario]], [[Kebekio]], [[Nov-Brunsviko]], kaj [[Nov-Skotio]] estas la provincoj kiuj unue konsistigis Kanadon, kiam la [[Britio|britaj]] [[kolonio]]j federaciiĝis la {{daton|1|julio|1867}}, kaj iom post iom ekhavigis al si la signojn de sendependeco de Britio. Dum la sekvaj ses jaroj [[Manitobo]], [[Brita Kolumbio]] kaj [[Insulo de Princo Eduardo]] aldoniĝis kiel provincoj. La [[Kompanio de la Hudsona Golfo]] retenis povon sur vastaj terenoj de okcidenta Kanado ĝis [[1870]], kiam ĝi transdonis ilin al la Registaro de Kanado por formi parton de la [[Nordokcidentaj Teritorioj]]. La {{daton|1|septembro|1905}}, la parto de la Nordokcidentaj Teritorioj sude de la 60-a paralelo fariĝis la provincoj [[Alberto]] kaj [[Saskaĉevano]]. [[Novlando kaj Labradoro|Novlando]] decidis en [[1869]] per referendumo resti brita kolonio, ĉar oni zorgis ke centra Kanado superregus kiam temus pri impostado kaj ekonomiaj demandoj, kaj en [[1907]] Novlando kaj Labradoro havigis al si sendependecon. Tamen en [[1933]] la registaro de Novlando falis, kaj dum la [[Dua mondmilito]] Kanado transprenis respondecon pri la defendado de Novlando. Post la milito, oni demandis pri la statuso de Novlando. Per malgranda plimulto la civitanoj de Novlando kaj Labradoro elektis aliĝi al la kanada konfederiĝo dum referendumo en 1948. La {{daton|31|marto|1949}} Novlando kaj Labradoro fariĝis la deka provinco de Kanado. == Regado == Provincoj havas multan povon en rilatoj kun la federacia registaro, havante respondecon pri multaj sferoj de publika prizorgado, interalie pri [[san-prizorgado]], [[edukado]], [[financa subteno]], kaj transporto interne de la provinco. Por pagi la kostojn de ĉi tio ili ricevas "transpagojn" de la federacia registaro, aldone al la mono kiujn ili ricevas de siaj propraj impostoj. La federacia registaro, kun pli grandaj povoj rilate impostadon kaj elspezadon, povas uzi la transpagojn por influi la politikon de la provincaj registaroj en ĉi tiuj sferoj. Por ricevi monon por pagi la kostojn de san-prizorgado laŭ la leĝoj pri [[medicina asekuro]], ekzemple, la provincoj devas konsenti je certaj postuloj de la federacia registaro, kiel garantiado de libera aliro al bezonata medicina traktado por ĉiu civitano. Provincaj kaj teritoriaj parlamentoj estas unu-ĉambraj, tio estas, ili ne havas duan ĉambron kiel la [[Kanada Senato]]. Komence, kelkaj provincoj ja havis duan ĉambron, sed oni poste forigis ilin; la lasta estis tiu de Kebekio, kiun oni forigis en [[1968]]. En la pli multaj provincoj, la unu parlamenta ĉambro nomiĝas la [[Leĝdona Asembleo]] krom en Nov-Skotio kaj Novlando, kie ĝi nomiĝas la [[Ĉambro de Asembleo]], kaj Kebekio, kie ĝi nomiĝas la [[Nacia Asembleo de Kebekio|Nacia Asembleo]]. Ontario havas Leĝdonan Asembleon, sed ĝiaj anoj nomiĝas Membroj de la Provinca Parlamento (MPP-oj). La leĝdonaj asembleoj uzas proceduron simila al tiu de la [[Kanada Ĉambro de Deputitoj]]. La registarestro de ĉi tiu provinco, nomata la ĉef-ministro, kutime estas la [[estro de la partio]] kun la plej multaj deputitoj. Ĉi tiel ankaŭ estas en Jukonio, sed la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Nunavuto ne havas partiojn je la teritoria nivelo. La reprezentanto de la Reĝino en ĉiu provinco estas la [[Leŭtenanta Guberniestro]]; ĉiu Teritorio havas samfunkcian Komisiiton. Ĉi tiuj terminologiaj diferencoj resumiĝas sube. === Komparo de federacia, provinca kaj teritoria terminologio === {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" ! rowspan = "2" | Kanado ! rowspan = "2" | Guberniestro ! rowspan = "2" | Ĉef-Ministro ! colspan = "2" | Parlamento ! colspan = "2" | Parlamentano |- style="background: #efefef;" ! Senato !! Ĉambro de Deputitoj !! Senatano !! Deputito |- ! style="text-align: left;" | Kebekio | rowspan="5" | Leŭtenanta Guberniestro (senpera reprezentanto de la Reĝino) | rowspan="5" | Ĉef-Ministro | rowspan="6" | n/a | Nacia Asembleo | rowspan="6" | n/a | Asembleano |- ! style="text-align: left;" | Ontario | Leĝdona Asembleo | Membro de la Provinca Parlamento |- ! style="text-align: left;" | Novlando kaj Labradoro | rowspan="2" | Ĉambro de Asembleo | Asembleano |- ! style="text-align: left;" | Nova Scotia | rowspan="3" | Asembleano |- ! style="text-align: left;" | Aliaj provincoj | rowspan="2" | Leĝdona Asembleo |- ! style="text-align: left;" | Teritorioj | Komisiito (reprezentanto de la federala registaro) | Ĉef-Ministro (antaŭe: Registarestro) |} == Provincoj de Kanado == La sekva tabelo listigas la provincojn laŭ la ordo en kiu ili aliĝis al la federacio. {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" ! rowspan="2" | Provinco, kun flago ! rowspan="2" | Poŝta mallongiĝo/<br />[[ISO 3166-2:CA|ISO code]] ! rowspan="2" | Ĉefurbo ! rowspan="2" | Aliĝis al la Federacio ! rowspan="2" | Loĝantaro<br />(2004) ! colspan="3" | Areo (km²) |- ! Tero !! Akvo !! Sumo |- ! style="text-align: left;" | {{ON}}¹ | style="text-align: center;" | ON |[[Toronto (Ontario)|Toronto]] | rowspan = "4" | [[1-a de julio]], [[1867]] | colpos = "6" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 12.439.755 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 917.741 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 158.654 | colpos = "7" rowpos = "4" style="text-align: right;" | 1.076.395 |- ! style="text-align: left;" | {{QC}}¹ | style="text-align: center;" | QC | [[Kebeko (Kebekio)|Kebeko]] | colpos = "6" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 7.560.592 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1.356.128 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 185.928 | colpos = "7" rowpos = "3" style="text-align: right;" | 1.542.056 |- ! style="text-align: left;" | {{NS}}² | style="text-align: center;" | NS | [[Regiona Municipo Halifakso (Nov-Skotio)|Halifakso]] | colpos = "6" style="text-align: right;" | 938.134 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 53.338 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 1.946 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 55.284 |- ! style="text-align: left;" | {{NB}}² | style="text-align: center;" | NB | [[Frederiktono (Nov-Brunsviko)|Frederiktono]] | colpos = "6" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 751.400 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 71.450 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 1.458 | colpos = "7" rowpos = "2" style="text-align: right;" | 72.908 |- ! style="text-align: left;" | {{MB}}³ | style="text-align: center;" | MB | [[Vinipego (Manitobo)|Vinipego]] | [[15-a de julio]], [[1870]] | style="text-align: right;" | 1.170.300 | style="text-align: right;" | 553.556 | style="text-align: right;" | 94.241 | style="text-align: right;" | 647.797 |- ! style="text-align: left;" | {{BC}}² | style="text-align: center;" | BC | [[Viktorio (Brita Kolumbio)|Viktorio]] | [[20-a de julio]], [[1871]] | style="text-align: right;" | 4.168.123 | style="text-align: right;" | 925.186 | style="text-align: right;" | 19.549 | style="text-align: right;" | 944.735 |- ! style="text-align: left;" | {{PE}}² | style="text-align: center;" | PE | [[Ĉarlotaŭno (IPE)|Ĉarlotaŭno]] | [[1-a de julio]], [[1873]] | style="text-align: right;" | 137.900 | style="text-align: right;" | 5.660 | style="text-align: center;" | — | style="text-align: right;" | 5.660 |- ! style="text-align: left;" | {{SK}}⁴ | style="text-align: center;" | SK | [[Reĝino (Saskaĉevano)|Reĝino]] | rowspan = "2" | [[1-a de septembro]], [[1905]] | style="text-align: right;" | 996.194 | style="text-align: right;" | 591.670 | style="text-align: right;" | 59.366 | style="text-align: right;" | 651.036 |- ! style="text-align: left;" | {{AB}}⁴ | style="text-align: center;" | AB | [[Edmontono (Alberto)|Edmontono]] | colpos = "6" style="text-align: right;" | 3.183.312 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 642.317 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 19.531 | colpos = "6" style="text-align: right;" | 661.848 |- ! style="text-align: left;" | {{NL}}² | style="text-align: center;" | NL | [[Sankt-Johano (Novlando)|Sankt-Johano]] | [[31-a de marto]], [[1949]] | style="text-align: right;" | 517.000 | style="text-align: right;" | 373.872 | style="text-align: right;" | 31.340 | style="text-align: right;" | 405.212 |} Notoj: # Tuj antaŭ la federaciiĝo, Ontario kaj Kebekio estis parto de la [[Provinco Kanado]]. # Nov-Scotio, Nov-Brunsviko, Brita Kolumbio, kaj Insulo de Princo Eduardo estis apartaj kolonioj kiam ili aliĝis al la kanada federacio. Antaŭ ol ĝi aliĝis al la federacio, Novlando estis sendependa lando en la [[Brita Komunumaro]]. # Oni fondis Manitobon samtempe kiel la Nordokcidentaj Teritorioj. # Saskaĉevano kaj Alberto estis kreitaj de terenoj antaŭe en la Nordokcidentaj Teritorioj. == Teritorioj de Kanado == Estas tri (ne-provincaj) teritorioj en [[Kanado]]. Ili havas en si la tuton de la kanada ĉef-tero norde de la 60-a paralelo kaj okcidente de [[Hudsona Golfo]] kiel ankaŭ preskaŭ ĉiujn insulojn norde de la kanada ĉef-tero. La sekva tabelo listigas la teritoriojn laŭ ordo de estiĝo. {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" ! rowspan="2" | Teritorio, kun flago ! rowspan="2" | Poŝta mallongiĝo/<br />[[ISO 3166-2:CA|ISO code]] ! rowspan="2" | Ĉefurbo ! rowspan="2" | Eniris la federacion ! rowspan="2" | Loĝantaro<br />(2004) ! colspan="3" | Areo (km²) |- ! Tero !! Akvo !! Sumo |- ! style="text-align: left;" | {{NT}} | style="text-align: center;" | NT | [[Yellowknife (NOT)|Yellowknife]] | [[15-a de julio]], [[1870]] | style="text-align: right;" | 42.800 | style="text-align: right;" | 1.183.085 | style="text-align: right;" | 163.021 | style="text-align: right;" | 1.346.106 |- ! style="text-align: left;" | {{YT}} | style="text-align: center;" | YT | [[Whitehorse (Jukonio)|Whitehorse]] | [[13-a de junio]], [[1898]] | style="text-align: right;" | 31.200 | style="text-align: right;" | 474.391 | style="text-align: right;" | 8.052 | style="text-align: right;" | 482.443 |- ! style="text-align: left;" | {{NU}} | style="text-align: center;" | NU | [[Ikaluito (Nunavuto)|Ikaluito]] | [[1-a de aprilo]], [[1999]] | style="text-align: right;" | 28.300 | style="text-align: right;" | 1.936.113 | style="text-align: right;" | 157.077 | style="text-align: right;" | 2.093.190 |} Noto: Kanado ne havigis al si novajn terenojn por krei Jukonion, Alberton, Saskaĉevanon aŭ Nunavuton. Ĉiuj ĉi tiuj antaŭe estis partoj de la Nordokcidentaj Teritorioj. Brita Kolumbio, Nov-Brunsviko, Novlando kaj Labradoro, Nov-Skotio, kaj Insulo de Princo Eduardo estis apartaj kolonioj antaŭ ol ili aliĝis al Kanado. Ontario kaj Kebekio estis unuigitaj antaŭ la [[Kanada konfederiĝo|konfederiĝo]] kiel [[Provinco Kanado]]. Manitobo kaj la Nordokcidentaj Teritorioj kreiĝis en [[1870]] el terenoj de [[Rupert-lando]] kaj la [[Nordokcidentaj Teritorioj]]. Tiutempe, la terenoj konsistigantaj la Nordokcidentajn Teritoriojn estis la tuto de okcidenta Kanado krom Brita Kolumbio kaj suda Manitobo, kiel ankaŭ la nordaj tri-kvaronoj de Ontario kaj Kebekio. En [[1999]], oni kreis Nunavuton de la orienta parto de la Nordokcidentaj Teritorioj, kiel eliro de traktata procedo por solvi la landpretendojn de la [[inuitoj|inuita]] popolo. La [[Jukonteritorio]] estas en la okcidenta parto de la [[Kanada Arkto]], dum Nunavuto estas en la oriento. La loĝantaro de Nunavuto konsistas 85 procente de [[inuitoj]], dum la loĝantaro de la Nordokcidentaj Teritorioj konsistas 10 procente de [[inuitoj]], 40 procente de membroj de la [[Unuaj Nacioj]] kaj [[metisoj]], kaj 50 procente de ne-[[indiĝeno|indiĝenaj]] homoj. La tri teritorioj kune estas la plej maldense loĝata regiono de Kanado, kun ĉirkaŭ 100.000 homoj dise loĝantaj en vasta tereno. Por organizaj celoj, oni ofte parolas pri ili kiel unu regiono, « la Nordo » aŭ « la Teritorioj ». Kontraste al la [[Usonaj teritorioj]] kiel la [[Usonaj Virgininsuloj]], la loĝantaro de la kanadaj teritorioj estas plenrajtaj kanadaj civitanoj kaj ili ĝuas la samajn rajtojn kiel aliaj kanadanoj. Interalie, ili estas plene reprezentataj en la [[Parlamento de Kanado]], samkiel la loĝantoj de la provincoj. Ĉiu kanada teritorio konsistigas unu federalan balot-distrikton kaj rajtas elekti unu plene voĉdon-rajtan deputiton al la [[Kanada Ĉambro de Deputitoj]], samkiel ĉiu alia balot-distrikto en la lando. Kun la escepto de Insulo de Princo Eduardo, kiu havas iomete pli bonan pokapan reprezentiĝon en la Ĉambro ol la Nordokcidentaj Teritorioj, la teritorioj havas pli bonan pokapan reprezentiĝon en la [[Parlamento de Kanado]] ol ĉiu alia regiono de Kanado, pro ilia maldensa loĝantaro. Tamen, la balot-distrikto Nunavuto estas la plej vasta unu-deputita balot-distrikto en la mondo. Ĉiu teritorio ankaŭ reprezentiĝas per unu (neelektita) membro de la [[Kanada Senato]]. === Aliaj Notoj === La [[Distrikto de Keewatin]] ekzistis kiel aparta teritorio de 1876 ĝis 1905, kiam ĝi fariĝis administra distrikto de la Nordokcidentaj Teritorioj. Estas vigla intereso kaj en Kanado kaj en la [[Turkoj kaj Kajkoj]], transmara [[Britio|brita]] teritorio en la [[Kariba Maro]], ke ĉi tiu insularo iel eniru la konfederacion. Kvankam ankoraŭ ne ekzistas formalaj negocoj tiuteme, la du landoj havas long-tempan interrilaton, kaj formalaj komitatoj de ambaŭ registaroj aktive esploras la cirkonstancojn laŭ kiuj la aliĝo de Turkoj kaj Kajkoj al Kanado povus realiĝi<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cbc.ca/news/background/turksandcaicos/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2004-04-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20040430025500/http://www.cbc.ca/news/background/turksandcaicos/ |arkivdato=2004-04-30 }}</ref>. == Provincaj Partioj == En la plej multaj provincoj ekzistas provincaj versioj de la tri grandaj federaciaj partioj. Iuj provincaj partioj tamen ne estas ligitaj al la samnomaj federaciaj partioj, kaj en iuj provincoj estas regione fokusitaj politikaj partioj, kiel la [[Saskaĉevana Partio]]. La klimato de provinca politiko en Kebekio estas mult-rilate alia ol en aliaj provincoj de Kanado: la ĉefa diferenco inter la partioj baziĝas je ilia sinteno al [[Kebekia movado por suvereneco|kebekia suvereneco]] (de kiu [[sendependismo]] estas unu variaĵo): la [[Kebekia Partio]] favoras kebekian sendependecon dum la [[Liberala Partio de Kebekio]] ĝenerale malfavoras ĝin. == Vidu ankaŭ == * [[Atlantika Kanado]] * [[Okcidenta Kanado]] * [[Norda Kanado]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Provincoj de Kanado}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kanadaj provincoj kaj teritorioj| ]] 29g49ng8ytx7e5fndhzzvihz0mcy4ls 0 107945 9347223 8834632 2026-04-04T13:03:18Z Sj1mor 12103 9347223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Estonoj}} [[Dosiero:Eesti_rahvarõivad-EE_1.jpg|eta|Kamparanoj en tradiciaj vestoj fine de la 19-a jarcento]] La '''estonoj''' ({{lang-et|eestlased}}) estas nordeŭropa etno de memstara tipo kun anaro de pli-malpli miliono da homoj. Ili kiel aŭtoĥtona popolo konsistigas la ŝtatan popolon de [[Estonio]]. Malgraŭ ke la ŝtata teritorio de Estonio konsideratas parto de la interŝtata regiono [[Baltio]], la estonoj - kune kun la [[sameoj]] kaj [[finnoj]] - apartenas al la etnaro de nordeŭropa tipo ene de la [[finn-ugroj|finn-ugraj etnoj]]. == Historio == === Prahistorio === Pri la prahistoria epoko de la estonoj ne estas multaj scioj, kiel ĉe ĉiuj etnoj sen fruaj skribaj dokumentoj. Laŭ genetikaj esploroj, biologia parenceco kun la [[volgo|volgaj]] finnoj (ekzemple la [[marioj]]) aŭ la permjakoj ([[komioj]] kaj [[udmurtoj]]) aspektas malverŝajna. La etnoj de la marbordoj de la [[Arkta Oceano]], de la [[nenecoj]] oriente ĝis la [[sameoj]] okcidente, havas similan kulturon, kiun tamen forte kuninfluas la klimataj cirkonstancoj. La unua skriba dokumento pri la estonoj estas de la romia historiisto [[Tacito]] (Publius Cornelius Tacitus). Li en la jaro 98 en sia verkaĵo ''Germania'' raportis de etno nomata ''Aestii''. Tio estis la nomo, kiun la [[ĝermanoj]] donis al la loĝantoj de la teritorio nordoriente de la rivero [[Vistulo]]. Tacito priskribis la "tribojn de la ''aestii'', kiuj havas la kutimojn kaj vestaron de la [[sueboj]]", sed "kies lingvo" tute malsamas kaj iom "pli proksimas al la britaj [[keltaj lingvoj]]" (precipe la [[bretona]], [[kornvala]] kaj [[kimra]]).<ref>[http://www.gottwein.de/Lat/tac/Germ38.php artikolo germanlingva: ''Die Aestier und der Bernstein'' ("La ''aestii'' kaj la sukceno").]</ref> La antikva [[rusa]] termino por la estonoj estis ''ĉudi''. La ĝis la 19-a jarcento uzata estona termino ''maarahvas'' tamen ne estas - kiel oni longe supozis - el la tempo antaŭ la konkeriĝo de la estonoj, sed estas estonlingvigo de la germana vorto ''Landvolk'' (laŭvorte "kampara popolo"), kiu en la mezepoko simple havis la signifon "lokuloj".<ref>Jürgen Beyer: ''Ist "maarahvas" (‚Landvolk‘), die alte Selbstbezeichnung der Esten, eine Lehnübersetzung? Eine Studie zur Begriffsgeschichte de la Ostseeraums'' ("Ĉu la vorto ''maarahvas'', la antikva memnomo de la estonoj, estas prunta traduko? Studo pri la termina historio de la baltmara regiono"). En: ''Zeitschrift für Ostmitteleuropa-Forschung'' ("ĵurnalo pri orientmezeŭropa esploro") volumo 56 (2007), paĝoj 566 ĝis 593.</ref> === Epokoj de fremda regiĝo === En la 13-a jarcento la estonoj en la suda [[Livonio]] konkeriĝis pere de kavaliroj de la germanlingva [[Glavofrata Ordeno]] respektive la [[Germana Ordeno]], submetiĝis al regado de la nobelaro de la [[germanaj baltoj]] kaj perforte estis kristanigitaj. Ekestis du tute malsamaj sociaj tavoloj: la loka, estona kampara loĝantaro kaj tavolo de alvenintaj germanaj regantoj. Ankaŭ post disfalo de la kavaliraj ordenoj, privilegio de la litova grandduko kaj pola reĝo [[Sigismondo Aŭgusto]] de [[1561]] garantiis al la reganta socia tavolo rajton je plua oficiala uzo de la germana lingvo, de germana jura sistemo kaj de [[protestantismo|protestantisma kredo]]. La germana lingvo ĝis la 20-a jarcento restis la precipa trafiklingvo de la altaj sociaj tavoloj. Ĉiu estono kiu volis atingi pli altan socian pozicion, estis devigita plejparte adaptiĝi al tio. Ekzemple la [[Universitato de Tartu|Universitato de Dorpat (Tartu)]] de sia fondigĥo en 1802 ĝis la jaro 1880 estis germanlingva kaj ankaŭ laŭ la profesoraro kaj la esploraj projektoj estis germana universitato. === Epoko de "nacia vekiĝo" === Nur meze de la 19-a jarcento ekestis sento de solidareco kaj komuneco inter la estonoj kaj gvidis al vekiĝo de estona nacia konscio. Al tiu evoluo multaj estonemaj [[germanaj baltoj]] esence kontribuis - ekzemplo estu ''Garlieb Helwig Merkel''. La nacia movado protestis kaj kontraŭ la privilegiigo de la germanaj baltoj kaj kontraŭ la politiko de ruslingvigo de la [[Rusia Imperio]], kiu pli kaj pli fortiĝis en la dua duono de la 19-a jarcento kaj ĝenis kaj germanojn kaj estonojn. Inter tiuj du protestoj ekestis rapide kreskanta nacia konscio, sed nur post la [[Unua Mondmilito]] kaj en la perturboj post la [[Oktobra Revolucio]] de 1917, en [[1918]] sukcesis la kreo de suverena estona ŝtato. === Dua Mondmilito kaj reatingo de ŝtata sendependeco === La sovetunia konkero de la respubliko Estonio en junio 1940 kadre de la [[pakto Molotov-Ribbentrop]] en la [[Dua Mondmilito]] finis la nur 22-jaran ŝtatan suverenecon kaj mortigis 200 000 estonojn. En la beendete la soeben erlangte Unabhängigkeit kaj hatte zur Folge, dass sich la Bevölkerungszahl Estlands um 200.000 verringerte. En la 1940-aj jaroj mortis pliaj dekmiloj da estonoj pro militaj agoj kaj teroro de la okupantaj armeoj de [[Sovetunio]] en 1940-1941, [[Nazia Germanio]] en 1941-1944 kaj poste denove Sovetunio. Proksimume 30 000 estonoj armee mortis post perforta soldatigo, kaj pli-malpli 1000 judaj estonoj estis murditaj kadre de la [[Holokaŭsto]]. <ref>Burkhard Asmuss (eld.): ''Holocaust: Der nationalsozialistische Völkermord und die Motive seiner Erinnerung'' (germane, "Holokaŭsto: La nazia genocido kaj la motivoj de ĝia memoro"). Deutsches Historisches Museum. Berlino 2002, ISBN 3-932353-60-9.</ref> Post la milito la nombro de estonoj en la lando ree malaltiĝis je 80 000 homoj, kiuj pro timo de nova terora ondo de la sovetuniaj okupantoj fuĝis al okcidenta Eŭropo kaj Ameriko. En la sekva dua okupo de [[Estona SSR|Estonio]] pere de Sovetunio, 70 000 estonoj estis malliberigitaj kaj perforte translokigitaj, kaj el tiuj 12 000 estis mortigitaj.<ref>Mart Laar: ''Estland im Zweiten Weltkrieg'' (germane: "Estonio en la Dua Mondmilito"), Talino 2005.</ref> Kadre de politiko de ampleksa rusigo interalie perforte granda nombro da [[rusoj]] estis translokigita al Estonio, kaj sekve de tio la procentaĵo de estonoj en la [[Estona SSR]] de proksimume 90 fine de la Dua Mondmilito malkrestis al proksimume 60 fine de la 1980-aj jaroj.<ref>Mart Laar: ''Streifzug durch die estnische Geschichte'' (germane: "vagado tra la estona historio"), Talino 2005.</ref> === Tendencoj === Ankaŭ post reatingo de la ŝtata suvereneco inter majo 1990 kaj aŭgusto 1991, proksimume kvaron de la loĝantaro de la nuna respubliko Estonio estas ruslingvaj. Ĝis la nuntempo la du lingvaj komunumoj apenaŭ intermiksiĝas. El inter la signifa nombro de eksterlandaj estonoj, 40 000 vivas en Rusio, multaj el ili en la lima regiono [[Setumaa]], pri kies teritoria aparteno daŭre disputas la du ŝtatoj. == Lingvo == La [[estona lingvo]] estas inter la [[finn-ugraj lingvoj]] kaj estas la oficiala ŝtata lingvo de [[Estonio]]. La lingvon parolas pli.malpli miliono da estonoj en Estonio kaj pliaj pluraj dekmiloj eksterlande. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.welt.de/politik/article848963/Warum_es_zwischen_Esten_und_Russen_kracht.html germanlingva artikolo ''Osteuropa: Warum es zwischen Esten kaj Russen kracht'' ("Orienta Eŭropo: Kial estonoj kaj rusoj malharmonias") en la retejo de la gazeto ''Die Welt'' la 3-an de majo 2007] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Etnoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Etnoj en Estonio]] 8z5et70o9vyx6fcmzjnazdmpu72omtm 0 113715 9347315 9055679 2026-04-04T13:31:42Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347315 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:AlleeImFruehling.jpg|eta|250ra|Aleo]] '''Aleo''' estas tervojo aŭ larĝa urba [[strato]], plejofte en [[ĝardeno]] aŭ parko, inter du vicoj da [[arbo]]j aŭ [[heĝo]]j – arbetoj, kies branĉoj interplektiĝas. Laŭ [[Francisko Azorín]] ĝi estas ''Vojo kun ambaŭflanka vico de arboj''.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 10.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|wikt=aleo|ReVo=ale}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Stratoj]] aol4j3xc415rfek2ek66bqftmakk29x 0 115594 9347994 9114431 2026-04-05T11:18:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347994 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pintvostanaso |koloro = pink |dosiero = Northern Pintails (Male & Female) I IMG 0911.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[Dosiero:Anas_acuta.ogg|Anas acuta.ogg]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |genro = ''[[Anas]]'' |specio = '''''A. acuta''''' |statuso = LC |dunomo = ''Anas acuta'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |mapo de vivoteritorioj = AnasAcutaIUCN2019 2.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Vivejo de la pintvost-anaso <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#00FFFF|Migrado}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} {{Priskribo|#FF00FF|Forvagi}} </div> |vikispecio = |komunejo = }} La '''pintvostanaso''' aŭ pli precize '''norda pintvostanaso''' (''Anas acuta'') estas [[birdo]] el la [[anasedoj]]. Temas pri amplekse loĝanta [[anaso]] kiu reproduktiĝas en nordaj areoj de [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Nordameriko]]. Ĝi estas tre [[birdomigrado|migranta]] kaj vintras sude de ties reprodukta teritorio ĝis la [[ekvatoro]]. Malkutime ĉe birdoj kun tioma granda teritorio, ĝi ne havas geografiajn [[subspecio]]jn, sed la eble samspecia [[Eatona pintvostanaso]] estas konsiderata aparta specio. La pintvostanaso estas birdo de malfermaj [[humidejo]]j kiuj nestumas surgrunde, ofte je ioma distanco el akvo. Ili manĝas per plaŭdado plantomaterialon kaj aldonas malgrandajn [[senvertebrulo]]jn al sia dieto dum la [[reprodukta sezono]]. Ĝi estas tre gregema for de la reprodukta periodo, kiam formas grandajn miksitajn arojn kun aliaj specioj de anasoj. La populacio de tiu anaso suferas pro predantoj, parazitoj kaj birdaj malsanoj. Ankaŭ homa agado, kia [[agrikulturo]], ĉasado kaj fiŝkaptado, havis gravan influon super la populacinombroj. Tamen la ampleksa teritorio de tiu specio kaj granda populacio signifas, ke ĝi ne estas minacata tutmonde. == Taksonomio == Tiu [[Holarktiso|holarktisa]] specio estis unuafoje priskribata de [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] en sia ''Systema naturae'' de [[1758]] kiel ''Anas acuta''<ref name=" Linnaeus ">{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=Carolus|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=A. cauda acuminata elongata subtus nigra, occipite utrinque linea alba|paĝoj=126}}</ref> La scienca nomo devenas el du [[latina]]j vortoj: nome ''anas'', signife "anaso", kaj ''acuta'', kiu venas el la verbo ''acuere'', signife "akrigi" aŭ “akri”; la specia nomo, kiel la [[komuna nomo]], aludas al la akrapinta vosto de la masklo.<ref name=ukrec>uk.rec.birdwatching, sciencaj birdonomoj klarigitaj. [http://www.xs4all.nl/~sbpoley/scinames.htm#examples Konsultita la [[13an de januaro]] 2008]</ref> Ene de la granda inter [[Anasenoj]] genro ''Anas'',<ref name="Linnaeus "/> la plej proksima parencoj de la [[Norda pintvostanaso]] estas aliaj pintvostanasoj, kiaj la [[Flavbeka pintvostanaso]] (''A. georgica'') kaj la [[Eatona pintvostanaso]] (''A. eatoni''). La pintvostanasoj estas foje separataj en la genro ''Dafila'' (priskribata de [[James Francis Stephens|Stephens]], [[1824]]), aranĝo subtenita de morfologiaj, molekulaj kaj kutimaraj informoj.<ref name= Johnson1999 >{{cite journal |last=Johnson |first=Kevin P. |coauthors=Sorenson, Michael D. |month= |year=1999 |title=Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus ''Anas''): a comparison of molecular and morphological evidence |journal=The Auk |volume=116 |issue=3 |pages=792–805 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070205191239/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |arkivdato=2007-02-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205191239/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |date=2007-02-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120211113656/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v116n03/p0792-p0805.pdf |arkivdato=2012-02-11 }}</ref><ref name= Johnson2000 >{{cite journal |last= Johnson |first= Kevin P. |coauthors= McKinney, Frank; Wilson, Robert; Sorenson, Michael D. |month= |year= 2000 |title= The evolution of postcopulatory displays in dabbling ducks (Anatini): a phylogenetic perspective. |journal= Animal Behaviour |volume= 59 |issue= 5 |pages= 953–963 |doi= 10.1006/anbe.1999.1399 |pmid= 10860522 |url= http://ducksrus.bu.edu/~msoren/pubs/AnimBehav2000b.pdf |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-08 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20060105021653/http://ducksrus.bu.edu/~msoren/pubs/AnimBehav2000b.pdf |arkivdato= 2006-01-05 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060105021653/http://ducksrus.bu.edu/~msoren/pubs/AnimBehav2000b.pdf |date=2006-01-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://ducksrus.bu.edu/~msoren/pubs/AnimBehav2000b.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060105021653/http://ducksrus.bu.edu/~msoren/pubs/AnimBehav2000b.pdf |arkivdato=2006-01-05 }}</ref><ref name= Livezey >{{cite journal |last=Livezey |first=B. C. |coauthors= |month= |year=1991 |title=A phylogenetic analysis and classification of recent dabbling ducks (Tribe Anatini) based on comparative morphology |journal=The Auk |volume=108 |issue=3 |pages=471–507 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n03/p0471-p0507.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://www.webcitation.org/6CS5XyhTV?url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n03/p0471-p0507.pdf |arkivdato=2012-11-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121112043359/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n03/p0471-p0507.pdf |date=2012-11-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n03/p0471-p0507.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20121112043359/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v108n03/p0471-p0507.pdf |arkivdato=2012-11-12 }}</ref> La fama [[Britio|brita]] [[ornitologio|ornitologo]] Sir Peter Scott nomigis tiun genron laŭ sia filino, nome la artistino Dafila Scott.<ref name = Dafila>{{cite web |title=Dafila Scott |work= |url=http://www.swla.co.uk/SWLAmembers/scottd/ScottD.htm |publisher=Society of Wildlife Artists |accessdate=2008-01-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110716064119/http://www.swla.co.uk/SWLAmembers/scottd/ScottD.htm |arkivdato=2011-07-16 }}</ref> La Eatona pintvostanaso havas du subspeciojn, ''A. e. eatoni'' (la Kergelena pintvostanaso) de la [[Kergelenoj]], kaj ''A. e. drygalskyi'' (la Krozeta pintvostanaso) de [[Krozet-Insuloj]], kaj estis iam konsiderata samspecifa kun la [[Norda Hemisfero|nordhemisfera]] Norda pintvostanaso. La apartigo pro [[seksa dimorfismo]] estas multe malpli markata en la sudaj pintvostanasoj, kies maskla reprodukta aspekto estas simila al tiu de la ina plumaro. Malkutime ĉe specio kun tioma granda teritorio, la Norda pintvostanaso ne havas geografiajn subspeciojn se la Eatona pintvostanaso estas traktata kiel separata specio.<ref name= Madge>{{Citaĵo el libro|titolo=Wildfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese and Swans of the World (Helm Identification Guides)|familia nomo=Madge|persona nomo=Steve|kunaŭtoroj=Burn, Hilary|jaro=1988|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=0-7470-2201-1|paĝoj=222–224}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Anas acuta -Westham Island -Canada-8b.jpg|eta|maldekstra|250px|Masklo en [[Brita Kolumbio]], Kanado]] [[Dosiero:Anas acuta FWS.jpg|eta|250px|Masklo kaj ino]] [[Dosiero:Pijlstaart mannetje en vrouwtje-4961953.webm| thumb|Anas acuta]] [[Dosiero:Northern Pintail (Males) near Hodal I IMG 9252.jpg|eta|maldekstra|250px|Nereproduktaj maskloj vintrantaj en [[Barato]]]] Ĝi grandas ĉ. 55&nbsp;cm, havas grandan kaj sveltan korpon kun enverguro de 23.6 al 28.2&nbsp;cm, longan kolon kaj tre pintan voston, kio nomigas la specion kaj per la [[komuna nomo]] kaj per la [[latina]] [[scienca nomo]]. La masklo estas 59 al 76&nbsp;cm longa kaj pezas 450 al 1360 g, kaj tiele li estas konsiderinde pli granda ol la ino, kiu estas 51 al 64&nbsp;cm longa kaj pezas 454 al 1135 g.<ref name= umich/> La kapo kaj kolo de la reprodukta virbirdo estas ĉokoladbrunaj, la brusto blanka; ambaŭflanke de la kolo troviĝas po longa blanka vertikala strio; la vosto estas pinta kun du longaj nigraj vostoplumoj (ĝis kvarono de la total longo de reprodukta masklo<ref name=du>Ducks Unlimited, September/October 2010 [http://www.ducks.org/ThePintail The Northern Pintail] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110928055907/http://www.ducks.org/ThePintail |date=2011-09-28 }}</ref>) kiuj dumfluge aspektas kvazaŭ unusola pinglo; la dorso kaj la flankoj estas grizaj sed ĉe ŝultroj estas longaj grizaj plumoj kun nigraj centraj strioj. La suba ventro estas blankeca al flaveca kaj tre kontrasta kun la nigra suba vosto<ref name=Madge/>, kio havas la centrajn plumojn longajn ĝis tiom multe kiom ĝis 10&nbsp;cm. Somerfine la masklo ([[eklipsa plumaro]]) similas al la inbirdo, sed plutenas la masklan subflugilan bildon kaj longajn grizajn ŝultroplumojn. Ankaŭ la junbirdoj similas al la inbirdo, sed ilia dorso estas pli malhela, estas malpli makulecaj kaj havas pli senkoloran brunan [[speguleto]]n kun pli mallarĝa bordo.<ref name=Collins/> Rapidaj kaj graciaj flugantoj, la Pintvostanaso estas dotata per longaj flugiloj, malgrandaj kapoj, kaj longaj koloj kiuj aspektas aerodinamikaj. Ambaŭ seksoj havas bluecan al blugrizajn bekojn kaj blugrizajn al grizajn krurojn kaj piedojn.<ref name= Gooders >{{Citaĵo el libro|titolo=Ducks of Britain and the Northern Hemisphere|familia nomo=Gooders|persona nomo=John|kunaŭtoroj=Boyer, Trevor|jaro=1997|eldoninto=Collins & Brown|ISBN=1-85585-570-4|paĝoj=58–61}}</ref> La masklo estas pli rimarkinda, kaj havas kiel distingilo tiun fajnan blankan strion ambaŭflanke de la kolo. Temas pri specio kun tre markata [[seksa duformismo]]. La ina plumaro estas pli subtila, makuleca kaj eluzita, kun senkoloraj helbrunaj plumoj similaj al tiuj de aliaj inoj de la [[plaŭdanasoj]] kaj kun pli uniforme grizbruna kapo. Ŝia pinteca vosto estas malpli longa ol tiu de la masklo kaj ŝi estas facile identigita pro sia formo, longa kolo kaj longa pli griza beko. Krome inoj elsendas akran descendan kvakadon kaj raŭkaĵon dum ekflugo, dum la masklo flutecan fajfon kvazaŭ de [[Kreko]].<ref name=Madge/><ref name="du"/> Dumfluge la masklo montras nigran [[speguleto]]n borde je blanko malantaŭen kaj palruĝecan antaŭe, dum la ina speguleto estas malhelbruna borde je blanko, mallarĝe ĉe la antaŭa bordo sed tre elstare malantaŭe, videbla je distanco de 1600 m.<ref name=Collins/> == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Northern Pintails, Garganies etc.- Taking off at Purbasthali I IMG 1544.jpg|eta|Vintrantaj Pintvostanasoj kun [[Marĉanaso]]j en [[Okcidenta Bengalo]]. ]] La Norda pintvostanaso estis foje nomata la "nomadoj el la ĉieloj" pro siaj ampleksaj migroteritorioj.<ref name=du2>Ducks Unlimited, Septembro/Oktobro 2010 [http://www.ducks.org/TheAmericanWigeon La Amerika fajfanaso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111215142945/http://www.ducks.org/TheAmericanWigeon |date=2011-12-15 }}</ref> Tiu membro de la grupo de la [[plaŭdanasoj]] reproduktiĝas en nordaj areoj de [[Eŭrazio]] suden ĝis ĉirkaŭ [[Pollando]] kaj [[Mongolio]],<ref name= umich/> kaj en [[Kanado]], [[Alasko]] kaj [[Usona Mez-Okcidento]]. Ili vintras ĉefe sude de sia reprodukta teritorio, kaj atingas preskaŭ ekvatoron en [[Panamo]], norda [[subsahara Afriko]] kaj tropika [[Suda Azio]]. Malgrandaj nombroj migras al insuloj de [[Pacifika Oceano|Pacifiko]], ĉefe [[Havajo]], kie kelkaj centoj da birdoj vintras en la ĉefaj insuloj ĉe neprofundaj [[humidejo]]j kaj inundas agrikulturajn habitatojn.<ref name=Madge/> Okazas ankaŭ [[Oceano|transoceanaj]] migradoj: nome birdo kaptata kaj [[birdoringado|ringata]] en [[Labradoro]], Kanado, estis mortpafita de ĉasisto en Anglio post naŭ tagoj,<ref name=umich/> kaj birdoj ringitaj en [[Japanio]] estis rekuperitaj el almenaŭ ses usonaj subŝtatoj oriente de [[Utaho]] kaj [[Misisipio]].<ref name = ESPN>{{Citaĵo el la reto|url=http://sports.espn.go.com/outdoors/general/news/story?id=3200913|titolo=From Tokyo to Tupelo|alirdato=2008-01-23|verko=ESPN Outdoors News|eldoninto=ESPN Outdoors}}</ref> En partoj de la teritorio, kiaj [[Britio]] kaj nordokcidenta Usono, la Pintvostanaso estas la tutan jaron.<ref name="Collins">Mullarney, Killian; Svensson, Lars, Zetterstrom, Dan; Grant, Peter. (2001). ''Birds of Europe.'' Princeton University Press. p 48-9 ISBN 0-691-05054-6</ref><ref name = Cornell>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.birds.cornell.edu/programs/AllAboutBirds/BirdGuide/Northern_Pintail_dtl.html|titolo=Northern Pintail species description|alirdato=2008-01-14|verko=Bird Guide|eldoninto=Cornell Lab of Ornithology}}</ref><ref name = SDB>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.sdakotabirds.com/species/northern_pintail_info.htm|titolo=Northern Pintail Information and Photos|alirdato=2008-01-14|verko=Species accounts|eldoninto=South Dakota Birds and Birding}}</ref> La reprodukta habitato de la Norda pintvostanaso estas malfermaj nearbaraj humidejoj, kiaj humidaj herbejoj, lagobordoj aŭ tundro. Vintre ili uzas pli ampleksan gamon de malfermaj habitatoj, kiaj ŝirmaj estuaroj, salecaj marĉoj kaj ĉemarbordaj lagunoj. Ĝi estas tre gregema for de la reprodukta sezono kaj formas tre grandajn arojn kun aliaj anasoj.<ref name=Madge/> == Kutimaro == [[Dosiero:Northern Pintail.jpg|eta|maldekstra|250px|Masklo]] Ĝi vivas proksime al bordoj de flukonstantaj akvoj, kie ili nestas inter sablodunoj. La Pintvostanaso bone piediras surtere, kaj naĝas lerte.<ref name=Madge/> Ĝi havas tre rapidan flugmanieron, per flugiloj iom malantaŭen, pli ol rektaj for el la korpo kiel ĉe aliaj anasoj. === Reproduktado === [[Dosiero:Anas acuta 2005.01.10-10.18.52.jpg|eta|Reprodukta paro]] [[Dosiero:Anas acuta MHNT.ZOO.2010.11.20.6.jpg|eta| ''Anas acuta'' - [[MHNT]]]] Ambaŭ seksoj atingas seksan maturecon post unu jaro. La masklo plenumas pariĝadan ceremonion naĝante ĉe la ino kaj havante la kapon subigita kaj la voston levita, konatante fajfanta. Se estas grupo de maskloj, ili persekutas la inon dumfluge ĝis kiam restas nur unu masklo. La ino prepariĝas por la [[kopulacio]], kiu okazas surakve, subigante sian korpon; la masklo tiam skuas sian kapon supren kaj suben kaj supreniras la inon, prenante la plumojn de ŝia nuko en sia beko. Post kopulacio, li levas siajn kapon kaj dorson kaj fajfas.<ref name= umich/> La [[reprodukta sezono]] daŭras inter aprilo kaj junio, kaj la nesto estas konstruata surgrunde kaj kaŝata inter vegetaĵaro en seka loko, ofte je ioma distanco el akvo. Ĝi estas neprofunda skrapaĵo surgrunda kovrata per plantomaterialo kaj [[lanugo]].<ref name= Madge/> La ino demetas 7 al 9 kremokolorajn ovojn po unu tage;<ref name= umich/> la ovoj estas 55 al 38&nbsp;mm kaj pezas 45 g, el kio 7 % estas konko.<ref name= BTO/> Se predantoj detruas la unuan ovaron, la ino povas produkti anstataŭan ovodemetadon tiom malfrue kiom ĝis fino de julio.<ref name= umich/> Nur la ino [[Kovado|kovas]] la ovojn dum 22 al 24 tagoj antaŭ eloviĝo. La [[frumatura]]j lanugaj idoj estas tiam lasataj de la ino ĉe plej proksima akvejo, kie ili manĝas mortintajn insektojn sur la akva surfaco. La idoj ekflugas 46 al 47 tagojn post eloviĝo, sed restas ĉe la ino ĝis kiam ŝi kompletis sian [[plumoŝanĝado]]n.<ref name= umich/> Ĉirkaŭ tri kvaronoj el idoj vivas sufiĉe longe por ekflugo, sed ne pli da duono el tiuj survivas sufiĉe longe por reproduktiĝi.<ref name= umich/> Maksimuma registrita aĝo estas 27 jaroj kaj 5 monatoj ĉe [[Nederlando|nederlanda]] birdo,<ref name = BTO>{{Citaĵo el la reto|url=http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob1890.htm|titolo=Pintail ''Anas acuta'' [Linnaeus, 1758]|alirdato=2008-01-13|verko=BTO''Web'' BirdFacts|eldoninto=British Trust for Ornithology}}</ref> sed la averaĝa vivodaŭro por naturaj birdoj estas multe pli mallonga ol tio, kaj plej verŝajne simila al tiu de aliaj naturaj anasoj, kiaj la [[Platbeka anaso]], tio estas nur ĉirkaŭ du jaroj.<ref name = Guidetobirds>{{Cite web|title= Mallard Duck Drake: ''Anas platyrhynchos''|work= Guide to Birds|url= http://www.paraisongibon.com/mallard-duck-drake-anas-platyrhynchos.html|publisher= |accessdate= 2008-01-15|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2011-12-08|arkivurl= https://web.archive.org/web/20071021145007/http://www.paraisongibon.com/mallard-duck-drake-anas-platyrhynchos.html|arkivdato= 2007-10-21|archiveurl= https://web.archive.org/web/20071021145007/http://www.paraisongibon.com/mallard-duck-drake-anas-platyrhynchos.html|archivedate= 2007-10-21}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.paraisongibon.com/mallard-duck-drake-anas-platyrhynchos.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090907184837/http://www.paraisongibon.com/mallard-duck-drake-anas-platyrhynchos.html |arkivdato=2009-09-07 }}</ref> === Manĝo === [[Dosiero:Northern Pintails (Male & Female)- Up-ending I 342.jpg|eta|maldekstra|Manĝoserĉe subakve (masklo dekstre)]] La Pintvostanaso manĝas per plaŭdado kaj kapomerĝe en neprofunda akvo plantomanĝon ĉefe vespere aŭ nokte, kaj tiele ĝi pasas multe de la tago ripoze.<ref name=Madge/> Ties longa kolo permesas ĝin preni manĝerojn el la fundo de akvejoj ĝis 30&nbsp;cm, kio estas ekster la atingo de aliaj plaŭdanasoj kiaj la [[Platbeka anaso]].<ref name=Gooders/> La vintra dieto estas ĉefe plantomaterialo inklude semojn kaj [[rizomo]]jn de akvaj plantoj, sed la Pintvostanaso foje manĝas [[radiko]]jn, grenon kaj aliajn semojn en kampoj, kvankam malpli ofte ol aliaj anasoj de la genro ''Anas''.<ref name=Gooders/> Dum la [[reprodukta sezono]], tiu birdo manĝas ĉefe [[senvertebrulo]]jn, inklude akvajn [[insekto]]jn, [[molusko]]jn kaj [[krustulo]]jn.<ref name=umich/> == Sano == [[Dosiero:Ljubljana - Anas acuta male.jpg|eta|210px|Masklo vintranta ĉe rivero [[Ljubljanica]].]] Nestoj kaj idoj de Pintvostanasoj estas vundeblaj al predado fare de mamuloj, kiaj [[vulpo]]j kaj [[melo]]j, kaj birdoj kiaj [[mevo]]j, [[korvo]]j kaj [[pigo]]j. Plenkreskuloj povas ekflugi por eviti surterajn predantojn, sed reproduktantaj inoj partikulare povas esti surprizataj de grandaj [[karnovorulo]]j kiaj [[linko]]j.<ref name= umich>{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Anas_acuta.html|titolo=''Anas acuta''|alirdato=2008-01-13|familia nomo=Robinson|persona nomo=Jerry|kunaŭtoroj=Johansson, Carl (editor)|jaro=2002|verko=Animal Diversity Web|eldoninto=[[University of Michigan]] Museum of Zoology}}</ref> Grandaj [[rabobirdo]]j, kiaj la [[Akcipitro]], kaptas anasojn surgrunde, kaj kelkaj [[falko]]j, inklude la [[Ĉasfalko]]n, havas rapidecon kaj povon por kapti flugantajn birdojn.<ref name=Forsman>{{Citaĵo el libro|titolo=The Raptors of Europe & the Middle East A Handbook of Field Identification|familia nomo=Forsman|persona nomo=Dick|jaro=2008|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-85661-098-4|paĝoj=21–25}}</ref> [[Dosiero:Northern Pintail (Male)- Preening I IMG 1119.jpg|eta|maldekstra|Masklo plumaranĝanta sin]] Tiu specio povas esti hejmo al gamo de [[parazito]]j kiaj ''Cryptosporidium'', ''Giardia lamblia'', ''Cestoda'', sangoparazitoj kaj eksteraj plumopedikoj,<ref name= AEM>{{Cite journal|last= Kuhn |first= Ryan C.|coauthors= Rock, Channah M; Oshima, Kevin H.|month= January |year= 2002 | title= Occurrence of Cryptosporidium and Giardia in Wild Ducks along the Rio Grande River Valley in Southern New Mexico | journal= Applied Environmental Microbiology |volume=68 |issue= 1|pages=161–165 | doi= 10.1128/AEM.68.1.161-165.2002 | pmc=126547|pmid= 11772622}}</ref><ref name = tape>{{cite web |title= Cotugnia fastigata |work= Parasite species summary page |url= http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/0zAPlat_Cestod/cycl_dava_cotugnia/cotugnia_fastigata.htm |publisher= |accessdate= 2008-01-14 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-08 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20070909042836/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/0zAPlat_Cestod/Cycl_Dava_Cotugnia/Cotugnia_fastigata.htm |arkivdato= 2007-09-09 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070909042836/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/0zAPlat_Cestod/Cycl_Dava_Cotugnia/Cotugnia_fastigata.htm |archivedate= 2007-09-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/0zAPlat_Cestod/cycl_dava_cotugnia/cotugnia_fastigata.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930192805/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/0zAPlat_Cestod/cycl_dava_cotugnia/cotugnia_fastigata.htm |arkivdato=2011-09-30 }}</ref><ref name=Williams >{{Cite journal|last=Williams |first= NA |coauthors= Calverley, BK; Mahrt JL |month= |year=1977 |title= Blood parasites of mallard and pintail ducks from central Alberta and the Mackenzie Delta, Northwest Territories |journal= Journal of Wildlife Diseases |volume= 13|issue=3 |pages=226–229|pmid=410954 |url=http://www.jwildlifedis.org/cgi/content/abstract/13/3/226}}</ref><ref name = lice>{{cite web |title= Feather Lice Infection in Waterfowl |work= |url= http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/00dis/Parasitic/Feather_Lice_Infection.htm |publisher= |accessdate= 2008-01-14 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-08 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20070906040754/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/00dis/Parasitic/Feather_Lice_Infection.htm |arkivdato= 2007-09-06 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070906040754/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/00dis/Parasitic/Feather_Lice_Infection.htm |archivedate= 2007-09-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/00dis/Parasitic/Feather_Lice_Infection.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930192811/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/S/00dis/Parasitic/Feather_Lice_Infection.htm |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> kaj ĝi povas suferi ankaŭ aliajn birdomalsanojn. Ĝi estas ofte la ĉefa specio kun plej alta mortindico ĉe okazaĵoj kiaj birda [[botulismo]] kaj birda [[ĥolero]],<ref name= Friend>{{Cite journal|last= Friend |first= Milton |coauthors= McLean, Robert G; Dein, F. Joshua|month=April |year= 2001|title=Disease emergence in birds: Challenges for the twenty-first century|journal=The Auk |volume=118 |issue=2 |pages=290–303|doi=10.1642/0004-8038(2001)118[0290:DEIBCF]2.0.CO;2 |url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1508&context=icwdm_usdanwrc}}</ref> kaj povas ankaŭ esti infektata de la [[Birda gripo]] ekzemple de la branĉo [[H5N1]] kiu estas ege patogenika kaj foje infektas eĉ homojn.<ref name =USDA >{{Citaĵo el la reto|url=http://www.usda.gov/wps/portal/usdahome?contentidonly=true&contentid=2006/10/0402.xml|titolo=Avian influenza tests complete on wild northern pintail ducks in Montana|alirdato=2008-01-14|verko=News release No. 0402.06|eldoninto=U.S. Department of Agriculture}}</ref> La Norda pintvostanaso estas populara specio por ĉaspafado pro sia rapideco, lerteco kaj elstara manĝokvalito, kaj estas ĉasata en sia tuta teritorio.<ref name= Marrone>{{Citaĵo el libro|titolo=Dressing & Cooking Wild Game (Complete Hunter)|familia nomo=Marrone|persona nomo=Teresa|jaro=2000|eldoninto=Creative Publishing International|ISBN=0-86573-108-X|paĝoj=123}}</ref><ref name= Cocker >{{Citaĵo el libro|titolo=Birds Britannica|familia nomo=Cocker|persona nomo=Mark|kunaŭtoroj=Mabey, Richard|jaro=2005|loko=Londono|eldoninto=Chatto & Windus|ISBN=0-7011-6907-9}} p97</ref> Kvankam ĝi estas unu el la plej multnombraj anasoj de la mondo,<ref name =BTO/> la kombino de ĉasado kun aliaj faktoroj kondukis la populacion al malpliiĝo, kaj oni iniciatis foje kelkajn surlokajn limigojn al ĉasado por helpi al konservado de nombro.<ref name =USFWSnews >{{cite web |title= U.S. Fish and Wildlife Service Proposes Duck Hunting Regulations, Limited Canvasback Season Re-Opened |work= News Release 1 August 2003 |url= http://www.fws.gov/news/newsreleases/r9/34B56130-133F-4153-A4576F148A7C6451.html |publisher= U.S. Fish and Wildlife Service |accessdate= 2008-01-15 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070820183752/http://www.fws.gov/news/newsreleases/r9/34B56130-133F-4153-A4576F148A7C6451.html |archivedate= 2007-08-20 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-08 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20070820183752/http://www.fws.gov/news/newsreleases/r9/34B56130-133F-4153-A4576F148A7C6451.html |arkivdato= 2007-08-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fws.gov/news/newsreleases/r9/34B56130-133F-4153-A4576F148A7C6451.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070820183752/http://www.fws.gov/news/newsreleases/r9/34B56130-133F-4153-A4576F148A7C6451.html |arkivdato=2007-08-20 }}</ref> La preferata habitato de tiu specio en neprofunda akvo estas nature suferebla de problemoj kiaj sekego aŭ invado de vegetaĵaro, sed la habitato de tiu anaso povus esti pli kaj pli minacata pro la [[klimata ŝanĝo]].<ref name =BTO/> Populacioj suferas ankaŭ pro konverto de humidejoj kaj herbejoj al plugeblaj teroj, malhavigante tiun anason el manĝ- kaj nest-areoj. Printempa plantado signifas ke multaj nestoj de tiu frureproduktanta anaso povas esti detruitaj pro farmagado,<ref name = Audubon>{{cite web |title= Losing ground: The top 10 common birds in decline |work= Common birds in decline; a state of the birds report, summer 2007 |url= http://www.audubon.org/local/pdf/SOTB_CBID_Magazine_Top10.pdf |format= PDF |publisher= Audubon |accessdate= 2008-01-15 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-08 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20080911131647/http://www.audubon.org/local/pdf/SOTB_CBID_Magazine_Top10.pdf |arkivdato= 2008-09-11 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080911131647/http://www.audubon.org/local/pdf/SOTB_CBID_Magazine_Top10.pdf |archivedate= 2008-09-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.audubon.org/local/pdf/SOTB_CBID_Magazine_Top10.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080911131647/http://www.audubon.org/local/pdf/SOTB_CBID_Magazine_Top10.pdf |arkivdato=2008-09-11 }}</ref> kaj kanada studo montris, ke pli da duono de la studitaj nestoj estis detruita de agrikulturaj laboroj kia plugado kaj [[Erpilo|erpilado]].<ref name = usdafs>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fs.fed.us/database/feis/animals/bird/anac/all.html|titolo=Index of Species Information|alirdato=2008-01-15|verko=Wildlife species: Anas acuta|eldoninto=USDA Forest Service}}</ref> [[Dosiero:Northern Pintail (Female)- Feeding I IMG 0910.jpg|eta|Ino]] Ĉasado per plumba pafo, kun uzado de plumbaj plonĝiloj ĉe [[fiŝhokado]], estis identigita kiel ĉefa kaŭzo de [[plumbovenenado]] ĉe akvobirdoj, kiuj ofte manĝas ĉe la fundo de lagoj kaj humidejoj kie akumuliĝas plumbopafaĵoj.<ref name= Scheuhammer >{{Cite journal|last= Scheuhammer |first= A.M. |coauthors= Norris, S. L. |month= |year=1996 |title= The ecotoxicology of lead shot and lead fishing weights |journal= Ecotoxicology |volume= 5|issue=5 |pages= 279–295 |doi= 10.1007/BF00119051 }}</ref> [[Hispanio|Hispana]] studo montris, ke la Norda pintvostanaso kaj la [[Brunkapa anaso]] estis la specioj kun plej altaj niveloj de ingestado de plumbopafaĵoj, pli altaj ol ĉe nordaj landoj de migrovojoj de okcidenta Palearkto, kie oni malpermesis plumbopafadon.<ref name=Mateo >{{cite journal |last= Mateo |first= Rafael |coauthors= Martínez-Vilalta, Albert; Guitart, Raimon |month= |year= 1997 |title= Lead shot pellets in the Ebro delta, Spain: Densities in sediments and prevalence of exposure in waterfowl |journal= Environmental Pollution |volume= 96 |issue= 3 |pages= 335–341 |doi= 10.1016/S0269-7491(97)00046-8 |pmid= 15093399 |url= http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VB5-3T7JJCY-20&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=413f3c12606cc4510a3ec85e34159cfa |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-08 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20101203053120/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VB5-3T7JJCY-20&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=413f3c12606cc4510a3ec85e34159cfa |arkivdato= 2010-12-03 }}</ref> En Usono, Kanado, kaj multaj okcidenteŭropaj landoj, ĉia pafado uzata kontraŭ [[akvobirdo]]j devas esti nevenena, kaj tiele povas enhavi neniom da [[plumbo]].<ref name = USFWS2>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fws.gov/southeast/news/2000/r00-045.html|titolo=Service continues to expand non-toxic shot options|alirdato=2008-01-15|verko=Press release 25 October 2000|eldoninto=U.S. Fish and Wildlife Service}}</ref><ref name = Newsc>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.newscientist.com/article/mg15420760.700-crunch-time-for-lead-shot-ban.html|titolo=Crunch time for lead shot ban|alirdato=2008-01-15|verko=New Scientist, 5 April 1997}}</ref><ref name =BASC >{{Cite web|title= Lead & Non-Lead Shot|work= |url= http://www.basc.org.uk/content/nontoxicshot|publisher= British Association for Shooting and Conservation|accessdate= 2008-01-15|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2011-12-08|arkivurl= https://web.archive.org/web/20071027180716/http://www.basc.org.uk/content/nontoxicshot|arkivdato= 2007-10-27|archiveurl= https://web.archive.org/web/20060525052505/http://www.basc.org.uk/content/nontoxicshot|archivedate= 2006-05-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.basc.org.uk/content/nontoxicshot |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090304030855/http://www.basc.org.uk/content/nontoxicshot |arkivdato=2009-03-04 }}</ref> == Statuso == La Norda pintvostanaso havas grandan teritorion, ĉirkaŭkalkulata je 28.4 milionoj da km² kaj populacion ĉirkaŭkalkulata je 5.3 al 5.4 milionoj da individuoj.<ref name="BirdLife">{{Cite web|title=Northern Pintail Anas acuta|work=|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=457|publisher=[[BirdLife International]]|accessdate=2011-04-16|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-12-10|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150623205830/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=457|arkivdato=2015-06-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=457 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150623205830/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=457 |arkivdato=2015-06-23 }}</ref> Tiele tiu specio ŝajne ne alproksimiĝas al kriterioj de la IUCN Ruĝa Listo por populacimalpliiĝo de pli da 30 % en 10 jaroj aŭ 3 generacioj, kaj estas taksata kiel Malplej Zorgiga. [[Dosiero:Northern Pintail- Feeding I IMG 1004.jpg|eta|maldekstra|Manĝanta masklo]] En la [[Palearkta ekozono|Palaearkto]], reproduktantaj populacioj malpliiĝas en multe de ties teritorio, inklude ties ĉefa forta hejmo en [[Rusio]], kaj estas aliflanke stabilaj aŭ fluktuantaj.<ref name=BWP>{{Citaĵo el libro|titolo=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)|familia nomo=Snow|persona nomo=David|kunaŭtoroj=Perrins, Christopher M (editors)|jaro=1998|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-854099-X|paĝoj=222–225}}</ref> Pintvostanaso en Nordameriko almenaŭ estis akre tuŝitaj per birdaj malsanoj, kaj ties reprodukta populacio falis el pli da 10 milionoj en 1957 al 3.5 milionoj ĉe 1964. Kvankam la specio rekuperiĝis el tiu malalta punkto, la reprodukta populacio en 1999 estis 30 % sub tiu longdaŭra averaĝo, spite jarojn el grandaj klopodoj fokuze sur restaŭrado de la specio. En 1997, ĉirkaŭkalkule 1.5 miliono da akvobirdoj, majoritate Nordaj pintvostanasoj, mortis pro la birda botulismo dum du tiaj eksplodoj en Kanado kaj Utaho.<ref name= Friend/> La Norda pintvostanaso estas unu el la specioj al kiuj aplikiĝas la ''Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds'' (AEWA),<ref name = AEWA>{{cite web |title= Annex 2: Waterbird species to which the Agreement applies |work= Agreement on the conservation of African-Eurasian migratory Waterbirds (AEWA) |url= http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |format= PDF |publisher= AEWA |accessdate= 2008-01-13 |titolo= Arkivita kopio |alirdato= 2011-12-10 |arkivurl= https://web.archive.org/web/20110726033146/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |arkivdato= 2011-07-26 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20120330091814/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |archivedate= 2012-03-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071110021259/http://www.unep-aewa.org/documents/agreement_text/eng/pdf/aewa_agreement_text_annex2.pdf |arkivdato=2007-11-10 }}</ref> sed ĝi ne havas specialan statuson laŭ la [[Vaŝingtona Speciprotekta Konvencio]] nome ''Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora'' ([[CITES]]), kiu regulas internacian komercon de specimenoj de naturaj animaloj kaj plantoj.<ref name= umich/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=anas.pintvost0o}} {{Portalo Birdoj}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/northern-pintail-anas-acuta Norda pintvostanaso, filmetoj, fotoj kaj sonoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121010031155/http://ibc.lynxeds.com/species/northern-pintail-anas-acuta |date=2012-10-10 }} ĉe Internet Bird Collection {{Birdoj}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|03}} <!-- kaj 04 --> [[Kategorio:Anasenoj]] [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Anseroformaj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] 0qj100vqmwt30m14cvz0p6vwhjcatsf 0 124540 9347666 9337330 2026-04-05T00:45:23Z Stephan1000000 118133 1156 9347666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto animemangao | titolo = One Piece | eonomo = | bildo = One piece logo.svg | bildpiedo = | originalatitolo = ''One Piece'' <br>ワンピース<br>(Ŭan Pis) | ĝenro = [[Komedio]], [[ago]], [[aventuro]], [[fantazio]] | porkiu = [[Ŝonen]] | produktolando= {{Flago|Japanio}} | originalalingvo= [[Japana lingvo|la japana]] | bildgrando=260 }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Mangao]] | aŭtoro = Eiichiro Oda | publikiginto = Ŝueiŝa | magazino = [[Shonen Jump]] | aperdato = {{dato|19|julio|1997}} | volumoj = 114 |bildgrando=}} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Animeo]] ([[televida serio]]) | reĝisoro = Kōnosuke Uda | studio = Toei Animation | televidareto = [[Fuji TV]] | aperdato = {{dato|20|oktobro|1999}} | epizodoj = 1156 (En elsendo) }} {{Informkesto animemangao/fino }} '''''One Piece''''' ([[Japana lingvo|japane]]: ワンピース [''ŭan pis''], signifanta "Unu Peco" en la [[Angla lingvo|angla]]) estas [[Japanio|japana]] [[mangao]] verkita de la mangaisto Eiiĉiro (Eiichiro) Oda kaj ekeldonita en [[Japanio]] en [[1997]] (la japanlingvaj ĉapitroj aperis unuafoje en la ĉiusemajna magazino ''[[Shōnen Jump]]''). El ĝi originis samtitola [[Animeo|animeserio]] lanĉita en la jaro [[1999]], fare de la firmao ''Toei Animation''. Eiiĉiro Oda planis, ke la serio daŭrus kvin jarojn; ĝi tamen fariĝis ege populara kaj multe transpasis liajn atendojn, kaj la personoj iĝis karaj al li mem, do li ne volis finigi la intrigon tiel rapide. En julio [[2018]], okaze de la 21-jariĝo de la serio, Oda rivelis ke la mangao atingis 80 elcentojn el la tuta intrigo.<ref>https://hypebeast.com/2018/7/one-piece-manga-80-percent-finished</ref> En [[2019]], li diris ke la mangao finiĝus en iu momento inter [[2024]] kaj [[2025]].<ref>https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-09-03/one-piece-manga-creator-eiichiro-oda-i-want-to-end-story-in-5-years/.150684</ref> En junio [[2022]], Eiiĉiro Oda anoncis, ke la mangao havus unu-monatan paŭzon dum li pretigas la detalojn de la fina intrigarko.<ref>https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-06-07/one-piece-manga-takes-1-month-break-as-eiichiro-oda-prepares-for-manga-final-saga/.186407</ref> == Intrigo == La ĉefpersono, gaja junulo nomata '''Monkey D. Luffy''', volas iĝi la plej granda [[pirato]]. Sed li manĝis la diablan frukton ''gom gom'' (ゴムゴムの実 [''gomu gomu no mi'']), kiu igis lin gumhomo perdinta naĝkapablon. Sonĝade kun la celo trovi la trezoron de Gol D. Roger, la Pirata Reĝo, li aliĝis al piratoj kiel Roronoa Zoro, Nami, kaj aliaj. Tiu ŝipanaro volas trairi la Grandan Linion (偉大なる航路 [''grand line'']), unu el la plej danĝeraj lokoj el la tuta mondo, por trovi la grandan trezoron de la iama Pirata Reĝo, nome ''One Piece''. == Personoj == === Ŝipanaro de la Pajla Ĉapelo === * '''Monkey D. Luffy''' (モンキー・D・ルフィ [''monki di rufi'']) '''[[Japana voĉoaktoro|Sejuo]]:''' Mayumi Tanaka Luffy estas la kapitano de la ŝipo, kaj kune kun sia teamo, li komencis aventuron por trovi la trezoron, kiun la pirato Gold Roger kaŝis ĉe la Granda Linio kaj tiel iĝi la Pirata Reĝo. Li estas gaja kaj senzorga knabo kaj havas tre kuriozan kapablon: li povas plilongigi ĉiujn partojn de sia korpo, ĉar kiel infano li glutis la frukton ''gom gom'' (unu el la multaj diablaj fruktoj, kiuj donas eksterordinarajn potencojn al tiu, kiu manĝas ilin, interŝanĝe por ne plu povi naĝi). * '''Roronoa Zoro''' (ロロノア・ゾロ [''roronoa zoro'']) '''Sejuo:''' Kazuya Nakai Zoro estas granda skermisto kies kapablo kun la glavo estas konata ĉie en la mondo. Li estas inteligenta, trankvila kaj prudenta. Li havas misteran karakteron, kaj tre malĝojan kaj traŭmatan pasintecon: lia amiko Kuina mortis kiel infano kaj de tie, Zoro komencis iĝi la plej bona skermisto en la mondo. Li estas granda amiko de Luffy. * '''Nami''' (ナミ [''nami'']) '''Sejuo:''' Akemi Okamura Antaŭ jaroj, Nami atestis la morton de sia adoptpatrino. La murdinto, Arlong, forkaptis ŝin post tiu okazaĵo. Feliĉe ŝi sukcesis eskapi kaj aliĝis al la piratgrupo de Luffy, por batali kontraŭ homoj kiel Arlong. Ŝi tre kapablas prepari strategiojn kaj fari mapojn. * '''Usopp''' (ウソップ [''usopu'']) [[Dosiero:Cosplayer of Nami, One Piece in PF22 20150509b.jpg|eta|Virino faranta [[Kosplejo|rolkostumadon]] de persono Nami]] '''Sejuo:''' Kappei Yamaguchi Usopp ne havis facilan infanaĝon; lia patro foriris en piratŝipo kaj lia patrino mortis pro malsano. Usopp vivis kun la espero, ke lia patro revenus kun io por resanigi ŝin, sed tio neniam okazis. Poste, iuj piratoj venis al lia vilaĝo kaj detruis ĝin. Post tiu ĉi malfeliĉo li renkontis Luffy-on, kaj kune ili sukcesis restarigi pacon kaj helpi amikon de Usopp, kiu estis minacita de Kuro, malica pirato. * '''Sanji''' (サンジ [''sanji'']) '''Sejuo:''' Hiroaki Hirata Li estas la kuiristo de la ŝipo kaj konsideras manĝaĵon kiel sanktaĵon, ĉar li preskaŭ malsatmortis kune kun sia amiko Zeff. Li estas altklasa batalanto kies piedbatoj estas sensaciaj. * '''Tony Tony Chopper''' (トニートニー・チョッパー [''toni toni ĉopa'']) '''Sejuo:''' Ikue Ōtani Li estas [[boaco]] kiu apartenas al la teamo de Luffy. Li povas transformi sian korpon kaj estas tre utila en bataloj. Kiel Usopp, li estas iom malkuraĝa. == En Esperanto == La unuaj kvar ĉapitroj de la animeo ricevis Esperantajn [[Dublado|dublon]] (per [[eksterscena voĉo]]) kaj [[Subtekstigo|subtekstigon]]. La unua epizodo estis lanĉita la [[27-a de aprilo|27-an de aprilo]] [[2012]], la dua aperis du tagojn poste.<ref>https://lernu.net/forumo/temo/11870</ref> Du jarojn poste, la tria epizodo estis publikigita, dum la kvara aperis post alia jaro, en [[2015]].<ref name=":0">https://lernu.net/forumo/temo/15153</ref> Origine publikigitaj en elŝut-gastiga retejo, [[VKontakte|VK]] kaj [[YouTube|Jutubo]], kaj poste forigitaj, la kvar epizodoj reaperis en [[2017]]. La voĉan tradukon faris Aleksej Surnin.<ref>"Tradukis, voĉlegis, subtitoligis: Lexquiorra (Aleksej Surnin)" https://lernu.net/forumo/temo/15153</ref> La unua epizodo estis voĉlegita sur anglalingva dublo, dum la aliaj tri estis bazitaj sur la japana. Eĉ se la iniciato ŝajne akiris malmultan rekonon, ĝi signifas la unuan provon esperantigi japanan animeserion. === Aliaj informoj pri la Esperanta versio<ref name=":0" /> === * '''Jaro''' - de 2012 ĝis 2015 * '''Reĝisoro''' - Aleksej Surnin (Lexquiorra) * '''Tradukintoj''' - Aleksej Surnin (''epizodoj 1-3''), Francisko Vitor (''epizodo 4'') == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Mangao]] [[Kategorio:Animeo]] [[Kategorio:Fikciaj piratoj]] [[Kategorio:Fikciaj universoj]] etgpui12oiy1ult145tftewcmghemfm 0 125275 9347334 8029424 2026-04-04T13:37:51Z Sj1mor 12103 9347334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Informkesto partio |emblemo= Christen-Democratisch en Vlaams Logo.svg |propra nomo= Christen-Democratisch en Vlaams |lingvo= [[nederlanda]] |esperanta nomo= Kristan-Demokratia kaj Flandra |lando= Belgio |fondiĝo= 2001 (1945) |dissolvo= |sidejo= |estro= Sammy Mahdi }} '''Christen-Democratisch en Vlaams''' ('''CD&V''') estas [[Flandrio|flandra]] politika partio. Ĝis septembro 2001 ĝi nomiĝis'' Christelijke Volkspartij'' (CVP). La CVP fondiĝis je la [[18a de aŭgusto]] [[1945]]. Dum la balotado de 1946 tuj ĝi estis la plej granda partio. Pro la lingvaj bataloj en Belgio, kaj precipe post la nederlandlingvigo de la [[Universitato de Loveno]] en la [[1960aj jaroj]], la unueco partio en 1972 disiĝis en flandra kaj francparolanta partioj. La francparolanta partio havis la nomon ''Parti Social Chrétien'' (ekde majo 2002 [[Centro Demokrata Humanista|''Centre Démocrate Humaniste'']]). Post la balotado je la [[13a de junio]] [[1999]] la CVP por la unua fojo ne fariĝis parto de la registaro. En la federacia parlamento la [[Vlaamse Liberalen en Democraten|VLD]] iĝis la ĉefa flandra partio. Kun la socialistoj kaj la verduloj ili formis [[koalicio]]n kun [[Guy Verhofstadt]] kiel [[ĉefministro]]. == Politika pensaro == La partio CVP estas tradicie katolika konservema partio. Ĝi volas reprezenti larĝan loĝantaran segmenton. Diversaj sociaj grupoj (agrikulturistoj, sindikatoj, asocioj) formas ĝis hodiaŭ la bazon de la partio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cdenv.be/ Oficiala retpaĝaro] {{PolitikajPartiojBelgio}} {{Membropartioj de la Eŭropa Popola Partio}} [[Kategorio:Konservativaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Belgio]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1869]] kcaayompaah5xkmh8jrjj17ynhc7qzc 0 126043 9347999 9220316 2026-04-05T11:26:26Z Sj1mor 12103 9347999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Photographic Studies in Hypnosis, Abnormal Psychology (1938).ogv|eta|thumbtime=7|''Photographic Studies in Hypnosis, Abnormal Psychology'' (1938)]] '''Hipnoto''' (kaj '''hipnozo''')<ref>Ambaŭ ebloj en [[PIV]].</ref> aŭ '''hipnotado''' estas stato de [[konscio]], kiu igas homojn aŭskulti ''sugestiojn'' kun malpli da kritika pensado ol en kutima stato. ''[[Sugestio]]'' estas ideo prezentata al hipnotigato fare de hipnotiganto, por ke la ideo transformiĝu en sintenon, agon aŭ konvinkon, kiu povas daŭre ekzisti eĉ post la hipnota stato. La efikoj de hipnotigado estas uzataj en spektakloj, ekzemple kiam oni forgesigas ion aŭ sentigas ion, sed ankaŭ en medicino, ekzemple por ignorigi senton de doloro aŭ ĉesigi malbonan kutimon kiel fumadon.<ref name="Scivolemo">{{citaĵo el la reto |url=https://scivolemo.wordpress.com/2018/02/21/590/ |titolo=La veroj kaj malveroj pri hipnoto |alirdato=2018-02-25 |verko=Scivolemo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180225225348/https://scivolemo.wordpress.com/2018/02/21/590/ |arkivdato=2018-02-25 }}</ref><ref name="EsperantaRetradio">{{citaĵo el la reto |url=https://retradio.webnode.at/news/la-forto-de-la-hipnoto/ |titolo=La forto de la hipnoto |alirdato=2018-02-25 |verko=Esperanta Retradio |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180225231703/https://retradio.webnode.at/news/la-forto-de-la-hipnoto/ |arkivdato=2018-02-25 }}</ref> == Historio == La aŭstria kuracisto Franz Friedrich Anton Mesmer elpensis la teorion de animala magnetismo ĉirkaŭ la jaro 1770 por klarigi la efikojn de hipnotado. Hipnotado igis lin fama en Francujo, kaj lia teorio diskoniĝis en la mondo. Laŭ la teorio, estas nevidebla fluaĵo en ĉiuj organismoj, kies regado povas kontraŭbatali multajn malsanojn. Hodiaŭ, sciencistoj konsentas ke la teorio de animala magnetismo estas erara, kvankam la efikoj de hipnotado daŭre estas observeblaj.<ref name="Scivolemo"/> == Tekniko == La hipnota stato similas al duondormado, sed la persono ne dormas kaj restas konscia. Oni estas hipnotigata per ripeta simpla agado, kiel kurado sur konata vojo aŭ longa aŭtomobila veturado.<ref name="EsperantaRetradio"/> Iu en hipnota stato fokusiĝas nur pri io, kaj poste havas la impreson ke tempo forflugis. Hipnotigantoj povas ekigi tiun staton ĉe iu alia per diversaj iloj kiel pendolo, sed kutime nur la voĉo estas uzata. Hipnotigato bezonas koncentriĝi, tial komforta sofo kaj trankvila loko helpas. Kiam la hipnota stato estas atingita, la hipnotiganto povas doni sugestiojn (kiel ideojn, pensojn, sentojn) al la hipnotigato, kiu aŭskultos ilin.<ref name="Scivolemo"/> Ne eblas doni sugestiojn kontraŭ la volo de la hipnotigato. == Uzoj == En medicino, hipnotado estas uzata por kvar grandaj aferoj: <ref name="EsperantaRetradio"/> * Kontraŭ doloroj, ekzemple en gravedeco * Regado de kutimoj, ekzemple kontraŭ fumado, alkoholo kaj tropezo * Medicinaj analizoj * [[Hipnota terapio]] au [[psikoterapio]] kontraŭ timoj == Hipnozo kaj Esperanto == [[E. James Lieberman]], en sia artikolo ''Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron'',<ref>[[E. James Lieberman]], ''Zamenhof, psikologie: de Freud al Piron'' En [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 438-442.</ref> el la vidpunkto de la [[psikologio]] skizas paralelojn inter Esperanto kaj la teorioj de [[Sigmund Freud]]. Tre interesa estas la paralelo kiun oni establas inter la figuroj de Freud kaj Zamenhof, judaj, kleraj, movadistoj, kuracistoj, fumantoj..., kaj ambaŭ parolas pri "la afero" (germane "die Sache").<ref>Samloke, pp. 439-440.</ref> Kaj same pri la diferencoj, dum Freud klopodas teorion, Zamenhof preferas la kreadon de praktika solvo. Alia paralelo estas establita inter Esperanto kaj [[hipnozo]], ambaŭ duarangaj aferoj en la celoj de la du pioniroj: ambaŭ praktikoj estas malhelpataj pro ĉarlatana etoso, kiel simplaj praktikaj solvoj, pro senklereco kaj pro manko de mona aŭ morala subteno.<ref>Samloke, paĝo 440.</ref>{{Projektoj|ReVo=hipnot}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Hipnoto| ]] [[Kategorio:Paranormala terminologio]] fixpo33sukgeexdxkr722w41r4x6g5f 0 128022 9347292 9089957 2026-04-04T13:23:41Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347292 wikitext text/x-wiki '''Akro''' povas signifi * '''Akro''' aŭ [[akreo (mezurunuo)|akreo]] estas angla mezurunuo * [[Akro (Brazilo)|Akro]] ([[Portugala lingvo|portugale]]: ''[[Acre]]'') estas subŝtato de Brazilo * '''[[Akrao]]''' aŭ '''Akro''' estas ĉefurbo kaj plej granda urbo de [[Ganao]] {{Projektoj|wikt=Akro|ReVo=akr1}}{{-}}{{apartigilo}} {{Unua}} 5bcy559qwhtkqiz68hscaoh4i7t9cjq 0 128555 9347335 9027847 2026-04-04T13:37:53Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347335 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mandodari based on Raja Ravi Varma's painting (cropped).jpg|eta|Almozodonado antaŭ la [[templo]]]] '''Almozo''' (el la [[greka lingvo|greka]]: ἐλεημοσύνη, „kompato“ tra la germana ''Almosen'' eble kun influo de la pola ''Jałmużna'') estas donaco al malriĉulo, plej ofte en formo de [[mono]] aŭ [[nutraĵo]]. Ĝi estas donata pro [[kompato]], sen atendo ricevi kompense iun materialaĵon. [[Almozpetulo|Almozpetuloj]], ''almozuloj'', aŭ ''almozpetistoj'' estas homoj, kiuj vivtenas sin pere de almozo. Plej ofte ili petas monon, sed ankaŭ povas peti manĝaĵojn, vestaĵojn, domon aŭ provizoran tranoktejon ktp. == Ritaj devigoj aŭ malpermesoj == Laŭ [[kulturo]] aŭ [[religio]] la donaco de almozo povas esti ligita al espero ricevi iun spiritan avantaĝon. En aliaj, ĝi estas malpersita: * En [[kristanismo]] oni atendas pekliberiĝon dank'al sincera kaj ne elmontra almozo. <blockquote>En [[Sankta Mateo|Mateo]] 6: "''1'' Gardu vin, ke vi ne faru vian justaĵon antaŭ homoj, por esti alrigardataj de ili; alie vi ne havas rekompencon ĉe via Patro, kiu estas en la ĉielo. ''2'' Tial, kiam vi donos almozon, ne sonigu trumpeton antaŭ vi, kiel faras la hipokrituloj en la sinagogoj kaj sur la stratoj, por havi gloron ĉe homoj. Vere mi diras al vi: Ili jam ricevas sian rekompencon. ''3'' Sed kiam vi donas almozon, ne lasu vian maldekstran manon scii, kion faras via dekstra; ''4'' por ke via almozo estu en sekreto; kaj via Patro, kiu vidas en sekreto, vin rekompencos."</blockquote> * [[Zakato]] estas la tria el la [[kvin pilieroj de Islamo]]. Ĝi rolas kiel religia imposto kaj samtempe piaĵo ĉar ĝi utilas por malriĉaj samreligianoj. <blockquote>[[Korano]] II, 110: "Kaj levu la preĝon kaj donu almozojn; la bonon, kiun vi faras, vi retrovos ĉe Alaho. Vere Alaho vidas, kion vi faras."</blockquote> * En [[judismo]], [[Sadako]] (hebree צדקה [tsedaˈka] aŭ [sˤəðaːˈqaː]) estas rigardata kiel [[micvo]] aŭ religia devo, dum la sama vorto (arabe صدقة‎‎ [sˤɑdæqɐ]) por [[Islamo|islamanoj]] rilatas al nedeviga sed memvola almozo. * En la [[Bahaa Kredo]] estas malpermesate almozopeti kaj almozodoni, ĉar por bahaanoj laboro estas devigo kaj adorago. Tiuj, kiuj ne povas mem labori, prizorgas la komunumo. <blockquote>''[[Kitáb-i-Aqdas]]'' 147: "Estas neleĝa almozpeti kaj doni al la almozpetanto. Oni ordonis al ĉiuj vivteni sin, kaj rilate al tiuj nekapablaj fari tion, koncernas al la Reprezentantoj de Dio kaj al la riĉuloj prizorgi iliajn bezonojn. [...]"</blockquote> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Almozo|wikt=almozo|ReVo=almoz}} {{ĝermo}} [[Kategorio:Almozo| ]] 5ufikgj16ww2bh4gnhcskea8d3l9xmk 0 131400 9347656 8874585 2026-04-04T23:44:58Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9347656 wikitext text/x-wiki '''Mighindoala''' [migindŭala] (hungare: '''Ingodály''', germane: '''Engental''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] sud-sudokcidente de [[Mediaş]]. En [[1910]] ĝi havis 227 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en [[1992]] 11. Ĝia unua mencio skribe estas en [[1394]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Şeica Mare]]. == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=23 Interaga mapo de distrikto Sibiu] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080510114510/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben |date=2008-05-10 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu]] <gallery> Dosiero:HPIM0178(castel_buia).jpg | Ruinele Castelului Bolyai de la [[Buia]] Dosiero:HPIM0330(drum_pe_vale).jpg | Drumul pe valea râului Mighindoala Dosiero:HPIM0528(BisericaSaseasca).jpg | Biserica săsească Dosiero:HPIM0733(veranda%2Bbaia)redusa.jpg | Casă din zonă </gallery> <br /> <br /> 40wek34jlax1ljn1958fiyz114ledrk 9347657 9347656 2026-04-04T23:47:08Z Kani 670 9347657 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RO}} '''Mighindoala''' [migindŭala] (hungare: '''Ingodály''', germane: '''Engental''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] sud-sudokcidente de [[Mediaş]]. En [[1910]] ĝi havis 227 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en [[1992]] 11. Ĝia unua mencio skribe estas en [[1394]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Şeica Mare]]. ==Bildaro== <gallery> Dosiero:HPIM0178(castel_buia).jpg |Ruinoj de la Kastelo Bolyai de la [[Buia]] Dosiero:HPIM0330(drum_pe_vale).jpg | Drumul pe valea râului Mighindoala Dosiero:HPIM0528(BisericaSaseasca).jpg |Preĝejo Dosiero:HPIM0733(veranda%2Bbaia)redusa.jpg | Casă din zonă </gallery> == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=23 Interaga mapo de distrikto Sibiu] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080510114510/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben |date=2008-05-10 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu]] 7vdk1g697c6i6d3nmi0fjx2uj57bczz 9347658 9347657 2026-04-04T23:47:27Z Kani 670 /* Bildaro */ 9347658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RO}} '''Mighindoala''' [migindŭala] (hungare: '''Ingodály''', germane: '''Engental''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] sud-sudokcidente de [[Mediaş]]. En [[1910]] ĝi havis 227 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en [[1992]] 11. Ĝia unua mencio skribe estas en [[1394]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al [[Şeica Mare]]. ==Bildaro== <gallery> Dosiero:HPIM0178(castel_buia).jpg |Ruinoj de la Kastelo Bolyai de la [[Buia]] Dosiero:HPIM0330(drum_pe_vale).jpg | Drumul pe valea râului Mighindoala Dosiero:HPIM0733(veranda%2Bbaia)redusa.jpg | Casă din zonă </gallery> == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=23 Interaga mapo de distrikto Sibiu] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080510114510/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Szeben |date=2008-05-10 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu]] sz2xyyccc66evduz80tqv6v2cucwncv 0 133703 9347156 8857962 2026-04-04T12:12:14Z Sj1mor 12103 9347156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Martin Lajos (1827-1897).JPG|eta|120px]] '''MARTIN Lajos''' ([[30-an de aŭgusto]] [[1827]], [[Buda]] – [[4-an de marto]] [[1897]], [[Kolozsvár]]) estis [[hungara]] [[matematikisto]], universitata instruisto, membro de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1861), pioniro de la [[aviado]]. Lia patro okupiĝis pri vinberkultivado kaj vinkomercado. Li studis 2 jarojn en la Mekanika universitato. Li estis artileriano dum la [[hungara liberecbatalo de 1848-49]]. Post la kapitulaco de Világos, li estis en militkaptiteco, poste estis soldatdevigita al la aŭstra armeo. Tie li okupiĝis pri perfektigo de la artileriaj kanonoj. Tiutempe li rekonis la rolon de helicoj en la aviado. Li pli profunde ekokupiĝis pri aviado ĉ. 1856 en [[Firenze]]. Li en 1861 prelegis en la Akademio pri la fortolinioj de la birda flugilo. Li konstruis en 1871–75 [[ornitoptero]]n. Ĉar li ne vidis solvon de la aviado per tiu metodo, li turnis sin al la [[helico]]j kaj [[ventorado]]j. Kvankam tiuj pensoj ne estis fizike ellaboritaj, ili donis instigon al aliaj hungaraj matematikistoj pri matematikaj esploroj de la problemo. Li pensis unue pri tio, ke oni devas apliki [[alerono]]jn. Li patentigis en 1893 novtipan aviadilon ''ŝvebanta rado'', kiun li prezentis en [[Kolozsvár]] kaj kiu altiĝis je 2-3 metroj, per biciklado de Gergely Bartha, fajroestingista ĉefo, kiu biciklis en konkursoj. Tio okazis la 30-an de aŭgusto 1896. Alia fonto diras, ke la aviadilo de altiĝis sed montris gravan altiĝan forton, mezuritan. Li okupiĝis ankaŭ pri eluzo de la [[ventoenergio]], je peto de amiko Lajos Károlyi el [[Tiszafüred]]. La amiko petis plani akvoĉerpilon, kiun pelas ventorado. Martn sukcese plenumis la taskon kaj uzis dentoradon kun vertikala akso, por ke la [[ventodirekto]] ne influu ties funkcion. Li estis ekde 1872 [[instruisto]], en 1895 – 96 rektoro de la [[Universitato de Koloĵvaro]]. == Verkoj == [[Dosiero:Hazsongard Martin Lajos.jpg|eta|180px|Lia tombo en la [[Tombejo Házsongárd]] ]] * Az erőműtani csavarfelületek. A vízszintes szélkerék elmélete (Bp., 1875) * A változtatási hánylat alkalmazása a propeller felület egyenleteinek lefejtésére (Bp., 1877) * A madárrepülés általános elmélete (Kolozsvár, 1891) * A lebegő kerék bemutatója (Erdélyi Múz. Egyes. orvosi és term. tud, ért. je, 1893) * A repülőgépről (Magy. Mérnök és Építész Egyl. Közl. 1894) == Literaturo == * Gyalui Farkas: Ma száz éve született a magyar aviátikának első zsenije (Ellenzék, 1927) * Tulogdy János: M. L. élete és munkássága (Erdélyi Múz. 1941) * Vajda Pál: Magyar repülő feltalálók (Bp., 1953); Vajda Pál: Nagy magyar feltalálók (Bibliográfiával, Bp., 1958). == Vidu ankaŭ == [[Emil Némethy]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Martin, Lajos}} [[Kategorio:Aviado]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] e9cnh4xv4eiimmfjza0e8pwiwkaqcuj 0 135206 9347566 9245150 2026-04-04T19:52:29Z Sj1mor 12103 9347566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} {{Kursiva titolo}}'''''Die neutrale Sprache''''' estas germanlingva [[doktoro|doktor]]iga [[disertaĵo]] pri la politika historio de [[UEA]], verkita de [[Ziko van Dijk]] kaj defendita la 3-an de novembro [[2006]] en la [[Universitato de Utrecht]] (Nederlando). Doktoriĝanto estis [[Duco Hellema]], estro de la instituto pri la historio de internaciaj rilatoj, kaj dua doktoriĝanto (''copromotor'') estis [[Marc van Oostendorp]]. Marcus Sikosek ([[Ziko van Dijk]]): ''Die neutrale Sprache. Eine politische Geschichte des Esperanto-Weltbundes''. [[Bydgoszcz]]: Skonpres [[2006]]. 459 paĝoj, il. ISBN 978-83-89962-03-4 Tradukita kaj adaptita por pli granda publiko: Ziko van Dijk: ''Historio de UEA'', [[Partizánske]] : [[Espero (eldonejo)|Espero]], [[2012]], 369 paĝoj, il., ISBN 978-80-89366-15-6 [[Kategorio:Historio de UEA]] 9hftixod7n1j24wvsasoo3cj9idagjh 0 136746 9347771 8952311 2026-04-05T05:43:16Z Sj1mor 12103 9347771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Luis Pío Moa Rodríguez''' ([[Vigo]], [[1948]]) estas [[ĵurnalismo|ĵurnalisto]], [[Hispanio|hispana]] [[Historio|historiisto]]. == Biografio == Li naskiĝis en [[Galegio]]; lia patro estas la viga esperantisto [[Vigo#Esperanto-movado|Pío Moa Banga]]. Li militis dum jaroj en la [[terorismo|terorista]] [[GRAPO]] (kun [[maoismo|maoista]] idearo), kie li partoprenis en multaj aktivecoj. Poste li estis elĵetita kaj partoprenis en resocianigado. Li estis direktoro de la [[gazeto]]j Tanteos (1988-1990) kaj Ayeres (1997-1993) (ĉi tiu pri historio). Li laboris kiel bibliotekisto en la [[Ateneo de Madrid]]. Nun li kunlaboras en kelkaj gazetoj, ĵurnaloj kaj interretaj paĝoj (ekzemple [[libertad digital]]). == Evoluado == Post lia resocianigado, liaj opinioj igis tute malsamaj. Liaj plej venditaj verkoj pritemas la [[Dua Hispana Respubliko|Hispana dua respubliko]] kaj la [[Hispana milito]]. Lia opinio estas, resumite, tiel: * Granda parto de la maldekstrularo ([[anarkio|anarkistoj]], [[Hispana komunista partio|PCE]], ERC, kaj la plej proksima flanko al [[Largo Caballero]]) estis ĉefe maldemokratistoj, do ili pensis ke la respubliko estas nur paŝo por la fina celo (Socia revolucio). * Ĉi tiu parto organizis la revolucio de 1934. * En respubliko kiu ne estas demokrata, la balotado okazis en [[1936]], kaj ĝin gajnis la ''Frente Popular'' (Popola Fronto) por malmultaj da balotoj (sed multaj reprezentantoj), dankon al sekretaj interkonsentoj (ekz. la denunciitaj de la tiam Prezidanto de la Respubliko ([[Niceto Alcalá Zamora]]) kaj konfirmita en la memorlibroj de [[Azaña]] aŭ [[Madariaga]]. * La strata perforto igis respondon en la plej radikaj partoj de la dekstruaro, kaj la militaro kunigis kun ĝi. Laŭ Moa, la sublevado de la [[18-a de julio]] (unua tago de la hispana milito, estis reago kiu temis la registaro. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj|Moa Pio]] [[Kategorio:Historiistoj de Hispanio|Moa Pio]] [[Kategorio:GRAPO]] [[Kategorio:Terroristoj|Moa Pio]] qm8v9zvck03622x9ejdj2n2nize7psn 0 137930 9347239 9111121 2026-04-04T13:07:27Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347239 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato=Aprilo 2011|temo=ekologio}} [[Dosiero:Acid rain woods1.JPG|eta|dekstra|350ra|Efektoj de acida pluvo en montaro de [[Ĉeĥio]]]]<!-- La bildo estas dubenda -- bonvolu aldoni fonton, kiu klarigas, ke temas pri la efekto de acida pluvo! La dosiernomo de la bildo ne sufiĉas por tio. --> '''Acida pluvo''' estas pluvo kies acideco estas danĝera por la homa vivo. Ĝi formiĝas, kiam la aera humideco kombiniĝas kun [[nitrogena oksido]] kaj [[sulfura dioksido]], kiuj eliras [[fabriko]]jn, [[elektrejo]]jn kaj [[brulmotoro]]jn. La interrilatoj de tiuj gasoj kun [[akvovaporo]] formigas [[Sulfata acido|sulfuran]] kaj [[Nitrata acido|nitratajn]] acidojn. Finfine tiuj kemiaĵoj falas surteren kiel [[pluvo]]. Ĝenerale pluvo havas [[pH (kemia parametro)|acidecon (pH)]] iomete sub 6,0 pro asimilado de atmosfera [[karbona dioksido]], kiu disiĝas en la pluvero kaj fariĝas kvantetoj da [[karbonata acido]]. En kelkaj [[dezerto|dezertaj]] regionoj, pulvo en la aero enhavas sufiĉan [[karbonata kalcio|karbonatan kalcion]] por malacidigi la precipitaĵon, kaj tiel eblas, ke pluvo povas esti acide neŭtrala aŭ eĉ [[alkalo|alkala]]. Pluvo ankaŭ povas esti danĝere acida: pluvon, kies acideco estas sub pH 5,6 (pro i.a. [[poluo]]), oni nomas ''acida pluvo''. La poluiloj de acida pluvo povas trakuri grandajn distancojn kaj vento forpuŝas ilin al miloj da kilometroj antaŭ fali surteren kiel pluvo, pluveto, roso, hajlo, neĝo aŭ nebulo, kiuj acidiĝas per tiuj poluantaj gasoj. Ĉi tiuj poluas ĉefe akvon (kaj mortigas fiŝojn), arbarojn kaj terkulturejojn (kaj homojn kiuj manĝas el ili). Laŭdire, [[Ĉinio]], [[Barato]] kaj [[Japanio]] plej suferas tiun poluadon. En Ĉinio estas la plej danĝera mediproblemo. Ĝi endanĝerigas duonon de la urboj en la lando. En kelkaj regionoj ĉiu pluvo estas acida. Plej grava kaŭzanto estas karbo, kiu nutrigas 70 % de la energion de la azia landego. En [[Eŭropo]], [[Svedio]], [[Nederlando]] kaj [[Britio]] suferas plej danĝere la acidan pluvon. En [[Ameriko]], [[Usono]] kaj [[Kanado]] estas afektita de tiu problemo. Tiun koncepton de acida pluvo kreis brita sciencisto Robert A. Smith meze de la 19a jarcento, sed nur meze de la 20a jarcento post la lasta industria revolucio, oni agnoskis tiun problemon tutmonde. Plej antaŭe oni studis ties efekton ĉirkaŭ la termikaj centraloj britiaj dum la sepdekaj jaroj. {{Projektoj|wikt=acida pluvo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Acido-baza kemio]] [[Kategorio:Meteologio]] [[Kategorio:Poluado]] [[Kategorio:Aera poluado]] [[Kategorio:Akvopoluado]] [[Kategorio:Media kemio]] 4mc0f6sc3vp9n4g7xxaxdr6xfcb1eu2 0 138197 9347819 9051555 2026-04-05T06:59:59Z Sj1mor 12103 /* Elegioj en Esperanto */ 9347819 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Elegy (1899).jpg|Elegio laŭ [[William Bouguereau]], [[1899]]|eta|dekstra|250px]] '''Elegio''' en la klasika [[Helena lingvo|Helena]] kaj [[Latina lingvo|Latina]] estis [[poemo]], kiun karakterizas la alternado de [[heksametro]]j kaj [[pentametro]]j; la t.n. elegiaj versoj. La esprimo devenas de la [[greka lingvo|greka]] ''elegeia'' ([[funebro|funebra]] kanto) kaj signifas en ĝia moderna akcepto poemo en ĝema tono, elvokante foreston de karuloj, pro [[morto]], [[Amo|ama]] disiĝo aŭ aliaj kialoj. Ĝi estas grava ĝenro de [[lirika poezio]]. Elegio ankaŭ estas [[muziko|muzikĝenro]], distingebla per sia trista kaj morna emo. == Historio == Origine en tiu formo oni verkis tekstojn por [[tombo]]monumentoj aŭ aliajn [[epigramo]]jn. Grava elegia aŭtoro en la Greka fariĝis [[Teogniso]], en kies ĉ 1400 versoj renkontiĝas pluraj temoj - plej famaj estas liaj [[ampoezio|ampoemoj]] al lia juna [[samseksemo|amanto]] Kirno, filo de Polipao. En la Latina la ĝenron oni larĝe ekuzis por ama poezio, en kiu la aŭtoro traktas "personajn" spertojn. La vera florada periodo ne estis longa: jam [[Katulo]] (ĉ 84-54 a.Kr.) verkis kelkajn elegiojn, sed la unua vere pure elegia poeto estis [[Gallo]] (69-26 a.Kr.), kies arton kaj memoron kondamnis imperiestro [[Aŭgusto]]. Famas krom tio elegie [[Propercio]] (ĉ 49-ĉ 15 a.Kr.), [[Ovidio]] (43 a.Kr. - ĉ 17 p.Kr.) kaj [[Tibulo]]. Eventuale oni aldonu la manplenon da parte anonimaj aŭtoroj el la tiel nomata ''Kolekto Tibula'' (inter kiuj ankaŭ la unua Latina poetino, [[Sulpicia]]). Poste oni ankoraŭ ofte verkis elegiojn Latine, sed ĝenerale oni tiujn ne opinias vere gravaj. == Elegioj en Esperanto == Famaj ekzemploj de Elegioj en Esperanto estas * la [[Romaj Elegioj]] de [[Goethe]], en traduko de [[Kálmán Kalocsay]], kiu uzis en la Germana la originan formon de heksametroj kaj pentametroj, kaj * la Elegioj de Tibulo, en traduko de [[Gerrit Berveling]] * la [[Duinaj Elegioj]], en traduko de R.R. Santamaria kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=elegi}} * [[Lamento]] [[Kategorio:Poezio]] [[Kategorio:Elegioj]] 89gieuvg43fvasubyuupcbefeodqo6m 0 138571 9347596 9345978 2026-04-04T20:15:19Z Aidas 3488 9347596 wikitext text/x-wiki La '''universitato de Essen''' ({{l-de|Universität Essen}} aŭ malpli longe '''Uni Essen'''), kiu formale havis plenan nacilingvan nomon ''Universität-Gesamthochschule Essen'' (do laŭvorte "universitato-ĝenerala altlernejo de Essen"), estis la [[universitato]] ekzistanta inter la jaroj 1972 kaj [[2002]] en la germania urbo [[Essen]], de iuj lokaj esperantistoj ankaŭ nomata per esperantigita nomo "Asindo". De 2003 ĝi formas parton de la [[universitato Duisburg-Essen]]. == Historio == La universitato estis fondata fare de la lando [[Nordrejn-Vestfalio]] en la jaro [[1972]]. Oni kreis ĝin konscie kiel agado direkte al [[strukturŝanĝo]] en la [[Ruhr-regiono]] ekde la minindustrio al [[servosektoro]] kaj avancata tekniko. La universitaton de Essen oni konstruis kiel domkvadrato ĉirkaŭ verda kampo ĉe la norda rando de la urbocentro sur antaŭe malkonstruita parto de la tradicia laborista kvartalo Segeroth, la hodiaŭa Asindo-nordkvartalo. Per lokado proksime de la urbocentro kaj en laborista kvartalo kaj per distribuo de la studentaj loĝohejmoj en la tuta urboteritorio oni intencis integradon de la akademianoj en la urban loĝantaron [[Dosiero:Uni-DuE Essen4.jpg|eta|200ra|kampo Asindo]] Plu uzataj estis la konstruaĵoj de la iama pedagogia altlernejo en la urboparto [[Rüttenscheid]]. Hodiaŭ la ŝtata ekzamenoficejo por la instrustudado havas tie sian rezidejon. Prelegoj nur okazas malmultaj. Same integata estis la urba klinikaro en la urboparto Holsterhausen. La [[1909]] konstruitaj urbaj malsanulejoj en [[1963]] estis levata al dua medicina fakultato de la ''Westfälische Wilhelms-Universität Münster'', Do la [[universitato de Monastero]]. En [[1967]] la klinikaro estiĝis parto de la novfondata [[Ruhr-universitato Bochum]]. En [[1972]] finfine ĝi eniris la universitaton de Essen. Per tio Essen kiel ununura novfondita universitato en [[Nordrejn-Vestfalio]] havis universitatan klinikaron. Multaj el la originaj reformkonceptoj de la fonda fazo pro diversaj kialoj ne sukcesis aŭ ne estis realigataj en la [[altlernejo]]. La altlernejo evoluis dum la paso de la jardekoj al normala [[universitato]]. La plej sukcesa el la reformideoj estis la malfermiĝo de la universitato al abiturientoj de la dua klerovojo, el kiuj multmiloj nur en Asindo akiris universitatajn finajn ekzamenojn kun sama sukceo kiel „normalaj“ studentoj. Je la [[31-a de decembro]] [[2002]] la Universitato-Ĝeneralaltlernejo Asindo estis malfondita fare de la landa registaro favore al la novfondado de la [[Universitato Duisburg-Asindo]] je la [[1-a de januaro]] [[2003]]. {{unua}} [[Kategorio:Historiaj universitatoj kaj altlernejoj]] [[Kategorio:Essen]] 99ta5gh06me0up70mmes71jcqcq08nb 9347597 9347596 2026-04-04T20:17:39Z Aidas 3488 9347597 wikitext text/x-wiki La '''universitato de Essen''' ({{l-de|Universität Essen}} aŭ malpli longe '''Uni Essen'''), kiu formale havis plenan nacilingvan nomon ''Universität-Gesamthochschule Essen'' (do laŭvorte "universitato-ĝenerala altlernejo de Essen"), estis la [[universitato]] ekzistanta inter la jaroj 1972 kaj [[2002]] en la germania urbo [[Essen]], de iuj lokaj esperantistoj ankaŭ nomata per esperantigita nomo "Asindo". De 2003 ĝi formas parton de la [[universitato Duisburg-Essen]]. == Historio == La universitato estis fondata fare de la lando [[Nordrejn-Vestfalio]] en la jaro [[1972]]. Oni kreis ĝin konscie kiel agado direkte al strukturŝanĝo en la [[Ruhr-regiono]] ekde la minindustrio al [[servosektoro]] kaj avancata tekniko. La universitaton de Essen oni konstruis kiel domkvadrato ĉirkaŭ verda kampo ĉe la norda rando de la urbocentro sur antaŭe malkonstruita parto de la tradicia laborista kvartalo Segeroth, la hodiaŭa Asindo-nordkvartalo. Per lokado proksime de la urbocentro kaj en laborista kvartalo kaj per distribuo de la studentaj loĝohejmoj en la tuta urboteritorio oni intencis integradon de la akademianoj en la urban loĝantaron [[Dosiero:Uni-DuE Essen4.jpg|eta|200ra|kampo Asindo]] Plu uzataj estis la konstruaĵoj de la iama pedagogia altlernejo en la urboparto [[Rüttenscheid]]. Hodiaŭ la ŝtata ekzamenoficejo por la instrustudado havas tie sian rezidejon. Prelegoj nur okazas malmultaj. Same integata estis la urba klinikaro en la urboparto Holsterhausen. La [[1909]] konstruitaj urbaj malsanulejoj en [[1963]] estis levata al dua medicina fakultato de la ''Westfälische Wilhelms-Universität Münster'', Do la [[universitato de Monastero]]. En [[1967]] la klinikaro estiĝis parto de la novfondata [[Ruhr-universitato]] [[Bochum]]. En [[1972]] finfine ĝi eniris la universitaton de Essen. Per tio Essen kiel ununura novfondita universitato en [[Nordrejn-Vestfalio]] havis universitatan klinikaron. Multaj el la originaj reformkonceptoj de la fonda fazo pro diversaj kialoj ne sukcesis aŭ ne estis realigataj en la [[altlernejo]]. La altlernejo evoluis dum la paso de la jardekoj al normala [[universitato]]. La plej sukcesa el la reformideoj estis la malfermiĝo de la universitato al abiturientoj de la dua klerovojo, el kiuj multmiloj nur en Asindo akiris universitatajn finajn ekzamenojn kun sama sukceo kiel „normalaj“ studentoj. Je la [[31-a de decembro]] [[2002]] la Universitato-Ĝeneralaltlernejo Asindo estis malfondita fare de la landa registaro favore al la novfondado de la [[Universitato Duisburg-Asindo]] je la [[1-a de januaro]] [[2003]]. {{unua}} [[Kategorio:Historiaj universitatoj kaj altlernejoj]] [[Kategorio:Essen]] 5x9dlzzybvrqlx5v3kfzpzq10tqk7tr 0 140181 9347764 9081233 2026-04-05T05:40:32Z Sj1mor 12103 9347764 wikitext text/x-wiki == [[Alianco Universala]] == La '''Alianco Universala''' estis Esperanto-unuiĝo pri [[tutmondiĝo]] (universalismo). Ĝi tradicie aparte proksimas al la [[TANEF|esperantlingva]] [[naturamika movado]]. Ne plu ekzistas depost 2012. Jen [http://eo-naturamikaro.webnode.nl/news/ekologia-centro-en-grekio/ artikolo el 2011] pri la unuiĝo kaj ties tiutempa kunlaboro kun ekologia centro en [[Grekio]]. == [[Esperanta Naturamikaro]] == '''Esperanta Naturamikaro''' estas la daŭrigo de la ne plu ekzistanta asocio [[TANEF]]. [[Naturamikoj|Esperanta Naturamikaro]] estas la Esperanta sekcio de ''Naturfreunde International'' (Naturamikara Internacio)<ref>(de, en, fr) [https://www.nf-int.org/search/inhalt?keys=esperanto Esperantista Naturamikaro]</ref>. == Amikaro de Esperanto en Radio == La Amikaro de Esperanto en Radio (AERA) estas historia faka grupiĝo pri subteno de esperantlingvaj [[Radio (komunikilo)|radio]]-programoj. == Asocio de Sociallaboristoj Esperantistaj == La Asocio de Sociallaboristoj Esperantistaj (ASLE) estas historia faka grupiĝo de profesiuloj de [[sociala laboro]] parolantaj Esperanton. == Asocio por Eŭropa Konscio == La Asocio por Eŭropa Konscio (AEK) estas historia faka Esperanto-asocio pri subteno de pli forta integriĝo kaj unuiĝo de la landoj kaj regionoj en Eŭropo. Ĝi kunlaboras respektive kunlaboris kun la similcelaj asocioj [[Eŭropa Esperanto-Unio]] (EEU) kaj [[Eŭropa Klubo]]. == [[Astronomia Esperanto-Klubo]] == La '''Astronomia Esperanto-Klubo''' (AEK) estas Esperanto-asocio pri [[astronomio]] por doktoroj de sciencoj, studentoj, kaj interesiĝantoj. Ĝi agadas plejparte rete per kolektado de profesiaj kaj amatoraj artikoloj en sia retpaĝo, kaj per dissendo-listo. * [http://www.esperanto.org/AEK/ Retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==[[Centro Esperantista de Parana]]== La '''Centro Esperantista de Parana''' estis societo kiu funkciis ekde 1931 en [[Curitiba]]. ==[[Esperanta rondeto Verda Stelo]]== '''Esperanta rondeto Verda Stelo''' estis esperanto asocio en [[São Bonifácio]], Brazilo, en la unua duono de 20-a jarcento. == Esperanta Ŝak-Ligo Internacia == La Esperanta Ŝak-Ligo Internacia (EŜLI) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[ŝako]]. == Esperantista Internacia Centro de la Civitanoj de la Mondo == La Esperantista Internacia Centro de la Civitanoj de la Mondo estas historia faka Esperanto-asocio pri [[mondcivitanismo]]. == Esperantista Asocio de Ŭonbulismo == La Esperantista Asocio de Ŭonbulismo (EAŬ) estas faka Esperanto-asocio pri la filozofia kaj religia konceptaro de [[Ŭonbulismo]], devenanta el [[Koreio]]. Aktiva en ĝi interalie estas la korea esperantisto kaj ĵurnalisto [[Choe Taesok]] laboranta kaj vivanta en [[Litovio]]. == Esperanto-Ligo Filatelista == La Esperanto-Ligo Filatelista – Amika Rondo de Esperantaĵ-Kolektantoj (ELF-AREK) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[filatelio]]. == Esperantista Motorciklanta Ĉeno == Esperantista Motorciklanta Ĉeno (EMĈ) estas faka Esperanto-asocio pri [[motorciklado]], iniciatita fare de la franca esperantisto ''André Rambeaux''. La grupiĝo celas arigi la esperantistajn motorciklantojn en la mondo. Ĝi estas aliĝinta al FEMA (Federacio de Eŭropaj Motorciklaj Asocioj) kaj ekde 1998 al UEA. EMĈ tradukas en Esperanton kaj disvastigas la raportojn de FEMA pri la Eŭropaj leĝoj koncerne la motorciklantojn. Ĉiujare pluraj grupanoj partoprenas, montrante la flagon de Esperanto, en pluraj motorciklaj manifestacioj, interalie en la tradicia promenado kun la eŭrodeputitoj en Strasburgo. '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto-ondo.ru/79-lode.htm#79-19 artikolo de 2001 pri la Esperantista Motorciklanta Ĉeno en] ''[[La Ondo de Esperanto]]'' == Espermenso == '''Espermenso''' la internacia grupo por [[Mensa]]-anoj, kiuj interesiĝas pri Esperanto, grupigas homojn de aparte alta [[intelekta kvociento]] (2 % de la populacio). En 2020 Espermenso renaskiĝis kun la [https://www.facebook.com/groups/743585999792126/ privata grupo en Fejsbuko] kaj kun franca GIS ene de Mensa France. '''Espermenso''' estas oficiale agnoskita kaj aliĝas al Universala Esperanto-Asocio (UEA) kiel fak-asocio. La retpaĝo de Espermenso en la portalo de UEA disponeblas ĉi tie: https://uea.org/fakoj/Mensa En 2025, ankaŭ la asocio Mensa (NRO) oficiale akceptis la kreon de grupo, forumo kaj spaco en siaj privataj komunumoj. La organizaĵo nun montras Esperanton al 90 naciaj organizaĵoj kaj 150 000 membrojn. Tio signifas, ke la internacia lingvo Esperanto estas nun videble reprezentata en la oficialaj kanaloj de Mensa. La '''Esperanto I-SIG''' (International Special Interest Group), en Mensa International, disponigas sekvajn rimedojn: https://member.mensa.org/special-interest-group/esperanto-sig https://hub.mensa.org/s/esperanto/cfiles/browse/index?fid=351 La '''GIS Espéranto''' (Groupe d'Intérêt Spécifique), en Mensa France, akceptas ankaŭ internaciajn membrojn: Retejo: https://mensa-france.net/membres/gis/ Forumspaco: https://forum.mensa-france.net/viewforum.php?f=61 Retpoŝta listo: gis-esperanto@discussions.mensa-france.org Krome, '''Espermenso''' estas aktiva ankaŭ en modernaj komunikaj platformoj: WhatsApp: https://chat.whatsapp.com/FQck7wzY0s8AeOWop51afq Telegram (publika kanalo): https://t.me/espermenso Telegram (grupo): https://t.me/+HWAiLwO6YR_tL9F4 Ĉiusemajne okazas retaj konversacioj pere de la oficiala Zoom-ĉambro de '''Mensa''', kun la celo subteni la valorojn de mensa diverseco kaj internacian interkomprenon per Esperanto. == [[Eŭropa Klubo]] == La '''Eŭropa Klubo''' estas historia faka Esperanto-asocio pri subteno de pli forta integriĝo kaj unuiĝo de la landoj kaj regionoj en Eŭropo. Ĝi kunlaboras respektive kunlaboris kun la similcelaj asocioj [[Eŭropa Esperanto-Unio]] (EEU) kaj [[Asocio por Eŭropa Konscio]] (AEK). Ne plu ekzistas. ==[[Gimnazia esperantista rondeto]]== '''Gimnazia esperantista rondeto''' estis lerneja klubo ĉe ''Ginásio Catarinense'' en [[Florianópolis]] dum la unua duono de 20-a jarcento ekde 1929. == Hejmoj de Internacia Kulturo == Hejmoj de Internacia Kulturo estas faka Esperanto-asocio pri subtenado al esperantistaj vivkomunumoj kaj (ĉefe peresperanta) internacia kulturo. Ĝi fondiĝis en 1993 en suda Francio (kie loĝas ĝia nuna sekretario Georges Comte, alinome Jorgos) ; kaj, laŭleĝe registrita kiel neprofitcela asocio, ĝi nun havas sian oficialan sidejon en la hejmo de la esperantisto [[Christian Lavarenne]]. '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://www.radioradicale.it/exagora/hejmoj-de-internacia-kulturo-hik informoj pri la grupiĝo en retejo de la itala radikala partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160326125957/http://www.radioradicale.it/exagora/hejmoj-de-internacia-kulturo-hik |date=2016-03-26 }} == Hilelista Esperanto-Rondo == La Hilelista Esperanto-Rondo estas historia faka Esperanto-asocio pri [[Hilelismo]], doktrino evoluigita fare de [[L. L. Zamenhof|Lazaro Ludoviko Zamenhof]] kadre de la publikigo de sia libro [[Hilelismo - propono pri solvo de la hebrea demando]] en [[1901]]. == Internacia Agrikultura Esperanto-Asocio == '''Internacia Agrikultura Esperanto-Asocio''' estas<!-- aŭ estis? ĝis kiam? ĉu malfondo?--> faka asocio de esperantistoj, kiuj aktivas en la kampo de agrikulturo. Ĝi estis fondita en [[1996]]. La celo de la asocio estas ''disvastigi kaj praktiki Esperanton en agrikulturo kaj rilataj sciencoj''. Ĝia oficiala organo estis la revuo ''Internacia Agrikulturo'', kiu aperis ^{''[ĝis kiam??]''} kvarfoje jare. Ĝeneralaj informoj: * Prezidanto [[Bruno Najbaro]] ([[Keighley]], [[Britio]]) * ĝenerala sekretario [[Trezoro Huang Yinbao]], [[Esperanto-Centro Ora Ponto]] Aliaj retejoj rilate al esperantistoj-agrikulturistoj: [https://beninaorganizajhodejunajesperantistoj.wordpress.com/2018/11/15/ate-asocio-de-terkulturis%C2%ADtoj-esperantistaj/ ATE Asocio de Terkulturis­toj Esperantistaj] (Benino) + sama [https://www.facebook.com/Asocio-de-Terkultivistoj-Esperantistaj-ATE-618289228350151/ ATE ĉe Facebook]. == Internacia Asocio de Instruistoj == La Internacia Asocio de Instruistoj (mallongigite '''IAI''') estis historia organo fondita de Esperanto-instruistoj en [[1910]]. == Internacia Celado por Edukado Moderna per Esperanto == La Internacia Celado por Edukado Moderna per Esperanto (ICEM Esperanto) estas historia faka Esperanto-asocio pri pedagogio laŭ la konceptoj de [[Célestin Freinet]]. == Internacia Esperanto-Klubo Aŭtomobilista == La Internacia Esperanto-Klubo Aŭtomobilista (IEKA) estas historia faka Esperanto-asocio pri aŭtomobilismo, do libertempa aŭ profesia engaĝiĝo favore al uzado de aŭtomobiloj, kaj subteno de aŭtomobila turismo. Kontraste al naciaj aŭtomobilistaj asocioj, kiuj engaĝiĝas por bonaj kaj sekuraj aŭte uzeblaj vojoj kaj stratoj, internacia helpo en kazo de aŭtomobilaj paneoj, eldonado de vojaj mapoj kaj vojaĝogvidiloj, sendependa testado de aŭtomobiloj kaj aŭtomobiletoj, la Esperanto-Klubo limiĝis al internacia kunordigo de esperantistoj aktivaj en tiaj naciaj asocioj aŭ interesitaj pri la temo, kaj aldonis malmultajn servojn, kiel produktado de varbaj Esperanto-glumarkoj por la malantaŭa vitro aŭ karoserioparto de aŭtomobilo. Probable la klubo ne plu funkcias ekde 1995, eble jam iom pli frue. == Internacia Forstista Rondo Esperantlingva == La Internacia Forstista Rondo Esperantlingva (IFRE) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[arbara mastrumado|forstado aŭ arbara mastrumado]]. == Internacia Jurista Esperanto-Asocio  == Internacia Jurista Esperanto-Asocio (IJEA). Retejo: [http://www.esperantojuro.org www.esperantojuro.org] == Internacia Kooperativa Esperanto-Organizo == Internacia Kooperativa Esperanto-Organizo (IKEO) estas historia faka Esperanto-asocio subtene al la movado de [[kooperativismo]]. == [[Internacia Poŝtista kaj Telekomunikista Esperanto-Asocio]] == Internacia Poŝtista kaj Telekomunikista Esperanto-Asocio (IPTEA) estas historia faka grupiĝo pri internacia apliko de Esperanto en [[poŝto]] kaj [[telekomunikado]]. Ĝis la [[Dua Mondmilito]] estis multfacetaj iniciatoj oficialigi la uzon de Esperanto en internacia komunikado de tiuj fakoj - pri tio donas resuman superrigardon la artikolo [[Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo]]. La grupiĝo de samprofesiaj esperantistoj tamen pluvivis ankaŭ post 1945 - ekzemple en 1966 okazis provo revivigi la agadon kadre de la tiujara Universala Kongreso de Esperanto en [[Budapeŝto]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |titolo=intervjuo kun la germana esperantisto] [[Heinz Schindler]] de 2006 [en la retejo ''esperanto.cri.cn'' |alirdato=2016-03-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |arkivdato=2016-03-29 }}</ref> Aparte en 1987, la jaro de la centjariĝo de Esperanto, en pluraj landoj aperis poŝtmarkoj pri Esperanto, kiuj honorigis la movadon de internacia lingvo. ==[[Junulara Esperantista Societo]]== '''Junulara Esperantista Societo''' estis societo en [[Belo Horizonte]] dum la unua duono de 20-a jarcento ekde 1930. == Klavar-unuiĝo Nederlanda == Klavar-unuiĝo Nederlanda (KuN) estas organizaĵo kiu listiĝas kiel faka Esperanto-asocio pri [[muziko]]. La unuiĝo havas nederlandlingvan retejon, kaj diskonatigas alternativan [[muzika notacio|muzikan notacion]], kiu nomatas ''klavarskribo'', sed laŭ la stato de 2016 krom la nomo de la notacio ne plu rilatas al Esperanto. '''Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.monato.be/2005/008693.php artikolo pri la unuiĝo kaj la sistemo ''klavarskribo'' de majo 2005 en la magazino ''Monato''] ({{eo}}) * [http://www.klavarvereniging.nl oficiala retejo de la unuiĝo] ({{nl}}) * [http://www.klavarskribo.nl oficiala retejo pri la sistemo ''klavarskribo''] ({{nl}}) == Martinus-Instituto == Martinus-Instituto estas internacia instituto baziĝanta en Danlando, kiu havas fortan esperantlingvan sekcion subtene al la [[kosmologio de Martinus]]. * [http://www.martinus.dk retejo de la instituto] ([http://www.martinus.dk/eo/titolpago/ jen en Esperanto]) ===[[Informilo pri la spirita scienco de Martinus]]=== '''Informilo pri la spirita scienco de Martinus'''. Eld. [[Spirit-Scienca Instituto de Martinus]], Kopenhago, 1954? {{citaĵo|Per ĉi tiu kajero la Esperanto-Sekcio suprecitata komencas esperantlingvan publikigon de kosmaj analizoj de la mondbildo. Ĝi enhavas kelkajn specialajn fragmentojn, simbolojn kaj bildojn. Ĝuste bildo titolitan « Civilizacio » , pro ĝia profunda filozofia senco, mi ne povas flanken lasi: Sur la supra parto aperas belegan supersona aviadilo reprezentanta la Teknikon, kontraste kun tera multpeza testudo kies rolo estas la Moralo. La klara ironio de tia frapega alegorio bezonas nian komentarion. Ĝi per si mem, plene evidentigas sia reala dualismon en kiu, kiel terura kontraŭdiro, ĉiam baraktas la tutan homanro. Vere estas tiel malfacile kupli [''tiel''] tiujn du partojn de la homa progresemaŝino! Ĉar tio estas precize la delikata kerno de la socia afero.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaime Aragay]]. [[Boletín]] n063 (mar 1954)}} == Monda Fonduso de Solidareco Kontraŭ la Malsato == Monda Fonduso de Solidareco Kontraŭ la Malsato estas faka Esperanto-asocio pri internacia luktado kontraŭ malsato, do kontraŭ tro malegala divido de la haveblaj nutraĵoj inter la homaj loĝantoj de la Tero. '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://www.recim.org/globe/solidareco.htm oficiala retejo] ({{eo}}) * [http://www.recim.org/solidareco/mseo110.htm ekzempla reta eldono de la Informilo "Monda Solidareco" n-ro 110 de junio 2014 - en la retejo haveblas ankaŭ la pli fruaj eldonoj] == [[Monda Kunagado]] == Monda Kunagado estis internacia esperantista asocio por esperantlingva informado pri [[UNESKO]] kaj por subteno de pli intensa kunlaboro de esperantistoj en UNESKO-projektoj aktiva en la 1990-aj jaroj. Ĝi ĝis 1992 fariĝis faka asocio de Universala Esperanto-Asocio. Fondaj "motoroj" estis interalie [[Ulrich Becker]] (eldonisto, ĝis 1999 en Berlino, ekde tiam en Novjorko), [[Mark Fettes]] kaj [[Märtha Andreasson]]. == Esperanta PEN-Centro == [[Esperanta PEN-Centro]] == Por-Esperanta Mormonaro == Por-Esperanta Mormonaro (PEM) estas faka Esperanto-asocio pri [[mormonismo]], la kredaro de la [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] respektive pri grupiĝo de mormonoj kiuj kune subtenas informadon pri Esperanto. '''Vidu ankaŭ:''' * [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://poresperantamormonaro.weebly.com oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180921230312/http://poresperantamormonaro.weebly.com/ |date=2018-09-21 }} ({{eo}}) * [https://www.facebook.com/groups/226037860769686/ fermita grupo de la asocio en la retejo] ''[[facebook]]'' == Rondo Familia == Rondo Familia estas esperantista laborgrupo pri informinterŝanĝo kaj subteno de denaske esperantlingva edukado de infanoj en familioj, kaj ĝenerale pri subteno de praktika apliko de Esperanto en ĉiutaga familia vivo. Unu el la aktivuloj de la laborgrupo estas [[Renato Corsetti]], kaj subteniĝas pluraj familiaj Esperanto-renkontiĝoj, interalie [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]]. '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://familioj.wikispaces.com vikio de Rondo Familia por subteno de praktika apliko de Esperanto en ĉiutaga familia vivo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200519122121/https://familioj.wikispaces.com/ |date=2020-05-19 }} == Rondo Kato – Esperantista Kat-amikaro == Rondo Kato – Esperantista Kat-amikaro estas neformala faka Esperanto-asocio pri homaj ŝatantoj de [[hejma kato|hejmaj katoj]]. Prezidantino estas [[Marjorie Boulton]]. * [https://www.facebook.com/Rondo-Kato-203927109689952 paĝo de Ronto Kato en la retejo] ''[[facebook]]'' * [https://vimeo.com/132825486 triminuta filmeto pri kunsido de Rondo Kato en la Universala Kongreso de 1995] en [[Tampereo]], [[moderigisto|moderigata]] per [[Ingrid Näsholm]], kun saluto de [[Marjorie Boulton]] == SIKA-Esperanto == SIKA-Esperanto estas faka Esperanto-grupiĝo pri alternativa ekonomio aŭ pli konkrete pri ekonomio sen mono, bazigita nur je interŝanĝo de servoj, kiu en la 1990-aj jaroj estis, kaj eventuale daŭre estas, aparte forta en suda Francio. '''Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.nadir.org/nadir/initiativ/bs/texte/c171-3.htm germanlingva raporto de neesperantistina aktivulino pri senmona ekonomio pri internacia kunveno de SIKA-Esperanto en suda Francio en julio 1998] == Sindikata Agado == Sindikata Agado estas historia faka Esperanto-asocio pri aktivado en [[sindikato]]j. Tradicie ĝi aparte proksime kunlaboras kun [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. == Tutmonda Agado – Asocio de Esperantistaj Nefumantoj == Tutmonda Agado – Asocio de Esperantistaj Nefumantoj (TAdEN) estas historia faka Esperanto-asocio pri kontraŭado de [[fumado]] aktiva kaj pasiva. == Tutmonda Ekumena Ligo == Tutmonda Ekumena Ligo (TEL) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[ekumenismo]]. == Tutmonda Ortodoksa Ligo Esperantista == Tutmonda Ortodoksa Ligo Esperantista (TOLE) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[ortodoksismo|ortodoksa kristanismo]]. == Universala Artista Ligo de Esperantistoj == La Universala Artista Ligo de Esperantistoj (UALE) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[arto]]. Ĝin fondis en 1978 la brazila pentristino [[Marija Pozder Almada]], kiu en la periodoj [[Komitato de UEA 1989-1992|1989-1992]] kaj [[Komitato de UEA 1992-1995|1992-1995]] oficiale reprezentis ĝin en la [[komitato de UEA]]. Poste ne plu notiĝis UEA-komitatano de la artista ligo. == Universala Islama Esperanto-Asocio == La Universala Islama Esperanto-Asocio (UIEA) estas historia faka Esperanto-asocio pri [[islamo]]. == Virina Esperanto-Klubo == Virina Esperanto-Klubo estis fondita de [[Julia Fernandes]] en [[Rio de Janeiro]], [[Brazilo]] [[1912]]. ==Aliaj asocioj== * [[Tutmonda Asocio de Esperantistaj Nefumantoj]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} * Noto: [http://www.espero.com.cn/old/epch/05e/05e-01e/esperantujo1-6.htm historia listigo de fakaj Esperanto-asocioj laŭ la stato de 2009 en la retejo ''espero.com.cn''] [[Kategorio:Esperanto-asocioj| ]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] 5jxwg590adtqga0f97thsmbymdtzioc 0 141289 9347234 9229404 2026-04-04T13:05:59Z Sj1mor 12103 9347234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Telesforas Lukoševičius | dosiero =[[Dosiero:Telesforas Lukoševičius.jpg|220ra]] | priskribo = en [[1987]] | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo ={{dato|30|junio|1926}} | loko de naskiĝo = Palašmenė, distrikto [[Pakruojis]] ([[Litovio]]) | nacieco = [[litovoj|litovo]] | tradukis = | dato de morto = {{dato|18|februaro|2013}} | loko de morto = [[Panevėžys]] | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en =[[1960]] }} '''Telesforas LUKOŠEVIČIUS''' (naskiĝis la {{daton|30|junio|1926}} en Palašmenė, distrikto [[Pakruojis]], mortis la {{daton|18|februaro|2013}} en Panevėžys, enterigita en la urba tombejo Šilaičiai, [https://cemety.lt/public/deceaseds/993344?type=deceased la 50-a sektoro]) estis [[Litovio|litova]] [[pedagogio|pedagogo]] kaj [[litovaj esperantistoj|esperantisto]], ekde [[2005]] [[Listo de honoraj membroj de UEA|Honora Membro de UEA]]. == Vivo == Lukoševičius en [[1950]] finis Fiziko-Matematikan fakultaton de Pedagogia Instituto en [[Šiauliai]], en [[1963]] – Litovian Agrikulturan Akademion (foreste). Post fino de la instituto, laboris kiel gvidanto de pedagogia kabineto en Kleriga fako de distrikto Joniškėlis, lerneja inspektoro, kiel instruisto de fiziko kaj matematiko en mezlernejo de Joniškėlis (ekde [[1956]]). Ekde [[1963]] T. Lukoševičius laboris en Agrikultura Teknika Lernejo de Joniškėlis, ekde [[1976]] ĝis la emeritiĝo – en Hidromeloracia Teknika Mezlernejo de [[Panevėžys]]. == Esperantista agado == Lukoševičius finis elementan E-kurson en Joniškėlis ([[1960]]), kurson gvidatan de eminenta estona esperantisto [[Aleksandr Siitam]] dum la 3-a [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|Baltia Esperanto-Tendaro]] en [[Molėtai]] ([[1961]]). Li ekzameniĝis ĉe akademiano [[Paul Ariste]] en [[Universitato de Tartu]] ([[Estonio]], [[1975]]), ĉe [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] en [[San Marino]] ([[1993]]) kaj fariĝis ties asociigita membro. Ekde [[1961]] T. Lukoševičius konstante gvidis kursojn de [[Esperanto]] kaj por lernantoj kaj por instruistoj. En la 10a [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]] ([[1968]]) li fariĝis membro de Interrespublika Metodika Pedagogia Komisiono pri E-instruado. T. Lukoševičius instruis Esperanton al instruistoj dum kursoj, organizitaj de Litovia Instituto por Perfektiĝo de Instruistoj en [[Trakai]] ([[1970]]), [[Vilnius]] ([[1992]] kaj [[1994]]), Berčiūnai ([[1993]]). Li fondis kaj gvidis E-Klubojn en Joniškėlis, en [[Panevėžys]] (''Fonto'', ''Espero'', ''Revo''). Lukoševičius estis ĉeforganizanto de [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]]-17 en [[Viekšniai]] ([[1976]]), post kio li estis punita fare de tiutempaj partiaj instancoj kaj pro tio devis translokiĝi al [[Panevėžys]]. En [[1983]] li fondis, gvidis dum multaj jaroj funkciintan E-koruson. Dum kelkaj jaroj sub gvido kaj iniciato de Lukoševičius en [[Panevėžys]] funkciis teatro de esperantistoj. Lukoševičius tradukis al [[Esperanto]] kelkajn dekojn da diversaj verkoj de litova belarto, tamen nur kelkaj estas eldonitaj. En [[1991]] li registris eldonejon ''Revo'' ĉe loka E-klubo, kiu eldonis pli ol 14 diversajn librojn. Tiel formiĝis t.n. serio de libroj ''Panevėžys-a Biblioteko de Esperanto''. Ĉiujn tiujn librojn Lukoševičius verkis, tradukis, aŭ redaktis. Li estas aŭtoro de kelkaj libroj: ''Ni parolu Esperante'' (konversacioj por turistoj, [[1993]]), lernolibro ''Elementa Esperanto-kurso en 34 lecionoj'' ([[1999]]), lernolibro de [[Esperanto]] por litovoj ([[2004]]). Lukoševičius estas aŭtoro de multaj artikoloj pri [[Esperanto]], aktive propagandis la [[Esperanto|internacian lingvon]]. Kiam en sesdekaj jaroj estis lanĉita kampanjo de subskriboj al [[UN]] pri [[Esperanto]], li kune kun aliaj en malgranda urbeto Joniškėlis kolektis pli ol 3000 subskribojn de diversaj personoj kaj institucioj. En [[2003]] okaze de 80-jariĝo de Esperanto-movado en [[Panevėžys]] Lukoševičius kune kun aliaj aranĝis publikan ekspozicion pri [[Esperanto]] en regiona landesplora muzeo, urban konferencon, libroekspozicion. Lukoševičius apartenis al estraro de [[Litova Esperanto-Asocio]] ([[1988]]-[[1998]]) kaj estis unu el gvidantoj de Litoviaj E-instruistoj. == Distingoj == * [[Honora membro de UEA|Honora Membro de UEA]] ([[2005]]) * Honora Dankfolio de [[Litova Esperanto-Asocio]] pro longjara kaj sindona agado por [[Esperanto]] ([[1999]]) == Verkoj == * '''originalaj''' ** ''Kalbėkime esperantiškai = Ni parolu esperante'' (konversacioj por turistoj, [[1993]]) ** ''Lernolibro Elementa Esperanto-kurso en 34 lecionoj'' ([[1999]]) ** ''Pradinis esperanto kalbos kursas = Elementa esperanto-kurso'' ([[1999]]) ** ''Mokomės kalbėti esperantiškai. = Ni lernu paroli Esperante'' ([[2004]]) * '''tradukoj el la [[litova lingvo|litova]]''' ** Aldona Brazdžionytė-Oškeliūnienė, ''Sub la nordlumo'' ("Po šiaurės pašvaiste", [[1991]]) ** Vilius Kavaliauskas, ''Konspiro'' ("Suokalbis", [[1992]]) ** Jonas Biliūnas, ''Mi trafis'' ("Kliudžiau", [[1994]]) ** Vytautas Petkevičius, ''Nur tri lupidoj'' ("Tik trys vilkiukai", kun Palmira Lukoševičienė, [[1994]]) ** Dionizas Poška, ''Vilaĝano de Ĵemajtoj kaj Litovio'' ("Mužikas Žemaičių ir Lietuvos", [[1995]]) ** Juozas Grušas, ''Herkus Mantas'' ("Herkus Mantas", kun Palmira Lukoševičienė, [[1997]]) ** J. Kairys ; eilės A. Jonyno, ''Troškimai = Deziroj'' (muziko de J. Kairys, versoj de A. Jonynas, [[1998]]) ** Stasys Ankevičius, Forege malantaŭ Uralo ("Už Uralo Žemės galo", [[2002]]) ** Leonas Bumša, ''Ombro de meditoj'' ("Minčių paunksnė", kun [[Česlovas Liubomiras Tručionis]], [[2005]]) ** Vytautas Karalius, ''Sizifo sen ŝtono'' ("Sizifas be akmens", kun Palmira Lukoševičienė, [[2005]]) ** Albertas Laurinčiukas, ''Tigro – ĝia vivo kaj morto'' ("Tigro gyvenimas ir mirtis", [[2008]]) == Fontoj == * ''Telesforas Lukoševičius (Nova honora membro de UEA)'', [[Litova Stelo]], n-ro 2, [[2005]], p. 53-54. * Telesforas Lukoševičius, ''Mia vojo al Esperanto'', [[Litova Stelo]], n-ro 3, [[2006]], p. 7-8. {{Vivtempo|Lukoševičius, Telesforas}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] [[Kategorio:Litovaj pedagogoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA]] 250na197ri095dmiwuq2slfmos1mp76 0 150906 9348018 9263888 2026-04-05T11:53:20Z ThomasPusch 1869 9348018 wikitext text/x-wiki La tri-litera kombinaĵo '''ENO''' povas signifi la jenajn: * '''ENo''' estas kutima prononco de [[listo de 2-literaj kombinaĵoj|literkombino]] '''[[EN]]'''. * '''[[ISO 639-3 e#eno|eno]]''' estas kodo de lingvo laŭ normo [[ISO 639-3]]. * '''eno''' estas sinonimo de '''interno'''. * [[Japana eno]], la monunuo de [[Japanio]]. * [[Brian Eno]], brita elektronika muzikisto (n. 1948). * '''[[Eno (Finnlando)|Eno]]''', komunumo de [[Finnlando]]. * [[Daikan Enō]], ĉina monaĥo (638–713). * '''[[Eno (rivero)|Eno]]''', rivero en [[Nord-Karolino]], [[Usono]]. * '''Eno'''{{mankas fonto}} estas dubebla esperantigo de la svis-aŭstra rivero [[Inn]] ([[romanĉe]] '''En'''). * '''Eno'''{{mankas fonto}} estas same dubebla esperantigo de la administra unuo [[distrikto Inn/En]] de [[kantono Grizono]] (romanĉe '''En'''). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=en1|ReVo titolo=Eno}} * [[ENA]] {{-}} {{Apartigilo}} {{3LK}} 5wqhbf1vjs77aelmkc8on6kdzdg0drv 9348022 9348018 2026-04-05T11:56:16Z ThomasPusch 1869 9348022 wikitext text/x-wiki La tri-litera kombinaĵo '''ENO''' povas signifi la jenajn: * '''ENo''' estas kutima prononco de [[listo de 2-literaj kombinaĵoj|literkombino]] '''[[EN]]'''. * '''[[ISO 639-3 e#eno|eno]]''' estas kodo de lingvo laŭ normo [[ISO 639-3]]. * '''eno''' estas sinonimo de '''interno'''. * [[Japana eno]], la monunuo de [[Japanio]]. * [[Brian Eno]], brita elektronika muzikisto (n. 1948). * '''[[Eno (Finnlando)|Eno]]''', komunumo de [[Finnlando]]. * [[Daikan Enō]], ĉina monaĥo (638–713). * '''[[rivero Eno]]''' ([[d:Q2913438]]) estas rivero en [[Nord-Karolino]], [[Usono]]. Ĝi estas nomata laŭ la * [[enoj]], indiĝena etno de Norda Ameriko. * '''Eno'''{{mankas fonto}} estas dubebla esperantigo de la svis-aŭstra rivero [[Inn]] ([[romanĉe]] '''En'''). * '''Eno'''{{mankas fonto}} estas same dubebla esperantigo de la administra unuo [[distrikto Inn/En]] de [[kantono Grizono]] (romanĉe '''En'''). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=en1|ReVo titolo=Eno}} * [[ENA]] {{-}} {{Apartigilo}} {{3LK}} gvmp2ciqpy5k7mr75mxz0mee2t3un30 9348027 9348022 2026-04-05T11:58:59Z ThomasPusch 1869 9348027 wikitext text/x-wiki La tri-litera kombinaĵo '''ENO''' povas signifi la jenajn: * '''[[ISO 639-3 e#eno|eno]]''' estas kodo de lingvo laŭ normo [[ISO 639-3]]. * '''eno''' estas sinonimo de '''interno'''. * [[Japana eno]], la monunuo de [[Japanio]]. * [[Brian Eno]], brita elektronika muzikisto (n. 1948). * '''[[Eno (Finnlando)|Eno]]''', komunumo de [[Finnlando]]. * [[Daikan Enō]], ĉina monaĥo (638–713). * '''[[rivero Eno]]''' ([[d:Q2913438]]) estas rivero en [[Nord-Karolino]], [[Usono]]. Ĝi estas nomata laŭ la * [[enoj]] ([[d:Q5379255]]), indiĝena etno de Norda Ameriko. * '''Eno'''{{mankas fonto}} estas dubebla esperantigo de la svis-aŭstra rivero [[Inn]] ([[romanĉe]] '''En'''). * '''Eno'''{{mankas fonto}} estas same dubebla esperantigo de la administra unuo [[distrikto Inn/En]] de [[kantono Grizono]] (romanĉe '''En'''). == Vidu ankaŭ == * '''ENo''' estas vortigita prononco de [[listo de 2-literaj kombinaĵoj|literkombino]] '''[[EN]]'''. {{Projektoj|ReVo=en1|ReVo titolo=Eno}} * [[ENA]] {{-}} {{Apartigilo}} {{3LK}} hrjclufi5m57c79afgjj99ndrbqgiy5 0 157353 9347310 6192985 2026-04-04T13:30:30Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347310 wikitext text/x-wiki '''Alativo''' (mallongigite ALL, de la [[Latina lingvo|latina]] ''afferre'' "alporti") estas [[gramatika kazo]], kiu esprimas direkton al iu celo (loko aŭ persono). Ĝi estas komplementa al la [[ablativo]]. Ĝi estas regula kazo, kiu ĉefe aperas en [[finn-ugraj lingvoj]]. == En diversaj lingvoj == === En la finna lingvo === En la [[finna lingvo]] la alativo estas la kvina el la [[Lokativo|lokativaj]] [[Gramatika kazo|kazoj]], kun la baza signifo "sur + akuzativo; suriĝe". Ĝia finaĵo estas -lle, ekzemple ''pöytä'' (tablo) kaj ''pöydälle'' (sur tablon). Adicie, ĝi estas la logika komplemento de la adesivo por referenci al "esti ĉirkaŭ la loko". Ekzemple, ''koululle'' signifas "al la apudaĵo de la lernejo". Kun tempo, la uzo estas sama: ''ruokatunti'' (tagmanĝa paŭzo) kaj ... ''lähti ruokatunnille'' ("... iris al la tagmanĝa paŭzo"). La aliaj lokativoj en la finna estas: *[[Inesivo]] ("en") *[[Elativo]] ("el") *[[Ilativo]] ("en + akuzativo") *[[Adesivo]] ("sur") *[[Ablativo]] ("el aŭ malsuriĝante") === En la estona lingvo === En la [[estona lingvo]] la alativo havas la finaĵon ''le''. * ''tee'' „strato“ → ''tee-le'' „al (la) strato“ * ''isa'' „patro“ → ''isa-le'' „al (la) patro“ === En la hungara lingvo === En la [[hungara lingvo]] la alativo havas la finaĵon ''-hoz'', ''-höz'' aŭ ''-hez'', kiu do varias laŭ la [[vokalharmonio]]. * ''ház'' „domo“ → ''ház-hoz'' „al (la) domo“ * ''elnök'' „prezidento“ → ''elnök-höz'' „al (la) prezidento“ === En la litova lingvo === En la [[litova lingvo]] la alativo estas unu el la kvar sekundaraj kazoj (aldone, supozeble sub [[finn-ugraj lingvoj|finn-ugra]] influo, estiĝintaj) [[loka kazo]], ekz. ''miškop(i)'' „al (la) arbaro“, ''jūrosp(i)'' „al (la) maro“. En la hodiaŭa lingvo ĝi tamen estas nur ankoraŭ relikte konservita, la koncernaj formoj validas kiel [[adverbo]]j, ekz. ''vakarop'' „vespere“, ''velniop'' „al la diablo“. === En la vaska lingvo === En la [[vaska lingvo]] la alativo havas la finaĵon ''-ra'' aŭ ''-era''. * ''haran'' „valo“ → ''haran-era'' „al (la) valo“ * ''Bilbo'' „Bilbao“ → ''Bilbo-ra'' „al Bilbao“ == Alativo en esperanto == Esperanto ne havas propran alativon, sed (same kiel en la [[germana lingvo|germana]] kaj [[latina lingvo|latino]]) oni uzas la [[akuzativo#direkto|akuzativon]] por tio. == En aliaj lingvoj == La termino ''alativo'' ĝenerale uziĝas por la [[lativo]] en la plejparto da lingvoj, kiuj ne faras pli specifikajn distingojn. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=alativo}} Vidu ankaŭ la [[Inesivo]]. {{ĝermo|lingvo}} {{kazoj}} [[Kategorio:Gramatikaj kazoj]] j4dy2m47mdyiodvjqtyy6gowrjip87u 0 164950 9347749 8688848 2026-04-05T05:30:17Z Sj1mor 12103 9347749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Regiono |lando = Litovio |mapo = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |mapo1 = |mapo1 priskribo = |regiono-ISO = LT |loĝantaro denseco = auto |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo=6 |mapo2 lokumilo = iso |mapligilo = jes }} [[Dosiero:Regionoj de Litovio.png|eta|300ra|{{centre|la historiaj etnografiaj regionoj de Litovio}}]] '''Ĵemajtio''' ([[ĵemajtia lingvo|ĵemajtie]] Žemaitėjė, {{lang-lt|Žemaitija}}, {{lang-pl|Żmudź}}, {{lang-la|Samogitia}}), laŭvorte ''malaltaj landoj''), kelkfoje ankaŭ nomata Samogitio aŭ Malalta Litovio, estas unu el la kvin etnografiaj [[regionoj de Litovio]]. == Geografio == La regiono lokiĝas en okcidenta [[Litovio]] en la teritorioj de la memadministraj komunumoj [[Palanga]], [[Rietavas]], [[Tauragė]], [[Šilalė]], [[Skuodas]], [[Jurbarkas]], [[Mažeikiai]], [[Kretinga]], [[Plungė]], [[Telšiai]], [[Akmenė]], [[Kelmė]], [[Šiauliai|Šiauliai (urba kaj]] [[Šiauliai (subdistrikto)|subdistrikta komunumoj)]] kaj [[Raseiniai]], en la oriento de la komunumoj [[Klaipėda (subdistrikto)|Klaipėda]] kaj [[Šilutė]] kaj la okcidento de [[Joniškis]]. La plej granda urbo estas [[Šiauliai]], aŭ [[Klaipėda]] se oni kalkulas la lastan urbon en la regiono. [[Telšiai]] konsideriĝas la regiona ĉefurbo, kvankam Medininkai (nun ''[[Varniai]]'') estis la ĉefurbo de la mezepoka [[Regno Ĵemajtio]]. La plej grandaj urboj (tiuj kun pli ol {{nombro|20000}} loĝantoj) estas (la nomo en la [[ĵemajtia dialekto]] aldoniĝas inter rektangulaj krampoj, se ĝi malsamas): * [[Šiauliai]] [Šiaulē] kun {{nombro|133883}} loĝantoj * [[Mažeikiai]] [Mažeikē] kun {{nombro|42675}} loĝantoj * [[Telšiai]] [Telšē] kun {{nombro|31460}} loĝantoj - la urbo konsideriĝas la regiona ĉefurbo * [[Tauragė]] kun {{nombro|29124}} loĝantoj * [[Plungė]] kun {{nombro|23436}} loĝantoj * [[Kretinga]] kun {{nombro|21423}} loĝantoj === Malgrandaj gravaj lokoj === * [[Šiluva]], pro pilgrimado == Demografio kaj lingvo == La loĝantoj de Ĵemajtio parolas la norman [[litova lingvo|litovan lingvon]], sed ankaŭ la [[ĵemajtia dialekto|ĵemajtian]], [[dialekto]]n de la [[litova lingvo]] kiu historie konsideriĝis unu el la tri ĉefaj dialektoj de la lingvo (modernaj lingvistoj eltrovis, ke ĝi estas unu el du ĉefaj dialektoj - la alia estas la aŭkŝajtia - kaj ke ambaŭ havas po 3 subdialektojn). Du el tiuj subdialektoj de la ĵemajtia dialekto ankoraŭ ekzistas, en la nordo kaj la sudo de la regiono, sed la tria, kiu ekzistis en la pleja okcidento ĉirkaŭ la urbo Klaipėda kaj ĉe la bordo de la [[Balta Maro]], do parte en la historia regiono [[Eta Litovio]] kiu dum longa tempo estis parto de la germanlingva [[Orienta Prusio]], malaperis post la jaro [[1945]] kiam ĝiaj loĝantoj fuĝis aŭ estis forpelitaj de sovetuniaj aŭtoritatoj. La parolantoj de tiu okcidcenta ĵemajtia subdialekto ĉirkaŭ Klaipėda ekde la 16-a jarcento nomis sin ''Lietuvininkai'' ("Litovianoj"), kaj post la fino de la 19-a jarcento "Prūsai" (laŭ la balta popolo de [[Praprusoj|prusoj]] kiu pro forta militado de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] estis komplete mortigita jam dum la 12-a jarcento). Post la [[Dua Mondmilito]] la regionon ĉirkaŭ Klaipėda ekloĝis homoj el la nordo kaj sudo de Ĵemajtio, kaj ankaŭ el aliaj regionoj de Litovio. Ĵemajtio estas inter la etnografie plej puraj regionoj de la ŝtatoj, kaj en iuj municipoj pli ol 99,5 procentoj de la loĝantoj denaske parolas la ĵemajtian dialekton. Dum la 1-a duono de la 19-a jarcento, kiam la okupanta [[Rusia Imperio]] malpermesis publikaĵojn en la litova lingvo, la regiono estis gvida centro de lingva kulturo (la loĝantoj tradicie oponis leĝojn kontraŭ la litova lingvo). La loĝantoj plejgrandparte apartenas al la [[katolika eklezio]], kvankam ekzistas signifa [[luteranismo|luterana]] malplimulto en la sudo (plej proksime al la eksa teritorio luterana de la germanlingva [[Orienta Prusio]]). La uzo de la ĵemajtia dialekto malkreskas favore al la norma litova lingvo, kvankam lokaj iniciativoj, speciale en [[Telšiai]], provas plioficialigi la dialekton kaj ekzemple skribi [[vojmontrilo]]jn kaj en la norma litova kaj en la ĵemajtia. == Historio == La moderna koncepto de dialekte difinita Ĵemajtio aperis fine de la 19-a jarcento. La teritorio de la mezepoka Ĵemajtio multe pli grandas ol la nuna etnografia regiono, kaj inkluzivis la tutan centran kaj okcidentan Litovion. La regiona nomo "Ĵemajtio" ("malaltaj landoj") estas la antikva litova nomo por la senmontaj regionoj de la nuna centra kaj okcidenta Litovio; ĝi estis latinigita al la vorto "Samogitia". Origine la ĵemajtiaj litovoj vivis en la nuna centro de Litovio, pruveble almenaŭ dum la 5-a ĝis 6-a jarcento post Kristo. La nuna okcidenta parto de Litovio estis loĝata de ĵemajtiaj litovoj nur inter la 13-a kaj 16-a jarcento: antaŭe tie loĝis sudaj [[zemgaloj]] kaj nordaj [[kuronoj]] - du aliaj el la antikvaj baltaj popoloj. La origine orienta limo de la historia regiono Ĵemajtio estis la rivero [[Šventoji (rivero)|Šventoji]] ([[litova lingvo|litove]] por "sanktuloj"), kiu enfluas la riveron [[Neris]]. Fine de la 13-a jarcento la litova reganto [[Vytenis]] pliampleksigis la teritorion de la regiono [[Aŭkŝtajtio]] ("altaj landoj") regata de li, koste de la teritorio de Ĵemajtio, kiu de tiam devis kontentiĝi pri pli eta areo ĝis orienta limo ĉe la rivero [[Nevėžis]]. Dum la 13-a ĝis 16-a jarcentoj sude la ŝtato de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] kaj norde la ŝtato de la germanlingva [[Livonia ordeno]] limis al Ĵemajtio, kaj ambaŭ militemaj kaj ekspansiemaj ŝtatoj multfoje provis konkeri partojn. Rezulte de tio, grandaj teritorioj de Ĵemajtio estis transdonitaj aŭ interŝanĝitaj al tiuj kristane kavaliraj ŝtatoj en pluraj pripacaj traktadoj. Dum sekvaj konfliktoj Litovio regajnis tiujn teritoriojn. Dum la 15-a jarcento, Ĵemajtio estis la lasta regiono en Eŭropo kiu estis konvertigita al kristanismo. Inter la 15-a kaj 18-a jarcento, ĝi nomiĝis Regno Ĵemajtio ("[[Žemaičių seniūnija]]"), kaj inkluzivis multajn teritoriojn kiuj nun konsideriĝas parto de la najbaraj litoviaj regionoj [[Aŭkŝtajtio]] kaj [[Suvalkio]]. La Regno Ĵemajtio estis administra teritorio, iugrade sendependa, simile al [[vojevodio]] en la [[Granddukejo Litovio]]. Post la dispartigo de la [[Pola-Litova unio]] inter la najbaraj imperioj [[Aŭstrio]], [[Prusio]] kaj [[Rusio]], Ĵemajtio kun la resto de Litovio estis okupita de la [[Rusia Imperio]]. Ĵemajtio estis la ĉefa scenejo de la kultura litova reviviĝo dum la [[19-a jarcento]], kaj estis la ĉefa ejo por kontrabandado de libroj en la malpermesita litova lingvo de presejoj en la germanlingva Orienta Prusio (ĉefe el Königsberg, litove Karalaičius, kiu ekde la jaro 1945 laŭ rebapto de Sovetunio nomiĝas [[Kaliningrado]], kaj el Tilsit, litove Tilze) al Litovio. Post la [[Unua Mondmilito]], la regiono iĝis parto de la rekreita litova ŝtato. La ĵemajtianoj rezistis al la armeo de [[Sovetunio]] kaj [[Pollando]] inter la jaroj 1919 kaj 1920, sed tamen dum la jaro 1940 - rezulte de sekreta interkonsento inter la registaroj de la diktatoroj [[Hitler]] kaj [[Stalin]] - la regiono estis okupita de [[Sovetunio]]. Dum [[1945]], [[Sovetunio]] pro politikaj konsideroj neis la ekziston de la etnografia regiono [[Eta Litovio]], kaj el la nordo de la okupita germanlingva [[Orienta Prusio]] kreis la Kaliningradan regionon, kiu estis deklarita [[eksklavo]] de la Rusia socialisma soveta respubliko. La regiono ĉirkaŭ la urbo Klaipėda tamen estis alkroĉita al Ĵemajtio, do al la novkreita Litova socialisma soveta respubliko. == Politiko == Ĵemajtio historie estis aŭtonoma regiono en la [[Granddukejo Litovio]], kvankam ĝi perdis tiun statuson kiam Litovio estis okupita fare de la [[Rusia Imperio]] dum la jaro 1795. Tiam la regiono plejparte estis donita al la imperia gubernio [[Kaŭnaso]], kaj eta parto alkroĉita al la imperia gubernio [[Kuronio]], kies cetera teritorio situis en la hodiaŭa Latvio. Ekde tiam Ĵemajtio ne havas aŭtonoman politikan statuson, kvankam ekzistis planoj reformigi la administran disdividon de Litovio cele al rekonsidero de la tradiciaj etnografiaj regionoj. Nun Ĵemajtio estas reprezentata ĉefe per la organizaĵo "Kultura Societo de Ĵemajtio", kies celo estas konservi la ĵemajtian kulturon kaj lingvon, kaj la ''Žemaitijos parlamentas'' (do la "Parlamento de Ĵemajtio"), kies celo estas plialtigi la politikan regionan aŭtonomecon. Parte tiuj organizaĵoj inkluzivigas la urbon kaj regionon de [[Klaipėda]] en sia difino de Ĵemajtio kaj nomas tiun urbon anstataŭ [[Telšiai]] la regiona ĉefurbo. == Simboloj == [[Dosiero:Coat of arms of Samogitia.svg|eta|100ra|maldekstra|{{centre|la historia blazono de Ĵemajtio}}]] La historia regiona blazono montras nigran [[urso]]n kun arĝentaj [[ungo]]j kaj [[kolo]] sur ruĝa [[ŝildo]], sur kiu troviĝas [[krono]]. [[Dosiero:Flag of Samogitia.svg|eta|dekstra|{{centre|la historia flago de Ĵemajtio}}]] La flago de Ĵemajtio montras la blazonon sur blanka fono. La flago estas ne-rektangula kaj en la flanko nefiksita ĉe flagostango havas du triangulojn. Ĉar Ĵemajtio momente ne estas oficiala politika unuo, tiuj flagoj estas ne-oficialaj (kvankam tio povus reŝanĝiĝi laŭ administra reformo en la estonto). La nuraj oficialaj ne-rektangulaj flagoj de la mondo momente estas tiu de [[Nepalo]] kaj de la usona ŝtato [[Ohio]]. Kaj la blazono kaj la flago de Ĵemajtio estis uzitaj dum multaj jarcentoj, kvankam la fontoj malsamopinias, ĉu ekde la 14-a aŭ ekde la 16-a jarcentoj. Certas, ke la du simboloj estis uzitaj de la Regno Jemaĵtio inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj. Ili estas la plej malnovaj simboloj de litova regiono. Dum 1994 la registaro de Litovio registris ilin. == Vidu ankaŭ == * [[ĵemajtia lingvo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Litovio]] [[Kategorio:Historio de Litovio]] [[Kategorio:Ĵemajtio]] [[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]] oipi0zwpcuw6ra2ynapwvt1gz87n4c7 0 165319 9347920 8803405 2026-04-05T09:14:05Z Amherst99 21806 9347920 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato=januaro 2012}} '''Mortmetalo''' (el la angla ''death metal'') estas muzika stilo. Laŭlitere, temas pri la [[Metalroko|metalo]] de la mortoj. Ĝi ricevas tiun nomon ĉar kutime la tekstoj temas pri ekstremaj problemaĵoj, kiel ekzemple: [[egoismo]], [[sinmortigo]], [[morto]], ktp. La specifaj trajtoj de death metalo ĝenerale devenas de la mez-1980-aj jaroj de [[Metalroko|pezmetalo]], ĝi estas vere ĉiam karakterizita pro havi ritmajn elementojn venantajn de bikermetalo, kiam pluraj grupoj komencis korpigi la agreseman malmolan sonon de [[Draŝa metalroko|thrash metalo]], kiam Death metalo disvolviĝis. forte al la tre specifa kaj tre malhela ritmo de ekstrema metalo, kun la kruda sono de [[hardcore punko]]. Ĉi tiu ĝenro estas forte multe pli peza kompare kun sia relativa, thrash metalo. == Listo de mortmetalaj grupoj == * [[Amon Amarth]] * [[Arch Enemy]] * [[Asgaard]] * [[Cannibal Corpse]] * [[Death]] * [[Deicide]] * [[Ex Deo]] * [[Krisiun]] * [[Nile]] == Listo de Esperantaj mortmetalaj grupoj == * [[Psikoze]] * [[Kronlarvo]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} {{Metalroko}} [[Kategorio:Metalrokaj ĝenroj]] [[Kategorio:Morta metalroko]] jwxb4y5hm1srwyqxooz5g75gmehvcue 0 169489 9347748 7578733 2026-04-05T05:29:56Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Bischofrod.png]] → [[File:DEU Bischofrod COA.svg]] PNG → SVG 9347748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Bischofrod COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Feldstein]] |alto = 390 |areo = 5,42 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 98553 |tel_antaŭkodo = 036873 |aŭtokodo = HBN |oficiala_kodo = 16 0 69 004 |adreso-komunumestraro = Mauerstr. 9<br />98660 Themar |komunumestro = Bianka Kühm-Pankow |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Bischofrod''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], kaj krome estas parto de komunumaro, do grupiĝo de pluraj najbaraj komunumoj por komuna plenumo de iuj administraj servoj, nomata ''[[Verwaltungsgemeinschaft Feldstein]]''. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}}]] la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn. {{projektoj}} {{distrikto Hildburghausen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] ha92eyqeps1k299vj31t0j4pzdrh5hc 0 174336 9347792 8251467 2026-04-05T06:31:27Z Sj1mor 12103 9347792 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jens Peter JACOBSEN''' ([[7-a de aprilo]] [[1847]] en [[Thisted]] – [[30-a de aprilo]] [[1885]] en [[Thisted]]) estis [[Danio|dana]] [[verkisto]]. Jacobsen post gimnazio studis [[botaniko]]n. Li skribis [[disertacio]]n pri [[algoj]]. Li estis entuziasma ano de [[Charles Darwin]], kies ''[[evoluo de la specoj]]'' li tradukis en la danan kaj tiel antaŭenigis la ideojn de Darwin en sia hejmlando. En 1873 li vojaĝis [[Italio]]n, kie li ege malsaniĝis en [[Florenco]]. Reirinte danlanden li mortis tie en 1885 kaŭze de [[Tuberkulozo]]. Tipaj en la verkoj de Jacobsen estas lia impresionisma stilo de altega ekzakteco kaj profunda envido en la sentimenton de la homoj. Li verkis du romanojn, kelkajn [[novelojn]] kaj poemojn. Jacobsen estis amiko de [[Edvard Brandes]] kaj [[Georg Brandes]] kiuj estis parencaj kun li en ilia pensmaniero. [[Arnold Schönberg]], kaj [[Gustav Mahler]] komponis la muzikon por liaj [[Gurre-kantoj]]. Lia liriko havis grandan influon al [[Rainer Maria Rilke]]. Ankaŭ [[Stefan George]], kiel Rilke scianta la danan, legis Jacobsenon kun granda entuziasmo. "Tonio Kröger" de [[Thomas Mann]] estas klare influigita de ''Niels Lyhne'' de Jacobsen. Pozitive ankaŭ la germana aŭtoro [[Gottfried Benn]] rimarkigas en sia "Gespräch" de 1910 Jacobsenon. == Verkoj == * ''Fru Marie Grubbe''. (1876) * ''Mogens''. (1872) * ''Niels Lyhne''. (1880) * ''Pesten i Bergamo''. (1881) * ''Et Skud i Taagen''. (1875) == Literaturo == * Hans Bethge: ''Jens Peter Jacobsen''. - Berlin, Juncker, 1920 * [[Fausto Cercignani]] og Margherita Giordano Lokrantz, ''In Danimarca e oltre. Per il centenario di Jens Peter Jacobsen'', Milano, Cisalpino, 1987 * Aage Gustafson: ''Six Scandinavian Novelists'' : Lie, Jacobsen, Heidenstam, Selma Lagelöf, Hamsun, Sigrid Undset. - New York, Biblo & Tanner, 1969 * Aage Knudsen: ''J. P. Jacobsen i hans digting''. - Kopenhagen, Gyldendal, 1950 * Horst Nägele: ''J. P. Jacobsen''. - Stuttgart, Metzler, 1973 * Brita Tigerschiöld: ''Jens Peter Jacobsen och hans Roman Niels Lyhne''. - Göteborg, Blander, 1945 == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro|Jens Peter Jacobsen}} * {{DNB|118711172}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jacobsen, Jens Peter}} [[Kategorio:Danaj verkistoj]] egnwkb06tff9o67w65o67u1uexk4jev 9347794 9347792 2026-04-05T06:32:36Z Sj1mor 12103 9347794 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jens Peter JACOBSEN''' ([[7-a de aprilo]] [[1847]] en [[Thisted]] – [[30-a de aprilo]] [[1885]] en [[Thisted]]) estis [[Danio|dana]] [[verkisto]]. Jacobsen post gimnazio studis [[botaniko]]n. Li skribis [[disertacio]]n pri [[algoj]]. Li estis entuziasma ano de [[Charles Darwin]], kies ''[[evoluo de la specoj]]'' li tradukis en la danan kaj tiel antaŭenigis la ideojn de Darwin en sia hejmlando. En 1873 li vojaĝis [[Italio]]n, kie li ege malsaniĝis en [[Florenco]]. Reirinte danlanden li mortis tie en 1885 kaŭze de [[Tuberkulozo]]. Tipaj en la verkoj de Jacobsen estas lia impresionisma stilo de altega ekzakteco kaj profunda envido en la sentimenton de la homoj. Li verkis du romanojn, kelkajn novelojn kaj poemojn. Jacobsen estis amiko de [[Edvard Brandes]] kaj [[Georg Brandes]] kiuj estis parencaj kun li en ilia pensmaniero. [[Arnold Schönberg]], kaj [[Gustav Mahler]] komponis la muzikon por liaj ''Gurre-kantoj''. Lia liriko havis grandan influon al [[Rainer Maria Rilke]]. Ankaŭ [[Stefan George]], kiel Rilke scianta la danan, legis Jacobsenon kun granda entuziasmo. "Tonio Kröger" de [[Thomas Mann]] estas klare influigita de ''Niels Lyhne'' de Jacobsen. Pozitive ankaŭ la germana aŭtoro [[Gottfried Benn]] rimarkigas en sia "Gespräch" de 1910 Jacobsenon. == Verkoj == * ''Fru Marie Grubbe''. (1876) * ''Mogens''. (1872) * ''Niels Lyhne''. (1880) * ''Pesten i Bergamo''. (1881) * ''Et Skud i Taagen''. (1875) == Literaturo == * Hans Bethge: ''Jens Peter Jacobsen''. - Berlin, Juncker, 1920 * [[Fausto Cercignani]] og Margherita Giordano Lokrantz, ''In Danimarca e oltre. Per il centenario di Jens Peter Jacobsen'', Milano, Cisalpino, 1987 * Aage Gustafson: ''Six Scandinavian Novelists'' : Lie, Jacobsen, Heidenstam, Selma Lagelöf, Hamsun, Sigrid Undset. - New York, Biblo & Tanner, 1969 * Aage Knudsen: ''J. P. Jacobsen i hans digting''. - Kopenhagen, Gyldendal, 1950 * Horst Nägele: ''J. P. Jacobsen''. - Stuttgart, Metzler, 1973 * Brita Tigerschiöld: ''Jens Peter Jacobsen och hans Roman Niels Lyhne''. - Göteborg, Blander, 1945 == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro|Jens Peter Jacobsen}} * {{DNB|118711172}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jacobsen, Jens Peter}} [[Kategorio:Danaj verkistoj]] 8itsrfah6scd8f8lnizn300you4nfme 0 178329 9347488 8305088 2026-04-04T17:46:01Z Tirolischleioans 254019 9347488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Kuelsheim.png |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} im Main-Tauber-Kreis.png |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Main-Tauber]] |alto = 327 |areo = 81,46 |poŝtkodo = 97900 |tel_antaŭkodo = 09345 |aŭtokodo = TBB |oficiala_kodo = 08128064 |adreso-komunumestraro = Kirchbergweg 7 |retpaĝaro = [http://www.kuelsheim.de/ www.kuelsheim.de] |komunumestro = Günther Kuhn |komunumestro-partio = CDU }} '''Külsheim''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Main-Tauber]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08128064}}}} loĝantojn. ==Gefiloj== *[[Alois Grimm]], jezuito, instruisto kaj martiro {{Projektoj}} {{Distrikto Main-Tauber}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Main-Tauber]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] bzx4uhwn5yyh9s0039t9erwbflhhqrq 0 185010 9347202 8434172 2026-04-04T12:32:57Z King of la 253871 COA/mayor 9347202 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Röhrmoos.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Röhrmoos in DAH.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Supra Bavario]] |distrikto = [[Distrikto Dachau]] |alto = 505 |areo = 31,74 |poŝtkodo = 85244 |tel_antaŭkodo = 08139 |aŭtokodo = DAH |oficiala_kodo = 09174141 |subdivido = 5 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Rathausplatz 1 |retpaĝaro = [https://www.roehrmoos.de www.roehrmoos.de] |komunumestro = Georg Niederschweiberer |komunumestro-partio = [[Freie Wähler|FW]] }} '''Röhrmoos''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Dachau]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Supra Bavario]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09174141}}}} loĝantojn. {{Projektoj}} {{Distrikto Coburg}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Dachau]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] gu3d3ip40oeiilr0xt69taaejconjtq 0 187191 9347439 8631792 2026-04-04T16:38:34Z Sj1mor 12103 9347439 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Lena Karpunina | dosiero =[[Dosiero:Lena Karpunina.jpg|250px]] | priskribo = Lena Karpunina | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[1963]] | loko de naskiĝo = {{Flago|Sovetunio}} [[Kaluga]], [[Rusio]] | nacieco = [[ruso|rusino]] | tradukis = | dato de morto = {{dato|4|novembro|2013}}<ref name="forpaso">[http://www.liberafolio.org/2013/forpasis-lena-karpunina Artikolo pri ŝia forpaso en "Libera folio"]</ref> | loko de morto = {{Flago|Germanio}} [[Berlin]], [[Germanio]] | verkis = <nowiki /> *"La Bato" *"Neokazinta Amo" | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en =[[1988]] }} '''Jelena Aleksejewna (Lena) KARPUNINA''' (naskiĝis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1963]] en Verĥovaja ĉe [[Kaluga]], [[Sovetunio]] — mortis la {{daton|4|novembro|2013}}<ref name="forpaso" /> en [[Berlino]], [[Germanio]]) estis rusdevena kantistino kaj Esperanto-verkistino el [[Taĝikio]] (tiuepoke [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko|unu el la respublikoj]] de [[Sovetunio]]), kiu plenkreskiĝis en ties ĉefurbo [[Duŝanbo|Duŝanbeo]] kaj poste devige translokiĝis al Germanio pro milita intercivitana konflikto en Taĝikio. De 2010 ĝis sia morto, ŝi estis membro de la [[Akademio de Esperanto]], elektita ĉefe pro siaj meritoj en la literatura kampo.<ref name="akademio">[http://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_23_2013.html Oficiala Informo de la Akademio] n-ro 23 de 2013-11-06. </ref> == Vivo == Lena Karpunina havis 3 jarojn, kiam la familio translokiĝis al Duŝanbeo. En kelkaj rakontoj ŝi skribas pri sia hejmregiono. „Evidentiĝis, ke nia urbo estas neatendite granda kaj bela, kaj la montoj, ĉirkaŭantaj ĝin, kaŝas multajn surprizojn, nome lagojn, riverojn, naturrezervejoj.“<ref>Lena Karpunina: ''La motorciklo''. En: ''La bato.'' 2000, p. 73.</ref> Karpunina revis pri kariero kiel akrobatino en cirko kaj jam diligente trejniĝis. Sed ŝian trejnistinon trafis akcidento kaj la patro insistis pri teknika profesio. Post diplomitiĝo ĉe [[Taĝika Ŝtata Politeknika Instituto]] en 1986 ŝi laboris en diversaj entreprenoj kiel inĝeniero-aŭtomobilisto, ĉefe ĉe [[ZIL]]. En 1992 ŝi vizitis amikinon en [[Dortmund|Dortmundo]], kiu firmigis ŝin en la decido, ne reveni al Taĝikio, kie intercivitana milito furiozis (1992–1997). En 1993 ŝi vizitis [[Berlin|Berlinon]], edziniĝis al la berlina esperantisto Gerd Bussing kaj de tiam daŭre vivis en la germana ĉefurbo. Ekde 1997 ŝi studis interalie germanistikon en la [[Humboldt-Universitato Berlino|Humboldt-Universitato]]. En aĝo de 50 jaroj ŝi mortis en Berino. Ŝia postlasaĵo troviĝas en la ''[[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj]]'' de la Aŭstria Nacia Biblioteko.<ref>[https://search.onb.ac.at/primo-explore/fulldisplay?docid=ONB_alma21402997930003338&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&vid=ONB&lang=de_DE&search_scope=ONB_gesamtbestand&tab=default_tab&query=addsrcrid,exact,AC15260872 Lena Karpunina / Sammlung Gerd Bussing]</ref> == Literatura verkado == En 1988 en Duŝanbeo ŝi lernis Esperanton. Ŝi multe vojaĝis al Esperanto-tendaroj, renkontiĝoj, kongresoj. Interalie ŝi partoprenis la legendajn tendarojn de [[Sovetia Esperantista Junulara Movado|SEJM]] kaj la [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalajn Kongresojn de Esperanto]] en [[UK 1990|Havano 1990]] kaj en [[UK 1992|Vieno 1992]]. En la jaroj 1990 ĝis 1992 ŝi gvidis Esperanto-kursojn en la Palaco de Sindikatoj en Duŝanbeo kaj publikigis gazetartikolojn pri Esperanto. En 1994 ŝi entreprenis du prelegvojaĝojn tra Germanio por prezenti Taĝikion. En 1996 ŝi partoprenis dum la [[UK 1996|UK en Prago]] prezentaĵon de gajnintoj de la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] (BEL). Tie ŝi ricevis la impulson al propra literatura verkado. En 1997 ŝia rakonto Jaŝa estis premiita (3-a Premio). La rakonto aperis en la gazeto ''Fonto''. Sekvis 17 pluaj premioj aŭ honoraj mencioj. Karpunina aperigis du librojn en [[Esperanto]]: la rakontaron "La Bato" en 2001 kaj la rakontaron "Neokazinta Amo" en 2007. Ambaŭ aperis en la [[Serio Stafeto]]. Multaj el ŝiaj rakontoj estis premiitaj en [[Belartaj Konkursoj de UEA]] kaj publikigitaj en diversaj Esperanto-revuoj, ĉefe en ''[[Fonto (gazeto)|Fonto]]''. Ŝi kunlaboris kun la Esperanto-revuoj [[Monato (gazeto)|Monato]], "[[REGO]]", ''[[La Ondo de Esperanto|La balta ondo]]'', ''[[Beletra Almanako]]'' kaj kelkaj aliaj. Interalie ŝi kontribuis al [[BA1]] kaj [[BA3]]. Ŝi estis ekde 2001 membro de [[EVA]], kiu en 2008 estis transformita al [[Akademio Literatura de Esperanto]]. En 2002 [[Brita Esperanto-Asocio]] invitis ŝin, prelegi kaj instrui en la [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlastono]]. La kursaron gvidis la brita Esperanto-verkistino [[Marjorie Boulton|Marjori Boulton]]. De tiam la du verkistinojn ligis amikaj rilatoj. En 2006 Karpunina entreprenis aŭtoran vojaĝon al 20 urboj en [[Francio]]. Ŝi voĉlegis el siaj verkoj, kantis, ludis gitaron kaj rakontis pri Taĝikio. Henryk Wenzel citas la aŭtorinon tiurilate: „Min persone mirigis kaj kortuŝis la fakto, ke en kelkaj kluboj mi vidis malnovan konaton, mian libron La bato, kiun esperanto-lernantoj uzis kiel lego(lern)libron. Sciante, ke mi vizitos iliajn klubojn, la lernantoj preparis demandojn pri la herooj de miaj rakontoj. Ili petis aŭtogramojn, kiujn ili, kompreneble, ricevis."<ref>Henryk Wenzel: Memore al Lena Karpunina..., p. 141.</ref> En 2008 ŝi sekvis inviton de la konata kroata Esperanto-verkistino [[Spomenka Štimec]] al renkontiĝo de Esperanto-verkistoj en  Hrašćina-Trgovišće ([[Kroatio]]). Ĉeftemoj estis la rakontoj de Lena Karpunina kaj la virina literaturo en Esperanto. En la aŭgusta numero 2008 de la revuo de [[Kroata Esperanto-Ligo]] ''Tempo'' aperis la kontribuo de [[Zdravko Seleš]] ''Pri Lena Karpunina aŭ Serĉante la aŭtorinon malantaŭ la tekstoj'' kaj la kontribuo de Lena Karpunina ''Pri mi kaj miaj verkoj.''<ref>Tempo 2/2008, S. 5–7. [https://esperanto.hr/arhiva/tempo_08_2008.pdf Pdf-Version Im Web]</ref> Kiel ofte en aranĝoj Lena ankaŭ tie kantis kaj akompane ludis gitaron. Henryk Wenzel atribuas la rakontojn de Karpunina al tri ĉefaj temoj: „Infanaj kaj junulaj travivaĵoj kun aŭtobiografiaj elementoj formas la unuan grupon. La rakontoj de la dua fasko rilatas al la punlaborejoj de la [[Josif Stalin|stalina]] epoko. Ilin verkis Lena sur la bazo de tio, kion travivis kaj rakontis ŝia patro. Tria fonto de motivoj estas la mondo de Esperanto kaj la nuntempo ĝenerale."<ref>Henryk Wenzel: Memore al Lena Karpunina...,p. 140.</ref> == Literaturaj premioj == {| class="wikitable" |jaro |kategorio |premio |verko |- |1997 |Prozo |3-a premio |Jaŝa |- |1998 |Prozo |Honora Mencio |Miŝka Voropajev |- |1998 |Prozo |Honora Mencio |Bela |- |1999 |Prozo |3-a premio |La ridinda letero |- |2001 |Prozo |2-a premio |La pluvo en Ĉenstoĥovo |- |2001 |Prozo |3-a premio |La demando de emancipiĝo |- |2001 |Prozo |Honora Mencio |Mirt |- |2002 |Prozo |2-a premio |Pro savo de homo |} == Literatursciencistoj kaj Esperanto-verkistoj pri la literatura kreado de Lena Karpunina == <blockquote>"En stilo klara, laŭ bona tradicio de la rusa literaturo, la rakontoj pliriĉigis niajn mensojn, plibonigas niajn korojn, (…) La agadoj de la rakontoj allogas ne per  sekstravagancaj eventoj, sed per simplaj homaj sentoj, travivaĵoj, situacioj, kapablaj emocii kaj pensigi nin." [[Ignat Florian Bociort]], literatursciencisto<ref>Ignat Florian Bociort: ''Antaŭparolo.'' En: Lena Karpunina: ''La bato''. FEL, Antverpeno 2000, p. 7.</ref></blockquote><blockquote>„Mirinda varmeco fluas de ĉiu paĝo; homamo, kiu ne disigas apudulojn je dekomence bonaj kaj malbonaj. Karpunina patrinece, tamen sen ioma sukeraĵo, kreas siajn heroojn, ĉu malmolkorajn, ĉu digne kuraĝajn, ĉu vere kompatindajn." Yenovk Lazian, Linguist<ref>Yenovk Lazian: ''Aŭtoroj el kvar generacioj''. En: ''Revuo Esperanto'' 7–8/2001, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam.</ref></blockquote><blockquote>„La libro lasas ankaŭ impreson pri vera scipovo de nia lingvo: jen vera klareco, stilo tute internacia, modeste zamenhofeca, rekta, kaj komprenebla, tiel ke mi povas rekomendi ĉi tiun literature meritan verkon ankaŭ kiel legolibron por progresemaj lernantoj, simile al la romanoj de Julio Baghy. La verkisto celas komuniki pli ol uniki!" Marjorie Boulton, Literatursciencistino kaj Esperanto-verkistino<ref>Marjorie Boulton: ''Stilo rekta, senafekta, pri reala mondo malperfekta.'' En: ''Monato''.</ref></blockquote><blockquote>„Kio do estas aparta pri la verkoj de Lena Karpunina? Ŝi apartenas al ĉefa fluo de la moderna novelarto. '''‚'''Moderna'''‘''' tamen ĉi tie ne signifas tre nova. Eble la fonto de tiu fluo – ĉiuokaze unu grava fonto – estis [[Anton Ĉeĥov]]. Tamen ne temas pri tradicio specife rusa. Laŭ la sinuoj de tiu fluo ni trovas nomojn kiel [[James Joyce]] kaj [[Ernest Hemingway]], [[Gabriel García Márquez]] kaj [[Murakami Haruki|Haruki Murakami]]. La ĉefa trajto de ĉi tiu speco de novelo estas, ke ĝi prezentas homojn, agojn kaj situaciojn kvazaŭ atestante, sen juĝi pri ili. La eventualan juĝadon ĝi lasas al ni, la legantoj." [[Sten Johansson]], Esperanto-verkisto<ref>Sten Johansson: ''Antaŭparolo al la novelaro'' ''Neokazinta amo'', Antverpeno 2007.</ref></blockquote> == Fontoj == * Sutton, Geoffrey. ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto – CEOLE''. New York: Mondial 2008, p. 574–575. * [[Carlo Minnaja]] kaj ''Giorgio Silfer:'' ''Historio de la Esperanta Literaturo''. [[LF-koop|Kooperativo de Literatura Foiro]], [[La Chaux-de-Fonds]] 2015, p. 526–527. * [[Josip Pleadin]]: ''Leksikono de verda plumo. Leksikono pri Esperantlingvaj verkistoj.'' Grafokom kunlabore kun Esperantlingva Verkista Asocio, [[Đurđevac|Durdevac]] 2006, p. 121–122. * ''Henryk Wenzel: Memore al Lena Karpunina (1963–2013)''. En [[Fritz Wollenberg]] (Red.): ''Esperanto. Lingvo kaj kulturo en Berlino kaj Brandenburgio 111 jaroj, [[Jubilea Libro 1903 - 2014 (Berlino-Brandenburgio)|Jubilea Libro 1903-2014]]'', Esperanto-Asocio Berlino-Brandenburgio (Hrsg.), Mondial, Novjorko – Berlino 2017 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), ISBN 978-1-59569-340-2. == Referencoj == {{referencoj}} == Rete konsulteblaj verkoj == * [https://www.monato.be/2008/009339.php En granda urbo] (Novelo aperinta en ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'') * [http://esperanto.net/literaturo/bk/verk/amnestipet.html La amnestipeto] (Novelo premiita en [[Belartaj Konkursoj de UEA]] 2012) == Eksteraj ligiloj == * [http://sezonoj.ru/2013/11/nekrologo-4/ Nekrologo en ''La balta ondo''] * [http://www.retbutiko.net/verkinto/karpunina Akireblaj verkoj de Lena Karpunina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131105174027/http://www.retbutiko.net/verkinto/karpunina |date=2013-11-05 }} * [http://literaturo.esperanto.net/novel/novlibr/bat.html Recenzoj pri ''La bato''] * [http://literaturo.esperanto.net/novel/novlibr/neokazam.html Recenzoj pri ''Neokazinta amo''] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Kaluga]] [[Kategorio:Taĝikaj esperantistoj|Karpunina]] {{Vivtempo|Karpunina, Lena}} 8ec096zhihil3gxx6btoc9or6eopu8u 0 187260 9347274 8518464 2026-04-04T13:16:54Z Sj1mor 12103 9347274 wikitext text/x-wiki {{Islanda nomo|Guðbrandur}} {{Informkesto gravulo |nomo = {{PAĜNOMO}} |dosiero = Gudbrandur.jpg | priskribo de dosiero = |titolo = [[Episkopo]] de [[Hólar en Hjaltadalur|Hólar]] |regado = 1571–1627 |antaŭulo = Ólafur Hjaltason |regento = |sekvanto = Þorlákur Skúlason, lia nepo |edzino = Halldóra Árnadóttir |idaro = Steinunn Guðbrandsdóttir (1571–1649)<br />Páll Guðbrandsson (1573–1621)<br />Halldóra Guðbrandsdóttir (1574–1658)<br />Kristín Guðbrandsdóttir (1574–1652) |dinastio = | dosiero de blazono = | grandeco de dosiero de blazono = 130px |ceteraj titoloj = [[Matematiko|matematikisto]], [[Kartografio|kartografiisto]], verkisto |dato de naskiĝo = [[1541]] | loko de naskiĝo = |dato de morto = [[20-a de julio]] [[1627]] |loko de morto = | evt1 = | evt1 dato = | evt2 = | evt2 dato = | alma_mater = [[Universitato de Kopenhago]] | religio = [[Luteranismo|luterana]] |titolo0 = |regado0 = |antaŭulo0 = |sekvanto0 = |titolo1 = |regado1 = |antaŭulo1 = |sekvanto1 = }} '''Guðbrandur Þorláksson''' ([[1541]]-[[1627]]) estis [[Matematiko|matematikisto]], [[Kartografio|kartografiisto]], kaj [[episkopo]] en [[Hólar en Hjaltadalur|Hólar]], [[Islando]]. Li studis ĉe la katedrala lernejo ĉe Hólar kaj ĉe la [[Universitato de Kopenhago]], kaj poste estis rektoro ĉe la lernejo de Skálholt, pastro ĉe Breiðabólstaður kaj episkopo de Hólar de la [[8-a de aprilo]] [[1571]] ĝis sia morto je la [[20-a de julio]] [[1627]]. [[Dosiero:Gudbrandsbiblia.jpg|maldekstra|eta|150px|Guðbrandur eldonis la unuan kompletan islandan tradukon de la Biblio en [[1584]].]] Li redaktis kaj eldonis almenaŭ 80 librojn dum li estis episkopo, inkluzive de la [[Biblio]] 1584 en la [[Islanda lingvo|islanda]], la Islanda Leĝlibro kaj la tielnomita [[Vísnabók Guðbrands]] (Libro de strofoj) 1612. Li ankaŭ estas notata pro esti desegninta la unuan bonan karton de Islando, en [[1590]]. Li generis filinon nomitan Steinunn, naskiĝintan en [[1571]], kun Guðrún Gísladóttir laboristino en Hólar. Edzo de Steinunn nomiĝis Skúli Einarsson kaj ilia filo estis [[Þorlákur Skúlason]] kiu estis episkopo en Hólar post sia avo, Guðbrandur Þorláksson. La venontan jaron, la 7-an de septembro 1572, Guðbrandur edziĝis kun Halldóra Árnadóttir (1547–1630), filino de [[Árni Gíslason]] distrikta juĝisto en [[Hlíðarendi en Fljóthlíð]]. Kun ŝi li havis tri infanojn kiuj estis: [[Páll Guðbrandsson]] (1573–1621) distrikta juĝisto en Þingeyrar, [[Halldóra Guðbrandsdóttir]] (1574–1658), kiu neniam edziniĝis sed  estris la grandan bienon, Hólar, kiam ŝia patro maljuniĝis kaj malsaniĝis, kaj [[Kristín Guðbrandsdóttir]] (1574–1652) edzino de [[Ari Magnússon en Ögurð|Ari Magnússon en Ögri]] distrikta juĝisto  en la grandbieno [[Ögur]] ĉe [[Ísafjarðardjúp]]. (Profundaĵo de Ísafjörur). == Referenco == * Einar Sigurbjörnsson, Jón Torfason og Kristján Eiríksson: „Inngangur.“ ''Vísnabók Guðbrands''. Bókmenntafræðistofnun Íslands. Reykjavík 2000. Bls.vii–xxxix. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gudbrandur Thorlaksson}} [[Kategorio:Islandaj kartografoj]] [[Kategorio:Islandaj matematikistoj]] [[Kategorio:Islandaj tradukistoj]] [[Kategorio:Islandaj episkopoj]] [[Kategorio:Luteranaj episkopoj]] [[Kategorio:Tradukistoj de la Biblio]] [[Kategorio:Tradukistoj al la islanda lingvo]] 3fi7gdx64huye617tv3hcflx3swfspu 0 188839 9347869 9344020 2026-04-05T07:25:08Z Crosstor 3176 /* S */ 9347869 wikitext text/x-wiki [[Oradea]] estas urbo de okcidenta [[Rumanio]]. {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == * [[Ádám Abet]] ([[26-a de decembro]] [[1867]] – [[Phoenix]], [[Arizona]], [[17-a de septembro]] [[1949]]): poeto, verkisto, tradukisto. * [[Henrik Aczél]]: industriartisto, pentristo * [[Tibor Ács]] (*[[5-a de februaro]] [[1944]]): aktoro. * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Andrei Adam]] (*[[10-a de aprilo]] [[1925]]): pentristo. * [[Borbála Adonyi]], ''Bori néni'' (*[[Kecskemét]], [[10-a de januaro]] [[1915]]- ): porinfana verkistino, ĵurnalistino. * [[Ármin Adorján]]: advokato * [[Emil Adorján]]: advokato * [[Pál Adorján]] (? [[1905]] - ?): priradia inĝeniero, teknika fakverkisto, redaktoro. * [[Berta Adorján]] ([[8-a de februaro]] [[1884]] –[[Budapest]], [[9-a de julio]] [[1942]]): aktorino. * [[Péter Adorján]] ([[14-a de aŭgusto]] [[1913]] – [[Győr]], marto [[1944]]): novelisto, romanverkisto. * '''[[Endre Ady]]''': genia [[poeto]], ĵurnalisto de [[Szabadság]], helpredaktoro de [[Nagyváradi Napló]]. * [[Attila A. G. Weinberger]] (*[[30-a de aŭgusto]] [[1965]]): muzikisto, komponisto. * [[Béla Ágh]] ([[3-a de decembro]] [[1945]]): remisto (olimpikano). * [[Erzsi Ághy]] ([[11-a de julio]] [[1896]] – [[Budapest]], [[23-a de julio]] [[1948]]): aktorino. * [[Sámuel Ajtay]] (? [[1774]] - [[Szatmárnémeti]], [[8-a de januaro]] [[1881]]): verkisto. * [[András Gusztáv Ágoston]] ([[7-a de majo]] [[1914]] - ?): instruisto, verkisto. * [[Ödön Alliquander (patro)|Ödön Alliquander]] ([[24-a de julio]] [[1882]] – [[Budapeŝto]], [[25-a de oktobro]] [[1954]]): inĝeniero pri minejo, minejjura fakverkisto. * [[László Alpár]], hungara [[matematikisto]] * [[Enikő Gyöngy András]] (n. [[6-a de novembro]] [[1945]]) dirigentino, universitata instruistino * [[Gábor Andrássy]] ([[30-a de majo]] [[1943]] - [[Florida]], [[Usono]], [[14-a de julio]] [[2004]]): operkantisto (baso). * [[Ede Andrási]] ([[Vác]], [[31-a de oktobro]] [[1887]] – [[1-a de aprilo]] [[1953]], Ordea): kant- kaj muzikkomponisto. * [[Sándor Antal]] ([[28-a de novembro]] [[1882]] – nazikoncentrejo, [[1944]]): skulptisto, medalartisto, ĵurnalisto, poeto. * [[Attila Ara-Kovács]] (*[[14-a de januaro]] [[1953]]): filozofo, eksterpolitika fakulo, ĵurnalisto. * [[Gyula Gyula]] (n. [[15-a de aprilo]] [[1945]]): ekonomikisto, statistikisto * [[Imre Árus]] (*[[6-a de junio]] [[1938]]): skermisto (olimpikano). * [[Zsolt Árvay]] (n. [[18-a de marto]] [[1935]]): inĝeniero pri kemio, fakverkisto * [[Sándor Asztalos (ĵurnalisto)|Sándor Asztalos]] ([[31-a de aŭgusto]] [[1890]] - [[Budapest]], [[14-a de aŭgusto]] [[1959]]): ĵurnalisto, verkisto. == B == * [[Zoltán Bachman]], arkitekto * [[Ferenc Bakó]] (*[[1917]]): etnografo. * [[Károly Bakonyi]] ([[28-a de julio]] [[1873]] - [[Budapest]], [[25-a de oktobro]] [[1926]]): verkisto. * [[Attila Balázs D.]] (n. [[Oradea]], [[1981]]): ĵurnalisto. * [[Márton Ernő Balázs]] (*[[22-a de aŭgusto]] [[1957]]): informatikisto, universitata adjunkto. * [[Péter Bálint]] (*[[6-a de junio]] [[1950]]: aktoro. * [[Zoltán Bálint (arkitekto)]] * [[Mariska Balla]] ([[6-a de oktobro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[25-a de februaro]] [[1932]]): aktorino. * [[Ferenc Balogh]] ([[28-a de marto]] [[1836]] – [[Debrecen]], [[8-a de oktobro]] [[1913]]): eklezia verkisto * [[István Balogh (miniaturpentristo)|István Balogh]] ([[1890]]-[[1956]]): miniaturpentristo. * [[Zoltán Balogh]] ( [[1942]]): pentristo.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222174943/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan |date=2011-12-22 }} * [[Imre Bán]] ([[1890]] – [[1944]]): advokato, teknikhistoriisto. * [[Károly Bancsov]] ([[22-a de marto]] [[1953]]): operkantisto (baso). * [[Irén Bányai]] (*[[31-a de marto]] [[1942]]): aktorino. * [[Zoltán Barabás]] (*[[1953]]): poeto, ĵurnalisto, redaktoro. * [[Gyula Barátky]] ([[1910]] – [[Bukareŝto]], [[4-a de aprilo]] [[1962]]): piedpilkisto, trejnisto. * [[Sándor Barta]] ([[28-a de majo]] [[1890]] – [[7-a de aŭgusto]] [[1944]], [[Auschwitz]]): farmacisto, verkisto. * [[József Bartha]] ([[1953]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Kornélia Csilla Bartos]] (n. [[10-a de majo]] [[1957]]): ĵurnalistino, kulturhistoriistino * [[Iosif Bartovici]] (*[[22-a de februaro]] [[1935]]): pentristo. * [[József Bary]] ([[Beregsom]], [[29-a de junio]] [[1858]] – Nagyvárad, [[13-a de junio]] [[1915]]): juĝisto, memuaristo. * [[Valentina Boştină]] (*[[24-a de oktobro]] [[1940]]): skulptistino. * [[Gabrielo Báthori]], ''somlyói'' ([[15-a de aŭgusto]] [[1589]] - samloke, [[27-a de oktobro]] [[1613]]) landestro de [[Transilvanujo]] * [[Sigmundo Báthori]] ([[1572]]-[[1613]]) reganto de [[Transilvanio]] * [[Mihály Báthory-Románcsik]] ([[27-a de novembro]] [[1853]] – [[Léva]], [[19-a de januaro]] [[1888]]): teatra fakverkisto. * [[Kálmán Battyán]] (? Galgó, [[22-a de julio]] [[1897]] – Oradea, [[29-a de septembro]] [[1985]]): aktoro. * [[Antal Beleznay]] ([[Jászberény]], [[23-a de januaro]] [[1859]] – Nagyvárad, [[26-a de septembro]] [[1915]]): kapelestro kaj komponisto. * [[Ferenc Bencze]] (Oradea, [[4-a de oktobro]] [[1924]] – [[Budapest]], [[7-a de septembro]] [[1990]]): aktoro. * [[Kálmán Benda]] ([[27-a de novembro]] [[1913]] - [[Budapest]], [[13-a de marto]] [[1994]]): historiisto. * [[Péter Benke]] (*[[5-a de decembro]] [[1951]]): ĵurnalisto. * [[Loránd Benkő]] (*[[19-a de decembro]] [[1921]]): lingvisto. * [[Leó Beöthy]] ([[1839]] – [[Budapest]], [[5-a de januaro]] [[1886]]): sociologia, ekonomia kaj statistika verkisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1877). * [[Ödön Beöthy]] ([[2-a de decembro]] [[1796]] - [[Hamburg]], [[7-a de decembro]] [[1854]]) politikisto, governkomisaro en [[1848]]. * [[Tünde Bércesi]] (*[[8-a de septembro]] [[1969]]): ĵurnalistino, redaktorino, entreprenistino. * [[Ernő Bérczy]], ''Márton'' ([[7-a de majo]] [[1889]] – [[Budapest]], [[1931]]): aktoro, reĝisoro * [[László Berkesy]] ([[4-a de septembro]] [[1897]] – [[Szeged]], [[25-a de aŭgusto]] [[1967]]): kuracisto, internisto, radiologo * [[René Berkovits]] ([[9-a de aprilo]] [[1882]] – ? ): kuracistino, internistino kaj neŭrologino * [[Ákos Bihari]] ([[26-a de decembro]] [[1873]] – [[Budapest]], [[15-a de februaro]] [[1924]]): aktoro kaj deklemisto. * [[Béla Bihari]]; ''Leviczky'' (Nagyvárad, [[1857]] – [[Budapest]], [[1-a de marto]] [[1920]]): aktoro, reĝisoro. * [[Gyula Bihari]] ([[2-a de aŭgusto]] [[1889]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1977]]): botanikisto. * [[Imre Bihari]] ([[1867]] – [[Budapest]], [[6-a de februaro]] [[1939]]): ĵurnalisto * [[László Bihari]] ([[28-a de aŭgusto]] [[1887]] – [[Budapest]], [[3-a de marto]] [[1968]]): aktoro. * [[Mihály Bihari]] ([[25-a de februaro]] [[1892]] - [[Budapest]], [[9-a de aprilo]] [[1969]]) verkisto, ĵurnalisto * [[Sándor Bihari]] ([[20-a de septembro]] [[1900]] - ?) komponisto * [[Béla Bíró (ĵurnalisto)|Béla Bíró]] ([[29-a de junio]] [[1893]] – [[Timişoara]], [[18-a de marto]] [[1975]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[György Bíró]]: ĵurnalisto * [[József Biró (arthistoriisto)|József Biró]] ([[8-a de julio]] [[1907]] -[[Budapest]], [[8-a de januaro]] [[1945]]): pentristo, arthistoriisto. * [[József Bíró (aktoro)|József Biró]] ([[18-a de majo]] [[1960]]): aktoro. * [[Lajos Biró]] ([[Vieno]], [[22-a de aŭgusto]] [[1880]] – [[London]], [[9-a de septembro]] [[1948]]): verkisto, ĵurnalisto, inter [[1900]] kaj [[1905]] kunlaboranto, helpredaktoro de [[Szabadság]]. * [[Mária Bíró]], ''Mária Majthényi'' (*[[12-a de julio]] [[1933]]): tablotenisistino, industriartistino. * [[János Bittenbinder]]( - ?): pentristo. * [[Pál Blau]]: publicisto * [[Oszkár Boda]], familinomo ''Breuer'' ([[10-a de novembro]] [[1905]] – samloke, [[17-a de junio]] [[1976]]): muzikverkisto. * [[János Bodnár]] ([[31-a de decembro]] [[1889]] – [[Budapest]], [[29-a de oktobro]] [[1953]]): kemiisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1937). * [[János Bodnár (bibliotekisto)]], hungara instruisto, bibliotekisto. * [[Mária Bodnár]], ''C. Bodnár'' ([[16-a de februaro]] [[1900]] – [[24-a de marto]] [[1959]], samloke): verkistino. * [[Henrik Bodorfi]] ([[Pest]], [[1824]] – Nagyvárad, [[22-a de aŭgusto]] [[1875]]): kantisto (baritono). * [[Zoltán Bogáthy]], Oláh (*[[13-a de septembro]] [[1941]]): psikologo, universitata profesoro.*[[Andor Bajor]] ([[30-a de septembro]] [[1927]] - [[Cluj-Napoca]], [[25-a de januaro]] [[1991]]): verkisto. * [[László Boka]] (*[[9-a de aŭgusto]] [[1974]]): hungara literaturkritikisto. * [[Andor Boldizsár]]; ''Müncz Adolf'' ([[Karcag]], [[13-a de marto]] [[1878]] – Nagyvárad, [[4-a de januaro]] [[1915]]): aktoro. * [[Andrea Bondár]] (*[[16-a de oktobro]] [[1974]]): ĵurnalistino. * [[Rudolf Boné]] ([[21-a de majo]] [[1951]] skulptisto. * [[Ferenc Boros]] ([[3-a de aprilo]] [[1908]] – [[30-a de junio]] [[1963]], samloke): tradukisto, novelisto. * [[Erzsébet Boros Konrád]] (*[[5-a de aprilo]] [[1953]]): kantoinstruistino, operkantistino. * [[Ferike Boros]] ([[3-a de aŭgusto]] [[1873]] – [[Hollywood]], [[Usono]], [[16-a de januaro]] [[1951]]): aktorino.[http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/boros.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080214132954/http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/boros.htm |date=2008-02-14 }} * [[Manci Borsos]] ([[Sümeg]], [[16-a de majo]] [[1902]] – Nagyvárad, [[12-a de novembro]] [[1977]]): aktorino. * [[Györgyi Borusz]] (*[[2-a de aŭgusto]] [[1941]]): pentristino. * [[Katalin Botos]] (* [[1941]]): hungara ministro, profesoro, ekonomikisto * [[Alajos Bozóky]] ([[Buda]], [[30-a de decembro]] [[1842]] – Nagyvárad, [[7-a de decembro]] [[1919]]): jurakademia profesoro * [[Ferenc Bozóky]] ([[15-a de oktobro]] [[1886]] – [[Budapest]], [[11-a de decembro]] [[1961]]): juristo, universitata profesoro. * [[Géza Bozóky]] ([[23-a de julio]] [[1875]] – [[Budapest]], [[24-a de februaro]] [[1960]]): juristo, universitata profesoro. * [[László Bozóky]]: fizikisto. * [[Pál Böhm]] ([[28-a de decembro]] [[1839]] – [[München]], [[29-a de marto]] [[1905]]): pentristo [http://www.hung-art.hu/index-hu.html Arto en Hungario] * [[Sándor Bölöni]] ([[Ploieşti]], [[8-a de februaro]] [[1939]] – Oradea, [[12-a de aŭgusto]] [[1982]]): ĵurnalisto, tradukisto. * [[Vilmos Bölöni]] (*[[8-a de februaro]] [[1941]]): grafikisto, pentristo, scenejdekoraciisto.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/boloni_vilmos]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[József Bölöny (politikisto)]] ([[1850]] - [[Biharugra]] [[1930]]): politikisto, teatrestro. * [[Emil Böszörményi]], ĝis [[1908]] ''Blum'' ([[Nagykároly]], [[17-a de januaro]] [[1890]] – Oradea, [[1-a de novembro]] [[1938]]): rumania hungara ĵurnalisto, advokato. * [[Ignátz Brall]]: angla konsulo * [[Ede Bresztovszky]] ([[23-a de februaro]] [[1889]] – [[Budapest]], [[3-a de junio]] [[1963]]): verkisto, ĵurnalisto * Ernő Bródy ([[1882]] – [[Budapest]], [[30-a de aprilo]] [[1945]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Miksa Bródy]] ([[16-a de septembro]] [[1875]] – [[Budapest]], [[4-a de majo]] [[1924]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[István Budaházy]] (*[[14-a de decembro]] [[1941]]): farmacisto, kurachistoriisto, esperentisto, ano de [[UEA]]. * [[Magda Bunta]] ([[21-a de septembro]] [[1930]] - [[Cluj-Napoca]], [[3-a de novembro]] [[1993]]): historiistino. * [[Vince Bunyitay]] ([[Sátoraljaújhely]], [[11-a de januaro]] [[1837]] – Nagyvárad, [[16-a de marto]] [[1915]]): eklezihistoriisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1884) * [[Sándor Bura]] ([[15-a de oktobro]] [[1895]] – [[Budapest]], [[1-a de julio]] [[1956]]): ciganmuzikestro. == C == * [[Mircea Cantor]] ([[1977]]). vidartisto vivanta en [[Parizo]]. * Nadia Chebap ([[13-a de majo]] [[1894]] - ?): pianistino. * [[Dániel Cirnu]] (*[[26-a de marto]] [[1959]] pentristo kaj dizajnisto.[http://www.artendre.hu/frame3.html] * Serban-Dan Costa (*[[1955]]): kuracisto. * Ovidiu Cotruş, pseŭdonomo ''Ovidiu Sabin'' ([[24-a de februaro]] [[1926]] - [[Timişoara]], [[12-a de septembro]] [[1977]]: poeto, literaturkritikisto. * [[Lajos Csatáry]], ''Grósz'' ([[16-a de novembro]] [[1832]] – [[Budapest]], [[16-a de novembro]] [[1907]]): kuracisto, fakverkisto pri jucticaferoj medicino kaj publiksano. * [[Péter Cseke (aktoro, 1953)|Péter Cseke]] (*[[3-a de oktobro]] [[1953]]): aktoro. * [[Sándor Cseke]] ([[21-a de julio]] [[1924]]): aktoro. * [[Antal Csengery]] ([[2-a de junio]] [[1822]] - [[Budapest]], [[13-a de julio]] [[1880]]): historiisto. * [[Imre Csengery]] (hungara ĉefnotario naskiĝis kaj mortis en Nagyvárad) * [[Péter Pál Cséplő]] ([[Kassa]], [[29-a de junio]] [[1837]] - [[10-a de novembro]] [[1990]]): kanoniko, premontra monako * [[Béla Csernák]] ([[Hosszúhát]], [[25-a de decembro]] [[1875]] – Oradea, [[19-a de februaro]] [[1967]]): reformita pastro, administrantepiskopo * [[József Csire]] (*[[14-a de aprilo]] [[1926]] - [[Bukareŝto]], [[19-a de majo]] [[2011]]): komponisto.[http://www.bukarestiradio.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=13871:elhunyt-csire-jozsef&catid=53:mveldes&Itemid=113] * [[Ilona Cs. Tóth-Kovács]] (*[[27-a de marto]] [[1927]]): aktorino. == D == * [[Margit Dajka]] ([[25-a de majo]] [[1907]] - [[Budapest]], [[13-a de oktobro]] [[1986]]): aktorino. * István Dálnoki (*[[3-a de junio]] [[1951]]): elektroinĝeniero, dramaturgiisto, entreprenisto. * [[Viktor Dalnoki]] (? [[1868]] – [[Budapest]], [[13-a de februaro]] [[1955]]): reĝisoro, operkantisto (baritono). * [[Zsóka Dálnoky]] (* junio [[1949]]): aktorino. * [[Iosif Demian]] ([[26-a de majo]] [[1941]]): reĝisoro, kameraisto en [[Sydney]] ([[Aŭstralio]]). * [[Lajos Dancz]] ([[1849]] – [[Budapest]], somero, [[1906]]): aktoro, teatrodirektoro. * [[István Darkó (aktoro)|István Darkó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[4-a de majo]] [[1954]] – Nagyvárad, [[7-a de septembro]] [[1982]]): aktoro, verkisto. * [[Edit Darkó Timkó]] (*[[25-a de januaro]] [[1925]]): baletistino. * [[Adrienne Darvay Nagy]] (*[[22-a de marto]] [[1958]]): teatroesploristino, teatrohistoriistino. * [[Sándor Dávid]] ([[1953]]) aktoro. * [[Endre Davidovics]] ([[30-a de marto]] [[1912]] – [[Parizo]], [[8-a de aprilo]] [[1986]]): sociologo * [[Tibor Dénes]] ([[15-a de julio]] [[1907]] – [[Lugano]], [[Svislando]], [[17-a de marto]] [[1983]]): verkisto, literaturhistoriisto. * [[József Demian]] (n. [[26-a de majo]] [[1941]]): filmreĝosoro, kameraisto en [[Aŭstralio]]. * [[László Demjén]] (n. [[6-a de aprilo]] [[1932]]): juristo, piedpilkisto, sportĵurnalisto * [[Iván Dengyel]] ''Andor'' (*[[10-a de majo]] [[1944]]: aktoro [http://www.muveszkek.hu/index.php?id=583&cid=5576] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060617120949/http://www.muveszkek.hu/index.php?id=583&cid=5576 |date=2006-06-17 }}. * [[Blanka Dergán]] ([[30-a de junio]] [[1891]] - ?) aktorino. * [[Géza Dési]] ([[13-a de septembro]] [[1869]] – ? ): jurverkisto, politikisto. * [[József Deutsch]] ([[1932]] - ?, ?) akvopilkisto, olimpikano * [[László Dévald]] ([[28-a de aŭgusto]] [[1912]] – samloke, [[28-a de decembro]] [[1974]]) ĵurnalisto * [[Viktória Diamandy]] ([[3-a de marto]] [[1896]] – samloke, [[17-a de aŭgusto]] [[1943]]): poetino, verkistino. * [[Gyula Diamant]]: rabeno * [[Diettrich Miksáné]]; ''Júlia Papp'' ([[1-a de januaro]] [[1886]] – ?): aktorino, aktorpedagogino. * [[István Dinok]] ([[14-a de oktobro]] [[1952]]): televidredaktoro. * [[Ibolya Diósszilágyi F.]], ''Frankl Istvánné'' ([[Makó]], [[20-a de julio]] [[1918]] - ): verkistino, poetino. * [[Béla Diósy]] ([[30-a de januaro]] [[1863]] – [[Budapest]], [[19-a de aprilo]] [[1930]]): muzikkritikisto. * [[László Péter Diószeghy]] (*[[9-a de novembro]] [[1946]]): geografo, redaktoro. * [[István Dobai (juristo)|István Dobai]] ([[21-a de majo]] [[1924]]): jurfilozofo, universitata profesoro, d-ro pri internacia juro. * [[József Dombrovszky]] ([[10-a de junio]] [[1912]] - [[Debreceno]], [[24-a de januaro]] [[1995]]): lingvisto, universitata profesoro * [[József Dózsa]], ''Kontra'' (? [[1815]] – Nagyvárad, [[25-a de decembro]] [[1886]]): aktoro. * [[Ioan Dragoș]], hungaria rumana juristo * [[Mózes Drágossy]] ([[Torda]], [[1725]] - [[6-a de aprilo]] [[1787]]): greko katolika episkopo. * [[Anna Dukász]] [[3-a de marto]] [[1925]]): aktorino, teatrestrino en [[Sfântu Gheorghe]]. * [[Péter Dukász]] ([[1-a de majo]] [[1954]]): aktoro. * [[Géza Dukrét]] (*[[17-a de septembro]] [[1942]]): redaktoro, publicisto. * [[Ákos Dutka]] ([[11-a de septembro]] [[1881]] - [[Máriaremete]], [[Hungario]], [[27-a de decembro]] [[1872]]): poeto. * [[Katalin D. Vásárhelyi]] (n. [[24-a de februaro]] [[1944]]): aktorino == E == * [[Hédi Edelmann]] ([[24-a de marto]] [[1902]] - [[Budapest]], [[18-a de majo]] [[18-a de majo]] [[1957]]): ĵurnalistino, novelistino. * [[Alojzia Éder]]; ''Lujza'' (? - ?): kantistino (mezzosoprano), aktorino. * [[Zoltán Egressy]] ([[15-a de oktobro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[21-a de marto]] [[1969]]): inĝeniero pri mekaniko. * [[Judit Egyed]] (*[[15-a de septembro]] [[1954]]): skulptistino. * [[Emőke Elekes]] (*[[13-a de aŭgusto]] [[1957]]): muzikinstruistino, gvidantino de pluraj muzikensembloj. * [[György Elkán]] (*[[29-a de majo]] [[1937]]): arkitekto, fakverkisto * [[György Ember]] ([[Pusztasós]], [[20-a de aprilo]] [[1845]] – Nagyvárad, [[11-a de majo]] [[1905]]): poeto, tradukisto. * [[András Emődi]] (n. [[18-a de aŭgusto]] [[1970]]): instruisto, bibliotekisto, arkivisto, lokhistoriisto * [[János Emődi]] (*[[13-a de aprilo]] [[1941]]): violonĉelisto, arkeologia fakverkisto. * [[Tamás Emőd (ĵurnalisto)|Tamás Emőd]] ([[Berekböszörmény]], [[11-a de aŭgusto]] [[1888]] – Oradea, [[22-a de septembro]] [[1938]]): ĵurnalisto, poeto. * [[Tamás Emődi (arkitekturisto)|Tamás Emődi]] (n. ([[17-a de aŭgusto]] [[1969]]): arkitekturisto, arthistoriisto[http://kmti.hiphi.ubbcluj.ro/sites/default/files/programok/Bethlen_konferencia/emodi_cv_publ.pdf] * [[Sándor Endrey]], hungara pentristo * [[Dániel Róbert Erdei]] (n. [[8-a de januaro]] [[1976]]): raportisto, kameraisto-tranĉisto * [[István Erdélyi]] (*[[1931]] arkeologo, historiisto[http://www.regeszet.org.hu/ki_kicsoda2/hu/node/286]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Miklós Erdélyi]], ''Pósa'' ([[Zombor]], [[22-a de majo]] [[1866]] – Oradea, [[10-a de februaro]] [[1934]]: aktoro, sekretario, direktoro. * [[Vazul Erdélyi]] ([[Makó]], [[1-a de aŭgusto]] [[1794]]- [[27-a de marto]] [[1862]]): greka katolika episkopo. == F == * [[Gábor Tibor Fábián]] (*[[28-a de aprilo]] [[1974]]): ĵurnalisto. * [[Béla Fái J(akab)]], ''Goldberger'' ([[1853]] – [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1904]]): ĵurnalisto. * [[Antal Faludi]], ''Held'' ([[1851]] – [[Budapest]], [[22-a de septembro]] [[1932]]): aktoro. * [[Ferenc Faluhelyi]] ([[29-a de oktobro]] [[1886]] – [[Pécs]], [[24-a de decembro]] [[1944]].): internacijuristo, universitata profesoro. * [[István Farkas]] ([[26-a de januaro]] [[1929]] – samloke, [[5-a de januaro]] [[1989]]): reĝisoro. * [[Dezső Fehér]] ĝis [[1896]] ''Fecher'' ([[Borsodszentgyörgy|Disznósd]], [[2-a de decembro]] [[1869]] – Nagyvárad, [[22-a de februaro]] [[1935]]): verkisto, ĵurnalisto, fondinto de [[Nagyváradi Napló]]. * [[József Fehér]] (*[[12-a de julio]] [[1947]]): ĵurnalisto, redaktoro, humuristo. * [[Tibor Fehér]] ([[24-a de marto]] [[1921]] – [[Miskolc]], [[30-a de aŭgusto]] [[1984]]): aktoro. * [[Erzsébet Fekete]] (*[[5-a de decembro]] [[1951]]): pianistino, adjunktino. * [[Ferenc Fekete]] ([[15-a de aprilo]] [[1915]] – [[Aŭstrio]], [[1945]]) psikologo, poeto. * [[Sándor Fekete]] ([[9-a de januaro]] [[1885]] – [[Budapest]], [[15-a de septembro]] [[1972]]): kuracisto, medicinhistoriisto. * [[Zoltán Fekete]] ([[1888]] - [[Premysl]] [[1917]]): pentristo. * [[Ioan-Gavril Feneş]] (Romulus Feneş) (*[[8-a de julio]] [[1927]]): scenejdekoraciisto. * [[Aliz Fényes]] ([[11-a de majo]] [[1918]] - [[London]], [[25-a de marto]] [[2007]]): aktorino. * [[Anna Fényes]] ([[6-a de januaro]] [[1899]] – ?): aktorino. * [[Szabolcs Fényes]] ([[30-a de aprilo]] [[1912]] – [[Budapest]], [[12-a de oktobro]] [[1986]]): komponisto. * [[Zsolt Ferenc]] (*[[1975]]): poeto. * [[Béla Ferenczy]] (n. [[2-a de aprilo]] [[1944]]): grafikisto, instruisto * [[István Fiedler]] ([[Nagybecskerek]], [[14-a de oktobro]] [[1871]] – Oradea, ? [[1957]]): episkopo. * [[Andrea Finczinski]] (*[[16-a de aŭgusto]] [[1971]]): aktorino. * [[Edit Firtos]] (*[[2-a de junio]] [[1964]]): aktorino. * [[Gertrúd Fischer]], hungara [[biokemiisto]], ordinara membro de la [[Hungara Scienca Akademio]] * [[János Fleisz]] (*[[3-a de junio]] [[1951]]): instruisto, historiisto, ŝakjuĝieto. * [[Judit Mária Fleisz]] (n. [[16-a de januaro]] [[1952]]): instruistino pri historio, falverkistino * [[Gyula Fodor]] ([[10-a de septembro]] [[1901]] – [[Budapest]], [[3-a de aprilo]] [[1975]]): sindikatgvidanto. * [[Oszkár Fodor]], d-ro ([[4-a de januaro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[5-a de januaro]] [[1950]]): aktoro, reĝisoro, teatrodirektoro. * [[János Lajos Folnesics]] ([[Nagyvárad]]?, ? [[1780]] - [[Vieno]], [[29-a de januaro]] [[1823]]): germanlingva pedagogia verkisto. * [[Bernát Friedmann]] ([[10-a de oktobro]] [[1843]] – [[Budapest]], [[14-a de oktobro]] [[1925]]): juristo, jurfakverkisto. * [[István Friss]] ([[31-a de majo]] [[1903]] – [[Budapest]], [[9-a de marto]] [[1976]]): ekonomisto, universitata profesoro, ano de la Hungara Scienca Akademio. == G == * [[István Gábor]] ([[9-a de septembro]] [[1908]] - [[Nordhausen]], ? de novembro [[1944]]) ĵurnalisto, verkisto. * [[Kati Gábor]] (*[[26-a de majo]] [[1950]]): aktorino. * [[György Galamb]] (*[[16-a de novembro]] [[1918]]): marioneraktoro. * [[Ernő Gáll]] ([[4-a de aprilo]] [[1917]] - [[Cluj-Napoca]], [[17-a de majo]] [[2000]]) sociologo, redaktoro de revuo [[Korunk]]. * [[Tibor Galló]] (n. [[23-a de junio]] [[1943]]): instruisto pri bilogio-geografio, esploristo * [[Gyula Gallovits]] ([[19-a de majo]] [[1956]]): kuristo, olimpikano * [[Ákos Gara]] ([[4-a de februaro]] [[1877]] – ?) – verkisto, ĵurnalisto, tradukisto, redaktoro. * [[Viktor Garády]], ''Gauss'' ([[17-a de julio]] [[1858]] - [[Fiume]], [[27-a de majo]] [[1932]]): verkisto, tradukisto. * [[Tibor Gáspár]] (*[[20-a de februaro]] [[1921]]): verkisto. * [[Attila Gáspárik]] ([[2-a de septembro]] [[1957]]): aktoro. * [[Lőrinc Gaszner]], ''Gasstner'' (medio de [[18-a jarcento]] – post [[1810]]): inĝeniero, profesoro pri geologio kaj geodezio de la akademio de urbo. * [[Tibor Gavrucza]] (n. [[1946]]): reformita pastro, akvarelisto * [[György Gera]] ([[23-a de februaro]] [[1922]] – [[Budapest]], [[11-a de decembro]] [[1977]]): verkisto, tradukisto. * [[Attila Gerő]], ([[1870]] - [[Budapeŝto]] [[1916]]): ĵurnalisto, redaktoro, poeto * [[Jana Gertler-Zalman]] (*[[31-a de decembro]] [[1929]]): skulptistino. * [[Mór Gilányi]]: verkisto pri muziko * [[Edit H. Oláh Gogolák]] (*[[6-a de septembro]] [[1943]]): kuracistino, universitata docentino. * [[Manó Gozsdu]]: (Nagyvárad, [[22-a de februaro]] [[1802]] – [[Pest]], [[3-a de februaro]] [[1870]]): hungara-rumana juristo, politikisto. * [[Gheorghe Gorun]] (*[[14-a de junio]] [[1949]]): historiisto, muzeologo. * [[Rózsa Gottlieb]] (*[[1918]]): pentristo. * [[Gyula Gózon]] ([[Érsekújvár]], [[19-a de aprilo]] [[1885]] - [[Budapest]], [[8-a de oktobro]] [[1972]]): aktoro, inter [[1906]] kaj [[1912]] en tiu urbo. * [[Benedek Göndöcs]] ([[24-a de julio]] [[1824]] – [[Gyula]], [[4-a de januaro]] [[1894]]): katolika pastro, titolita abato, landkunvena deputito (1881, 1884). * [[József Gréda]] ([[18-a de junio]] [[1911]] - [[Telavivo]], [[23-a de januaro]] [[2000]]): poeto, tradukisto * [[László Gróf]] ([[Abádszalók]], [[6-a de julio]] [[1891]] – [[Oradea]], [[1-a de majo]] [[1971]]): aktoro. * [[Lajos Grosschmid]] ([[21-a de aprilo]] [[1886]] – [[Budapest]], [[13-a de junio]] [[1940]]): matematikisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1936). * [[Albert Grósz]]: okulkuracisto * [[Emil Grósz]] ([[30-a de septembro]] [[1865]] – [[Budapest]], [[8-a de decembro]] [[1941]]): oftalmologo, universitata profesoro. * [[Frigyes Grósz]] ([[16-a de novembro]] [[1798]] … samloke, [[3-a de januaro]] [[1858]]): kuracisto, fondinto de oftalmologimalsanulejo en urbo. * [[Ernő Grünbaum]] [[1908]] - ?): pentristo. * [[Rumulus Guga]] ([[2-a de junio]] [[1939]] - [[Târgu Mureş]], [[18-a de oktobro]] [[1983]] poeto, prozaisto, redaktoro. * [[Irén Gulácsy]] ''Pálffyné'' ([[Lázárföld]], [[9-a de septembro]] [[1894]] – [[2-a de januaro]] [[1945]], [[Budapest]]): verkistino vivinta longtempe en tiu urbo. * [[Menyhért Gulyás]] ([[29-a de januaro]] [[1875]] – [[Budapest]], novembro [[1944]]): aktoro, reĝisoro, teatrodirektoro. * [[Jenő Gyalókay]] ([[28-a de aprilo]] [[1874]] – [[Budapest]], [[10-a de marto]] [[1945]]): milithistoriisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Endre Gyárfás]] ([[27-a de novembro]] [[1904]] – samloke, [[28-a de novembro]] [[1974]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Aliz Gyarmathy]] ([[1961]]): pentristo. * [[Gyula Gyomlay]] ([[29-a de julio]] [[1861]] – [[Budapest]], [[20-a de oktobro]] [[1942]]): klasik-filologo, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[István Gyöngyössy]], hungara ekonomikisto * [[Ernő György]] ([[13-a de aprilo]] [[1888]] – [[Budapest]], [[14-a de oktobro]] [[1977]]): juristo, fakverkisto, doktoro de ŝtat-kaj jursciencoj (1968). == H == * [[Erzsébet Ilona Hack-Halasi]] (*[[Szeged]], [[9-a de oktobro]] [[1940]]): aktorino. * [[István Hajdu]] ([[1898]] - ?): pentristo. * [[Anna Hajdu Körner]] (n. [[7-a de septembro]] [[1954]]): teatra suflaristino * [[Gyula Halasi]]; ''Hack'' ([[Salgótarján]], [[23-a de decembro]] [[1916]] – Oradea, [[5-a de septembro]] [[1989]]): aktoro. * [[Iván Halassy]]; ''Hoffmann Hugó'' ([[1908]]– ?): aktoro, sekretario, direktoro. * [[Anna Halász]] ([[Oradea]], [[6-a de januaro]] [[1928]] – [[Bukareŝto]], [[18-a de novembro]] [[2002]]): teatro- kaj filmkritikistino, verkistino. * [[Dezső Halász]] ([[2-a de oktobro]] [[1835]] - [[Pécel]], [[29-a de septembro]] [[1910]]): poeto. * [[Rudolf Halász]] ([[15-a de junio]] [[1907]] – [[Budapest]], [[5-a de majo]] [[1981]]): komponisto, scenarlibretisto. * [[György Halmos]] 'Gheorghe Halmos', (Nagyvárad, [[1915]] - [[Kluĵo]], [[1985]]): pianisto. * [[László Halmos]] ([[10-a de septembro]] [[1909]] – [[Győr]], [[26-a de januaro]] [[1997]]): komponisto[http://www.magyarvagyok.com/kultura/hiressegek/zeneszerzok/792-Halmos-Laszlo.html] * [[Emil Haraszti]] ([[1-a de novembro]] [[1885]] – [[Parizo]], [[27-a de decembro]] [[1958]]): muzikhistoriisto, publicisto. * [[Jolán Harmath]] ([[19-a de julio]] [[1903]] - ?): aktrino. * [[Zoltán Zsolt Harsányi]] (*[[2-a de oktobro]] [[1970]]): aktoro. * [[Lajos Hegedüs]] ([[3-a de decembro]] [[1877]] - [[New York]], [[Usono]], [[17-a de junio]] [[1947]]): aktoro. * Lajos Hegedüs, ''Candid'' (Nagyvárad, [[3-a de oktobro]] [[1831]] – [[Rákospalota]], [[13-a de junio]] [[1883]]): jurverkisto, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1874). * [[Nándor Hegedűs]] ([[29-a de septembro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[19-a de novembro]] [[1969]]): ĵurnalisto, redaktoro, literaturhistoriisto. * [[Márton Hegyesi]] ([[Nagybajom]], [[10-a de julio]] [[1846]] – Nagyvárad, ? de marto [[1907]]): advokato, ĵurnalisto, publicisto, politikisto. * [[László Heller]] ([[6-a de aŭgusto]] [[1907]] – [[Budapest]], [[8-a de novembro]] [[1980]]): maŝininĝeniero, teknikuniversitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1962), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1951). * [[Péter Hercz]] ([[6-a de februaro]] [[1954]]): operkantisto (baso) [http://www.operavivastudio.eu/hercz-peter.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091218012401/http://www.operavivastudio.eu/hercz-peter.html |date=2009-12-18 }}. * [[Endre Hlatky]] ([[4-a de julio]] [[1895]] – [[Romo]], [[11-a de julio]] [[1957]]): radiodirektoro, presaĵarĉefo, redaktoro. * [[Lukács Hodászi]], ''Pap'' (mezo de [[16-a jarcento]] – [[Debrecen]], [[13-a de majo]] [[1613]]): reformita. episkopo, eklezia verkisto. * [[Gyula Horgos]], hungara [[ministro]] * [[Sándor Horti]] ([[13-a de junio]] [[1881]] – ?): aktoro, direktoro. * [[Imre Horváth]] ([[Margitta]], [[9-a de oktobro]] [[1906]] - Oradea, [[11-a de aprilo]] [[1993]]): poeto. * [[Károly Horváth]] (*[[26-a de oktobro]] [[1950]]): komponisto, interpretisto. * [[Zoltán Horváth (aktoro)|Zoltán Horváth]] ([[1-a de aŭgusto]] [[1860]] – [[Budapest]], [[12-a de aŭgusto]] [[1930]]: aktoro. * [[Ladislaus Hosszú]] d-ro ([[Şimleu Silvaniei]], ? [[1913]] - Oradea, [[10-a de marto]] [[1983]])): romia-katolika ĝenerala vikario. * [[Gyula Hoványi]] ([[24-a de marto]] [[1860]] – samloke, [[27-a de novembro]] [[1939]]): juristo. * [[Miklós Hubay]] (*[[3-a de aprilo]] [[1918]]): dramverkisto, tradukisto, eseisto. * [[Francisc Hubic]] ([[Abram]], [[21-a de oktobro]] [[1883]] - Oradea, [[2-a de novembro]] [[1946]]): komponisto. * [[Mátyás Huszár]] ([[Kisherestyén]], [[1778]] – Nagyvárad, [[10-a de marto]] [[1843]]): inĝeniero. * [[Ödön Huzella]] ([[14-a de marto]] [[1891]] – [[Budapest]] [[12-a de majo]] [[1961]]): poeto, ĵurnalisto, arthistoriisto. * [[Tivadar Huzella]]: kuracisto * [[Arthur von Hübl|Freiherr Arthur von Hübl]] ([[1853]]-[[1932]]): kemiisto, kartografo. == I == * [[Aladár Ihász]] ([[Kiskunfélegyháza]], [[27-a de junio]] [[1886]] – Oradea, [[24-a de julio]] [[1960]]): aktoro, reĝisoro. * [[József Illés]] (*[[3-a de novembro]] [[1934]]): redaktoro, ĵurnalisto, publicisto. * [[Irén Implon]] (*[[1927]]): publicistino, redaktorino. * [[Henrik Incze d-ro]] ([[27-a de aprilo]] [[1871]] – [[Budapest]], [[30-a de oktobro]] [[1930]]): verkisto, teatra kritikisto. * [[Ottó Indig (literaturhistoriisto)|Ottó Indig]] (*[[Gherteniş]], [[18-a de oktobro]] [[1936]]): literaturhistoriisto, publicisto, universitata profesoro. * [[Sándor Imre]] ([[26-a de decembro]] [[1891]] – ĉ. [[1944]]) – dramaturgo, tradukisto, verkisto, teatrhistoriisto. * [[Arnold Ipolyi]], ĝis [[1845]] ''Stummer'' ([[Disznós]], [[20-a de oktobro]] [[1823]] - Nagyvárad, [[2-a de decembro]] [[1886]]): katolika episkopo, etnografo, historiisto, arthistoriisto, artaĵkolektanto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Géza Irányossy]], ''Knoblauch'' ([[1-a de aprilo]] [[1903]] – [[Budapest]], [[2-a de oktobro]] [[1978]]): remisto, trejnisto. * [[József Iványi]] ([[1850]] - [[Vieno]], [[1913]]) pentristo. * [[Ödön Iványi]] ([[18-a de novembro]] [[1854]] – Nagyvárad, [[19-a de oktobro]] [[1893]]): verkisto, ĵurnalisto. == J == * [[Zsolt Attila Jakabffy]] (n. [[26-a de aprilo]] [[1972]]): reformita pastro, ĵurnalisto * [[Elemér Jakobovits]], verkistnomo ''Jakó'' ([[5-a de januaro]] [[1897]] – samloke, [[26-a de januaro]] [[1979]]) – ĵurnalisto, sportverkisto. * [[Erzsébet Jámbor Fekete]] (n. [[5-a de decembro]] [[1951]]): pianistino, universitata instruistino * [[Noémi Jankó Szép]] (Jakab) (n. [[15-a de decembro]] [[1974]]): ceramikistino, instruistino[http://www.palgallery.ro/authors.php?id=19] * [[Éva Jordán]] ([[17-a de aŭgusto]] [[1976]]) operkantistino (soprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[András Jósa]] ([[30-a de novembro]] [[1834]] – [[Nyíregyháza]], [[6-a de septembro]] [[1918]]): arkitekto, kuracisto, antropologo. * [[Erika Józsa]] (*[[28-a de aprilo]] [[1951]]): ĵurnalistino, komponistino, tekstaŭtorino, interpretistino (ekde [[1988]] en [[Aŭstralio]]. * [[Gyula Juhász ]] ([[Szeged]], [[3-a de aprilo]] [[1883]] – samloke, [[3-a de aprilo]] [[1937]]): instruisto en tiu urbo inter [[1908]] kaj [[1911]], poeto, ĵurnalisto. * [[Ferenc Julier]] ([[10-a de oktobro]] [[1878]] – [[Budapest]], [[25-a de aprilo]] [[1944]]): kolonelo, militafera verkisto. == K == * [[Ármin Kabos]]: ekonomikisto kaj publicisto * [[Endre Kabos]] ([[5-a de novembro]] [[1906]] – [[Budapest]], [[4-a de novembro]] [[1944]]): skermisto, olimpikĉampiono. * [[Gyula Kabos]] ([[Budapest]], [[19-a de marto]] [[1887]] – [[Novjorko]], [[6-a de oktobro]] [[1941]]): aktoro, inter [[1910]] kaj [[1913]] en tiu urbo. * [[Margit Kaczér]] ([[15-a de novembro]] [[1879]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], ?-a de januaro [[1932]]): aktorino. * [[Miklós Kallós]] (*[[11-a de novembro]] [[1926]]): sociologo, universitata profesoro. ĵurnalisto. * [[Béla Kamocsa]] (Oradea, [[24-a de decembro]] [[1944]] - [[Timişoara]], [[15-a de januaro]] [[2010]]) gitaristo-kantisto, unu el fondintanoj de muziktrupo Pheonix. * [[János Karácsony (fizikisto)|János Karácsony]] (*[[24-a de januaro]] [[1945]]): fizikisto, adjunkto. * [[János Karácsonyi (episkopo)|János Karácsonyi]] ([[Gyula]], [[15-a de decembro]] [[1858]] – Oradea, [[1-a de januaro]] [[1929]]): titolita episkopo, historiisto, universitata profesoro, akademiano. * [[Andor Kardos]] ([[1-a de majo]] [[1875]] – ?): aktoro, direktoro. * [[Jakab Kardos]]: socidemokrta aganto * [[Máriusz Róbert Kardos]] (*[[24-a de aprilo]] [[1968]]): aktoro. * [[Sándor Károly]] (Hosszú) (*[[4-a de novembro]] [[1945]]): juvelisto, altlerneja instruisto. * [[Ilona Katona]], ''Mezeiné'' ([[27-a de marto]] [[1890]] - ?): verkisto. * [[Emil Kazár]] ([[23-a de junio]] [[1843]] – [[Budapest]], [[15-a de majo]] [[1922]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Péter Kecskeméti W.]] ([[1637]] – [[Kassa]], [[1680]]): juvelisto. * [[Ildikó K. Fekete]] (*[[Bukareŝto]], [[6-a de majo]] [[1953]]): ĵurnalistino. * [[Attila Ármin Kelemen]] (n. [[29-a de julio]] [[1973]]): ĵurnalisto, komunikada entrpernisto * [[István Kelemen (dramaturgiisto)|István Kelemen]] ([[25-a de decembro]] [[1930]] – [[Debrecen]], [[10-a de aŭgusto]] [[1977]]): dramaturgiisto, teatrestro. * [[Attila Kelemen-Schittenchelm]] (n. [[29-a de julio]] [[1973]]): festivalorganizanto * [[László Kelmenfy]], ''Ferenc Hazucha Xavéri '' ([[1-a de decembro]] [[1815]] – [[Buda]], [[21-a de aprilo]] [[1851]]): inĝeniero, verkisto. * [[György Kemény]] ([[3-a de oktobro]] [[1925]] – [[Budapest]], [[2-a de decembro]] [[1973]]): kuracisto, histofiziologo. * [[Pál Keszler]], hungara [[kirurgo]]. * [[Péter György Kinda]] (*[[19-a de novembro]] [[1952]]): kontrabasisto. * [[Annamária Kinde]] ([[10-a de junio]] [[1956]] - [[4-a de januaro]] [[2013]]): poetino, ĵurnalistino. * [[Ernő Király]] (n. [[5-a de septembro]] [[1945]]): juristo, fakverkisto * [[István Király]] (*[[5-a de septembro]] [[1952]]): verkisto. * [[László Király (aktoro)|László Király]] ([[19-a de oktobro]] [[1917]] -[[Toronto]], [[Kanado]], [[23-a de decembro]] [[1984]]): aktoro. * [[Csaba Kiss]] (*[[7-a de majo]] [[1979]]): ĵurnalisto. * [[Emőke Rozália Kiss]] (*[[Freren]], [[26-a de marto]] [[1945]]): klinikpsikolgino, adjunktino. * [[Ida Kiss]], ''Tamás Ernőné'' ([[4-a de aprilo]] [[1902]] – [[21-a de decembro]] [[1936]], [[Budapest]]): prozverkistino. * [[Imre Kiss]] (*[[1927]]): aktoro. * [[Melinda Kiss]] (n. [[15-a de septembro]] [[1976]]): ceramikistino, * [[Alajos Knorr]] ([[17-a de januaro]] [[1828]] – [[Budapest]], [[29-a de novembro]] [[1911]]): juĝisto, jurverkisto. * [[Sándor Kolbay]] ([[1892]] - ?): pentristo. * [[Miklós Kondé]]: katolika [[episkopo]] * [[Imre Kordics]] (*[[1953]]): lokhistoriisto. * [[Asteris Koutoulas]] ([[1960]]): verkisto, publicisto. * [[Antal Kovrig]] ([[25-a de januaro]] [[1954]]) ceramikisto * [[Dénes Kovács (literaturhistoriisto)|Dénes Kovács]] ([[24-a de novembro]] [[1861]] – [[Zamárdi]], [[1-a de marto]] [[1948]]): literaturhistoriisto. * [[Imre Kovács (nobela juĝisto)]] ([[Arad]], [[13-a de decembro]] [[1792]] - [[25-a de junio]] [[1862]]): stenografia fakulo, verkisto, poeto. * [[Imre Kovács (teatrestro)]] (n. [[5-a de majo]] [[1919]]): teatroorganizanto, teatrestro. * [[Sámuel Köleséri]] pli maljuna ( [[1629]] aŭ [[1634]] – [[Debrecen]], [[16-a de julio]] [[1683]]): reformita pastro, eklezia verkisto. * [[Máté Könyves]] (? , [[1780]] – Nagyvárad, aŭgusto [[1866]]): sufloro, vagantaktoro, tradukisto. * [[Endre Kőrös]] ([[10-a de junio]] [[1872]] – [[Pápa]], [[31-a de majo]] [[1944]]): verkisto, tradukisto. * [[Csaba Körösi]] (*[[26-a de majo]] [[1959]]): aktoro. * [[László Körösi]], ''Lucien Corosi'' ([[26-a de decembro]] [[1908]] – [[Parizo]], ?-a de majo [[1989]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[József Kőrössi P.]], familia nomo ''Pap'' ([[9-a de septembro]] [[1953]]) poeto, libroeldonisto * [[László Középessy]] ([[11-a de februaro]] [[1908]] – [[Gyula]], [[14-a de novembro]] [[1969]]): ftizologo. * [[Miklós Kozma]] ([[5-a de septembro]] [[1884]] – [[Ungvár]], [[8-a de decembro]] [[1941]]): politikisto, ministro por internaj aferoj de [[Hungario]]. * [[Loránd István Králik]] (*[[17-a de junio]] [[1965]]): geologo, ĵurnalisto.[http://www.ziare.com/kralik-lorand-istvan/biografie] * [[Enikő Kristófi]] (*[[Hatvan]], [[1960]]): pentristino. * [[János Kristófi]] ([[Petreu]] - [[Oradea]]) : pentristo * [[János Zsigmond Kristófi]] (*[[3-a de oktobro]] [[1965]]): orgenisto. * [[András Kruppka]] ([[30-a de junio]] [[1878]] – [[24-a de majo]] [[1950]]): filmteknikisto. * [[Aladár Krüger]] ([[1-a de oktobro]] [[1878]] – ? ): advokato, politikisto. * [[Károly Kudelász]] scenejdekoraciisto, pentristo, skulptisto. * [[Imre Zoltán Kun]] (*[[15-a de aŭgusto]] [[1942]]): kuracisto, universitata lektoro. == L == * [[Irén Lakatos]] ([[4-a de novembro]] [[1947]]) grafikistino. * [[Lajos Láng]] ([[28-a de marto]] [[1799]] – [[Nyírbátor]], [[5-a de aŭgusto]] [[1872]]): kantist-aktoro, direktoro, dancisto, koreografo. * [[Anna Lángné Csepreghy]] ([[1801]] – [[Szatmárnémeti]], [[25-a de februaro]] [[1862]]): hungara aktorino. * [[Antal Lányi]], ''Lancendorfer'' ([[1876]] – [[Aŭstrio]], post [[1920]]): aviadisto. * [[Tibor Lantos Sebestyén]] (*[[Püspökladány]], [[18-a de majo]] [[1937]]): arkitekto. * [[Ármin Laszky]] ([[Pest]], [[1851]] – Nagyvárad, [[4-a de septembro]] [[1915]]): presisto, ĵurnaleldonejo, redaktoro. * [[Pál László]] (Csík-Kászon? - Nagyvárad, [[11-a de februaro]] [[1729]]): la unua hungara tradukisto de [[Petrarko]]. * [[László Láta]] ([[1938]]) grafikisto vivanta de la 80-aj jaroj en [[Hungario]]. * [[Béla Lázár]] ([[8-a de februaro]] [[1869]] – [[Budapest]], [[28-a de majo]] [[1950]]): arthistoriisto, verkisto. * [[Edit Lázár]] (*[[25-a de januaro]] [[1942]]): ĵurnalistino, redaktorino. * [[Kati Lázár]]; ''Lazarovits'' (*[[14-a de decembro]] [[1948]]): aktorino. * Léda, ''Diósy Ödönné'', ''Adél Brüll '' (Nagyvárad, [[1-a de septembro]] [[1872]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1934]]): amantino de [[Endre Ady|Ady]]. * [[József Léderer]] ([[1843]] – [[Frankfurt am Main]], [[4-a de novembro]] [[1895]]): kantisto (tenoro). * [[Zoltán Leitner]] ([[1896]] - en koncentrejo, [[1945]]) – publicisto, tradukisto, redaktoro. * [[Sándor Tibor Lélek]] (*[[19-a de majo]] [[1971]]): marionetaktoro. * [[Dezső Lemhényi]], ''Kollmann'' (Nagyvárad, [[5-a de februaro]] [[1886]] – [[Budapest]], [[23-a de aŭgusto]] [[1979]]): advokato. * [[Gizi Lengyel]] ([[1-a de novembro]] [[1903]] – [[budapest]], [[3-a de julio]] [[1984]]): aktorino. * [[Iulia Lechner]] ([[12-a de julio]] [[1916]] - ): skulptistino. * [[Andor Lévai]] ([[10-a de marto]] [[1897]] – [[Budapest]], [[13-a de novembro]] [[1964]]): prikonstruada inĝeniero, teknikuniversitata profesoro. * [[Ede Lévay]] ([[18-a de aprilo]] [[1864]] – [[Budapest]], [[30-a de decembro]] [[1928]]): matematikisto, lernolibroverkisto, matematika kaj fizika fakverkisto. * [[Péter Levente]] ((*[[20-a de majo]] [[1943]]): aktoro. * [[Márta Lipcsei]] (n. [[3-a de majo]] [[1943]]): instruistino, poetino, verkistino * [[Ervin Liebl]] (Nagyszeben, [[27-a de novembro]] [[1895]] – [[Budapest]], [[21-a de januaro]] [[1927]]): pentristo. * [[István Lipovniczky]] ([[Aranyosmarót]], [[15-a de aŭgusto]] [[1814]] – Nagyvárad, [[12-a de aŭgusto]] [[1885]]): rom-katolika episkopo. * [[Sára Loy]] ([[9-a de majo]] [[1920]] – [[Cluj-Napoca]], [[10-a de oktobro]] [[1991]]]): aktorino. * [[György Lőrincz (baletisto)|György Lőrincz]] ([[17-a de marto]] [[1917]]): baletmajstro, direktoro kaj koreografo. * [[Miklós Lőrincz]] ([[1899]] – [[Budapest]], [[30-a de julio]] [[1944]]): kabaretaŭtoro. * [[Lajos Lőrinczy]] ([[2-a de aŭgusto]] [[1902]] – ?) – ĵurnalisto, verkisto * [[Antal Lukács]] (n. [[22-a de septembro]] [[1954]]): universitata profesoro pri historio * [[Béla Lukács]] ([[2-a de oktobro]] [[1887]]- [[12-a de oktobro]] [[1935]], [[Bp.]]): operkantisto, reĝisoro * [[Dénes Lukács]] ([[1816]] – [[Nádudvar]], [[1-a de aprilo]] [[1868]]): artileriankolonelo en [[1848]], fondanto de hungara artilerio. * [[György Lukács (politikisto)|György Lukács]] ([[10-a de septembro]] [[1865]] – [[Budapest]], [[28-a de septembro]] [[1950]]): juristo, ministro. * [[Juliska Lukács]] ([[1867]] – ? , [[1932]]): aktorino. * [[László Lukács]] (n. [[8-a de aŭgusto]] [[1971]]): inĝeniero, komunikadagentestro en [[Odorheiu Secuiesc]] * [[Sándor Lukács]] ([[1822]] – [[Bisanos]], [[Francio]], [[8-a de junio]] [[1854]]): politikisto. == M == * [[István Madas]] ([[12-a de aprilo]] [[1878]] – samloke, [[26-a de oktobro]] [[1925]]): aktoro. * [[László Majtényi]] ([[27-a de junio]] [[1883]] - ?, [[1960]]): aktoro. * [[Mata Makay]]; Frida Zwilling ( -?) operkantistino (soprano). * [[András Makai]] (*[[8-a de februaro]] [[1968]]): aktoro. * [[Zsuzsa Makai]] (*[[3-a de septembro]] [[1945]] - [[Budapest]], [[12-a de majo]] [[1987]]): ŝakistino (olimpikanino), mondĉampionino en [[1980]]: fakverkistino. * Lucian Maliţa (*[[14-a de januaro]] [[1955]]): violonisto. * [[Mircea Maliţa]] (*? [[1927]]): matematikisto, eseisto, diplomato. * [[Todor Manojlovic]] ([[Nagybecskerek]], [[1883]] - [[1968]]): poeto, verkisto aparteninta al la rondo ''Holnap''. * [[Bálint Markó]] (*[[17-a de oktobro]] [[1975]]): biologo, universitata instruisto. * [[József Márkus]] ([[1854]] – [[San Remo]], [[Italio]], [[24-a de marto]] [[1911]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Katalin Márton]] (n. [[21-a de novembro]] [[1974]]): grafikistino * [[Manó Marton]] ([[Kaposvár]], [[1874]] - [[Budapest]], [[1928]]): ĵurnalisto, redaktoro [[Nagyvárad]], poeto. * [[Zsófia Máté]] (*[[ 27-a de januaro]] [[1966]]): ĵurnalistino. * [[József Máthé]] ([[8-a de decembro]] [[1907]]) skulptisto * [[Erzsébet Mátray]] (*[[11-a de majo]] [[1936]]): ĵurnalistino, redaktorino. * [[László Mátray]] (*[[11-a de majo]] [[1943]]): aktoro. * [[Jenő Mátyás]] ([[16-a de septembro]] [[1935]]): operkantisto (baso) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Ede Meggyes]] ([[20-a de februaro]] [[1912]] - [[Budapest]], [[19-a de decembro]] [[1954]]): poeto, literaturhistoriisto. * [[Imre Medve]] ([[1818]] - [[Budapest]], [[1872]]): pentristo, verkisto. * [[Barna Megyeri]] ([[12-a de julio]] [[1920]] – [[Budapest]], [[14-a de marto]] [[1966]]): skulptisto. * [[Ernő Meiszner]] (? , [[6-a de januaro]] [[1834]] – Nagyvárad, [[11-a de aprilo]] [[1902]]): inĝeniero, la projektanto kaj kondukanto de reguligo de rivero [[Rába]]. * [[István Merk]] ([[12-a de julio]] [[1947]]) operkantisto (baritono) de 1981 en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Károly Mertz]], rumania hungara piaristo * [[Imre Mészáros]] (n. [[16-a de decembro]] [[1980]]): radiredaktoro, komponisto * [[Kálmán Mezei]] ([[12-a de aprilo]] [[1857]] – [[Târgu Secuiesc]], [[9-a de oktobro]] [[1928]]): aktoro, direktoro. * [[Lajos Mezey]] ([[1820]] – samloke, [[29-a de julio]] [[1880]]): pentristo. * [[Pál Géza Mezey]] [[1943]], [[kemiisto]] * [[Paulette Mészáros]] ([[30-a de oktobro]] [[1902]] - ?): aktor == N == * [[Emil Nadányi]] ([[28-a de februaro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[28-a de majo]] [[1933]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Anikó Nagy]] (n. [[21-a de aprilo]] [[1981]]): ĵurnalistino * [[Béla Nagy (ĵurnalisto)|Béla Nagy]] (*[[21-a de aŭgusto]] [[1943]]): literatursekretario de la loka teatro, teatrhistoriisto, politikisto. * [[Éva Nagy]] (n. [[19-a de decembro]] [[1965]]): lingvistino, redaktorino * [[Ilona Nagy]] ([[14-a de aŭgusto]] [[1919]] - [[Salonta]], oktobro [[2007]]): verkistino, ĵurnalistino.): verkistino, ĵurnalistino. * [[Iza Nagy]], ''Izabella'' ([[23-a de decembro]] [[1930]] - [[Satu Mare]], [[5-a de aŭgusto]] [[1988]]): aktorino. * [[János Nagy]], ''Nagy Keresztély János'' (Nagyvárad, [[17-a de junio]] [[1732]] – [[Szany]], [[2-a de aŭgusto]] [[1803]]): poeto. * [[Károly Nagy]] (Nagyvárad, [[1903]]. ? ?– [[Budapest]], [[2-a de septembro]] [[1978]]) skulptisto. * [[Lajos Nagy]] ([[15-a de marto]] [[1897]] – [[Budapest]], [[10-a de decembro]] [[1946]]): arkeologo, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1934). * [[Liviusz Nagy]] (*[[1929]]): korbopilkisto (olimpikano). * [[Márton Nagy]] ([[29-a de aŭgusto]] [[1860]] – samloke, [[15-a de aŭgusto]] [[1941]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[József Nagysándor]] ([[17-a de oktobro]] [[1804]] - [[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, [[arad]]a martiro. * [[Zoltán Nánási]] (*[[24-a de novembro]] [[1934]]): lokhistoriisto, arkeologo. * [[József Nemes Haranglábi]] ([[14-a de decembro]] [[1889]] - [[Budapest]], [[2-a de aŭgusto]] [[1976]]): pentristo. * [[Gyula Némethy]] ([[Pusztamargitta]], [[22-a de aprilo]] [[1867]] – [[19-a de decembro]] [[1951]], Oradea): katolika eklezia verkisto, arthistoriisto. * [[Emese Ildikó Námeti]] (*[[3-a de aŭgusto]] [[1866]]): marionetaktorino. * [[Ármin Neumann]] ([[14-a de februaro]] [[1845]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1909]]): advokato, jurverkisto. * [[János Nogáll]] ([[Győr]], [[24-a de junio]] [[1820]] – Nagyvárad, [[19-a de julio]] [[1899]]): r. katolika episkopo, eklezia verkisto. * [[Anna Novák]], familia nomo ''Zimra Harsányi'' (Nagyvárad, *[[29-a de junio]] [[1929]]): dramverkistino, taglibroverkistino. == O == * [[Béla Oláh]] ([[Nádudvar]], [[14-a de aprilo]] [[1886]] - [[26-a de aprilo]] [[1937]]): ekonomikisto, ĵurnalisto, verkisto, poeto. * [[Gabriella Mária Oláh]] (n. [[3-a de marto]] [[1977]]): dezajnistino * [[Kornélia Olysói]] (*[[8-a de oktobro]] [[1935]]): marionetaktorino, teatraĵverkistino. * [[Ferenc Osvald]]: hungara [[kanoniko]] * [[Ernő Osvát]] ([[7-a de aprilo]] [[1877]] - [[Budapest]], [[28-a de oktobro]] [[1929]]): redaktoro de revuo [[Nyugat]], kritikisto, verkisto. * [[Kálmán Osvát]], ''Osváth'' ([[18-a de januaro]] [[1880]] – [[1-a de aŭgusto]] [[1953]], [[Budapest]]): verkisto, redaktoro. * [[Tibor Osváth]] (? [[1897]] - ?, ?): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Oszter]] (Nagyvárad, [[2-a de junio]] [[1902]] – [[Győr]], [[21-a de februaro]] [[1976]]): muelistmajtro, inter [[1935]] kaj [[1945]] vicprezidanto de la hungara muelistgildo. * [[Zoltán Ozoray]], ''Schenkor'' (Nagyvárad, [[13-a de oktobro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[25-a de aŭgusto]] [[1966]]): skermomajstro, kolonelo, fakverkisto. * [[Ágnes Öllerer]] (n. ): muzikinstruistino, fondintanino de malnovmuzika ensemblo Lyceum Consort en [[Bukareŝto]] [http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=551] * [[Flóra Örley]] ([[1861]]–?): operetprimadono. == P == * [[Árpád Paál]], ''bethlenfalvi'' ([[Brassó]], [[16-a de oktobro]] [[1880]] – Nagyvárad, [[14-a de septembro]] [[1944]]): redaktoro, publicisto. * [[Anikó Katalin Páll]] (n. [[29-a de marto]] [[1982]]): pupaktorino * [[László Pálóczy]]; ''Papolczy'' ([[26-a de julio]] [[1907]] – ?): aktoro. * [[Boris Palotai]] ([[23-a de majo]] [[1904]] - [[Budapest]], [[13-a de septembro]] [[1983]]): verkistino. * [[Erzsi Palotai]] ([[24-a de septembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[19-a de aŭgusto]] [[1988]]): deklamistino, verkistino, meritartistino (1963). * [[Irma Palucz M.]] ([[1-a de septembro]] [[1904]] - [[3-a de oktobro]] [[1969]]): aktorino. * [[Ferenc Papolczy]] ([[19-a de novembro]] [[1901]] – [[Budapest]], [[24-a de junio]] [[1971]]): oftalmologa ĉefkuracisto, kandidato de medicinaj sciencoj (1953). * [[András Attila Pásztai]] (*[[4-a de aprilo]] [[1970]]): muzikisto, ĵurnalisto. * [[Bertalan Pásztor]] ([[1874]] – [[Auschwitz]], [[1944]]): ĵurnalisto. * [[Gyöngyi Pásztor]] (n. [[1-a de junio]] [[1977]]): sociologino, universitata instruistino * [[Gábor Zsolt Pataki]] (*[[12-a de julio]] [[1967]]): fizikisto, ekonomisto, eksterafera fakulo. * [[Péter Pázmány]] ([[4-a de oktobro]] [[1570]] - [[Pozsony]] [[19-a de marto]] [[1637]]) ĉefepiskopo de [[Esztergom]], kardinalo, verkisto. * [[Géza Paur]] ([[1870]] - [[Budapest]], [[1945]]): pentristo. * [[János Pável]] ([[31-a de decembro]] [[1842]] – [[Zagrebo]], [[15-a de julio]] [[1901]]): entomologo. * [[Antal Péch]] ([[14-a de junio]] [[1822]] – [[Selmecbánya]], [[18-a de septembro]] [[1895]]): inĝeniero pro minado, ano de [[MTA]][http://www.magyarvagyok.com/kultura/hiressegek/akademikusok/744-Pech-Antal.html]. * [[Péter Pécsváradi B.]] (?, ? - Nagyvárad, ? [[1645]]): reformita eklezia verkisto. * [[Mandula Péli]] ([[1969]]): pentristo. * [[Zoltán Pengő]] (*[[22-a de junio]] [[1967]]): ĵurnalisto. * [[János Pergel]] ([[15-a de majo]] [[1791]] – [[Pest]], [[25-a de majo]] [[1838]]): jursciencisto, historiisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1832). * [[István Pete]] (n. [[2-a de oktobro]] [[1953]]): ekonomikisto, politikisto, universitata docento * [[Zoltán Péter I.]] (*[[1949]]): ĵurnalisto, verkisto, lokhistoriisto, kunlaboranto de [[Bihari Napló]]. * [[Ildikó Andrea Petrikó]] (n. [[26-a de oktobro]] [[1970]]): redaktorino * [[Ilka Petrovics]] ([[1855]] – [[Torda]], [[29-a de aprilo]] [[1890]]): operet- kaj popoldramkantistino. * [[Klára Piroska]] ([[1950]]): aktorino. * [[Mariska Polgár G.]] (?– Oradea, [[1964]]): aktorino. * [[Georges Politzer]] ([[1903]]-[[1942]]): filozofo. * [[Aurel Pop]] ([[Oşorhei]], [[3-a de septembro]] [[1921]] - Oradea, ? [[2003]]): pentristo. * Ioan Pop de Popa (*[[6-a de oktobro]] [[1927]]): kardiologo. * [[Titus Popovici]] ([[16-a de majo]] [[1930]] - [[Bucureşti]], [[30-a de novembro]] [[1994]]): prozaisto, dramaturgo. * [[László Possonyi]] ([[6-a de majo]] [[1903]] – [[Budapeŝto]], [[17-a de julio]] [[1987]]): verkisto, redaktoro. * [[Jenő Pozsonyi]] ([[1885]] - 1936): pentristo. * [[Ildikó Puskás]], hungara hindologo * [[Béla Pusztai]] ([[Koloĵvaro]], [[12-a de februaro]] [[1862]] - [[8-a de decembro]] [[1894]]) * [[Bálint Putnik]] [[3-a de februaro]] [[1901]] -?): aktoro, direktoro. == R == * [[Mihály Rácz]] ([[Szentpéterszeg]], [[1845]] – Nagyvárad, [[29-a de januaro]] [[1909]]): urba ĉefnotario, ĵurnalisto, poeto. * [[István Radó]] (*[[12-a de oktobro]] [[1952]]): violoĉelisto, adjunkto. * [[Erzsébet Radó-Révész]]: hungara neŭrologo. * [[Judit Radó]] (*[[18-a de oktobro]] [[1952]]): pianistino, instruistino. * [[Imre Radványi]] ([[5-a de decembro]] [[1909]] – [[Budapest]], [[27-a de decembro]] [[1984]]): inĝeniero, generalmajoro. * [[Georgo Rákóczi la 2-a]] ([[Sárospatak]], [[30-a de januaro]] [[1621]] – Nagyvárad, [[7-a de junio]] [[1660]]): reganto de [[Transilvanio]] (1648 – 1660). * [[László Rákóczi]], grafo (? , [[1633]] – Nagyvárad, [[17-a de majo]] [[1664]]): prefekto de departemento ''Sáros'', taglibro-verkisto. * [[Ottó Rappaport]] ([[20-a de julio]] [[1921]] – [[Tel-Aviv]], [[2-a de decembro]] [[1993]]): ĵurnalisto, reĝisoro, redaktoro. * [[Dódi Rappert]] ([[1920]]): aktorino. * [[Károly Rappert]] ([[1926]]): aktoro. * [[Antal Rencz]] ({[[25-a de decembro]] [[1942]]): reĝisoro. * [[István Rényes]] ([[5-a de decembro]] [[1647]] - [[Pozsony]], [[7-a de julio]] [[1699]]): katolika oratoro. * [[Mihály Répássy]] ([[1789]] – [[Szeged]], [[30-a de julio]] [[1849]]): generalo. * [[Andor Réthy]], ''Artúr Reischel'' ([[10-a de marto]] [[1904]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[29-a de oktobro]] [[1972]]): bibliografo. * [[Mária Révész]] ([[1-a de oktobro]] [[1922]] – ? , [[1988]]): dramaturgino, tradukistino, Balázs Béla-premiito (1979), meritartistino (1984). * [[Szevér Reviczky]] (?, [[1840]] - [[Pest]], [[24-a de septembro]] [[1864]]): ĵurnalisto, estetikisto, ekonomisto. * [[György Ridzyk]] (*[[21-a de januaro]] [[1950]]): instruisto, komponisto. * [[Kálmán Rimanóczy (patro)]]: arkitekto * [[Kálmán Rimanóczy (filo)]]: arkitekto * [[Lajos Ritók]], hungara [[pentristo]] * [[Emma Ritoók]] ([[15-a de julio]] [[1868]] – [[Budapest]], [[3-a de aprilo]] [[1945]]): poetino, verkistino, tradukistino. * [[Zsigmond Ritoók]] ([[5-a de januaro]] [[1870]] – [[Budapest]], [[1-a de oktobro]] [[1938]]): kuracisto, internisto. * [[Imre Robotos]] ([[Nyírmártonfalva]], [[18-a de oktobro]] [[1911]] - [[Budapest]], [[18-a de aprilo]] [[2001]]): verkisto, publicisto, redaktoro (ekde [[1985]] en [[Hungario]]). * [[Júlia Robotos]] ([[1951]]) skulptistinovivanta de [[1982]] en [[Hungario]][http://artportal.hu/lexikon/muveszek/robotos_julia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130227015237/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/robotos_julia |date=2013-02-27 }} * [[Andor Roboz]] ([[18-a de januaro]] [[1869]] - ?, ? [[1944]]): verkisto, redaktoro. * [[Margit Rolla]] ([[24-a de julio]] [[1908]] – [[Budapest]], [[16-a de februaro]] [[1990]]): poetino, ĵurnalistino, literaturhistoriistino. * [[Flóris Ferenc Rómer]] ([[Pozsony]], [[12-a de aprilo]] [[1815]] – Nagyvárad, [[18-a de marto]] [[1889]]): arkeologo, arthistoriisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1871). * [[Éva Róna]] (*[[22-a de novembro]] [[1926]]): ĵurnalistino. * [[Ernő Rónai]] (? [[1897]] - [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[ 1970]]): verkisto. * [[Gyula Rónai]], pli maljuna; ''József Mórocz'' ([[Somlóvásárhely]], [[6-a de januaro]] [[1828]] – Nagyvárad, [[4-a de septembro]] [[1874]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ágnes Rózsa]] ([[17-a de decembro]] [[1910]] – ? [[1984]], [[Cluj-Napoca]]): tradukistino, taglibroverkistino. * [[Alíz Rózsa]], familia nomo ''Rosen'' (Nagyvárad, [[1909]] – [[1985]], [[Izrael]]): ĵurnalistino, verkistino. * [[György Rózsa (bibliotekisto)]] * [[István Rozsos]] ([[14-a de septembro]] [[1922]] – [[Budapest]], [[17-a de februaro]] [[1963]]): aktoro, Jászai-premiito (1959, 1962). * [[Péter Ruffy]] ([[28-a de julio]] [[1914]] – [[28-a de decembro]] [[1993]], [[Budapest]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Csaba Levente Rusz]] (*[[22-a de januaro]] [[1974]]): pupaktoro. == S == * [[László Salamon]], ''Salló Tamás'' ([[10-a de julio]] [[1891]] – [[Cluj-Napoca]], [[16-a de oktobro]] [[1983]]): poeto, publicisto, eseisto. * [[László Sall]] (n [[8-a de marto]] [[1961]]): poeto, reĝisoro de [[1990]] en [[Svedio]]. * [[Zoltán Sámy]] ([[1903]]–?, [[1945]]): kapelestro. * [[Böske Sándor]] ([[24-a de decembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[21-a de aprilo]] [[1992]]): aktorino. * Dénes Sándor (*[[Vărşag]], [[29-a de decembro]] [[1939]]): muzikinstruisto, muzikpublicisto, ekde [[1966]] sekretario de filharmonio en Oradea. * [[István Sándor]] (*[[16-a de majo]] [[1927]]): kuracisto, esploristo, universitata profesoro. * [[János Sándor ]] ([[23-a de septembro]] [[1888]] - [[Oradea]], [[13-a de junio]] [[1876]]) kuracisto, fakverkisto * [[Mária Sándor]] ([[1895]] – [[Budapest]], [[9-a de oktobro]] [[1964]]): kantistino (mezzosoprano). * [[Péter Sándor]] ([[1-a de februaro]] [[1937]]): pafisto, olimpikano. * [[József Sándorffy]]; ''Sándorffi'' ([[Hegyközújlak]], [[20-a de aprilo]] [[1767]] – Nagyvárad, [[30-a de novembro]] [[1824]]): mecenato de teatro. * [[Bernát Sartori]] ([[4-a de septembro]] [[1735]] – [[Miskolc]], [[21-a de aprilo]] [[1801]]): minorita pastroinstruisto, filozofia verkisto. * [[Ede Sas]] ([[Pest]], [[23-a de decembro]] – [[Budapest]], [[27-a de junio]] [[1928]]): ĵurnalisto, verkisto, redaktoro, ĉefredaktoro de [[Nagyvárad]]. * [[Zoltán Schenker]] ([[13-a de oktobro]] [[1880]] - [[1966]]): rapiristo kaj skermisto, olimpikano. * [[Magda Schmidt]] (*[[13-a de januaro]] [[1931]]): muzikinstruistino, pianistino. * [[István Schönvisner]], hungara arkeologo, kanoniko * [[Friedrich Schorr]] ([[2-a de septembro]] [[1888]] - [[New York]], [[Usono]], [[14-a de aŭgusto]] [[1953]]): operkantisto (basbaritono). * [[Márton Schreiner]] ([[8-a de junio]] [[1863]] – [[Lankwritz]], [[Germanio]], [[9-a de oktobro]] [[1926]]): rabeno, orientalisto, religifilozofo. * [[Anikó Schwartz (Juhász)]] (*[[31-a de januaro]] [[1950]]) esploristino pri kemio * [[Árpád Schwartz]] ([[21-a de junio]] [[1909]] - [[Kluĵo]], [[30-a de decembro]] [[1960]]) kuracisto, natruscienca fakverkisto * [[Andrea Scolari]] ([[Tizzano]], ? - Nagyvárad, [[18-a de januaro]] [[1426]]): artmecenato. * [[Ilona Stetine]] Sebestyénné, ''Sebetyén Gyuláné'' ([[27-a de marto]] [[1855]] - [[Budapest]], [[25-a de aprilo]] [[1933]]): pedagogia fakverkistino. * [[Géza Sebestyén]] ([[14-a de marto]] [[1912]] – [[Budapest]], [[5-a de aprilo]] [[1976]]): bibliotekisto, vicĉefdirektoro de [[Országos Széchényi Könyvtár]]. * [[János Selmeczi d-ro]] ([[31-a de julio]] [[1920]] – ): kapelestro. * [[Gusztáv Serényi]] ([[2-a de septembro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[1953]]): ĵurnalisto. * [[Gábor Serfőző]] ([[25-a de septembro]] [[1926]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Jenő Silbermann]] ([[6-a de julio]] [[1889]] - [[Bukareŝto]], [[1946]]) publicisto * [[Norbert Simon]] ([[1-a de marto]] [[1871]] – [[Budapest]], [[28-a de februaro]] [[1939]]): inĝeniero, teknika ĉefkonsilanto. * [[Judit Simon]] (*[[19-a de februaro]] [[1958]]): ĵurnalistino. * [[Zsuzsa Simon]] ([[24-a de oktobro]] [[1910]] - ?): aktorino, reĝisorino, direktorino. * [[Iván Sipos]] ([[18-a de junio]] [[1897]] - [[7-a de aprilo]] [[1937]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Ildiko Smit]] (n. [[25-a de junio]] [[1952]]): priarbara inĝenierino, universitata instruistino * [[Katalin Éva Solyom]] (n. [[28-a de januaro]] [[1971]]): aktorino * [[Lajos Sólyom]] (*[[Bukareŝto]], [[11-a de aŭgusto]] [[1935]]): projektantredaktoro, presisto, ĵurnalisto. * [[Miklós Solti]] ([[Budapest]], [[1911]] – Nagyvárad, [[1980]]): aktoro. * [[Károly Somogyi]] ([[Pusztakovácsi]], [[11-a de oktobro]] [[1845]] – Nagyvárad, [[6-a de marto]] [[1908]]): aktoro, reĝisoro, direktoro. * [[Pál Sós]] ([[9-a de septembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[14-a de junio]] [[1975]]): kuracist-kolonelo. * [[Pál Sőni]] ([[21-a de januaro]] [[1917]] – [[Cluj-Napoca]], [[14-a de oktobro]] [[1981]]): literaturhistoriisto, kritikisto, verkisto. * [[Károly Attila Soós]], hungara ekonomikisto. * [[Gyula Spett]], ''Szentannai'' ([[Debrecen]], [[3-a de julio]] [[1851]] – Oradea, [[12-a de septembro]] [[1922]]): rom- katolika grandpreposto. * [[Lajos Stachó]] ([[4-a de majo]] [[1920]] – [[Budapest]], [[20-a de decembro]] [[1982]]): matematikisto, kandidato de matematikaj János scoencoj (1981). * [[Bence Sztanik]] (n. [[20-a de januaro]] [[1985]]): ĵurnalisto * [[Erzsébet Stark]], Erzsébet Starkné Szilágyi (*[[29-a de januaro]] [[1935]]) redaktorino * [[Lajos Steiner]] ([[14-a de junio]] [[1903]] – [[Sidney]], [[Aŭstralio]], [[22-a de aprilo]] [[1975]]): internacia grandŝakmajstro. * [[Brunó F. Straub]] ([[5-a de januaro]] [[1914]] - [[Budapest]], [[15-a de februaro]] [[1996]]): [[biokemiisto]], ano de [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Erzsébet Sugár]] (*[[26-a de decembro]] [[1920]]): literaturhistoriistino, ĵurnalistino. * [[István Ströck I.]]([[11-a de februaro]] [[1901]] - ?) hungara piedpilkisto (olimpikano). * [[Andrea Katalin Szabó]] (n. [[3-a de januaro]] [[1980]]): arkitekturino * [[Barna Szabó]] (*[[12-a de julio]] [[1963]]): marionetaktoro. * [[Béla Szabó (kuracisto)|Béla Szabó]] (*[[25-a de septembro]] [[1957]]) kuracisto * [[József Szabó, B.]] ([[13-a de junio]] [[1870]] – [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[1917]]): aktoro, kantisto. * [[Lajos Szabó]] ([[Târgu Mureş]], [[2-a de februaro]] [[1932]] – Oradea, [[24-a de julio]] [[1988]]): aktoro. * [[Lajos Szabó E.]] (*[[30-a de januaro]] [[1947]]): aktoro. * [[Róza Szakáll]], hungara aktoro mortis en Oradea * [[János Szántay]] d-ro ([[16-a de decembro]] [[1922]]- [[Cluj-Napoca]], [[17-a de marto]] [[2007]]): biokemiisto, skermisto (olimpikano). * [[Sándor Szántó Lévay]] (*[[20-a de novembro]] [[1944]]): ĵurnalisto. * [[Zoltán Ádám Szántó]] (*[[14-a de marto]] [[1971]]): ĵurnalisto. * [[János Szánthó]] ([[12-a de marto]] [[1940]]): skermisto (olimpikano). * [[Ildikó Irén Szarvas]] ([[1964]]): pentristo. * [[Zsigmond Széchenyi]] ([[23-a de januaro]] [[1898]] - [[Budapest]], [[24-a de aprilo]] [[1967]]): [[Afriko]]-vojaĝisto, verkisto. * [[Gergely Szegedi (franciskano)]] * [[László Szegedi]] (*[[12-a de julio]] [[1939]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Katalin Szegő]] ([[18-a de februaro]] [[1933]] - Oradea, [[16-a de junio]] [[2005]]) filozofia fakverkistino, universitata profesorino. * [[Bálint Szeghalmy]], hungara arkitekto naskiĝis en Nagyvárad * [[Örs Szeghalmi]] )n. [[21-a de decembro]] [[1973]]): ĵurnalisto, redaktoro * [[Endréné Székely]] ''Horváth Ilona'' (Nagyvárad, [[18-a de aŭgusto]] [[1912]] – [[Budapest]], [[15-a de majo]] [[1979]]): instruistino, kandidatino de pedagogiaj sciencoj (1954). * [[István Székely (eklezia verkisto)|István Székely]] ([[26-a de februaro]] [[1861]] – [[Budapest]], [[26-a de februaro]] [[1927]]): eklezia verkisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1921). * [[József Székely (aktoro)|József Székely]] (?– Nagyvárad, [[28-a de aŭgusto]] [[1831]]): aktoro, direktoro. * [[Anna Széles]] (*[[24-a de aŭgusto]] [[1942]]): aktorino. * [[Kálmán Személyi]] ([[19-a de januaro]] [[1884]] – [[Szentes]], [[13-a de aŭgusto]] [[1946]]: juristo, universitata profesoro. * [[Dániel Szentessy]] ([[Zemplénszentes]], [[1805]] – Nagyvárad, [[1895]]): mondvojaĝisto, glavforĝisto-majstro. * [[Gyula Szentessy]] ([[18-a de decembro]] [[1870]] – [[Budapest]], [[30-a de oktobro]] [[1905]]): poeto. * [[Vilma Szentesy ]] ([[20-a de aŭgusto]] [[1854]] – [[Budapest]], [[18-a de marto]] [[1927]]): operet- kaj popoldramprimadono. * [[Lenke Szentpéteri Matta]] (*[[15-a de aprilo]] [[1969]]): marionetaktorino. * [[Csenge Szilágyi]], hungara aktoro * [[Dezső Szilágyi (politikisto)|Dezső Szilágyi]] ([[1-a de aprilo]] [[1840]] - [[Budapest]], [[31-a de julio]] [[1901]]): politikisto,, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]], justicministro. * [[Ete Szilágyi ]] ([[1844]] – [[Kolozsvár]], [[16-a de aprilo]] [[1894]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Dózsa Szilágyi M.]] ([[Győr]], [[4-a de aŭgusto]] [[1879]] - [[Oradea]], [[23-a de oktobro]] [[1949]]) romkatolika eklezia verkisto * [[Kinga Szilágyi]] (n. [[23-a de novembro]] [[1974]]): aktorino * [[Zsolt Szilágyi (politologo)|Zsolt Szilágyi]] (*[[29-a de julio]] [[1968]]): politologo, politikisto. * [[János Szilasy]] ([[Bögöte]], [[7-a de januaro]] [[1795]] – Nagyvárad, [[4-a de novembro]] [[1859]]): filozofia kaj pedagogia verkisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1830). * [[Zoltán Színi Sebő]] (aprilo [[1907]] - [[Tirano]], [[8-an de septembro]] [[1961]]): skulptisto, diplomato * [[László Szirmai]] ([[8-a de marto]] [[1905]] - [[Temeŝvaro]], [[13-a de novembro]] [[1929]])ĵurnalisto, verkisto, poeto. * [[Iosif Szitar]] (*[[27-a de decembro]] [[1932]]): pentristo. * [[György Szlávy]] ([[1766]]] – ?, [[16-a de februaro]] [[1818]]): ĉefoficisto de tribunalo en departamento Bihar. * [[János Szlávy]] ([[6-a de januaro]] [[1772]] – ? , [[29-a de aŭgusto]] [[1840]]): jurstudento, partopreninta en jakobina movado en [[1795]]. * [[Hugó Szolcsányi]], hungara statistikisto * [[Blanka Szombathelyi]] (*[[21-a de junio]] [[1918]]): aktorino. * [[Ottó Szombati Gille]] (*[[29-a de januaro]] [[1930]]): reĝisoro. * [[istván Sztojánov]] (*[[13-a de decembro]] [[1943]]) teknika verkisto. * [[Andor Sztupa]] ([[9-a de aprilo]] [[1826]] – [[Budapest]], [[2-a de januaro]] [[1893]]): aktoro, direktoro. * [[Edit Irén Szőke]] (n. [[14-a de aŭgusto]] [[1962]]): ĵurnalistino, redaktorino * [[András Sándor Szőke Kavinszki]] (n. [[10-a de aprilo]] [[1968]]): pupaktoro * [[István Szűcs]] (*[[8-a de aŭgusto]] [[1953]]): psikologo, universitata adjunkto. * [[László Szűcs]] (*[[4-a de majo]] [[1965]]): poeto, ĵurnalisto. * [[Tamás Szűcs]] (*[[18-a de majo]] [[1969]]): fotoraportisto. * [[Zoe Eisele-Szűcs]] (Oradea, *[[8-a de julio]] [[1948]]) scenejdekoraciistino, pentristino, verkistino.[http://ro.wikipedia.org/wiki/Zoe_Eisele-Sz%C5%B1cs] * [[Dezső Szüts]] ([[18-a de februaro]] [[1869]] – samloke, [[7-a de oktobro]] [[1926]]): ĵurnalisto. * [[Mircea Ştefănescu]] (*[[19-a de aŭgusto]] [[1929]]): skulptisto. == T == * [[Géza Tabéry]] ([[17-a de julio]] [[1890]] - samloke, [[6-a de januaro]] [[1958]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Gizella Takács]] (*[[28-a de aprilo]] [[1930]]): ĵurnalistino. * [[Henriette Takács]] ([[25-a de majo]] [[1848]]–?): aktorino, kantistino (soprano). * [[Alice Tamás]] (*[[24-a de julio]] [[1959]]): muzeologino, ceramikistino. * [[Emil Tanai]] (*[[15-a de majo]] [[1903]] - ?): aktoro. * [[Csatár Tar]], hungara infanĝardenisto * [[József István Tasi]] (*[[22-a de decembro]] [[1966]]): belartisto. * [[Erzsébet Tassin Varga]] (*[[16-a de majo]] [[1970]]): operkantistino (ekde [[1995]] en [[Nanterre]], [[Francio]]. * [[Sándor Tatai]] (*[[2-a de oktobro]] [[1951]]): aktoro. * [[József Tarnay]] ([[4-a de decembro]] [[1901]] - [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1962]]): aktoro. * [[Alajos H. József Tauszik]] ([[1-a de septembro]] [[1904]] - [[ 2-a de septembro]] [[1992]]): eklezihistoriisto * [[Mikaelo Teleki]] (ĉirkaŭ [[1634]] aŭ [[1631]] - [[Zernest]], [[21-a de aŭgusto]] [[1690]]): kanceliero de [[Transilvanio]] * [[János Teleszky]] - politikisto * [[József Tempfli]] - episkopo * [[Béla Thótfalussy]] ([[28-a de julio]] [[1857]] - [[Budapest]], [[6-a de julio]] [[1904]]): katolika eklezia verkisto, tradukisto. * [[Margit Thurzó]] (*[[16-a de septembro]] [[1921]]): kantistino. * [[Sándor Thurzó]] (*[[17-a de marto]] [[1920]] - [[6-a de septembro]] [[2009]]): viololisto, muzikhistoriisto. * [[Sándor József Thurzó]] (*[[14-a de novembro]] [[1943]]): aldisto. * [[Zoltán Thurzó]] (n. [[13-a de januaro]] [[1980]]): pianisto * [[Ernő Tibor]] (Nagyvárad, [[1885]] - [[1945]], [[Dachau]]): pentristo.[http://biralat.hu/muveszek/tibor_erno.1087.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200923065010/https://biralat.hu/muveszek/tibor_erno.1087.html?pageid=56 |date=2020-09-23 }} * [[Edit Timkó]] (*[[25-a de januaro]] [[1925]]): baletistino. * [[Lajos Tisza]] ([[5-a de oktobro]] [[1798]] – [[Geszt]], [[23-a de aŭgusto]] [[1856]]): ĉefnotario de departamento Bihar. * [[Ágnes Tokaji]] (n. [[5-a de julio]] [[1952]]): violonistino, instruistino. * [[György Tokaji]] ([[7-a de majo]] [[1911]] - ?): verkisto, tradukisto, ĵurnalisto. * [[György Tokay]] (n. [[27-a de marto]] [[1939]]): juristo, politikisto, ambasadoro * [[János Tolnai Dali]] ([[1606]] – [[Tarcal]], [[1660]]): eklezia verkisto, reformita dekano. * [[Simon Tolnai]] ([[26-a de marto]] [[1868]] – [[Mauthausen]], fine de [[1944]]): presej- kaj ĵurnalposedanto,libroeldonisto. * [[Tibor Tolnay]] (Oradea, [[6-a de julio]] [[1932]] - samloke, [[18-a de oktobro]] [[2009]]): pentristo. * [[Mihály Tordai Székely]], pentristo tie laboris en la unua patro de la 20-a jarcento * [[József Toró]] (*[[4-a de julio]] [[1959]]): reklamgrafikisto. * [[László Toró]] (*[[20-a de februaro]] [[1954]]): fizikisto, scienca ĉefkunlaboranto. * [[Ágnes Tóth]] (*[[14-a de majo]] [[1946]]): ĵurnalistino, redaktoro. * [[István Tóth (fotisto)|István Tóth]] (n. [[1951]]): fotisto * [[Emese Tóth]] (n. [[21-a de majo]] [[1966]]) ekonomikistino * [[Flóra Tóth]] (* [[24-a de majo]] [[1949]]): pianistino, kapelestrino. * [[Sándor Tóth (aktoro)|Sándor Tóth]] (*[[24-a de julio]] [[1923]]): aktoro. * [[Ilona Tóth-Kovács, Cs.]] (*[[27-a de marto]] [[1927]]): aktorino, kantistino. * [[Lajos Tőkés]] ([[24-a de aprilo]] [[1873]] – [[Budapest]], [[13-a de septembro]] [[1951]]): piaristo, botanikisto, fakverkisto. * [[Miklós Török]] (*[[19-a de januaro]] [[1946]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Zsolt Csaba Török]] (*[[11-a de decembro]] [[1968]]): biologo, scienca esploristo. * [[József Tőzsér(luktisto)|József Tőzsér]]([[29-a de novembro]] [[1911]] - [[1992]]): luktisto (olimpikano). * [[László Trifán]] (*[[10-a de decembro]] [[1955]]): grafikisto, muzikisto, kantkomponisto. * [[Gábor Tuzson]] ([[Braŝovo]], [[3-a de junio]] [[1906]] - [[Oradea]], [[4-a de oktobro]] [[1996]]): priteknika verkisto * [[Bálint Tüzes]] ([[11-a de decembro]]] [[1951]] - [[9-a de junio]] [[2013]]): instruisto, ĵurnalisto, poeto[http://www.reggeliujsag.ro/tag/tuzes-balint/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203034711/http://www.reggeliujsag.ro/tag/tuzes-balint/ |date=2013-12-03 }} == U == * [[Sándor Újfalusy]] (? , [[1798]] – Nagyvárad, [[3-a de marto]] [[1845]]): aktoro. * [[László Újvárossy]] pentristo. * [[Rodica Ungureanu]] (*[[19-a de aprilo]] [[1940]]): skulptistino. * [[Mária Urszinyi]] (*[[23-a de majo]] [[1949]]): pentristino. * [[György Ürögdi]], ''Moskovits'' ([[8-a de julio]] [[1904]] – [[Budapest]], [[14-a de januaro]] [[1987]]): historiisto, kandidato de historiaj sciencoj (1966). == V == * [[Zoltán Vad]] (n. [[7-a de aprilo]] [[1971]]): instruisto, ĵurnalisto, inĝeniero pri mekaniko * [[Béla Vágó (aktoro)|Béla Vágó]] ([[26-a de junio]] [[1871]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1931]]): aktoro, reĝisoro. * [[József Vágó]] ([[23-a de decembro]] [[1877]] – [[Parizo]], [[7-a de junio]] [[1947]]): prikonstrua inĝeniero. * [[László Vágó]] ([[30-a de marto]] [[1875]] – [[Budapest]], [[30-a de decembro]] [[1933]]): konstruisto. * [[Imre Vajkovics]], hungara [[preposto]] * [[Kázmér Vajnovszki]] ([[11-a de februaro]] [[1928]] - [[Bukareŝto]], [[21-a de septembro]] [[2002]]): ĵurnalisto, redaktoro * [[Imre Ványai]] ([[27-a de novembro]] [[1904]] - ?) pentristo * [[Albert Váradi]] ([[1896]] - [[Parizo]], [[22-a de majo]] [[1925]]): grafikisto. * [[Mária Váradi]] (*[[20-a de decembro]] [[1928]] - [[Braŝovo]], [[12-a de novembro]] [[2002]]): ĵurnalistino. * Mihály Váradi K. (? - ?,): reformita eklezia verkisto. * [[László Váradi Balogh]] [[2-a de oktobro]] [[1916]]): aktoro. * [[Margit Váradi]] ([[6-a de aprilo]] [[1880]]–?): kantistino (aldo). * [[Pál Váradi Nagy]] (n. [[1985]]); ĵurnalisto, verkisto * [[Péter Váradi]] (Várad aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo, ĉirkaŭ [[1450]] - ?, antaŭ junio [[1501]]): humanista leterverkisto, mecenato, ĉefepiskopo de [[Kalocsa]]. * [[János Váradi-Sternberg]], ''Sternberg Jakov Iszaakovics'' ([[10-a de januaro]] [[1924]] - [[Budapest]], [[12-a de februaro]] [[1992]]): historiisto. * [[György Várady]] ([[11-a de julio]] [[1926]] – [[Budapest]], [[29-a de novembro]] [[1980]]): aktoro, reĝisoro, teatrodirektoro, [[Jászai-premiito]] (1968), meritartisto (1975). * [[Júlia Várady]] ''Tőzsér'' ([[1-a de septembro]] [[1941]]): operkantistino (soprano) ĝis [[1970]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], de [[1977]] en [[Germanio]]; edzino de [[Dietrich Fischer-Dieskau]]. * [[Rudolf Várady]] ([[20-a de aŭgusto]] [[1892]] – [[Târgu Mureş]], [[27-a de oktobro]] [[1957]]): aktoro. * [[Eleonóra Varga]] (*[[21-a de marto]] [[1974]]): ĵurnalistino. * [[Friderika Varga]] (*[[6-a de aprilo]] [[1975]]): marionetaktorino. * [[Gábor Varga]] (*[[5-a de aŭgusto]] [[1948]]): prikemia inĝeniero, scienca esploristo, verkisto, politikisto. * [[József Varga]] ([[21-a de majo]] [[1902]] - [[Târgu Mureş]], [[27-a de marto]] [[1976]]): aktoro. * [[Katalin Varga]] ([[7-a de februaro]] [[1951]]) grafikistino * [[Tibor László Varga]] (*[[10-a de julio]] [[1943]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ármin Vendel Várszély]], hungara premonstrata monaĥo * [[Katalin Vásárhelyi D.]] (*[[24-a de februaro]] [[1944]]): aktorino. * [[Réka Vásárhelyi-Nyemec]] (n. [[12-a de majo]] [[1982]]): ĵurnalistino * [[Antal Vass]] ([[4-a de aprilo]] [[1917]] – [[Budapest]], [[8-a de oktobro]] [[1988]]): arkitekto, altlerneja profesoro, Ybl-premiito (1957). * [[Dezső Végh]] ([[19-a de novembro]] [[1882]] – [[Debrecen]], [[13-a de marto]] [[1953]]): redaktoro, vicurbestro. * [[Károly Vida]] ([[Páké]]. [[19-a de marto]] [[1919]] - [[Nagyvárad]], [[4-a de januaro]] [[1862]]); redaktoro, ĵuernalisto. * [[Zoltán Villányi]] (n. [[11-a de marto]] [[1976]]): raportisto, redaktoro-kameraisto * [[Ferenc Visky]] ([[Egri]], [[1-a de julio]] [[1918]] - [[Oradea]], [[5-a de oktobro]] [[2005]]): ref. teologo. * [[András Völgyesi]] (*[[1923]]): reĝisoro, scenejdekoraciisto. * [[János Völgyesi]] ([[19-a de majo]] [[1926]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[4-a de februaro]] [[1987]]): aktoro. * [[Iosif Vulcan]] ([[Pusztahollód]], [[31-a de marto]] [[1841]] - Nagyvárad, [[8-a de septembro]] [[1907]]): verkisto, poeto, ĵurnalisto. * [[Romulus Vulpescu]] (*[[5-a de aprilo]] [[1933]]): poeto, verkisto, tradukisto. == W == * [[Nándor Wagner]] ([[7-a de oktobro]] [[1922]] - [[Moka]], [[Japanio]], [[15-a de novembro]] [[1997]]): skulptisto. * [[Attila Weinberger]] (''AG Weinberger'') ([[30-a de aŭgusto]] [[1965]]): blues-muzikisto. * [[György Wellmann]] (*[[15-a de aprilo]] [[1946]]): aktoro. * [[Adolf Wertheimer]] ([[12-a de marto]] [[1868]] – [[Budapest]], [[29-a de aprilo]] [[1955]]): bankdirektoro, artaĵkolektanto. * [[Rudolf Wolf]] ([[Oradea]], [[7-a de majo]] [[1951]] - [[Kluĵo]], [[9-a de septembro]] [[2008]]): historiisto == Z == * [[Mircea Zaciu]] [[28-a de aŭgusto]] [[1928]] - [[Cluj-Napoca]], [[21-a de marto]] [[2000]]): kritikisto, literaturhistoriisto, prozaisto. * [[Karola Zala]] ([[1-a de oktobro]] [[1879]] – [[Budapest]], [[13-a de januaro]] [[1970]]): aktorino. * [[András Zalder]] ([[24-a de aprilo]] [[1959]]) dezajnisto * [[Csaba Zemlényi]] (n. [[18-a de aŭgusto]] [[1943]]): pentristo[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/zemlenyi_csaba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111212004956/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/zemlenyi_csaba |date=2011-12-12 }} * [[Gusti Zimmermann]] ([[1863]]-?): aktorino, komponistino. * [[Anna Zöldhelyi]], ''Grünhut'' ([[24-a de februaro]] [[1902]] - [[Budapest]], ?): aktorino. * [[Péter Zoltán]] (*[[26-a de februaro]] [[1923]] - ): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Zöld]] ([[19-a de majo]] [[1913]] – [[Budapest]], [[20-a de aprilo]] [[1951]]): kuracisto, ministro por internaj aferoj de [[Hungario]]. * [[János Zudor]] (*[[27-a de aprilo]] [[1954]]): poeto, ĵurnalisto * [[János Zsugán]] (*[[1945]]): pentristo. * [[János Zsirkay]] ([[4-a de septembro]] [[1880]] – [[Rákospalota]], [[25-a de februaro]] [[1940]]): ĵurnalisto, politikisto, verkisto. * [[Ágnes Zsolt]] ([[12-a de decembro]] [[1912]] – [[Budapest]], [[3-a de aŭgusto]] [[1951]]): verkistino, ĵurnalistino, poetino. == Fontoj == * ''[http://artportal.hu/lexikon/muveszek Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140709045312/http://artportal.hu/lexikon/muveszek |date=2014-07-09 }}'' * ''[http://www.irodalom.org/uj/index.php Erdélyi magyar írók ligája] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512164822/http://www.irodalom.org/uj/index.php |date=2012-05-12 }}'' * ''Erdélyi magyar ki kicsoda, 2000. * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. * ''Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig'', [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], [[Csíkszereda]], 1997. * [[Zoltán Banner]]: ''Erdélyi magyar művészet a XX. században'', Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990. * ''[[Magyar Színházművészeti Lexikon]]'' * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' * ''[http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529142356/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula |date=2010-05-29 }}'' * ''[http://lexikon.kriterion.ro/szocikkek/s/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141019195711/http://lexikon.kriterion.ro/szocikkek/s/ |date=2014-10-19 }}'' * ''Romániai magyar ki kicsoda, 1997. * ''Új magyar irodalmi lexikon'', Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994. [[Kategorio:Rumanujaj hungaroj]] [[Kategorio:Oradea|!]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Hungaroj]] [[Kategorio:Rumanoj]] cb60dxccbzjeebnalo7ewbxylgwb5o5 0 192781 9347885 7097617 2026-04-05T07:46:00Z ThomasPusch 1869 9347885 wikitext text/x-wiki '''Pfaffenhofen''' {{prononco|pfafnHO:fn}} havas diversajn signifojn: * '''[[Pfaffenhofen (Tirolo)]]''' estas komunumo en [[distrikto Innsbruck]] de la federacia lando [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] en [[Aŭstrio]]. *'''[[Pfaffenhofen (Württemberg)]]''' estas komunumo en [[distrikto Heilbronn]] de la federacia lando [[Baden-Virtembergo]] en [[Germanio]]. *'''[[Pfaffenhofen an der Glonn]]''' estas komunumo en [[distrikto Dachau]] de [[Bavario]] en [[Germanio]]. *'''[[Pfaffenhofen an der Ilm]]''' estas komunumo en [[distrikto Pfaffenhofen an der Ilm]] de [[Bavario]] en [[Germanio]]. *'''[[Pfaffenhofen an der Roth]]''' estas komunumo en [[distrikto Neu-Ulm]] de [[Bavario]] en [[Germanio]]. * '''[[Pfaffenhofen (Alzaco)]]''' estas eksa komunumo kaj nuna centro de la nova komunumo [[Val-de-Moder]] en [[Alzaco]]. {{Apartigilo}} 49oj159a3j5qktionktbeepwenaek7f 0 194454 9347154 9262491 2026-04-04T12:11:57Z Sj1mor 12103 9347154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''LUKÁCS László''' [luka’ĉ la’slo] estis [[politikisto]], [[ĉefministro de Hungario|hungara ĉefministro]] en [[1912]]–[[1913|13]] naskita la [[24-an de novembro]] [[1850]] en [[Zalatna]] (nun Zlatna, [[Rumanio]]] kaj mortinta la [[23-an de februaro]] [[1932]] en [[Budapeŝto]]. == Kariero == László Lukács pristudis juron en la [[Universitato de Koloĵvaro]]. Li estis instruisto inter 1874 kaj 1876 en la Jurakademio de Győr. Li transprenis en 1877 la gvidon de la familiaj kuprominejoj. Li iĝis parlamentano en 1878 per liberala politiko. Li laboris ekde 1887 kiel financa fakulo en la financa ministerio. Li laboris ekde 1888 kiel ministra konsiliisto, ekde 1893 kiel financa ŝtatsekretario, inter 1895 kaj 1905 kiel financa ministro. Li retiriĝis de la politiko dum regado de la opozicia koalicio. Ekde la 17-a de januaro 1910, li agadis denove kiel financa ministro en la registaro de Khuen-Héderváry. Ekde la 22-a de aprilo 1912, li estis ĉefministro kaj ministrio pri internaj aferoj. La perforta detruo de manifesto la 23-an de majo 1912 ([[sangoruĝa ĵaŭdo]]) kaj perforta balotigo de la defendfaj leĝoj malpopularigis lin. En majo de 1912, la sendependeca reprezentanto Zoltán Désy [zoltan deŝi], akuzis lin je koruptado. La akuzo pruviĝis justa, ĉar Lukács en 1910 – kiel financa ministro – transigis 4,5 milionojn da krono (el la Hungara Banko) al la Nacia Laborpartio, por la elektoj. Li abdikis la 10-an de junio 1913, sed restis gvidanto de la Laborpartio ĝis 1918. Li estis inter 1921 kaj 1924 membro de la Financa Konsilio, ekde 1927 membro de la Supra Ĉambro. == Fonto == * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lukacs, Laszlo}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Hungario]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri financo]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri komerco]] [[Kategorio:Hungariaj armenoj]] giugk2du2hjulpzhq249vf76v5gulry 0 197117 9347319 9229441 2026-04-04T13:33:23Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347319 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|greka litero|planto el la [[Poacoj]]|[[Alfo (botaniko)]]}} {{Grekaj literoj|litero=alpha uc lc}} '''Alfo''' ([[Majusklo|majuskle]] '''Α''', [[Minusklo|minuskle]] '''α''') estas la unua [[litero]] de la [[greka alfabeto]] kaj la pralitero de la [[latina alfabeto|latina]] litero [[A]] kaj de la [[cirila alfabeto|cirila]] litero [[A (cirila alfabeto)|А]]. En la sistemo de [[grekaj numeraloj]] ĝi havas valoron de [[unu|1]]. Ĝi estis derivita de la [[fenica alfabeto|fenica litero]] [[alef (litero)|alef]] [[Dosiero:Phoenician aleph.svg|25x25px|alef]]. Kaj en [[antikva greka lingvo]] kaj en [[novgreka lingvo]] alfo prezentas la [[malfermita antaŭa neronda vokalo|malfermitan antaŭan nerondan vokalon]], {{IFA|/a/}}. Alfo, kaj kiel simbolo, kaj kiel termino, estas uzata por nomi aŭ priskribi diversajn aĵojn, inkluzivante la unuajn aŭ plej gravajn aperaĵojn de io. En la Nova testamento dio deklaras sin "[[Alfo kaj Omego (Kristanismo)|Alfo kaj Omego]], la komenco kaj la fino, la unua kaj la lasta." ([[Apokalipso de Johano|Revelacio]] 22:13, kaj vidu ankaŭ en 1:8). Laŭ [[Plutarĥo|plutarĥa]] natura ordo de atribuo de la [[vokalo]]j al la [[planedo]]j, alfo estas koneksa kun la [[Luno]]. == Simbolo en scienco == Alfo estas uzata kiel simbolo por: * en [[fiziko]]: [[Alfa-radiado|fenomeno alfa-radiado aŭ alfa-partiklo]] * en [[fiziko]]: [[fizika grando]] [[angula akcelo]] * en [[fizika kemio]]: [[fizika grando]] [[Dilatkoeficiento|linia dilatkoeficiento aŭ surfaca dilatkoeficiento]] de [[substanco]] * en [[organika kemio]], kune kun sekvaj grekaj literoj: pozicio de [[karbono]] en [[kemia kombinaĵo]] numerante je direkto for de [[funkcia grupo]], alfa karbono estas la unua do en la plej proksima pozicio (sistemo iomete malnoviĝinta sed daŭre uzata) <gallery mode=packed> Alpha and beta positions of benzylacetone-structure.svg|pozicioj alfa kaj [[beto (litero)|beta]] de karbona atomo en ekzempla kombinaĵo </gallery> * en [[matematiko]], kune kun sekvaj grekaj literoj: iu [[angulo]] aŭ eĉ valoro en [[algebro]] La majuskla litero alfo estas malofte uzata kiel simbolo, ĉar ĝi kutime aspektas idente al la majuskla [[a|latina A]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=alfo|ReVo=alf1}} * [[Greka alfabeto]] [[Kategorio:Greka alfabeto]] [[Kategorio:Apartigiloj]] codud7uemkf3hxlg5u88ztedzhi8vy5 0 198491 9347389 9002323 2026-04-04T13:54:43Z Crosstor 3176 /* Vidu ankaŭ */ 9347389 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Galivo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-ga|Gaillimh}} | alia_nomo1 = {{Lang-en|Galway}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Gaillimh | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Galwaycitycollage.jpg | dosiero_grandeco = 300px | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Galway CoA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Irlando | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Konoĥto | ŝtato_tipo = Provinco | regiono = Graflando Galivo | regiono_tipo = Graflando | distrikto = Golfo de Galivo | distrikto_tipo = Golfo | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Irlanda libera ŝtato | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | parto1 = | rivero = [[Corrib (rivero)|Corrib]] | rivero_noto = Gaillimh | memorindaĵo_faldo = | memorindaĵo = Galiva urba muzeo | memorindaĵo1 = Katedralo en Galivo | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo_tipo = | montaro = | ŝoseo = | ŝoseo_tipo = | planto = | planto_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Galivo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 20 | lat_d = 53 | lat_m = 16 | lat_s = 19 | lat_NS = N | long_d = 09 | long_m = 02 | long_s = 56 | long_EW = W | plej_alta = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 50.57 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 75414 | loĝantaro_dato = 2011 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1124 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[GMT]] | utc_offset =+0 | horzono_DST = [[UTC]] | utc_offset_DST =+1 | poŝtkodo = | areo_kodo = 091 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = G | kodo1_tipo = Aŭtokodoj | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Location map Ireland Galway.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Urba mapo | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Irlando | mapo1_lokumilo = Irlando | mapo2 = | mapo2_priskribo = | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.galwaycity.ie www.galwaycity.ie] | commons = Galway <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=12|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[dosiero:The Tribes of Galway, Eyre Square.jpg|eta|Triboj de Galivo, Placo Eyre]] [[Dosiero:Menlough Castle - geograph.org.uk - 288543.jpg|eta|maldekstra|250px|Burgo Menlough]] [[Dosiero:Galway cathedral.jpg.jpg|eta|maldekstra|250px|Galiva katedralo]] '''Galivo''' ({{lang-en|Galway}}, {{lang-ga|Gaillimh}}) estas la plej granda [[urbo]] en la okcidenta marbordo de [[Irlando]]. Ĝi estas [[universitata urbo]], situanta apud la plej granda irlandaparolanta regiono en la lando, [[Connemara]]. La [[Graflando Galway]]/Gaillimh havas la saman nomon kiel la urbo. En Galivo okazis la [[Eŭropa Esperanto-Unio#Kongresoj|EEU]]-kongreso en [[2012]].<ref>[http://www.ipernity.com/blog/32858/339249 Universala Kongreso en Kopenhago kaj agado de EEU] en la Blogo de [[Zlatko Tišljar]]</ref> En 2006 la loĝantaro de la urbo estis {{unuo|72414}}<ref>[http://www.cso.ie/census/documents/census2006_volume_1_pop_classified_by_area.pdf ''Census 2006 — Volume 1 - Population Classified by Area'', 2007-04-27 – Central Statistics Office (Irlando)]. PDF (4.22 MB)</ref>. La urbo rapide kreskis ekde la [[70-aj jaroj]], kaj fariĝis pli granda ol [[Luimneach]]/Limerick. == Kulturo == Ofte okazas festivaloj, koncertoj tradiciaj, popularaj kaj klasikaj, kaj endomaj kaj surstrataj teatraĵoj en la [[Gaela lingvaro|gaela]] kaj la [[Angla lingvo|angla]]. La plej grava gaellingva teatro en Irlando, ''Taibhdhearc na Gaillimhe'' [tajvjarak na gajljeve], La Galvaja Teatro, troviĝas en Galway<ref>Garbhan MacAoidh, [https://www.monato.be/2004/008094.html Galway - urbo de triboj], [[Monato (gazeto)|Monato]], junio 2003, alirite la 29-an de decembro 2017.</ref>. La [[Nacia Universitato de Irlando en Galivo]] (NUI, irlande ''Ollscoil na hÉireann, Gaillimh'', mallonge ''OÉ Gaillimh'', angle ''National University of Ireland Galway'', mallonge ''NUI Galway'', latine ''Universitas Hiberniae Nationali apud Galviam'') estis fondita en la jaro 1845. == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|Enŝi Tucja kaj Miao|Ĉinio}} 2019 == Vidu ankaŭ == * [[Golfo de Gelivo]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}} {{ĝermo|Irlando}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Galivo| ]] [[Kategorio:Urboj de Irlando]] cajs1tqwa22k6yrwtgo4b4mf9uqsv1i 0 199491 9347576 6957684 2026-04-04T19:57:02Z DidCORN 34571 Ligo al apartigilo 9347576 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Hubble}} '''[[Galaksio]]j''' estas klasifikataj surbaze de ilia entuta geometria formo: * [[Elipsa galaksio]] * [[Spirala galaksio]] * [[Rektokoneksa spirala galaksio]] Plua klasifiko estas per la specifaj proprecoj de la aparta galaksio (ekzemple grado de elipseco, nombro de spiraloj). La sistemo de galaksia klasifiko estas nomata ankaŭ kiel la '''forko de Hubble''' aŭ '''vico de Hubble'''. == Vico de Hubble == La '''vico de Hubble''' estas klasifiko de specoj de [[galaksio]] ellaborita de [[Edwin Hubble]] en [[1925]]. Ĝi estas ankaŭ nomata la '''agordanto-forka figuro''' pro al la geometria formo de ĝia grafika prezento. [[Dosiero:Hubblescheme.png|eta|400ra|dekstra|Forko-stila figuro de la vico de Hubble]] [[Dosiero:Hubble sequence photo.png|dekstra|eta|400ra|Diversaj tipoj de galaksioj, laŭ la vico de Hubble:</br> tipo E respondas al [[elipsa galaksio]], tipo S al [[spirala galaksio]] kaj</br> tipo SB al [[rektokoneksa spirala galaksio]].]] La figuro startas maldekstre de [[Elipsa galaksio|elipsaj galaksioj]]. Elipsaj galaksioj povas esti nomita ekde E0 ĝis E7. La litero "E" signifas ke elipsa kaj la nombro indikas kiel ovale formita la elipso estas kun 0 por globa formo (en aliaj vortoj, grandega [[stelamaso]]) ĝis 7 por diska formo. Teknike, la nombro estas [[elipseco]] dividita per 10. Ekzemple, galaksio E7 havas elipsecon egalan al 0,7. Post la elipsaj galaksioj la figuro fendiĝas en du branĉojn. La supra branĉo kovras [[Spirala galaksio|spiralajn galaksiojn]]. Ĝi ekstartas kun galaksio S0, ankaŭ nomitaj kiel [[Lensosimila galaksio|lensosimilaj galaksioj]]. La litero "S" signifas ke spirala, la "0" signifas ke ne estas spiralaj bukloj, kaj la suba indica nombro indikas kiel peze strio estas absorbita el la bildo de la galaksio per polvo en la galaksia disko. Sur la sama branĉo estas la sekvaj 3 specoj kiu ĉiuj havas spiralajn buklojn. La litero "S" ankaŭ ĉi tie signifas ke spiralo, sed la minuskla litero "a" ... "d" post ĝi signifas kiel grandaj estas la bukloj. Ili havas jenajn signifojn: * Sa - striktaj, glataj bukloj kaj hela centra disko; * Sb - pli bona difinita spiralaj bukloj ol en Sa; * Sc - multa pli dikaj spiralaj bukloj ol en Sb; * Sd - tre dikaj spiralaj bukloj, la plejparto de la heleco estas en la bukloj sed ne en la disko. La suba branĉo de la figuro kovras [[rektokoneksa spirala galaksio|rektokoneksajn spiralajn galaksiojn]] donitaj per la simbolo "Sb". <!--Ĉi tiu branĉo startas kun galaksioj Sb0 kiuj estas sekvita per suba indica nombro kiu indikas kiel peze difinita la rektokonekso estas. Poste la branĉo daŭras kun la galaksioj Sb kiuj havas minusklajn literojn "a" ... "c" en la kodo kiuj indikas kiel peze difinis la (bAR, mezuro, drinkejo, bari) estas. Ilia limigo de "a" al "c" havantaj jenaj signifoj:--> * SBa - hela centro kaj striktaj spiraloj; * SBb - pli bona difinitaj bukloj ol en SBa; * SBc - pli bona difinitaj bukloj ol en SBb, kaj multe pli malhela centra porcio de la galaksio. Oni opinias ke la [[Lakta vojo]] estas galaksio SBb. Ĝenerale ĉi tiuj vicoj de galaksioj ''ne'' estas la vicoj de evoluado de galaksioj. Tamen, estas kaŭzoj por opinii ke elipsaj galaksioj ĝenerale estas pli malnova ol spiralaj galaksioj. Elipsaj galaksioj estas pli ruĝaj ol la spiralaj, kio indikas ke ili konsistas el pli malnovaj, pli ruĝaj steloj kaj [[stelamaso]]j. La fakto ke spiralaj galaksioj kutime aspektas pli blue kaj pli hele aludas al [[stela formigo]]. Ĉar stela formigo postulas [[interstela nubo|interstelajn nubojn]] por [[gravita kolapso]], oni povas opinii ke spiralaj galaksioj estas pli junaj ol elipsaj galaksioj kie ĉiuj necesaj ingrediencoj por stela formigo jam 'estas elĉerpitaj'. Ankoraŭ bezonatas mencii ke ankaŭ pro la intergalaksia interago stela formigo ([[linioj de Balmer]]) estas ofte observitaj. La ĉion enhavanta evolua figuro de galaksioj restas unu el la nesolvitaj defioj de astronomio hodiaŭ. {{Galaksioj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Galaksioj| ]] [[Kategorio:Specoj de galaksioj| ]] [[Kategorio:Klasifikaj sistemoj]] ov99ica7pzkpmqhy14xvr325d2s1gyi 0 201377 9347396 9118007 2026-04-04T13:58:56Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347396 wikitext text/x-wiki '''Ankro''' havas diversajn signifojn: *'''[[Ankro (ŝipo)]]''' estas uzata por ligi la [[ŝipo]]n al fundo je specifa loko por malpermesi drivi per fluo. *'''[[Ankro (arkitekturo)]]''' *'''[[Ankro (konstruado)]]''' * Similan funkcion havas sekurigiloj en [[rokogrimpado]], same nomataj "'''ankro'''", kiuj fiksigas la sportiston per najloj, hokoj kaj ŝnuroj. {{Projektoj|wikt=ankro}} {{Apartigilo}} kikugl8clweocsxixuy1pdudiqmq695 1 201521 9347783 5364443 2026-04-05T06:05:57Z Sj1mor 12103 /* Esperanta korespondado */ nova sekcio 9347783 wikitext text/x-wiki [[pt:Carta]] Spamo?!?!? [[Vikipediisto:Osias|Osias]] 20:35, 28. Maj 2007 (UTC) == kunigu == Mi proponas la kunigon de ĉi tiu artikolo kun [[Letero (papera poŝto)]] pro '''K1''' de [[VP:KUN]]. Poste la titolo "Letero (papera poŝto)" estus forigenda laŭ '''R3''' de [[VP:TUJ]].--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:27, 8 Dec. 2013 (UTC) :{{farita}} ĉar neniu kontraŭis. Kara administranto, bonvolu forigi la alidirektilon [[Letero (papera poŝto)]] kun malĝusta titolo.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 01:32, 15 Dec. 2013 (UTC) == Esperanta korespondado == "Leteroj kiel suneroj en kesto" [https://www.liberafolio.org/2025/06/19/leteroj-kiel-suneroj-en-kesto/] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:05, 5 apr. 2026 (UTC) 9vp5rbp3gcz1ahgm0ozs3joiupi90gh 0 204877 9347367 9155839 2026-04-04T13:45:38Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347367 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Amboss_1736.jpg|eta|dekstra|240px|Amboso el la jaro [[1736]]]] '''Amboso''' (el la [[malnovaltgermana lingvo|malnovaltgermana]]: ''anaboz'', „ĉe kio oni batas”) estas [[metalo|metala]] bloko, sur kiu [[forĝisto]] batas [[metalo]]jn. Plej ofte ĝi estas metita sur lignan blokon. Laŭ [[Francisko Azorín]] ĝi estas ''Fera bloko, por bati la metalojn.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 12.</ref> La praformon de amboso oni uzas ĉefe en forĝejoj, batante per [[martelo]] plej ofte ardajn kaj tial molajn metalojn kaj formante ilin. Amboso kutime havas tipan formon kun ronda [[korno]] kaj ebena surfaco, kiuj ebligas diversajn prilaborojn. Plej grandaj modeloj havas diversajn aldonaĵojn por specifaj laboroj. == Fotogalerio == <gallery> Amboß klein.jpg|Amboseto Blacksmith at work02.jpg|Forĝisto ĉe amboso Amboss.jpg|Forĝante la feron sur amboso </gallery> == Proverbo == Ekzistas 2 [[proverbo]]j (kaj 3 pri [[martelo]]) pri amboso en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Listo de proverboj ĉe lernu.net |alirdato=2008-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Esti inter martelo kaj amboso.}} * {{citaĵo|''Pli feliĉa estas martelo insultata, ol amboso kompatata.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Amboso|wikt=amboso|ReVo=ambos}} * [http://home.datacomm.ch/viktor.wehrle/Werkzeuge307.htm Privata reta ambosokolekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110827091505/http://home.datacomm.ch/viktor.wehrle/Werkzeuge307.htm |date=2011-08-27 }} (germane, angle) * [http://ernst-refflinghaus.de/pageID_3846999.html Informoj pri ambosoproduktado] {{de}} [[Kategorio:Forĝado]] q3mrbuuzwatzv1fst79vcek8vfi2zsp 0 211497 9347356 9039071 2026-04-04T13:42:46Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347356 wikitext text/x-wiki '''Aluno''' estas duobla [[salo]], entenanta reĝan akvon ([[Klorida acido]]- [[Nitrata acido]]). Ĝi konsistas plej ofte el aluminia sulfato - Al₂(SO₄)₃ - kaj sulfato de iu alia elemento. La duobla salo estas produktebla per hidratigo de sulfato de iu [[Katjono|unuvalenta katjono]] (ekz. [[kalio]]) kaj iu [[Katjono|trivalenta katjono]] (ekz. [[aluminio]]). La aluminia sulfato formas alunojn kun la unuvalenta kalia, natria, amonia, cezia katjono aŭ kun katjonoj de aliaj elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj. La aluno estas acidgustaj, senodoraj, blankaj, kristalaj pulvoroj en senakvigita stato. Ili solviĝas bone en varma akvo, estas bone koaguligeblaj el akva solvaĵo kaj formas grandajn, [[okedro|okedrajn]] kristalojn. La aluminia sulfato povas esti anstataŭigebla per sulfatoj de trivalentaj katjonoj de fero, kromo, mangano, kobalto kaj aliaj metaloj. La plej gravaj alunoj estas la kombinaĵoj de la kalia, amonia kaj [[natria sulfato]]. La kalia aluminia sulfato havas la kemian formulon de K₂SO₄•Al₂(SO₄)₃•24 H₂O aŭ KAl(SO₄)₂• 12 H₂O. La alunoj estas facile koaguligeblaj el akva solvaĵo. Oni ekzemple solvas dum la produktado de kalia aluminia sulfato aluminian kaj kalian sulfaton en akvo, kaj la aluno kristaliĝas el la solvaĵo dum la destilado. Pli ofte okazas, ke oni traktas baŭksiton per sulfata acido, poste per kalia sulfato. Dum produktado de amonio-entena aluno, oni destilas akvan solvaĵon de amonia kaj aluminia sulfato. Tiu aluno estas produktebla ankaŭ per amonia traktado de amonia sulfato kaj sulfata acido. La naturaj alunoj aperas en multaj mineraloj, ekzemple en la [[alunito]]. == Uzeblecoj == * bone mildigas la sangumadon, * dum pentrado, ĝi ligas la kolorigaĵon al la pentrotolaĵo aŭ alia materialo, la kolorigaĵo iĝas ne solvebla * por pretigo de acidaj legomaĵoj * por produktado de bakpulvoro * en [[fajroestingilo]]j La industria uzo de la alunoj okazas per hidrolizo de la aluminiaj saloj, kiam estiĝas aluminia hidroksido. La gluigon de la papero oni antaŭhelpas per aluminia hidroksido, kiu enkonstruiĝas inter la celulozaj fibroj. La aluminia hidroksido ligas la ŝvebantajn korpusklojn de la akvo, tiel la akvopurigaj uzinoj uzas ĝin kiel koaguligaĵon. Oni uzas en la industrio hodiaŭ anstataŭ ĝi jam ĉefe aluminian sulfaton, ĉar tiu estas facile produktebla per sulfatacida traktado de la [[baŭksito]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=aluno|ReVo=alun}} [[Kategorio:Saloj]] [[Kategorio:Sulfatoj]] [[Kategorio:Tradicia medicino]] [[Kategorio:Gustigaĵoj]] 41hppql9m5mdo2yniyrk1ykd669xrqu 0 212093 9347369 9345538 2026-04-04T13:46:34Z Crosstor 3176 /* Administra divido */ 9347369 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Ĉina provinco | EsperantaNomo = Hubejo | ĈinaNomo = 湖北 | PinjinaNomo = Húbĕi | Mallongigo = 鄂 (è) | LokaNomo = | LokaLingvo = | LokaTransskribo = | Mapo = China Hubei.svg | MapoGrandeco = 275px | MapoEtikedo = | SignifodeNomo = norde de la lago | AdministraSpeco = [[Administra divido de Ĉinio|Provinco]] | Ĉefurbo = [[Vuhano]] | PlejgrandaUrbo = | Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | Areo = 187500 | Latitudo = | Longitudo = |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | EkoJaro = | MEP = | MEPpokapo = | HDI = | HDINivelo = | HDIJaro = | Etnoj = 732 komunumegoj, 277 kvartaloj, 200 komunumoj, 10 komunumoj de naciaj malplimultoj | ISOMallongigo = | Retejo = |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |lando = Ĉinio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-HB |mapo1 lokumilo = Hubejo |kodo = CN-HB |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Hubejo''' ({{lang-zh|湖北|p=''Húběi''}}, «norde de la lago») estas [[Provincoj de Ĉinio|provinco]] de [[Ĉinio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La provinca ĉefurbo estas [[Vuhano]]. Politika centro krom la ĉefurbo estas ankaŭ [[Dzinĝou]], ekonomiaj centroj krom la ĉefurbo ankaŭ [[Ŝijan]] kaj [[Ksiangjang]]. == Geografio == Hubejo situas en la granda [[Nord-Ĉinia Altebenaĵo]]. La provincon trafluas la riverego [[Jangzio]], la plej longa rivero de Azio. Sian nomon la provinco havas pro sia situo norde de la laga regiono lime al la regiono [[Hunan]], kiu troveblas laŭlonge de la rivero [[Ĉangĝiang]]. La klimato estas subtropika, la unuopaj sezonoj klare diferencigeblas kaj la averaĝa jara temperaturo estas inter 15 kaj {{GdC|17}}. La vintro estas seka, la temperaturoj dum januaro atingas 3 ĝis 4 celsiusajn gradojn, dum la someroj varmas kaj humidas kun juliaj temperaturoj de 27 ĝis {{GdC|29}}. La jara kvanto de pluvo estas 600 ĝis 1.600&nbsp;mm, el kiuj ĝis 50 procentoj pluviĝas inter junio kaj aŭgusto. La apud-riveraj regionoj ofte inundiĝas. La evoluon de la provinco influis, ke Hubejo - kvankam sen mara haveno - havas bonajn riverajn konektojn kun la apudmaraj regionoj kaj la eksterlando. [[Vuhano]] post [[Ŝanhajo]] havas la duan plej grandan havenon borde de la rivero [[Jangzio]]. La grava nord-suda fervoja linio de Vuhano gvidas norden al [[Pekino]] (Beijing) kaj suden al [[Kantono]]. ==Administra divido== La provinco sur regiona nivelo konsistas el 12 [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]], kiuj fakte estas grandaj regionoj kaj multe pli ol "urbo", kaj el 1 aŭtonoma regiono. Aldoniĝas 3 urboj sur distrikta nivelo, kiuj ne ligiĝas al regiona registaro, sed rekte al la provinca administrado. En la unuopaj regionoj (la 12 eksterdistriktaj urboj) sur distrikta nivelo aldoniĝas 12 urbaj distriktoj, 37 distriktoj, 2 aŭtonomaj distriktoj, 1 arbara areo, kaj sur la komunuma nivelo 732 komunumegoj, 277 kvartaloj, 200 komunumoj, 10 komunumoj de naciaj malplimultoj. La ekster-distriktaj urboj estas * subprovincnivela kaj prefektujnivela ĉefurbo [[Vuhano]] (武汉市); * prefektujnivela urbego [[Huangŝi]] (黄石市); * prefektujnivela urbego [[Ksiangjang]] (襄樊市); * prefektujnivela urbego [[Ŝijan]] (十堰市); * prefektujnivela urbego [[Ĉinĝou]] (荆州市) kun siaj du urbodistriktoj ''Dzinĝou'' kaj ''Ŝaŝi''; * prefektujnivela urbego [[Jiĉang]] (宜昌市); * prefektujnivela urbego [[Ĉinmen]] (荆门市); * prefektujnivela urbego [[Eĝou]] (鄂州市); * prefektujnivela urbego [[Sjaogan]] (孝感市); * prefektujnivela urbego [[Huangan]] (黄冈市); * prefektujnivela urbego [[Sienin]] (咸宁市); * prefektujnivela urbego [[Sujĝou]] (随州市); * aŭtonoma regiono [[Enŝi Tucja kaj Miao]] de la naciaj malplimultoj [[Tucja]] kaj [[Miao]] (恩施土家族苗族自治州) kun la sidejo [[Enŝi]]. Urboj sur distrikta nivelo, kiuj ne ligiĝas al regiona registaro, sed rekte al la provinca administrado: * urbo [[Xiantao]] (仙桃市); * urbo [[Qianjiang (Hubejo)|Qianjiang]] (潜江市); * urbo [[Tianmen]] (天门市); * Krome rekte de la provinco administriĝas la arbara areo ''Shennongjia'' (神农架林区). == Partnera regiono == La provinco havas partnerajn rilatojn kun * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]] de [[Germanio]] (ekde 2004). == Vidu == * [[Epidemio de 2019-nCoV]] {{projektoj|n=Kategorio:Hubejo}} {{Provincoj de Ĉinio}} [[Kategorio:Provincoj de Ĉinio]] [[Kategorio:Hubejo|Hubejo]] 7jvm73l12qx4n4xnc4sqwpr0i62dir9 0 214932 9347307 9038611 2026-04-04T13:28:58Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347307 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Alabaster head Louvre AO4746.jpg|eta|180px|Kapo el alabastro, 3-a/1-a jarcento a.K., [[Muzeo Luvro]].]] '''Alabastro''', vorto kiu devenas de la latina ''alabastrum'',<ref> Lajo Pérez, Rosina (1990). Léxico de arte. Madrid - España: Akal. p. 11. ISBN 978-84-460-0924-5. </ref>​ estas variaĵo de sulfato de kalko ([[kalcito|kalcita]] alabastro) aŭ el kalkosulfato hidratigita ([[gipso|gipsa]] alabastro), kiu prezentiĝaa laŭ formo fortika, male al la [[selenito]], kiu estas fibreca variaĵo. Ties nomo devenas de la antikva greka αλάϐαστρος («alabastros»), kiu referencis al senansa vazo, ĉar alabastro estis uzita por fabriki tiajn ujojn por parfumoj (vidu artikolon [[alabastrono]]). '''Alabastro''' estas speciala tipo de gipsoŝtono, kiun oni uzas en arto kaj por fari [[juvelo]]jn kaj luksajn objektojn. Laŭ [[Francisko Azorín]] ĝi estas ''Duon diafana kalka aŭ gipsa ŝtono, similanta marmoron, uzata por artaj objektoj''.<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 9.</ref> Tiusence ĝi estas uzata ĉefe por skulptaĵoj, valoraĵoj (vazoj), kaj fenestroj (ĉar ĝi permesas lumpasadon kvankam ne totalan travideblon) ekzemple de preĝejoj, katedraloj ktp. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=alabastro|ReVo=alabas}} * [[Alabastrono]] * [[Kalcito]] * [[Gipso]] * [[Gipsoŝtono]] [[Kategorio:Alabastro| ]] akaf42tmie8s8kxm7r2stelz74wwdlu 0 215130 9347299 9263391 2026-04-04T13:27:23Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347299 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Eucharius Rößlin Rosgarten Childbirth.jpg|eta|[[1513]]]] La '''akuŝisto''' estas (ofte ŝtate ekzamenita kaj agnoskata) naskohelpisto. Ekde [[1987]], ankaŭ viroj povas sin praktiki en la profesio en Germanio, tiel oni povas paroli tre malofte pri vira akuŝisto. En kelkaj malgrandaj kaj esceptaj sudorientaj aziaj kulturoj, kelke aŭ eĉ plejparte da tradiciaj akuŝistoj estas viroj.<ref>{{cite journal |first=Rosemary |last=Gianno |title='Women are not brave enough' Semelai male midwives in the context of Southeast Asian cultures |journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde |volume=160 |issue=1 |year=2004 |pages=31–71 |jstor=27868101 |doi=10.1163/22134379-90003734}}</ref> La akuŝistoj - depende de la loka juro, antaŭskriboj - povas mem konduki [[nasko]]n, aŭ helpi al la [[kuracisto]] dum nasko, helpas la gravedulojn. == Historio == La rekonita naskohelpisto, la akuŝisto estas unu el la plej malnovaj profesioj, menciita jam en la Biblio. Ĝi estis tiam rekonata socia persono. La akuŝaj konoj de la antikvo perdiĝis en la mezepoko, la restantajn konojn ĉirkaŭis superstiĉoj. Tiutempe la infanformorteco havis grandan procenton kaj ofte eĉ la patrinoj venis en vivdanĝeron pro la nehigienaj cirkonstancoj. Ĝis la 17-a jarcento, la akuŝistoj akiris la konojn tra spertoj, la unuaj intencaj instruoj komenciĝis en Parizo en 1630, kiam oni formis naskejan sekcion, kaj ekde 1670 tie komenciĝis kursoj por la akuŝistoj. La praktiko baldaŭ disvastiĝis en Nederlando, Svedio, Germanio. La ŝtata reguligo de la akuŝista agado komenciĝis nur en la 18-a jarcento (aparta leĝo en Britio nur en 1902). Fine de la [[19-a jarcento]], komence de la [[20-a jarcento|20-a]], kun amasa apero de bone ekipitaj hospitaloj, disvastiĝis la hospitala nasko en la evoluintaj (okcidentaj industriaj) landoj, anstataŭ la [[hejma nasko]]. La reinteresiĝo pri la hejma nasko (kaj naskodoma nasko) aperis en la [[1960-aj jaroj]], sed restis marĝena. La agado de la akuŝistoj estas ĝenerala en la neevoluintaj landoj. === Hungario === En Hungario la akuŝistoj devis trapasi ekzamenon laŭ dekreto (1748) de [[Maria Teresia]]. La ekzameno devis okazi antaŭ la loke komisiita magistrata kuracisto, kiu pri tio plenigis atestilon. La organizita edukado de la akuŝistoj komenciĝis en la kuracistaj fakultatoj de la universitatoj. La unua akuŝisteduka kurso okazis - unujara edukado - en la [[Universitato de Budapeŝto|Jezuita Universitato de Nagyszombat]] en 1766. Ekde la 1870-aj jaroj aperis memstaraj akuŝistedukaj institutoj ĝis 1945. La eduka tempo daŭris 5–10 monatojn. Post 1945, la edukado okazis en fakaj mezlernejoj (2 jaroj inter 1945 kaj 1972; 4+1 jaroj inter 1972 kaj 1994) kaj ekde 1994 en trijara altlernejo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=akuŝisto|ReVo=akusx.0isto}} * [[Obstetriko]] * ''[[La lernoservanto de la akuŝistino]]'' [[Kategorio:Obstetriko| ]] dci6d3he2o48ublzzrtqbaixe0o5cqt 0 216071 9347224 9272309 2026-04-04T13:03:31Z Sj1mor 12103 9347224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = Krono |Ŝtato = [[Estonio]] |Subdivido = 100 senti |ISO-kodo = EEK |Mallongigo = kr, EEK |Kurzo = {{unuo|1|EUR}} = {{unuo|15.6466|EEK}} |Kurza dato = Fiksa kurzo ekde 1992 ĝis 2011 |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} [[Dosiero:EEK-1kroon-front.jpg|eta]] La '''estona krono''' ({{lang-et|Eesti kroon}}, [[pluralo]] {{langi|et|krooni}}) estis la valuto de [[Estonio]] ĝis la {{dato|31|decembro|2010}}, kiam ĝi estis anstataŭita per la [[eŭro]]. Ĝin eldonis [[Eesti Pank]], la estona centra banko. La valuto estis unu el pluraj eŭropaj pagiloj, kiuj nomiĝas [[Krono (valuto)|Krono]] kaj kies nomo devenas de la krono de la [[mezepoko|mezepokaj]] nobelaj regantoj. Unu estona krono samvaloris kiel 100 [[cendo]]j ({{lang-et|sent}}, {{langi|et|senti}}). Je la dato de eksvalidiĝo ekzistis monbiletoj en valoro de 1, 2, 5, 10, 25, 50, 100 kaj 500 kronoj kaj moneroj en valoro de 5, 10, 20 kaj 50 cendoj kaj de 1 kaj 5 kronoj. == Historio == Post la sendependiĝo de [[Estonio]] dum la jaro [[1918]], la nacia valuto unue nomiĝis ''marko'' laŭ la modelo de [[Finnlando]], la najbara lando en la nordo, kies lingvo tre parencas al la estona, kaj de [[Germanio]], lingvoregiono same tre ligita al Estonio pro la mezepoka urboligo [[Hanso]], al kiu apartenis pluraj prosperaj estonaj urboj, kaj multaj germanaj setlistoj en Estonio. Dum [[1927]] oni surstampis la monbileton per la nova valuta nomo «kroon», kaj de [[1928]] ĝis [[1940]], kiam la konkero de la ŝtato fare de la armeo de [[Sovetunio]] finis la ŝtatan sendependecon, la nacia valuto estis la «estona krono». Post la dua respublika sendependiĝo de [[1990]], rekonita de plej multaj ŝtatoj nur dum aŭgusto de la sekva jaro, ekde la jaro [[1992]] la «estona krono» reenkondukiĝis kiel nacia valuto. Dekomence ĝi estis fikse ligita al la [[germana marko]] per la kurzo 8 EEK = 1 DEM. La nacia banko de Estonio investis multan monon en la stabilecon de la kurzo, samkiel la najbaraj baltiaj ŝtatoj [[Litovio]] kaj [[Latvio]] investis en la stabilan ligon de siaj valutoj al la [[usona dolaro]], tial ke la etaj naciaj ekonomioj de la tri baltiaj ŝtatoj baziĝis je same stabilaj kaj fidindaj valutoj kiel tiuj de Germanio kaj Usono, kies valutoj estas renomaj. Kiam la 1-an de januaro 2002 en Germanio enkondukiĝis la eŭropunia monunuo [[eŭro]], ĝi fakte ankaŭ enkondukiĝis en Estonio, longe antaŭ ol dezajniĝis la unuaj [[estonaj eŭro-moneroj]], kiuj ekuziĝis la {{daton|1|januaro|2011}}. === Estonaj monbiletoj === Je la dato de eksvalidiĝo de la krono, en Estonio ekzistis ok specoj de monbiletoj. * '''1 kroon''' (brunece flava): antaŭa flanko [[Kristjan Raud]] (estona artisto, eduka kaj muzea aktivisto), malantaŭa flanko la fortikaĵo ''Toompea loss'' sur la katedrala monto de [[Tallinn]]. Eldoniĝis dum 1992, sed poste anstataŭiĝis per la monero de 1 krono kaj nuntempe apenaŭ plu cirkulas. * '''2 krooni''' (grizece blua): antaŭa flanko [[Karl Ernst de Baer]] (estona antropologo de germana deveno, natursciencisto, geografo), malantaŭa flanko [[Universitato de Tartu]] (fondita dum 1632). Eldoniĝis dum 1992 (en malbona teknika kvalito), reeldoniĝis dum 2006 (minimume ŝanĝita; nun en bona teknika kvalito). * '''5 krooni''' (oranĝ-kolora): antaŭa flanko [[Paul Keres]] (estona ludisto de [[ŝako]], internacia ŝaka majstro kaj konata teoriisto de ŝako), malantaŭa flanko rigardo sur la fortikaĵon de la urbo [[Narva]], sur la riveron [[Narva (rivero)|Narva]] (kiu estas la limo inter Estonio kaj Rusio) kaj la fortikaĵon de [[Ivangorod]] (Rusio). Eldoniĝis dum 1991, 1992 kaj 1994 (minimume ŝanĝita), bona teknika kvalito. * '''10 krooni''': (rot) antaŭa flanko [[Jakob Hurt]] (estona folkloristo, teologo, lingvisto kaj socia aktivisto), malantaŭa flanko rigardo sur la [[kverko]]n ''Tamme-Lauri'' en ''Urvaste''. Eldoniĝis dum 1991, 1992 kaj 1994 (minimume ŝanĝita), fundamente novkoncipiĝis dum 2006, bona kvalito. * '''25 krooni''' (helverda): antaŭa flanko [[Anton Hansen Tammsaare]] (estona verkisto), malantaŭa flanko rigardo sur la bieno «Vargamäe» (el la verko «Tõde ja õigus», «vero kaj justo» de Anton Hansen Tammsaare). Eldoniĝis dum 1991 kaj 1992 en bona kvalito. Dum 2002 la monbileto fundamente novkoncipiĝis kaj ricevis novajn kontraŭfalsadajn ecojn. * '''50 krooni''' (bluece verda): antaŭa flanko [[Rudolf Tobias]] (estona komponisto), malantaŭa flanko teatro ''Estonia'' (nacia operejo kaj koncertejo). Eldoniĝis dum 1994, por havi plian specon de monbileto inter tiuj de 25 kaj 100 kronoj, sed neniam tre ŝatiĝis de la estonoj, kaj tial malofte cirkulis. * '''100 krooni''' (blua): antaŭa flanko [[Lydia Koidula]] (estona poetino), malantaŭa flanko rigardo sur la nordestona [[klifo|klifa]] marbordo. Eldoniĝis dum 1991, 1992, minimume ŝanĝita dum 1994. Dum 1999 tiu speco de monbileto kiel unua el la estonaj biletoj pro ĝis tiam multaj falsadoj tute novkoncipiĝis kaj momente laŭ fakuloj estas eĉ pli falsimuna ol la [[Eŭro]]-monbiletoj. * '''500 krooni''' (viol-kolora): antaŭa flanko [[Carl Robert Jakobson]] (estona publicisto, verkisto, agrikultura esploristo), malantaŭa flanko [[domhirundo]] (la estona nacia birdo) sur la fono de idealigita estona pejzaĝo. Eldoniĝis dum 1991, minimume ŝanĝita dum 1994 kaj duafoje minimume ŝanĝita dum 1996. Tiu ĉi monbileto dum la jaro 2000 pro ĝis tiam same multaj falsadoj estis tute novkoncipita kaj ekde tiam samkiel la 100-krona estas inter la plej falsimunaj monbiletoj en Eŭropo. Tiu speco de monbileto estas la plej grandkvante produktita de Estonio. === Estonaj moneroj === En Estonio ekzistis ses specoj de moneroj. * '''5 senti''' {| |la estona [[monero]] kun malplej alta valoro, [[latuno|latuna]] koloro. Ĝi produktiĝis dum 1991, 1992 kaj 1995. Dum januaro 1997 oni ĉesis la produktadon, ĉar la produktokostoj multe superis ĝian valoron de proksimume 0,003 [[Eŭro|€]]. Pro la teorie daŭra valido kaj origine grandega produktokvanto tiu moneroj nuntempe praktike ne plu cirkulas. | |} * '''10 senti''' {| |Nuntempe praktike la malplej valora monero en Estonio, [[latuno|latuna]] koloro. Ĝi produktiĝis dum 1991, 1992, 1994, 1996, 1997, 1998, 2002 kaj 2006, kaj estas la plej ofta monero de Estonio. | |} * '''20 senti''' {| |rowspan="2"|Tiu-ĉi monero ekzistas en du versioj. Ambaŭ same grandas kaj havas la saman dezajnon, sed la pli malnova vario estas de [[latuno|latuna]] koloro, kaj la nova de [[arĝento|arĝenta]]. La nova variaĵo enkondukiĝis pro la simileco inter la antaŭa 20-cenda kaj la 50-cenda moneroj. La malnova variaĵo produktiĝis dum 1992 kaj 1996, la nova dum 1997, 1999, 2003, 2004 kaj 2006. | |- | |} * '''50 senti''' {| |Tiu speco de monero cirkulas en relative malmultaj ekzempleroj kaj estas de [[latuno|latuna]] koloro. Ĝi produktiĝis nur dum 1992, 2004 kaj 2006. | |} * '''1 kroon''' {| |rowspan="2"|La 1-krona monero ekzistas en du variaĵoj. Komence ĝi estis arĝentokolora, ĝis pli kaj pli konatiĝis, ke la monero ekzakte same grandis kaj pezis kiom la monero de 1 [[germana marko]], kaj de vojaĝemuloj ofte uziĝis en Germaniaj aŭtomatoj por cigaredoj, busaj kaj trajnaj biletoj. Tiu variaĵo produktiĝis dum 1992,1993 kaj 1995. Laŭ petoj de la germania nacia banko ''Deutsche Bundesbank'' la tiuspecaj moneroj enkasiĝis dum 1998, kvankam tio ne tre utilis, ĉar tri jarojn pli poste en Germanio ĉiuj markaj moneroj ĉesis esti [[oficiala pagilo]] kaj ĉiuj germaniaj aŭtomatoj ĉiukaze estis ŝanĝitaj al [[Eŭro]]- kaj [[cendo|Eŭrocendo]]-moneroj. Ekde 1998 produktiĝas la dua vario, iom ŝanĝita je grando kaj pezo, kaj de [[latuno|latuna]] koloro. La nova variaĵo produktiĝis dum 1998, 2000, 2001, 2003 kaj 2006. | |- | |} * '''5 krooni''' {| |rowspan="2"|La 5-krona monero estas de [[latuno|latuna]] koloro kaj ekzistas kun du diversaj motivoj: la monero de 1993, eldonita okaze de la 75- jubileo de la estona respubliko, montras skulptaĵon de cervido. La monero de 1994, eldonita okaze de la 75- jubileo de la nacia banko de Estonio, montras marbordan [[klifo]]n. | |- | |} === Transiro al la eŭropa valuto [[Eŭro]] === La 1-an de majo [[2004]] Estonio aliĝis al la [[Eŭropa Unio]]. La 27-an de junio la ŝtato, kun [[Litovio]] kaj [[Slovenio]], aliĝis al la [[Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II]]. Ekde la 1-a de januaro 2011 Estonio transiris al la eŭropunia monunuo [[eŭro]]. La transiro, unue planita por aprilo 2007, estis plurfoje prokrastita. La transiro estis definitive aprobita la 13-an de julio 2010 en kunsido de la EU-ministroj pri financo. La kurzo de la estona krono estis samtempe fiksita je 1 eŭro = 15,6466 kronoj. == Diversaĵoj == La estona monbileto de 5 kronoj supozeble estas la sola nacia monbileto de la mondo, kiu montras teritorion de alia ŝtato, nome la fortikaĵon [[Ivangorod]] en [[Rusio]]. Ĝi same estas la sola monbileto kun portreto de ludisto de [[ŝako]], la estono [[Paul Keres]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eestipank.info/ paĝoj de la nacia banko ''Eesti Pank''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080724102834/http://eestipank.info/ |date=2008-07-24 }}{{ref|et|en}} * [http://ciscoins.awardspace.com//cataloge.htm#country04 moneroj de Estonio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref|en}} * [http://www.eestipank.info/pub/en/yldine/pangatahed/pangatahed/index.html?objId=283898 estonaj monbiletoj, ilustraj bildoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref|en}} {{Naciaj eŭropaj valutoj, kiuj enfluis Eŭron}} [[Kategorio:Historiaj monunuoj]] [[Kategorio:Historio de Estonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Estonio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Estonio]] c03vvb1c437r3nczff4bu1pe4cpwgzc 0 217814 9347508 8675768 2026-04-04T18:05:10Z Sj1mor 12103 9347508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Jambol · {{lang|bg|Ямбол}} | bildo = <!-- kutime el vikidatumaro --> | bildo-larĝeco = 300ra | ŝtato = {{Bulgario}} | provinco = {{provinco Jambol}} | regiono-ISO = BG-28 | zomo = 10 | tipo1 = reliefo | aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} | telefonkodo = (+359) {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} | mapo = Yambol location in Bulgaria.png | areo = {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km² <!-- nur por eviti tro longan nombron --> }} [[Dosiero:Bezisten yambol.JPG|eta|250px|{{center|la kupole kovrita merkatejo Bezisten en Jambol}}]] '''Jambol''' (bulgare ''Ямбол'') estas urbo en sudorienta [[Bulgario]], apud rivero [[Tundĵa]] (''Тунджа'', latine ''Tonsus''). La rivero ĉirkaŭfluas la malnovan urboparton je ties tri flankoj. La urbo situas 93 km de la [[Nigra Maro]] kaj estas la administra centro de [[provinco Jambol|samnoma provinco]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Norde de la urbo situas ''Kabile'' – iama bronzepoka setlejo el la 2-a jarmilo a.K., grava regiona centro ĝis la 6-a jarcento. Sur loko de Jambol staris la bizanca setlejo ''Diampolis'' inter la [[11-a jarcento|11-a]] kaj [[14-a jarcento]]. En la [[otomana imperio|turka epoko]] ([[15-a jarcento|15-a]] ĝis [[19-a jarcento]]) oni nomis la komunumon ''Jamboli''. Pri tiu epoko memorigas ruinoj de [[moskeo]]. Dum la unua mondmilito, en Jambol troviĝis la plej suda militista Aerŝipa haveno de la germanaj armeaj fortoj. Nun 10 km okcidente de Jambol situas la usona militista bazo ''Besmer''. == Esperantistoj == * Dinko Marinov, [[Penka Papazova]], Marina Kumanova == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{bg}}) [[Dosiero:IMG theatre.JPG|eta|maldekstra|250px|{{center|la urba [[teatrejo]]}}]] {{projektoj}} {{provincaj ĉefurboj de Bulgario}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Bulgario}} [[Kategorio:Urboj de Bulgario]] [[Kategorio:Provinco Jambol]] 0pv5a6sqbls5lurh42lkpnwf56alq7g 0 219447 9347512 8182509 2026-04-04T18:07:49Z Tirolischleioans 254019 9347512 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | titolo = politikisto de [[Aŭstrio]] | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Eŭropa Komisiono|EU-Komisionano]] | dosiero = Flago-de-EU.svg | nomo = por {{AUT}} | periodo = [[1995]]–[[2004]] | antaŭ = | post = }} }} '''Franz FISCHLER''' (naskiĝinta la [[23-an de septembro]] [[1946]] en [[Absam]]) estas [[Aŭstrio|aŭstra]] [[politikisto]]. Li interalie estis membro de la Eŭropa [[Komisiono Prodi]], kiu gvidis la [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] de la [[16-a de septembro]] [[1999]] (post la demisio de la antaŭa [[Komisiono Santer]]) ĝis la [[31-a de oktobro]] [[2004]]. En la [[Eŭropa Komisiono]], li prezidis la fakojn ''agrikulturo, kampara progresigo kaj fiŝado''. Jam en la antaŭa Eŭropa [[Komisiono Santer]], inter la jaroj 1995 ĝis 1999, li respondecis pri la samaj fakoj. Franz Fischler estas membro de la konservativa [[Aŭstra Popola Partio]] (ÖVP). {{Komisiono Prodi}} {{Komisiono Santer}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|aŭstro|politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fischler, Franz}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono]] [[Kategorio:Komisiono Prodi]] [[Kategorio:Komisiono Santer]] n60ed9fheclw1czlxwl8saxd28n20eh 0 221321 9347383 9251807 2026-04-04T13:52:08Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347383 wikitext text/x-wiki '''Analizo''' estas [[sistemo|sistema]] [[scienca esploro|esploro]], kiu post diserigo de la esplorata [[fenomeno]], studas ties unuopajn [[elemento]]jn kaj la [[rilato]]jn inter ili. [[Epistemologio]] estas la studo de kono kaj alĝustigita kredo. Ĝi pridemandas tion kio estas la kono kaj kiel ĝi povas esti akirita, kaj la etendo al kiu kono apartenanta al ajn difinita temo aŭ ento povas esti akirita. Multo el tiu debato en tiu kampo estis fokuzita al la [[Analiza filozofio|filozofia analizo]] de la naturo de kono kaj kiel ĝi rilatas al konektitaj konceptoj kiaj [[vero]], [[kredo]], kaj alĝustigo. == Komparu kun == [[Sintezo]] ~ [[psikanalizo]] ~ [[kemia analizo]] ~ [[analitiko]] ~ [[metodologio]] {{Projektoj|wikt=analizo|ReVo=analiz.0o}} [[Kategorio:Scienca metodo]] [[Kategorio:Scienca terminologio]] 1qmetd5hntr5rnwtpskv14k3ypfwrmy 0 222200 9347743 6947586 2026-04-05T05:27:06Z Sj1mor 12103 9347743 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En matematiko, '''ordita duopo'''<ref>[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#ordi ord/i], ekzemple “ordita triopo”</ref> aŭ '''paro'''<ref>[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#paro par/o] 4 “Ordita duopo; duvico”</ref> estas kolekto de du elementoj, kies ordo estas parto de ĝia difino, t.e. oni distingas la unuan elementon kaj la duan elementon. Oni ofte uzas notacion <math>\langle a, b \rangle</math> aŭ <math>(a,b)</math> por la ordita duopo, kies unua elemento estas <math>a</math>, kaj kies dua kaj lasta elemento estas <math>b</math>. Orda duopo estas speciala kazo de [[n-opo]], kie ''n = 2''. == Difino == === Egaleco de orditaj duopoj === Neformale, ordita duopoj estas kolekto de du elementoj, tiaj ke la egaleco inter du orditaj duopoj postulas egalecon inter la du unuaj elementoj kaj egalecon inter la du lastaj elementoj. Simbole, du duopoj <math>(a_1,b_1)</math> kaj <math>(a_2,b_2)</math> estas egalaj [[se kaj nur se]] <math>a_1 = a_2</math> kaj <math>b_1 = b_2</math>. :<math>(a_1,b_1) = (a_2,b_2) \iff \left(a_1 = a_2 \land b_1 = b_2 \right)</math> Tio estas la difina karakteriza kvalito de orditaj duopoj. Rimarku, ke la ĉi-supraĵo ne estas ekvivalenta al egaleco de du aroj de grando 2: :<math>\{a_1,b_1\} = \{a_2,b_2\} \iff \left((a_1 = a_2 \land b_1 = b_2) \lor (a_1 = b_2 \land a_2 = b_1) \right)</math> Je la egaleco de orditaj duopoj, la ordo gravas; je la egaleco de duelementaj aroj, la ordo ne gravas. === Formaligo === Ordinare, la matematiko estas fondita sur formale aksiomigita [[aroteorio]], en kiu la koncepto de ordita duopo ne estas fundamenta, sed difinita per la koncepto de aroj. Per aroj, la koncepto de la ordita duopo estas difinebla plurmaniere. Unu ofte uzata elekto estas la propono de pola matematikisto [[Kazimierz Kuratowski]], jene: :<math>(a,b)\,\overset{\text{def}}=\,\{\{a\}, \{a,b\}\}</math>. Aliaj difinoj ankaŭ eblas: ekzemple, jen la difino de [[Norbert Wiener]]: :<math>(a,b)_\text{Wiener}\,\overset{\text{def}}=\,\{\{\{a\},\varnothing\}, \{\{b\}\}\}</math>. Ajna difino sufiĉas, se ĝi plenumas la difinantan kondiĉon de la ordita duopo. == Ekzemploj == Ekzemple, punkto sur eŭklida ebeno <math>\mathbb R^2</math> estas rigardebla kiel ordita duopo. Per [[kartezia koordinatsistemo]], ĉiu punkto estas specifita per du nombroj <math>x</math> kaj <math>y</math>; du punktoj <math>(x,y)</math> kaj <math>(x',y')</math> estas samaj [[se kaj nur se]] iliaj <math>x</math>-koordinatoj estas samaj inter si kaj iliaj <math>y</math>-koordinatoj estas samaj inter si. Tial, egaleco de la punktoj estas ekvivalenta al egaleco de la ordita duopo de la <math>x</math>- kaj <math>y</math>-koordinatoj, kaj fakte punkto en <math>\mathbb R^2</math> estas rigardebla kiel ordita duopo de du [[reelo]]j. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Mathworld|urlname=OrderedPair|titolo=Ordered pair}} == Vidu ankaŭ == * [[Kartezia produto]] * [[Opo]] [[Kategorio:Matematiko]] [[ru:Пара (математика)#Упорядоченная пара]] cdk7gezqmnc57kjl0d45zoy4paofk9u 0 223558 9347283 8352019 2026-04-04T13:18:25Z Sj1mor 12103 9347283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Margrete AUKEN''' (naskiĝis la {{daton|6|januaro|1945}}) estas [[Danio|dana]] [[politikistino]]. Ŝi membras en la [[Eŭropa Verda Partio]]. Dum la oficperiodo [[2004]] ĝis [[2009]], Margrete Auken estas membro de la [[Eŭropa Parlamento]] kaj apartenas al la parlamenta [[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco]] (Verduloj/ELA).[[Dosiero:Verduloj ELA.gif|121px|dekstra|<center>frakcia emblemo]]Post la studo en la [[Universitato de Kopenhago]], ŝi kiel membro de la dana socialista popola partio [[Socialistisk Folkeparti]] (SF) de oktobro [[1979]] ĝis decembro [[1990]] kaj de septembro [[1994]] kaj junio [[2004]] estis membro de la dana parlamento. Post kiam ŝi dum [[2004]] kiel sola kandidatino de la [[Socialistisk Folkeparti]] elektiĝis membro de la [[Eŭropa Parlamento]], ŝi sen konsento de la nacia socialista popola partio iĝis membro de la [[Eŭropa Verda Partio]] kaj aniĝis en la [[Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco]] anstataŭ la [[Konfederacia Frakcio de la Unuiĝintaj Eŭropaj Maldekstruloj]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.auken.dk Persona retpaĝaro] {{Ĝermo|dano|politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Auken, Margrete}} [[Kategorio:Danaj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Verduloj]] 7lom302sfy14i8h1z571dhe0xi6cxzn 0 226062 9347323 9319232 2026-04-04T13:33:59Z Sj1mor 12103 9347323 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ĉ. [[1435]] | titolo = | kesteroj = {{Informkestero sanktulo | titolo = [[beatulo]] }} }} <!--[[Dosiero:Temesvári Pelbárt Pomerium.jpg|dekstra|eta]]--> '''[[Beatulo]] TEMESVÁRI Pelbárt''' (temeŝvari) (Pál) eklezia verkisto, oratoro, franciskano ([[Temesvár]]?, ĉirkaŭ [[1435]] – [[Buda]], [[22-a de januaro]] [[1504]]). == Biografio == En [[1458]] Pelbárt Temesvári studis en [[Universitato de Krakovo]], en [[1483]] instruis teologion en ordendomo de franciskanoj de Buda. En [[1496]] li estis domestro en [[Esztergom]], poste denove alvenis al Buda. Li estis renoma figuro de mezepoka literaturo en [[Eŭropo]]. Liaj verkoj ĝis la fino de la [[16-a jarcento]] aperis en multaj eldonaĵoj. == Ĉefaj verkoj == * ''Stellarium Coronae Mariae Virginis'' (Hagenau, 1498); * ''Pomerium'' (Sermones Pomerii, I – III., Hagenau, 1499); * ''Expositio libri Psalmorum'' (zsoltár magyarázatok); * ''Aureum Rosarium Theologiae'' (teológiai enciklopédia, I-IV., az utolsó kötetet tanítványa, Laskai Osvát fejezte be. Hagenau, 1503 – 08). * Katona Lajos: ''Középkori legendák és példák'' (Magy. Kvtár, é. n.); * Brisits Frigyes: ''Magyar Irodalmi Ritkaságok'', 1931. 6. sz.); * Válogatott írásait V. Kovács Sándor adta ki (Bp., 1982). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Hungaraj beatuloj]] 7znh8qfs8lo371dsg08yaqlydwq5ohl 0 227217 9347578 7770353 2026-04-04T19:58:02Z Sj1mor 12103 9347578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}'''Carl MÄSAK''' estas la nuna vicprezidanto de SEJU ([[Sveda Esperantista Junulara Unuiĝo]]), kaj unu el la tri kreintoj de la neologismo [[mojosa]]. Li estas studanto de [[Biologio|biologia]] Informatiko ([[angla|angle]]: Bioinformatics) ĉe la [[Universitato de Upsalo]]. En la nordia esperantistaro li estas fama por esti la kreinto de la ŝaka varianto "[[Bakio]]". {{ĝermo|svedo|esperantisto}} {{DEFAŬLTORDIGO:Masak, Carl}} [[Kategorio:Svedaj esperantistoj]] 6lct5xnk5n2puax63fc4p279aqkqr3z 0 234209 9347763 8936882 2026-04-05T05:40:22Z Sj1mor 12103 9347763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''El show de Joan Monleon''' (La spektaklo de Joan Monleon) estis varieca programo de ''Televisió Valenciana'' (Valencia Televido) prezentita de [[Joan Monleón]] (aktoro kaj kantisto ĉe grupoj kiel ''Els Pavesos'', La Kamparanoj), kies elsendoj komencis dum la unua fazo de Canal 9 ([[1989]]) de lundo ĝis vendredo, de la 20:30 h. ĝis la 21:00 h., kaj daŭris ĝis la jaro [[1992]], atingante grandan popolecon kaj deveninte miton de la televido en [[Valencilando]]. Monleon-on akompanis grupo de stevardinoj nomumitaj ''monleonetes'' (monleoninetoj); ''Maribel Casany'', la popola ''Mari Mari'' de la programo ''Fem Tele'' de ''Canal 9'' kaj nuna prezentantino de ''Remeis al rebost'' ĉe ''Punt 2'', estis unu el ili. Ĝi enhavis konkursoj kiel "A guanyar diners" (Je gajni monon), kie partoprenis personoj de la publiko, konsistanta je elekti ŝparujojn por malkovri kaŝitajn premiojn, "On sonen hui les nostres campanes" (Kie ludas hodiaŭ niaj sonoriloj), kie oni montris bildo de sonorilturo kaj homoj, el sia hejmo, devis diveni pri kiu vilaĝo temas, aŭ "La paella russa" (La rusa [[rizaĵo]]) , kie la konkursantoj devis elekti el sia hejmo ingredienton el rizaĵo-ruleto por gajni la premiojn. Ĉeestis kiel publiko diversaj personoj kaj asocioj reprezentantaj ĉiutage municipon de Valencilando. [[Kategorio:Televido en Hispanio]] [[Kategorio:Valencilando]] 2evo2wzxqmecv5fju5bthqwcqnvoqw0 0 234622 9347195 7920676 2026-04-04T12:28:18Z Sj1mor 12103 9347195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Daniela TAGLIAFICO''' (naskiĝis la {{daton|13|junio|1977}} en [[Ĝenovo]])<ref name="labont">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labont.it/tagliafico/ |titolo=University of Turin, Laboraty for Ontology: ''Daniela Tagliafico.'' |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080516104537/http://www.labont.it/tagliafico/ |arkivdato=2008-05-16 }}</ref> estas itala esperantistino. Ŝi estis prezidantino de [[IEJ]].<ref>[https://www.tejo.org/vikio/Cirk_N12 TEJO-vikio: ''Cirkulero'' 12.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis 2003 Daniela studis filozofion en la [[Universitato de Torino]].<ref name="labont"/> En 2009 ŝi doktoriĝis pri [[filozofio de lingvo]] en la [[Universitato de Orienta Piemonto]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tagliafico, Daniela}} [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Italio]] gjp42527wyd21hw89dky4cz7apx6m1b 0 234655 9347304 9159969 2026-04-04T13:28:43Z Sj1mor 12103 9347304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nacia himno | nomo = Tautiška giesmė | eonomo = Nacieca himno | flago = Flago-de-Litovio.svg | kadro = jes | lando = {{Litovio}} | kantoteksto = Vincas Kudirka, 1898 | muziko = Vincas Kudirka, 1898 | ekde = 1919 | ĝis = | diversaĵoj = {{muzika ekzemplo|dosiero=Tautiška giesme instrumental.oga|titolo= Tautiška giesmė|formato=[[Ogg]]|tipo=kanto}} }} '''"Tautiška giesmė"''' ("nacieca himno") estas la [[nacia himno]] de [[Litovio]], en la [[litova lingvo]] ankaŭ konata sub la nomo de la tri komencaj vortoj "Lietuva, Tėvyne mūsų" (Litovio, patrujo nia) kaj kiel "Lietuvos himnas" (himno de Litovio). La melodion kaj tekston verkis [[Vincas Kudirka]] dum la jaro [[1898]], kiam Litovio ankoraŭ estis okupita fare de la [[Rusia Imperio]]. La kvindek-vorta poemo - laŭ stilo patosa - estis la esenco de la koncepto de Kudirka pri la ŝtato Litovio, la litova popolo kaj sia pasinteco. Mallonge post lia morto dum 1899, la himno estis unuafoje publike prezentita por litovoj vivantaj en Rusio. La unua publika surscenigo en Litovio okazis en la tradicia litova ĉefurbo [[Vilno]] dum [[1905]], kaj ĝi iĝis oficiala nacia himno de dum [[1919]], jaron post kiam Litovio deklaris sian resendependiĝon dum 1918. Ankaŭ post kiam Litovio estis invadita kaj okupita fare de la [[ruĝa armeo]] de [[Sovetunio]] dum junio [[1940]], la himno komence restis. Nur dum 1950 la komunisma gvidantaro de la sovetunie instalita [[Litova Soveta Socialista Respubliko]] anstataŭigis la nacian himnon per propra komunisma himno. Ties teksto, verkita dum 1950 kaj modifita post la morto de [[Josif Stalin]], temis pri la kunlaboro de ĉiuj popoloj de Sovetunio kaj kiel la komunismo "lumigos la mondon". "Tautiška giesmė" estis reoficialigita kiel la nacia himno dum 1992, kiam nova konstitucio ekvalidis post la ŝtata resendependiĝo. La statuso de la kanto "Tautiška giesmė" kiel ŝtata himno estis solidigita dum 1999 pere de nacia leĝo. == Kreiĝo == [[Dosiero:Kudirka3.jpg|eta|180px|{{centre|portreto de [[Vincas Kudirka]] sur monbileto de 500 [[litova lido|litovaj lidoj]] eldonata dum 2000}}]] Kiam la poemo ''Lietuva, Tėvyne mūsų'' verkiĝis, Litovio estis sub la kontrolo de la Rusia Imperio. Vincas Kudirka, medicina studento en la [[Universitato de Varsovio]], skribis kiel kolumnisto por la litova gazeto ''[[Varpas]]'' ("sonorilo"). En liaj artikoloj, Kudirka kuraĝigis la litovojn fieri pri sia kultura heredaĵo, diskutis la problemojn la Rusia Imperia regado kaŭzis por la litova loĝantaro, kaj kontraŭagis la provojn kulture rusigi la socion. Dum sia ĵurnalista laboro, li notis siajn pensojn kio estas Litovio kaj kio ĝi estu, kaj la rezulto estis la kvindek-vorta poemo ''Lietuva, Tėvynė mūsų'' (Litovio, patrujo nia).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://members.efn.org/~valdas/kudirka.html |titolo=poemoj de Vincas Kudirka |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013062357/http://members.efn.org/~valdas/kudirka.html |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> [[Dosiero:Lithuanian National Philharmonic Society 2.jpg|eta|maldekstra|220px|{{centre|La konstruaĵo kie la nacia parlamento [[Seimas]] kunvenis dum [[1905]]. Nun tie troviĝas la Nacia Filharmonia Societo de Litovio.}}]] La poemo priskribis la heroan pasinton de Litovio kaj alvokis la civitanojn zorgi pri la lando, zorgi pri la homaro kaj vivi en honoro. Li ankaŭ instigis la landon iĝi fonto de lumiĝo kaj virto. Ĉar la teksto ne havis melodion, li sidiĝis kaj komponis akompanan muzikon ĵus antaŭ sia morto je tuberkulozo. Kaj la melodio kaj la teksto estis publikigitaj en la gazeto Varpas dum septembro 1898. Kiam li mortis dum 1899, en lian tomboŝtonon oni enĉizis la duan strofon de la himno (kvankam la imperiaj aŭtoritatoj poste detruigis la tomboŝtonon).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.spaudos.lt/Istorija/Vincas_Kudirka.en.htm |titolo=biografio de Vincas Kudirka de La litova Vorto - publikigo 1970-1978 kial parto de la "Enciklopedio Litova" |alirdato=2008-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141224173437/http://www.spaudos.lt/Istorija/Vincas_Kudirka.en.htm |arkivdato=2014-12-24 }}</ref> Mallonge post la morto de Vincas Kudirka, la unua publika prezento de la poemo okazis dum koncerto en [[Sankt-Peterburgo]], Rusio, dum 1899. La koncerto estis direktita fare de Česlovas Sasnauskas kaj estis vizitita ĉefe de litovoj tiuepoke multnombre loĝantaj en la imperia ĉefurbo. Ene de Litovio, la himno unue sursceniĝis dum la kunveno de la nacia parlamento [[Seimas]] la [[3-an de decembro]] [[1905]]. {{-l}} == Teksto == {| cellpadding="10" |width="30%"| '''[[litove]]''' Lietuva, Tėvyne mūsų,<br /> Tu didvyrių žeme,<br /> Iš praeities Tavo sūnūs<br /> Te stiprybę semia. Tegul Tavo vaikai eina<br /> Vien takais dorybės,<br /> Tegul dirba Tavo naudai<br /> Ir žmonių gėrybei. Tegul saulė Lietuvoj<br /> Tamsumas prašalina,<br /> Ir šviesa, ir tiesa<br /> Mūs žingsnius telydi. Tegul meilė Lietuvos<br /> Dega mūsų širdyse,<br /> Vardan tos Lietuvos<br /> Vienybė težydi! |width="30%"| '''Esperanta traduko''' Litovio, patrujo nia,<br /> vi tero de herooj,<br /> el la pasinto viaj filoj<br /> de vi forton prenu.<br /> Ke viaj infanoj iru<br /> nur sur padoj virtaj,<br /> Ke ili laboru je via prospero,<br /> kaj je la bono homara.<br /> Ke la suno en Litovio<br /> la malhelon flankenŝovu,<br /> kaj la lum', kaj la ver',<br /> al ni la paŝojn gvidu.<br /> Ke la amo al Litovi'<br /> ardu en niaj koroj,<br /> Ke nome de Litovi'<br /> unueco floru.<br /> |- |width="30%"| '''Poezia traduko''' (trad. [[Adomas Jakštas]])<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1938&page=30&size=45 ''Esperanto'', 30.04.1938]</ref> Litovuj’, patrujo nia,<br /> ter’ de heroeco!<br /> Viaj filoj ĉerpu forton<br /> el la estinteco. Iru ili nur laŭ vojoj<br /> de la virt’ konstante,<br /> Por la bon’ de vi kaj homoj<br /> ĉiam laborante. Ho vi sun’ de Litovuj’,<br /> pelu la mallumojn for!<br /> Kaj klerec’ kaj justec’<br /> niajn paŝojn oru. Kaj de Litovujo am’<br /> ekbruligu nin per flam’<br /> Kaj je l’ nom’ «Litovuj’»<br /> unuiĝ’ ekfloru! |width="30%"| '''Nacia glorkanto''' (trad. [[Petras Čeliauskas]])<ref> ''Debrecena Bulteno'', n-ro 99. p. 21.</ref> Litovi’, patrujo nia,<br /> lando de gloragoj!<br /> Viaj filoj ĉerpu forton<br /> el pasintaj tagoj. Iru Via infanaro<br /> nur laŭ virta vojo,<br /> Ĝi laboru por bonfarto<br /> kaj por homa ĝojo. Hela sun’ de Litovi’,<br /> obskurecon pelu for!<br /> Por klerec’ kaj justec’<br /> age ni fervoru. Amo al litova ter’<br /> brulu ĉiam en la kor’<br /> Kaj por Vi, Litovi’,<br /> unueco floru! |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=oSyNqQsKRzc la juna esperantistino Jogailė Čojūtė kantas la himnon 14-jara en impresa soloo televide antaŭ futbalmatĉo ''Žalgiris Vilnius'' kontraŭ ''FK Trakai'' la 29-an de februaro 2016] (filmeto en la retejo ''[[YouTube]]'') * [http://gillesenlituanie.hautetfort.com/files/himnas1.au voĉa registriĝo de la himno Tautiška giesmė] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110711150117/http://gillesenlituanie.hautetfort.com/files/himnas1.au |date=2011-07-11 }} * <!--[http://david.national-himnos.net/lt~.jpg kantaj notoj por la himno]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj--> [http://www.trimitas.lt/Downloads/litovaStateAnthemFullSymphonicBandScore.pdf plena orkestra notaro] * [http://viduramziu.lietuvos.net/etno/kudirka-en.htm litova kaj angla tekstoj por la kanto "Tautiška giesmė"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080725022908/http://viduramziu.lietuvos.net/etno/kudirka-en.htm |date=2008-07-25 }} * [http://www3.lrs.lt/pls/inter/w5_show?p_r=4056&p_d=49249&p_k=2&p_b=3804 paĝo de la litova parlamento pri la nacia himno] {{Naciaj himnoj de Eŭropo}} [[Kategorio:Naciaj himnoj|Litovio]] [[Kategorio:Kulturo de Litovio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Litovio]] [[Kategorio:Litovlingvaj kantoj]] [[Kategorio:19-a jarcento en Litovio]] 8m4stb40csmlnnt193437zsdrz6s45f 0 241310 9347303 9296397 2026-04-04T13:28:36Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Akvopurigejo''' estas ejo, kie [[Forĵetakvo|uzata akvo]] estas purigata antaŭ [[recikligo]] en naturan [[medio]]n. [[Dosiero:Epuration_biologique.jpg|eta|maldekstra|Biologia traktado per aldono de [[oksigeno]]. ]][[Dosiero:RWZI.JPG|eta|200px|Akvopurigejo en Almere, [[Nederlando]]]]Dum la purigado oni uzas [[mekaniko|mekanikajn]] ([[fiziko|fizikajn]]), [[biologio|biologiajn]] kaj [[kemio|kemiajn]] procedojn. Modernaj akvopurigejoj estas kutime triŝtupaj. La unua akvopurigejo en [[Eŭropo]] ekfunkciis en [[1882]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=akvopurigejo|ReVo=pur.akvo0igejo}} * [http://stadtentwaesserung-dd.de/templates/content_entry_site_div.php?topic=interaktive_klaeranlage Interaga akvopurigejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080921112716/http://stadtentwaesserung-dd.de/templates/content_entry_site_div.php?topic=interaktive_klaeranlage |date=2008-09-21 }} * [http://www.klaeranlage-kanal.de Virtuala akvopurigejo] * [http://www.suderburg.de/klaeranlage/index.html Virtuala rondiro tra la akvopurigejo Suderburg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080409053713/http://www.suderburg.de/klaeranlage/index.html |date=2008-04-09 }} * [http://www.klaerwerk-online.de Informoj pri tekniko de akvopurigado] * [http://www.frankfurt360.de/60528ara/index.htm 360°-vidaĵoj de la historia akvopurigejo en Frankfurto ĉe Majno] * [http://www.wasserverband-neufelderseen.at/video.html Video pri funkciado de akvopurigejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927130633/http://www.wasserverband-neufelderseen.at/video.html |date=2007-09-27 }} [[Kategorio:Mediprotektado]] [[Kategorio:Ruboj]] [[Kategorio:Akvo]] dsfjp7xudegtvbxxzn9a1t3l19lqkkc 3 241392 9347415 9341902 2026-04-04T16:04:20Z Stefangrotz 91903 /* dankon pro viaj redaktoj pri vikivortaro */ nova sekcio 9347415 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" width="100%" bgcolor="#f4f1fc" align="center" style="position: relative; z-index: 5; top: 0px; font-size:110%; text-align:center;" |- valign="top" | width="40%" bgcolor="#f4f1fc" style="border-top: 1px solid #d1d0f5; border-bottom: solid 1px #d1d0f5;"| [[Dosiero:Esperanto star.png|20px]]&nbsp;''[[Vikipediisto:Castelobranco|Vikipediista paĝo]] &middot; [[Vikipediisto:Castelobranco/Arkivo01|Maj 2008]] &middot; [[Special:Contributions/Castelobranco|Kontribuoj]] &middot; [[Vikipediisto:Castelobranco/Provejo|Provejo]] &nbsp;[[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] |} == AWB == Mi miras pro la laboro farita per [[Vikipedio:AutoWikiBrowser|AWB]]. Mi scivolas kiel vi sukcesas plenumi tiujn taskojn. Kiel utilas [[Vikipedio:WikiProjekt Check Wikipedia]] ? Kial ĝi estas anglalingva ? Ĉu estas ie Esperantlingva klarigo ? Mi sugestas ke vi kreu robotan konton por plenumi tiujn taskojn: alikaze la Lastaj Ŝanĝoj pleniĝas per tiuj redaktetoj kaj ne eblas rimarki gravajn homajn redaktojn. Dankas pro la atento {{alss}} 10:30, 5. Aŭg 2009 (UTC) : Jes petu permeson por CasteloBot laŭ jenaj instrukcioj : Bonvolu peti [[Vikipedio:Permespeto por robotoj|permeson]] por funkciigi roboton en la esperanta Vikipedio. Se okazas konsento via roboto ricevos robotan statuson ĉi tie. Bonvolu konsideri la eblecon [[m:Steward requests/Bot status|peti]] statuson de '''[[Vikipedio:Roboto#.C4.9Ceneralaj_robotoj|ĝenerala roboto]].''' </br> ''Please [[Vikipedio:Permespeto por robotoj|ask for bot tag]] before of running your bot. If we agree your bot will get bot tag. Please consider the possibility [[m:Steward requests/Bot status|asking]] [[Vikipedio:Roboto#.C4.9Ceneralaj_robotoj|global bot]] status'''''. [[Kategorio:Permespeto por robotoj|{{PAGENAME}}]]</br> {{alss}} 22:14, 5. Aŭg 2009 (UTC) == Ligoj / Ligiloj == Saluton Castelobranco, Laŭ mia scio oni iam decidis, ke la formo "ligiloj" estis preferinda kaj pli lingvokonforma. "Ligo" ankaŭ ekzistas en la senco de "Ligo de Nacioj" aŭ aliaj ligoj, do ĝi estas iasence malpli preciza. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 15:07, 5. Aŭg 2009 (UTC) :"Ligiloj" estas miaopinie pli bona, sed vi povas fari tiel, kiel vi volas. Ne ekzistas oficiala regulo pri tio. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 09:51, 6. Aŭg 2009 (UTC) == Saluton! == "Vikipediista paĝo" uma ova, é tudo voluntário por aqui! xD Abraço, --[[Vikipediisto:Darwinius|Darwinius]] 23:15, 6. Aŭg 2009 (UTC) :<s>Saltuton.</s> Saluton!! CB. Eheheh! [[Vikipediisto:Vanthorn|Vanthorn]] 03:30, 7. Aŭg 2009 (UTC) ::Castelo, ve se percebes o que o Dominik me mandou a mensagem q tá na minha talk, tem a ver com caracteres (Ŭ), mas n sei porque ele me mandou aquilo.--[[Vikipediisto:Darwinius|Darwinius]] 05:41, 7. Aŭg 2009 (UTC) == Bildoj == Estas bonega kontribuo enmeti bildojn en artikoloj. Mi miras ke iuj el viaj kontribuoj ne aperas en Lastaj Ŝanĝoj. Mi ne komprenas kial. Ili ja aperas en viaj personaj kontribuoj kaj en la historio de la artikoloj. La kontribuoj de Darwinius ja aperas. {{alss}} 07:47, 7. Aŭg 2009 (UTC) == [[Herman Lindqvist]] == Saluton! Vi aldonis foton, faritan en 2005, al artikolo pri homo mortinta en 1932. Kiel tio povas esti? Tiel: la foto montras la sannoman pranepon (menciitan en la artikolo mem). Amike, [[Vikipediisto:Moldur|Moldur]] 21:37, 13. Aŭg 2009 (UTC) == Nacieco al nacieco == Saluton, kiam vi ligos naciecon ĉe homoj, bonvolu ligi ĝin al paĝoj pri nacieco, ne al paĝoj pri lando. Ekz. ...li estis franca majstro... estu <nowiki>[[Francoj|franca]]</nowiki>, do ne <nowiki>[[Francio|franca]]</nowiki>. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 06:13, 20. Aŭg 2009 (UTC) :Nenio okazis, sed klakinte sur butono ''Ligiloj ĉi tien'' ĉu ne estus pli bone ekscii el paĝo ekzemple pri [[portugaloj]] kiuj homoj estas aŭ estis portugaloj? Ekz. [[Fernão de Magalhães]] estis portugalo, ne Portugalio, ĉu ne? Simile pri aliaj naciecoj. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 05:09, 22. Aŭg 2009 (UTC) == [[Barthélemy Boganda]] == Kara Castelobranco, Dankon pro viaj redaktoj, sed bonvolu akcepti, ke mi restarigu ĉiujn "small" kaj "/small" en mia artikolo [[Barthélemy Boganda]]. Ilia ekzisto fakte havis tre precizan kialon, samkiel en miaj aliaj elstaraj artikoloj. Si vi bone rigardas la tekston, vi povos konstati, ke la uzado de "ref" sen "small" kreas nebezonatan, malbelan spacon inter la linio, kiu entenas la referencon, kaj tiu kiu situas super ĝi. Tio originas pro tio, ke la numero de la aldonita referenco estas tro granda, kaj do "puŝas" la superan linion iom pli supre. Se la artikolo entenas plurajn referencojn, el tio rezultas multaj malbelaj "truoj" tra la tuta teksto. Mi konstatis la problemon uzante Internet Explorer sed ankaŭ Firefox, kun multaj malsamaj komputiloj, kaj mi sukcese solvis ĝin per la aldono de "small" - "/small". Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 14:18, 28. Aŭg 2009 (UTC) :La "mia artikolo" de mia antaŭa mesaĝo estas nur neformala esprimmaniero. Mi bonvenigas ĉiujn oportunajn redaktojn al miaj artikoloj kaj mi jam de longe konas tiun bazan regulon de Vikipedio. Estas tamen tute akceptata, eĉ en la angla, ke verkistoj de elstaraj artikoloj neformale parolu pri "siaj" artikoloj kaj rajtu iom fieri pri ili. :Dankon pro la restarigo. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 20:57, 28. Aŭg 2009 (UTC) == [[Benedicta Boccoli]] == Obrigado, amigo, pela ajuda nessa pagina. Posso contar comtigo? Eu não falo nada de Esperanto, mas gostaria criar algumas paginas novas, breves, para ser traduzidas. Obrigado pela atenção [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 10:39, 10. Nov 2009 (UTC) == [[Tucum]] == Bom dia, amigo, tudo bem? Acabei de fazer esta nova pagina em Esperanto. Quanto tiveres tempo, pode traduzì-la, é muit breve. E, se puderes, me responda na Wiki.eo, tà bom? Um abraço, e obrigado pela tua disponibildade. [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 08:58, 12. Nov 2009 (UTC) ==Evitu redaktokonfliktojn== Kara, ĉu vi ne vidas, ke mi metis la ŝablonon ''redaktata'' en la tekston [[13-a Sub-17-Futbalmondĉampionado]]? Tio sigifas, ke vi bonvolu ne redakti la tekston, ĝis mi forigis tiun-ĉi ŝablonon, ĉar samtempa redaktado de diversaj homoj povas kaŭzi ĝenajn redakto-konfliktojn. Kiam mi finis la tradukon vi povas aldoni viajn aferojn, sed bonvolu ĝis tiam lasi la tekston en trankvilo. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:46, 15. Nov 2009 (UTC) :Do mi nun finis la tradukadon, kaj forprenis la ŝablonon. La artikolo nun liberas por aliaj redanktantoj. Dankon por la kompreno. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 22:08, 15. Nov 2009 (UTC) == [[Sani Abacha Stadiono]] == Saluton, vi ŝanĝis la nomon ''Sani-Abacha-Stadio''. Certe estis bone, ke vi aldonis "no", sed kial vi forigis la ligostrekojn? Supozeble "Sani Abacha" estas propra nomo, kaj devas esti ligita al la ĉefa vorto ("stadiono") per ligo-strekoj, ĉar ĝi ja ne havas esperantajn finaĵojn. Ĉu ne? – [[Vikipediisto:Umbert&#39;|Umbert&#39;]] 20:38, 17. Nov 2009 (UTC) == [[Giuseppe Merisi]] == Bom dia, amigo, tudo bem contigo? Acabei de crier esta nova pagina. Quando tiver tempo, poderias traduzì-la, por favor? Muito obrigado pela ajuda. [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 11:20, 19. Nov 2009 (UTC) == Administranto == Saluton, Castelobranco. Mi ĵus donis al vi la staton de [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Castelobranco|administranto]]. Do multe da ĝojo, sed malmulte da streĉo sur ĉi tiu posteno. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 20:42, 21. Dec 2009 (UTC) :Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 02:26, 28. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:32, 24. Dec 2009 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 02:33, 28. Dec 2009 (UTC) ::Saluton amiko! Mi dankas vin pro via subteno de la projekto. Nun ni (laŭ mi) havas sufiĉe subskribojn por pretendi je kreado de la memstara EO-versio. Ĉu vi konsentus fari respektivan peton al Vikimedia-administrantoj? Kaj ĉu vi konsentus, okaze de la sukceso, administri ĉi tiun projekton? Mi mem malbone scias viki-komandojn kaj ne povas pretendi je tio. Antaŭdankas. --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 17:40, 1. Jan 2010 (UTC) :::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 14:42, 4. Jan 2010 (UTC) == Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino == Saluton! Castelobranco {{pt}}: Amigo, criei a [[:Kategorio:Urboj de Sankta Katarino]], para categorizar os [[municipoj de Sankta Katarino]], entendendo que ''Urboj'' seria ''cidade'';município, porém, acabei por encontrar [[Urbo]], que é ligada com [[:pt:vila]], o que não era a minha intenção. Por isso, acabei criando [[:Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino]], mas, antes de prosseguir, gostava de tirar esta dúvida: qual categoria seria a correta ? ou haveria uma terceira ? (pode me responder em esperanto, para que eu vá me acostumando e aprendendo, se preferir) Dankon [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:02, 22. Jan 2010 (UTC) :Neste caso, então a maioria dos artigos que estão em [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]] devem ser recategorizados em [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]], ou entendi mal ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:42, 25. Jan 2010 (UTC) ::Vi que apagou Kategorio:Urboj de Sankta Katarino, mas não seria mais ''interessante'' deixar como ''redirect de categoria'' (vide [[:pt:Categoria:Municípios portugueses]]) ? Quanto a Brasília, pela ''definição'' apresentada, de menor unidade administrativa com eleição democrática, deveria seguir com as demais, mas parece ser um assunto para muitas discussões. De qualquer forma, criei [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]], para irmos organizando, mesmo que ''aos poucos'', já que não encontrei outra categoria para incluí-la. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:56, 25. Jan 2010 (UTC) :::Vamos ''por partes'', primeiro um projeto menor, p.e., Projeto:Sankta Katarino, depois Projeto:Norda Rio-Grando, etc. Quanto aos problemas apontados, é um dos motivos pelos quais não me agrada o uso de ''bots'', passam [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Amazonio_(%C5%9Dtato)&diff=next&oldid=2684189 rio por estado] ou outras coisas. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 10:39, 25. Jan 2010 (UTC) == Antônio Carlos == Olá Castelobranco Tentei marcar [[Antônio Carlos (urbo)]] para ER, mas creio não ter feito de forma ''correta''. Já corrigi os ''redirects''. Veja que há 2 [[municipoj]] com o título [[Antônio Carlos]]. Abraços [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 11:17, 25. Jan 2010 (UTC) :[[Treviso (Brazilo)]] alinomigi [[Treviso (Sankta Katarino)]] o [[Treviso (Santa Catarina)]] ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 11:51, 26. Jan 2010 (UTC) ::{{farita}} kay ''troquei'' '''Santa Catarina''' ''por'' '''Sankta Katarino''' en [[Municipoj de Sankta Katarino]] ''(parece-me ser o padrão usado aqui). Se não houver objeção, marco [[Treviso (Brazilo)]] com {{Ŝ|forigu}}, ou lhe parece um redirect válido'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 10:08, 28. Jan 2010 (UTC) :::{{farita}} [[Treviso (Brazilo)]], [[Treviso]] estas apartigilo. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 23:34, 28. Jan 2010 (UTC) == Aquiraz == Saluton! Castelobranco ''[http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Aquiraz&action=historysubmit&diff=724564&oldid=717418 Ŝablono de Kategorio]'' ''incluiu todos os iwikis'' de [[:Kategorio:Municipoj de Cearao]] in [[Aquiraz]]. ''O mesmo ocorreu em'' [[Crato]] e [[Pacatuba (Cearao)]], ''este último inclusive, tinha os iwikis de [[:pt:Pacatuba (Sergipe)]]. Este não é o primeiro caso de iwikis trocados que encontro.'' Antaŭdankas [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:26, 2. Feb 2010 (UTC) :[[Abadia de Goiás]] estas in [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]] kaj [[:Kategorio:Municipoj de Gojaso]]. ''Devo deixar apenas [[:Kategorio:Municipoj de Gojaso|nesta última]], que é mais específica'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 22:17, 7. Feb 2010 (UTC) ::''É necessário uma fusão de [[Municipoj de Cearao]] e [[Municipoj de Cearao (listo)]], com revisão das ligações. Se você não puder fazer, faço mais tarde''. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 15:27, 9. Feb 2010 (UTC) == Campos do Jordão == Saluton! Castelobranco ''Parece-me que há muitas ligações externas inapropriadas, em [[Campos do Jordão]], com objetivo único de divulgação''. Antaŭdankas [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:04, 11. Feb 2010 (UTC) :''Estou recategorizando os artigos dos municipoj de Brazilo, de [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]], ou outros, para :Kategorio:Municipoj de (subŝtato), e estes em [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]]. Tenho encontrado muitas ligações erradas, inclusive interwikis. Os iwkis estou arrumando, os outros, deixo para uma revisão geral, no futuro, já que envolve alguns movimentos, que ainda precisam ser discutidos. Ainda está interessado naquele projeto Brasil'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 17:28, 12. Feb 2010 (UTC) ::''Tentei fazer uma desambiguação em [[Bonito (Brazilo)]], mas parece-me faltar algo, além da categoria, e tenho dúvidas quanto ao título, em relação a linguagem.'' [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:08, 12. Feb 2010 (UTC) :::Em vista dos recentes ''acontecimentos'', na pt.wiki, entenderei se preferir não termos mais contato aqui, mas peço que, ao menos, veja os pontos levantados acima. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 21:15, 16. Feb 2010 (UTC) == Mi == Dankon. [[Vikipediisto:Evertype|Evertype]] 10:42, 17. Feb 2010 (UTC) == Lastmomenta invito en la Vikipedian konkurson == Saluton! Mi rimarkis, ke vi dum la monato aprilo faris redaktojn en la artikoloj [[Marilyn Monroe]] kaj [[Vincent van Gogh]]. Aprilo 2010 estas proklamita "Monato de Vikipedio" kaj dum tiu monato okazas [[Vikipedio:Konkurso|Vikipedia konkurso]], en kiu eblas gajni [[Vikipedio:Konkurso#Premioj|valorajn premiojn]]. Mi ĝojas informi vin, ke la artikoloj kiujn vi plibonigis troviĝas en la [[Vikipedio:Konkurso#Redaktindaj_artikoloj|listo de la konkursaj artikoloj]], pro kio vi nun tre facile povas partopreni en la konkurso kaj gajni (ni strebos atribui premiojn al ĉiu konkursanto): Sufiĉas ke vi enskribu vian nomon kaj nomojn de la artikoloj en la [[Vikipedio:Konkurso#Konkursantoj|liston de konkursantoj]]. Sed atentu: La konkurso finiĝas jam la 30-an de aprilo 2010 je 24:00 laŭ [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=UTC&action=purge UTC], do post malmultaj horoj! Mi tamen esperas, ke mia invito en la konkurson vin interesos, kaj ke vi sukcesos ankoraŭ ĝustatempe al ĝi aliĝi. Nome de la organizantoj ([[E@I]] kaj la [[Vikipedio en Esperanto|vikipedia komunumo]]), [[Vikipediisto:Blahma|Marek &quot;Blahma&quot; BLAHUŠ]] 07:15, 30. Apr 2010 (UTC) :Dankon, kaj gratulon por via bona ideo! [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 13:00, 30. Apr 2010 (UTC) == Ŝablono:Informkesto blazono == Saluton, Castelobranco. Mi ĵus iom ŝanĝis vian ŝablonon titole kaj kode. Ĝi nun nomiĝas {{Ŝ|Informkesto blazono}}. La solan artikolon mi jam korektis. Krome la ŝablono eble povus ricevi pliajn, nedevigajn parametrojn. Ĉu vi eble kreis ĝin surbaze de alilingva ŝablono? Se jes, bonvolu aldoni la intervikiajn ligilojn. Tio evitas rekreon de tia ŝablono, kondiĉe ke la intervikia ligilo ekzistas ne nur en la esperantoŝablono resp. ties dokumentado, sed ankaŭ en la alilingvaj. --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 09:40, 20. Maj 2010 (UTC) :Dankon, Tlustulimo, sed mi ne kreis ĝin ekde alia ŝablono. Mi kreis ĝin por [[:Kategorio:Ŝtataj blazonoj|tion]]([http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Blazono_de_Belgio&action=edit vidu]). Ni uzas tiun tabelon en multe da artikolojn por prezenti similajn informojn, kaj mi volas anstataŭigi la tabelon por tiun ŝablonon. Jes, estas malmulte da informo en tiu ŝablono. Sed mi ne konas similan ŝablonon kaj mi ne scias kiujn aliajn parametrojn mi povas aldoni. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 09:49, 20. Maj 2010 (UTC) == Himnoj por brazilaj municipoj == Saluton, Castelobranco! Mi konstatis ke vi uzis vian roboton por ĝisdatigi kaj poluri brazilajn municipojn. Mi ankaŭ konstatis ke la ligilon por la himno ne funkcias. En la portugala vikipedio, la ligilo direktas al la portugala Vikifonto. Ekz-e, [[Santana do Matos]] direktas la ligilo de himno defaŭlte al [[:pt:s:Hino do município de Santana do Matos]]. Nune la ligilo konektas interne en la esperanto-vikipedio. Laŭ mia opinio, direktilo al la portugala estus pli sukcesa. Ĉu vi opinias ke ni aldonu ":pt:s:Hino do município de" al la komenco de direktilo por la brazilaj municipaj himnoj? Tio verŝajne estus simpla ŝanĝo. Kion vi pensas? Kore salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:55, 21. Maj 2010 (UTC). :Vi pravas. Ni ne havas eo-version por la himnoj en nia Vikifontaro, nek eo-artikolojn. Estas simpla afero aldoni korektado al ligilo, kaj nun estas kondiĉo: se ekzistas artikolon de la himno en eo.vikipedio, la ligilo direktos al ĝin. Tamen, se la ligilo al eo.vikipedio ne funkcius, la ligilo direktos al pt.vikifontaro. Dankon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 14:47, 21. Maj 2010 (UTC) ==[[Friedrich Kellner]]== Saluton! Castelobranco. Please excuse my writing in English. Thank you for your help with the [[Friedrich Kellner]] article. I really appreciate it. I hope other Esperanto editors will also help. I will ask some. Again, thank you. --[[Vikipediisto:Rskellner|Rskellner]] 06:18, 23. Maj 2010 (UTC) :Nedankinde! I'll try to help a little more. The most correct version is the english one, isn't it? Regards. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 21:36, 23. Maj 2010 (UTC) Thank you for the quick response. Yes, you are right that the English version is the best one. I must begin to learn some Esperanto now that the Kellner article is here. I found it in Esperanto on the Wiki Lingue website and then placed it here after adding the necessary codes. You might like to know that tomorrow the Kellner Exhibit, including the original diary, will begin a 7-month exhibit at the Dwight Eisenhower Presidential Library and Museum in Abilene, Kansas. Thanks again for your help. Scott --[[Vikipediisto:Rskellner|Rskellner]] 22:03, 23. Maj 2010 (UTC) :It's great to know that. The Humanity must remember this sad chapter of its existence forever. Friedrich was a brave man, and he did the right thing. I hope his work, and life-risking, will not be in vain. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 04:15, 25. Maj 2010 (UTC) == when you have a moment == Can you please delete http://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipediisto:J.delanoy/monobook.js ? I was trying to import a script from en.wiki that I use to deal with page-move vandalism, and it did not work for me. Thanks! [[Vikipediisto:J.delanoy|J.delanoy]] 02:31, 25. Maj 2010 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 04:07, 25. Maj 2010 (UTC) == Vikimanio 2010 == Mi ne povos ĉeesti. Mi ĝis nova decido ne rajtas vojaĝi ekster Francio. Inter sinanoncintoj troviĝas nur du E-oparolantoj (vi kaj Jon Harald Søby). Faru bonan laboron kaj klopodu antaŭenirigi nian Esperantan Vikipedion ! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 08:06, 25. Maj 2010 (UTC) == Subskribo == Saluton Castelobranco, ĉu vi povas ŝanĝi vian subskribon tiel, ĉar vi uzas markon "font", kiu estas evitenda laŭ [[W3C]]? <pre><nowiki>[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]}</nowiki></pre> Dankegon, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:24, 2. Jun 2010 (UTC) :{{farita}}. Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:00, 3. Jun 2010 (UTC) :: Nedankinde, pli ĝuste dankon al vi! --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:26, 7. Jun 2010 (UTC) == Ŝanĝeto == Saluton Castelobranco, ĉu vi povus [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoSekcio/ligilo&action=edit ŝanĝi la ŝablonon] tiel: de <pre> {{#switch: {{{1}}}| ArtikoloDeLaSemajno=Vikipedio:Artikolo de la semajno| Kategorioj=:Kategorio:Ĉio| ĈuViSciasKe=Vikipedio:Faktoj el artikoloj| PriKopirajto=Vikipedio:Kopirajto| BildoDeLaTago=Vikipedio:Bildo de la tago| KunlaboraĵoDeLaSemajno=Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno| Aktualaĵoj=Aktualaĵoj| Vikiejo=Vikipedio:Komunuma Portalo| PriĈiTiuPaĝo=Ŝablono:PriĈiTiuPaĝo | AliajLingvoj=meta:List of Wikipedias| AliajProjektoj=Fondaĵo Vikimedio| }} </pre> al <pre> {{#switch:{{{1}}} |ArtikoloDeLaSemajno = Vikipedio:Artikolo de la semajno |Kategorioj = :Kategorio:Ĉio |ĈuViSciasKe = Vikipedio:Faktoj el artikoloj |PriKopirajto = Vikipedio:Kopirajto |BildoDeLaTago = Vikipedio:Bildo de la tago |KunlaboraĵoDeLaSemajno = Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno |Aktualaĵoj = Vikipedio:Aktualaĵoj |Vikiejo = Vikipedio:Komunuma Portalo |PriĈiTiuPaĝo = Ŝablono:PriĈiTiuPaĝo |AliajLingvoj = meta:List of Wikipedias |AliajProjektoj = Fondaĵo Vikimedio |#default = {{{1}}} }} </pre>? Tiel # la kodo estas plibone videbla kaj komprenebla # malĝusta ligilo estas korektita # <tt>#default = {{{1}}}</tt> ebligas la uzanton aldoni kiel parametro la nomon de la paĝo Dankon, kore --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:26, 7. Jun 2010 (UTC) ::{{farita}}, ĉar Castelobranco eble jam dormas. Amike --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:33, 7. Jun 2010 (UTC) :::Vi estas tre rapida, Tlustulimu! Bonege! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:52, 7. Jun 2010 (UTC) == informkesto blazono == Kara, bonvolu vidi [[:Ŝablona diskuto:Informkesto blazono]]. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 11. Jun 2010 (UTC) == Ŝablono pri havendaj artikoloj == Saluton, Castelobranco! Mi vidis ke, en la Diskutejo, vi subtenis la enkondukon de ŝablono {{ŝ|havenda artikolo}}. Ĉar neniu plu respondas ekde kelkaj tagoj, ŝajnas al mi, ke eblas nun efektivigi la proponitan ŝanĝon. Laŭ mia kompreno, sufiĉus anstataŭigi ĉiujn koderojn ''<nowiki>[[Kategorio:Havendaj artikoloj]]</nowiki>'' per ''<nowiki>{{havenda artikolo|{{PAGENAME}}}}</nowiki>''. Mi ne bone komprenis, ĉu vi mem kapablus kaj havus tempon fari tion per via roboto. Aliokaze ne zorgu, mi petos helpon ĉe [[Vikipedio:Roboto/Laboroj]]. Dankon, amike, [[Vikipediisto:WinstonSmith|WinstonSmith]] 12:46, 18. Jun 2010 (UTC) :Jes, ankaŭ al mi ŝajnas ke ni jam povas efektivigi tion. Mi nun faros tion per CasteloBot. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:25, 18. Jun 2010 (UTC) ::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:27, 19. Jun 2010 (UTC) == Ligoj al landoj en Informkestoj pri lingvoj == Estimata! mi bedaŭras, sed viaj ŝanĝoj al {{ŝ|Lingv/Informkesto}} kaj {{ŝ|Lingv/Informkesto ĝermo}} per aldono de ligo al landoj ne estas ĝustaj ĉar en {{ŝ|Lingv/landoj}} malofte aperas unu lando al kiu oni povus simple ligi, sed plej ofte landolisto kun eventuale precizigoj pri landopartoj. Tia ligado sekve estas maloportuna kaj mi malfaros ĝin. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 09:22, 22. Jun 2010 (UTC) :Jes, vi pravas, sed laŭ nia [[VP:FA#Kiel eviti forigon|regularo pri forigado]], oni necesas krei artikolon kun ligoj al aliaj artikoloj, por eviti forigon. Kiel ni povas ligi tiujn artikolojn al aliaj? Eble sole per la ISO kodo? Aŭ eblas ligi aliajn vortojn? Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:11, 22. Jun 2010 (UTC) :: Solvon mi proponas per [{{fullurl:Ŝablono:Lingv/landoj|diff=prev&oldid=3009652}} aldono de ligiloj] en {{ŝ|Lingv/landoj}} mem. vidu {{ŝ|Lingv/landoj/listo}} {{alss}} 08:51, 23. Jun 2010 (UTC) == Lingvotrejnado == Kara! Mi ne scias kiel konsili al vi por plibonigo de via lingvokapablo. Mia unua ideo estas: redaktu vikipediajn artikolojn, postkurante alies lingvoerarojn, tradukante el aliaj de vi regata(j) lingvo(j), ... Ofta uzo de [[PMEG]] helpos vin trovi respondojn al lingvaj demandoj. Baza rimedo estas legadi librojn verkitajn de bonaj aŭtoroj. Ŝajnas ke vi jam atingis tian lingvokapablon ke retrimedoj kiaj "Lernu!" ne plu povas helpi. La plej efika rimedo por mi estas aktive uzi la lingvon kun konstanta zorga memkontrolo kaj eventuale kontroligo fare de aliaj kiujn vi taksas pli spertaj ol vi. Kuraĝon ! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:10, 23. Jun 2010 (UTC) == Alinomado fare de administranto == Saluton, ĉu vi povus alinomi kelke da paĝoj skribitaj en [[Vikipedio:Diskutejo#alinomado]]? Dankon. [[Uzanto:Jujijo|Jujijo]] 17:00, 21. Aŭg 2010 (UTC) :{{farita}} (2). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:55, 21. Aŭg 2010 (UTC) == CSS-klasoj kaj peto == Saluton Castelobranco! Ĉu vi povas redakti [[MediaWiki:Common.css]], por ke vi aldonas sube de la paĝo la sekvan kodon, por ke la [[ŝablono:LimigitaIndekso]] funkciu? <syntaxhighlight lang="CSS"> /* Klasoj por Ŝablono:LimigitaIndekso */ .toclimit-2 .toclevel-1 ul, .toclimit-3 .toclevel-2 ul, .toclimit-4 .toclevel-3 ul, .toclimit-5 .toclevel-4 ul, .toclimit-6 .toclevel-5 ul, .toclimit-7 .toclevel-6 ul { display: none; } </syntaxhighlight> Uzado videblas [[:it:Italia|ĉi tie]]. Dankon --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:46, 21. Aŭg 2010 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:56, 21. Aŭg 2010 (UTC) Alia peto: ĉu vi povas ankaŭ forigi la erojn en [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ĉi tiu kategorio]]? Dankon, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:48, 21. Aŭg 2010 (UTC) :Airon, mi tre ĝojas la paĝon tradukita de vi, sed oni ne povas simple aldoni novan regularon al tiu projekto, sen kelka diskuto. La reguloj en aliaj projektoj ne estas aŭtomate aplikeblaj ĉi tie. Ĉiu projekto havas la eblecon diskuti kaj akcepti siajn proprajn regulojn. Tial, mi preferas proponi la novajn regulojn por tuj forigendaj artikoloj en la Diskutejo, kaj poste, se la propono atingos konsenton, ni povos uzi ilin. Mi vidis, ekzemple, ke ne estas tute taŭga la tempolimo en la nova regularo proponita de vi. Ekzemple: por forigi la tekstojn kiujn ne apartenas al enciklopedio (vortara difino, fontteksto, ekz.) la administrantoj devas atendi [[VP:FORIGO|unu tago]]. Sed, en la nova propono, ili estus [[VP:TUJ|tuj forigendaj]]. Fine, mi ne scias se oni devas tuj forigi la orfaj paĝoj. En pt.wiki, oni preferas krei la ligilojn en aliaj paĝoj al ili. Tial mi petas vin ke vi proponas la [[VP:TUJ|tuja forigado]] en nia Diskutejo. Amike, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 18:27, 21. Aŭg 2010 (UTC). :: Bone, mi faras tiel. Sincere mi pensis ke, estante la paĝo en nomspaco "Vikipedio:", aplikeblas ĉie... MI proponis tion morgaŭ ĉar mi foriras. Mi ankaŭ kreis tiun ŝablonon ankaŭ ĉar la ĉefa kategorio estas plena de anstataŭigitaj kategorioj, kiuj estus forigeblaj tuj... Dankon por via mesaĝo! --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 18:32, 21. Aŭg 2010 (UTC) == Lalala == Ainda não recebi as boas-vindas. [[Dosiero:Sifflote.png|32px]] [[Uzanto:Ruy Pugliesi|<span title="Ruy Pugliesi"><font face="Arial Rounded MT Bold">Ruy Pugliesi</font></span>]]^{[[Uzanta diskuto:Ruy Pugliesi|<span title="Talk">&#9701;</span>]]} 15:36, 26. Sep 2010 (UTC) :Total falta de absurdo uma pessoa com contribuições [[Speciala:Kontribuoj/Ruy_Pugliesi|insignificantes]] exigir boas-vindas. Pronto falei.” [[User talk:Teles|<font color="#EC2300">'''T'''_eLeS</font>]] (<small>[[:pt:Usuário Discussão:Teles|PT]] [[Special:Emailuser/Teles|@]] [[Special:Log/Teles|L]] [[Special:Contributions/Teles|C]] [[Special:CentralAuth/Teles|G]]</small>) 05:22, 6. Nov 2010 (UTC) ::Invejoso. xP [[Uzanto:Ruy Pugliesi|<span title="Ruy Pugliesi"><font face="Arial Rounded MT Bold">Ruy Pugliesi</font></span>]]^{[[Uzanta diskuto:Ruy Pugliesi|<span title="Talk">&#9701;</span>]]} 02:50, 7. Nov 2010 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton, kara amiko! Jam la duan tagon mi vidas la bildon de la tago fuŝita en la ĉefpaĝo de nia vikio. Ĉu vi povas korekti tion?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 09:18, 12. Dec 2010 (UTC) :Sal, amiko! Jes, bedaŭrinde mankis bildojn ĉe [[Vikipedio:Bildo de la tago]]. Mi aldonis elstarajn bildojn de la Komunejo (el [[:commons:Template:Potd/2010-12|Template:Potd/2010-12]]) por ĉiuj mankantaj tagoj de Decembro por solvi tiun problemon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:17, 12. Dec 2010 (UTC) :: La problemo kun la BdlT estas ke necesus unu bildo por ĉiu tago. Jam de pli ol unu jaro tio ne estas akurate provizata. Mi faris trukon por ke manke de bildo en iu tago oni montru la bildon de la sama tago en la antaŭa jaro. Kaj nun ni atingis la punkton ke jam antau jaro ne estis bildo por ĉiu tago. Tial. La lanĉinto de la projekto kalkulis ke aliaj prizorgu la aferon (li mem ne plu estas aktiva), sed tiel ne funkcias. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 16:40, 12. Dec 2010 (UTC) :::Jes, mi vidis vian bonan trukon. Mi povas uzi la BdlT el Komunejo (''Potd'') por plenumi la nunajn mankantajn tagojn, ĉu ne? Do, ni neniam havos tiun problemon denove. Mi lasos komenton por aliaj vikipediistoj sciis ke ili povas anstataŭigi tiujn bildojn el Komuneja BdlT por aliaj, ke ili preferas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:23, 12. Dec 2010 (UTC) :::: Mi ne bone komprenas kion vi celas. BdlT el la Komunejo estas bona afero: tamen al ili ni nepre aldonu E-an priskribon: tio estas la plej longa tasko. Mi sugestas alian trukon kiun mi jam proponis sed kiun malzorgema kreinto de BldT rifuzis: simple kopii plenajn monatojn, almenaŭ por preventi ke en Ĉefpaĝo estu manko. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 21:31, 12. Dec 2010 (UTC) ::::: Mi celis uzi en Vikipedio la samajn bildojn kiujn Komunejo uzas, ĉiutage. Sed, ni permesu al iu vikipediisto anstaŭigi la bildon por alia, ke li preferas. Tiel, ni neniam havos tiun problemon denove. Por ĉiu tago, ni havus unu bildon (el [[:commons:Template:Potd/2011-01|Commons Picture of the Day]]). Hodiaŭ, jam ekzistas bildon por ĉiuj tagoj en Januaro, Februaro, Marto kaj Aprilo 2011. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:18, 27. Dec 2010 (UTC) == Kastela Respubliko == Mi ŝatus scii tion, kio okazis kun la propono pri forigado de tiu artikolo. Mi jam vidis la rezulton kaj ŝajne oni decidis agi kontraŭregule kaj konservi la artikolaĉon. Tamen mi volus legi la diskuton kaj vidi la voĉdonojn. Mi provis ŝerĉi tion sed sensukcese. Ĉu vi povus helpi min? Dankon.--[[Vikipediisto:Liberascio|<font color="orange">¨</font>Liberascio<font color="orange">¨</font>]] [[Vikipediista diskuto:Liberascio|<font face="Wingdings" size="+1" color="green">*</font>]] 01:31, 27. Dec 2010 (UTC) :Certe. Kvin personoj konsideris la artikolon konservenda, kaj kvin petis ĝian forigon. Laŭ [[VP:RPF|nia regulo]], la administrantoj ne povas forigi tiel. Tial, mi arĥvis la diskuton [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/2010/Decembro#Kastela Respubliko|ĉi tie]], post unu monato. :{{cquote|La administrantoj forigu nur tiujn paĝojn, al kies forigo neniu kontraŭis sur tiu paĝo, aŭ kun kies forigo konsentis la plej multaj kundiskutantoj post la prezento de la argumentoj por kaj kontraŭ la forigo.|200|50|[[VP:RPF|Regulo pri forigado]]}} :[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:08, 27. Dec 2010 (UTC) :Akceptebla sed ne akceptinda. Stranga afero ke iu povu agi kontraŭregule, laŭ la reguloj. Tamen estus vidinda se iu, ne tiel ofta partoprenanto ĉe vikipedio, verkus tian artikolon ĉu tiu artikolo ne estus tuj forigita. Laŭ mi, Andy ne nur agis kontraŭregule sed ankaŭ nehoneste. Estas iom malfacile pensi ke li ne agos denove tiel. Mi akceptas la aferon sed mi neniel kontentas ĉar ĝi estas insulto al vikipedio kaj vikipedianoj. --[[Vikipediisto:Liberascio|<font color="orange">¨</font>Liberascio<font color="orange">¨</font>]] [[Vikipediista diskuto:Liberascio|<font face="Wingdings" size="+1" color="green">*</font>]] 18:10, 27. Dec 2010 (UTC) == Ŝablono "Uzanto" == Saluton, vi hodiaŭ faris ŝanĝojn al la ŝablono {{ŝ|Uzanto}}. Mi ne komprenas la intencon, sed bedaŭrinde tiuj ĉi ŝanĝoj kaŭzis efikojn, kiujn vi verŝajne ne intencis. Bonvolu rigardi kelkajn uzulajn paĝojn, kiuj [[Speciala:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Uzanto|uzas tiun ĉi ŝablonon]]; ili prezentas la tekston "Nomo (diskuto  · kontribuoj  · SUL  · forbari)", kiun tiuj uzuloj certe ne volas havi tie. Mi emas nuligi viajn ŝanĝojn, sed certe estas pli bone, ke vi mem ĝustigu la aferon; mi ja ne scias, kion vi volas fari. -- [[Uzanto:Aisano|Aisano]] 21:37, 29. Dec 2010 (UTC) :Rigardante vian [[Uzanto:Castelobranco/Provejo|provejon]] mi havas la impreson, ke ne estis via intenco ŝanĝi ŝablonon tiom vaste uzatan. Ŝajne vi ĉi-momente ne estas aktiva, do mi nuligos viajn ŝanĝojn. Mi petas viajn pardonon kaj komprenon. -- [[Uzanto:Aisano|Aisano]] 21:50, 29. Dec 2010 (UTC) ::Aisano, pardonu min. La ŝablono {{ŝ|Uzanto}} estis markita kiel forigenda, sed ne havis peton por tio forigo, do mi anstataŭigi ĝin por uzi en [[Uzanto:Castelobranco/Provejo|tiu paĝo]]. Dankon por via averto! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:06, 29. Dec 2010 (UTC) Kial vi frobaras por ĉiam robotojn? Ĉu ili detruis amase??? :Ne, Narvalo, ili ne havas permespetojn, kaj ne havas la robotajn statusojn. Tial, iliaj redaktoj ne estas reviziitaj (vidu [[Vikipedio:Diskutejo#Revizioj kaj robotoj|tiun diskuton]]). Kiam iliaj statusoj estos aldonitaj, mi mem povas malforbari ilin. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:05, 30. Dec 2010 (UTC) == Botstatus FoxBot == As you can see [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=FoxBot here] foxbot has already got global botstatus. Your wiki accepts global bot so I don't see wat the issue is. - [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:16, 30. Dec 2010 (UTC) :Would you please unblock my bot, cause this is absolute ridecelous. Foxbot has already made over 5000 edits on this wiki without any problems and has the appropriate right to do so. - [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:19, 30. Dec 2010 (UTC) ::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:27, 30. Dec 2010 (UTC) :::Thanks for reacting so quickly. If I where you, I would check the other bots who you have blocked today if they don't have global bot status. I know that [[user:DSisyphBot]] certainly is a global bot. [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:35, 30. Dec 2010 (UTC) ::::I'm doing this right now. Thanks and sorry again. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:36, 30. Dec 2010 (UTC) :::::Kiu hastas, laboras duoble:)[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] 21:53, 30. Dec 2010 (UTC) ::::::Pardonu min, Narvalo, mi ne sciis ke ĝeneralaj robotoj funkciigas <u>sen</u> robotan statuson. =( [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:56, 30. Dec 2010 (UTC) Hello, I completed DSisyphBot profil, thanks to unblocked it (because I suppose you had blocked). Happy new year with lots of contribs ;) --[[Uzanto:Sisyph|Sisyph]] 17:27, 2. Jan 2011 (UTC) :Thanks, Sisyph, happy new year for you too, and many thanks for using your bot here. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:36, 2. Jan 2011 (UTC) == Saluton Michel, Happy New Year! == I hope you are doing fine. First of all Happy New Year, I wish you and your family all the best for 2011 and that the minorized, stateless and endangered languages will be able to survive and grow as long as possible and also that your Wikipedia and Esperanto will grow more and more. I don't know if this might interest you but I wanted to tell you that the Catalan Viquipèdia will be celebrating its 10th birthday soon (http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:10_anys_de_la_Viquip%C3%A8dia) and that we are working on it and plan to have some sessions directed towards getting some small language wikipedias out of the incubator and if this project or the anniversary interests you, you can offer us some advice or let's hope so... even participate in it (I have already told Akvomelonulo, Arno and Lu about it and hope to have some Esperantists or Lusophones around): http://meta.wikimedia.org/wiki/Teamwork_of_projects_in_languages_with_singular_status. Again, my best wishes for 2011. Take real care, Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 22:35, 10. Jan 2011 (UTC) :It seems such an interesting project! Esperanto supports the language diversity, and wants to help endangered languages to not disapear. In 2011, I'll be focusing on Esperanto projects, but I will find some time to help you on this issue too. Thanks, Claudi, best wishes for you, too. And congratulations for the very good job you've done on catalan projects (and with the future Wikimedia CA) in 2010! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:46, 16. Jan 2011 (UTC) :: Boa noite! I hope you are doing fine. I write you to tell you more about our project that you can read in this link: http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:10_anys_de_la_Viquip%C3%A8dia#Viquitrobada_internacional. We would really appreciate to have you there (it will be in Perpinyà/Perpignan from March 18th evening to 20th in the morning; there will be a bus from Barcelona and back...) and talk about your perspectives and prospectives about the Wikipedias seen from an Esperanto and Brasilian points of view. My biggest problem is that our funds come from Amical (we will take charge of all the expenses of the trip and stay) and are kind of limited. So if you are interested, and have some spare time, to come just let me know how much does a ticket from your place to Barcelona might cost, so I can talk with our president Gomà and see if we can do this or not... Take care my friend, I wish you all the best for all your projects and your personal life. Hope to see/hear (from) you soon! Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 20:43, 19 Feb. 2011 (UTC) :::Hi, Claudi. My e-mail is xxxxxxxxxxxxxxxxxx@gmail.com. Please send me a blank message, so I can have you personal contact, and give you those informations about Viquitrobada. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 04:43, 23 Feb. 2011 (UTC) ::::Just in case my mail went on spam: xxxxxxxxxx@yahoo.com See you! :::::Fine. I sent you a message. Hugs, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 05:20, 26 Feb. 2011 (UTC) == Municipoj de Brazilo == Saluton Castelo! Mi nur volas gratulegi Vin pro la traducioj de brazilaj municipoj! Mi rememoras kiam mi ekkomencis tiun aferon por Minas Gerais, sed la amaso de la vivaferoj konfuzis mian revon... Vi inspiras min daŭrigi en ĉi tiu bonlaboro, en 2011! Dio benu Vin! [[Uzanto:Konrado|Konrado]] 21:59, 16. Jan 2011 (UTC) :Dankon, Konrado. Bedaŭrinde, mankas ankoraŭ multaj brazilaj municipoj en Vikipedio. Ni faru tion kune! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:40, 16. Jan 2011 (UTC) ==Sem fontes== Até aqui! =O [[Uzanto:ChristianH|ChristianH]] 14:55, 9. Feb 2011 (UTC) :Hahaha, sim é verdade. Aliás, aqui o problema é ainda mais grave =( [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 16:17, 9. Feb 2011 (UTC) == Hi Castelobranco== Greetings from Italy. We are looking for someone who could translate and upload on eo.wikipedia a page about an international artistic movement [http://simple.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA] - [http://pt.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA here in Portuguese]. Very grateful if you can help or suggest what to do. [[Dosiero:Sifflote.png|32px]] --[[Uzanto:Aeron10|Aeron10]] 05:12, 10. Feb 2011 (UTC) :Cercherò di farlo. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 06:11, 10. Feb 2011 (UTC) :::Grazie per la disponibilità. Per favore avvisami quando è visibile. Ciao--[[Uzanto:Aeron10|Aeron10]] 11:32, 10. Feb 2011 (UTC) == Congrès de l'Association Amical == Kie ĝi okazas ? {{alss}} 19:23, 2 Mar. 2011 (UTC) :[[Perpinjano]]. Proksime al via domo, mi pensas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:25, 2 Mar. 2011 (UTC) == Ripchip Bot == Hello Castelobranco :) sorry for writing in English. Would you mind to unblock [[User:Ripchip Bot]]? It was making test edits here to ask for bot-flag on meta, as this wiki works with the [[m:Bot policy|standard bot policy]]. Cheers. [[Uzanto:Manuelt15|Manuelt15]] 08:38, 8 Mar. 2011 (UTC) :No problem, Manuelt15, the bot is already unblocked. And it was blocked for working without flag and with no request for that. Please note that its request was made just after it was blocked. The bot policy allows automatic approval, and the request is ok, now. But as we use FlaggedRevs, I ask you to not allow much more edits than the necessary the request, because we have to review each edit made until its flag is granted. If we don't do that, all edits made by other editors in the same articles will be pending. Thanks in advance, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:29, 8 Mar. 2011 (UTC) Kara Castelobranco, [[User:Ripchip Bot|Ripchip]] petis min senbloki lian roboton. Mi esploris la aferon kaj konstatis, ke ĝia roboto ĝis nun faris proksimume 50 testmodifojn, kiuj ĉiuj estis laŭregule. Nome la roboto nur aldonis intervikiajn ligilojn. Mi tial provizore senblokas ĝin kaj observas dum la veontaj tagoj. Se li bonorde akiras aŭtomatan permesilon de metavikio dum racia tempo, ni povas allasi la roboton. Se estiĝos problemoj, ni povas rebloki. Se vi ne konsentas bonvolu kontakti min kaj klarigi la kialon, kaj atentigi min, se mi ion pretervidis. Amike [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 17:36, 8 Mar. 2011 (UTC) :Ŝajnas ke vikipedio nun havas entute problemon por malforbari la robton Ripchip. Venas erarmesaĝo, ke la forbar-ID ne troveblas![[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 18:09, 8 Mar. 2011 (UTC) ::Nur <u>poste</u> ĝia forbaro, la funkciigantino Beria faris [[:m:Steward requests/Bot status#Ripchip Bot@eowiki|peton ĉe Meta]] por aprobi ŝian roboton. Mi nun konsentas kun la malforbaro (ĝi jam estas malforbarita de Arno). Tamen, Beria ankaŭ faris [[Vikipedio:Roboto/Permespeto#Ripchip Bot (March 8, 2011)|peton por komunuma konsento]]. Ĝis ĝia aprobo, oni bezonas revizii ĉiujn ĝiajn redaktojn. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:16, 8 Mar. 2011 (UTC) == [[Il Cittadino]] == Oi amigo, como estàtàs? Faz tempo que a gente não se fala... Peço-te um favorzinho: pode traduzir, ou re-ler esta pàgina? Criei tb aquela em Portuguès, vai ter muita facilidade, viu? Vou retribuir com uma pagina que quiser, em IT, EML ou LMO. Muito obrigado [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] 15:08, 16 Mar. 2011 (UTC) == Hello Michel I hope you had a great stay in Catalonia == Hi, it was a pleasure to have you around, muito obrigado for your participation. I wish we had more time to talk but well our resources are scarce... I hope you are doing fine. I also write to tell you about bad news: I resigned today (March 21st 2011) from the Association Amical de la Viquipèdia in order to be able to speak and voice criticism freely and without collateral damage towards the Association after a series of attacks and the lack of response from Amical. My next move will be an offensive after the diverse ignominious attacks some people sent towards what was not that long ago my group. Take care, una abraçada ben bona. Boa noite, Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 22:37, 21 Mar. 2011 (UTC) == [[Akademio pri pasivaj participoj]] == Estimata kolego , vi unue forigis [[Akademio pri pasivaj participoj]] el Vikipedio kaj poste markis la saman artikolon kiel eble malrespektanta kopirajton en [[oldwikisource:Akademio pri pasivaj participoj|Vikifontaro]]. Ĉu vi celas malaperigi tiun dokumenton ? Cetere forigante vi devintus ripari la ligilojn. {{alss}} 20:46, 5 Jun. 2011 (UTC) :Ne, Arno! Mi forigis ĝin el Vikipedio ĉar ĝi estas fontteksto (neenciklopediaĵo). Artikolo pri la dokumento ne estas forigenda, sed la dokumento mem estas. Aliflanke, tiu dokumento taŭgas por Vikifontaro. Mi ne proponis forigi ĝin el Vikifontaro. Mi markis ĝin kiel '''eble''' malrespektanta kopirajton, kiel vi rimarkis. Kaj mi tion faris, ĉar mi ne trovis informon pri licenco en retejo de Akademio. Se decido de Akademio ne estas protektita de kopirajto, bonege! Estos mia plezuro enmeti kelkajn el ili en Vikifontaro. Sed ni bezonos prezenti licencon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:26, 6 Jun. 2011 (UTC) == Municipoj de Minas-Ĝerajso, Brazilo. == Kara Castelobranco, saluton! Ĉu Vi scius kion okazas kun la [[Ŝablono:Informkesto_Brazila_urbo|infomrkesto]] de la Municipoj de Minas-Ĝerajso, ekz. [[Virgolândia]], ke ne montras plu la informoj? Bonvolu, ĉu Vi povus kovri? Tre dankon! [[Uzanto:Conrado|Conrado]] 12:23, 19 Jul. 2011 (UTC) ==Mesaĝo== Dankon por Vi! --[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] 10:15, 21 Dec. 2011 (UTC) == Aŭtomate kontrolitaj ŝanĝoj == Sal! Kiel mi povus eniri la grupon de tiuj, kiuj havas sian ŝanĝojn aŭtomate kontrolitaj? Dankon! --[[User:Dapal|dapal]]^{(''[[Uzanto-Diskuto:Dapal|skribu]]'' [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/Dapal|@]])} 13:51, 22 Mar. 2012 (UTC) == [[Esperantalioj]] == Estimata kompano! :Bonvolu krei la kategorion:Esperantalioj kaj helpi min pri la sintakso de "<nowiki>{{Tradukita|hu|Eszperantáliák|oldid=11855395}}</nowiki>". :Anticipan dankon! :--[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 08:19, 13 Jun. 2012 (UTC) == Signoplena kaj Ekspresiva == Saluton, kara amiko, mi respekteme direktas min al vi serĉante la opinion kaj helpon de homoj kiuj amas tion, kion ili faras, kaj sendube Vikipedio estas favora grundo por la plantado de la kono. Do mi trovis sennombrajn kunlaborantojn kiuj uzis la vorton ''ekspresiva'' por diri ''signifoplena''. Mi konsultis en Vikipedio la Sufikson [[-iv-]] kaj, mi konstatis tion, ke ĝi devas esti uzata por esprimi povon aŭ kapablecon: krei, kreiva aŭ kreikapabla - aŭdi, aŭdiva aŭ aŭdipova. Tamen ''ekspresiva'' ne taŭgas kaj ni ne trovos en Plena Ilustrita Vortaro tian esprimon. Ekspreso rilatas al speciala kuriero: ekspresa kuriero, ekspresa vagonaro (do ekspres-iv-a kuriero temas pri kuriero kiu povas esti pli rapida, kaj ne signifoplena. Do mi kredas ke esperantistoj mise uzas tiun vorton. Kion vi opinias? Dankegon kaj pardonon pri mia manko de sperto. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:37, 5 Jul. 2012 (UTC) == Laborkunsido pri Vikimedio Esperanto == Saluton Castelobranco! Mi vidas ke vi interesiĝas pri [[VP:VMEO|Vikimedio Esperanto]]. Tial mi sciigas al vi ke baldaŭ okazos fizika kunsido de la interesiĝantoj. Ĝi okazos dum la aranĝo [http://kaest.ikso.net/ KAEST] en Slovakio (ŝajne plurfoje) ekde la 15-a ĝis la 18-a de Novembro, la unua [http://kaest.ikso.net/pmwiki/uploads/Main/programo.pdf estas planata] jam por la 15-a. Vi estas bonvena partopreni la aranĝon kaj tial suprentiri la aferon. Eventuale vi povas tralegi la [[VP:VMEO|projektan paĝon]] (sufiĉe plilongigita), diskuti en ties diskuto en dissendolisto. Dum la aranĝo okazos ankaŭ Vikipedia trejnado kaj pluraj prelegoj ligitaj al Vikimediaj aferoj. La Fondaĵo Vikimedio finance subtenis la trejnadon do vi povus, kaze de intereso, akiri rabaton. Amike kaj atendante, [[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 20:23, 8 Nov. 2012 (UTC) == [[Juna Koro]] == Saluton! Mi alŝutis kelke da fotoj al la artikolo de neregistara organizo Juna Amiko kaj el tiuj kelke da fotoj ne povas ekaperi!? Ili havas 'Ŝ' t.n. ĉapelitajn karakterojn, literojn; kion fari? --[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 12:41, 10 Feb. 2013 (UTC) == Via maladminstrantigo == Estimata {{PAGENAME}}! Vi iam ricevis administrajn rajtojn kaj rolis kiel administranto sed montriĝas ke vi ne plu estas aktiva. Vian lastan administran agon vi faris je 2011/10/03 laŭ [http://toolserver.org/~pathoschild/stewardry/?wiki=eo.wikipedia stewardry]. Laŭ nia regularo ([[Vikipedio:Administrantoj#Maladministrantigo|Maladministrantigo #3]]) aŭtomate perdas siajn rajtojn administranto kiu ne uzis siajn rajtojn de unu plena jaro. Vi do estas informita ke krom se vi reaktiviĝus ni [[meta:Steward_requests/Permissions#Removal_of_access|petus de Vikimediaj stivardoj]] ke [[meta:Steward_requests/Permissions#{{PAGENAME}}@eowikipedia|viaj administraj rajtoj estu forigitaj]]. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Administrantoj/Maladministrantigo]]. Vikipedie salutas --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 17:28, 10 Feb. 2013 (UTC) ==Ĉu vi foje povas atenti la diskuton pri pedofilio, kiun mi malfermis== Kara, mi malfermis diskuton pri la artikolserio pri [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Pedofilio|pedofilio]], kiun ĉefe verkis Pangea lastatempe, kaj en kiu mi pli kaj pli vidas danĝeron por la reputacio de Esperanto-vikipedio, ĉar evidente la ĝenerala tono de tiuj artikoloj estas kvazaŭ, ke ĉe la pedofila movado temas pri grupo da bonvolaj homoj, miskomprenita kaj diskriminaciita de la societo. Fakto tamen estas, ke pedofilio estas nenio alia ol misuzo de potenco fare de plenkreskulo kontraŭ infano, kiu bezonas amon kaj protekton. Defendi la rajtojn de pedofiluloj estas simila al defendo de rajtoj de faŝistoj, sklavotenistoj ktp. Mi petas vin foje studi la problemon. Devas esti certa kontrolo de tiuj artikoloj kaj devas esti certigitaj, ke la Portalo Pedofilio ne fariĝos speco da propogandejo por pedofiluloj, kie la pedofila movado kvazaŭ povas renkontiĝi, ĉar Esperantujo troviĝas ekster la naciaj leĝodonaj instancoj.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 17:36, 28 Dec. 2013 (UTC) ::Aldono: Mi devas diri, ke mi ĝis nun ne petis forbaron de Pangea. En sia lasta [[Vikipedio:Diskutejo#Cenzuro_kaj_persekutado|kontribuo Pangeoa]], kiu sin nun sentas atakita, komencas persone insulti min kiel fakatikulo, tio fakte estus kialo por forbaro, kaj se ne estus mia mem la celo de la atako kaj mi do ne devas agi kiel administranto en tiu afero, do se li tiel insultus alian personon, tiam mi forbarintus lin! Tiel mi tion devas lasi al la aliaj administrantoj.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:47, 28 Dec. 2013 (UTC) ==Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio== Kara mi lanĉis ĉi-tie voĉdonon pri la forigo de tiu protalo: ''[[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Baloto_por_forigo_de_la_Portalo_Pedofilio |Baloto pri forigo de la Portalo Peofilio]]''. ==Ĉu vi povas rapide legi tiun kontribuon?== [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Mi_postulas.2C_ke_Pangea_.C4.89esu_la_publikajn_insultojn_kaj_kalumniadon|Mi postulas, ke Pangea ĉesu siajn insultojn kaj kalumniadon]]. Dankon por via eventuala interveno [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 16:47, 1 Jan. 2014 (UTC) ==[[Perua Federacio de Korbopilkado]]== Saluton. Mi dankas kaj gratulas pro tiom da subitaj artikoletoj sed oni devas atenti pri la ĝusta lingva uzad. Se ne, ĉio iĝos fuŝa. Ekzemple en tiu jartikoloj aperas la frazo "La asocio reprezentiĝas la vira nacia teamo de korbopilkado kaj la virina nacia teamo de korbopilkado.", kiu laŭ mi ne ĝustas aŭ almenaŭ mi ne komprenas. Laŭ mi devus esti ''La asocio reprezentas kaj la viran nacian teamon de korbopilkado kaj la virinan nacian teamon de korbopilkado.'' Ĉu vi povas korekti ilin? Ĉiukaze antaŭ multobligi redakton, bonvolu demandi al iu ĉu ĝi ĝustas, ĉu al mi aŭ al alia. Ĉar ankaŭ la eraroj multobliĝus.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:26, 8 Mar. 2014 (UTC) :Jes, mi povas korekti tiujn artikolojn aŭtomate. Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:45, 8 Mar. 2014 (UTC) ::{{Farita}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:05, 8 Mar. 2014 (UTC) == Diskuto pri la definita artikolo == Saluton, kara! Ĉu vi povus espimi vian opinion en la diskuto pri [[Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo#Uzado_de_la_definita_artikolo|uzado de la definita artikolo]]? La afero estas sufiĉe grava, ĉar temas pri fundamenta lingvoprincipo.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 17 Dec. 2014 (UTC) == Vikipedia traduka konkurso == Saluton {{PAGENAME}}! Ni tre dankas vian partoprenon en la [[Vikipedio:Konkurso/2015|Vikipedia traduka konkurso 2015]]! La konkurso finiĝos tre baldaŭ, do ni vin konsilas kontroli viajn artikolojn kreitajn kadre de la konkurso. Memoru ke la kvalito de la traduko estas tre grava por la tuta kvalito de artikolo. Ne hezitu kontroli kaj poluri se necese viajn artikolojn. Tiel vi havos pli da ŝancoj gajni! '''Se vi pensas ke iu el viaj artikoloj plenumas la kondiĉojn por esti [[Vikipedio:Elstaraj artikoloj|Elstara]] aŭ [[Vikipedio:Legindaj artikoloj|Leginda]]''', proponu ĝin! Atingi kiel eble plej multe da tiaj artikoloj estas unu el la ĉefaj celoj de la konkurso. La konkurso finiĝos la 30-an de novembro 2015 je 23:59 UTC. Tiam la ĵurio havos 1 monaton por decidi kiujn estas la gajnantoj de la konkurso. Antaŭen kaj bonŝancon! --[[Dosiero:Flag of Santiago de Cali.svg|25px|link=w:eo:Uzanto:Remux]] [[Uzanto:Remux|Remux]] - '''''Mi neniam forgesos ke mi enamiĝis al la plej bela floro''''' [[Uzanto-Diskuto:Remux|Ĉu mi povas helpi vin iel?]][[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] 22:48, 28 Nov. 2015 (UTC) == PSDB == Kara Castelobranco, dankon ke vi antaŭ 14 tagoj dankis pro mia noto en "Diskuto:Partio por la Brazila Social-Demokratio". Sed tiu danko ja estas ne tuj videbla reago, kaj videbla reago krome ne venis... Ankoraŭ pli bonus, se vi komentus mian noton per io kiel "mi konsentas" aŭ esprimus preferon pri unu el du proponataj variaĵoj, tiam bonus ŝanĝi la paĝan vortumon kaj transiri al novaj temoj. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 1 Mar. 2016 (UTC) :Dankon por proponi tiun diskuton. Mi ne partoprenis ĝis nun ĉar mi dubas pri la ĝusta esperantigado de propraj nomoj. Mi timas ke estu [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon|originala esplorado]]. Mi aldonis noton en la [[Diskuto:Partio por la Brazila Social-Demokratio|diskutpaĝo]]. Amike, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:10, 1 Mar. 2016 (UTC) == formatado de ŝablonoj per AWB == Saluton, atendu: Vi skribis; <nowiki>{{1|marto|1810}}</nowiki>, amike, [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 11:51, 8 Mar. 2016 (UTC) :Saluton, {{Respondo al|Marek Mazurkiewicz}}! Dankon pro la rimarko. Mi redaktis ĉ. 200 artikolojn en la lastaj 2 tagoj kaj mi ne scias, kie mi skribis tian eraran ŝablonon. Ĉu vi memoras en kiu artikolo vi vidis tiun fusaĵo? [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:31, 8 Mar. 2016 (UTC) ::{{farita}} ĉe [[Frédéric Chopin]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:43, 8 Mar. 2016 (UTC) == [[Marco Pannella]] == Querido Castelobranco, como vai? Por favor, poderia acessar esta pagina e me dizer se hà violação de copyright? Alguém colocou um texto assinado e acho que não è justo. Muito obrigado plea ajuda e bom final de semana! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 15:55, 20 maj. 2016 (UTC) :{{ne farita|ne}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:31, 8 mar. 2021 (UTC) == Diskriminacio lingva pro la nova ilo por montri la intervikiajn ligilojn al aliaj lingvoj== Vidu la diskuton kaj partoprenu la voĉdonon en teknikejo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Listo_de_lingvoj|ĉi tie]]! [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 16:17, 4 aŭg. 2016 (UTC) == Invito al grava diskuto == Estimata kolego! Bonvolu trarigardi la diskuton ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Rangaltigo je patrolanto]] kaj partopreni ĝin. Ankaŭ ne-administrantoj estas bonvenaj kontribui al tiu diskuto, sed partopreno de administrantoj estas speciale grava. Tial la mesaĝo estas sendita al ĉiuj aktivaj administrantoj (escepte de la roboto-administranto), kiuj ankoraŭ ne partoprenis la diskuton. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] per [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 00:13, 26 sep. 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:Gamliel Fishkin@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Gamliel_Fishkin/dissendolisto&oldid=6028054 --> ==Voĉdono pri maladministrantigo de לערי ריינהארט== Karaj – jes la demando ja ne estas de mondskua intereso, tamen mi opinias, ke decidoj estu prenitaj de iom pli ol nur du personoj. Do mi petas rapide studi la aferon kaj esprimi vian opinion: [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Vo.C4.89dono_pri_maladiminstrantigo_de_.D7.9C.D7.A2.D7.A8.D7.99_.D7.A8.D7.99.D7.99.D7.A0.D7.94.D7.90.D7.A8.D7.98|Voĉdono pri maladministrantigo de לערי ריינהארט]] [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 12:47, 11 nov. 2016 (UTC) == Kandidato por administrantiĝo == Saluton! Mi proponis min ĉe [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Vikiano|speciala paĝo]] por kandidatoj. Mi invitas vin viziti ĝin kaj voĉdoni. Dankon! Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 03:08, 23 nov. 2016 (UTC) ==Havendaj artikoloj== Saluton. Vi estis la lasta kiu ĝisdatigis la paĝon Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj. Ĉu vi povus fari tion denove? ĉar jam foriris duono de la jaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 1 jul. 2017 (UTC) == Voĉdono == La voĉoj ne sufiĉas ĝis tiam, bonvolu pliigi ĝin [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/RG72]] --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:48, 26 aŭg. 2017 (UTC) :{{farita}}. Dankon pro la mesaĝo! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:47, 28 aŭg. 2017 (UTC) == Listo de havendaj artikoloj == Saluton samideano! Ĉu vi povus [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj|helpi]]? Mi ankoraŭ mallertas por la tasko. Dankon! [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 14:51, 30 aŭg. 2017 (UTC) == Bonvenon al la Prepara laborgrupo de ELiSo! == Saluton Castelo! Estas tre agrable vidi vin en la Prepara laborgrupo de ELiSo! Mi specife ĝojas pri vi, ĉar ni jam iom konas unu la alian kaj vi ja havas spertojn pri Vikimedia organizo! Parenteze, konsiderante nunan situacion de Vikimedio Komunumo Brazilo, kion vi (la organizo) planas fari? Ĉu vi repetos statuson de Uzanto-Grupo? Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:00, 29 apr. 2018 (UTC) ==[[Regeo]]== Saluton. Laŭ la historia paĝo de tiu artikolo, estis vi kiu metis la indikon de Havenda artikolo en ĝi. Ĉu vere? Ĉu vi ne scias ke tio estas fiksita listo de 1000 artikoloj kaj ke oni ne rajtas aldoni artikolon? Aŭ ĉu vere la artikolo jam estis markita de antaŭe? Tiu artikolo ne aperas en la origina anglalingva listo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 6 jul. 2018 (UTC) :{{@|Kani}} Jes, mi scias tion! Sed mi ne scias kial tiu artikolo ne aperis en via anglalingvo listo, ĉar Reggae estas parto de la oficiala listo, ekde [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_articles_every_Wikipedia_should_have&type=revision&diff=113170&oldid=111772 marto 2005]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:24, 8 mar. 2021 (UTC) == Administranta baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:06, 4 jun. 2019 (UTC) == Bibliotekaj materialoj == Saluton Castelobranco. mi rimarkis ke iam vi interesiĝis pri biblioteka katalogo kaj arkivado ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo#Vortaro_de_Esperanto]])! Nun mi, [[ILERA]]-membroj kaj aliaj [[radioamatoro]]j klopodas ciferecigi e-materialojn pri la temo. Fakte multe jam estas ĉe STEB (ĉefe vortaroj) sed nun ni volas starti pri la [[ILERA-bulteno]] ĉefe por [[Bitarkivo]]. Ĉu vi povus helpi tiurilate? Ĉu vi havas materialojn pri amatora radio? kaze ke jes, ĉu vi povas ion skani por ni?<br> [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|25px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 11:46, 28 jun. 2019 (UTC)'''}} ==Listo de havendaj artikoloj== Saluton. Mi menciis vin en analizo de ŝanĝoj en la Listo de havendaj artikoloj en Diskutejo/Administrejo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 2 sep. 2019 (UTC) ==SAT== Saluton, eble vi iam partoprenis en la portugallingva Wikipédia. Tie oni proponis forigi unu el malmultaj artikoloj kiuj temas pri Esperanto, nome [[:pt:Associação Apátrida Mundial]]. Mi jam partoprenis (eĉ se mi ne estas portugallingvano) en la diskutpaĝo el Dê a sua opinião aŭ el la blua discussão. Ankoraŭ ne temas pri baloto, do ĉiu rajtas interveni. Vi povas ion diri por ke oni restigu la artikolon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 13 nov. 2020 (UTC) :Pardonu se mi ne vidis vian mesaĝon frue... kaj dankon pro via interveno. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:08, 8 mar. 2021 (UTC) ==Havenda trofeo== Dankon pro la Havenda trofeo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 5 mar. 2021 (UTC) Ankaŭ dankon pro ĉi tiu trofeo.--[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:56, 7 mar. 2021 (UTC) :Mi dankas vin ambaŭ pro la bona laboro en tiu projekto. Nun, mi laboros kune. =D --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:09, 7 mar. 2021 (UTC) == Ŝablono:Havenda artikolo == Saluton, antaŭe mi ankaŭ volis ŝanĝi kalkulojn en ŝablono {{Ŝ|Havenda artikolo}}. Viaj kalkuloj estas teorie ĝustaj, sed mi pensas, ke https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles uzas alian kalkulon. Do mi kelkfoje eksperimentis kun la limoj kaj mi stimis la intervalojn. Mi esperas, ke vi estos pli sukcesa. Amike --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 17:11, 7 mar. 2021 (UTC) :Antaŭe, niaj artikoloj havis multe da intervikiojn, do la kalkuloj ne povas esti preciza. Mi ne certas pri la vera kalkulo uzata de la roboto de MetaVikio, sed mi pensas que nun ni povas pli bone stimi, escepte pri tiuj artikoloj enhavante multe da kaŝitan tekston. Dankon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:06, 8 mar. 2021 (UTC) == Andrej Saĥarov == Saluton, Ĉu vi povas anstaŭigi la titolon de via artikolo " Saĥaro'''v''' " per " Saĥaro'''f''' " ? Fakte, la rusa nomo estas '''Са́харов''' kaj la ''Internacia Fonetika Alfabeto'' estas '''saxərəf'''. --[[Uzanto:Rubujeto|Rubujeto]] ([[Uzanto-Diskuto:Rubujeto|diskuto]]) 09:54, 3 jan. 2022 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:15, 4 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(4)&oldid=22532508 --> == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Castelobranco, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> == Mia propono por nova ĉefpaĝo == Saluton, mi kreis proponon por nova ĉefpaĝo kiu pli bone funkcias en malgrandaj ekranoj. Bonvole testu ĝin kaj voĉdonu se vi ŝatas ĝin en la Diskutejo de la ĉefpaĝo: [[Vikipedia_diskuto:Ĉefpaĝo#Propono:_Mi_kreis_novan_ĉefpaĝon_kiu_pli_bone_funkcias_en_malgrandaj_ekranoj]] Amike --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:28, 21 aŭg. 2022 (UTC) == Necesus adapti la liston de administrantoj al la nun aktivaj == En [[Vikipedio:Administrantoj]] notiĝas :Se iu administranto ne faris ajnan kontribuon al la Vikipedio ekde unu plena jaro, li estu aŭtomate maladministrantigita de stevardo. La maladministrantigo estu antaŭsciigata en la Diskutejo kaj en la diskutpaĝo de la koncernita uzanto. La posta re-administrantigo de la sama uzanto necesigu normalan baloton. Tio nun koncernus ankaŭ vin, kiu lastfoje faris kontribuon je la 21-a de marto 2021, do nenion je la plena jaro 2022. Mi kompreneble tre bedaŭras la malaktiviĝon de vi - sendepende de via administreco viaj redaktoj ĉiam estis valoraj. Sed sencas ke la listo de administrantoj pli-malpli estu aktuala, ĉar aliflanke iu kolera simpla uzanto povus laŭte protesti pri malaktiveco de "ĉiuj administrantoj". Se vi volos teni viajn administrajn rajtojn, vi devus skribi ion en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Necesus adapti la liston de administrantoj al la nun aktivaj|koncerna diskuteja noto]] kaj eble fari iujn aldonajn, simbolajn redaktojn. Tiam principe la formala kialo ne plu havi administrajn rajtojn ne plu validus. Mi sincere esperas ke ĉe vi private ĉio estas en ordo. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:15, 27 jan. 2023 (UTC) :Saluton, Thomas, kaj dankon pro via mesaĝo. Vi tute pravas, pardonu min pro tre longa malaktiveco dum lastaj jaroj. Estas ĉio en ordo nun, kaj same mi esperas pri vi. Feliĉan Kristnaskon kaj Bonan Novjaron al vi! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:47, 24 dec. 2023 (UTC) == Maladministriĝo == {{Malaktiva administranto}} [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 14:30, 26 jul. 2023 (UTC) : Uzanto revenis antaŭ perdo de rajtoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 24 dec. 2023 (UTC) == Rebonvenon kaj roboto == Saluton kaj rebonvenon ... kial vi ne efektivigas viajn amasredaktojn (JWB) per via robota konto [[Uzanto:CasteloBot]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 24 dec. 2023 (UTC) :Ĉar mi ankoraŭ ne konas tiun ilon, kaj mi preferas kontroli la redaktojn farita de ĝi, antaŭ aktivi la aŭtomatan modon. Trankvilu ĝin, ĝis nun ŝajnas tute en ordo, do mi baldaŭ uzos CasteloBot. Nur mankas nun solvo por konservi miajn [[Regula esprimo|regulajn esprimojn]] kiel en AWB. Ĉu vi jam uzis ĝin? Ĉu vi scias kie mi povas konservi tie ĉi mian liston de aŭtomataj anstataŭigadoj (skriptoj por ripari sintaksajn erarojn de [[P:KV|Kontrolu Projekto]])? [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:10, 24 dec. 2023 (UTC) ::{{@|Taylor 49}} CasteloBot uzis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:CasteloBot/Taskoj&oldid=5219799 tiun kodon] per AWB kiam ĝi faris aŭtomatajn riparadojn. Mi ankoraŭ ne trovis kie mi povas konservi similan kodon per JWB. Mi bezonas kelkajn tagojn por studi la dokumentadon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:41, 24 dec. 2023 (UTC) ::: > Ĉu vi jam uzis ĝin? Ĉu vi scias kie mi povas konservi ::: Mi ne scias. :-( Mia roboto uzas na nek AWB nek JWB. Ĝi estas originala kreaĵo de mi ... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 25 dec. 2023 (UTC) ::::@[[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]]: Ĉu [[Python (programlingvo)|Python/Pitono]]? Ĉu [[JavaScript]], eble? Ĉu vi scias ke estas tre vasta kampo en Vikimedio por personoj kiuj kapablas krei robotojn? Multaj spertaj kunlaborantoj povas kunhelpi fari iom pli efektiva, se vi interesiĝas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:03, 26 dec. 2023 (UTC) ::::: Dankon kaj pardonpeton por malfrua respono. Jes mi scias ke la kampo estas giganta. Kaj la programlingvo de mia roboto estas nek Pitono nek JS. Estas FreeBaysic kaj Assembler. Kiom da kolegoj en nia batalkampo faras tiel? ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 19 jan. 2024 (UTC) ::::::{{quote|Kiom da kolegoj en nia batalkampo faras tiel?}} Neniu! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:47, 23 jan. 2024 (UTC) == Forgesitajxoj == Saluton ... eble vi emas forigi parton de viaj forgesitajxoj [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Uzanto:Castelobranco/]] kaj [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Uzanto-Diskuto:Castelobranco/]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 19 jan. 2024 (UTC) :Eble mi "reciklos" ilin por aliaj uzoj. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:54, 23 jan. 2024 (UTC) == Aktiveco de via roboto == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Demjansk_%28setlejo%29&diff=8551382&oldid=8104372] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrich_Joseph_Haass&diff=8551412&oldid=8517372] Ĉu bone? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:35, 3 okt. 2024 (UTC) : [[Specialaĵo:LintErrors/multiple-unclosed-formatting-tags]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:52, 27 nov. 2024 (UTC) ::Saluton, {{@|Taylor 49}}! Mi tuj riparos tiujn erarojn. Dankon! --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:31, 27 nov. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Manpilkado == Mi ĵus plantis novan ĝerman artikolon pri [[Marko Grgić]], kaj en ĝi videblas ke paĝo pri la japana nacia teamo de manpilkado ankoraŭ mankas. Ĉu vi emus fari ĝin? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:31, 22 jan. 2026 (UTC) :{{farita}}. Nuntempe, mi kolektas pliajn informojn kaj referencojn pri naciaj teamoj kaj federacioj. Dum la venontaj semajnoj, mi intencas krei (aŭ pluredakti) la plejparton de tiaj paĝoj. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:30, 23 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:46, 26 mar. 2026 (UTC) :Nur nun mi trovis tempon por tralegi la artikolon, kiu fakte estas tre bona! Ŝajnas ke ĝi jam estis elektita kiel leginda. Gratulon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 28 mar. 2026 (UTC) == dankon pro viaj redaktoj pri vikivortaro == Antaŭ jaron mi aldonis ĉirkaŭ 10 000 ligiloj al ReVo al la ŝablono projektoj. Mi scias kiom da laboro tio estas kaj aldoni ligilojn al Vikivortaro ĉiam estis sur mia listo por estontaj projektoj. Bonan laboron kaj dankegon! [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 16:04, 4 apr. 2026 (UTC) dhe23urwihy47beu2qn3n3h126eay0a 9347464 9347415 2026-04-04T17:04:09Z Castelobranco 3895 /* dankon pro viaj redaktoj pri vikivortaro */ Respondo 9347464 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" width="100%" bgcolor="#f4f1fc" align="center" style="position: relative; z-index: 5; top: 0px; font-size:110%; text-align:center;" |- valign="top" | width="40%" bgcolor="#f4f1fc" style="border-top: 1px solid #d1d0f5; border-bottom: solid 1px #d1d0f5;"| [[Dosiero:Esperanto star.png|20px]]&nbsp;''[[Vikipediisto:Castelobranco|Vikipediista paĝo]] &middot; [[Vikipediisto:Castelobranco/Arkivo01|Maj 2008]] &middot; [[Special:Contributions/Castelobranco|Kontribuoj]] &middot; [[Vikipediisto:Castelobranco/Provejo|Provejo]] &nbsp;[[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] |} == AWB == Mi miras pro la laboro farita per [[Vikipedio:AutoWikiBrowser|AWB]]. Mi scivolas kiel vi sukcesas plenumi tiujn taskojn. Kiel utilas [[Vikipedio:WikiProjekt Check Wikipedia]] ? Kial ĝi estas anglalingva ? Ĉu estas ie Esperantlingva klarigo ? Mi sugestas ke vi kreu robotan konton por plenumi tiujn taskojn: alikaze la Lastaj Ŝanĝoj pleniĝas per tiuj redaktetoj kaj ne eblas rimarki gravajn homajn redaktojn. Dankas pro la atento {{alss}} 10:30, 5. Aŭg 2009 (UTC) : Jes petu permeson por CasteloBot laŭ jenaj instrukcioj : Bonvolu peti [[Vikipedio:Permespeto por robotoj|permeson]] por funkciigi roboton en la esperanta Vikipedio. Se okazas konsento via roboto ricevos robotan statuson ĉi tie. Bonvolu konsideri la eblecon [[m:Steward requests/Bot status|peti]] statuson de '''[[Vikipedio:Roboto#.C4.9Ceneralaj_robotoj|ĝenerala roboto]].''' </br> ''Please [[Vikipedio:Permespeto por robotoj|ask for bot tag]] before of running your bot. If we agree your bot will get bot tag. Please consider the possibility [[m:Steward requests/Bot status|asking]] [[Vikipedio:Roboto#.C4.9Ceneralaj_robotoj|global bot]] status'''''. [[Kategorio:Permespeto por robotoj|{{PAGENAME}}]]</br> {{alss}} 22:14, 5. Aŭg 2009 (UTC) == Ligoj / Ligiloj == Saluton Castelobranco, Laŭ mia scio oni iam decidis, ke la formo "ligiloj" estis preferinda kaj pli lingvokonforma. "Ligo" ankaŭ ekzistas en la senco de "Ligo de Nacioj" aŭ aliaj ligoj, do ĝi estas iasence malpli preciza. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 15:07, 5. Aŭg 2009 (UTC) :"Ligiloj" estas miaopinie pli bona, sed vi povas fari tiel, kiel vi volas. Ne ekzistas oficiala regulo pri tio. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 09:51, 6. Aŭg 2009 (UTC) == Saluton! == "Vikipediista paĝo" uma ova, é tudo voluntário por aqui! xD Abraço, --[[Vikipediisto:Darwinius|Darwinius]] 23:15, 6. Aŭg 2009 (UTC) :<s>Saltuton.</s> Saluton!! CB. Eheheh! [[Vikipediisto:Vanthorn|Vanthorn]] 03:30, 7. Aŭg 2009 (UTC) ::Castelo, ve se percebes o que o Dominik me mandou a mensagem q tá na minha talk, tem a ver com caracteres (Ŭ), mas n sei porque ele me mandou aquilo.--[[Vikipediisto:Darwinius|Darwinius]] 05:41, 7. Aŭg 2009 (UTC) == Bildoj == Estas bonega kontribuo enmeti bildojn en artikoloj. Mi miras ke iuj el viaj kontribuoj ne aperas en Lastaj Ŝanĝoj. Mi ne komprenas kial. Ili ja aperas en viaj personaj kontribuoj kaj en la historio de la artikoloj. La kontribuoj de Darwinius ja aperas. {{alss}} 07:47, 7. Aŭg 2009 (UTC) == [[Herman Lindqvist]] == Saluton! Vi aldonis foton, faritan en 2005, al artikolo pri homo mortinta en 1932. Kiel tio povas esti? Tiel: la foto montras la sannoman pranepon (menciitan en la artikolo mem). Amike, [[Vikipediisto:Moldur|Moldur]] 21:37, 13. Aŭg 2009 (UTC) == Nacieco al nacieco == Saluton, kiam vi ligos naciecon ĉe homoj, bonvolu ligi ĝin al paĝoj pri nacieco, ne al paĝoj pri lando. Ekz. ...li estis franca majstro... estu <nowiki>[[Francoj|franca]]</nowiki>, do ne <nowiki>[[Francio|franca]]</nowiki>. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 06:13, 20. Aŭg 2009 (UTC) :Nenio okazis, sed klakinte sur butono ''Ligiloj ĉi tien'' ĉu ne estus pli bone ekscii el paĝo ekzemple pri [[portugaloj]] kiuj homoj estas aŭ estis portugaloj? Ekz. [[Fernão de Magalhães]] estis portugalo, ne Portugalio, ĉu ne? Simile pri aliaj naciecoj. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 05:09, 22. Aŭg 2009 (UTC) == [[Barthélemy Boganda]] == Kara Castelobranco, Dankon pro viaj redaktoj, sed bonvolu akcepti, ke mi restarigu ĉiujn "small" kaj "/small" en mia artikolo [[Barthélemy Boganda]]. Ilia ekzisto fakte havis tre precizan kialon, samkiel en miaj aliaj elstaraj artikoloj. Si vi bone rigardas la tekston, vi povos konstati, ke la uzado de "ref" sen "small" kreas nebezonatan, malbelan spacon inter la linio, kiu entenas la referencon, kaj tiu kiu situas super ĝi. Tio originas pro tio, ke la numero de la aldonita referenco estas tro granda, kaj do "puŝas" la superan linion iom pli supre. Se la artikolo entenas plurajn referencojn, el tio rezultas multaj malbelaj "truoj" tra la tuta teksto. Mi konstatis la problemon uzante Internet Explorer sed ankaŭ Firefox, kun multaj malsamaj komputiloj, kaj mi sukcese solvis ĝin per la aldono de "small" - "/small". Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 14:18, 28. Aŭg 2009 (UTC) :La "mia artikolo" de mia antaŭa mesaĝo estas nur neformala esprimmaniero. Mi bonvenigas ĉiujn oportunajn redaktojn al miaj artikoloj kaj mi jam de longe konas tiun bazan regulon de Vikipedio. Estas tamen tute akceptata, eĉ en la angla, ke verkistoj de elstaraj artikoloj neformale parolu pri "siaj" artikoloj kaj rajtu iom fieri pri ili. :Dankon pro la restarigo. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 20:57, 28. Aŭg 2009 (UTC) == [[Benedicta Boccoli]] == Obrigado, amigo, pela ajuda nessa pagina. Posso contar comtigo? Eu não falo nada de Esperanto, mas gostaria criar algumas paginas novas, breves, para ser traduzidas. Obrigado pela atenção [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 10:39, 10. Nov 2009 (UTC) == [[Tucum]] == Bom dia, amigo, tudo bem? Acabei de fazer esta nova pagina em Esperanto. Quanto tiveres tempo, pode traduzì-la, é muit breve. E, se puderes, me responda na Wiki.eo, tà bom? Um abraço, e obrigado pela tua disponibildade. [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 08:58, 12. Nov 2009 (UTC) ==Evitu redaktokonfliktojn== Kara, ĉu vi ne vidas, ke mi metis la ŝablonon ''redaktata'' en la tekston [[13-a Sub-17-Futbalmondĉampionado]]? Tio sigifas, ke vi bonvolu ne redakti la tekston, ĝis mi forigis tiun-ĉi ŝablonon, ĉar samtempa redaktado de diversaj homoj povas kaŭzi ĝenajn redakto-konfliktojn. Kiam mi finis la tradukon vi povas aldoni viajn aferojn, sed bonvolu ĝis tiam lasi la tekston en trankvilo. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:46, 15. Nov 2009 (UTC) :Do mi nun finis la tradukadon, kaj forprenis la ŝablonon. La artikolo nun liberas por aliaj redanktantoj. Dankon por la kompreno. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 22:08, 15. Nov 2009 (UTC) == [[Sani Abacha Stadiono]] == Saluton, vi ŝanĝis la nomon ''Sani-Abacha-Stadio''. Certe estis bone, ke vi aldonis "no", sed kial vi forigis la ligostrekojn? Supozeble "Sani Abacha" estas propra nomo, kaj devas esti ligita al la ĉefa vorto ("stadiono") per ligo-strekoj, ĉar ĝi ja ne havas esperantajn finaĵojn. Ĉu ne? – [[Vikipediisto:Umbert&#39;|Umbert&#39;]] 20:38, 17. Nov 2009 (UTC) == [[Giuseppe Merisi]] == Bom dia, amigo, tudo bem contigo? Acabei de crier esta nova pagina. Quando tiver tempo, poderias traduzì-la, por favor? Muito obrigado pela ajuda. [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 11:20, 19. Nov 2009 (UTC) == Administranto == Saluton, Castelobranco. Mi ĵus donis al vi la staton de [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Castelobranco|administranto]]. Do multe da ĝojo, sed malmulte da streĉo sur ĉi tiu posteno. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 20:42, 21. Dec 2009 (UTC) :Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 02:26, 28. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:32, 24. Dec 2009 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 02:33, 28. Dec 2009 (UTC) ::Saluton amiko! Mi dankas vin pro via subteno de la projekto. Nun ni (laŭ mi) havas sufiĉe subskribojn por pretendi je kreado de la memstara EO-versio. Ĉu vi konsentus fari respektivan peton al Vikimedia-administrantoj? Kaj ĉu vi konsentus, okaze de la sukceso, administri ĉi tiun projekton? Mi mem malbone scias viki-komandojn kaj ne povas pretendi je tio. Antaŭdankas. --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 17:40, 1. Jan 2010 (UTC) :::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 14:42, 4. Jan 2010 (UTC) == Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino == Saluton! Castelobranco {{pt}}: Amigo, criei a [[:Kategorio:Urboj de Sankta Katarino]], para categorizar os [[municipoj de Sankta Katarino]], entendendo que ''Urboj'' seria ''cidade'';município, porém, acabei por encontrar [[Urbo]], que é ligada com [[:pt:vila]], o que não era a minha intenção. Por isso, acabei criando [[:Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino]], mas, antes de prosseguir, gostava de tirar esta dúvida: qual categoria seria a correta ? ou haveria uma terceira ? (pode me responder em esperanto, para que eu vá me acostumando e aprendendo, se preferir) Dankon [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:02, 22. Jan 2010 (UTC) :Neste caso, então a maioria dos artigos que estão em [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]] devem ser recategorizados em [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]], ou entendi mal ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:42, 25. Jan 2010 (UTC) ::Vi que apagou Kategorio:Urboj de Sankta Katarino, mas não seria mais ''interessante'' deixar como ''redirect de categoria'' (vide [[:pt:Categoria:Municípios portugueses]]) ? Quanto a Brasília, pela ''definição'' apresentada, de menor unidade administrativa com eleição democrática, deveria seguir com as demais, mas parece ser um assunto para muitas discussões. De qualquer forma, criei [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]], para irmos organizando, mesmo que ''aos poucos'', já que não encontrei outra categoria para incluí-la. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:56, 25. Jan 2010 (UTC) :::Vamos ''por partes'', primeiro um projeto menor, p.e., Projeto:Sankta Katarino, depois Projeto:Norda Rio-Grando, etc. Quanto aos problemas apontados, é um dos motivos pelos quais não me agrada o uso de ''bots'', passam [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Amazonio_(%C5%9Dtato)&diff=next&oldid=2684189 rio por estado] ou outras coisas. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 10:39, 25. Jan 2010 (UTC) == Antônio Carlos == Olá Castelobranco Tentei marcar [[Antônio Carlos (urbo)]] para ER, mas creio não ter feito de forma ''correta''. Já corrigi os ''redirects''. Veja que há 2 [[municipoj]] com o título [[Antônio Carlos]]. Abraços [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 11:17, 25. Jan 2010 (UTC) :[[Treviso (Brazilo)]] alinomigi [[Treviso (Sankta Katarino)]] o [[Treviso (Santa Catarina)]] ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 11:51, 26. Jan 2010 (UTC) ::{{farita}} kay ''troquei'' '''Santa Catarina''' ''por'' '''Sankta Katarino''' en [[Municipoj de Sankta Katarino]] ''(parece-me ser o padrão usado aqui). Se não houver objeção, marco [[Treviso (Brazilo)]] com {{Ŝ|forigu}}, ou lhe parece um redirect válido'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 10:08, 28. Jan 2010 (UTC) :::{{farita}} [[Treviso (Brazilo)]], [[Treviso]] estas apartigilo. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 23:34, 28. Jan 2010 (UTC) == Aquiraz == Saluton! Castelobranco ''[http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Aquiraz&action=historysubmit&diff=724564&oldid=717418 Ŝablono de Kategorio]'' ''incluiu todos os iwikis'' de [[:Kategorio:Municipoj de Cearao]] in [[Aquiraz]]. ''O mesmo ocorreu em'' [[Crato]] e [[Pacatuba (Cearao)]], ''este último inclusive, tinha os iwikis de [[:pt:Pacatuba (Sergipe)]]. Este não é o primeiro caso de iwikis trocados que encontro.'' Antaŭdankas [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:26, 2. Feb 2010 (UTC) :[[Abadia de Goiás]] estas in [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]] kaj [[:Kategorio:Municipoj de Gojaso]]. ''Devo deixar apenas [[:Kategorio:Municipoj de Gojaso|nesta última]], que é mais específica'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 22:17, 7. Feb 2010 (UTC) ::''É necessário uma fusão de [[Municipoj de Cearao]] e [[Municipoj de Cearao (listo)]], com revisão das ligações. Se você não puder fazer, faço mais tarde''. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 15:27, 9. Feb 2010 (UTC) == Campos do Jordão == Saluton! Castelobranco ''Parece-me que há muitas ligações externas inapropriadas, em [[Campos do Jordão]], com objetivo único de divulgação''. Antaŭdankas [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:04, 11. Feb 2010 (UTC) :''Estou recategorizando os artigos dos municipoj de Brazilo, de [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]], ou outros, para :Kategorio:Municipoj de (subŝtato), e estes em [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]]. Tenho encontrado muitas ligações erradas, inclusive interwikis. Os iwkis estou arrumando, os outros, deixo para uma revisão geral, no futuro, já que envolve alguns movimentos, que ainda precisam ser discutidos. Ainda está interessado naquele projeto Brasil'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 17:28, 12. Feb 2010 (UTC) ::''Tentei fazer uma desambiguação em [[Bonito (Brazilo)]], mas parece-me faltar algo, além da categoria, e tenho dúvidas quanto ao título, em relação a linguagem.'' [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:08, 12. Feb 2010 (UTC) :::Em vista dos recentes ''acontecimentos'', na pt.wiki, entenderei se preferir não termos mais contato aqui, mas peço que, ao menos, veja os pontos levantados acima. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 21:15, 16. Feb 2010 (UTC) == Mi == Dankon. [[Vikipediisto:Evertype|Evertype]] 10:42, 17. Feb 2010 (UTC) == Lastmomenta invito en la Vikipedian konkurson == Saluton! Mi rimarkis, ke vi dum la monato aprilo faris redaktojn en la artikoloj [[Marilyn Monroe]] kaj [[Vincent van Gogh]]. Aprilo 2010 estas proklamita "Monato de Vikipedio" kaj dum tiu monato okazas [[Vikipedio:Konkurso|Vikipedia konkurso]], en kiu eblas gajni [[Vikipedio:Konkurso#Premioj|valorajn premiojn]]. Mi ĝojas informi vin, ke la artikoloj kiujn vi plibonigis troviĝas en la [[Vikipedio:Konkurso#Redaktindaj_artikoloj|listo de la konkursaj artikoloj]], pro kio vi nun tre facile povas partopreni en la konkurso kaj gajni (ni strebos atribui premiojn al ĉiu konkursanto): Sufiĉas ke vi enskribu vian nomon kaj nomojn de la artikoloj en la [[Vikipedio:Konkurso#Konkursantoj|liston de konkursantoj]]. Sed atentu: La konkurso finiĝas jam la 30-an de aprilo 2010 je 24:00 laŭ [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=UTC&action=purge UTC], do post malmultaj horoj! Mi tamen esperas, ke mia invito en la konkurson vin interesos, kaj ke vi sukcesos ankoraŭ ĝustatempe al ĝi aliĝi. Nome de la organizantoj ([[E@I]] kaj la [[Vikipedio en Esperanto|vikipedia komunumo]]), [[Vikipediisto:Blahma|Marek &quot;Blahma&quot; BLAHUŠ]] 07:15, 30. Apr 2010 (UTC) :Dankon, kaj gratulon por via bona ideo! [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 13:00, 30. Apr 2010 (UTC) == Ŝablono:Informkesto blazono == Saluton, Castelobranco. Mi ĵus iom ŝanĝis vian ŝablonon titole kaj kode. Ĝi nun nomiĝas {{Ŝ|Informkesto blazono}}. La solan artikolon mi jam korektis. Krome la ŝablono eble povus ricevi pliajn, nedevigajn parametrojn. Ĉu vi eble kreis ĝin surbaze de alilingva ŝablono? Se jes, bonvolu aldoni la intervikiajn ligilojn. Tio evitas rekreon de tia ŝablono, kondiĉe ke la intervikia ligilo ekzistas ne nur en la esperantoŝablono resp. ties dokumentado, sed ankaŭ en la alilingvaj. --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 09:40, 20. Maj 2010 (UTC) :Dankon, Tlustulimo, sed mi ne kreis ĝin ekde alia ŝablono. Mi kreis ĝin por [[:Kategorio:Ŝtataj blazonoj|tion]]([http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Blazono_de_Belgio&action=edit vidu]). Ni uzas tiun tabelon en multe da artikolojn por prezenti similajn informojn, kaj mi volas anstataŭigi la tabelon por tiun ŝablonon. Jes, estas malmulte da informo en tiu ŝablono. Sed mi ne konas similan ŝablonon kaj mi ne scias kiujn aliajn parametrojn mi povas aldoni. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 09:49, 20. Maj 2010 (UTC) == Himnoj por brazilaj municipoj == Saluton, Castelobranco! Mi konstatis ke vi uzis vian roboton por ĝisdatigi kaj poluri brazilajn municipojn. Mi ankaŭ konstatis ke la ligilon por la himno ne funkcias. En la portugala vikipedio, la ligilo direktas al la portugala Vikifonto. Ekz-e, [[Santana do Matos]] direktas la ligilo de himno defaŭlte al [[:pt:s:Hino do município de Santana do Matos]]. Nune la ligilo konektas interne en la esperanto-vikipedio. Laŭ mia opinio, direktilo al la portugala estus pli sukcesa. Ĉu vi opinias ke ni aldonu ":pt:s:Hino do município de" al la komenco de direktilo por la brazilaj municipaj himnoj? Tio verŝajne estus simpla ŝanĝo. Kion vi pensas? Kore salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:55, 21. Maj 2010 (UTC). :Vi pravas. Ni ne havas eo-version por la himnoj en nia Vikifontaro, nek eo-artikolojn. Estas simpla afero aldoni korektado al ligilo, kaj nun estas kondiĉo: se ekzistas artikolon de la himno en eo.vikipedio, la ligilo direktos al ĝin. Tamen, se la ligilo al eo.vikipedio ne funkcius, la ligilo direktos al pt.vikifontaro. Dankon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 14:47, 21. Maj 2010 (UTC) ==[[Friedrich Kellner]]== Saluton! Castelobranco. Please excuse my writing in English. Thank you for your help with the [[Friedrich Kellner]] article. I really appreciate it. I hope other Esperanto editors will also help. I will ask some. Again, thank you. --[[Vikipediisto:Rskellner|Rskellner]] 06:18, 23. Maj 2010 (UTC) :Nedankinde! I'll try to help a little more. The most correct version is the english one, isn't it? Regards. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 21:36, 23. Maj 2010 (UTC) Thank you for the quick response. Yes, you are right that the English version is the best one. I must begin to learn some Esperanto now that the Kellner article is here. I found it in Esperanto on the Wiki Lingue website and then placed it here after adding the necessary codes. You might like to know that tomorrow the Kellner Exhibit, including the original diary, will begin a 7-month exhibit at the Dwight Eisenhower Presidential Library and Museum in Abilene, Kansas. Thanks again for your help. Scott --[[Vikipediisto:Rskellner|Rskellner]] 22:03, 23. Maj 2010 (UTC) :It's great to know that. The Humanity must remember this sad chapter of its existence forever. Friedrich was a brave man, and he did the right thing. I hope his work, and life-risking, will not be in vain. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 04:15, 25. Maj 2010 (UTC) == when you have a moment == Can you please delete http://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipediisto:J.delanoy/monobook.js ? I was trying to import a script from en.wiki that I use to deal with page-move vandalism, and it did not work for me. Thanks! [[Vikipediisto:J.delanoy|J.delanoy]] 02:31, 25. Maj 2010 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 04:07, 25. Maj 2010 (UTC) == Vikimanio 2010 == Mi ne povos ĉeesti. Mi ĝis nova decido ne rajtas vojaĝi ekster Francio. Inter sinanoncintoj troviĝas nur du E-oparolantoj (vi kaj Jon Harald Søby). Faru bonan laboron kaj klopodu antaŭenirigi nian Esperantan Vikipedion ! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 08:06, 25. Maj 2010 (UTC) == Subskribo == Saluton Castelobranco, ĉu vi povas ŝanĝi vian subskribon tiel, ĉar vi uzas markon "font", kiu estas evitenda laŭ [[W3C]]? <pre><nowiki>[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]}</nowiki></pre> Dankegon, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:24, 2. Jun 2010 (UTC) :{{farita}}. Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:00, 3. Jun 2010 (UTC) :: Nedankinde, pli ĝuste dankon al vi! --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:26, 7. Jun 2010 (UTC) == Ŝanĝeto == Saluton Castelobranco, ĉu vi povus [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoSekcio/ligilo&action=edit ŝanĝi la ŝablonon] tiel: de <pre> {{#switch: {{{1}}}| ArtikoloDeLaSemajno=Vikipedio:Artikolo de la semajno| Kategorioj=:Kategorio:Ĉio| ĈuViSciasKe=Vikipedio:Faktoj el artikoloj| PriKopirajto=Vikipedio:Kopirajto| BildoDeLaTago=Vikipedio:Bildo de la tago| KunlaboraĵoDeLaSemajno=Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno| Aktualaĵoj=Aktualaĵoj| Vikiejo=Vikipedio:Komunuma Portalo| PriĈiTiuPaĝo=Ŝablono:PriĈiTiuPaĝo | AliajLingvoj=meta:List of Wikipedias| AliajProjektoj=Fondaĵo Vikimedio| }} </pre> al <pre> {{#switch:{{{1}}} |ArtikoloDeLaSemajno = Vikipedio:Artikolo de la semajno |Kategorioj = :Kategorio:Ĉio |ĈuViSciasKe = Vikipedio:Faktoj el artikoloj |PriKopirajto = Vikipedio:Kopirajto |BildoDeLaTago = Vikipedio:Bildo de la tago |KunlaboraĵoDeLaSemajno = Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno |Aktualaĵoj = Vikipedio:Aktualaĵoj |Vikiejo = Vikipedio:Komunuma Portalo |PriĈiTiuPaĝo = Ŝablono:PriĈiTiuPaĝo |AliajLingvoj = meta:List of Wikipedias |AliajProjektoj = Fondaĵo Vikimedio |#default = {{{1}}} }} </pre>? Tiel # la kodo estas plibone videbla kaj komprenebla # malĝusta ligilo estas korektita # <tt>#default = {{{1}}}</tt> ebligas la uzanton aldoni kiel parametro la nomon de la paĝo Dankon, kore --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:26, 7. Jun 2010 (UTC) ::{{farita}}, ĉar Castelobranco eble jam dormas. Amike --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:33, 7. Jun 2010 (UTC) :::Vi estas tre rapida, Tlustulimu! Bonege! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:52, 7. Jun 2010 (UTC) == informkesto blazono == Kara, bonvolu vidi [[:Ŝablona diskuto:Informkesto blazono]]. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 11. Jun 2010 (UTC) == Ŝablono pri havendaj artikoloj == Saluton, Castelobranco! Mi vidis ke, en la Diskutejo, vi subtenis la enkondukon de ŝablono {{ŝ|havenda artikolo}}. Ĉar neniu plu respondas ekde kelkaj tagoj, ŝajnas al mi, ke eblas nun efektivigi la proponitan ŝanĝon. Laŭ mia kompreno, sufiĉus anstataŭigi ĉiujn koderojn ''<nowiki>[[Kategorio:Havendaj artikoloj]]</nowiki>'' per ''<nowiki>{{havenda artikolo|{{PAGENAME}}}}</nowiki>''. Mi ne bone komprenis, ĉu vi mem kapablus kaj havus tempon fari tion per via roboto. Aliokaze ne zorgu, mi petos helpon ĉe [[Vikipedio:Roboto/Laboroj]]. Dankon, amike, [[Vikipediisto:WinstonSmith|WinstonSmith]] 12:46, 18. Jun 2010 (UTC) :Jes, ankaŭ al mi ŝajnas ke ni jam povas efektivigi tion. Mi nun faros tion per CasteloBot. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:25, 18. Jun 2010 (UTC) ::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:27, 19. Jun 2010 (UTC) == Ligoj al landoj en Informkestoj pri lingvoj == Estimata! mi bedaŭras, sed viaj ŝanĝoj al {{ŝ|Lingv/Informkesto}} kaj {{ŝ|Lingv/Informkesto ĝermo}} per aldono de ligo al landoj ne estas ĝustaj ĉar en {{ŝ|Lingv/landoj}} malofte aperas unu lando al kiu oni povus simple ligi, sed plej ofte landolisto kun eventuale precizigoj pri landopartoj. Tia ligado sekve estas maloportuna kaj mi malfaros ĝin. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 09:22, 22. Jun 2010 (UTC) :Jes, vi pravas, sed laŭ nia [[VP:FA#Kiel eviti forigon|regularo pri forigado]], oni necesas krei artikolon kun ligoj al aliaj artikoloj, por eviti forigon. Kiel ni povas ligi tiujn artikolojn al aliaj? Eble sole per la ISO kodo? Aŭ eblas ligi aliajn vortojn? Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:11, 22. Jun 2010 (UTC) :: Solvon mi proponas per [{{fullurl:Ŝablono:Lingv/landoj|diff=prev&oldid=3009652}} aldono de ligiloj] en {{ŝ|Lingv/landoj}} mem. vidu {{ŝ|Lingv/landoj/listo}} {{alss}} 08:51, 23. Jun 2010 (UTC) == Lingvotrejnado == Kara! Mi ne scias kiel konsili al vi por plibonigo de via lingvokapablo. Mia unua ideo estas: redaktu vikipediajn artikolojn, postkurante alies lingvoerarojn, tradukante el aliaj de vi regata(j) lingvo(j), ... Ofta uzo de [[PMEG]] helpos vin trovi respondojn al lingvaj demandoj. Baza rimedo estas legadi librojn verkitajn de bonaj aŭtoroj. Ŝajnas ke vi jam atingis tian lingvokapablon ke retrimedoj kiaj "Lernu!" ne plu povas helpi. La plej efika rimedo por mi estas aktive uzi la lingvon kun konstanta zorga memkontrolo kaj eventuale kontroligo fare de aliaj kiujn vi taksas pli spertaj ol vi. Kuraĝon ! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:10, 23. Jun 2010 (UTC) == Alinomado fare de administranto == Saluton, ĉu vi povus alinomi kelke da paĝoj skribitaj en [[Vikipedio:Diskutejo#alinomado]]? Dankon. [[Uzanto:Jujijo|Jujijo]] 17:00, 21. Aŭg 2010 (UTC) :{{farita}} (2). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:55, 21. Aŭg 2010 (UTC) == CSS-klasoj kaj peto == Saluton Castelobranco! Ĉu vi povas redakti [[MediaWiki:Common.css]], por ke vi aldonas sube de la paĝo la sekvan kodon, por ke la [[ŝablono:LimigitaIndekso]] funkciu? <syntaxhighlight lang="CSS"> /* Klasoj por Ŝablono:LimigitaIndekso */ .toclimit-2 .toclevel-1 ul, .toclimit-3 .toclevel-2 ul, .toclimit-4 .toclevel-3 ul, .toclimit-5 .toclevel-4 ul, .toclimit-6 .toclevel-5 ul, .toclimit-7 .toclevel-6 ul { display: none; } </syntaxhighlight> Uzado videblas [[:it:Italia|ĉi tie]]. Dankon --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:46, 21. Aŭg 2010 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:56, 21. Aŭg 2010 (UTC) Alia peto: ĉu vi povas ankaŭ forigi la erojn en [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ĉi tiu kategorio]]? Dankon, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:48, 21. Aŭg 2010 (UTC) :Airon, mi tre ĝojas la paĝon tradukita de vi, sed oni ne povas simple aldoni novan regularon al tiu projekto, sen kelka diskuto. La reguloj en aliaj projektoj ne estas aŭtomate aplikeblaj ĉi tie. Ĉiu projekto havas la eblecon diskuti kaj akcepti siajn proprajn regulojn. Tial, mi preferas proponi la novajn regulojn por tuj forigendaj artikoloj en la Diskutejo, kaj poste, se la propono atingos konsenton, ni povos uzi ilin. Mi vidis, ekzemple, ke ne estas tute taŭga la tempolimo en la nova regularo proponita de vi. Ekzemple: por forigi la tekstojn kiujn ne apartenas al enciklopedio (vortara difino, fontteksto, ekz.) la administrantoj devas atendi [[VP:FORIGO|unu tago]]. Sed, en la nova propono, ili estus [[VP:TUJ|tuj forigendaj]]. Fine, mi ne scias se oni devas tuj forigi la orfaj paĝoj. En pt.wiki, oni preferas krei la ligilojn en aliaj paĝoj al ili. Tial mi petas vin ke vi proponas la [[VP:TUJ|tuja forigado]] en nia Diskutejo. Amike, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 18:27, 21. Aŭg 2010 (UTC). :: Bone, mi faras tiel. Sincere mi pensis ke, estante la paĝo en nomspaco "Vikipedio:", aplikeblas ĉie... MI proponis tion morgaŭ ĉar mi foriras. Mi ankaŭ kreis tiun ŝablonon ankaŭ ĉar la ĉefa kategorio estas plena de anstataŭigitaj kategorioj, kiuj estus forigeblaj tuj... Dankon por via mesaĝo! --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 18:32, 21. Aŭg 2010 (UTC) == Lalala == Ainda não recebi as boas-vindas. [[Dosiero:Sifflote.png|32px]] [[Uzanto:Ruy Pugliesi|<span title="Ruy Pugliesi"><font face="Arial Rounded MT Bold">Ruy Pugliesi</font></span>]]^{[[Uzanta diskuto:Ruy Pugliesi|<span title="Talk">&#9701;</span>]]} 15:36, 26. Sep 2010 (UTC) :Total falta de absurdo uma pessoa com contribuições [[Speciala:Kontribuoj/Ruy_Pugliesi|insignificantes]] exigir boas-vindas. Pronto falei.” [[User talk:Teles|<font color="#EC2300">'''T'''_eLeS</font>]] (<small>[[:pt:Usuário Discussão:Teles|PT]] [[Special:Emailuser/Teles|@]] [[Special:Log/Teles|L]] [[Special:Contributions/Teles|C]] [[Special:CentralAuth/Teles|G]]</small>) 05:22, 6. Nov 2010 (UTC) ::Invejoso. xP [[Uzanto:Ruy Pugliesi|<span title="Ruy Pugliesi"><font face="Arial Rounded MT Bold">Ruy Pugliesi</font></span>]]^{[[Uzanta diskuto:Ruy Pugliesi|<span title="Talk">&#9701;</span>]]} 02:50, 7. Nov 2010 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton, kara amiko! Jam la duan tagon mi vidas la bildon de la tago fuŝita en la ĉefpaĝo de nia vikio. Ĉu vi povas korekti tion?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 09:18, 12. Dec 2010 (UTC) :Sal, amiko! Jes, bedaŭrinde mankis bildojn ĉe [[Vikipedio:Bildo de la tago]]. Mi aldonis elstarajn bildojn de la Komunejo (el [[:commons:Template:Potd/2010-12|Template:Potd/2010-12]]) por ĉiuj mankantaj tagoj de Decembro por solvi tiun problemon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:17, 12. Dec 2010 (UTC) :: La problemo kun la BdlT estas ke necesus unu bildo por ĉiu tago. Jam de pli ol unu jaro tio ne estas akurate provizata. Mi faris trukon por ke manke de bildo en iu tago oni montru la bildon de la sama tago en la antaŭa jaro. Kaj nun ni atingis la punkton ke jam antau jaro ne estis bildo por ĉiu tago. Tial. La lanĉinto de la projekto kalkulis ke aliaj prizorgu la aferon (li mem ne plu estas aktiva), sed tiel ne funkcias. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 16:40, 12. Dec 2010 (UTC) :::Jes, mi vidis vian bonan trukon. Mi povas uzi la BdlT el Komunejo (''Potd'') por plenumi la nunajn mankantajn tagojn, ĉu ne? Do, ni neniam havos tiun problemon denove. Mi lasos komenton por aliaj vikipediistoj sciis ke ili povas anstataŭigi tiujn bildojn el Komuneja BdlT por aliaj, ke ili preferas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:23, 12. Dec 2010 (UTC) :::: Mi ne bone komprenas kion vi celas. BdlT el la Komunejo estas bona afero: tamen al ili ni nepre aldonu E-an priskribon: tio estas la plej longa tasko. Mi sugestas alian trukon kiun mi jam proponis sed kiun malzorgema kreinto de BldT rifuzis: simple kopii plenajn monatojn, almenaŭ por preventi ke en Ĉefpaĝo estu manko. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 21:31, 12. Dec 2010 (UTC) ::::: Mi celis uzi en Vikipedio la samajn bildojn kiujn Komunejo uzas, ĉiutage. Sed, ni permesu al iu vikipediisto anstaŭigi la bildon por alia, ke li preferas. Tiel, ni neniam havos tiun problemon denove. Por ĉiu tago, ni havus unu bildon (el [[:commons:Template:Potd/2011-01|Commons Picture of the Day]]). Hodiaŭ, jam ekzistas bildon por ĉiuj tagoj en Januaro, Februaro, Marto kaj Aprilo 2011. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:18, 27. Dec 2010 (UTC) == Kastela Respubliko == Mi ŝatus scii tion, kio okazis kun la propono pri forigado de tiu artikolo. Mi jam vidis la rezulton kaj ŝajne oni decidis agi kontraŭregule kaj konservi la artikolaĉon. Tamen mi volus legi la diskuton kaj vidi la voĉdonojn. Mi provis ŝerĉi tion sed sensukcese. Ĉu vi povus helpi min? Dankon.--[[Vikipediisto:Liberascio|<font color="orange">¨</font>Liberascio<font color="orange">¨</font>]] [[Vikipediista diskuto:Liberascio|<font face="Wingdings" size="+1" color="green">*</font>]] 01:31, 27. Dec 2010 (UTC) :Certe. Kvin personoj konsideris la artikolon konservenda, kaj kvin petis ĝian forigon. Laŭ [[VP:RPF|nia regulo]], la administrantoj ne povas forigi tiel. Tial, mi arĥvis la diskuton [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/2010/Decembro#Kastela Respubliko|ĉi tie]], post unu monato. :{{cquote|La administrantoj forigu nur tiujn paĝojn, al kies forigo neniu kontraŭis sur tiu paĝo, aŭ kun kies forigo konsentis la plej multaj kundiskutantoj post la prezento de la argumentoj por kaj kontraŭ la forigo.|200|50|[[VP:RPF|Regulo pri forigado]]}} :[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:08, 27. Dec 2010 (UTC) :Akceptebla sed ne akceptinda. Stranga afero ke iu povu agi kontraŭregule, laŭ la reguloj. Tamen estus vidinda se iu, ne tiel ofta partoprenanto ĉe vikipedio, verkus tian artikolon ĉu tiu artikolo ne estus tuj forigita. Laŭ mi, Andy ne nur agis kontraŭregule sed ankaŭ nehoneste. Estas iom malfacile pensi ke li ne agos denove tiel. Mi akceptas la aferon sed mi neniel kontentas ĉar ĝi estas insulto al vikipedio kaj vikipedianoj. --[[Vikipediisto:Liberascio|<font color="orange">¨</font>Liberascio<font color="orange">¨</font>]] [[Vikipediista diskuto:Liberascio|<font face="Wingdings" size="+1" color="green">*</font>]] 18:10, 27. Dec 2010 (UTC) == Ŝablono "Uzanto" == Saluton, vi hodiaŭ faris ŝanĝojn al la ŝablono {{ŝ|Uzanto}}. Mi ne komprenas la intencon, sed bedaŭrinde tiuj ĉi ŝanĝoj kaŭzis efikojn, kiujn vi verŝajne ne intencis. Bonvolu rigardi kelkajn uzulajn paĝojn, kiuj [[Speciala:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Uzanto|uzas tiun ĉi ŝablonon]]; ili prezentas la tekston "Nomo (diskuto  · kontribuoj  · SUL  · forbari)", kiun tiuj uzuloj certe ne volas havi tie. Mi emas nuligi viajn ŝanĝojn, sed certe estas pli bone, ke vi mem ĝustigu la aferon; mi ja ne scias, kion vi volas fari. -- [[Uzanto:Aisano|Aisano]] 21:37, 29. Dec 2010 (UTC) :Rigardante vian [[Uzanto:Castelobranco/Provejo|provejon]] mi havas la impreson, ke ne estis via intenco ŝanĝi ŝablonon tiom vaste uzatan. Ŝajne vi ĉi-momente ne estas aktiva, do mi nuligos viajn ŝanĝojn. Mi petas viajn pardonon kaj komprenon. -- [[Uzanto:Aisano|Aisano]] 21:50, 29. Dec 2010 (UTC) ::Aisano, pardonu min. La ŝablono {{ŝ|Uzanto}} estis markita kiel forigenda, sed ne havis peton por tio forigo, do mi anstataŭigi ĝin por uzi en [[Uzanto:Castelobranco/Provejo|tiu paĝo]]. Dankon por via averto! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:06, 29. Dec 2010 (UTC) Kial vi frobaras por ĉiam robotojn? Ĉu ili detruis amase??? :Ne, Narvalo, ili ne havas permespetojn, kaj ne havas la robotajn statusojn. Tial, iliaj redaktoj ne estas reviziitaj (vidu [[Vikipedio:Diskutejo#Revizioj kaj robotoj|tiun diskuton]]). Kiam iliaj statusoj estos aldonitaj, mi mem povas malforbari ilin. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:05, 30. Dec 2010 (UTC) == Botstatus FoxBot == As you can see [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=FoxBot here] foxbot has already got global botstatus. Your wiki accepts global bot so I don't see wat the issue is. - [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:16, 30. Dec 2010 (UTC) :Would you please unblock my bot, cause this is absolute ridecelous. Foxbot has already made over 5000 edits on this wiki without any problems and has the appropriate right to do so. - [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:19, 30. Dec 2010 (UTC) ::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:27, 30. Dec 2010 (UTC) :::Thanks for reacting so quickly. If I where you, I would check the other bots who you have blocked today if they don't have global bot status. I know that [[user:DSisyphBot]] certainly is a global bot. [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:35, 30. Dec 2010 (UTC) ::::I'm doing this right now. Thanks and sorry again. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:36, 30. Dec 2010 (UTC) :::::Kiu hastas, laboras duoble:)[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] 21:53, 30. Dec 2010 (UTC) ::::::Pardonu min, Narvalo, mi ne sciis ke ĝeneralaj robotoj funkciigas <u>sen</u> robotan statuson. =( [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:56, 30. Dec 2010 (UTC) Hello, I completed DSisyphBot profil, thanks to unblocked it (because I suppose you had blocked). Happy new year with lots of contribs ;) --[[Uzanto:Sisyph|Sisyph]] 17:27, 2. Jan 2011 (UTC) :Thanks, Sisyph, happy new year for you too, and many thanks for using your bot here. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:36, 2. Jan 2011 (UTC) == Saluton Michel, Happy New Year! == I hope you are doing fine. First of all Happy New Year, I wish you and your family all the best for 2011 and that the minorized, stateless and endangered languages will be able to survive and grow as long as possible and also that your Wikipedia and Esperanto will grow more and more. I don't know if this might interest you but I wanted to tell you that the Catalan Viquipèdia will be celebrating its 10th birthday soon (http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:10_anys_de_la_Viquip%C3%A8dia) and that we are working on it and plan to have some sessions directed towards getting some small language wikipedias out of the incubator and if this project or the anniversary interests you, you can offer us some advice or let's hope so... even participate in it (I have already told Akvomelonulo, Arno and Lu about it and hope to have some Esperantists or Lusophones around): http://meta.wikimedia.org/wiki/Teamwork_of_projects_in_languages_with_singular_status. Again, my best wishes for 2011. Take real care, Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 22:35, 10. Jan 2011 (UTC) :It seems such an interesting project! Esperanto supports the language diversity, and wants to help endangered languages to not disapear. In 2011, I'll be focusing on Esperanto projects, but I will find some time to help you on this issue too. Thanks, Claudi, best wishes for you, too. And congratulations for the very good job you've done on catalan projects (and with the future Wikimedia CA) in 2010! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:46, 16. Jan 2011 (UTC) :: Boa noite! I hope you are doing fine. I write you to tell you more about our project that you can read in this link: http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:10_anys_de_la_Viquip%C3%A8dia#Viquitrobada_internacional. We would really appreciate to have you there (it will be in Perpinyà/Perpignan from March 18th evening to 20th in the morning; there will be a bus from Barcelona and back...) and talk about your perspectives and prospectives about the Wikipedias seen from an Esperanto and Brasilian points of view. My biggest problem is that our funds come from Amical (we will take charge of all the expenses of the trip and stay) and are kind of limited. So if you are interested, and have some spare time, to come just let me know how much does a ticket from your place to Barcelona might cost, so I can talk with our president Gomà and see if we can do this or not... Take care my friend, I wish you all the best for all your projects and your personal life. Hope to see/hear (from) you soon! Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 20:43, 19 Feb. 2011 (UTC) :::Hi, Claudi. My e-mail is xxxxxxxxxxxxxxxxxx@gmail.com. Please send me a blank message, so I can have you personal contact, and give you those informations about Viquitrobada. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 04:43, 23 Feb. 2011 (UTC) ::::Just in case my mail went on spam: xxxxxxxxxx@yahoo.com See you! :::::Fine. I sent you a message. Hugs, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 05:20, 26 Feb. 2011 (UTC) == Municipoj de Brazilo == Saluton Castelo! Mi nur volas gratulegi Vin pro la traducioj de brazilaj municipoj! Mi rememoras kiam mi ekkomencis tiun aferon por Minas Gerais, sed la amaso de la vivaferoj konfuzis mian revon... Vi inspiras min daŭrigi en ĉi tiu bonlaboro, en 2011! Dio benu Vin! [[Uzanto:Konrado|Konrado]] 21:59, 16. Jan 2011 (UTC) :Dankon, Konrado. Bedaŭrinde, mankas ankoraŭ multaj brazilaj municipoj en Vikipedio. Ni faru tion kune! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:40, 16. Jan 2011 (UTC) ==Sem fontes== Até aqui! =O [[Uzanto:ChristianH|ChristianH]] 14:55, 9. Feb 2011 (UTC) :Hahaha, sim é verdade. Aliás, aqui o problema é ainda mais grave =( [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 16:17, 9. Feb 2011 (UTC) == Hi Castelobranco== Greetings from Italy. We are looking for someone who could translate and upload on eo.wikipedia a page about an international artistic movement [http://simple.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA] - [http://pt.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA here in Portuguese]. Very grateful if you can help or suggest what to do. [[Dosiero:Sifflote.png|32px]] --[[Uzanto:Aeron10|Aeron10]] 05:12, 10. Feb 2011 (UTC) :Cercherò di farlo. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 06:11, 10. Feb 2011 (UTC) :::Grazie per la disponibilità. Per favore avvisami quando è visibile. Ciao--[[Uzanto:Aeron10|Aeron10]] 11:32, 10. Feb 2011 (UTC) == Congrès de l'Association Amical == Kie ĝi okazas ? {{alss}} 19:23, 2 Mar. 2011 (UTC) :[[Perpinjano]]. Proksime al via domo, mi pensas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:25, 2 Mar. 2011 (UTC) == Ripchip Bot == Hello Castelobranco :) sorry for writing in English. Would you mind to unblock [[User:Ripchip Bot]]? It was making test edits here to ask for bot-flag on meta, as this wiki works with the [[m:Bot policy|standard bot policy]]. Cheers. [[Uzanto:Manuelt15|Manuelt15]] 08:38, 8 Mar. 2011 (UTC) :No problem, Manuelt15, the bot is already unblocked. And it was blocked for working without flag and with no request for that. Please note that its request was made just after it was blocked. The bot policy allows automatic approval, and the request is ok, now. But as we use FlaggedRevs, I ask you to not allow much more edits than the necessary the request, because we have to review each edit made until its flag is granted. If we don't do that, all edits made by other editors in the same articles will be pending. Thanks in advance, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:29, 8 Mar. 2011 (UTC) Kara Castelobranco, [[User:Ripchip Bot|Ripchip]] petis min senbloki lian roboton. Mi esploris la aferon kaj konstatis, ke ĝia roboto ĝis nun faris proksimume 50 testmodifojn, kiuj ĉiuj estis laŭregule. Nome la roboto nur aldonis intervikiajn ligilojn. Mi tial provizore senblokas ĝin kaj observas dum la veontaj tagoj. Se li bonorde akiras aŭtomatan permesilon de metavikio dum racia tempo, ni povas allasi la roboton. Se estiĝos problemoj, ni povas rebloki. Se vi ne konsentas bonvolu kontakti min kaj klarigi la kialon, kaj atentigi min, se mi ion pretervidis. Amike [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 17:36, 8 Mar. 2011 (UTC) :Ŝajnas ke vikipedio nun havas entute problemon por malforbari la robton Ripchip. Venas erarmesaĝo, ke la forbar-ID ne troveblas![[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 18:09, 8 Mar. 2011 (UTC) ::Nur <u>poste</u> ĝia forbaro, la funkciigantino Beria faris [[:m:Steward requests/Bot status#Ripchip Bot@eowiki|peton ĉe Meta]] por aprobi ŝian roboton. Mi nun konsentas kun la malforbaro (ĝi jam estas malforbarita de Arno). Tamen, Beria ankaŭ faris [[Vikipedio:Roboto/Permespeto#Ripchip Bot (March 8, 2011)|peton por komunuma konsento]]. Ĝis ĝia aprobo, oni bezonas revizii ĉiujn ĝiajn redaktojn. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:16, 8 Mar. 2011 (UTC) == [[Il Cittadino]] == Oi amigo, como estàtàs? Faz tempo que a gente não se fala... Peço-te um favorzinho: pode traduzir, ou re-ler esta pàgina? Criei tb aquela em Portuguès, vai ter muita facilidade, viu? Vou retribuir com uma pagina que quiser, em IT, EML ou LMO. Muito obrigado [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] 15:08, 16 Mar. 2011 (UTC) == Hello Michel I hope you had a great stay in Catalonia == Hi, it was a pleasure to have you around, muito obrigado for your participation. I wish we had more time to talk but well our resources are scarce... I hope you are doing fine. I also write to tell you about bad news: I resigned today (March 21st 2011) from the Association Amical de la Viquipèdia in order to be able to speak and voice criticism freely and without collateral damage towards the Association after a series of attacks and the lack of response from Amical. My next move will be an offensive after the diverse ignominious attacks some people sent towards what was not that long ago my group. Take care, una abraçada ben bona. Boa noite, Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 22:37, 21 Mar. 2011 (UTC) == [[Akademio pri pasivaj participoj]] == Estimata kolego , vi unue forigis [[Akademio pri pasivaj participoj]] el Vikipedio kaj poste markis la saman artikolon kiel eble malrespektanta kopirajton en [[oldwikisource:Akademio pri pasivaj participoj|Vikifontaro]]. Ĉu vi celas malaperigi tiun dokumenton ? Cetere forigante vi devintus ripari la ligilojn. {{alss}} 20:46, 5 Jun. 2011 (UTC) :Ne, Arno! Mi forigis ĝin el Vikipedio ĉar ĝi estas fontteksto (neenciklopediaĵo). Artikolo pri la dokumento ne estas forigenda, sed la dokumento mem estas. Aliflanke, tiu dokumento taŭgas por Vikifontaro. Mi ne proponis forigi ĝin el Vikifontaro. Mi markis ĝin kiel '''eble''' malrespektanta kopirajton, kiel vi rimarkis. Kaj mi tion faris, ĉar mi ne trovis informon pri licenco en retejo de Akademio. Se decido de Akademio ne estas protektita de kopirajto, bonege! Estos mia plezuro enmeti kelkajn el ili en Vikifontaro. Sed ni bezonos prezenti licencon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:26, 6 Jun. 2011 (UTC) == Municipoj de Minas-Ĝerajso, Brazilo. == Kara Castelobranco, saluton! Ĉu Vi scius kion okazas kun la [[Ŝablono:Informkesto_Brazila_urbo|infomrkesto]] de la Municipoj de Minas-Ĝerajso, ekz. [[Virgolândia]], ke ne montras plu la informoj? Bonvolu, ĉu Vi povus kovri? Tre dankon! [[Uzanto:Conrado|Conrado]] 12:23, 19 Jul. 2011 (UTC) ==Mesaĝo== Dankon por Vi! --[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] 10:15, 21 Dec. 2011 (UTC) == Aŭtomate kontrolitaj ŝanĝoj == Sal! Kiel mi povus eniri la grupon de tiuj, kiuj havas sian ŝanĝojn aŭtomate kontrolitaj? Dankon! --[[User:Dapal|dapal]]^{(''[[Uzanto-Diskuto:Dapal|skribu]]'' [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/Dapal|@]])} 13:51, 22 Mar. 2012 (UTC) == [[Esperantalioj]] == Estimata kompano! :Bonvolu krei la kategorion:Esperantalioj kaj helpi min pri la sintakso de "<nowiki>{{Tradukita|hu|Eszperantáliák|oldid=11855395}}</nowiki>". :Anticipan dankon! :--[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 08:19, 13 Jun. 2012 (UTC) == Signoplena kaj Ekspresiva == Saluton, kara amiko, mi respekteme direktas min al vi serĉante la opinion kaj helpon de homoj kiuj amas tion, kion ili faras, kaj sendube Vikipedio estas favora grundo por la plantado de la kono. Do mi trovis sennombrajn kunlaborantojn kiuj uzis la vorton ''ekspresiva'' por diri ''signifoplena''. Mi konsultis en Vikipedio la Sufikson [[-iv-]] kaj, mi konstatis tion, ke ĝi devas esti uzata por esprimi povon aŭ kapablecon: krei, kreiva aŭ kreikapabla - aŭdi, aŭdiva aŭ aŭdipova. Tamen ''ekspresiva'' ne taŭgas kaj ni ne trovos en Plena Ilustrita Vortaro tian esprimon. Ekspreso rilatas al speciala kuriero: ekspresa kuriero, ekspresa vagonaro (do ekspres-iv-a kuriero temas pri kuriero kiu povas esti pli rapida, kaj ne signifoplena. Do mi kredas ke esperantistoj mise uzas tiun vorton. Kion vi opinias? Dankegon kaj pardonon pri mia manko de sperto. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:37, 5 Jul. 2012 (UTC) == Laborkunsido pri Vikimedio Esperanto == Saluton Castelobranco! Mi vidas ke vi interesiĝas pri [[VP:VMEO|Vikimedio Esperanto]]. Tial mi sciigas al vi ke baldaŭ okazos fizika kunsido de la interesiĝantoj. Ĝi okazos dum la aranĝo [http://kaest.ikso.net/ KAEST] en Slovakio (ŝajne plurfoje) ekde la 15-a ĝis la 18-a de Novembro, la unua [http://kaest.ikso.net/pmwiki/uploads/Main/programo.pdf estas planata] jam por la 15-a. Vi estas bonvena partopreni la aranĝon kaj tial suprentiri la aferon. Eventuale vi povas tralegi la [[VP:VMEO|projektan paĝon]] (sufiĉe plilongigita), diskuti en ties diskuto en dissendolisto. Dum la aranĝo okazos ankaŭ Vikipedia trejnado kaj pluraj prelegoj ligitaj al Vikimediaj aferoj. La Fondaĵo Vikimedio finance subtenis la trejnadon do vi povus, kaze de intereso, akiri rabaton. Amike kaj atendante, [[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 20:23, 8 Nov. 2012 (UTC) == [[Juna Koro]] == Saluton! Mi alŝutis kelke da fotoj al la artikolo de neregistara organizo Juna Amiko kaj el tiuj kelke da fotoj ne povas ekaperi!? Ili havas 'Ŝ' t.n. ĉapelitajn karakterojn, literojn; kion fari? --[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 12:41, 10 Feb. 2013 (UTC) == Via maladminstrantigo == Estimata {{PAGENAME}}! Vi iam ricevis administrajn rajtojn kaj rolis kiel administranto sed montriĝas ke vi ne plu estas aktiva. Vian lastan administran agon vi faris je 2011/10/03 laŭ [http://toolserver.org/~pathoschild/stewardry/?wiki=eo.wikipedia stewardry]. Laŭ nia regularo ([[Vikipedio:Administrantoj#Maladministrantigo|Maladministrantigo #3]]) aŭtomate perdas siajn rajtojn administranto kiu ne uzis siajn rajtojn de unu plena jaro. Vi do estas informita ke krom se vi reaktiviĝus ni [[meta:Steward_requests/Permissions#Removal_of_access|petus de Vikimediaj stivardoj]] ke [[meta:Steward_requests/Permissions#{{PAGENAME}}@eowikipedia|viaj administraj rajtoj estu forigitaj]]. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Administrantoj/Maladministrantigo]]. Vikipedie salutas --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 17:28, 10 Feb. 2013 (UTC) ==Ĉu vi foje povas atenti la diskuton pri pedofilio, kiun mi malfermis== Kara, mi malfermis diskuton pri la artikolserio pri [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Pedofilio|pedofilio]], kiun ĉefe verkis Pangea lastatempe, kaj en kiu mi pli kaj pli vidas danĝeron por la reputacio de Esperanto-vikipedio, ĉar evidente la ĝenerala tono de tiuj artikoloj estas kvazaŭ, ke ĉe la pedofila movado temas pri grupo da bonvolaj homoj, miskomprenita kaj diskriminaciita de la societo. Fakto tamen estas, ke pedofilio estas nenio alia ol misuzo de potenco fare de plenkreskulo kontraŭ infano, kiu bezonas amon kaj protekton. Defendi la rajtojn de pedofiluloj estas simila al defendo de rajtoj de faŝistoj, sklavotenistoj ktp. Mi petas vin foje studi la problemon. Devas esti certa kontrolo de tiuj artikoloj kaj devas esti certigitaj, ke la Portalo Pedofilio ne fariĝos speco da propogandejo por pedofiluloj, kie la pedofila movado kvazaŭ povas renkontiĝi, ĉar Esperantujo troviĝas ekster la naciaj leĝodonaj instancoj.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 17:36, 28 Dec. 2013 (UTC) ::Aldono: Mi devas diri, ke mi ĝis nun ne petis forbaron de Pangea. En sia lasta [[Vikipedio:Diskutejo#Cenzuro_kaj_persekutado|kontribuo Pangeoa]], kiu sin nun sentas atakita, komencas persone insulti min kiel fakatikulo, tio fakte estus kialo por forbaro, kaj se ne estus mia mem la celo de la atako kaj mi do ne devas agi kiel administranto en tiu afero, do se li tiel insultus alian personon, tiam mi forbarintus lin! Tiel mi tion devas lasi al la aliaj administrantoj.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:47, 28 Dec. 2013 (UTC) ==Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio== Kara mi lanĉis ĉi-tie voĉdonon pri la forigo de tiu protalo: ''[[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Baloto_por_forigo_de_la_Portalo_Pedofilio |Baloto pri forigo de la Portalo Peofilio]]''. ==Ĉu vi povas rapide legi tiun kontribuon?== [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Mi_postulas.2C_ke_Pangea_.C4.89esu_la_publikajn_insultojn_kaj_kalumniadon|Mi postulas, ke Pangea ĉesu siajn insultojn kaj kalumniadon]]. Dankon por via eventuala interveno [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 16:47, 1 Jan. 2014 (UTC) ==[[Perua Federacio de Korbopilkado]]== Saluton. Mi dankas kaj gratulas pro tiom da subitaj artikoletoj sed oni devas atenti pri la ĝusta lingva uzad. Se ne, ĉio iĝos fuŝa. Ekzemple en tiu jartikoloj aperas la frazo "La asocio reprezentiĝas la vira nacia teamo de korbopilkado kaj la virina nacia teamo de korbopilkado.", kiu laŭ mi ne ĝustas aŭ almenaŭ mi ne komprenas. Laŭ mi devus esti ''La asocio reprezentas kaj la viran nacian teamon de korbopilkado kaj la virinan nacian teamon de korbopilkado.'' Ĉu vi povas korekti ilin? Ĉiukaze antaŭ multobligi redakton, bonvolu demandi al iu ĉu ĝi ĝustas, ĉu al mi aŭ al alia. Ĉar ankaŭ la eraroj multobliĝus.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:26, 8 Mar. 2014 (UTC) :Jes, mi povas korekti tiujn artikolojn aŭtomate. Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:45, 8 Mar. 2014 (UTC) ::{{Farita}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:05, 8 Mar. 2014 (UTC) == Diskuto pri la definita artikolo == Saluton, kara! Ĉu vi povus espimi vian opinion en la diskuto pri [[Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo#Uzado_de_la_definita_artikolo|uzado de la definita artikolo]]? La afero estas sufiĉe grava, ĉar temas pri fundamenta lingvoprincipo.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 17 Dec. 2014 (UTC) == Vikipedia traduka konkurso == Saluton {{PAGENAME}}! Ni tre dankas vian partoprenon en la [[Vikipedio:Konkurso/2015|Vikipedia traduka konkurso 2015]]! La konkurso finiĝos tre baldaŭ, do ni vin konsilas kontroli viajn artikolojn kreitajn kadre de la konkurso. Memoru ke la kvalito de la traduko estas tre grava por la tuta kvalito de artikolo. Ne hezitu kontroli kaj poluri se necese viajn artikolojn. Tiel vi havos pli da ŝancoj gajni! '''Se vi pensas ke iu el viaj artikoloj plenumas la kondiĉojn por esti [[Vikipedio:Elstaraj artikoloj|Elstara]] aŭ [[Vikipedio:Legindaj artikoloj|Leginda]]''', proponu ĝin! Atingi kiel eble plej multe da tiaj artikoloj estas unu el la ĉefaj celoj de la konkurso. La konkurso finiĝos la 30-an de novembro 2015 je 23:59 UTC. Tiam la ĵurio havos 1 monaton por decidi kiujn estas la gajnantoj de la konkurso. Antaŭen kaj bonŝancon! --[[Dosiero:Flag of Santiago de Cali.svg|25px|link=w:eo:Uzanto:Remux]] [[Uzanto:Remux|Remux]] - '''''Mi neniam forgesos ke mi enamiĝis al la plej bela floro''''' [[Uzanto-Diskuto:Remux|Ĉu mi povas helpi vin iel?]][[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] 22:48, 28 Nov. 2015 (UTC) == PSDB == Kara Castelobranco, dankon ke vi antaŭ 14 tagoj dankis pro mia noto en "Diskuto:Partio por la Brazila Social-Demokratio". Sed tiu danko ja estas ne tuj videbla reago, kaj videbla reago krome ne venis... Ankoraŭ pli bonus, se vi komentus mian noton per io kiel "mi konsentas" aŭ esprimus preferon pri unu el du proponataj variaĵoj, tiam bonus ŝanĝi la paĝan vortumon kaj transiri al novaj temoj. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 1 Mar. 2016 (UTC) :Dankon por proponi tiun diskuton. Mi ne partoprenis ĝis nun ĉar mi dubas pri la ĝusta esperantigado de propraj nomoj. Mi timas ke estu [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon|originala esplorado]]. Mi aldonis noton en la [[Diskuto:Partio por la Brazila Social-Demokratio|diskutpaĝo]]. Amike, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:10, 1 Mar. 2016 (UTC) == formatado de ŝablonoj per AWB == Saluton, atendu: Vi skribis; <nowiki>{{1|marto|1810}}</nowiki>, amike, [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 11:51, 8 Mar. 2016 (UTC) :Saluton, {{Respondo al|Marek Mazurkiewicz}}! Dankon pro la rimarko. Mi redaktis ĉ. 200 artikolojn en la lastaj 2 tagoj kaj mi ne scias, kie mi skribis tian eraran ŝablonon. Ĉu vi memoras en kiu artikolo vi vidis tiun fusaĵo? [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:31, 8 Mar. 2016 (UTC) ::{{farita}} ĉe [[Frédéric Chopin]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:43, 8 Mar. 2016 (UTC) == [[Marco Pannella]] == Querido Castelobranco, como vai? Por favor, poderia acessar esta pagina e me dizer se hà violação de copyright? Alguém colocou um texto assinado e acho que não è justo. Muito obrigado plea ajuda e bom final de semana! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 15:55, 20 maj. 2016 (UTC) :{{ne farita|ne}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:31, 8 mar. 2021 (UTC) == Diskriminacio lingva pro la nova ilo por montri la intervikiajn ligilojn al aliaj lingvoj== Vidu la diskuton kaj partoprenu la voĉdonon en teknikejo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Listo_de_lingvoj|ĉi tie]]! [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 16:17, 4 aŭg. 2016 (UTC) == Invito al grava diskuto == Estimata kolego! Bonvolu trarigardi la diskuton ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Rangaltigo je patrolanto]] kaj partopreni ĝin. Ankaŭ ne-administrantoj estas bonvenaj kontribui al tiu diskuto, sed partopreno de administrantoj estas speciale grava. Tial la mesaĝo estas sendita al ĉiuj aktivaj administrantoj (escepte de la roboto-administranto), kiuj ankoraŭ ne partoprenis la diskuton. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] per [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 00:13, 26 sep. 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:Gamliel Fishkin@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Gamliel_Fishkin/dissendolisto&oldid=6028054 --> ==Voĉdono pri maladministrantigo de לערי ריינהארט== Karaj – jes la demando ja ne estas de mondskua intereso, tamen mi opinias, ke decidoj estu prenitaj de iom pli ol nur du personoj. Do mi petas rapide studi la aferon kaj esprimi vian opinion: [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Vo.C4.89dono_pri_maladiminstrantigo_de_.D7.9C.D7.A2.D7.A8.D7.99_.D7.A8.D7.99.D7.99.D7.A0.D7.94.D7.90.D7.A8.D7.98|Voĉdono pri maladministrantigo de לערי ריינהארט]] [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 12:47, 11 nov. 2016 (UTC) == Kandidato por administrantiĝo == Saluton! Mi proponis min ĉe [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Vikiano|speciala paĝo]] por kandidatoj. Mi invitas vin viziti ĝin kaj voĉdoni. Dankon! Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 03:08, 23 nov. 2016 (UTC) ==Havendaj artikoloj== Saluton. Vi estis la lasta kiu ĝisdatigis la paĝon Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj. Ĉu vi povus fari tion denove? ĉar jam foriris duono de la jaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 1 jul. 2017 (UTC) == Voĉdono == La voĉoj ne sufiĉas ĝis tiam, bonvolu pliigi ĝin [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/RG72]] --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:48, 26 aŭg. 2017 (UTC) :{{farita}}. Dankon pro la mesaĝo! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:47, 28 aŭg. 2017 (UTC) == Listo de havendaj artikoloj == Saluton samideano! Ĉu vi povus [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj|helpi]]? Mi ankoraŭ mallertas por la tasko. Dankon! [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 14:51, 30 aŭg. 2017 (UTC) == Bonvenon al la Prepara laborgrupo de ELiSo! == Saluton Castelo! Estas tre agrable vidi vin en la Prepara laborgrupo de ELiSo! Mi specife ĝojas pri vi, ĉar ni jam iom konas unu la alian kaj vi ja havas spertojn pri Vikimedia organizo! Parenteze, konsiderante nunan situacion de Vikimedio Komunumo Brazilo, kion vi (la organizo) planas fari? Ĉu vi repetos statuson de Uzanto-Grupo? Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:00, 29 apr. 2018 (UTC) ==[[Regeo]]== Saluton. Laŭ la historia paĝo de tiu artikolo, estis vi kiu metis la indikon de Havenda artikolo en ĝi. Ĉu vere? Ĉu vi ne scias ke tio estas fiksita listo de 1000 artikoloj kaj ke oni ne rajtas aldoni artikolon? Aŭ ĉu vere la artikolo jam estis markita de antaŭe? Tiu artikolo ne aperas en la origina anglalingva listo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 6 jul. 2018 (UTC) :{{@|Kani}} Jes, mi scias tion! Sed mi ne scias kial tiu artikolo ne aperis en via anglalingvo listo, ĉar Reggae estas parto de la oficiala listo, ekde [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_articles_every_Wikipedia_should_have&type=revision&diff=113170&oldid=111772 marto 2005]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:24, 8 mar. 2021 (UTC) == Administranta baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:06, 4 jun. 2019 (UTC) == Bibliotekaj materialoj == Saluton Castelobranco. mi rimarkis ke iam vi interesiĝis pri biblioteka katalogo kaj arkivado ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo#Vortaro_de_Esperanto]])! Nun mi, [[ILERA]]-membroj kaj aliaj [[radioamatoro]]j klopodas ciferecigi e-materialojn pri la temo. Fakte multe jam estas ĉe STEB (ĉefe vortaroj) sed nun ni volas starti pri la [[ILERA-bulteno]] ĉefe por [[Bitarkivo]]. Ĉu vi povus helpi tiurilate? Ĉu vi havas materialojn pri amatora radio? kaze ke jes, ĉu vi povas ion skani por ni?<br> [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|25px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 11:46, 28 jun. 2019 (UTC)'''}} ==Listo de havendaj artikoloj== Saluton. Mi menciis vin en analizo de ŝanĝoj en la Listo de havendaj artikoloj en Diskutejo/Administrejo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 2 sep. 2019 (UTC) ==SAT== Saluton, eble vi iam partoprenis en la portugallingva Wikipédia. Tie oni proponis forigi unu el malmultaj artikoloj kiuj temas pri Esperanto, nome [[:pt:Associação Apátrida Mundial]]. Mi jam partoprenis (eĉ se mi ne estas portugallingvano) en la diskutpaĝo el Dê a sua opinião aŭ el la blua discussão. Ankoraŭ ne temas pri baloto, do ĉiu rajtas interveni. Vi povas ion diri por ke oni restigu la artikolon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 13 nov. 2020 (UTC) :Pardonu se mi ne vidis vian mesaĝon frue... kaj dankon pro via interveno. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:08, 8 mar. 2021 (UTC) ==Havenda trofeo== Dankon pro la Havenda trofeo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 5 mar. 2021 (UTC) Ankaŭ dankon pro ĉi tiu trofeo.--[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:56, 7 mar. 2021 (UTC) :Mi dankas vin ambaŭ pro la bona laboro en tiu projekto. Nun, mi laboros kune. =D --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:09, 7 mar. 2021 (UTC) == Ŝablono:Havenda artikolo == Saluton, antaŭe mi ankaŭ volis ŝanĝi kalkulojn en ŝablono {{Ŝ|Havenda artikolo}}. Viaj kalkuloj estas teorie ĝustaj, sed mi pensas, ke https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles uzas alian kalkulon. Do mi kelkfoje eksperimentis kun la limoj kaj mi stimis la intervalojn. Mi esperas, ke vi estos pli sukcesa. Amike --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 17:11, 7 mar. 2021 (UTC) :Antaŭe, niaj artikoloj havis multe da intervikiojn, do la kalkuloj ne povas esti preciza. Mi ne certas pri la vera kalkulo uzata de la roboto de MetaVikio, sed mi pensas que nun ni povas pli bone stimi, escepte pri tiuj artikoloj enhavante multe da kaŝitan tekston. Dankon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:06, 8 mar. 2021 (UTC) == Andrej Saĥarov == Saluton, Ĉu vi povas anstaŭigi la titolon de via artikolo " Saĥaro'''v''' " per " Saĥaro'''f''' " ? Fakte, la rusa nomo estas '''Са́харов''' kaj la ''Internacia Fonetika Alfabeto'' estas '''saxərəf'''. --[[Uzanto:Rubujeto|Rubujeto]] ([[Uzanto-Diskuto:Rubujeto|diskuto]]) 09:54, 3 jan. 2022 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:15, 4 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(4)&oldid=22532508 --> == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Castelobranco, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> == Mia propono por nova ĉefpaĝo == Saluton, mi kreis proponon por nova ĉefpaĝo kiu pli bone funkcias en malgrandaj ekranoj. Bonvole testu ĝin kaj voĉdonu se vi ŝatas ĝin en la Diskutejo de la ĉefpaĝo: [[Vikipedia_diskuto:Ĉefpaĝo#Propono:_Mi_kreis_novan_ĉefpaĝon_kiu_pli_bone_funkcias_en_malgrandaj_ekranoj]] Amike --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:28, 21 aŭg. 2022 (UTC) == Necesus adapti la liston de administrantoj al la nun aktivaj == En [[Vikipedio:Administrantoj]] notiĝas :Se iu administranto ne faris ajnan kontribuon al la Vikipedio ekde unu plena jaro, li estu aŭtomate maladministrantigita de stevardo. La maladministrantigo estu antaŭsciigata en la Diskutejo kaj en la diskutpaĝo de la koncernita uzanto. La posta re-administrantigo de la sama uzanto necesigu normalan baloton. Tio nun koncernus ankaŭ vin, kiu lastfoje faris kontribuon je la 21-a de marto 2021, do nenion je la plena jaro 2022. Mi kompreneble tre bedaŭras la malaktiviĝon de vi - sendepende de via administreco viaj redaktoj ĉiam estis valoraj. Sed sencas ke la listo de administrantoj pli-malpli estu aktuala, ĉar aliflanke iu kolera simpla uzanto povus laŭte protesti pri malaktiveco de "ĉiuj administrantoj". Se vi volos teni viajn administrajn rajtojn, vi devus skribi ion en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Necesus adapti la liston de administrantoj al la nun aktivaj|koncerna diskuteja noto]] kaj eble fari iujn aldonajn, simbolajn redaktojn. Tiam principe la formala kialo ne plu havi administrajn rajtojn ne plu validus. Mi sincere esperas ke ĉe vi private ĉio estas en ordo. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:15, 27 jan. 2023 (UTC) :Saluton, Thomas, kaj dankon pro via mesaĝo. Vi tute pravas, pardonu min pro tre longa malaktiveco dum lastaj jaroj. Estas ĉio en ordo nun, kaj same mi esperas pri vi. Feliĉan Kristnaskon kaj Bonan Novjaron al vi! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:47, 24 dec. 2023 (UTC) == Maladministriĝo == {{Malaktiva administranto}} [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 14:30, 26 jul. 2023 (UTC) : Uzanto revenis antaŭ perdo de rajtoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 24 dec. 2023 (UTC) == Rebonvenon kaj roboto == Saluton kaj rebonvenon ... kial vi ne efektivigas viajn amasredaktojn (JWB) per via robota konto [[Uzanto:CasteloBot]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 24 dec. 2023 (UTC) :Ĉar mi ankoraŭ ne konas tiun ilon, kaj mi preferas kontroli la redaktojn farita de ĝi, antaŭ aktivi la aŭtomatan modon. Trankvilu ĝin, ĝis nun ŝajnas tute en ordo, do mi baldaŭ uzos CasteloBot. Nur mankas nun solvo por konservi miajn [[Regula esprimo|regulajn esprimojn]] kiel en AWB. Ĉu vi jam uzis ĝin? Ĉu vi scias kie mi povas konservi tie ĉi mian liston de aŭtomataj anstataŭigadoj (skriptoj por ripari sintaksajn erarojn de [[P:KV|Kontrolu Projekto]])? [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:10, 24 dec. 2023 (UTC) ::{{@|Taylor 49}} CasteloBot uzis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:CasteloBot/Taskoj&oldid=5219799 tiun kodon] per AWB kiam ĝi faris aŭtomatajn riparadojn. Mi ankoraŭ ne trovis kie mi povas konservi similan kodon per JWB. Mi bezonas kelkajn tagojn por studi la dokumentadon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:41, 24 dec. 2023 (UTC) ::: > Ĉu vi jam uzis ĝin? Ĉu vi scias kie mi povas konservi ::: Mi ne scias. :-( Mia roboto uzas na nek AWB nek JWB. Ĝi estas originala kreaĵo de mi ... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 25 dec. 2023 (UTC) ::::@[[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]]: Ĉu [[Python (programlingvo)|Python/Pitono]]? Ĉu [[JavaScript]], eble? Ĉu vi scias ke estas tre vasta kampo en Vikimedio por personoj kiuj kapablas krei robotojn? Multaj spertaj kunlaborantoj povas kunhelpi fari iom pli efektiva, se vi interesiĝas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:03, 26 dec. 2023 (UTC) ::::: Dankon kaj pardonpeton por malfrua respono. Jes mi scias ke la kampo estas giganta. Kaj la programlingvo de mia roboto estas nek Pitono nek JS. Estas FreeBaysic kaj Assembler. Kiom da kolegoj en nia batalkampo faras tiel? ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 19 jan. 2024 (UTC) ::::::{{quote|Kiom da kolegoj en nia batalkampo faras tiel?}} Neniu! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:47, 23 jan. 2024 (UTC) == Forgesitajxoj == Saluton ... eble vi emas forigi parton de viaj forgesitajxoj [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Uzanto:Castelobranco/]] kaj [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Uzanto-Diskuto:Castelobranco/]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 19 jan. 2024 (UTC) :Eble mi "reciklos" ilin por aliaj uzoj. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:54, 23 jan. 2024 (UTC) == Aktiveco de via roboto == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Demjansk_%28setlejo%29&diff=8551382&oldid=8104372] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrich_Joseph_Haass&diff=8551412&oldid=8517372] Ĉu bone? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:35, 3 okt. 2024 (UTC) : [[Specialaĵo:LintErrors/multiple-unclosed-formatting-tags]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:52, 27 nov. 2024 (UTC) ::Saluton, {{@|Taylor 49}}! Mi tuj riparos tiujn erarojn. Dankon! --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:31, 27 nov. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Manpilkado == Mi ĵus plantis novan ĝerman artikolon pri [[Marko Grgić]], kaj en ĝi videblas ke paĝo pri la japana nacia teamo de manpilkado ankoraŭ mankas. Ĉu vi emus fari ĝin? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:31, 22 jan. 2026 (UTC) :{{farita}}. Nuntempe, mi kolektas pliajn informojn kaj referencojn pri naciaj teamoj kaj federacioj. Dum la venontaj semajnoj, mi intencas krei (aŭ pluredakti) la plejparton de tiaj paĝoj. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:30, 23 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:46, 26 mar. 2026 (UTC) :Nur nun mi trovis tempon por tralegi la artikolon, kiu fakte estas tre bona! Ŝajnas ke ĝi jam estis elektita kiel leginda. Gratulon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 28 mar. 2026 (UTC) == dankon pro viaj redaktoj pri vikivortaro == Antaŭ jaron mi aldonis ĉirkaŭ 10 000 ligiloj al ReVo al la ŝablono projektoj. Mi scias kiom da laboro tio estas kaj aldoni ligilojn al Vikivortaro ĉiam estis sur mia listo por estontaj projektoj. Bonan laboron kaj dankegon! [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 16:04, 4 apr. 2026 (UTC) :Dankon, @[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]]! Fakte estas granda laboro. Mi kreas aŭtomatan skripton por helpi min kompari la paĝojn de Vikipedio kun la paĝojn de Vikivortaro kaj por trovi artikolojn kiujn ankoraŭ ne havas ligilojn al jam ekzistantaj paĝoj sur Vikivortaro. Sed post la aŭtomata laboro, mi devas mane redakti ĉiujn paĝojn, ĉar la vikisintakso estas tro malsimila por tion fari per mia roboto... Do, estas teda tasko, kiun mi esperas plenumi iom post iom, tago post tago... Mi notis ke la plejparto de la artikoloj jam enhavas ligilojn al ReVo. Gratulon pro via laboro! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:04, 4 apr. 2026 (UTC) rn38icg1tet9bldeh7nk65hvcv4vstt 9347996 9347464 2026-04-05T11:22:12Z Stefangrotz 91903 /* dankon pro viaj redaktoj pri vikivortaro */ Respondo 9347996 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" width="100%" bgcolor="#f4f1fc" align="center" style="position: relative; z-index: 5; top: 0px; font-size:110%; text-align:center;" |- valign="top" | width="40%" bgcolor="#f4f1fc" style="border-top: 1px solid #d1d0f5; border-bottom: solid 1px #d1d0f5;"| [[Dosiero:Esperanto star.png|20px]]&nbsp;''[[Vikipediisto:Castelobranco|Vikipediista paĝo]] &middot; [[Vikipediisto:Castelobranco/Arkivo01|Maj 2008]] &middot; [[Special:Contributions/Castelobranco|Kontribuoj]] &middot; [[Vikipediisto:Castelobranco/Provejo|Provejo]] &nbsp;[[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] |} == AWB == Mi miras pro la laboro farita per [[Vikipedio:AutoWikiBrowser|AWB]]. Mi scivolas kiel vi sukcesas plenumi tiujn taskojn. Kiel utilas [[Vikipedio:WikiProjekt Check Wikipedia]] ? Kial ĝi estas anglalingva ? Ĉu estas ie Esperantlingva klarigo ? Mi sugestas ke vi kreu robotan konton por plenumi tiujn taskojn: alikaze la Lastaj Ŝanĝoj pleniĝas per tiuj redaktetoj kaj ne eblas rimarki gravajn homajn redaktojn. Dankas pro la atento {{alss}} 10:30, 5. Aŭg 2009 (UTC) : Jes petu permeson por CasteloBot laŭ jenaj instrukcioj : Bonvolu peti [[Vikipedio:Permespeto por robotoj|permeson]] por funkciigi roboton en la esperanta Vikipedio. Se okazas konsento via roboto ricevos robotan statuson ĉi tie. Bonvolu konsideri la eblecon [[m:Steward requests/Bot status|peti]] statuson de '''[[Vikipedio:Roboto#.C4.9Ceneralaj_robotoj|ĝenerala roboto]].''' </br> ''Please [[Vikipedio:Permespeto por robotoj|ask for bot tag]] before of running your bot. If we agree your bot will get bot tag. Please consider the possibility [[m:Steward requests/Bot status|asking]] [[Vikipedio:Roboto#.C4.9Ceneralaj_robotoj|global bot]] status'''''. [[Kategorio:Permespeto por robotoj|{{PAGENAME}}]]</br> {{alss}} 22:14, 5. Aŭg 2009 (UTC) == Ligoj / Ligiloj == Saluton Castelobranco, Laŭ mia scio oni iam decidis, ke la formo "ligiloj" estis preferinda kaj pli lingvokonforma. "Ligo" ankaŭ ekzistas en la senco de "Ligo de Nacioj" aŭ aliaj ligoj, do ĝi estas iasence malpli preciza. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 15:07, 5. Aŭg 2009 (UTC) :"Ligiloj" estas miaopinie pli bona, sed vi povas fari tiel, kiel vi volas. Ne ekzistas oficiala regulo pri tio. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 09:51, 6. Aŭg 2009 (UTC) == Saluton! == "Vikipediista paĝo" uma ova, é tudo voluntário por aqui! xD Abraço, --[[Vikipediisto:Darwinius|Darwinius]] 23:15, 6. Aŭg 2009 (UTC) :<s>Saltuton.</s> Saluton!! CB. Eheheh! [[Vikipediisto:Vanthorn|Vanthorn]] 03:30, 7. Aŭg 2009 (UTC) ::Castelo, ve se percebes o que o Dominik me mandou a mensagem q tá na minha talk, tem a ver com caracteres (Ŭ), mas n sei porque ele me mandou aquilo.--[[Vikipediisto:Darwinius|Darwinius]] 05:41, 7. Aŭg 2009 (UTC) == Bildoj == Estas bonega kontribuo enmeti bildojn en artikoloj. Mi miras ke iuj el viaj kontribuoj ne aperas en Lastaj Ŝanĝoj. Mi ne komprenas kial. Ili ja aperas en viaj personaj kontribuoj kaj en la historio de la artikoloj. La kontribuoj de Darwinius ja aperas. {{alss}} 07:47, 7. Aŭg 2009 (UTC) == [[Herman Lindqvist]] == Saluton! Vi aldonis foton, faritan en 2005, al artikolo pri homo mortinta en 1932. Kiel tio povas esti? Tiel: la foto montras la sannoman pranepon (menciitan en la artikolo mem). Amike, [[Vikipediisto:Moldur|Moldur]] 21:37, 13. Aŭg 2009 (UTC) == Nacieco al nacieco == Saluton, kiam vi ligos naciecon ĉe homoj, bonvolu ligi ĝin al paĝoj pri nacieco, ne al paĝoj pri lando. Ekz. ...li estis franca majstro... estu <nowiki>[[Francoj|franca]]</nowiki>, do ne <nowiki>[[Francio|franca]]</nowiki>. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 06:13, 20. Aŭg 2009 (UTC) :Nenio okazis, sed klakinte sur butono ''Ligiloj ĉi tien'' ĉu ne estus pli bone ekscii el paĝo ekzemple pri [[portugaloj]] kiuj homoj estas aŭ estis portugaloj? Ekz. [[Fernão de Magalhães]] estis portugalo, ne Portugalio, ĉu ne? Simile pri aliaj naciecoj. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 05:09, 22. Aŭg 2009 (UTC) == [[Barthélemy Boganda]] == Kara Castelobranco, Dankon pro viaj redaktoj, sed bonvolu akcepti, ke mi restarigu ĉiujn "small" kaj "/small" en mia artikolo [[Barthélemy Boganda]]. Ilia ekzisto fakte havis tre precizan kialon, samkiel en miaj aliaj elstaraj artikoloj. Si vi bone rigardas la tekston, vi povos konstati, ke la uzado de "ref" sen "small" kreas nebezonatan, malbelan spacon inter la linio, kiu entenas la referencon, kaj tiu kiu situas super ĝi. Tio originas pro tio, ke la numero de la aldonita referenco estas tro granda, kaj do "puŝas" la superan linion iom pli supre. Se la artikolo entenas plurajn referencojn, el tio rezultas multaj malbelaj "truoj" tra la tuta teksto. Mi konstatis la problemon uzante Internet Explorer sed ankaŭ Firefox, kun multaj malsamaj komputiloj, kaj mi sukcese solvis ĝin per la aldono de "small" - "/small". Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 14:18, 28. Aŭg 2009 (UTC) :La "mia artikolo" de mia antaŭa mesaĝo estas nur neformala esprimmaniero. Mi bonvenigas ĉiujn oportunajn redaktojn al miaj artikoloj kaj mi jam de longe konas tiun bazan regulon de Vikipedio. Estas tamen tute akceptata, eĉ en la angla, ke verkistoj de elstaraj artikoloj neformale parolu pri "siaj" artikoloj kaj rajtu iom fieri pri ili. :Dankon pro la restarigo. Kore, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 20:57, 28. Aŭg 2009 (UTC) == [[Benedicta Boccoli]] == Obrigado, amigo, pela ajuda nessa pagina. Posso contar comtigo? Eu não falo nada de Esperanto, mas gostaria criar algumas paginas novas, breves, para ser traduzidas. Obrigado pela atenção [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 10:39, 10. Nov 2009 (UTC) == [[Tucum]] == Bom dia, amigo, tudo bem? Acabei de fazer esta nova pagina em Esperanto. Quanto tiveres tempo, pode traduzì-la, é muit breve. E, se puderes, me responda na Wiki.eo, tà bom? Um abraço, e obrigado pela tua disponibildade. [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 08:58, 12. Nov 2009 (UTC) ==Evitu redaktokonfliktojn== Kara, ĉu vi ne vidas, ke mi metis la ŝablonon ''redaktata'' en la tekston [[13-a Sub-17-Futbalmondĉampionado]]? Tio sigifas, ke vi bonvolu ne redakti la tekston, ĝis mi forigis tiun-ĉi ŝablonon, ĉar samtempa redaktado de diversaj homoj povas kaŭzi ĝenajn redakto-konfliktojn. Kiam mi finis la tradukon vi povas aldoni viajn aferojn, sed bonvolu ĝis tiam lasi la tekston en trankvilo. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:46, 15. Nov 2009 (UTC) :Do mi nun finis la tradukadon, kaj forprenis la ŝablonon. La artikolo nun liberas por aliaj redanktantoj. Dankon por la kompreno. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 22:08, 15. Nov 2009 (UTC) == [[Sani Abacha Stadiono]] == Saluton, vi ŝanĝis la nomon ''Sani-Abacha-Stadio''. Certe estis bone, ke vi aldonis "no", sed kial vi forigis la ligostrekojn? Supozeble "Sani Abacha" estas propra nomo, kaj devas esti ligita al la ĉefa vorto ("stadiono") per ligo-strekoj, ĉar ĝi ja ne havas esperantajn finaĵojn. Ĉu ne? – [[Vikipediisto:Umbert&#39;|Umbert&#39;]] 20:38, 17. Nov 2009 (UTC) == [[Giuseppe Merisi]] == Bom dia, amigo, tudo bem contigo? Acabei de crier esta nova pagina. Quando tiver tempo, poderias traduzì-la, por favor? Muito obrigado pela ajuda. [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 11:20, 19. Nov 2009 (UTC) == Administranto == Saluton, Castelobranco. Mi ĵus donis al vi la staton de [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Castelobranco|administranto]]. Do multe da ĝojo, sed malmulte da streĉo sur ĉi tiu posteno. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 20:42, 21. Dec 2009 (UTC) :Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 02:26, 28. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:32, 24. Dec 2009 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 02:33, 28. Dec 2009 (UTC) ::Saluton amiko! Mi dankas vin pro via subteno de la projekto. Nun ni (laŭ mi) havas sufiĉe subskribojn por pretendi je kreado de la memstara EO-versio. Ĉu vi konsentus fari respektivan peton al Vikimedia-administrantoj? Kaj ĉu vi konsentus, okaze de la sukceso, administri ĉi tiun projekton? Mi mem malbone scias viki-komandojn kaj ne povas pretendi je tio. Antaŭdankas. --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 17:40, 1. Jan 2010 (UTC) :::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 14:42, 4. Jan 2010 (UTC) == Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino == Saluton! Castelobranco {{pt}}: Amigo, criei a [[:Kategorio:Urboj de Sankta Katarino]], para categorizar os [[municipoj de Sankta Katarino]], entendendo que ''Urboj'' seria ''cidade'';município, porém, acabei por encontrar [[Urbo]], que é ligada com [[:pt:vila]], o que não era a minha intenção. Por isso, acabei criando [[:Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino]], mas, antes de prosseguir, gostava de tirar esta dúvida: qual categoria seria a correta ? ou haveria uma terceira ? (pode me responder em esperanto, para que eu vá me acostumando e aprendendo, se preferir) Dankon [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:02, 22. Jan 2010 (UTC) :Neste caso, então a maioria dos artigos que estão em [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]] devem ser recategorizados em [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]], ou entendi mal ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:42, 25. Jan 2010 (UTC) ::Vi que apagou Kategorio:Urboj de Sankta Katarino, mas não seria mais ''interessante'' deixar como ''redirect de categoria'' (vide [[:pt:Categoria:Municípios portugueses]]) ? Quanto a Brasília, pela ''definição'' apresentada, de menor unidade administrativa com eleição democrática, deveria seguir com as demais, mas parece ser um assunto para muitas discussões. De qualquer forma, criei [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]], para irmos organizando, mesmo que ''aos poucos'', já que não encontrei outra categoria para incluí-la. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 09:56, 25. Jan 2010 (UTC) :::Vamos ''por partes'', primeiro um projeto menor, p.e., Projeto:Sankta Katarino, depois Projeto:Norda Rio-Grando, etc. Quanto aos problemas apontados, é um dos motivos pelos quais não me agrada o uso de ''bots'', passam [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Amazonio_(%C5%9Dtato)&diff=next&oldid=2684189 rio por estado] ou outras coisas. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 10:39, 25. Jan 2010 (UTC) == Antônio Carlos == Olá Castelobranco Tentei marcar [[Antônio Carlos (urbo)]] para ER, mas creio não ter feito de forma ''correta''. Já corrigi os ''redirects''. Veja que há 2 [[municipoj]] com o título [[Antônio Carlos]]. Abraços [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 11:17, 25. Jan 2010 (UTC) :[[Treviso (Brazilo)]] alinomigi [[Treviso (Sankta Katarino)]] o [[Treviso (Santa Catarina)]] ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 11:51, 26. Jan 2010 (UTC) ::{{farita}} kay ''troquei'' '''Santa Catarina''' ''por'' '''Sankta Katarino''' en [[Municipoj de Sankta Katarino]] ''(parece-me ser o padrão usado aqui). Se não houver objeção, marco [[Treviso (Brazilo)]] com {{Ŝ|forigu}}, ou lhe parece um redirect válido'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 10:08, 28. Jan 2010 (UTC) :::{{farita}} [[Treviso (Brazilo)]], [[Treviso]] estas apartigilo. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 23:34, 28. Jan 2010 (UTC) == Aquiraz == Saluton! Castelobranco ''[http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Aquiraz&action=historysubmit&diff=724564&oldid=717418 Ŝablono de Kategorio]'' ''incluiu todos os iwikis'' de [[:Kategorio:Municipoj de Cearao]] in [[Aquiraz]]. ''O mesmo ocorreu em'' [[Crato]] e [[Pacatuba (Cearao)]], ''este último inclusive, tinha os iwikis de [[:pt:Pacatuba (Sergipe)]]. Este não é o primeiro caso de iwikis trocados que encontro.'' Antaŭdankas [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:26, 2. Feb 2010 (UTC) :[[Abadia de Goiás]] estas in [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]] kaj [[:Kategorio:Municipoj de Gojaso]]. ''Devo deixar apenas [[:Kategorio:Municipoj de Gojaso|nesta última]], que é mais específica'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 22:17, 7. Feb 2010 (UTC) ::''É necessário uma fusão de [[Municipoj de Cearao]] e [[Municipoj de Cearao (listo)]], com revisão das ligações. Se você não puder fazer, faço mais tarde''. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 15:27, 9. Feb 2010 (UTC) == Campos do Jordão == Saluton! Castelobranco ''Parece-me que há muitas ligações externas inapropriadas, em [[Campos do Jordão]], com objetivo único de divulgação''. Antaŭdankas [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:04, 11. Feb 2010 (UTC) :''Estou recategorizando os artigos dos municipoj de Brazilo, de [[:Kategorio:Urboj de Brazilo]], ou outros, para :Kategorio:Municipoj de (subŝtato), e estes em [[:Kategorio:Municipoj de Brazilo]]. Tenho encontrado muitas ligações erradas, inclusive interwikis. Os iwkis estou arrumando, os outros, deixo para uma revisão geral, no futuro, já que envolve alguns movimentos, que ainda precisam ser discutidos. Ainda está interessado naquele projeto Brasil'' ? [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 17:28, 12. Feb 2010 (UTC) ::''Tentei fazer uma desambiguação em [[Bonito (Brazilo)]], mas parece-me faltar algo, além da categoria, e tenho dúvidas quanto ao título, em relação a linguagem.'' [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 18:08, 12. Feb 2010 (UTC) :::Em vista dos recentes ''acontecimentos'', na pt.wiki, entenderei se preferir não termos mais contato aqui, mas peço que, ao menos, veja os pontos levantados acima. [[Vikipediisto:Adailton|Adailton]] 21:15, 16. Feb 2010 (UTC) == Mi == Dankon. [[Vikipediisto:Evertype|Evertype]] 10:42, 17. Feb 2010 (UTC) == Lastmomenta invito en la Vikipedian konkurson == Saluton! Mi rimarkis, ke vi dum la monato aprilo faris redaktojn en la artikoloj [[Marilyn Monroe]] kaj [[Vincent van Gogh]]. Aprilo 2010 estas proklamita "Monato de Vikipedio" kaj dum tiu monato okazas [[Vikipedio:Konkurso|Vikipedia konkurso]], en kiu eblas gajni [[Vikipedio:Konkurso#Premioj|valorajn premiojn]]. Mi ĝojas informi vin, ke la artikoloj kiujn vi plibonigis troviĝas en la [[Vikipedio:Konkurso#Redaktindaj_artikoloj|listo de la konkursaj artikoloj]], pro kio vi nun tre facile povas partopreni en la konkurso kaj gajni (ni strebos atribui premiojn al ĉiu konkursanto): Sufiĉas ke vi enskribu vian nomon kaj nomojn de la artikoloj en la [[Vikipedio:Konkurso#Konkursantoj|liston de konkursantoj]]. Sed atentu: La konkurso finiĝas jam la 30-an de aprilo 2010 je 24:00 laŭ [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=UTC&action=purge UTC], do post malmultaj horoj! Mi tamen esperas, ke mia invito en la konkurson vin interesos, kaj ke vi sukcesos ankoraŭ ĝustatempe al ĝi aliĝi. Nome de la organizantoj ([[E@I]] kaj la [[Vikipedio en Esperanto|vikipedia komunumo]]), [[Vikipediisto:Blahma|Marek &quot;Blahma&quot; BLAHUŠ]] 07:15, 30. Apr 2010 (UTC) :Dankon, kaj gratulon por via bona ideo! [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 13:00, 30. Apr 2010 (UTC) == Ŝablono:Informkesto blazono == Saluton, Castelobranco. Mi ĵus iom ŝanĝis vian ŝablonon titole kaj kode. Ĝi nun nomiĝas {{Ŝ|Informkesto blazono}}. La solan artikolon mi jam korektis. Krome la ŝablono eble povus ricevi pliajn, nedevigajn parametrojn. Ĉu vi eble kreis ĝin surbaze de alilingva ŝablono? Se jes, bonvolu aldoni la intervikiajn ligilojn. Tio evitas rekreon de tia ŝablono, kondiĉe ke la intervikia ligilo ekzistas ne nur en la esperantoŝablono resp. ties dokumentado, sed ankaŭ en la alilingvaj. --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 09:40, 20. Maj 2010 (UTC) :Dankon, Tlustulimo, sed mi ne kreis ĝin ekde alia ŝablono. Mi kreis ĝin por [[:Kategorio:Ŝtataj blazonoj|tion]]([http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Blazono_de_Belgio&action=edit vidu]). Ni uzas tiun tabelon en multe da artikolojn por prezenti similajn informojn, kaj mi volas anstataŭigi la tabelon por tiun ŝablonon. Jes, estas malmulte da informo en tiu ŝablono. Sed mi ne konas similan ŝablonon kaj mi ne scias kiujn aliajn parametrojn mi povas aldoni. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 09:49, 20. Maj 2010 (UTC) == Himnoj por brazilaj municipoj == Saluton, Castelobranco! Mi konstatis ke vi uzis vian roboton por ĝisdatigi kaj poluri brazilajn municipojn. Mi ankaŭ konstatis ke la ligilon por la himno ne funkcias. En la portugala vikipedio, la ligilo direktas al la portugala Vikifonto. Ekz-e, [[Santana do Matos]] direktas la ligilo de himno defaŭlte al [[:pt:s:Hino do município de Santana do Matos]]. Nune la ligilo konektas interne en la esperanto-vikipedio. Laŭ mia opinio, direktilo al la portugala estus pli sukcesa. Ĉu vi opinias ke ni aldonu ":pt:s:Hino do município de" al la komenco de direktilo por la brazilaj municipaj himnoj? Tio verŝajne estus simpla ŝanĝo. Kion vi pensas? Kore salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:55, 21. Maj 2010 (UTC). :Vi pravas. Ni ne havas eo-version por la himnoj en nia Vikifontaro, nek eo-artikolojn. Estas simpla afero aldoni korektado al ligilo, kaj nun estas kondiĉo: se ekzistas artikolon de la himno en eo.vikipedio, la ligilo direktos al ĝin. Tamen, se la ligilo al eo.vikipedio ne funkcius, la ligilo direktos al pt.vikifontaro. Dankon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 14:47, 21. Maj 2010 (UTC) ==[[Friedrich Kellner]]== Saluton! Castelobranco. Please excuse my writing in English. Thank you for your help with the [[Friedrich Kellner]] article. I really appreciate it. I hope other Esperanto editors will also help. I will ask some. Again, thank you. --[[Vikipediisto:Rskellner|Rskellner]] 06:18, 23. Maj 2010 (UTC) :Nedankinde! I'll try to help a little more. The most correct version is the english one, isn't it? Regards. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 21:36, 23. Maj 2010 (UTC) Thank you for the quick response. Yes, you are right that the English version is the best one. I must begin to learn some Esperanto now that the Kellner article is here. I found it in Esperanto on the Wiki Lingue website and then placed it here after adding the necessary codes. You might like to know that tomorrow the Kellner Exhibit, including the original diary, will begin a 7-month exhibit at the Dwight Eisenhower Presidential Library and Museum in Abilene, Kansas. Thanks again for your help. Scott --[[Vikipediisto:Rskellner|Rskellner]] 22:03, 23. Maj 2010 (UTC) :It's great to know that. The Humanity must remember this sad chapter of its existence forever. Friedrich was a brave man, and he did the right thing. I hope his work, and life-risking, will not be in vain. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 04:15, 25. Maj 2010 (UTC) == when you have a moment == Can you please delete http://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipediisto:J.delanoy/monobook.js ? I was trying to import a script from en.wiki that I use to deal with page-move vandalism, and it did not work for me. Thanks! [[Vikipediisto:J.delanoy|J.delanoy]] 02:31, 25. Maj 2010 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<font color="#778899" face="Verdana" size="2">CasteloBranco</font>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<font color="#00008b">diskuto</font>]]} 04:07, 25. Maj 2010 (UTC) == Vikimanio 2010 == Mi ne povos ĉeesti. Mi ĝis nova decido ne rajtas vojaĝi ekster Francio. Inter sinanoncintoj troviĝas nur du E-oparolantoj (vi kaj Jon Harald Søby). Faru bonan laboron kaj klopodu antaŭenirigi nian Esperantan Vikipedion ! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 08:06, 25. Maj 2010 (UTC) == Subskribo == Saluton Castelobranco, ĉu vi povas ŝanĝi vian subskribon tiel, ĉar vi uzas markon "font", kiu estas evitenda laŭ [[W3C]]? <pre><nowiki>[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]}</nowiki></pre> Dankegon, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:24, 2. Jun 2010 (UTC) :{{farita}}. Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:00, 3. Jun 2010 (UTC) :: Nedankinde, pli ĝuste dankon al vi! --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:26, 7. Jun 2010 (UTC) == Ŝanĝeto == Saluton Castelobranco, ĉu vi povus [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoSekcio/ligilo&action=edit ŝanĝi la ŝablonon] tiel: de <pre> {{#switch: {{{1}}}| ArtikoloDeLaSemajno=Vikipedio:Artikolo de la semajno| Kategorioj=:Kategorio:Ĉio| ĈuViSciasKe=Vikipedio:Faktoj el artikoloj| PriKopirajto=Vikipedio:Kopirajto| BildoDeLaTago=Vikipedio:Bildo de la tago| KunlaboraĵoDeLaSemajno=Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno| Aktualaĵoj=Aktualaĵoj| Vikiejo=Vikipedio:Komunuma Portalo| PriĈiTiuPaĝo=Ŝablono:PriĈiTiuPaĝo | AliajLingvoj=meta:List of Wikipedias| AliajProjektoj=Fondaĵo Vikimedio| }} </pre> al <pre> {{#switch:{{{1}}} |ArtikoloDeLaSemajno = Vikipedio:Artikolo de la semajno |Kategorioj = :Kategorio:Ĉio |ĈuViSciasKe = Vikipedio:Faktoj el artikoloj |PriKopirajto = Vikipedio:Kopirajto |BildoDeLaTago = Vikipedio:Bildo de la tago |KunlaboraĵoDeLaSemajno = Vikipedio:Kunlaboraĵo de la semajno |Aktualaĵoj = Vikipedio:Aktualaĵoj |Vikiejo = Vikipedio:Komunuma Portalo |PriĈiTiuPaĝo = Ŝablono:PriĈiTiuPaĝo |AliajLingvoj = meta:List of Wikipedias |AliajProjektoj = Fondaĵo Vikimedio |#default = {{{1}}} }} </pre>? Tiel # la kodo estas plibone videbla kaj komprenebla # malĝusta ligilo estas korektita # <tt>#default = {{{1}}}</tt> ebligas la uzanton aldoni kiel parametro la nomon de la paĝo Dankon, kore --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 19:26, 7. Jun 2010 (UTC) ::{{farita}}, ĉar Castelobranco eble jam dormas. Amike --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:33, 7. Jun 2010 (UTC) :::Vi estas tre rapida, Tlustulimu! Bonege! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:52, 7. Jun 2010 (UTC) == informkesto blazono == Kara, bonvolu vidi [[:Ŝablona diskuto:Informkesto blazono]]. Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 11. Jun 2010 (UTC) == Ŝablono pri havendaj artikoloj == Saluton, Castelobranco! Mi vidis ke, en la Diskutejo, vi subtenis la enkondukon de ŝablono {{ŝ|havenda artikolo}}. Ĉar neniu plu respondas ekde kelkaj tagoj, ŝajnas al mi, ke eblas nun efektivigi la proponitan ŝanĝon. Laŭ mia kompreno, sufiĉus anstataŭigi ĉiujn koderojn ''<nowiki>[[Kategorio:Havendaj artikoloj]]</nowiki>'' per ''<nowiki>{{havenda artikolo|{{PAGENAME}}}}</nowiki>''. Mi ne bone komprenis, ĉu vi mem kapablus kaj havus tempon fari tion per via roboto. Aliokaze ne zorgu, mi petos helpon ĉe [[Vikipedio:Roboto/Laboroj]]. Dankon, amike, [[Vikipediisto:WinstonSmith|WinstonSmith]] 12:46, 18. Jun 2010 (UTC) :Jes, ankaŭ al mi ŝajnas ke ni jam povas efektivigi tion. Mi nun faros tion per CasteloBot. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:25, 18. Jun 2010 (UTC) ::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 00:27, 19. Jun 2010 (UTC) == Ligoj al landoj en Informkestoj pri lingvoj == Estimata! mi bedaŭras, sed viaj ŝanĝoj al {{ŝ|Lingv/Informkesto}} kaj {{ŝ|Lingv/Informkesto ĝermo}} per aldono de ligo al landoj ne estas ĝustaj ĉar en {{ŝ|Lingv/landoj}} malofte aperas unu lando al kiu oni povus simple ligi, sed plej ofte landolisto kun eventuale precizigoj pri landopartoj. Tia ligado sekve estas maloportuna kaj mi malfaros ĝin. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 09:22, 22. Jun 2010 (UTC) :Jes, vi pravas, sed laŭ nia [[VP:FA#Kiel eviti forigon|regularo pri forigado]], oni necesas krei artikolon kun ligoj al aliaj artikoloj, por eviti forigon. Kiel ni povas ligi tiujn artikolojn al aliaj? Eble sole per la ISO kodo? Aŭ eblas ligi aliajn vortojn? Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:11, 22. Jun 2010 (UTC) :: Solvon mi proponas per [{{fullurl:Ŝablono:Lingv/landoj|diff=prev&oldid=3009652}} aldono de ligiloj] en {{ŝ|Lingv/landoj}} mem. vidu {{ŝ|Lingv/landoj/listo}} {{alss}} 08:51, 23. Jun 2010 (UTC) == Lingvotrejnado == Kara! Mi ne scias kiel konsili al vi por plibonigo de via lingvokapablo. Mia unua ideo estas: redaktu vikipediajn artikolojn, postkurante alies lingvoerarojn, tradukante el aliaj de vi regata(j) lingvo(j), ... Ofta uzo de [[PMEG]] helpos vin trovi respondojn al lingvaj demandoj. Baza rimedo estas legadi librojn verkitajn de bonaj aŭtoroj. Ŝajnas ke vi jam atingis tian lingvokapablon ke retrimedoj kiaj "Lernu!" ne plu povas helpi. La plej efika rimedo por mi estas aktive uzi la lingvon kun konstanta zorga memkontrolo kaj eventuale kontroligo fare de aliaj kiujn vi taksas pli spertaj ol vi. Kuraĝon ! [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:10, 23. Jun 2010 (UTC) == Alinomado fare de administranto == Saluton, ĉu vi povus alinomi kelke da paĝoj skribitaj en [[Vikipedio:Diskutejo#alinomado]]? Dankon. [[Uzanto:Jujijo|Jujijo]] 17:00, 21. Aŭg 2010 (UTC) :{{farita}} (2). [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:55, 21. Aŭg 2010 (UTC) == CSS-klasoj kaj peto == Saluton Castelobranco! Ĉu vi povas redakti [[MediaWiki:Common.css]], por ke vi aldonas sube de la paĝo la sekvan kodon, por ke la [[ŝablono:LimigitaIndekso]] funkciu? <syntaxhighlight lang="CSS"> /* Klasoj por Ŝablono:LimigitaIndekso */ .toclimit-2 .toclevel-1 ul, .toclimit-3 .toclevel-2 ul, .toclimit-4 .toclevel-3 ul, .toclimit-5 .toclevel-4 ul, .toclimit-6 .toclevel-5 ul, .toclimit-7 .toclevel-6 ul { display: none; } </syntaxhighlight> Uzado videblas [[:it:Italia|ĉi tie]]. Dankon --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:46, 21. Aŭg 2010 (UTC) :{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:56, 21. Aŭg 2010 (UTC) Alia peto: ĉu vi povas ankaŭ forigi la erojn en [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ĉi tiu kategorio]]? Dankon, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:48, 21. Aŭg 2010 (UTC) :Airon, mi tre ĝojas la paĝon tradukita de vi, sed oni ne povas simple aldoni novan regularon al tiu projekto, sen kelka diskuto. La reguloj en aliaj projektoj ne estas aŭtomate aplikeblaj ĉi tie. Ĉiu projekto havas la eblecon diskuti kaj akcepti siajn proprajn regulojn. Tial, mi preferas proponi la novajn regulojn por tuj forigendaj artikoloj en la Diskutejo, kaj poste, se la propono atingos konsenton, ni povos uzi ilin. Mi vidis, ekzemple, ke ne estas tute taŭga la tempolimo en la nova regularo proponita de vi. Ekzemple: por forigi la tekstojn kiujn ne apartenas al enciklopedio (vortara difino, fontteksto, ekz.) la administrantoj devas atendi [[VP:FORIGO|unu tago]]. Sed, en la nova propono, ili estus [[VP:TUJ|tuj forigendaj]]. Fine, mi ne scias se oni devas tuj forigi la orfaj paĝoj. En pt.wiki, oni preferas krei la ligilojn en aliaj paĝoj al ili. Tial mi petas vin ke vi proponas la [[VP:TUJ|tuja forigado]] en nia Diskutejo. Amike, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 18:27, 21. Aŭg 2010 (UTC). :: Bone, mi faras tiel. Sincere mi pensis ke, estante la paĝo en nomspaco "Vikipedio:", aplikeblas ĉie... MI proponis tion morgaŭ ĉar mi foriras. Mi ankaŭ kreis tiun ŝablonon ankaŭ ĉar la ĉefa kategorio estas plena de anstataŭigitaj kategorioj, kiuj estus forigeblaj tuj... Dankon por via mesaĝo! --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 18:32, 21. Aŭg 2010 (UTC) == Lalala == Ainda não recebi as boas-vindas. [[Dosiero:Sifflote.png|32px]] [[Uzanto:Ruy Pugliesi|<span title="Ruy Pugliesi"><font face="Arial Rounded MT Bold">Ruy Pugliesi</font></span>]]^{[[Uzanta diskuto:Ruy Pugliesi|<span title="Talk">&#9701;</span>]]} 15:36, 26. Sep 2010 (UTC) :Total falta de absurdo uma pessoa com contribuições [[Speciala:Kontribuoj/Ruy_Pugliesi|insignificantes]] exigir boas-vindas. Pronto falei.” [[User talk:Teles|<font color="#EC2300">'''T'''_eLeS</font>]] (<small>[[:pt:Usuário Discussão:Teles|PT]] [[Special:Emailuser/Teles|@]] [[Special:Log/Teles|L]] [[Special:Contributions/Teles|C]] [[Special:CentralAuth/Teles|G]]</small>) 05:22, 6. Nov 2010 (UTC) ::Invejoso. xP [[Uzanto:Ruy Pugliesi|<span title="Ruy Pugliesi"><font face="Arial Rounded MT Bold">Ruy Pugliesi</font></span>]]^{[[Uzanta diskuto:Ruy Pugliesi|<span title="Talk">&#9701;</span>]]} 02:50, 7. Nov 2010 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton, kara amiko! Jam la duan tagon mi vidas la bildon de la tago fuŝita en la ĉefpaĝo de nia vikio. Ĉu vi povas korekti tion?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 09:18, 12. Dec 2010 (UTC) :Sal, amiko! Jes, bedaŭrinde mankis bildojn ĉe [[Vikipedio:Bildo de la tago]]. Mi aldonis elstarajn bildojn de la Komunejo (el [[:commons:Template:Potd/2010-12|Template:Potd/2010-12]]) por ĉiuj mankantaj tagoj de Decembro por solvi tiun problemon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:17, 12. Dec 2010 (UTC) :: La problemo kun la BdlT estas ke necesus unu bildo por ĉiu tago. Jam de pli ol unu jaro tio ne estas akurate provizata. Mi faris trukon por ke manke de bildo en iu tago oni montru la bildon de la sama tago en la antaŭa jaro. Kaj nun ni atingis la punkton ke jam antau jaro ne estis bildo por ĉiu tago. Tial. La lanĉinto de la projekto kalkulis ke aliaj prizorgu la aferon (li mem ne plu estas aktiva), sed tiel ne funkcias. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 16:40, 12. Dec 2010 (UTC) :::Jes, mi vidis vian bonan trukon. Mi povas uzi la BdlT el Komunejo (''Potd'') por plenumi la nunajn mankantajn tagojn, ĉu ne? Do, ni neniam havos tiun problemon denove. Mi lasos komenton por aliaj vikipediistoj sciis ke ili povas anstataŭigi tiujn bildojn el Komuneja BdlT por aliaj, ke ili preferas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:23, 12. Dec 2010 (UTC) :::: Mi ne bone komprenas kion vi celas. BdlT el la Komunejo estas bona afero: tamen al ili ni nepre aldonu E-an priskribon: tio estas la plej longa tasko. Mi sugestas alian trukon kiun mi jam proponis sed kiun malzorgema kreinto de BldT rifuzis: simple kopii plenajn monatojn, almenaŭ por preventi ke en Ĉefpaĝo estu manko. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 21:31, 12. Dec 2010 (UTC) ::::: Mi celis uzi en Vikipedio la samajn bildojn kiujn Komunejo uzas, ĉiutage. Sed, ni permesu al iu vikipediisto anstaŭigi la bildon por alia, ke li preferas. Tiel, ni neniam havos tiun problemon denove. Por ĉiu tago, ni havus unu bildon (el [[:commons:Template:Potd/2011-01|Commons Picture of the Day]]). Hodiaŭ, jam ekzistas bildon por ĉiuj tagoj en Januaro, Februaro, Marto kaj Aprilo 2011. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:18, 27. Dec 2010 (UTC) == Kastela Respubliko == Mi ŝatus scii tion, kio okazis kun la propono pri forigado de tiu artikolo. Mi jam vidis la rezulton kaj ŝajne oni decidis agi kontraŭregule kaj konservi la artikolaĉon. Tamen mi volus legi la diskuton kaj vidi la voĉdonojn. Mi provis ŝerĉi tion sed sensukcese. Ĉu vi povus helpi min? Dankon.--[[Vikipediisto:Liberascio|<font color="orange">¨</font>Liberascio<font color="orange">¨</font>]] [[Vikipediista diskuto:Liberascio|<font face="Wingdings" size="+1" color="green">*</font>]] 01:31, 27. Dec 2010 (UTC) :Certe. Kvin personoj konsideris la artikolon konservenda, kaj kvin petis ĝian forigon. Laŭ [[VP:RPF|nia regulo]], la administrantoj ne povas forigi tiel. Tial, mi arĥvis la diskuton [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/2010/Decembro#Kastela Respubliko|ĉi tie]], post unu monato. :{{cquote|La administrantoj forigu nur tiujn paĝojn, al kies forigo neniu kontraŭis sur tiu paĝo, aŭ kun kies forigo konsentis la plej multaj kundiskutantoj post la prezento de la argumentoj por kaj kontraŭ la forigo.|200|50|[[VP:RPF|Regulo pri forigado]]}} :[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:08, 27. Dec 2010 (UTC) :Akceptebla sed ne akceptinda. Stranga afero ke iu povu agi kontraŭregule, laŭ la reguloj. Tamen estus vidinda se iu, ne tiel ofta partoprenanto ĉe vikipedio, verkus tian artikolon ĉu tiu artikolo ne estus tuj forigita. Laŭ mi, Andy ne nur agis kontraŭregule sed ankaŭ nehoneste. Estas iom malfacile pensi ke li ne agos denove tiel. Mi akceptas la aferon sed mi neniel kontentas ĉar ĝi estas insulto al vikipedio kaj vikipedianoj. --[[Vikipediisto:Liberascio|<font color="orange">¨</font>Liberascio<font color="orange">¨</font>]] [[Vikipediista diskuto:Liberascio|<font face="Wingdings" size="+1" color="green">*</font>]] 18:10, 27. Dec 2010 (UTC) == Ŝablono "Uzanto" == Saluton, vi hodiaŭ faris ŝanĝojn al la ŝablono {{ŝ|Uzanto}}. Mi ne komprenas la intencon, sed bedaŭrinde tiuj ĉi ŝanĝoj kaŭzis efikojn, kiujn vi verŝajne ne intencis. Bonvolu rigardi kelkajn uzulajn paĝojn, kiuj [[Speciala:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Uzanto|uzas tiun ĉi ŝablonon]]; ili prezentas la tekston "Nomo (diskuto  · kontribuoj  · SUL  · forbari)", kiun tiuj uzuloj certe ne volas havi tie. Mi emas nuligi viajn ŝanĝojn, sed certe estas pli bone, ke vi mem ĝustigu la aferon; mi ja ne scias, kion vi volas fari. -- [[Uzanto:Aisano|Aisano]] 21:37, 29. Dec 2010 (UTC) :Rigardante vian [[Uzanto:Castelobranco/Provejo|provejon]] mi havas la impreson, ke ne estis via intenco ŝanĝi ŝablonon tiom vaste uzatan. Ŝajne vi ĉi-momente ne estas aktiva, do mi nuligos viajn ŝanĝojn. Mi petas viajn pardonon kaj komprenon. -- [[Uzanto:Aisano|Aisano]] 21:50, 29. Dec 2010 (UTC) ::Aisano, pardonu min. La ŝablono {{ŝ|Uzanto}} estis markita kiel forigenda, sed ne havis peton por tio forigo, do mi anstataŭigi ĝin por uzi en [[Uzanto:Castelobranco/Provejo|tiu paĝo]]. Dankon por via averto! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:06, 29. Dec 2010 (UTC) Kial vi frobaras por ĉiam robotojn? Ĉu ili detruis amase??? :Ne, Narvalo, ili ne havas permespetojn, kaj ne havas la robotajn statusojn. Tial, iliaj redaktoj ne estas reviziitaj (vidu [[Vikipedio:Diskutejo#Revizioj kaj robotoj|tiun diskuton]]). Kiam iliaj statusoj estos aldonitaj, mi mem povas malforbari ilin. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:05, 30. Dec 2010 (UTC) == Botstatus FoxBot == As you can see [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=FoxBot here] foxbot has already got global botstatus. Your wiki accepts global bot so I don't see wat the issue is. - [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:16, 30. Dec 2010 (UTC) :Would you please unblock my bot, cause this is absolute ridecelous. Foxbot has already made over 5000 edits on this wiki without any problems and has the appropriate right to do so. - [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:19, 30. Dec 2010 (UTC) ::{{farita}}. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:27, 30. Dec 2010 (UTC) :::Thanks for reacting so quickly. If I where you, I would check the other bots who you have blocked today if they don't have global bot status. I know that [[user:DSisyphBot]] certainly is a global bot. [[Uzanto:Foxie001|Foxie001]] 21:35, 30. Dec 2010 (UTC) ::::I'm doing this right now. Thanks and sorry again. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:36, 30. Dec 2010 (UTC) :::::Kiu hastas, laboras duoble:)[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] 21:53, 30. Dec 2010 (UTC) ::::::Pardonu min, Narvalo, mi ne sciis ke ĝeneralaj robotoj funkciigas <u>sen</u> robotan statuson. =( [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:56, 30. Dec 2010 (UTC) Hello, I completed DSisyphBot profil, thanks to unblocked it (because I suppose you had blocked). Happy new year with lots of contribs ;) --[[Uzanto:Sisyph|Sisyph]] 17:27, 2. Jan 2011 (UTC) :Thanks, Sisyph, happy new year for you too, and many thanks for using your bot here. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:36, 2. Jan 2011 (UTC) == Saluton Michel, Happy New Year! == I hope you are doing fine. First of all Happy New Year, I wish you and your family all the best for 2011 and that the minorized, stateless and endangered languages will be able to survive and grow as long as possible and also that your Wikipedia and Esperanto will grow more and more. I don't know if this might interest you but I wanted to tell you that the Catalan Viquipèdia will be celebrating its 10th birthday soon (http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:10_anys_de_la_Viquip%C3%A8dia) and that we are working on it and plan to have some sessions directed towards getting some small language wikipedias out of the incubator and if this project or the anniversary interests you, you can offer us some advice or let's hope so... even participate in it (I have already told Akvomelonulo, Arno and Lu about it and hope to have some Esperantists or Lusophones around): http://meta.wikimedia.org/wiki/Teamwork_of_projects_in_languages_with_singular_status. Again, my best wishes for 2011. Take real care, Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 22:35, 10. Jan 2011 (UTC) :It seems such an interesting project! Esperanto supports the language diversity, and wants to help endangered languages to not disapear. In 2011, I'll be focusing on Esperanto projects, but I will find some time to help you on this issue too. Thanks, Claudi, best wishes for you, too. And congratulations for the very good job you've done on catalan projects (and with the future Wikimedia CA) in 2010! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:46, 16. Jan 2011 (UTC) :: Boa noite! I hope you are doing fine. I write you to tell you more about our project that you can read in this link: http://ca.wikipedia.org/wiki/Viquip%C3%A8dia:10_anys_de_la_Viquip%C3%A8dia#Viquitrobada_internacional. We would really appreciate to have you there (it will be in Perpinyà/Perpignan from March 18th evening to 20th in the morning; there will be a bus from Barcelona and back...) and talk about your perspectives and prospectives about the Wikipedias seen from an Esperanto and Brasilian points of view. My biggest problem is that our funds come from Amical (we will take charge of all the expenses of the trip and stay) and are kind of limited. So if you are interested, and have some spare time, to come just let me know how much does a ticket from your place to Barcelona might cost, so I can talk with our president Gomà and see if we can do this or not... Take care my friend, I wish you all the best for all your projects and your personal life. Hope to see/hear (from) you soon! Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 20:43, 19 Feb. 2011 (UTC) :::Hi, Claudi. My e-mail is xxxxxxxxxxxxxxxxxx@gmail.com. Please send me a blank message, so I can have you personal contact, and give you those informations about Viquitrobada. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 04:43, 23 Feb. 2011 (UTC) ::::Just in case my mail went on spam: xxxxxxxxxx@yahoo.com See you! :::::Fine. I sent you a message. Hugs, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 05:20, 26 Feb. 2011 (UTC) == Municipoj de Brazilo == Saluton Castelo! Mi nur volas gratulegi Vin pro la traducioj de brazilaj municipoj! Mi rememoras kiam mi ekkomencis tiun aferon por Minas Gerais, sed la amaso de la vivaferoj konfuzis mian revon... Vi inspiras min daŭrigi en ĉi tiu bonlaboro, en 2011! Dio benu Vin! [[Uzanto:Konrado|Konrado]] 21:59, 16. Jan 2011 (UTC) :Dankon, Konrado. Bedaŭrinde, mankas ankoraŭ multaj brazilaj municipoj en Vikipedio. Ni faru tion kune! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:40, 16. Jan 2011 (UTC) ==Sem fontes== Até aqui! =O [[Uzanto:ChristianH|ChristianH]] 14:55, 9. Feb 2011 (UTC) :Hahaha, sim é verdade. Aliás, aqui o problema é ainda mais grave =( [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 16:17, 9. Feb 2011 (UTC) == Hi Castelobranco== Greetings from Italy. We are looking for someone who could translate and upload on eo.wikipedia a page about an international artistic movement [http://simple.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA] - [http://pt.wikipedia.org/wiki/IMMAGINE%26POESIA here in Portuguese]. Very grateful if you can help or suggest what to do. [[Dosiero:Sifflote.png|32px]] --[[Uzanto:Aeron10|Aeron10]] 05:12, 10. Feb 2011 (UTC) :Cercherò di farlo. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 06:11, 10. Feb 2011 (UTC) :::Grazie per la disponibilità. Per favore avvisami quando è visibile. Ciao--[[Uzanto:Aeron10|Aeron10]] 11:32, 10. Feb 2011 (UTC) == Congrès de l'Association Amical == Kie ĝi okazas ? {{alss}} 19:23, 2 Mar. 2011 (UTC) :[[Perpinjano]]. Proksime al via domo, mi pensas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:25, 2 Mar. 2011 (UTC) == Ripchip Bot == Hello Castelobranco :) sorry for writing in English. Would you mind to unblock [[User:Ripchip Bot]]? It was making test edits here to ask for bot-flag on meta, as this wiki works with the [[m:Bot policy|standard bot policy]]. Cheers. [[Uzanto:Manuelt15|Manuelt15]] 08:38, 8 Mar. 2011 (UTC) :No problem, Manuelt15, the bot is already unblocked. And it was blocked for working without flag and with no request for that. Please note that its request was made just after it was blocked. The bot policy allows automatic approval, and the request is ok, now. But as we use FlaggedRevs, I ask you to not allow much more edits than the necessary the request, because we have to review each edit made until its flag is granted. If we don't do that, all edits made by other editors in the same articles will be pending. Thanks in advance, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:29, 8 Mar. 2011 (UTC) Kara Castelobranco, [[User:Ripchip Bot|Ripchip]] petis min senbloki lian roboton. Mi esploris la aferon kaj konstatis, ke ĝia roboto ĝis nun faris proksimume 50 testmodifojn, kiuj ĉiuj estis laŭregule. Nome la roboto nur aldonis intervikiajn ligilojn. Mi tial provizore senblokas ĝin kaj observas dum la veontaj tagoj. Se li bonorde akiras aŭtomatan permesilon de metavikio dum racia tempo, ni povas allasi la roboton. Se estiĝos problemoj, ni povas rebloki. Se vi ne konsentas bonvolu kontakti min kaj klarigi la kialon, kaj atentigi min, se mi ion pretervidis. Amike [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 17:36, 8 Mar. 2011 (UTC) :Ŝajnas ke vikipedio nun havas entute problemon por malforbari la robton Ripchip. Venas erarmesaĝo, ke la forbar-ID ne troveblas![[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 18:09, 8 Mar. 2011 (UTC) ::Nur <u>poste</u> ĝia forbaro, la funkciigantino Beria faris [[:m:Steward requests/Bot status#Ripchip Bot@eowiki|peton ĉe Meta]] por aprobi ŝian roboton. Mi nun konsentas kun la malforbaro (ĝi jam estas malforbarita de Arno). Tamen, Beria ankaŭ faris [[Vikipedio:Roboto/Permespeto#Ripchip Bot (March 8, 2011)|peton por komunuma konsento]]. Ĝis ĝia aprobo, oni bezonas revizii ĉiujn ĝiajn redaktojn. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:16, 8 Mar. 2011 (UTC) == [[Il Cittadino]] == Oi amigo, como estàtàs? Faz tempo que a gente não se fala... Peço-te um favorzinho: pode traduzir, ou re-ler esta pàgina? Criei tb aquela em Portuguès, vai ter muita facilidade, viu? Vou retribuir com uma pagina que quiser, em IT, EML ou LMO. Muito obrigado [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] 15:08, 16 Mar. 2011 (UTC) == Hello Michel I hope you had a great stay in Catalonia == Hi, it was a pleasure to have you around, muito obrigado for your participation. I wish we had more time to talk but well our resources are scarce... I hope you are doing fine. I also write to tell you about bad news: I resigned today (March 21st 2011) from the Association Amical de la Viquipèdia in order to be able to speak and voice criticism freely and without collateral damage towards the Association after a series of attacks and the lack of response from Amical. My next move will be an offensive after the diverse ignominious attacks some people sent towards what was not that long ago my group. Take care, una abraçada ben bona. Boa noite, Claudi/[[Uzanto:Capsot|Capsot]] 22:37, 21 Mar. 2011 (UTC) == [[Akademio pri pasivaj participoj]] == Estimata kolego , vi unue forigis [[Akademio pri pasivaj participoj]] el Vikipedio kaj poste markis la saman artikolon kiel eble malrespektanta kopirajton en [[oldwikisource:Akademio pri pasivaj participoj|Vikifontaro]]. Ĉu vi celas malaperigi tiun dokumenton ? Cetere forigante vi devintus ripari la ligilojn. {{alss}} 20:46, 5 Jun. 2011 (UTC) :Ne, Arno! Mi forigis ĝin el Vikipedio ĉar ĝi estas fontteksto (neenciklopediaĵo). Artikolo pri la dokumento ne estas forigenda, sed la dokumento mem estas. Aliflanke, tiu dokumento taŭgas por Vikifontaro. Mi ne proponis forigi ĝin el Vikifontaro. Mi markis ĝin kiel '''eble''' malrespektanta kopirajton, kiel vi rimarkis. Kaj mi tion faris, ĉar mi ne trovis informon pri licenco en retejo de Akademio. Se decido de Akademio ne estas protektita de kopirajto, bonege! Estos mia plezuro enmeti kelkajn el ili en Vikifontaro. Sed ni bezonos prezenti licencon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:26, 6 Jun. 2011 (UTC) == Municipoj de Minas-Ĝerajso, Brazilo. == Kara Castelobranco, saluton! Ĉu Vi scius kion okazas kun la [[Ŝablono:Informkesto_Brazila_urbo|infomrkesto]] de la Municipoj de Minas-Ĝerajso, ekz. [[Virgolândia]], ke ne montras plu la informoj? Bonvolu, ĉu Vi povus kovri? Tre dankon! [[Uzanto:Conrado|Conrado]] 12:23, 19 Jul. 2011 (UTC) ==Mesaĝo== Dankon por Vi! --[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] 10:15, 21 Dec. 2011 (UTC) == Aŭtomate kontrolitaj ŝanĝoj == Sal! Kiel mi povus eniri la grupon de tiuj, kiuj havas sian ŝanĝojn aŭtomate kontrolitaj? Dankon! --[[User:Dapal|dapal]]^{(''[[Uzanto-Diskuto:Dapal|skribu]]'' [[Specialaĵo:Retpoŝti_uzanton/Dapal|@]])} 13:51, 22 Mar. 2012 (UTC) == [[Esperantalioj]] == Estimata kompano! :Bonvolu krei la kategorion:Esperantalioj kaj helpi min pri la sintakso de "<nowiki>{{Tradukita|hu|Eszperantáliák|oldid=11855395}}</nowiki>". :Anticipan dankon! :--[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 08:19, 13 Jun. 2012 (UTC) == Signoplena kaj Ekspresiva == Saluton, kara amiko, mi respekteme direktas min al vi serĉante la opinion kaj helpon de homoj kiuj amas tion, kion ili faras, kaj sendube Vikipedio estas favora grundo por la plantado de la kono. Do mi trovis sennombrajn kunlaborantojn kiuj uzis la vorton ''ekspresiva'' por diri ''signifoplena''. Mi konsultis en Vikipedio la Sufikson [[-iv-]] kaj, mi konstatis tion, ke ĝi devas esti uzata por esprimi povon aŭ kapablecon: krei, kreiva aŭ kreikapabla - aŭdi, aŭdiva aŭ aŭdipova. Tamen ''ekspresiva'' ne taŭgas kaj ni ne trovos en Plena Ilustrita Vortaro tian esprimon. Ekspreso rilatas al speciala kuriero: ekspresa kuriero, ekspresa vagonaro (do ekspres-iv-a kuriero temas pri kuriero kiu povas esti pli rapida, kaj ne signifoplena. Do mi kredas ke esperantistoj mise uzas tiun vorton. Kion vi opinias? Dankegon kaj pardonon pri mia manko de sperto. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 20:37, 5 Jul. 2012 (UTC) == Laborkunsido pri Vikimedio Esperanto == Saluton Castelobranco! Mi vidas ke vi interesiĝas pri [[VP:VMEO|Vikimedio Esperanto]]. Tial mi sciigas al vi ke baldaŭ okazos fizika kunsido de la interesiĝantoj. Ĝi okazos dum la aranĝo [http://kaest.ikso.net/ KAEST] en Slovakio (ŝajne plurfoje) ekde la 15-a ĝis la 18-a de Novembro, la unua [http://kaest.ikso.net/pmwiki/uploads/Main/programo.pdf estas planata] jam por la 15-a. Vi estas bonvena partopreni la aranĝon kaj tial suprentiri la aferon. Eventuale vi povas tralegi la [[VP:VMEO|projektan paĝon]] (sufiĉe plilongigita), diskuti en ties diskuto en dissendolisto. Dum la aranĝo okazos ankaŭ Vikipedia trejnado kaj pluraj prelegoj ligitaj al Vikimediaj aferoj. La Fondaĵo Vikimedio finance subtenis la trejnadon do vi povus, kaze de intereso, akiri rabaton. Amike kaj atendante, [[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 20:23, 8 Nov. 2012 (UTC) == [[Juna Koro]] == Saluton! Mi alŝutis kelke da fotoj al la artikolo de neregistara organizo Juna Amiko kaj el tiuj kelke da fotoj ne povas ekaperi!? Ili havas 'Ŝ' t.n. ĉapelitajn karakterojn, literojn; kion fari? --[[Uzanto:Gnagyrobi|Gnagyrobi]] ([[Uzanto-Diskuto:Gnagyrobi|diskuto]]) 12:41, 10 Feb. 2013 (UTC) == Via maladminstrantigo == Estimata {{PAGENAME}}! Vi iam ricevis administrajn rajtojn kaj rolis kiel administranto sed montriĝas ke vi ne plu estas aktiva. Vian lastan administran agon vi faris je 2011/10/03 laŭ [http://toolserver.org/~pathoschild/stewardry/?wiki=eo.wikipedia stewardry]. Laŭ nia regularo ([[Vikipedio:Administrantoj#Maladministrantigo|Maladministrantigo #3]]) aŭtomate perdas siajn rajtojn administranto kiu ne uzis siajn rajtojn de unu plena jaro. Vi do estas informita ke krom se vi reaktiviĝus ni [[meta:Steward_requests/Permissions#Removal_of_access|petus de Vikimediaj stivardoj]] ke [[meta:Steward_requests/Permissions#{{PAGENAME}}@eowikipedia|viaj administraj rajtoj estu forigitaj]]. Vidu ankaŭ [[Vikipedio:Administrantoj/Maladministrantigo]]. Vikipedie salutas --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 17:28, 10 Feb. 2013 (UTC) ==Ĉu vi foje povas atenti la diskuton pri pedofilio, kiun mi malfermis== Kara, mi malfermis diskuton pri la artikolserio pri [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Pedofilio|pedofilio]], kiun ĉefe verkis Pangea lastatempe, kaj en kiu mi pli kaj pli vidas danĝeron por la reputacio de Esperanto-vikipedio, ĉar evidente la ĝenerala tono de tiuj artikoloj estas kvazaŭ, ke ĉe la pedofila movado temas pri grupo da bonvolaj homoj, miskomprenita kaj diskriminaciita de la societo. Fakto tamen estas, ke pedofilio estas nenio alia ol misuzo de potenco fare de plenkreskulo kontraŭ infano, kiu bezonas amon kaj protekton. Defendi la rajtojn de pedofiluloj estas simila al defendo de rajtoj de faŝistoj, sklavotenistoj ktp. Mi petas vin foje studi la problemon. Devas esti certa kontrolo de tiuj artikoloj kaj devas esti certigitaj, ke la Portalo Pedofilio ne fariĝos speco da propogandejo por pedofiluloj, kie la pedofila movado kvazaŭ povas renkontiĝi, ĉar Esperantujo troviĝas ekster la naciaj leĝodonaj instancoj.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 17:36, 28 Dec. 2013 (UTC) ::Aldono: Mi devas diri, ke mi ĝis nun ne petis forbaron de Pangea. En sia lasta [[Vikipedio:Diskutejo#Cenzuro_kaj_persekutado|kontribuo Pangeoa]], kiu sin nun sentas atakita, komencas persone insulti min kiel fakatikulo, tio fakte estus kialo por forbaro, kaj se ne estus mia mem la celo de la atako kaj mi do ne devas agi kiel administranto en tiu afero, do se li tiel insultus alian personon, tiam mi forbarintus lin! Tiel mi tion devas lasi al la aliaj administrantoj.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 20:47, 28 Dec. 2013 (UTC) ==Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio== Kara mi lanĉis ĉi-tie voĉdonon pri la forigo de tiu protalo: ''[[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Baloto_por_forigo_de_la_Portalo_Pedofilio |Baloto pri forigo de la Portalo Peofilio]]''. ==Ĉu vi povas rapide legi tiun kontribuon?== [[Vikipedio:Diskutejo/Diversejo#Mi_postulas.2C_ke_Pangea_.C4.89esu_la_publikajn_insultojn_kaj_kalumniadon|Mi postulas, ke Pangea ĉesu siajn insultojn kaj kalumniadon]]. Dankon por via eventuala interveno [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 16:47, 1 Jan. 2014 (UTC) ==[[Perua Federacio de Korbopilkado]]== Saluton. Mi dankas kaj gratulas pro tiom da subitaj artikoletoj sed oni devas atenti pri la ĝusta lingva uzad. Se ne, ĉio iĝos fuŝa. Ekzemple en tiu jartikoloj aperas la frazo "La asocio reprezentiĝas la vira nacia teamo de korbopilkado kaj la virina nacia teamo de korbopilkado.", kiu laŭ mi ne ĝustas aŭ almenaŭ mi ne komprenas. Laŭ mi devus esti ''La asocio reprezentas kaj la viran nacian teamon de korbopilkado kaj la virinan nacian teamon de korbopilkado.'' Ĉu vi povas korekti ilin? Ĉiukaze antaŭ multobligi redakton, bonvolu demandi al iu ĉu ĝi ĝustas, ĉu al mi aŭ al alia. Ĉar ankaŭ la eraroj multobliĝus.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:26, 8 Mar. 2014 (UTC) :Jes, mi povas korekti tiujn artikolojn aŭtomate. Dankon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:45, 8 Mar. 2014 (UTC) ::{{Farita}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:05, 8 Mar. 2014 (UTC) == Diskuto pri la definita artikolo == Saluton, kara! Ĉu vi povus espimi vian opinion en la diskuto pri [[Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo#Uzado_de_la_definita_artikolo|uzado de la definita artikolo]]? La afero estas sufiĉe grava, ĉar temas pri fundamenta lingvoprincipo.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 17 Dec. 2014 (UTC) == Vikipedia traduka konkurso == Saluton {{PAGENAME}}! Ni tre dankas vian partoprenon en la [[Vikipedio:Konkurso/2015|Vikipedia traduka konkurso 2015]]! La konkurso finiĝos tre baldaŭ, do ni vin konsilas kontroli viajn artikolojn kreitajn kadre de la konkurso. Memoru ke la kvalito de la traduko estas tre grava por la tuta kvalito de artikolo. Ne hezitu kontroli kaj poluri se necese viajn artikolojn. Tiel vi havos pli da ŝancoj gajni! '''Se vi pensas ke iu el viaj artikoloj plenumas la kondiĉojn por esti [[Vikipedio:Elstaraj artikoloj|Elstara]] aŭ [[Vikipedio:Legindaj artikoloj|Leginda]]''', proponu ĝin! Atingi kiel eble plej multe da tiaj artikoloj estas unu el la ĉefaj celoj de la konkurso. La konkurso finiĝos la 30-an de novembro 2015 je 23:59 UTC. Tiam la ĵurio havos 1 monaton por decidi kiujn estas la gajnantoj de la konkurso. Antaŭen kaj bonŝancon! --[[Dosiero:Flag of Santiago de Cali.svg|25px|link=w:eo:Uzanto:Remux]] [[Uzanto:Remux|Remux]] - '''''Mi neniam forgesos ke mi enamiĝis al la plej bela floro''''' [[Uzanto-Diskuto:Remux|Ĉu mi povas helpi vin iel?]][[Dosiero:Esperanto star.png|20px]] 22:48, 28 Nov. 2015 (UTC) == PSDB == Kara Castelobranco, dankon ke vi antaŭ 14 tagoj dankis pro mia noto en "Diskuto:Partio por la Brazila Social-Demokratio". Sed tiu danko ja estas ne tuj videbla reago, kaj videbla reago krome ne venis... Ankoraŭ pli bonus, se vi komentus mian noton per io kiel "mi konsentas" aŭ esprimus preferon pri unu el du proponataj variaĵoj, tiam bonus ŝanĝi la paĝan vortumon kaj transiri al novaj temoj. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 1 Mar. 2016 (UTC) :Dankon por proponi tiun diskuton. Mi ne partoprenis ĝis nun ĉar mi dubas pri la ĝusta esperantigado de propraj nomoj. Mi timas ke estu [[Vikipedio:Ne faru originalan esploradon|originala esplorado]]. Mi aldonis noton en la [[Diskuto:Partio por la Brazila Social-Demokratio|diskutpaĝo]]. Amike, [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 23:10, 1 Mar. 2016 (UTC) == formatado de ŝablonoj per AWB == Saluton, atendu: Vi skribis; <nowiki>{{1|marto|1810}}</nowiki>, amike, [[Uzanto:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Uzanto-Diskuto:Marek Mazurkiewicz|diskuto]]) 11:51, 8 Mar. 2016 (UTC) :Saluton, {{Respondo al|Marek Mazurkiewicz}}! Dankon pro la rimarko. Mi redaktis ĉ. 200 artikolojn en la lastaj 2 tagoj kaj mi ne scias, kie mi skribis tian eraran ŝablonon. Ĉu vi memoras en kiu artikolo vi vidis tiun fusaĵo? [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:31, 8 Mar. 2016 (UTC) ::{{farita}} ĉe [[Frédéric Chopin]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:43, 8 Mar. 2016 (UTC) == [[Marco Pannella]] == Querido Castelobranco, como vai? Por favor, poderia acessar esta pagina e me dizer se hà violação de copyright? Alguém colocou um texto assinado e acho que não è justo. Muito obrigado plea ajuda e bom final de semana! [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 15:55, 20 maj. 2016 (UTC) :{{ne farita|ne}} [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:31, 8 mar. 2021 (UTC) == Diskriminacio lingva pro la nova ilo por montri la intervikiajn ligilojn al aliaj lingvoj== Vidu la diskuton kaj partoprenu la voĉdonon en teknikejo [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Listo_de_lingvoj|ĉi tie]]! [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 16:17, 4 aŭg. 2016 (UTC) == Invito al grava diskuto == Estimata kolego! Bonvolu trarigardi la diskuton ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Rangaltigo je patrolanto]] kaj partopreni ĝin. Ankaŭ ne-administrantoj estas bonvenaj kontribui al tiu diskuto, sed partopreno de administrantoj estas speciale grava. Tial la mesaĝo estas sendita al ĉiuj aktivaj administrantoj (escepte de la roboto-administranto), kiuj ankoraŭ ne partoprenis la diskuton. [[Uzanto:Gamliel Fishkin|Gamliel Fiŝkin]] per [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 00:13, 26 sep. 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:Gamliel Fishkin@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Gamliel_Fishkin/dissendolisto&oldid=6028054 --> ==Voĉdono pri maladministrantigo de לערי ריינהארט== Karaj – jes la demando ja ne estas de mondskua intereso, tamen mi opinias, ke decidoj estu prenitaj de iom pli ol nur du personoj. Do mi petas rapide studi la aferon kaj esprimi vian opinion: [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Vo.C4.89dono_pri_maladiminstrantigo_de_.D7.9C.D7.A2.D7.A8.D7.99_.D7.A8.D7.99.D7.99.D7.A0.D7.94.D7.90.D7.A8.D7.98|Voĉdono pri maladministrantigo de לערי ריינהארט]] [[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] ([[Uzanto-Diskuto:DidiWeidmann|diskuto]]) 12:47, 11 nov. 2016 (UTC) == Kandidato por administrantiĝo == Saluton! Mi proponis min ĉe [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Vikiano|speciala paĝo]] por kandidatoj. Mi invitas vin viziti ĝin kaj voĉdoni. Dankon! Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 03:08, 23 nov. 2016 (UTC) ==Havendaj artikoloj== Saluton. Vi estis la lasta kiu ĝisdatigis la paĝon Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj. Ĉu vi povus fari tion denove? ĉar jam foriris duono de la jaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 1 jul. 2017 (UTC) == Voĉdono == La voĉoj ne sufiĉas ĝis tiam, bonvolu pliigi ĝin [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/RG72]] --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:48, 26 aŭg. 2017 (UTC) :{{farita}}. Dankon pro la mesaĝo! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 21:47, 28 aŭg. 2017 (UTC) == Listo de havendaj artikoloj == Saluton samideano! Ĉu vi povus [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj|helpi]]? Mi ankoraŭ mallertas por la tasko. Dankon! [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 14:51, 30 aŭg. 2017 (UTC) == Bonvenon al la Prepara laborgrupo de ELiSo! == Saluton Castelo! Estas tre agrable vidi vin en la Prepara laborgrupo de ELiSo! Mi specife ĝojas pri vi, ĉar ni jam iom konas unu la alian kaj vi ja havas spertojn pri Vikimedia organizo! Parenteze, konsiderante nunan situacion de Vikimedio Komunumo Brazilo, kion vi (la organizo) planas fari? Ĉu vi repetos statuson de Uzanto-Grupo? Amike. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 13:00, 29 apr. 2018 (UTC) ==[[Regeo]]== Saluton. Laŭ la historia paĝo de tiu artikolo, estis vi kiu metis la indikon de Havenda artikolo en ĝi. Ĉu vere? Ĉu vi ne scias ke tio estas fiksita listo de 1000 artikoloj kaj ke oni ne rajtas aldoni artikolon? Aŭ ĉu vere la artikolo jam estis markita de antaŭe? Tiu artikolo ne aperas en la origina anglalingva listo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 6 jul. 2018 (UTC) :{{@|Kani}} Jes, mi scias tion! Sed mi ne scias kial tiu artikolo ne aperis en via anglalingvo listo, ĉar Reggae estas parto de la oficiala listo, ekde [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_articles_every_Wikipedia_should_have&type=revision&diff=113170&oldid=111772 marto 2005]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:24, 8 mar. 2021 (UTC) == Administranta baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:06, 4 jun. 2019 (UTC) == Bibliotekaj materialoj == Saluton Castelobranco. mi rimarkis ke iam vi interesiĝis pri biblioteka katalogo kaj arkivado ([[Uzanto-Diskuto:Forstbirdo#Vortaro_de_Esperanto]])! Nun mi, [[ILERA]]-membroj kaj aliaj [[radioamatoro]]j klopodas ciferecigi e-materialojn pri la temo. Fakte multe jam estas ĉe STEB (ĉefe vortaroj) sed nun ni volas starti pri la [[ILERA-bulteno]] ĉefe por [[Bitarkivo]]. Ĉu vi povus helpi tiurilate? Ĉu vi havas materialojn pri amatora radio? kaze ke jes, ĉu vi povas ion skani por ni?<br> [[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|25px]] {{Verda|'''[[Uzanto:JabieroKubo|JabieroKubo]] ([[Uzanto-Diskuto:JabieroKubo|diskuto]]) 11:46, 28 jun. 2019 (UTC)'''}} ==Listo de havendaj artikoloj== Saluton. Mi menciis vin en analizo de ŝanĝoj en la Listo de havendaj artikoloj en Diskutejo/Administrejo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 2 sep. 2019 (UTC) ==SAT== Saluton, eble vi iam partoprenis en la portugallingva Wikipédia. Tie oni proponis forigi unu el malmultaj artikoloj kiuj temas pri Esperanto, nome [[:pt:Associação Apátrida Mundial]]. Mi jam partoprenis (eĉ se mi ne estas portugallingvano) en la diskutpaĝo el Dê a sua opinião aŭ el la blua discussão. Ankoraŭ ne temas pri baloto, do ĉiu rajtas interveni. Vi povas ion diri por ke oni restigu la artikolon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 13 nov. 2020 (UTC) :Pardonu se mi ne vidis vian mesaĝon frue... kaj dankon pro via interveno. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:08, 8 mar. 2021 (UTC) ==Havenda trofeo== Dankon pro la Havenda trofeo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 5 mar. 2021 (UTC) Ankaŭ dankon pro ĉi tiu trofeo.--[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:56, 7 mar. 2021 (UTC) :Mi dankas vin ambaŭ pro la bona laboro en tiu projekto. Nun, mi laboros kune. =D --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 19:09, 7 mar. 2021 (UTC) == Ŝablono:Havenda artikolo == Saluton, antaŭe mi ankaŭ volis ŝanĝi kalkulojn en ŝablono {{Ŝ|Havenda artikolo}}. Viaj kalkuloj estas teorie ĝustaj, sed mi pensas, ke https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles uzas alian kalkulon. Do mi kelkfoje eksperimentis kun la limoj kaj mi stimis la intervalojn. Mi esperas, ke vi estos pli sukcesa. Amike --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 17:11, 7 mar. 2021 (UTC) :Antaŭe, niaj artikoloj havis multe da intervikiojn, do la kalkuloj ne povas esti preciza. Mi ne certas pri la vera kalkulo uzata de la roboto de MetaVikio, sed mi pensas que nun ni povas pli bone stimi, escepte pri tiuj artikoloj enhavante multe da kaŝitan tekston. Dankon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 15:06, 8 mar. 2021 (UTC) == Andrej Saĥarov == Saluton, Ĉu vi povas anstaŭigi la titolon de via artikolo " Saĥaro'''v''' " per " Saĥaro'''f''' " ? Fakte, la rusa nomo estas '''Са́харов''' kaj la ''Internacia Fonetika Alfabeto'' estas '''saxərəf'''. --[[Uzanto:Rubujeto|Rubujeto]] ([[Uzanto-Diskuto:Rubujeto|diskuto]]) 09:54, 3 jan. 2022 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:15, 4 jan. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(4)&oldid=22532508 --> == Vikivojaĝa konkurso speciale por Esperantaj renkontiĝoj == Kara, Castelobranco, ĉar vi pasintece partoprenis artikol-redaktan konkurson, vi povus interesiĝi ankaŭ pri la nuna konkurso okaziĝanta en Vikivojaĝo partnere kun organizantoj de Esperantaj renkontiĝoj - '''[[:voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|Eventejo 2022]]'''! Dum Vikivojaĝo estas ĝenerala vojaĝa gvidilo, unu el plej gravaj uzokazoj por esperantistoj estas ĝuste veturado al Esperantaj renkontiĝoj. Tial ni partneriĝis kun pluraj organizantoj - ni verkas vojaĝan gvidilon pri ilia renkontiĝo kaj ili provizas premiojn. Unuflanke ni volas krei detalajn gvidilojn por pluraj landoj, urboj kaj lingvoj, kiuj estos utilaj por multaj jaroj ankaŭ en estoneco. Duaflanke ni volas instigi ankaŭ aliajn organizantojn de Esperantaj renkontiĝoj al uzado de Vikivojaĝo por helpi al siaj partoprenontoj. Tiel ni povas krei virtan cirklon, kiu helpos krei la plej gravajn partojn de Vikivojaĝo kaj helpos al multaj esperantistoj {{R|;-)}} '''<div style="text-align: center; font-size: 150%" class="mw-ui-progressive">{{Alklakebla butono|voy:Vikivojaĝo:Eventejo 2022|PARTOPRENU LA KONKURSON}}</div>''' Amike, --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] 19:23, 8 jun. 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KuboF Hromoslav@eowiki using the list at https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Interesi%C4%9Dantoj_pri_konkursoj_en_Vikipedio&oldid=7603400 --> == Mia propono por nova ĉefpaĝo == Saluton, mi kreis proponon por nova ĉefpaĝo kiu pli bone funkcias en malgrandaj ekranoj. Bonvole testu ĝin kaj voĉdonu se vi ŝatas ĝin en la Diskutejo de la ĉefpaĝo: [[Vikipedia_diskuto:Ĉefpaĝo#Propono:_Mi_kreis_novan_ĉefpaĝon_kiu_pli_bone_funkcias_en_malgrandaj_ekranoj]] Amike --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:28, 21 aŭg. 2022 (UTC) == Necesus adapti la liston de administrantoj al la nun aktivaj == En [[Vikipedio:Administrantoj]] notiĝas :Se iu administranto ne faris ajnan kontribuon al la Vikipedio ekde unu plena jaro, li estu aŭtomate maladministrantigita de stevardo. La maladministrantigo estu antaŭsciigata en la Diskutejo kaj en la diskutpaĝo de la koncernita uzanto. La posta re-administrantigo de la sama uzanto necesigu normalan baloton. Tio nun koncernus ankaŭ vin, kiu lastfoje faris kontribuon je la 21-a de marto 2021, do nenion je la plena jaro 2022. Mi kompreneble tre bedaŭras la malaktiviĝon de vi - sendepende de via administreco viaj redaktoj ĉiam estis valoraj. Sed sencas ke la listo de administrantoj pli-malpli estu aktuala, ĉar aliflanke iu kolera simpla uzanto povus laŭte protesti pri malaktiveco de "ĉiuj administrantoj". Se vi volos teni viajn administrajn rajtojn, vi devus skribi ion en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Necesus adapti la liston de administrantoj al la nun aktivaj|koncerna diskuteja noto]] kaj eble fari iujn aldonajn, simbolajn redaktojn. Tiam principe la formala kialo ne plu havi administrajn rajtojn ne plu validus. Mi sincere esperas ke ĉe vi private ĉio estas en ordo. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:15, 27 jan. 2023 (UTC) :Saluton, Thomas, kaj dankon pro via mesaĝo. Vi tute pravas, pardonu min pro tre longa malaktiveco dum lastaj jaroj. Estas ĉio en ordo nun, kaj same mi esperas pri vi. Feliĉan Kristnaskon kaj Bonan Novjaron al vi! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:47, 24 dec. 2023 (UTC) == Maladministriĝo == {{Malaktiva administranto}} [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 14:30, 26 jul. 2023 (UTC) : Uzanto revenis antaŭ perdo de rajtoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 24 dec. 2023 (UTC) == Rebonvenon kaj roboto == Saluton kaj rebonvenon ... kial vi ne efektivigas viajn amasredaktojn (JWB) per via robota konto [[Uzanto:CasteloBot]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 24 dec. 2023 (UTC) :Ĉar mi ankoraŭ ne konas tiun ilon, kaj mi preferas kontroli la redaktojn farita de ĝi, antaŭ aktivi la aŭtomatan modon. Trankvilu ĝin, ĝis nun ŝajnas tute en ordo, do mi baldaŭ uzos CasteloBot. Nur mankas nun solvo por konservi miajn [[Regula esprimo|regulajn esprimojn]] kiel en AWB. Ĉu vi jam uzis ĝin? Ĉu vi scias kie mi povas konservi tie ĉi mian liston de aŭtomataj anstataŭigadoj (skriptoj por ripari sintaksajn erarojn de [[P:KV|Kontrolu Projekto]])? [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:10, 24 dec. 2023 (UTC) ::{{@|Taylor 49}} CasteloBot uzis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:CasteloBot/Taskoj&oldid=5219799 tiun kodon] per AWB kiam ĝi faris aŭtomatajn riparadojn. Mi ankoraŭ ne trovis kie mi povas konservi similan kodon per JWB. Mi bezonas kelkajn tagojn por studi la dokumentadon. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:41, 24 dec. 2023 (UTC) ::: > Ĉu vi jam uzis ĝin? Ĉu vi scias kie mi povas konservi ::: Mi ne scias. :-( Mia roboto uzas na nek AWB nek JWB. Ĝi estas originala kreaĵo de mi ... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 25 dec. 2023 (UTC) ::::@[[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]]: Ĉu [[Python (programlingvo)|Python/Pitono]]? Ĉu [[JavaScript]], eble? Ĉu vi scias ke estas tre vasta kampo en Vikimedio por personoj kiuj kapablas krei robotojn? Multaj spertaj kunlaborantoj povas kunhelpi fari iom pli efektiva, se vi interesiĝas. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:03, 26 dec. 2023 (UTC) ::::: Dankon kaj pardonpeton por malfrua respono. Jes mi scias ke la kampo estas giganta. Kaj la programlingvo de mia roboto estas nek Pitono nek JS. Estas FreeBaysic kaj Assembler. Kiom da kolegoj en nia batalkampo faras tiel? ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 19 jan. 2024 (UTC) ::::::{{quote|Kiom da kolegoj en nia batalkampo faras tiel?}} Neniu! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:47, 23 jan. 2024 (UTC) == Forgesitajxoj == Saluton ... eble vi emas forigi parton de viaj forgesitajxoj [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Uzanto:Castelobranco/]] kaj [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Uzanto-Diskuto:Castelobranco/]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 19 jan. 2024 (UTC) :Eble mi "reciklos" ilin por aliaj uzoj. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 14:54, 23 jan. 2024 (UTC) == Aktiveco de via roboto == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Demjansk_%28setlejo%29&diff=8551382&oldid=8104372] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Friedrich_Joseph_Haass&diff=8551412&oldid=8517372] Ĉu bone? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:35, 3 okt. 2024 (UTC) : [[Specialaĵo:LintErrors/multiple-unclosed-formatting-tags]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:52, 27 nov. 2024 (UTC) ::Saluton, {{@|Taylor 49}}! Mi tuj riparos tiujn erarojn. Dankon! --[[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 22:31, 27 nov. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Manpilkado == Mi ĵus plantis novan ĝerman artikolon pri [[Marko Grgić]], kaj en ĝi videblas ke paĝo pri la japana nacia teamo de manpilkado ankoraŭ mankas. Ĉu vi emus fari ĝin? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:31, 22 jan. 2026 (UTC) :{{farita}}. Nuntempe, mi kolektas pliajn informojn kaj referencojn pri naciaj teamoj kaj federacioj. Dum la venontaj semajnoj, mi intencas krei (aŭ pluredakti) la plejparton de tiaj paĝoj. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 03:30, 23 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:46, 26 mar. 2026 (UTC) :Nur nun mi trovis tempon por tralegi la artikolon, kiu fakte estas tre bona! Ŝajnas ke ĝi jam estis elektita kiel leginda. Gratulon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 20:20, 28 mar. 2026 (UTC) == dankon pro viaj redaktoj pri vikivortaro == Antaŭ jaron mi aldonis ĉirkaŭ 10 000 ligiloj al ReVo al la ŝablono projektoj. Mi scias kiom da laboro tio estas kaj aldoni ligilojn al Vikivortaro ĉiam estis sur mia listo por estontaj projektoj. Bonan laboron kaj dankegon! [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 16:04, 4 apr. 2026 (UTC) :Dankon, @[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]]! Fakte estas granda laboro. Mi kreas aŭtomatan skripton por helpi min kompari la paĝojn de Vikipedio kun la paĝojn de Vikivortaro kaj por trovi artikolojn kiujn ankoraŭ ne havas ligilojn al jam ekzistantaj paĝoj sur Vikivortaro. Sed post la aŭtomata laboro, mi devas mane redakti ĉiujn paĝojn, ĉar la vikisintakso estas tro malsimila por tion fari per mia roboto... Do, estas teda tasko, kiun mi esperas plenumi iom post iom, tago post tago... Mi notis ke la plejparto de la artikoloj jam enhavas ligilojn al ReVo. Gratulon pro via laboro! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 17:04, 4 apr. 2026 (UTC) ::Jes, ĝi estas laborego. Sed ĝi ankaŭ estis bona maniero por iomete ĝisdatigi malnovajn artikolojn kaj krei pliajn apartigilojn. Mi faris 50-100 artikilojn tage, ĉar mi havis enuan laborpostenon kie neniu zorgis pri mi kaj mi povis labori unu horon tage por la vikipedio haha. Nun mi ne plu havas tiom da tempo. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:22, 5 apr. 2026 (UTC) 1sn04q0uf7hzqadetx1s6b2ds4l2kpt 0 246397 9347420 8731929 2026-04-04T16:12:31Z Sj1mor 12103 9347420 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |moto=qo'mey poSmoH Hol<br />Lingvo malfermas mondoj }} La '''Klingonlingva Instituto''' estas sendependa organizo, kiu lokiĝas en [[Pensilvanio]], [[Usono]]. Ĝi celas promocii la [[klingona lingvo|klingonan lingvon]] kaj ĝian kulturon. ==Ĝenerala informo== Pli-malpli da 2500 homoj en pli ol 50 nacioj en la tuta mondo membriĝis al la KLI. Dum 13 jaroj, ĝi eldonis la ĵurnalon ''HolQeD'' (kiu signifas "la lingvistiko" en la klingona) kvarfoje ĉiujare, antaŭ ol la instituto ŝanĝis al reta versio. Ĉiujare, la KLI invitas siajn membrojn (kaj ankaŭ ajnajn homojn, kiuj havas intereson en la lingvo) al sia kunveno, kiu nomiĝas ''qep'a''' kaj signifas en Esperanto "kunvenego". Ĉe la kunveno, la "Stipendion pro la Memoro de Kor", kun valoro de 500 doloroj, donas al du studentoj, unu el kiuj estas diplomiĝonta, la alia el kiuj estas diplomiĝinta. La KLI havas plurajn projektojn, kiuj inkluzivas tradukojn de la [[Biblio]] kaj la verkaĵojn de [[Shakespeare]]. La devizo de la instituto estas ''qo'mey poSmoH Hol'', signifikante "La lingvo malfermas mondojn". La KLI estas publikutila firmo kaj ekzistas por faciligi la esploron de la klingonan lingvon kaj kulturon. [[Paramount Pictures]] permesas la KLI-on uzi la kopirajtojn de Star Trek kaj ioj, rilatantaj al la vorto Klingon. ==Historio== Fondis la KLI-on en la jaro 1992 en Flourtown, Pensilvanio (Usono). Ĉiujare dum la somero, kaj membroj de la KLI kaj uloj, kiujn interesas la lingvo, iras al la kunveno ''qep'a'''. Nur la oka kunveno, en 2001, okazis en Eŭropo, en Brussels ([[Belgio]]). Ĉe la kunveno, ĉeestantoj parolas pri kaj en la klingona tiel, kiel oni porolus en lernejo, kun lecionoj, lekcioj, kaj ekzercoj. La atmosfero estas profesia kaj ege ne similas sciencfikcikunvenojn. Ankaŭ, multaj membroj de la KLI organizas siajn proprajn "kunvenetojn", nomiĝantajn "qepHom", kiuj estas neformalaj kaj al kiuj homoj iras por praktiki la lingvon. Ĉe la ''qep'a''' de 2003, produktis dokumentan filmon pri la KLI. La nomo de filmo estas ''Earthlings: Ugly Bags of Mostly Water'' (''Teruloj: Malbelaj Akvosakoj''). La filmo estis prezentita ĉe la [[Festivalo de Cannes]] en Francio kaj aperis en teatroj post kelkaj jaroj. ==Organizo== La direktoro de la KLI estas ĝia fondinto, Lawrence M. Schoen, Ph.D. En ŝanĝantaj periodoj de tri al dekok monatoj, Gramatikisto por Komencantoj estas elektita inter la plej travivintaj parolantoj. Lia (aŭ ŝia) tasko estas helpi la komencantojn de la klingona, speciale en la retpoŝtdiskutgrupo, kiun ne-membroj ankaŭ povas akcesi. Post kiam, finiĝas sia devo, li konservas sian titolon de "Gramatikisto". Dumtempe, la KLI havas pli-malpli da 20 da ĉi tiuj Gramatikistoj por Komencantoj. La KLI estas en proksimuma kontakto kun [[Marc Okrand]], la kreinto de la klingona. Post la 3-a ''qep'a''' li vizitis ĉiun ''qep'a'''. Tie, li ricevas dezirliston por vortoj, kiuj al la klingona mankas, al kiu li ofte respondas. Ĉi tiuj novaj vortoj estas unue eldonitaj en HolQeD kaj poste ĉe la TTT-ejo de la KLI. ==Notindaj parolantoj== Kelkaj klingonistoj gajnis famon pro siaj atingaĵoj. La KLI povas doni la titolon "Amiko de Maltz" al klingonisto, kiu pluigis la lingvon en ia maniero. '''* Rich Yampell''' Rich Yampell (konata al klingonistoj kiel "Kapitano Krankor"), programarinĝeniero, loĝanta en [[Bellevue]], Vaŝhingtono, estas probable la unua konversebla parolanto de la klingona en la mondo. Li estas la skribisto de la libro ''The Grammarian's Desk'' (''La Skribtablo de la Gramatiko''), eldonita en 1996 de la KLI, kolekto da la artikoloj, kiujn li skribis por ''HolQeD''. Yampell estas ankaŭ la skribisto kaj kun-skribisto de multaj kantoj, ekzemple la Klingonan Himnon "taHjaj wo'", "'Iv maH", kaj "yIH bom". '''* d'Armond Speers''' Dr-o. d'Armond Speers estas usona komputila lingvistiko kaj membro de la KLI. Li diplomiĝis ĉe la [[Universitato Georgetown]] en la printempo de 2002, skribinte la disertaĵon "Reprezento de Usona Signolingvo por Maŝina Tradukado". Dr-o. Speers estas konata pro klopodi kreskigi sian filon dulingve en la angla kaj la klingona. Speers parolis en la Klingona kaj sia edzino en la angla. Post kelkaj jaroj, la infano komencis malakcepti la klingonan kaj movi al la angla, ĉar li povis uzi la anglan kun pli da parolantoj. Malpli importa estis la fakto, ke al la klingona mankis multe da la vortoj por tiuj, kiuj estas importaj al infanoj, ekzemple "vindotuko" kaj suĉilo". Kiam Speers klopodis, al la klingona mankis eĉ la vortoj por multaj domaj objektoj, ekzemple "tablo". La eksperimento fine malsukcesis, kiam la infano plikreskiĝis kaj malakceptis uzi la klingonan. '''* Lawrence M. Schoen''' Dr. Lawrence M. Schoen estas la fontinto kaj nuna direktoro de la KLI. Li estas la redaktisto de ''HolQeD'' kaj ko-kreis la klingonan kanton "yIH bom". Kun nur du esceptoj, li organizis la qep'a' ĉiufoje. Li gajnis bakalaŭron en la psiĥolingvistiko de [[California State University, Northridge]] (La [[Ŝtata Univerversitato de Kalifornio ĉe Northridge]]), kaj diplomiĝis plu ĉe [[Kansas State University]] (La [[Ŝtata Universitato de Kansaso]]). Li laboris kiel profesoro, instruante kaj esplorante, ĉe [[New College of Florida]], [[Lake Forest College]], [[Chestnut Hill College]], kaj [[West Chester University]] (respective la Nova Kolegio de Florido, Kolegio Lake Forest, Kolegio Chestnut Hill, kaj Universitato Okcidenta Chester). Pli freŝe, li servas kiel la direktoro de la esploro kaj kiel ĉefa ordonoficiro ĉe la Medicincentro Wedge. Li ankaŭ estas profesia sciencfikciskribisto, dumviva membro de la [[SFWA]], kaj en 2007 estis nomumita por la Premio John W. Campbell por Plej Bona Nova Skribisto. Li loĝas en Filadelfio, Pensilvanio, Usono, kaj havas poŝtan skatolon en Flourtown, PA, la internacia stabejo de la KLI. ==Eldonitaj verkaĵoj== * ''HolQeD'' La akademia ĵurnalo de la KLI. Ĝi enhavas informon por la membroj kaj diskutojn pri la gramatiko, novaj klingonaj vortoj, kaj klingona literaturo. * ''A Pictorial Guide to the Verbal Suffixes of tlhIngan Hol'' (1995, ''Bilda Gvidlibro al la Verbsufiksoj de la Klingona'') Libro kun bildoj, klarigantaj la uzojn de malsimilaj sufiksoj. La libro ne estas eldonata nun. * ''ghIlghameS'' (2000) La klingonlingva versio de la Epopeo de [[Gilgameŝ]], tradukita de Roger Cheesbro, kun enkonduko de Lawrence M. Schoen. * ''The Klingon Hamlet'' (''La Klingonlingva Hamlet'') La klingonlingva traduko de la plej fama verkaĵo de Shakespeare, tradukita de [[Nick Nicholas]] kaj Andrew Strader kaj subtenita de la KLI. La projekto komenciĝis post kiam la Klingona Kanceliero Gorkon diris en Star Trek VI: The Undiscovered Country, "Vi ne komprenos Shakespeare ĝis post kiam vi estos leginta lin en la origina klingona." * ''Much Ado about Nothing in Klingon'' (2003, ''Multo pri Nenio'') La sekvanta projekto de la KLI, ankaŭ tradukita de Nick Nicholas. * ''From the Grammarian's Desk'' (''De la Skribtablo de la Gramatikisto'') Kolekto da la gramatika sperto de la HolQeD-aj skribaĵoj de Kapitano Krankor, unu el la unuaj gramatikistoj de la KLI. La libro ne estas ricevebla nun. == Eksteraj ligiloj== * [http://www.kli.org/ Oficiala retejo (plurlingva] * [https://www.kli.org/about-the-kli/info-in-other-languages/KLIe-oUTF8/ interalie ankaŭ en Esperanto)] [[Kategorio:Klingona lingvo]] iwarmiy5nagiu96sq0f4pgabt6fa9jb 0 247970 9347325 9236883 2026-04-04T13:34:18Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347325 wikitext text/x-wiki {{Signo|¶}} '''Alineo''' estas parto de [[prozo|proza]] [[teksto]] konsistanta el unu aŭ pluraj [[Frazo (gramatiko)|frazoj]]. Plej ofte la teksto en alineo havas propran temeton, sencon aŭ ideon. Post la fino de tiu ideo, sekvas nova alineo. Alineoj estas apartigitaj per speciala liniaranĝo. La teknika simbolo por alineoj estas "¶". == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=alineo|ReVo=aline}} * [[Paragrafo]] * [[Vidvino (tipografio)]] * [[Orfo (tipografio)]] * [[Novlinio]] [[Kategorio:Tipografio]] 9xcinsf1jjr0jouh1qx18s1hcniuhoe 0 251957 9347305 9202159 2026-04-04T13:28:52Z Sj1mor 12103 9347305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Bronisław GEREMEK''' (naskiĝis la [[6-an de marto]] [[1932]] en [[Varsovio]], mortis la [[13-an de julio]] [[2008]] en Lubień) estis [[Pollando|pola]] [[politikisto]], historiisto, prezidanto de [[Libereca Unio]] (''Unia Wolności''), ministro pri eksterlandaj aferoj ([[1997]]-[[2000]]), en jaroj [[1989]]-[[2001]] deputito de [[Sejmo (Pollando)|pola parlamento]], ekde 2004 ĝis morto [[Membro de Eŭropa Parlamento|Membro]] de [[Eŭropa Parlamento]], membro de [[Academia Europaea]].[[Dosiero:2004.05.09. Bronislaw Geremek 02.jpg|100px|eta|dekstra|Bronisław Geremek, 2004]] [[Dosiero:2004.05.01. Bronislaw Geremek and Tadeusz Mazowiecki Fot M Kubik.jpg|eta|maldekstra|Bronisław Geremek kun [[Tadeusz Mazowiecki]], dum la tago de aliĝo de [[Pollando]] al [[Eŭropa Unio]], la 1an de majo 2004]] [[Dosiero:2004.05.08. Jacek Wozniakowski and Bronislaw Geremek and Henry Kissinger Fot M Kubik.jpg|eta|Bronisław Geremek kun Jacek Woźniakowski kaj [[Henry Kissinger]] ([[Usona ministro pri eksteraj rilatoj]] dum la rego de [[Richard Nixon]] kaj [[Gerald Ford]]); Varsovio, la 8an de majo 2004]] == Vivo == Lia patro, rabeno, estis murdita en la [[koncentrejo]] [[Auschwitz]]. Lia patrino kaj li mem povis elŝteliĝi el la [[varsovia geto]] en 1943 kaj estis ŝirmitaj en alia pola familia hejmo. En 1954 Bronisław Geremek diplomiĝis ĉe la fakultato pri Historio de la [[Universitato de Varsovio]], kaj en 1956-1958 li kompletigis superajn studojn ĉe la [[École pratique des hautes études|Ecole Pratique des Hautes Etudes]] en [[Parizo]]. Li kompletigis sian doktorecon en 1960, kaj en 1972 li ricevis [[postdoktoriĝo|postdoktoriĝan]] gradon ĉe la Pola Scienca Akademio (PAN). En 1989 li estis nomumita vicprofesoron. La ĉefa temo de Geremek-a scienca laboro estis la esploroj pri la historio de la mezepoka socio kaj kulturo. Preskaŭ la tuta Geremek-a scienca kariero rilatas al la Instituto pri Historio de la Pola Scienca Akademio, kie li laboris de 1955 al 1985. En 1950 Geremek aliĝis al la [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] (PZPR). Li estis la dua sekretario de la Baza Partia Organizaĵo (POP) de la PZPR ĉe la Universitato de Varsovio. En 1968, tamen, li retiriĝis el la partio proteste kontraŭ la invado de [[Ĉeĥoslovakio]] fare de la landoj de la Varsovia Pakto. Sekve en la jaroj 1970 Geremek estis konsiderata kiel unu el la ĉefaj figuroj en la pola demokrata kontraŭstaro. En 1978 li kunfondis la Socion por Edukaj Kursoj, por kiu li lekciis. En aŭgusto 1980 li aliĝis al la laborista protesta movado de la urbo Gdańsk kaj fariĝis unu el la konsilistoj de la Sendependa memreganta Laborsindikato Solidarność (Solidareco). Post kiam la militleĝo estis deklarita en decembro 1981 li estis enkarcerigita ĝis decembro 1982, kiam li refoje fariĝis konsilisto de la tiam kontraŭleĝa sindikato Solidareco, kunlaborante kun [[Lech Wałęsa]]. En 1983 li estis denove arestita de la polaj aŭtoritatoj. Inter 1987 kaj 1989 Geremek estis la gvidanto de la Komisiono por Politikaj Reformoj de la Civita Komitato, kiu preparis proponojn por paca demokrata transformo en [[Pollando]]. En 1989 li ludis kernan rolon dum la debatoj inter Solidareco kaj la aŭtoritatuloj kiuj kondukis al liberaj parlamentaj balotadoj kaj la establo de nova parlamento. Geremek tiame fariĝis unu el la fondintoj de la Demokrata Unio (poste kombinita en la Libereca Unio) kaj estis la gvidanto de la parlamenta grupo de la Demokrata Unio de 1990 al 1997. Post la balotadoj en 1991 la prezidento [[Lech Wałęsa]] petis al li formi novan registaron, sed Geremek ne tion faris kaj [[Jan Olszewski]] estis nomumita ĉefministro. Post kiam koalicia registaro estis formita en oktobro 1997 de la Balotada Ago de Solidareco (AWS) kaj la Libereca Unio, Geremek servis kiel ministro pri Eksterlandaj aferoj sub la ĉefministro [[Jerzy Buzek]] ĝis 2000. En la jaro 1998 li ricevis la [[Karola Premio|Karolan Premion]] (plena nomo: Internacia Karola Premio de Aĥeno). En marto 1999 li subskribis la traktaton laŭ kiu Pollando aliĝis al NATO. En la balotado por la Eŭropa Parlamento en junio 2004 Bronisław Geremek estis elektita kiel kandidato de la Libereca Unio, kaj li gajnis la plej grandan nombron de voĉdonoj en [[Varsovio]]. S-ro Geremek, 76-jaraĝa, mortis je la 13-a de julio 2008, kiam la aŭto kie li sidis frapis alian veturilon en la urbo Lubień en okcidenta Pollando. {{Ordeno de Blanka Aglo}} == S-ro Geremek kaj Esperanto == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|border|maldekstra|40px]] Bronisław Geremek lernis Esperanton en sia junaĝo. En januaro 2008 li ricevis reprezentantojn de [[EEU]], la diplomatojn d-ron [[Seán Ó Riain]] kaj [[Jozef Reinvart]], okaze de ekspozicio pri Esperanto en la brusela sidejo de [[Eŭropa Parlamento]] organizita fare de [[Ljudmila Novak]], [[MEP]], el [[Slovenio]]. Profesoro Geremek konsentis kun ili kunorganizi neformalan diskuton en la Parlamento pri la temo "Esperanto: amiko aŭ malamiko de plurlingveco?", por ĉeestigi Esperanton en la politika areno de la [[EP]], kaj poste starigi interpartian grupon de deputitoj favoraj al propedeŭtika rolo por Esperanto en la plibonigado de lingvolernado ĝenerale. La debato okazis la 14-an de julio, tuj post la tragika morto de profesoro Geremek, kun la ĉeesto de 27 homoj, multaj el ili EP-anoj aŭ asistantoj de EP-anoj (li fakte mortis survoje al la debato en [[EP]]). == Vidu ankaŭ == * [[Demokrata Partio - demokratoj.pl]] * [[Lingvoj de la Eŭropa Unio#Esperanto|ĉapitro "Esperanto" de la artikolo "Lingvoj de la Eŭropa Unio"]] == Interesaĵo == En [[Parizo]] li spionaŭskultis [[Jerzy Giedroyc]] kaj lian parizan "[[Kultura]]". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.geremek.pl/ Bronisław Geremek - oficiala retpaĝo] {{pl}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Geremek, Bronisław}} [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento]] [[Kategorio:Liberaluloj]] [[Kategorio:Aktivuloj de Solidareco (Pollando)]] [[Kategorio:Karolpremiitoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 2s3zk3k9u7flb3lloueptao9mk7al53 0 255070 9347252 9133112 2026-04-04T13:11:25Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347252 wikitext text/x-wiki '''Administrado''' estas la procezo de organizi, plani, kunordigi, kaj kontroladi la rimedojn de organizo, entrepreno aŭ grupo por atingi specifajn celojn. Ĝi ampleksas diversajn aspektojn de gvidado kaj decidofarado, inkluzive de la efika uzado de homaj, financaj, kaj materiaj rimedoj por atingi organizajn celojn. Administrado havas gravajn rolojn en privataj kompanioj, publikaj institucioj, kaj ankaŭ neprofitaj organizoj. La koncepto de administrado estas fundamenta por funkciado de organizoj, kie administrantoj devas trovi optimumajn manierojn por atingi difinitajn celojn per efika uzado de disponeblaj rimedoj, ĉu en komerca sektoro aŭ en publika administrado. Tiu procezo implikas decidofaradon pri kiel kaj kiam asigni rimedojn, kunordigi laborojn, kaj starigi strategiojn. == Historio de administrado == La disvolviĝo de administrado kiel disciplino estis influita de pluraj gravaj figuroj. Unu el la plej famaj estis [[Frederick Winslow Taylor]], kiu lanĉis la koncepton de scienca administrado, kiu celis plibonigi la efikecon de laborprocezoj per sciencaj metodoj. Lia influo vidigis kiel grava estas la studo de laborfluo por akiri maksimuman produktivecon. Alia pionira figuro estis [[Henri Fayol]], kiu evoluigis la klasikajn funkciojn de administrado: planado, organizo, komandado, kunordigado, kaj kontrolado. Fayol, kun aliaj kiel [[Max Weber]] kun sia teorio pri burokratio, helpis establi la bazojn de moderna administrado, kiujn oni daŭre uzas hodiaŭ en diversaj organizaj kaj sociaj kuntekstoj. == Modernaj tendencoj en administrado == Hodiaŭ, administrado evoluis por adaptiĝi al novaj teknologioj kaj rapide ŝanĝiĝantaj merkataj postuloj. [[Aĝila administrado|Agile]] kaj [[Lean-projekta administrado|Lean-administrado]] estas ekzemploj de modernaj aliroj, kiuj temigas efikecon kaj respondemon al klientaj bezonoj. Tiuj metodologioj prioritatigas flekseblan planadon kaj konstantan plibonigon, kontraste al tradiciaj hierarkiaj strukturoj. == Hierarkiaj niveloj de administrado == Administrado funkcias je diversaj niveloj ene de organizoj: * ''Altrangaj administrantoj'': Ili faras strategiajn decidojn kaj difinas la ĝeneralan direkton de la organizo. * ''Meznivelaj administrantoj'': Ili agas kiel ligilo inter la altrangaj kaj frontliniaj administrantoj, kontrolante fakojn kaj certigante, ke la organizaj celoj estas realigitaj. * ''Frontliniaj administrantoj'': Ili gvidas ĉiutagajn operaciojn kaj certigas, ke taskoj estas plenumataj laŭ la planoj de la organizo. Ĉi tiu hierarkio helpas certigi la glatan funkciadon de organizoj, de la strategia ĝis la operacia nivelo. == Rolo de administrado == La rolo de administrado estas vasta kaj havas gravan efikon sur sociaj kaj ekonomiaj aspektoj. Ĝi kontribuas al: * ''Optimuma uzo de rimedoj'': Tra efika planado kaj organizo, administrado certigas, ke disponeblaj rimedoj (homaj, financaj, materialaj) estas uzataj por atingi maksimumajn rezultojn. * ''Problemsolvado'': Administrantoj ofte estas taskigitaj per solvado de kompleksaj problemoj kaj adaptiĝo al ŝanĝiĝantaj cirkonstancoj. * ''Celo-orientado'': Administrado starigas klarajn celojn kaj monitoras la progreson por certigi, ke organizoj moviĝas en la ĝusta direkto. Administrado ne limiĝas nur al komercoj; ĝi ankaŭ ludas gravan rolon en ŝtataj institucioj kaj neprofitaj organizoj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=administrado}} * [[Administradoscienco]] * [[Administracio]] * [[Komerca administrado]] [[Kategorio:Administrado| ]] 8i853o73djq2dqcw6z216pkpcqof0wq 0 255423 9347572 8435660 2026-04-04T19:55:47Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Safari_browser_logo.svg|Safari_browser_logo.svg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Safari logos|]] 9347572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto programo |Nomo = Safari |Logotipo = |Bildo = |Priskribo = |Autoro = |Programisto = [[Apple]] |Lasta_stabila_versio = 15.0 |Dato_de_lasta_stabila_versio = [[20-a de septembro]] [[2021]] <ref>[https://support.apple.com/en-us/HT212816]</ref> |Lasta_testa_versio = |Dato_de_lasta_testa_versio = |Operaciumo = [[macOS]], [[Microsoft Windows]], [[iOS|Apple iOS]] |Lingvo = sen Esperanto |Konstruaĵo = en evoluo |Tipo = pako de [[interreta programo|interretaj programoj]] |Licenco = |TTT-ejo = [http://www.apple.com/safari/ apple.com/safari] |Standardo = }} '''Safari''' estas [[retumilo]] de [[Apple]]. == Operaciaj sistemoj == Safari funkcias per jenaj [[Operaciumo|operaciaj sistemoj]]: === Apple === * [[Apple]] Mac OS X V.10.5 Leopard * [[Apple]] Mac OS X V.10.4.11 aŭ supera === Windows === * [[Windows XP]] * [[Windows Vista]] * [[Windows 7]] Minimumaj rekvizitoj: 256 Mb da memoro, procesoro Pentium 500 Mhz aŭ supera. Safari ne administras propran [[prokurilo]]n sed tiun uzatan de [[Internet Explorer]]. Kelkaj programoj, interalie CyberDOCS, ne funkcias per Safari. == Versioj == {| class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |+ Versioj de Safari !style="background:#efefef"|Versio !style="background:#efefef"|Dato |- |0.8 (beta) ||[[7-a de januaro]] [[2003]] |- |0.9 (beta) ||[[14-a de januaro]] [[2003]] |- |1.0 ||[[23-a de junio]] [[2003]] |- |1.0.3 ||[[13-a de aŭgusto]] [[2004]] |- |1.1 ||[[24-a de oktobro]] [[2003]] |- |1.2 ||[[2-a de februaro]] [[2004]] |- |1.3 ||[[15-a de aprilo]] [[2005]] |- |1.3.1 ||[[29-a de aŭgusto]] [[2005]] |- |1.3.2 ||[[11-a de januaro]] [[2006]] |- |2.0 ||[[29-a de aprilo]] [[2005]] |- |2.0.2 ||[[31-a de oktobro]] [[2005]] |- |2.0.4 ||[[13-a de januaro]] [[2006]] |- |3.0 ||[[1-a de junio]] [[2007]] |- |3.0.2 ||[[22-a de junio]] [[2007]] |- |3.0.3 ||[[31-a de julio]] [[2007]] |- |3.0.4 ||[[26-a de oktobro]] [[2007]] |- |3.1 ||[[18-a de marto]] [[2008]] |- |3.1.1 ||[[16-a de aprilo]] [[2008]] |- |3.1.2 ||[[30-a de junio]] [[2008]] |- |3.2 ||[[13-a de novembro]] [[2008]] |- |3.2.1 ||[[24-a de novembro]] [[2008]] |- |3.2.3 ||[[12-a de majo]] [[2009]] |- |4.0 ||[[8-a de junio]] [[2009]] |- |4.0.1 ||[[17-a de junio]] [[2009]] |- |4.0.2 ||[[18-a de julio]] [[2009]] |- |4.0.3 ||[[11-a de aŭgusto]] [[2009]] |- |4.0.4 ||[[11-a de novembro]] [[2009]] |- |4.0.5 ||[[11-a de marto]] [[2010]] |- |4.1 ||[[7-a de junio]] [[2010]] |- |4.1.1 ||[[28-a de julio]] [[2010]] |- |4.1.2 ||[[7-a de septembro]] [[2010]] |- |4.1.3 ||[[18-a de novembro]] [[2010]] |- |5.0 ||[[7-a de junio]] [[2010]] |- |5.0.1 ||[[28-a de julio]] [[2010]] |- |5.0.2 ||[[7-a de septembro]] [[2010]] |- |5.0.3 ||[[18-a de novembro]] [[2010]] |- |5.0.4 ||[[9-a de marto]] [[2011]] |- |5.0.5 ||[[14-a de aprilo]] [[2011]] |- |5.0.6 ||[[20-a de julio]] [[2011]] |- |5.1 ||[[20-a de julio]] [[2011]] |- |5.1.1 ||[[12-a de oktobro]] [[2011]] |- |5.1.2 ||[[29-a de novembro]] [[2011]] |- |} {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} Senpaga versio estas elŝutebla de: * http://www.apple.com/safari/ {{Navigilo foliumiloj}} [[Kategorio:Apple]] [[Kategorio:Mac OS programaro]] [[Kategorio:TTT-legiloj]] 8qwink6hvrbrd68tz8fp0clb5ihpq01 0 255485 9347368 9071064 2026-04-04T13:45:57Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347368 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Amebo'' |koloro = khaki |dosiero larĝo = 250px |domajno = [[Eŭkariotoj]] ''Eukaryota'' |regno2 = Protisto |filumo = [[Amoebozoa]] |subfilumo = [[Lobosa]] |ordo = ''Amoebida'' |familio = ''Amoebidae'' |genro = '''Amoeba''' ''Amoeba'' |genro aŭtoritato = [[Bory de Saint-Vincent]], 1822 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = ''[[Amoeba proteus]]''<br /> ''[[Amoeba dubia]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Amebo''' ({{Lang-la|Amoeba}}) estas [[mikroskopa]], preskaŭ diafana unuĉela [[organismo]] de [[genro]] de [[eŭkariotoj]]. Ĝi havas nedifinitan ĉiame ŝanĝantan [[formo]]n kaj [[movkapablo|moviĝas]] helpe de siaj pseŭdopodoj ([[ŝajnpiedo]]j). Ĝi apartenas al la plej konataj [[unuĉelulo]]j. [[Dosiero:Wilson1900Fig3.jpg|eta|maldekstra|250px|Amebo]] == Priskribo == Ameboj loĝas en [[lageto]]j, en humida [[grundo]], en tripoj de [[animalo]]j. Ili konsistas el maldika ekstera tegilo de la [[ĉelo]], granda [[nukleo]], nutraj kaj kuntiriĝaj [[vakuolo]]j kaj adipaj globuloj. Ili reproduktiĝas per binara [[divido]] kaj havas [[longeco]]n ĝis 0.3 mm. == La plej konataj specioj == * ''[[Amoeba proteus]]'' (ordinara) * ''[[Entamoeba histolytica]]'' (kiu kaŭzas [[disenterio]]n) == Vidu ankaŭ == * [[Mikroorganismo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=amebo|ReVo=ameb}} * [http://eventoj.freeweb.hu/steb/biologio/enkond-fokuso/f874-p08.htm Enkonduko en la biologion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110309045520/http://eventoj.freeweb.hu/steb/biologio/enkond-fokuso/f874-p08.htm |date=2011-03-09 }} {{Ĝermo|biologio}} [[Kategorio:Protozooj]] [[Kategorio:Eŭkariotoj]] [[Kategorio:Mikrobiologio]] [[Kategorio:Vivaĵoj]] 0qiuinsn9ikowtez6xsp4xwx6spqckf 0 257966 9347745 7776200 2026-04-05T05:27:34Z Sj1mor 12103 9347745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], '''duelementa aro''' aŭ '''duera aro''' aŭ '''duuma aro''' estas [[aro (matematiko)|aro]] kun precize du malsamaj [[elemento]]j, aŭ, ekvivalente, aro kies [[kardinala nombro]] estas [[du|2]]. Ekzemploj: * Aro {1, 2} estas duelementa. * Aro {1, 1} estas ne duelementa, ĉar ĝi estas la sama aro kiel {1}, kaj tial estas [[unuopo|unuelementa aro]]. En [[aksioma aroteorio]], la ekzisto de duelementaj aroj estas konsekvenco de la [[aksiomo de malplena aro]] kaj la [[aksiomo de parigo]]. De la aksiomo de malplena aro sekvas ke ekzistas aro <math>\emptyset = \{\}</math>. De la aksiomo de parigo sekvas ke ekzistas aro <math>\{\emptyset, \emptyset\} = \{\emptyset\}</math>, kaj tial ekzistas aro <math>\{\{\emptyset\}, \emptyset\}</math>s. Ĉi tiu lasta aro havas du elementojn. == Vidu ankaŭ == * [[Malplena aro]] * [[Unuopo]] * [[Bulea domajno]] - duera aro kun signifoj de la eroj "malvero" kaj "vero" * [[Spaco de Sierpiński]] - certa [[topologia spaco]] kun du eroj * [[Orda duopo]] ([[ordigita duopo]]) * [[Duvalenta rilato]] [[Kategorio:Aro-teorio]] hh0y5oo5268o0k2s4sbo1rq598uiqzs 0 259478 9347744 7776231 2026-04-05T05:27:17Z Sj1mor 12103 9347744 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[matematiko]], '''unuopo''', aŭ '''unuelementa aro''', aŭ '''unuera aro''' estas [[aro (matematiko)|aro]] kun ekzakte unu elemento. Oni uzas la terminon ''unuopo'' ankaŭ en la senco «1-[[opo]]»; plej ofte la formala diferenco ne gravas, tamen se oni volas neprigi iun el la eblaj signifoj, oni diru ''orda/senorda unuopo'' aŭ (por la senorda signifo) ''unuelementa aro''. Ĉi-sube temos pri la signifo senorda (pri unuelementaj aroj). == Ekzemploj == * La aro <math>\{1\}</math> estas unuopo. * La aro <math>\{ \{1, 2, 3\} \}</math> estas unuopo: ĝia sola ano estas aro la <math>\{1, 2, 3\}</math>, kiu mem tamen ne estas unuopo. == Propraĵoj == Aro estas unuopo [[se kaj nur se]] ĝia [[kardinala nombro|kardinalo]] estas [[unu|1]]. En la arteoria konstruado de la [[natura nombro|naturaj nombroj]], la nombro [[unu|1]] estas ''difinita'' kiel la unuopo <math>\{0\}</math>. En [[aksioma aroteorio]], la ekzisto de unuopoj estas konsekvenco de la [[aksiomo de malplena aro]] kaj la [[aksiomo de parigo]]: la unua donas la [[malplena aro|malplenan aron]] <math>\{\}</math>, kaj la lasta, aplikita al la parigo de <math>\{\}</math> kaj <math>\{\}</math>, donas la unuopon <math>\{ \{\} \}</math>. Se ''A'' estas aro kaj ''S'' estas unuopo, tiam ekzistas ekzakte unu [[funkcio (matematiko)|funkcio]] de ''A'' al ''S'', la funkcia ĵetanta ĉiun anon de ''A'' al la ano de ''S''. == Aplikoj == En [[topologio]], [[topologia spaco]] estas [[T1 spaco]] se kaj nur se ĉiu unuopo estas [[fermita aro]]. Strukturoj konstruitaj sur unuopoj ofte servas kiel [[terminala objekto|terminalaj objektoj]] aŭ [[nula objekto|nulaj objektoj]] de diversaj [[kategorio (teorio de kategorioj)|kategorioj]]: * La frazo pli supre montras ke la unuopoj estas precize la terminalaj objektoj en la [[kategorio de aroj]]. Neniu la alia aro estas terminala objekto en ĉi tiu kategorio. * Ĉiu unuopo povas esti konvertita en [[topologia spaco|topologian spacon]] nur unumaniere (ĉiuj subaroj estas malfermitaj). Ĉi tiuj topologiaj spacoj surbaze de unuopoj estas terminalaj objektoj en la kategorio de topologiaj spacoj kaj kontinuaj funkcioj. Neniu alia spaco estas terminala objekto en ĉi tiu kategorio. * Ĉiu unuopo povas esti konvertita en [[grupo (algebro)|grupon]] unumaniere - la unika ano servas kiel la [[neŭtra elemento]]. Ĉi tiuj unuanaj grupoj estas [[komenca objekto|komencaj objektoj]] ([[nula objekto|nulaj objektoj]]) en la kategorio de grupoj kaj [[grupa homomorfio|grupaj homomorfioj]]. Neniu la alia grupo estas terminala objekto en ĉi tiu kategorio. == Difino per nadlaj funkcioj == Estu ''S'' [[klaso (aroteorio)|klaso]] difinita per [[bulea datumtipo|bule-rezulta]] funkcio <math>b: X \to \{0, 1\}</math>. Tiam ''S'' estas unuopo se kaj nur se ''b'' estas egala al iu funkcio <math>c: X \to \{0, 1\}</math>, kun ''c(x) = (x = y)'' por iu <math>y \in X</math>. == Vidu ankaŭ == * [[Malplena aro]] * [[Duera aro]] * [[Klaso (aroteorio)]] [[Kategorio:Aro-teorio]] hqvjr42xuaffhadn7vz0rc9c363x5jy 0 259525 9347668 9332444 2026-04-05T01:16:29Z Stephan1000000 118133 1004 9347668 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio | Nomo = Saturday Night Live | Bildo = [[Dosiero:SNL40.png|200ra]] | Bildo teksto = | Nomo 2 = NBC's Saturday Night | Ĝenro = skeĉa komedio | Kreita de = [[Lorne Michaels]] | Lando = {{Usono}} | Lingvo(j) = [[angla lingvo]] | N-ro de sezonoj = 51 | N-ro de epizodoj = pli ol 1004 | Loko = [[Novjorko]], [[Novjorkio]] | Daŭro sen reklamoj = 90 minutoj | Kanalo = [[NBC]] | Bilda formato = 480i ([[SDTV]]),<br />1080i ([[HDTV]]) | Unua elsendo = {{dato|11|oktobro|1975}} | Lasta elsendo = nun | Oficiala retejo = | IMDb informo = | TV.com resumo = 365 }} '''''Saturday Night Live''''' (mallongige '''SNL'''; "Sabata Nokto Viva") estas ĉiusemajna [[usono|usona]] [[komedio|komedia]] [[skeĉo|skeĉa]] [[televidserio]] elsendita el [[Novjorko]]. Ĝi estis unue elsendita en [[1975]] kaj daŭradis 34 sezonojn ĝis nun. La televidserio lanĉis la karierojn de multaj usonaj komediaj aktoroj dum la kvar lastaj jardekoj. == Nuntempaj rolantoj == * [[Beck Bennett]] (ekde 2013) * [[Aidy Bryant]] (ekde 2012) * [[Michael Che]] (2014-2022) * [[Pete Davidson]] (ekde 2014) * [[Mikey Day]] (ekde 2016) * [[Heidi Gardner]] (ekde 2017) * [[Colin Jost]] (2014-2022) * [[Kate McKinnon]] (ekde 2012) * [[Alex Moffat]] (ekde 2016) * [[Kyle Mooney]] (ekde 2013) * [[Ego Nwodim]] (ekde 2018) * [[Chris Redd]] (ekde 2017) * [[Cecily Strong]] (ekde 2012) * [[Kenan Thompson]] (ekde 2003) * [[Melissa Villasenor]] (ekde 2016) == Pasintaj kaj portempaj rolantoj == {{Div col|cols = 2}} * [[Chevy Chase]] (1975-1976) * [[Jim Henson]] (1975-1976) * [[Frank Oz]] (1975-1976) * [[Dan Aykroyd]] (1975-1979) * [[John Belushi]] (1975-1979) * [[Jane Curtin]] (1975-1980) * [[Bill Murray]] (1977-1980) * [[Brian Doyle-Murray]] (1979-1982) * [[Eddie Murphy]] (1980-1984) * [[James Belushi]] (1983-1985) * [[Billy Crystal]] (1984-1985) * [[Kevin Nealon]] (1986-1999) * [[Phil Hartman]] (1986-1994) * [[Jan Hooks]] (1986-1994) * [[Dana Carvey]] (1986-2000) * [[Ben Stiller]] (1989) * [[Mike Myers]] (1989-1995) * [[Chris Farley]] (1990-1995) * [[Chris Rock]] (1990-1993) * [[Jay Mohr]] (1993-1995) * [[Norm Macdonald]] (1993-1998) * [[Nancy Carell]] (1995-96) * [[Will Ferrell]] (1995 - 2002) * [[Darrell Hammond]] (1995-2011) * [[Jimmy Fallon]] (1998-2004) * [[Horatio Sanz]] (1998-2007) * [[Tina Fey]] (1998-2010) * [[Rachel Dratch]] (1999-2011) * [[Maya Rudolph]] (2000-2011) * [[Amy Poehler]] (2001-2010) * [[Seth Meyers]] (2001-2014) * [[Fred Armisen]] (2002-2013) * [[Will Forte]] (2002-2012) * [[Jason Sudeikis]] (2003-2013) * [[Kenan Thompson]] (2003-...) * [[Bill Hader]] (2005-2014) * [[Kristen Wiig]] (2005-2009) * [[Andy Samberg]] (2005-2013) * [[Bobby Moynihan]] (2008-2017) * [[Jay Pharoah]] (2010-2016) * [[Vanessa Bayer]] (2010-2017) * [[Aidy Bryant]] (2012-2022) * [[Kate McKinnon]] (2012-2022) * [[Cecily Strong]] (2012-2022) * [[Beck Bennett]] (2013-2021) * [[Kyle Mooney]] (2013-2022) * [[Colin Jost]] (2014-2022) * [[Michael Che]] (2014-2022) * [[Pete Davidson]] (2014-2022) * [[Leslie Jones]] (2014-2019) * [[Alex Moffat]] (2016-2022) * [[Melissa Villaseñor]] (2016-2022) * [[Mikey Day]] (2016-...) * [[Heidi Gardner]] (2017-...) * [[Chris Redd]] (2017-2022) * [[Ego Nwodim]] (2018-...) * [[Chloe Fineman]] (2019-...) * [[Bowen Yang]] (2019-...) * [[Andrew Dismukes]] (2020-...) * [[Lauren Holt]] (2020-2021) * [[Punkie Johnson]] (2020-...) * [[Aristotle Athari]] (2021-2022) * [[James Austin Johnson]] (2021-...) * [[Sarah Sherman]] (2021-...) * [[Marcello Hernandez]] (2022-...) * [[Molly Kearney]] (2022-...) * [[Michael Longfellow]] (2022-...) * [[Devon Walker]] (2022-...) {{Div col end}} == Artistoj kiuj gastis aŭ prezentis == {{Div col|cols = 3}} * [[George Carlin]] * [[Andy Kaufman]] * [[Art Garfunkel]] * [[Randy Newman]] * [[Paul Simon]] * [[Joe Cocker]] * [[ABBA]] * [[Richard Pryor]] * [[Dudley Moore]] * [[Neil Young]] * [[Al Jarreau]] * [[Leon Redbone]] * [[Gerald Ford]] * [[Carroll O'Connor]] * [[Eric Idle]] * [[Steve Martin]] * [[The Band]] * [[George Harrison]] * [[Glenn Close]] * [[Dolly Parton]] * [[Leslie Nielsen]] * [[Jennifer Lopez]] * [[Rihanna]] * [[Kevin Kline]] * [[Tony Danza]] * [[Tom Hanks]] * [[Jodie Foster]] * [[Frank Zappa]] * [[Chuck Berry]] * [[The Kinks]] * [[Sissy Spacek]] * [[Santana (muzikgrupo)|Santana]] * [[Kate & Anna McGarrigle]] * [[Ray Charles]] * [[Willie Nelson]] * [[Elvis Costello]] * [[O.J. Simpson]] * [[Meat Loaf]] * [[The Rolling Stones]] * [[The Grateful Dead]] * [[Kate Bush]] * [[Bette Midler]] * [[Blondie (muzikgrupo)|Blondie]] * [[Bob Dylan]] * [[David Bowie]] * [[Paul McCartney]] * [[James Brown]] * [[Robin Williams]] * [[Tina Turner]] * [[Britney Spears]] * [[Blake Lively]] * [[Andy Warhol]] * [[Willy DeVille|Mink De Ville]] * [[Johnny Cash]] * [[Elton John]] * [[Danny DeVito]] * [[Alec Baldwin]] * [[David Duchovny]] * [[Matthew Broderick]] * [[Julianne Moore]] * [[John Goodman]] * [[Helen Hunt]] * [[Sparks (muzikgrupo)|Sparks]] * [[Queen (muzikgrupo)|Queen]] * [[Michael Douglas]] * [[Ringo Starr]] * [[Christopher Reeve]] * [[Madonna]] * [[The Cult]] * [[Oprah Winfrey]] * [[Woody Harrelson]] * [[Rage Against The Machine]] * [[Nirvana (muzikgrupo)|Nirvana]] * [[Red Hot Chili Peppers]] * [[Roseanne (aktoro)|Roseanne]] * [[Pearl Jam]] * [[Robert De Niro]] * [[Jim Carrey]] * [[Spice Girls]] * [[Backstreet Boys]] * [[Bruce Springsteen]] * [[U2 (muzikgrupo)|U2]] * [[Eminem]] * [[Al Franken]] * [[Billy Joel]] * [[Garth Brooks]] * [[Hole (muzikgrupo)|Hole]] * [[Jennifer Aniston]] * [[David Schwimmer]] * [[Sia (muzikisto)|Sia]] * [[Lorde]] * [[Snoop Dogg]] * [[Sarah Michelle Gellar]] * [[Lindsay Lohan]] * [[Mary-Kate Olsen]] en [[Ashley Olsen]] * [[Ben Affleck]] * [[Colin Firth]] * [[Joel Hodgson]] * [[System of a Down]] * [[Hugh Laurie]] * [[Taylor Lautner]] * [[Zac Efron]] * [[Beyoncé]] * [[Duran Duran]] * [[The Power Station]] * [[Lady Gaga]] * [[Taylor Swift]] * [[Miley Cyrus]] * [[The Black Keys]] * [[Daniel Radcliffe]] * [[Justin Bieber]] * [[Kendrick Lamar]] * [[Matthew Fox]] * [[Josh Hutcherson]] * [[Jonah Hill]] * [[Bastille (muzikgrupo)|Bastille]] * [[Ariana Grande]] * [[R.E.M. (muzikgrupo)|R.E.M.]] * [[Twenty One Pilots]] * [[Disclosure (muzikgrupo)|Disclosure]] * [[Frank Ocean]] * [[Awkwafina]] * [[The Weeknd]] * [[Elon Musk]] * [[Harry Styles]] * [[Elliott Gould]] * [[Christopher Walken]] * [[Drew Barrymore]] * [[Justin Timberlake]] * [[Scarlett Johansson]] * [[Melissa McCarthy]] * [[Dwayne Johnson]] * [[Paul Rudd]] * [[Emma Stone]] * [[Candice Bergen]] * [[John Mulaney]] * [[Buck Henry]] * [[Owen Wilson]] * [[Young Thug]] * [[Kim Kardashian]] * [[Rami Malek]] * [[Ed Sheeran]] * [[Kieran Culkin]] * [[Jonathan Majors]] * [[Simu Liu]] * [[Billie Eilish]] * [[Ariana DeBose]] * [[Måneskin]] * [[Katy Perry]] * [[Willem Dafoe]] * [[Oscar Isaac]] * [[Zoë Kravitz]] * [[Jerrod Carmichael]] * [[Camila Cabello]] * [[Jake Gyllenhaal]] * [[Benedict Cumberbatch]] * [[Post Malone]] * [[Selena Gomez]] * [[Natasha Lyonne]] * [[Willow Smith]] * [[Miles Teller]] * [[Brendan Gleeson]] * [[Megan Thee Stallion]] * [[Amy Schumer]] * [[SZA]] * [[Keke Palmer]] * [[Martin Short]] * [[Brandi Carlile]] * [[Lizzo]] * [[Austin Butler]] * [[Sam Smith]] * [[Aubrey Plaza]] * [[Michael B. Jordan]] * [[Pedro Pascal]] * [[Coldplay]] {{Div col end}} == Filmoj bazitaj sur skeĉoj de Saturday Night Live == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Filmo''' || '''Dato Publikigita''' || '''Buĝeto''' ||'''Profito''' |- | ''[[The Blues Brothers]]'' || [[1980]] || $27 milionoj || $57.229.890 |- | ''[[Wayne's World]]'' || [[1992]] || $20 milionoj || $121.697.323 |- | ''[[Wayne's World 2]]'' || [[1993]] || $40 milionoj || $48.197.805 |- | ''[[Coneheads]]'' || [[1993]] || Nekonata || $21.274.717 |- | ''[[It's Pat]]'' || [[1994]] || Nekonata || $60.822 |- | ''[[Stuart Saves His Family]]'' || [[1995]] || $15 milionoj || $911.310 |- | ''[[A Night at the Roxbury]]'' || [[1998]] || $17 milionoj || $30.331.165 |- | ''[[Blues Brothers 2000]]'' || [[1998]] || $28 milionoj || $14.051.384 |- | ''[[Superstar]]'' || [[1999]] || $14 milionoj || $30.636.478 |- | ''[[The Ladies Man]]'' || [[2000]] || $11 milionoj || $13.592.872 |- | ''[[Key Party]]'' || Planata || || |- |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Usonaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] 02qu19csobokpd6cvchtyezi83wa4im 0 262826 9347327 9151453 2026-04-04T13:35:33Z Sj1mor 12103 9347327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Justus-Liebig-Universität Gießen |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= la universitata ĉefkonstruaĵo nuntempe |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = | fondodato = [[1607]] | urbo = [[Gießen]], [[Hesio]], [[Germanio]] | gvidanto = Joybrato Mukherjee | nombro de studentoj = 25.200 (stato oktobro 2011) | nombro de kunlaborantoj= 2.436,82 (stato oktobro 2006) | el tio profesoroj= 285,60 (stato oktobro 2006) |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} | situo sur mapo2 = Germanio |regiono-ISO = DE-HE |zomo = 14 |retejo = }} La [[universitato]] de la germana urbo [[Gießen]] dum la jaro [[1607]] fondiĝis de la landgrafo ''Ludoviko la 5-a'' de [[Hesio]]-[[Darmstadt]]. Ĝis la jaro [[1945]] ĝi nomiĝis laŭ la fondinto [[germane]] '''Ludwigsuniversität''' aŭ [[latine]] '''Ludoviciana'''. Kadre de la universitata restarigo post la [[Dua Mondmilito]] ĝi ricevis la nomon de sia plej fama sciencisto [[Justus Liebig]], kaj ekde la jaro [[1957]] formale [[germane]] nomiĝas '''Justus-Liebig-Universität Gießen''', mallongigite ''JLU''. La universitato estas la dua plej granda altlernejo de la nuna [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hesio]]. {{Clear|left}} Ĝian ekeston ĝi ŝuldas al la perturboj de la [[reformacio]] kaj kontraŭreformacio: Post kiam la jam dum [[1527]] fondita [[universitato de Marburg|universitato de la najbara urbo Marburg]] post la divido de la lando Hesio dum [[1695]] iĝis [[kalvinismo|kalvinisma]], la protestantaj teologio de la marburga universitato, kiuj ne konvertiĝis al la kalvinismo, estis malpostenigitaj. Ili translokiĝis al la najbara urbo Gießen, kaj ankoraŭ dum la sama jaro 1605, la landgrafo Ludoviko la 5-a fondis "elitan gimnazion" kun ligita "pedagogiejo" tie – atendante la permeson de la germana [[Sankta Romia Imperio|imperiestro]] [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] nomi la novan institucion "universitato". La permeso venis la [[19-an de majo]] [[1607]]. Dum oktobro 1607, komence de la vintra semestro 1607/1608, komenciĝis regulaj universitataj prelegoj. == Fakultatoj == [[Dosiero:Gruendungsurkunde unigiessen 16070519 1.jpg|eta|<center>fonda dokumento de la universitato de la jaro 1607]] [[Dosiero:Justus-liebig-universitaet gerhard marcks Wiehernder Hengst philosophikum1 20070805.jpg|eta|<center>skulptaĵo "henanta virĉevalo" de ''Gerhard Marcks'' (antaŭ filozofia prelegejo)]] La Justus-Liebig-Universitato post sia novstrukturigo de la jaro [[1999]] havas 11 [[fakultato]]jn: # [[Juro]] # [[Ekonomiko]] # [[Sociaj sciencoj|Sociaj]]- kaj [[kulturaj sciencoj]] # [[Historio]] kaj [[kulturaj sciencoj]] # [[Lingvo]], [[literaturo]] kaj [[kulturo]] # [[Psikologio]] kaj [[sporto]] # [[Matematiko]] kaj [[informadiko]], [[fiziko]] kaj [[geografio]] # [[Biologio]] kaj [[ĥemio]] # [[agrikulturo]], ekotrofologio kaj [[ekologio]] # [[veterinara medicino]] # [[medicino]] La universitato establigis plurajn fokusajn centrojn, en kiuj kunlaboras sciencistoj de diversaj fakultatoj. La "centro por [[filozofio]] kaj sciencaj fundamentoj" fondita de ''Odo Marquard'' jam ekzistas ekde la [[1960-aj jaroj]]. "Centro por internacia evoluo- kaj medio-esploro" fondiĝis dum [[1998]]. "Interfakultata esplorcentro por biosciencaj bazoj de [[medioprotekto]] eklaboris dum la jaro [[2000]]. La "Centro por [[amaskomunikiloj]] kaj interaktiveco'' ekzistas ekde 2000, kaj la ''doktoriĝantoj-centro [[kulturaj sciencoj]]'' ekde 2001. Plej nova kunlaborejo ekde la jaro [[2006]] estas universitata Centro [[Orienta Eŭropo]]". == Elektitaj studentoj == * [[Lion Ullmann]], orientalisto kaj rabeno * [[Sámuel Krausz]] == Partneraj universitatoj == * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] la [[Kansasa Ŝtata Universitato]] en [[Manhattan (Kansaso)|Manhattan]]/[[Kansaso]] ([[Usono]]) * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20ra]] la [[Universitato de Lodzo]] ([[Pollando]]) * [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] la [[Universitato de Viskonsino en Madisono|Universitato de Viskonsino]] en [[Madison (Viskonsino)|Madison]]/[[Viskonsino]] ([[Usono]]) * [[Dosiero:Flago-de-Rusio.svg|20ra]] la [[Ŝtata Universitato de Kazano]] en [[Kazano]]/[[Tatario]] ([[Rusio]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://geb.uni-giessen.de retejo de la universitato] * [http://geb.uni-giessen.de/geb/abfrage_collections.php?coll_id=23 digitaligitaj verkoj pri la universitata] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Germanio|Giessen]] obda5jakgekjxguvamncx4sjao520h4 0 263222 9347278 8515255 2026-04-04T13:17:43Z Sj1mor 12103 9347278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Christian MATRAS''' (n. la [[17-an de decembro]] [[1900]] en [[Viðareiði]] - m. la [[16-an de oktobro]] [[1988]]) estis [[Ferooj|feroa]] [[verkisto]]. Li akiris doktordiplomon pri la [[norena lingvo]] en [[1933]] en la [[Universitato de Kopenhago]], kaj li en [[1952]] fariĝis profesoro en la sama universitato. En [[1965]], li revenis al la [[Ferooj]], por fariĝi estro de la departemento pri la [[feroa lingvo]] en la [[Universitato de Tórshavn]]. La verkaro de Christian Matras estas analizo de la feroaj literaturo, lingvo kaj kulturo. Sed li ankaŭ verkis [[poemo]]jn, kiuj viciĝas inter la plej gravaj verkoj de la [[feroa literaturo]]. Li mortis en [[1988]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Matras, Christian}} [[Kategorio:Feroaj verkistoj]] q68c11ce6moma3g8fgmhfgw3mmeymcv 0 263626 9347214 8519961 2026-04-04T12:58:25Z Sj1mor 12103 9347214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ippolito NIEVO''' (naskiĝis la [[30-an de novembro]] [[1831]] en [[Padua]]; mortis la [[4-an de marto]] [[1861]] en la [[Mediteraneo]] dum ŝip-pereo) estis [[Italujo|itala]] aŭtoro, kiu verkis poemojn, romanojn kaj rakontojn. == En Esperanto aperis == * ''La Idilio ĉe la Fonto de Venchieredo,'' tradukita de [[Aĥilo Tellini]], aperis en 1910 * ''La Revolucio en Portogruaro,'' tradukita de [[Giordano Azzi]], aperis en 1987 [[Dosiero:1910 La Idilio ĉe la Fonto.jpeg|eta|''La Idilio ĉe la Fonto'', 1910.]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB|118786210}} * [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=nievo&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Ippolito Nievo en la [[Esperantomuzeo_kaj_Kolekto_por_Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] * [http://www.italialibri.net/autori/nievoi.html Biografio] (en la itala) * [http://www.intratext.com/catalogo/autori/aut599.htm Verkoj de Ippolito Nievo] Tekstoj, konkordancoj, vortlistoj kaj statistiko (en la itala) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nievo, Ippolito}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] q45arcvoupvr5hoco0ujonnb6vlj0p8 0 263784 9347167 9107476 2026-04-04T12:15:24Z Sj1mor 12103 9347167 wikitext text/x-wiki [[File:Female traveller banner.jpg|775px]] [[Dosiero:Pierre-Auguste Renoir 135.jpg|eta|[[Pierre-Auguste Renoir|Auguste Renoir]]: ''Promenado'']] [[Dosiero:Woerlitzpark77.jpg|eta|Promenejo en la parko de [[Wörlitz]]]] '''Promenado''' estas la [[piediranto|piedirado]] ne pro ia [[devo]], sed pro [[distriĝo]], [[edifo]] aŭ [[plezuro]]. Preferataj lokoj por promenado estas [[naturo]] (arbaro, marbordo …), kvazaŭ-naturo ([[parko]]j, …) aŭ speciale faritaj lokoj (''promenejoj'' en aŭ ĉirkaŭ urboj). La kutimo de promenado ekestis ĉe la [[nobelaro]] en la [[baroka epoko]] (la simpla popolo nur piediris pro neceso). [[Parko]]j kaj [[promenejo]]j estis faritaj por ebligi promenadojn sen streĉo. [[Burĝo]]j transprenis la modon en la [[18-a jarcento]] kaj estiĝis tradiciaj ''"dimanĉaj familiopromenadoj"'' (pro sia lanteco ofte granda turmento por la infanoj). Kelkaj [[turismo|turismaj]] lokoj, [[banloko]]j kaj [[marferiejo]]j aranĝis apartajn [[promenejo]]jn. - En [[diktaturo]]j promenadoj estas ŝatataj por renkontiĝi kaj paroladi sen esti [[subaŭskultado|subaŭskultata]]. == Supozataj efikoj de promenado en la arbaro <ref>Esperanta Retradio la 20-a de februaro 2020: [http://esperantaretradio.blogspot.com/2022/02/sanakcelaj-promenoj-en-arbaro.html?view=flipcard Sanakcelaj promenoj en arbaro] </ref> == Sata verdo, freŝa aero, kvieto: Promeno en arbaro estas multe pli ol nur pura malstreĉiĝo. Esploristoj trovis ĉiam novajn klarigojn kial ekskursoj al arbaroj efikas pozitive al [[koro]], [[imunsistemo]] kaj al la [[animstato]]. {{Citaĵo|La animo kurbiĝas de la tretado sur pavimento. Kun arboj oni povas paroli kiel kun fratoj kaj ĉe ili oni ŝanĝas sian animon. La arbaroj silentas. Sed ili ne estas mutaj. Kaj kiu ajn venas, ili konsolas ĉiun. --- ([[Erich Kästner]])}} Ekzistas apenaŭ io kio tiel bone taŭgas por forŝalti ŝarĝojn kaj por repreni forton ol promeno en arbaro. Ĝi liberigas la kapon, trankviligas la [[Pulso|pulson]], refreŝigas kaj plivigligas onin. Tamen multaj homoj eĉ ne antaŭimagas tion: Promeno en arbaro servas al multe pli ol nur por doni malstreĉiĝon. Laŭ kelkaj aspektoj, tion pruvas studaĵoj, ĝi ofertas simile grandan porsanan utilon kiel [[Ŝvito|ŝvitiga]] [[sporto]]. Multaj homoj subtaksas tiun efikon ĉar la energikonsumo dum promeno ne aperas tiel alta. Sed kiu survojas dum sufiĉe longa tempo, tiu same bruligas grandan kvanton da kalorioj. Homo kiu pezas ekzemple 80 kilogramojn bruligas por distanco de kvar kilometroj dum unu horo proksimume 240 kilokaloriojn. Se la sama homo trakuradas la saman distancon dum 30 minutoj, la energikonsumo atingas proksimume 320 kilokaloriojn, tio estas nur iom pli. Tio eble ŝajnas esti paradoksa. Sed fakulo pri [[sportmedicino]] en [[Kolonjo]] havas klarigon por tio: "Dum la irado oni faras la duoblan nombron da paŝoj ol dum kurado, kaj ĉe ĉiu paŝo maso estas movata." Tio postulas muskolan laboron. "Dum la kurado la laboro ĉe ĉiu unuopa paŝo ja estas pli granda, sed multaj malgrandaj paŝoj konsumas finfine proksimume la saman kvanton da energio ol malmultaj fortostreĉaj paŝoj." Plua pozitiva utilo de la irado: Nur 3000 paŝoj ĉiutage pli evidente sufiĉas por signife redukti la riskon por [[Multloka sklerozo|sklerozo]] de arterioj - kaj tiel por [[korinfarkto]] kaj [[apopleksio]]. Kaj ke certe ankaŭ ludas rolon, kie oni promenas, tion koreaj esploristoj antaŭ nelonge povis montri en studaĵo. Ŝajnas esti ĝuste la arbara aero kiu estas aparte bona por la koro-[[sangocirkula sistemo]]. La medicinistoj igis 43 supermezaĝajn virinojn promeni dum unu horo en arbaro kaj 19 virinojn promeni tra urbo. Antaŭ kaj post la irado la kuracistoj kontrolis la sangopremon, la pulman kapaciton kaj la elastecon de la arterioj. Ĉe la enarbaraj promenoj la sangopremo malaltiĝis signife, la pulmokapacito pligrandiĝis kaj la elasteco de la arterioj pliboniĝis. Aliflanke ĉe la enurbaj promenoj ne montriĝis diferencoj de la mezurvaloroj. Similajn rezultojn atingis ankaŭ japanaj esploristoj en studaĵo kun centoj da testpersonoj. Enarbaraj promenoj laŭ tio malaltigas la [[Sangopremo|sangopremon]] kaj la korfrekvencon, krome la elŝuto de [[adrenalino]] kaj pro tio la stresnivelo estas malpli alta ol post [[ekskurso]] al urbo. Krome la sciencistoj eltrovis ke la irado en arbaro evidente aktivigas [[Kancero|kancermortigajn]] ĉelojn kaj ke tiu efiko daŭras almenaŭ dum sep tagoj post la promenoj. Ĝis nun estas nur supozoj, sed la esploristoj konjektas ke interalie tiel nomataj fitoncitoj ludas rolon ĉe tio. Plantoj produktas tiujn substancojn por protekti sin kontraŭ infektantoj kaj damaĝantoj. Promenantoj en arbaro enspiras la fitoncitojn kaj eble profitas de la plifortiga efiko sur la imunsistemon. Estas multe da spekulado pri la sanakcela forto de la arbaro. Tamen estas fakto ke oksigeno, kvieto kaj eteraj odoraĵoj bonfartigas al nia korpo kaj menso. En arbaro la aero estas tiom senpolva kiel aliloke nur en [[montaro]] aŭ [[Plaĝo|ĉe la maro]]. La koncentriĝo de [[Polvo|polveroj]] tie estas nur unu ĝis dek procentoj ol tio estas en la urboj. Same ne estas disputoj pri tio ke enarbaraj promenoj kontribuas al malstreĉiĝo. Britaj esploristoj eltrovis ke la efiko jam komenciĝas post kvin minutoj en la freŝa aero. Krome laŭ tiu studaĵo enarbaraj promenoj plialtigas la [[Memvaloro|memvalorsenton]], levas la [[Humoro|humoron]] kaj reduktas [[Streso|streson]]. La efiko plifortiĝas se survoje situas [[lago]] aŭ se [[rivereto]] plaŭdetas. Ankaŭ resaniĝantoj aprezas la agrablan atmosferon de la arbaro. Promenoj en arbaro vekas vivoĝojon kaj tio verŝajne estas la sekreto pri la larĝa bonefiko de enarbaraj promenoj. == Kulturo de promenado == La ''promenado'' fariĝis temo por literaturo kaj pentrado: * La ''"paska promenado"'' en [[Faŭsto]] de Goethe: {{Citaĵo|''Senglaciiĝis riveroj kaj rojoj <br />Pro la milda, viviga printempa prosper'.''|<small>[[Goethe]]: Faŭsto, Versoj 808–1177. Traduko: [[Karl Schulze]]</small>}} * En pentrado troviĝas verkoj de [[Caspar David Friedrich]], [[Carl Spitzweg]] kaj ĉefe de [[Pierre-Auguste Renoir]]: <gallery> Image:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg | <small>[[Caspar David Friedrich|C. D. Friedrich]]: <br />''La migranto super maro de nebulo'' (ĉ. 1817)</small> Image:Carl Spitzweg 036.jpg | <small>[[Carl Spitzweg]]<br />''La dimanĉa promenado'' (1841)</small> Image:Chemin montant dans les hautes herbes - Pierre Auguste Renoir.jpg| <small>[[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]]: <br />''Supreniranta vojo tra la herboj'' </small> Image:Pierre Auguste Renoir - La Promenade.jpg | <small>[[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]]: <br />''La promenado'' (1870)</small> </gallery> == Promenadologio == {{Ĉefartikolo|Promenadologio}} En la germana [[Universitato de Kaselo]] okazas regulaj prelegoj kaj seminarioj pri [[promenadologio]], subfako de [[urbanistiko]] (interfaka studado de urboj laŭ ekonomiaj, sociaj, geografiaj kaj kulturaj vidpunktoj), kiu celas pli porhoman planadon de urboj. Per konscia promenado la sciencistoj esploras la efikon de urbaj strukturoj al homa [[bonfarto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Lucius Burckhardt: ''Warum ist Landschaft schön? Die Spaziergangswissenschaft.'' Kassel 2006. ISBN 9783927795426 * Gudrun M. König: ''Eine Kulturgeschichte des Spaziergangs. Spuren einer bürgerlichen Praktik 1780 - 1850''. Wien, Köln Weimar 1996 ISBN 320598532X == Vidu ankaŭ == * [[Piediranto|Piedirado]] * Laŭ la grado de streĉado dum la promenado distingiĝas [[migrado]], [[marŝo]], [[ekskurso]], [[Sanfortiga trotado|trotado]] (ĵogingo), [[gapvagado]] kaj la [[bastonmarŝado]]. * [[Pilgrimado]] * [[Duonmalmoligo]] * [[Pokémon Go]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Promenado|ReVo=promen.0ado}} * {{en}} [http://www.theecologist.org/green_green_living/out_and_about/312098/will_modernday_flaneurs_help_rebuild_fragmented_communities.html Will modern-day flaneurs help rebuild fragmented communities?] (essay on http://www.theecologist.org) [[Kategorio:Irado]] [[Kategorio:Libera tempo]] [[Kategorio:Sanscienco]] h33ldgkb12ajcqmqqsisxpcs5zvg9b9 0 267345 9347147 9269214 2026-04-04T12:07:31Z Sj1mor 12103 9347147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto | nomo = Petro De Smedt | dosiero = PetroDeSmedt-Carillon.png | priskribo = | dato de naskiĝo = {{daton|4|majo|1934}} | loko de naskiĝo = [[Dendermonde]] | nacieco = [[Flandrio|flandro]] | sukcesis kiel = vortaristo | dato de morto = {{daton|12|majo|2024}} | loko de morto = [[Dendermonde]] | artista nomo = Petro Desmet' | artista celigo = | reprezentaj verkoj = }} '''Pierre DE SMEDT''', esperantigita de li mem al '''Petro DE SMEDT''' aŭ '''Petro DESMET' ''' (naskiĝis la {{daton|4|majo|1934}} en Sint-Gillis, nun distrikto de [[Dendermonde]], mortis la {{daton|12|majo|2024}} samloke) estis [[Belgujo|belga]] ([[Flandrujo|flandra]]) [[Filologio|filologo]], [[Komputila lingvistiko|komputila lingvisto]], [[Esperanto-vortaristo]], [[muzikisto]] ([[Kariljono|kariljonisto]]) kaj matematikisto. Lia edzino estis japana universitata profesoro<ref name=":0">Esperanto, Info-Post, OLV College Halle, p. 14, 14-a jarkolekto, n-ro 3, januaro 1990.</ref>. En [[Esperantujo]] li estis precipe konata pro sia studo pri la tradukoj en Esperanto de la verkaro de la fama flandra poeto [[Guido Gezelle]] kaj pro la ''[[Bibliografio pri la Tradukaĵoj el la Nederlanda Literaturo|Nederlanda Bibliografio]]'' pri la tradukoj en Esperanto de [[nederlandlingva literaturo]] inter [[1902]]-[[1972]]. De Smedt verkis plurajn artikolojn <ref> ekzemple 1977: La tradukita nederlanda literaturo (en: ''[[Esperanto Vandaag]]'') </ref> pri [[Bibliografio|bibliografiaj]], [[Terminologia Esperanto-Centro|terminologiaj]] kaj vortaraj temoj, ekzemple en ''[[Heroldo de Esperanto]]'' kaj en la nederlanda kaj germana naciaj [[Esperanto-gazeto|Esperanto-periodaĵoj]]. Li estis regula kunlaboranto de la [[magazino]] ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. ==Profesia vivo== De Smedt kiel junulo akiris la diplomon de [[bakalaŭro]] en la sciencoj kaj [[matematiko]] kaj poste instruis dum kelkaj jaroj. Ekde [[1965]] ĝis [[1985]] li laboris kiel direktoro pri poroficeja kapabligo en komputilfirmao en [[Bruselo]]. Ĉar li tre interesiĝas pri [[muziko]], kaj precipe pri [[kariljono]]j, li enskribis sin en la fama kariljon-lernejo de [[Meĥleno]], sukcesis, kaj poste iĝis kariljonisto de la urboj [[Aalst]] kaj [[Dendermonde]] ĝis 1999. Intertempe li studis orientan [[filologio]]n en la [[Universitato de Gento (Belgio)|Universitato de Gento]] kaj ĝeneralan filologion kaj komputilan lingvistikon en la [[Universitato de Antverpeno]] kaj [[magistro|magistriĝis]] en tiuj fakoj. ==Verkaro == En [[1978]] aperis lia 239-paĝa libro ''[[Bibliografio pri la Tradukaĵoj el la Nederlanda Literaturo]]'' kun enkonduko de [[William Auld]], kiu ĝis hodiaŭ estas la baza kaj gvida referenca verko pri la temo. En [[2004]] aperis lia vortaro ''Nederlands-Esperanto-Nederlands'' (dudirekta nederlanda-esperanta) riĉa je esprimtradukoj, la ĝis nun plej detala tiuspeca Esperanto-vortaro de la nederlanda. ISBN 90-77066-12-8. En [[2005]] sekvis ''Zakwoordenboekje'' (poŝvortareto), Esperanto-Nederlands, Nederlands-Esperanto (Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo 2005, 123 p. ISBN 90-77066-16-0). Samjare kaj sameldoneje aperis lia nederlanda traduko de la ''[[Fundamento de Esperanto]]'' (Antverpeno: Flandra Esperanto-Ligo 2005, 135 p. ISBN 90-77066-19-5). En [[2012]] li kunaŭtoris (kun [[Jozefo Horvath]]) la libron "''[[Bildvortaro en Esperanto]]"'', eldonitan de [[Flandra Esperanto-Ligo]], (Antverpeno, 800 p., ISBN 978-9077066-48-5). En [[2020]] aperis ĉe Flandra Esperanto-Ligo ankaŭ la 543-paĝa libro [[Oklingva_Proverbaro|"Oklingva Proverbaro"]], kiun li redaktis kaj de kiu li mem faris la latinan kaj nederlandan partojn. === Serio "Lingvaj defioj" === En 2020 aperis ĉe [[Flandra Esperanto-Ligo]] la serio „Lingvaj defioj”, serio de dek bitlibroj, en kiuj li prilumas ĉefe la ekeston de siaj vortaroj kaj esprimaroj kaj la problemojn, kiujn li tie renkontis. Jen la titoloj: # ''Proverboj sub lupeo'' - Verdaj esprimoj en Breŭgelsaŭco # ''Esperanto kaj kulturo'' - Esperantokulturo esprime kaj proverbe # ''Vortarludoj'' - Etimologio de verda pudingo # ''Vortoj, vortaroj, vortaristoj'' - Kulturkoloraj renkontiĝoj # ''Fundamento por Popolo'' - Fundamento sur tuŝoŝtono # ''Bildo kaj vorto, ĉiela forto'' - Bilde tra la lingvo # ''Mikspoto'' - Esprimokaptado senĉese suka # ''Aglokula panoramo'' - Sub susurado de verdaj folioj # ''Fositaj Sulketoj'' - Popolo esprimas, Dio esprimas # ''Tentakloj kaj Ligiloj'' - Kun plena indekso de la dekopo == Poligloto == Li verkas kaj parolas en sep lingvoj interalie la japana kaj ĉina, pristudis dek lingvojn kaj komprenas ĉirkaŭ 30 lingvojn<ref name=":0" />. == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Petro%20Desmet%27,AND&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&mode=advanced&offset=0 Libroj de kaj pri Petro De Smedt] en la [[Esperantomuzeo_kaj_Kolekto_por_Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo]] *[http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Pierre De Smedt en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) (serĉu je "smedt" en "ĉiuj kampoj"). *[http://users.telenet.be/vortaro/ Elŝutebla versio] de la Vortaro nederlanda-Esperanto-nederlanda de Petro De Smedt *[http://www.ipernity.com/home/petro_desmet/?lg=eo Blogo de Petro De Smedt] en ipernity kun lia foto. *[https://www.youtube.com/watch?v=dH-fnrloyDw Petro Desmet' prezentas sian verkon Esprimaro], YouTube-filmeto, filmita de [[Yves Nevelsteen]] en decembro 2019. *[https://www.esperanto.be/fel/but/lingvajdefioj.php Superrigardo de la libroj en la serio „Lingvaj defioj”]. == Vidu ankaŭ == [[Leksikografio]] [[Kategorio:Belgaj muzikistoj]] [[Kategorio:Belgaj lingvistoj]] [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] [[Kategorio:Flandraj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Muzikistoj laŭ instrumentoj, ĝenroj kaj landoj]] [[Kategorio:Poliglotoj]] [[Kategorio:Leksikografio]] ajjlg98hyvxtujo7eirynmp5oyzed4v 0 270987 9347338 8890506 2026-04-04T13:38:51Z Sj1mor 12103 9347338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Michel SERRES''' (nask. la [[1-an de septembro]] [[1930]] en [[Agen]], [[Francaj departementoj|departemento]] [[Lot-et-Garonne]] kaj mortis la [[1-a de junio]] [[2019]]), estis [[Francio|franca]] [[filozofo]], [[historio de scienco|historiisto pri sciencoj]], [[filozofio de scienco|filozofo de scienco]] kaj [[epistemologo]].[[Dosiero:Michel Serres-2008a.jpg|eta|250px|Michel Serres en 2008]] == Biografio == El modesta [[Gaskonio|gaskona]] kamparana deveno, Michel Serres eniris en la Mararmea Lernejo en 1949, poste en la renoma Normala Supera Lernejo de la strato Ulm, en Parizo, en [[1952]], kie li obtenis agregacion pri filozofio en [[1955]]. Oficiro sur pluraj ŝipoj de la nacia Marŝiparo inter 1956 kaj 1958, li partoprenis en la malfermo de la [[Sueza Kanalo]]. Li obtenis licenciojn pri matematiko, beletroj kaj filozofio, CAPES-diplomon (Certificat d'aptitude au professorat de l'enseignement secondaire - diplomo pri kapableco instrui en duagradaj lernejoj) por filozofio, agregacion pri filozofio en 1955, kaj fine doktorecon pri beletroj en 1968 (temo : "Le Système de Leibniz et les modèles mathématiques" - La Sistemo de [[Lejbnico]] kaj la matematikaj modeloj). Li frekventis [[Michel Foucault]] kiam ili ambaŭ instruis en [[Clermont-Ferrand]] kaj ankaŭ [[Jules Vuillemin]]. Ili havis regulajn interŝanĝojn pri temoj kiuj poste alprenis formon en la libro "'''Les mots et les choses'''" (La vortoj kaj la aĵoj). Li mallonge partoprenis en la eksperimenta Universitato Paris VIII-Vincennes. Ekde 1969, li fariĝis profesoro pri sciencoj en la Université Paris-1 Panthéon-Sorbonne. Li estis elektita en la Franca Akademio la [[29-an de marto]] [[1990]]. Li estas [[Komandoro]] de la [[Honora Legio]]. En 1983, li lanĉis kaj estris la librokolekton "Corpus des œuvres de philosophie en langue française" ĉe la eldonejo Fayard (Premio Gutenberg 1990; aperis pli ol cent volumoj). Li patronas la universitatan Bibliotekon de la Centra Lernejo de Liono ([[École Centrale de Lyon]]). Michel Serres esprimis publike sian entuziasmon pri Wikipedia pro pluraj kialoj inter kiuj ĝia senpageco, ĝia libereco, ĝia partigo kaj ĝia memmastrumado (elsendo "Le sens de l’info" ĉe '''[[France Info]]''', 25-an de februaro 2007 <ref>{{fr}} [http://framablog.org/index.php/post/2006/10/19/wikipedia "Quand l'académicien Michel Serres valide Wikipédia]", mardon 27-an de februaro 2007.)</ref> ). La filozofo engaĝiĝis sur vojo pure literatura kaj arta en aprilo 2008 kiam li preparis verkon-spektaklon por la urbo [[Le Mans]]. Ĝi temis pri la konservado de komuna havo, de la katedralo, de la malnova urba parto kaj de la bestoreprezentaĵoj de la urbo. Okazis ununura prezentaĵo, la 11-an de majo. Michel Serres instruis ankaŭ en kelkaj fremdaj universitatoj ([[Usono]] : Stanford-Universitato ekde 1984, kie li instruis historion pri la sciencoj en la franca), [[Kanado]], [[Brazilo]] kaj estis honora Doktoro de la [[Universitato de Loveno]] [[Belgio]]. == Verkoj == * "Le système de Leibniz et ses modèles mathématiques". Parizo : Presses Universitaires de France. 1982 (1a eldono en 1968). * "Hermès I, la communication". Parizo : [http://www.leseditionsdeminuit.com/ Éditions De Minuit]. 1968, 1984. 247p. * "Hermès II, l'interférence". Parizo : Éditions de Minuit. 1972. 236p. {{ISBN|2707301094}} * "Hermès III, la traduction". Parizo : Éditions de Minuit. 1974. 272 p. ISBN 2707300063 * "Hermès IV, La distribution". Parizo : Éditions de Minuit. 1977, 1981. 296p. ISBN 2707301477 * "Hermès V, Le passage du Nord-ouest". Parizo : Éditions de Minuit. 1980. 200p. ISBN 2707303208 * "Jouvences sur Jules Verne". Parizo : Éditions de Minuit. 1974. 288p. ISBN 2707300055 * "Auguste Comte. Leçons de philosophie positive" (vol. 1). Paris : Hermann.1975. 882p. ISBN 2-7056-6351-7 * "Feux et signaux de brume. Zola". Parizo : Grasset. 1975. 379p. ISBN 2-246-00258-3 * "La naissance de la physique dans le texte de Lucrèce". Parizo : Éditions de Minuit. 1977. 240p. ISBN 2707301914 * "Le parasite". Parizo : Grasset. 1982. 352p. ISBN 2-01-278862-9 * "Rome. Le livre des fondations". Parizo : Grasset. 1983. Hachette. 1999. 288 p. * "Statues". Parizo : François Bourin. 1987. * "Les cinq sens". Parizo : Grasset. 1985. * "L'hermaphrodite". Parizo : Flammarion. 1987. * "Le contrat naturel". Parizo : François Bourin. 1987. * "Éléments d'histoire des sciences". Paris : Bordas. 1989. 575 p. Paris : Larousse. 05/09/1997. 890p. ISBN 2-03-750038-6 * "Le tiers-instruit". Parizo : Gallimard. 1992. 249p. ISBN 2-07-032723-X * "La légende des Anges". Parizo : Flammarion. 01/01/1993. 302p. ISBN 2-08-035192-3 * "Les origines de la géométrie". Parizo : Flammarion. 1993. 337p. ISBN 2-08-081331-5 * "Éclaircissements" (dialogoj kun [[Bruno Latour]]). Parizo : Bourin/Juliard. 01/01/1992. 299p. ISBN 2-87686-078-3 . Parizo : Flammarion. 01/1994. * "Atlas". Parizo : Julliard. 01/07/1994. ISBN 2-260-01207-8 ; Parizo : Flammarion. 02/01/1997. 279p. * "Hergé, mon ami". Parizo : Moulinsart Ed. 22/04/2000. 173p. ISBN 2-930284-24-2 * "Éloge de la philosophie en langue française", Fayard, Paris, 1995. Parizo : Flammarion. 01/10/1997. 276p. ISBN 2-08-081358-7 * "Variations sur le corps". Parizo : Le Pommier. 03/11/1999. 189p. ISBN 2-7465-0054-X * "Hominescence". Parizo : Le Pommier. 28/08/2001. 339p. ISBN 2-7465-0055-8 * "L'incandescent". Parizo : Le Pommier. 26/02/2003. ISBN 2-7465-0065-5 * "Rameaux". Parizo : Le Pommier. 13/08/2004. 236p. ISBN 2-7465-0194-5 * "Récits d'humanisme". Parizo : Le Pommier. 02/2006. 200p. ISBN 2-7465-0265-8 * "Petites chroniques du dimanche soir". Parizo : Le Pommier, 06/06/2006. 299p. ISBN 2-7465-0289-5 * "L'art des Ponts Homo pontifex". Parizo : Le Pommier. 03/10/2006. 215p. ISBN 2-7465-0305-0 * "Le mal propre : polluer pour s'approprier ?" Parizo : Le Pommier (kolekto Manifestes). 05/02/2008. 91p. ISBN 978-2-7465-0360-1 * "La guerre mondiale". Parizo : Le Pommier, 10/09/2008. 197p. ISBN 978-2-7465-0388-5 == Bibliografio == * {{en}} "Michel Serres, passe-partout". Michael Shortland. '''British Journal for the History of Science''', vol. 31, pt. 3:110, septembre 1998, p.&nbsp;335-353 * {{en}} "Mapping Michel Serres". Niran Abbas (dir.). [[University of Michigan]] Press, Ann Arbor, 2005, 259 p. {{ISBN|0472030590}} * {{en}} "An ecology of knowledge : Michel Serres". Sidney Levy (dir.). "Sub-Stance", University of Wisconsin Press, Madison, 1997, n° spécial 83, vol. 26, n° 2. * {{fr}} "Michel Serres : philosophe occitan". Jean-Marie Auzias. Fédérap, Mussidan, 1992, 167 p. {{ISBN|2857920679}} * {{fr}} "Michel Serres : la mutation du cogito ; genèse du transcendantal objectif". Anne Crahay. Parizo : Éditions universitaires. Bruselo : De Boeck Université. 1988. 103 p. {{ISBN|2804111466}} * {{fr}} "L’espace du discours littéraire dans les essais philosophiques de l’écrivain Michel Serres". Wassim Ladki. Nancy : Université de Nancy 2. 1997. 408 p. (disertacio) * {{fr}} "Michel Serres : petites chroniques du dimanche soir". Michel Polacco. Parizo : Le Pommier. {{ISBN|2746502895}} == Filmografio == * {{fr}} "Michel Serres, philosophe : en compagnie de François L'Yvonnet, philosophe", filmo realigita fare de Benjamin Pichery. Parizo : INSEP. 2007. 90mn (DVD) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://agora.qc.ca/mot.nsf/Dossiers/Michel_Serres Prezento de Michel Serres] en "'''L'Encyclopédie de L'Agora'''"'. * {{fr}} [http://www.aufildemeslectures.net/?P=s&au=443 Citaĵoj ĉe "Au fil de mes lectures"] * {{fr}} [http://www.canalacademie.com/+-Michel-Serres-+.html Michel , la Franca Akademio dum radio-elsendo dediĉita al la filozofia demando pri la korpo kaj la identeco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081220173952/http://www.canalacademie.com/+-Michel-Serres-+.html |date=2008-12-20 }} * {{fr}} [http://www.radiofrance.fr/chaines/france-info/chroniques/sensinfo/index.php?p=1 Kroniko "Le Sens de l'info" ĉe '''France Infos''' (son-eltiraĵoj)] * {{fr}} [http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=681 Akademiano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090131053947/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=681 |date=2009-01-31 }}, prezento de Michel Serres ĉe la retejo de la Franca Akademio. * {{fr}} [http://www.archipress.org/press/atlas.htm Atlas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081221121022/http://www.archipress.org/press/atlas.htm |date=2008-12-21 }} la filozofio de la retoj fare de Michel Serres * {{fr}} [https://archive.is/20130703060814/www.inlibroveritas.net/lire/oeuvre10064-page1.html%23page Cybermondes], granda poemo pri kiberspaco omaĝe al Michel Serres, fare de Tina Noiret * {{fr}} [http://arpel.aquitaine.fr/spip.php?article6108 Michel Serres]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Michel Serres pri la franca kaj la angla == “''Nuntempe, la sciencistoj, la publicistoj, la ĵurnalistoj parolas la anglan. Oni vidas sur la muroj de Parizo multe pli da anglaj vortoj ol oni vidis da germanaj dum la Okupacio. Ĉiuj homoj kiuj havas en nia lando ian ajn respondecon ne plu parolas mian lingvon. Sekve, la francan mi nomas “lingvon de la malriĉuloj“. Kaj mi flegas ĝin same kiel mi flegas ĝenerale la ideojn, kiujn mi havas pri la malriĉuloj''“. (“'''[[Le Nouveau Quotidien]]'''” [[Laŭzano]], [[Svisio]], 1-an de decembro 1992). “''Pri ĉio tio'' (t.e. la superrego de la angla), ''ni kulpas, sed tio estas rapide reformebla. Sufiĉas ke la popolo, kiu parolas france, ribelu kontraŭ siaj decidpovuloj. Mi mem estas popolano, mia lingvo estas tiu de la malriĉuloj. Mi invitas la malriĉulojn ribeli kontraŭ tiuj, kiuj devigas ilin nenion kompreni.“'', “'''[[L’Est Républicain]]'''“ (26.12.1993). “Mi opinias ke, nuntempe, estas sur la muroj de Parizo pli da vortoj anglaj ol estis da vortoj germanaj dum la Okupacio, kaj tio estas tamen sub la respondeco de tiuj, kiuj volas tion surmeti, ĉar hodiaŭ ne estas okupaciaj trupoj. Mi nomas ilin "collabos“ <ref>"Collabo(s)" aŭ "kollabo(s)" estas mallongigo de "collaborateur(s)" uzata en Francio dum kaj post la [[Dua Mondmilito]] por malestime nomi ulo(j)n kiuj kunlaboris kun la nazia okupacianto.</ref>. (Kadre de kronikoj de “'''[[France Inter]]'''“, responde al la intervjuanto [[Michel Polacco]]. 2005). == Notoj == {{Referencoj|}} == Fonto == La baza materialo de tiu ĉi artikolo fontas el la franca versio de Wikipedia. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Serres, Michel}} [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Historiistoj de scienco]] [[Kategorio:Komandoroj de la franca nacia Ordeno de Merito]] f7396cad6qylu38wqzhaehhsfqx67m1 0 276384 9347391 9035363 2026-04-04T13:56:02Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347391 wikitext text/x-wiki '''Angoro''' laŭ [[PIV]] estas # en [[medicino]], ĝenerala missento kun premateco, aparte en la [[epigastra regiono]] kaj en la [[kapo]] (vidu pri tio ankaŭ la artikolon [[anksieco]]), # en [[psikologio]], maltrankvilo sentata de la homo antaŭ la vivo kaj deviganta lin meti al si metafizikajn demandojn pri sia kondiĉo kaj destino (vidu pri tio la artikolon [[ekzistadismo]]). Ĝenerale la missento medicine difinita ligiĝas al akcelo de la spirado kaj de la [[pulso]]. Ĝi observeblas en diversaj malsanoj, en statoj de [[obsedo]], [[timego]] aŭ granda maltrankvilo. Angoro povas esti sento ligata al la stato de [[malespero]], sed la prijuĝo de sia situacio kiel senespera povas esti diversmaniere traktata, ankaŭ ekzemple per kolero aŭ per [[rezignacio]]. Tamen pluraj naciaj lingvoj ne diferencas inter sialingvaj ekvivalentoj de la konceptoj "angoro" kaj "malespero" kaj tial la du vortoj foje mise uzatas kvazaŭ interŝanĝeble. Speciala kazo estas la sento de [[brustangoro]] ([[latine]] ''angina pectoris''): tuto de la paroksismaj doloraj simptomoj de la antaŭkora regiono, akompanataj de intensa angoro kaj de sento pri tuja morto. Brustangoro estas klara simptomo pri minaca aŭ jam okazanta [[koratako]]. Rilate al [[psika malsano|psikaj malsanoj]], elstarigindas ke angoro povas esti sento akompananta kaj la staton de ekstrema [[timo]] kaj tiun de [[depresio (medicino)|depresio]]. == Arto kaj literaturo == Ankaŭ en artaj verkoj "angoro" estas temo, ekzemple en multaj [[dramo]]j kaj bildaj verkoj. Frua ekzemplo estas la [[tragedio]] "[[Medea]]" de la [[antikva Grekio|antikva greka]] poeto [[Eŭripido]]. Fama sceno de angoro kaj malespero aperas en la unua parto de la dramo [[Faŭsto]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (la sceno "arbaro kaj kavo"). Klasika grava teatra [[rolulo]], kiu estas puŝata en ekstreman angoron kaj malesperon, estas tiu de ''Max Piccolomini'' en la dramo ''Wallenstein'' de [[Friedrich Schiller]]. Ankaŭ la tragika sorto de la rolulo ''Niobe'' el la [[greka mitologio]], kiu suferas grandan agonion, por skulptistoj kaj poetoj jam dum la antikva epoko estis ofte elektita temo. La bildo "La Ŝriko" de [[Edvard Munch]] estas ekzemplo por la [[ekspresionismo|ekspresionisma]] pentra bildigo de angoro. == Filozofio == Por la filozofo [[Søren Kierkegaard]] angoro - en sia dua, psikologia signifo de la vorto - estas [[peko]], ĉar la angoranto ĉesis lukti esperi pri si mem kaj pri [[dio]] ("la malsano kiu gvidas al morto"). == Vidu ankaŭ == * [[Anksieco]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|q=Angoro|wikt=angoro|ReVo=angor}} [[Kategorio:Emocioj]] [[Kategorio:Medicina terminologio]] [[Kategorio:Filozofio]] 6c67mqlrkgj6y6zjaz6aozgvl1qf09x 0 276828 9347953 9346062 2026-04-05T10:11:38Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Maria Magdalene by Caravaggio.jpg]] → [[File:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg]] → File replacement: update from a low quality version to a other one with better quality ([[c:c:GR]]) 9347953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--[[Dosiero:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|eta|140ra|maldekstre|<center>portreto de Caravaggio fare de ''Ottavio Leoni'']]--> [[Dosiero:Michelangelo Caravaggio 022.jpg|eta|maldekstre|''"Abraham oferas Isaakon"'' de [[Caravaggio]].]] '''Michelangelo Merisi''' (laŭ la hejmloko de sia familio kutime mallonge nomata ''[[Caravaggio]]'', plennome esperantigite ''Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo''; naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1571]] en [[Milano]], [[Lombardio]]; mortis la [[18-an de julio]] [[1610]] en ''Porto Ercole'', parto de la komunumo [[Monte Argentario]] piede de samnoma monto) estis [[italio|itala]] [[pentristo]] de la frua [[baroko|baroka epoko]]. Li famiĝis per aparta realismo en siaj pentraĵoj, kaj de aĵoj kaj de homoj, fizike kaj emocie. Kune kun lia dumviva kolego kaj konkurento [[Annibale Carracci]] kaj pro sia drameca uzado de la lumo, li estas konsiderita la fondinto de la [[Romo|roma]] skolo de baroka pentrado.<ref> Vincenzio Fanti (1767). [https://books.google.es/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (itale).] Trattner. p. 21. </ref><ref>[https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 "Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio".] Gettyimages.it. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref><ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312 "Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)".] Getty.edu. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref> Caravaggio uzis fizikan observadon kun spektakla uzado de ''[[chiaroscuro]]'' kio iĝis konata kiel [[tenebrismo]]. Li faris el tiu tekniko la dominantan stilan elementon, malheligante ombrojn kaj metante aĵojn en brilaj lokoj. Caravaggio forte esprimis krudajn momentojn kaj scenojn, ofte montrante violentajn luktojn, torturojn kaj mortojn. Li laboris rapide, uzante vivajn modelojn, sen uzado de desegnoj kaj laborante rekte sur la tolo. Lia influo sur la nova Baroka stilo kiu aperis el Manierismo estis tre forte. Tiu influo estas videbla rekte aŭ nerekte en la verkaro de [[Petro Paŭlo Rubens]], [[José de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj la artistoj de la venonta generacio kiuj estis sub liaj influoj estis nomitaj "Caravaggisti" aŭ "Caravagesques", same kiel tenebristoj aŭ "tenebrosi" ("ombristoj"). == Gravaj verkoj == <gallery> Dosiero:Michelangelo Caravaggio 025.jpg|<center>ripozo dum la fuĝo al Egiptio (ĉ. 1595) Dosiero:1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg|<center>la [[liutisto]] (1596) Dosiero:Medusa by Carvaggio.jpg|<center>[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] (1598) Dosiero:David and Goliath by Caravaggio.jpg|<center>Davido kun la kapo de [[Goliato]] (1600) Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|<center>[[Amoro venkas ĉion]] (''Amor Vincit Omnia'', 1602/3) Dosiero:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|<center>La vespermanĝo en Emaus (1602/3) Dosiero:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|<center>[[Sankta Mateo]] kaj la [[anĝelo]], 2-a versio (1602) Dosiero:1606 Caravaggio, Ecce Homo Palazzo Bianco, Genoa.jpg|<center>Ecce Homo ("Jen homo", [[Pontio Pilato]] pledas por Jesuo, 1606) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 066b.jpg|<center>[[rozario|rozaria]] [[Sankta Maria|Maria]](1606-1607) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 007.jpg|<center>[[Bakĥo]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 069.jpg|<center>la morto de [[Sankta Maria|Maria]] Dosiero:The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|<center>la nekredema [[Sankta Tomaso|Tomaso]] Dosiero:The Deposition by Caravaggio.jpg|<center>la entombigo de Jesuo Dosiero:Michelangelo Caravaggio 038.jpg|<center>la [[krucumado|krucumo]] de [[Simono Petro]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|<center>''Canestra di frutta'' (korbo da fruktoj) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 055.jpg|<center>sankta familio kun [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|<center>la sankta [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 021.jpg|<center>la senkapigo de [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|<center>[[Maria Magdalena]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|<center>[[Narciso]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wga.hu/html/c/caravagg reta ekspozicio de ĉiuj verkoj (itale kaj angle)] * [http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm vivo kaj verko (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102201709/http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm |date=2012-01-02 }} * [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html historio kaj mito: la morto de Caravaggios en Porto Ercole (germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html kaj itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} {{Ĝermo|arto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caravaggio, Michelangelo Merisi da}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] lk711ru7c94yxzvjiyu6gk6kqdz9wi9 0 276909 9347343 8519633 2026-04-04T13:39:47Z Sj1mor 12103 9347343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Wrapper}} |[[Dosiero:Roeselare Hugo Verriest -1.JPG|eta|dekstra|<center>Hugo Verriest antaŭ la poŝtoficejo de [[Roeselare]]]] |- |[[Dosiero:Familie Verriest in 1861.jpg|eta|dekstra|<center>La familio Verriest en 1861.]] |} '''Hugo Nestor VERRIEST''' (naskiĝis en [[Deerlijk]] la {{daton|25|novembro|1840}}, mortis en [[Ingooigem]] la {{daton|27|oktobro|1922}}) estis [[Flandrio|flandra]] sacerdoto, verkisto kaj oratoro. Kiel studento en la Malgranda Seminario de [[Roeselare]] li en 1857 ricevis kursojn dum naŭ monatoj de [[Guido Gezelle]]. En 1864 li iĝis pastro. Inter 1864 kaj 1867 li estis instruisto en [[Bruĝo]] kaj de 1867 ĝis 1877 li instruis mem en la Malgranda Seminario de Roeselare. Unu el liaj studentoj tie estis [[Albrecht Rodenbach]]. En 1877 li iĝis direktoro de abatinejo en [[Heule]], en 1878 ĉefo de la koelgio en [[Ieper]], en 1888 pastoro de [[Wakken]] kaj en 1895 en [[Ingooigem]]. Verriest havas multe pli fortan politikan temperamenton kaj pli grandan politikan talenton ol lia introvertita instruisto Gezelle. Li forte pledis ke junuloj el Flandrio povu lerni kaj studi en la gepatra lingvo. Inter 1877 kaj 1881 li estis redaktoro de la ĵurnalo ''De Vlaamsche Vlagge'' (La flandra flago). En 1906 li rajtis membriĝi en la ''Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde'' (Reĝa Flandra Akademio pri Lingvo kaj Literaturo). Li ricevis la honortitolon ''Doctor honoris causa'' de la [[Universitato de Loveno]]. == Kelkaj verkoj == * 1899: ''Regenboog'' (Ĉielarko) * 1900: ''Drie geestelijke voordrachten'' (Tri spiritaj prelegoj) * 1901: ''Twintig Vlaamsche koppen'' (Dudek flandraj kapoj) * 1903: ''Op wandel'' (Promenanta) * 1904: ''Voordrachten'' (Prelegoj) == Tradukoj al Esperanto == * ''La flandra popolo'', tradukita de [[Leopold Van der Poel]] kaj aperinta en 1928 en la antverpena gazeto ''De Schelde'' ([[Skeldo]]). * ''La kanto'', originale ''Het Lied'' (el ''Voordrachten'', 1904), tradukita de [[Hector Vermuyten]], aperinta en [[Belga Antologio]] p. 154. == Internaj ligiloj == {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://museum.antwerpen.be/amvc_letterenhuis/amvc3_eng.html Pri la heredaĵo de Hugo Verriest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050317030926/http://museum.antwerpen.be/amvc_letterenhuis/amvc3_eng.html |date=2005-03-17 }} * {{nl}} [http://users.telenet.be/louis.jacobs/Verriest.htm Biografio de Verriest] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090322034145/http://users.telenet.be/louis.jacobs/Verriest.htm |date=2009-03-22 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Verriest, Hugo}} [[Kategorio:Flandraj verkistoj]] nqdzoq14w282dc8kp4ie03rvpunb5ow 0 277174 9347180 8868405 2026-04-04T12:22:13Z Sj1mor 12103 9347180 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=IQ}} '''Seleŭkio-Ktesifono''' ({{lang-ar|المدائن|t=al-Mada’in}} = la urboj, {{lang-fa|تيسفون|t=''Tisfun''}}, ankaŭ konata sub la nomo ''Beit-Ardaŝir'' {{mankas fonto}} - estis [[duobla urbo]] en la nuntempa Irako, kiu konsistis el la kunkreskiĝintaj urboj Seleŭkio kaj Ktesifono dividitaj per la rivero [[Tigriso]]. La duobla urbo estis la ĉefa rezidejo de la reĝoj de la [[partoj]] kaj de la [[sasanidoj]]. La etimologio de la nomo Ktesifono, kiu cetere estas greklingva persona nomo, estas nekonata. == Historio == '''Seleŭkio''', ĉe la dekstra bordo de la rivero [[Tigriso]], fondiĝis pere de la reĝo ''Seleŭko la 1-a'' proksime de la malnova urbo ''Opis''. Kune kun la urbo [[Antioĥio]] ĉe rivero [[Orontes]], la nova urbo iĝis la ĉefa rezidejo de la [[seleŭkida imperio]]. Meze de la [[2-a jarcento a.K.]] la urbo estis konkerita fare de la [[partoj]]. La urbo estas interalie priskribata de la romiaj [[historiisto]]j [[Tacito]] (''Analoj'', 6, 42) kaj [[Plinio la pli maljuna]]. Tacito rimarkigis ĉefe, ke Seleŭkio estis potenca, per altaj muroj protektita urbo. 300 urbaj civitanoj konsistigis urban konsilion de [[helenismo|helenisma]] tipo, kiun kompletigis popola parlamento. Tamen la reĝo ''Artabanos la 2-a'' enmiksiĝis en la aŭtonoman urban regadon, post kiam Seleŭkio subtenis lian rivalon ''Tiridates la 3-a''. La urbo ankaŭ dum la epoko de la [[partoj]] komence restis plejparte helenisma kaj pro sia favora situo plu prosperis. Laŭdire en ĝi tiam loĝis pluraj centmiloj da loĝantoj – krom grekoj kaj makedonoj aparte judoj kaj sirianoj, poste en kreskanta kvanto ankaŭ partoj. Tamen ripete en la urbo erupciis ribeloj kontraŭ la partoj, aparte post kiam la partaj reĝoj proksime de Seleŭkio fondis la urbon ''Vologesias'' kaj parte subtenis ĝin. Fine de la [[1-a jarcento]] la urbo pli kaj pli perdis sian helenisman karakteron kaj ŝanĝiĝis al plejparte parta urbo. Fine de la jaro [[165]] la urbo estis konkerita kaj prirabita fare de la romia armeo sub komando de ''Avidius Cassius'' – tio estis la fino por la eksa centro de la [[helenismo]] en [[Mezopotamio]]. Jam la armea armeestro ''Septimius Severus'' kun siaj legioj kadre de sia milito kontraŭ la partoj trovis la restojn de la urbo praktike nedefenditaj, tamen en la urbo ankoraŭ dum la epoko de la parta reĝo ''Vologaeses la 6-a'' produktiĝis moneroj. Seleŭkio interalie estis la naskiĝloko de ''Diogenes de Babilono'' kaj de ''Seleukos de Seleŭkio''. '''Ktesifono''' estas plia historia urbo ĉe grava komerca vojo, ĉirkaŭ 35 kilometrojn sudoriente de la nuntempa urbo [[Bagdado]] ĉe la maldekstra bordo de la rivero [[Tigriso]], vidalvide de Seleŭkio. La urba nomo similas al greklingva persona nomo, kaj eble originas el [[helenismo|helenisma]] nomdono sone simila al antaŭa [[toponimo]] – mankas certa klarigo pri la noma etimologio. Kontraste al la najbara helenisma najbara urbo Seleŭkio, la [[partoj]] levis la urbon Ktesifono, kiu jam dum la epoko de la [[seleŭkidoj]] estis konata, al la rango de vintra kaj ĉefa rezidejo de la partaj reĝoj kaj ekipis ĝin per fortaj remparoj, kvankam la najbara urbo Seleŭkio aliborde de la rivero daŭre ankaŭ havis gravan komercan rolon en la parta imperio. Laŭ la romia historiisto ''Ammianus Marcellinus'' tiu altrangigo de la urbo al rezidejo de la partaj reĝoj okazis inter la jaroj [[38]] kaj [[45]], dum la regotempo de ''Vardanes''. Tamen jam antaŭe la romia historiisto [[Tacito]] en sia verko ''Analoj'' (6, 44) nomis la urbon la rezidejo de la parta uzurpisto ''Tiridates la 3-a'', kiu dum la jaro [[36]] dumtempe okupis praktike la tutan [[Mezopotamio]]n. La urbo, aŭ pli konkrete dirite la "urboj", ĉar temis pri kunkreskaĵo el diversaj urbaj loĝlokoj, plu evoluis kaj kreskis sub la [[sasanidoj]], kiuj rigardis la du urbojn kiel unu metropolo kaj ankaŭ uzis Seleŭkio-Ktesifonon kiel ĉefurbo de sia regno. Dum la somero, kiam la klimato en Seleŭkio-Ktesifono iĝis tro varma, oni uzis ''Istaĥr'' kaj aliajn lokojn kiel dumtempaj someraj rezidejoj, sed Seleŭkio-Ktesifono restis la precipa rezidejo kaj politika ĉefurbo: Dum tiu tempo la urbo kreskiĝis ĝis vera grandurbo, kiu fine havis ĝis 500.000 loĝantoj. La urbo estis plurfoje konkerita de la romianoj, plej laste dum la jaro [[283]], kaj pliajn fojojn nesukcese sieĝita, plej laste dum [[591]], sed neniam pli longan tempon restis okupita de la romianoj. La lastan romiarmean klopodon de konkero entreprenis la [[bizanco|bizanca]] imperiestro [[Heraklio]] dum la jaro [[628]]. Post la persa malvenko en la batalo de ''Kadesia'' kontraŭ la ekspansiantaj islamanoj, la urbo dum la jaro [[637]] estis konkerita kaj parte detruita de la [[araboj]], sed tamen dum la sekva islama epoko krom la de la islamanoj nove fondita urbo [[Kufa]] estis centro de la [[ŝijaismo]]. La islama guberniestro '' Salmān al-Fārisī '', kiu rezidis en la urbo, estis signifa gravulo de la islama [[gnostikismo]]. Tamen Seleŭkio-Ktesifono definitive disfalis kaj perdis ĉian gravecon, post kiam dum la jaro [[762]] fondiĝis la nova metropolo [[Bagdado]]. Dum sia flora tempo, Seleŭkio-Ktesifono estis ankaŭ centro de la [[kristanismo]] en [[Persio]], de la [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[Asiria Eklezio de la Oriento]]. Plej malfrue dum la jaro [[410]] la [[episkopo]] de la urbo kaj granda metropolito de Persio havis la titolon "katholikos". Li estis la gvida aŭtoritato por ĉiuj metropolitoj de Mezopotamio kaj por ĉiuj kristanaj eklezioj de la oriento – tio signifis "oriente de la [[Romia Imperio]]", konkrete aparte temis pri la imperio [[Persio]] kaj la [[hinda subkontinento]], pli poste ankaŭ pri [[centra Azio]] kaj pri [[Ĉinio]]. Fine de la [[8-a jarcento]] ankaŭ la sidejo de la kristana granda metropolito translokiĝis de Seleŭkio-Ktesifono al Bagdado. == Arkeologiaj fosaĵoj == La teritorio de la antikva urbo ĝis nun nur en malsufiĉa kvanto estas arkeologie esplorata. Dum la [[Unua Mondmilito]] la ruinoj dum bataloj inter la armeoj de la [[Otomana Imperio]] kaj [[Britio]] estis aldone damaĝitaj. Arkeologiaj fosaĵoj aparte okazis en Seleŭkio inter la jaroj 1927–1932 kaj 1936–1937 pere de sciencistoj de la usona [[Universitato de Miĉigano]]: Tiuj fosaĵoj precipe koncentriĝis pri bloko de loĝdomoj, kaj trovatis parte tre riĉe ekipitaj loĝejoj inter la jaroj 300 a.K. ĝis 200 p.K.. La trovaĵoj ekspoziciatas en la muzeo ''Kelsey'' de la universitato de Miĉigano. Plue inter la jaroj 1964 ĝis 1989 okazis pliaj fosaĵoj de la itala [[Universitato de Torino]]: La italaj arkeologoj interalie trovis konstruaĵon, kiu ŝajne dum la seleŭkida epoko uziĝis kiel ŝtata arkivo. Elfosiĝis 30.000 argilaj tabuloj kun sigeloj, preskaŭ ĉiuj en pure helenisma stilo. La konstruaĵo ŝajne bruldetruiĝis dum la parta konkero de la urbo ĉirkaŭ la jaro [[-150|150 a.K.]]. Sondaĵoj krome rezultigis du grandajn kanalojn, kiuj de oriento al okcidento kaj de nordo al sudo trairis la urbon. La ruinoj de Ktesifono estas multe malpli esplorataj. Germanaj fosaĵoj ĝis nun nur trovis partajn tombejojn, sed ne loĝdomojn. Italaj fosaĵoj trovis metiistan kvartalon. Ĉiuj ĝis nun trovitaj spuroj estas plej frue el la epoko de la sasanidoj, inter ili la restoj de antikva kristana preĝejo. Probable pli aĝaj konstruaĵoj aŭ tre grandparte detruiĝis ĝis plej laste la sasanida epoko aŭ estas entombigitaj sub metroj de dikaj tavoloj de sedimento. Iom pli norde de la areo prilaborata de la italaj arkeologoj, irakaj arkeologoj trovis fruajn islamajn domojn, parte riĉe dekoritajn, el la tempo post la jaro [[637]]. La sola nuntempe ankoraŭ surloke spektebla ruino estas la restoj de la sasanida palaco ''Tak-e Kisra'', kiuj aparte imponas pro granda volbaĵo (videbla sur la foto artikolokomence). == Vidu ankaŭ == * [[Arko de Ktesifono‎]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.iranchamber.com/history/ctesiphon/ctesiphon.php anglalingva artikolo pri Ktesifono] * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin//ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0006&query=head%3D%232401 anglalingva mencio pri Seleŭkio en la ''Princeton'' enciklopedio de klasikaj lokoj] * [http://www.vini.de/Gahname/Gahname7/Gahname7-Palast%20Ktesiphon.pdf germanlingva artikolo pri la palaco de Ktesifono]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!--[[Kategorio:Helenismo]] [[Kategorio:Kristana oriento]]--> [[Kategorio:Persa imperio]] [[Kategorio:Mezopotamio]] [[Kategorio:Parta imperio]] [[Kategorio:Historio de Irako]] [[Kategorio:Historio de Irano]] tte9u1dlpn3xw6s56wogat7i5g14jpp 0 277624 9347329 8729797 2026-04-04T13:35:47Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347329 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Almeria Alcazaba (fcm).jpg|eta|Alkazabo de [[Almería]]]] [[Dosiero:Malaga Alcazaba2004.jpg|eta|Alkazabo de [[Málaga]]]] La '''alkazabo'''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 11.</ref> (de la [[araba]] ''qasaba'', قصبة, 'fortikurbo') estas fortikita konstruaĵaro ene de murega urbo, kies funkcio estis la milita defendo. Ili oftas tra la tuta teritorio regata de [[Islamo]]. En la sudo de [[Hispanio]], kiu ricevis araban influon inter la 8-a kaj [[15-a jarcento]]j, ekzistas alkazaboj en [[Alkazabo de Almería|Almería]], [[Alkazabo de Antequera|Antequera]], [[Alkazabo de Badajoz|Badajoz]] (la plej etenda de Eŭropo), [[Granada (Hispanio)|Granada]], [[Guadix]], [[Alkazabo de Málaga|Málaga]] kaj [[Alkazabo de Mérida|Mérida]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=alkazabo}} * [http://www.alhambradegranada.org/historia/alhambraAlcazaba.asp Alkazabo de la [[Alhambro|Alhambra]] de Granada] * [http://www.alhambra.org/esp/index.asp?secc=/alhambra/historia_alhambra/alcazaba La Alkazabo de la Alhambra en Granada] * [http://www.arrakis.es/~gaeta/m-alcaza.htm Alkazabo de Málaga] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090330013645/http://www.arrakis.es/~gaeta/m-alcaza.htm |date=2009-03-30 }} [[Kategorio:Milita arkitekturo]] [[Kategorio:Al-Andalus]] [[Kategorio:Islama arkitekturo]] [[Kategorio:Fortikaĵoj]] 0s4xia1epylyvd67pcrdb7tb7g3g4ne 0 288764 9347261 9045838 2026-04-04T13:14:00Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347261 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Perihelion-Aphelion.svg|eta|Angla diagramo de la [[perihelio]] kaj la afelio]] La '''afelio''' (pli ĝuste ''aphelio'' aŭ ''apohelio'') estas la punkto de [[orbito]] de [[astro|kosma objekto]] ([[planedo]], [[kometo]], [[asteroido]]) de la [[Sunsistemo]], kie tiu objekto estas plej malproksima de [[Suno]]. La malo de ''afelio'' estas ''[[perihelio]]''. ''Afelio'' estas aparta nomado de la ĝenerala termino [[apsido|apoapsido]]. La orbito de kosma objekto povas ne havi afelion, aŭ pli precize la afelio estas je nefinita distanco. Estas la kazo de [[hiperbolo|hiperbolaj]] orbitoj de iuj kometoj. [[Tero]] estas ĉe sia afelio inter la [[3-a de julio|3-a]] kaj la [[7-a de julio]]. Tiu dato glitas de po dudek minutoj ĉiu jaro pro la [[precesio de la ekvinoksoj]] (vidu: "[[Ekvinokso]]") kaj pro aliaj perturboj al la tera orbito. == Lingva rimarko == La vorto ''afelio'' venas de la [[Antikva greka lingvo|greka]] "''απο''" [apo] = malproksima de, kaj "''ηλιος''" [helios] = Suno. Oni do devus diri ''aphelio''. Sed ĉar la [[digrafo]] "ph" estas prononcata [f] en gravaj lingvoj ([[franca]], [[angla]]...), oni misprononcis ''afelio'' kaj skribis tiel en pluraj aliaj lingvoj, inter kiuj [[esperanto]]. {{Projektoj|wikt=afelio|ReVo=afeli}} {{ĝermo|astronomio}} [[Kategorio:Astronomio]] r0ez86p4gh4k5g72ircunuxy6mj5qrj 0 296079 9347178 8783107 2026-04-04T12:20:48Z Sj1mor 12103 9347178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Klaus Buchner''' (naskiĝis la [[6-an de februaro]] [[1941]] en [[Munkeno]]) estas germana [[fizikisto]], universitata profesoro kaj [[politikisto]], aktiva en la [[Ekologie Demokratia Partio]] ([[germane]] ''Ökologisch-Demokratische Partei'', ödp). Li estis elektita [[Membroj de la Eŭropa Parlamento|membro de la]] [[Eŭropa Parlamento]] en [[2014]] kaj reelektiĝis en 2019, sed post nur unu jaro pludonis sian mandaton de 2019 ĝis 2024 en junio 2020 al la germana politikistino ''Manuela Ripa'', kiu konfirmiĝis en la sekva baloto de junio 2024 kaj do havas EP-mandaton ĝis 2029. == Familio == Klaus Buchner estas la filo de la zoologo ''Hans Buchner'' (1906−1997) kaj ties edzino ''Edeltraud''. Li estas edziĝinta, katolika kaj havas kvar infanojn, unu filon kaj tri filinojn. Unu el la infanoj estas de [[Barato|barata]] deveno, adoptita, el infanejo de [[patrino Teresa]] en [[Kolkato]]. == Profesia vivo == En 1960 Klaus Buchner en Munkeno finis la gimnazion per abitura ekzameno. Sekve li studis [[fiziko]]n – unue en la du munkenaj universitatoj, [[Universitato Ludwig Maximilian de Munĥeno|Universitato Ludwig Maximilian]] (1960–1963) kaj [[Teknika Universitato de Munkeno|Teknika Universitato Munkeno]] (1963-1964). Sekve li daŭrigis la studojn pri teoria fiziko en la [[Universitato de Edinburgo]], kie li diplomiĝis. Inter la jaroj 1965 kaj 1970 li laboris en la Max-Planck-instituto por fiziko kaj astrofiziko en Munkeno, kies direktoro tiam estis [[Werner Heisenberg]]. En 1970 li doktoriĝis per verko pri eksperimenta fiziko. Post esploraj sesioj en la ŝtata [[Universitato de Kioto]] (1971–1972), la universitato de [[Ĉandigaro]], la ĉefurbo de [[Panĝabo]] ([[1972]]) kaj en la eŭropa esplorcentro en [[Ĝenevo]], li iĝis profesoro pri matematiko en la [[Teknologia Universitato Munkeno]]. [[Dosiero:Klaus Buchner g.jpg|eta|250ra|maldekstra|{{centre|Klaus Buchner en 2017}}]] == Politika kariero == En 1983 li membriĝis en la [[Ekologie Demokratia Partio]] de [[Germanio]] ([[germane]] ''Ökologisch-Demokratische Partei'', ödp). En tiu momento li ankoraŭ estis subtenanto de la uzo de [[atomenergio]] kaj esperis pri tolero de la grandparte forte kontraŭ-atomenergiaj sampartianoj. Du jarojn pli poste tamen ankaŭ li konvinkiĝis lukti kontraŭ la uzo de atomenergio. Jam antaŭ lia partia membriĝo li plurajn jarojn subtenis diversajn ekologiajn civitanajn iniciativojn. Ekde la jaro 1990 li estis prezidanto de la ekologia konsilio de sia partio. Inter 2000 kaj 2003 li estis partia vicprezidanto. De 2003 ĝis 2010 Klaus Buchner estis prezidanto de la ekologie demokratia partio de Germanio. En la prezidanta baloto li pledis por tutgermania agado de la partio kaj sukcesis kontraŭ konkuranto, ''Uwe Dolata'', kiu pledis por koncentriĝo de la partia aktivado nur en la federacia lando [[Bavario]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://oedp.de/die-oedp/vorstellung-partei/mitgliederportraits?id=12 portreto en la retejo de la ekologie demokratia partio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090914040923/http://www.oedp.de/die-oedp/vorstellung-partei/mitgliederportraits?id=12 |date=2009-09-14 }} * [http://www.dr-klaus-buchner.de retejo de Klaus Buchner okaze de la Eŭropa Baloto 2009] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090823002609/http://dr-klaus-buchner.de/ |date=2009-08-23 }} * {{PND|131382969}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Buchner, Klaus}} [[Kategorio:Germanaj sciencistoj]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Germanio 2014-2019]] [[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Germanio 2019-2024]] mvfobialcmgnwaj5biq5j5d335bbtun 0 296337 9347560 9117472 2026-04-04T19:43:41Z DidCORN 34571 Ligo al apartigilo 9347560 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Hubble}} La '''leĝo de Hubble-Lemaître'''<ref>{{Citaĵo el la reto |dato=29-a de oktobro 2018 |titolo=''IAU members vote to recommend renaming the Hubble law as the Hubble–Lemaître law'' (IAU rekomendas la terminon "Leĝo de Hubble-Lemaître) |url=https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1812/?lang |eldonejo=[[Internacia Astronomia Unio]] |alirdato=2018-10-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190330010355/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1812/?lang |arkivdato=2019-03-30 }}</ref> (antaŭ nomita '''leĝo de Hubble''') en [[astronomio]], asertas ke, la [[galaksio]]j malproksimiĝas unu de la aliaj kun rapideco ''proksimume'' proporcia al ilia distanco: Ju pli [[galaksio]] estas malproksima, des pli ĝi ŝajnas forfuĝi rapide. Tiu-ĉi leĝo validas nur por la observebla universo. Eblas eksterpoli la leĝon, sed nur hipotezante, ke la [[universo]] estas ĉie homogena kaj izotropa. Al tiu ĝenerala movo de malproksimiĝo, aldoniĝas propra movo de galaksioj ene de [[galaksiamaso]]j. Ekzemple, [[Lakta Vojo]] kaj [[Andromeda galaksio]] nun proksimiĝas, ĉar ambaŭ anas en [[Loka Grupo]], kaj [[elipso|elipse]] [[orbito|orbitas]] ĉirkaŭ ĝia [[centro de maso]]. Nur trans ia distanco, la ĝenerala [[ekspansio de Universo]] superas la lokajn movojn. == La leĝo == Elkovis ĝin la [[usono|usona]] [[astronomo]] [[Edwin Hubble]] en [[1929]], observinte la [[ruĝenŝoviĝo]]n en galaksioj, kies distancojn li mezuris per la brilo de [[cefeido]]j''. Fakte, lia observo pravigis la hipotezon de la [[Belgio|belga]] astronomo [[Georges Lemaître]], la unua, kiu teoriis pri universo naskita de [[praeksplodo]]. La formulo de tiu leĝo estas simplega: :<math>r = H_0 d\;</math>. kie <math>r\;</math> estas la rapideco de "fuĝo" de la galaksioj rilat al observanto, kaj <math>d\;</math> la distanco. La konstanto <math>H_0\;</math> dirita ''konstanto de Hubble'' valoras, laŭ la lastaj observoj: <math>H_0\;</math> = 70,8 ± 4,0 ([[Metro en sekundo|km/s]]) / mega[[parseko]]. Tie estas, ke kosma objekto situanta je 1 megaparseko (aŭ : 3&nbsp;261&nbsp;564 [[lumjaro]]j) fuĝas el ni kun rapideco de 70,8 kilometroj en sekundo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://sciences-physiques.ac-dijon.fr/astronomie/analyse_spectrale/hubble/hubble.htm La leĝo de Hubble] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090601074704/http://sciences-physiques.ac-dijon.fr/astronomie/analyse_spectrale/hubble/hubble.htm |date=2009-06-01 }} * {{en}} [http://wmap.gsfc.nasa.gov/universe/uni_expansion.html Kiom rapide Universo ekspandas ?] * {{eo}} [http://www.ipernity.com/blog/52940/71341 La Ekspansianta Universo] {{Ĝermo|Astronomio}} [[Kategorio:Astrofiziko]] mho52d8p6xgr33swcfx3486pg1mz335 0 299082 9347773 9342205 2026-04-05T05:43:52Z Sj1mor 12103 9347773 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Cochlear implant.jpg|eta|dekstra|Koklea enplantaĵo (''CI'')]] '''Koklea enplantaĵo''' (angle ''cochlear implant'', ''CI'') estas enkapa enplantaĵo, nome [[protezo]] por [[surdulo]]j, kies aŭdnervo (''Nervus cochlearis'' aŭ ''Nervus acusticus'') ankoraŭ funkcias. [[Surdulo]] portas ankaŭ unuan aŭ duan specialajn audilojn kun maldirekta kontakto kun la enplantaĵoj. Elektrodo en orelo kaj modemo estas enplantigitaj, sed la aparato havas ankaŭ eksterajn partojn. Ĝia sukceso estas disputita. Kuracistoj vidas la sukcesojn, surduloj la malsukcesojn karakterajn. En bone aŭdantaj uloj la kokleo transformas sonojn en elektraj impulsoj en ena orelo. Tiuj signoj estas transportitaj al cerbo per aŭda nervo. Se ĉeloj en la kokleo ne aŭ tre malbone funkcias, koklea enplanto povas helpi. == Funkciado == [[Dosiero:Cochearimplants.JPG|eta|alt=Koklea enplanto|Ena parto de la enplanto]] Metodo de funkciado: * Mikrofono sentas sonojn kaj sendas ilin al parolprocesoro. * La parolproceso transformas signalojn. * Dissenda bobeno ricevas signalojn, kaj sendas ilin sub al la riceva bobeno. * La riceva bobeno estas plantigita en kranio. Ĝi dekodas signalojn, kaj sendas ilin al elektrodo en kokleo. * La elektrodo havas multajn fadenojn kun malsamaj longoj. Mallongaj helpas auxdi altajn, longaj malaltajn sonojn. * Signaloj de elektrodoj estas perceptitaj de aŭda nervo kaj senditaj en cerbo. == Aŭdo per la aparato == [[Dosiero:Cochlear implant2.jpg|dekstra|250px|La aparato ekstere]] Oni kun koklea enplanto aŭdas alie, ol bone aŭdantaj uloj: * Aŭda sojlo estas optimale 25-35 dB, kiu eblas inteligi parolon. * En kazo de unuflanka enplanto la ulo ne povas detekti direkton de sonoj. * Ĝi ne donas naturan aŭdon, la sonoj estas robotaj, pepaj, metalaj laŭ uloj, kiuj iam aŭdis. Helpe de koklea enplanto la ulo povas inteligi kaj lerni parolon. Uloj frue enplantigitaj povas ankaŭ same aŭdi muzikon, kiel aŭdantoj. == Kondiĉoj == Ne ĉiu surdulo povas havi avantaĝon per uzado de enplanto. La aŭda nervo devas esti kapabla. Ankaŭ gravas formo kaj loko de heliko, kaj ke oni povas igi elektrodojn ene, kiun ostigado de heliko malhelpi povas. Kialo de tiu povas esti meningo, kiu estas unu el ĉefaj kialo de surdigado. Ankaŭ longa surdeco estas malhelpo. Laŭ esploroj plej bona estas enplantigi infanojn tre frue, antaŭ unu kaj duona aŭ du jaroj. Post enŝalto de CI la ulo devas lerni aŭdi per la aparato, ĉar tiu tre malsamas de natura aŭdo. Ankaŭ faka helpo estas bezonita, sed pli gravas motivoj de la ulo. La aparato, operacio kaj rehabilitado havas ilian kostojn, kiujn malsanokosta asekuro povas pagi. === Enplanto === Oni enplantas la aparaton en plena narkozo. Dum operacio riceva bobeno kaj elektrodoj estas plantigitaj en iliaj lokoj kaj fiksitaj. Oni devas atendi unu monaton, dum la paciento resanigas. Poste povas oni aldoni aliajn partojn de le aparato. === Rehabilitado === La ulo aŭdas iom post aktivado de la aparato, sed tiu tre malsamas de natura aŭdo, ĉar ĝi ne estas tial diferenciita. Nerva flekseco helpas rapide kutimiĝi al tiu aŭdo. Dum unuaj monatoj fakuloj adaptas parolprocesoron grade, ĉar ankaŭ alkutimiĝado estas grada. Paralele ili instruas ankaŭ parolkomprenadon, kiu malsamas laŭ tempo de surdigado. Frue surdigitaj infanoj estas antaŭlingvaj surduloj, kaj kiuj surdiĝis post lernado de parolo, estas postlingvaj surduloj. Antaŭlingvaj infanoj povas esti enplantigitaj tre frue, ankaŭ se ili estas sek monataj. Terapeŭtoj helpas naturan alproprigadon de aŭdo kaj parolo, kiuj povas esti sufiĉaj por normala komunikado. Ankaŭ en kazo de postlingvaj surduloj tempo esti surda gravas, ĉar dum tiu nerva sistemo kutimiĝas al surdeco. Por sukceso oni devas havi rapidan enplantadon. Post aktivado de CI ili devas kutimi al sonoj aŭditaj per la aparato. === Kapabloj === La enplanto ne kuracas surdecon, sed anstataŭigas naturan aŭdon. Enplantitoj havas diversajn opiniojn. Iuj pensas, ke la CI estas tre efika; laŭ aliaj, ĝi efikas malpli; kaj estas, kiuj volas removi ĝin, ĉar ĝi malhelpas pli ol ĝi helpas.<ref name='Delost_controversy'>{{Cite journal| first=Shelli | last=Delost|author2=Sarah Lashley| contribution=The Cochlear Implant Controversy| title=Drury Interdisciplinary Research Conference| publisher=| place=| pages=| year=2000–03| id= | contribution-url=http://www.drury.edu/multinl/story.cfm?ID=2442&NLID=166| format=}}</ref> Ankaŭ al ŝtato estas bona negoco subvencii la ilon, ĉar ankaŭ unuflanka enplantigo ŝparas multe al ĝi, kiun ĝi devus pagi por evolui infanojn.<ref>{{Cite journal|author=Summerfield AQ1, Marshall DH, Archbold S.|title=Cost-effectiveness considerations in pediatric cochlear implantation|journal=Am J Otol|volume=18 |issue=6 Suppl |pages=166–8 |year=1997 |pmid=}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Colletti L1, Mandalà M, Shannon RV, Colletti V.|title=Estimated net saving to society from cochlear implantation in infants: a preliminary analysis|journal=Laryngoscope|volume=121|issue=11|pages=2455–60|year=2011|pmid=22020896|last2=Mandalà|last3=Shannon|last4=Colletti|doi=10.1002/lary.22131}}</ref> Postlingvaj surduloj regajnas parolkomprenadon, pleje se ili estis surdaj malmultan tempon. Vivkvalito de surdblinduloj plibonigas subite kiam oni enŝaltas la aparaton. Ili povas subite gajni pli informon per aŭdo, kiu estas uzebla por komunikado kaj orientigo. Ankaŭ senso de ekvilibreco plibonigas, ili moviĝas pli memfide, igas tre memfidaj, sendependaj kaj malfermitaj. Ankaŭ otoskleroso ne estas malhelpo al novaj aparatoj.<ref>{{cite journal | author = Marshall AH, Fanning N, Symons S, Shipp D, Chen JM, Nedzelski JM | date = October 2005 | title = Cochlear implantation in cochlear otosclerosis | url = | journal = Laryngoscope | volume = 115 | issue = 10| pages = 1728–1733 | doi=10.1097/01.mlg.0000171052.34196.ef}}</ref> Postlingvaj surduloj diras, ke sonoj aŭditaj per koklea enplabto ne estas samaj kiujn ili povis aŭdi antaŭ surdigado. Ili priskribis ilin per vortoj ''maŝinaj sonoj'', ''teĥnikaj sonoj'', ''sintezaj sonoj''. Jack Ashley Angla reprezentanto estis surda dum 25 jaroj, kaj estis 70 jara, kiam li estis enplantita en 1994. Li similis parolon komence aŭditan per enplanto al grakado de daleko kun laringito. Li povis diferenci sonojn de konatoj ankaŭ per telefono. Li devis uzi liplegadon nur en bruaj ĉirkaŭaĵoj aŭ kun novaj sonoj.<ref>{{cite news|last= Rempp|first = Kerri|title = City clerk outsmarts heredity|publisher = [[The Chaldron Record]]|date = 2009-06-11|url = http://www.thechadronnews.com/articles/2009/06/11/chadron/headlines/doc4a1d6a310403c812363413.txt|accessdate = 2009-06-19}}</ref> Virino similis sonojn per la aparato al sonoj de karakteroj de desegnofilmo en brua radio. Post unu jaro ŝi povis aŭdi ĉiun normale.<ref>{{cite news|last= Rempp|first = Kerri|title = City clerk outsmarts heredity|publisher = [[The Chaldron Record]]|date = 2009-06-11|url = http://www.thechadronnews.com/articles/2009/06/11/chadron/headlines/doc4a1d6a310403c812363413.txt|accessdate = 2009-06-19}}</ref> Enplantoj havas pleje nur 22 elektrodojn, kiuj devas anstataŭi 16000 harajn ĉelojn. Pleje oni normale povas kompreni parolon, kaj nur en bruo devas helpi al ilia aŭdo per liplegado.<ref>{{Cite journal|author= Erin C. Schafer, Linda M. Thibodeau|year= 2004|title= Speech recognition abilities of adults using CIs interfaced with FM systems|journal= Journal of the American Academy of Audiology|volume= 15 | issue = 10|pages= 678–691|doi=10.3766/jaaa.15.10.3|pmid= 15646666|last2= Thibodeau}}</ref> Surduloj, kiuj adultigis surde, trovas la enplanton malefektiva kaj iritanta. La kialo estas adaptiĝado al surdeco, kiu estas post ia tempo neregresebla. Kiuj ne naskis surde, sed surdigis grade, povas pli uzi la aparaton ol uloj kiuj naskis surde. Por parolkomprenado estas unuaj jaroj kritikaj; la enplanto ne povas retiri tempon por komenci tiun tempon. Pli bonas, se la infanto havis aŭdaparaton, kaj oni helpis lerni al li aŭdi. La efiko povas esti plibonigita per analitikaj, sintezaj kaj aliaj praktikoj, ekzemple samtempe legi saman libron per aŭdlibro kaj laŭte leganta ĝin en papero.<ref>Tools for Improving Listening Skills, Hope: Cochlear (Re) Habilitation Resources, http://hope.cochlearamericas.com/Tools-for-Improving-Listening-Skills {{Wayback|url=http://hope.cochlearamericas.com/Tools-for-Improving-Listening-Skills |date=20150613093227 }}</ref> La enplanto povas helpi ankaŭ al surdaj infanoj, kiuj aŭdnervo ne funkcias. Adultaj surduloj sen funkcionanta aŭdnervo povas pli uzi enplanton por cerba trunko. Pleje oni uzas koklean enplanton nur unuflanke por konservi naturan aŭdon por aliaj aŭ futuraj aparatoj, sed laŭ artikolo el 2005 ambaŭflanka enplanto estas avantaĝo kaj infanoj kaj adultoj por parolkomprenado kaj en trovado de loko de fonto de sonoj.<ref name="pmid16109670">{{Cite journal|author= Offeciers E, Morera C, Müller J, Huarte A, Shallop J, Cavallé L.|title= International consensus on bilateral cochlear implants and bimodal stimulation|journal= Acta Otolaryngol.|volume= 125|issue= 9|pages= 918–919|date=Sep 2005|pmid= 16109670|doi= 10.1080/00016480510044412|last2= Morera|last3= Müller|last4= Huarte|last5= Shallop|last6= Cavallé}}</ref> Laŭ 2011-a artikolo infanoj kun ambaŭflanka enplanto povis pli bone aŭdi kaj paroli.<ref name="Tenenbaum">{{cite web |url= http://www.news.wisc.edu/19941 |title=Deaf children: Study shows significant language progress after two cochlear implants (Oct. 24, 2011) |first= David|last= Tenenbaum|work=news.wisc.edu |date= 2011-10-24|accessdate= 25 October 2011}}</ref> === Evolvoj === En nomo de La Trobe Universitato en Melboune en 2008 Graeme Clark deklaris evolvon de nova, hi-fi enplanto kun 50 elektrodoj. Li volis plibonigi parolkomprenadon en bruo kaj plibonnigi kapablon aŭdi muzikon. Liaj esploroj multe helpis pli kompreni naturan aŭdon.<ref>[http://www.news.com.au/technology/story/0,28348,24817307-5014239,00.html Cochlear implant maker says hi-fi bionic ear will help the deaf hear music.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210610021429/https://www.news.com.au/technology/story/0,28348,24817307-5014239,00.html |date=2021-06-10 }} News.com.au, December 18, 2008.</ref> Esploristoj de Northwestern Universitato povis direkte stimuli neŭronoj en kokleo per trabsruĝa lumo. Tiam povis ili detekti elektran aktivecon en inferior colliculus, kiu estas regiono de meza cerbo, kiu ligas enan orelon kun aŭda krusto de cerbo. Tiu stimulado estis pli akuarata ol stimulado per elektrodoj. Lasera stimulado estas promisa, sed ĝi bezonas pliajn esplorojn pri uzado de [[lumfibro]].<ref>Nowak, R. (2008). [http://www.newscientist.com/article/mg20026833.900-light-opens-up-a-world-of-sound-for-the-deaf.html Light opens up a world of sound for the deaf]. New Scientist.</ref> Per enplantado natura aŭdo iĝas perdita, do pleje la enplantigita orelo devas esti plene surda. Aparatoj de Electric Acoustic Stimulation (EAS) uzas hibridan sistemon,<ref>UT Southwestern Medical Center (2008, April 28). New Hybrid Hearing Device Combining Advantages Of Hearing Aids, Implants. ScienceDaily. Hozzáférés ideje: December 22, 2008, from http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080417100013.htm</ref><ref>Gantz, B.G. and Turner, C.W. (2004) [http://pdfserve.informaworld.com/665754_731196555_713714567.pdf Combining acoustic and electrical speech processing: Iowa/Nucleus hybrid implant.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Halott link|url=http://pdfserve.informaworld.com/665754_731196555_713714567.pdf |date=2018-11 }} Acta Otolaryngol 124: 344-347. See also: http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html {{Wayback|url=http://www.nationalreviewofmedicine.com/issue/2006/03_30/3_advances_medicine02_6.html# |date=20120501113650 }}</ref> en kiu oni povas uzi naturan aŭdadon kun aŭdaparato, kaj en frekvencoj, kiuj ne pova esti aŭditaj, la enplanton. Tiuj sistemoj estas uzeblaj ankaŭ por malfacile aŭdantuloj. Tiu aparato helpas kompreni kapolon ankaŭ en bruo.<ref>Turner, C.W., Gantz, B.J., Vidal, C., et al. (2004) [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JASMAN000115000004001729000001&idtype=cvips&gifs=yes Speech recognition in noise for cochlear implant listeners: Benefits of residual acoustic hearing]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} J. Acoust. Soc. Am. Volume 115, Issue 4, pp. 1729-1735.</ref> Oni evolvas ankaŭ enan enplanton. Kvar enplantigito havis tiun en 2011.<ref>{{cite web |url= http://www.newscientist.com/article/mg21028064.800-ear-implants-for-the-deaf-with-no-strings-attached.html |title=Ear implants for the deaf with no strings attached - tech - 04 April 2011 - New Scientist |first= Duncan|last= Graham-Rowe|work=newscientist.com |date= 2011-04-04|accessdate=5 April 2011}}</ref> === Komplikadoj === Kiel aliaj kuracaj intervenoj, ankaŭ enplanto de koklea enplanto havas ĝiajn riskojn. Plej gravaj estas: * [[Tinito]]: tinto aŭ murmurado en orelo * [[Alergio]] kontraŭ uzitaj materioj * [[Meningito]]<ref>{{Cite web|url=http://www.fda.gov/cdrh/safety/cochlear.html |title=FDA Public Health Notification: Risk of Bacterial Meningitis in Children with Cochlear Implants |publisher=FDA |date=July 24, 2002 |accessdate=2008-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080925005206/http://www.fda.gov/cdrh/safety/cochlear.html <!--Added by H3llBot--> |archivedate=2008-09-25}}</ref><ref>{{cite journal |author=Biernath KR, Reefhuis J, Whitney CG |title=Bacterial meningitis among children with cochlear implants beyond 24 months after implantation |journal=Pediatrics |volume=117 |issue=2 |pages=284–9 |date=February 2006 |pmid=16390918 |doi=10.1542/peds.2005-0824|author2=and others |displayauthors=1 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Summerfield AQ, Cirstea SE, Roberts KL, Barton GR, Graham JM, O'Donoghue GM |title=Incidence of meningitis and of death from all causes among users of cochlear implants in the United Kingdom |journal=Journal of Public Health |volume=27 |issue=1 |pages=55–61 |date=March 2005 |pmid=15564280 |doi=10.1093/pubmed/fdh188|last2=Cirstea |last3=Roberts |last4=Barton |last5=Graham |last6=O'Donoghue }}</ref> * Morto de ĉeloj malferme de enplanto.<ref name="pmid1728883">{{cite journal |author=Haberkamp TJ, Schwaber MK |title=Management of flap necrosis in cochlear implantation |journal=Ann. Otol. Rhinol. Laryngol. |volume=101 |issue=1 |pages=38–41 |date=January 1992 |pmid=1728883 |doi= 10.1177/000348949210100111|url= |accessdate=|last2=Schwaber }}</ref><ref name="pmid16949968">{{cite journal |author=Stratigouleas ED, Perry BP, King SM, Syms CA |title=Complication rate of minimally invasive cochlear implantation |journal=Otolaryngol Head Neck Surg |volume=135 |issue=3 |pages=383–6 |date=September 2006 |pmid=16949968 |doi=10.1016/j.otohns.2006.03.023 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0194-5998(06)00371-8 |accessdate=2009-04-01|last2=Perry |last3=King |last4=Syms Ca }}</ref> Kuraca estas alta presa oksigeno.<ref name=JHM>{{cite journal |author=Schweitzer VG, Burtka MJ |title=Hyperbaric Oxygen Therapy in the Management of Cochlear Implant Flap Necrosis. |journal=J. Hyperbaric Med |year=1990 |volume=5 |issue=2 |pages=81–90 |url=http://archive.rubicon-foundation.org/4424 |accessdate=2009-04-01 }}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Kapturniĝo]], [[stuporo]] * Sensento de orelo * Faca paralizo: Por enplanti la aparaton, oni devas labori ĉe nervoj, kiuj regas movojn de faciaj muskuloj. Dum interveoj ili povas esti lezitaj. La paralizo povas esti tempora aŭ dura, parcia aŭ plena.<ref>{{Cite book|author1=Patricia M. Chute |author2=Mary Ellen Nevins|title= The Parents' Guide to Cochlear Implants|url=https://archive.org/details/parentsguidetoco00chut |year= 2002|publisher= Gallaudet University Press|isbn= 1-56368-129-3|page= [https://archive.org/details/parentsguidetoco00chut/page/44 44]}}</ref> La ulo povas perdi ankaŭ lian gustsenton el similaj kialoj. * Haŭta infekto * Sango aŭ alia likvoro en loko de operado Estas protokolo kun severaj reguloj por decidi, ĉu oni povas ricevi la aparaton. Anomalioj en ena orelo povas malhelpi enplantadon. Pli frue ankaŭ malesto de funkcia aŭdnervo estis malhelpo, sed esploroj en 1980aj jaroj ebligis uzon de koklea enplanto ankaŭ e tiuj kazoj. [[Blake Papsin]] kaj liaj helpantoj esploris tiujn kazojn, kaj montris, ke ankaŭ ili povas esti enplantigitaj same sukcese kiel aliaj surduloj.<ref>{{Cite journal|last=Papsin|first=BC|title=Cochlear implantation in children with anomalous cochleovestibular anatomy.|journal=The Laryngoscope|date=January 2005|volume=115|issue=1 Pt 2 Suppl 106|pages=1–26|pmid=15626926|doi=10.1097/00005537-200501001-00001}}</ref> Laŭ [[Michael Pakdaman]] kaj liaj helpantoj (2012) meza displasio de ena orelo necesigis pli malsimplan operadon, kaj donis pli malbonan rezulton ol aliaj kazoj.<ref>{{Cite journal|last=Pakdaman|first=MN|author2=Herrmann, BS, Curtin, HD, Van Beek-King, J, Lee, DJ|title=Cochlear Implantation in Children with Anomalous Cochleovestibular Anatomy: A Systematic Review|journal=Otolaryngology--head and neck surgery : official journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery|volume=146|issue=2|pages=180–90|date=Dec 1, 2011|pmid=22140206|doi=10.1177/0194599811429244|last3=Curtin|first3=H. D.|last4=Van Beek-King|first4=J|last5=Lee|first5=D. J.}}</ref> === Eblaj problemoj === * La sukceso ne certas. Oni povas denove provadi, sed ekspertoj ne povas ĉiufoje rekoni kialon de surdeco, do ankaŭ sukceso de sekunda provo ne estas certa. * Eble ĝi ne helpas evolvon. Oni povas ŝanĝi la aparaton. * EStas kuracaj esploroj kaj kuracoj, kiuj bezonas removon de la enplanto: ** [[Neŭrostimulado]] ** [[Elektra operado]] ** [[Elektra ŝoko]] ** [[Radioterapio]] ** Esploroj per malnovaj MRI kaj CT aparatoj. Novaj ne bezonas tiun. * Dependo de vivo de elektraj piloj. Eblas, ke oni devas ŝanĝi ilin ĉiutage. * Eblas difekto de iuj sensoj, gusto kaj senco de ekvilibreco, kiu pliigas falojn kaj glitadojn. Ankaŭ ŝportaj akcidentoj igas pli oftaj. * Estas tre multekosta. Iuj socialaj asekuroj eblas la enplanton.<ref>http://www.nyest.hu/hirek/bevezethetik-a-kotelezo-ujszulottkori-hallasvizsgalatot</ref> ** La enplanto sintenas en ĉirkaŭaĵo en iuj aparatoj nekalkuleble. Al tiuj apartenas poŝtelefonoj, komputatroj; por malnovaj iloj ankaŭ detektiloj de metaloj, asekuraj sistemoj kaj aeroplanoj. ** [[Ŝtatika elektro]] povas malhelpi aŭ difekti koklean aparaton. ** Distordas aŭdon: Ĝi ne ŝanĝas aŭdon de molaj kaj laŭtaj sonoj, nur la aliajn. ** [[Iritado]]: Ekstera parto povas iriti haŭton. ** Ekstera parto de ilo estas sensibla al akvo, escepte de la novaj aparatoj. Oni devas removi eksterajn partojn antaŭ ol li lavas sin, baniĝas aŭ naĝas. Ili povus iĝi kaputaj. Novaj esploroj kaj evolvoj helpas solvi tiujn problemojn, do novaj aparatoj estas uzeblaj en pli multaj situoj. Novaj metodoj kaj elektrodoj savas ankaŭ la naturan aŭdon. Aliaj celoj estas kurtado de operado, malhelpo de infekto kaj antaŭmalhelpo de komplikoj.<ref>{{cite journal |author=Gstoettner W, Kiefer J, Baumgartner WD, Pok S, Peters S, Adunka O |title=Hearing preservation in cochlear implantation for electric acoustic stimulation |journal=Acta Oto-laryngologica |volume=124 |issue=4 |pages=348–52 |date=May 2004 |pmid=15224851 |doi=10.1080/00016480410016432|last2=Kiefer |last3=Baumgartner |last4=Pok |last5=Peters |last6=Adunka }}</ref><ref>{{cite journal |author=Monksfield P, Husseman J, Cowan RS, O'Leary SJ, Briggs RJ |title=The new Nucleus 5 model cochlear implant: a new surgical technique and early clinical results |journal=Cochlear Implants International |volume=13 |issue=3 |pages=142–7 |date=August 2012 |pmid=22333886 |doi=10.1179/1754762811Y.0000000012|last2=Husseman |last3=Cowan |last4=O'Leary |last5=Briggs }}</ref> == Sociologio == Estas opinioj, ke surdeco ne estas difekto, kiun oni kuraci devas, sed alia formo de vivo, kiu estas same valora, ke aŭdanta vivo.<ref name="Power, D. 2005, pp. 451-459">{{cite journal |author=Power D |title=Models of deafness: cochlear implants in the Australian daily press |journal=Journal of Deaf Studies and Deaf Education |volume=10 |issue=4 |pages=451–9 |year=2005 |pmid=16000690 |doi=10.1093/deafed/eni042}}</ref> La aparato ne povas doni normalan aŭdon, kaj signas la ulon esti malkapabla, do li frustiĝas, anstataŭe iĝi surdulo kun sana memfido.<ref>{{Cite web|url= http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|title= Cochlear Implants|author= NAD Cochlear Implant Committee|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|archivedate= 2007-02-20|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2021-01-23|arkivurl= https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140|arkivdato= 2007-02-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |date=2007-02-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070220131900/http://www.nad.org/site/pp.asp?c=foINKQMBF&b=138140 |arkivdato=2007-02-20 }}</ref> Surduloj opinias, ke CI estas atako de aŭdantuloj kontraŭ de kulturo de surduloj.<ref>{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/1998/06/02/sunday/main10794.shtml |title=The Cochlear Implant Controversy, Issues And Debates |publisher=CBS News |date=September 4, 2001 |location=NEW YORK |accessdate=2008-11-09 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-01-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081018224744/http://www.cbsnews.com/stories/1998/06/02/sunday/main10794.shtml |arkivdato=2008-10-18 }}</ref> Tiu estas malnova konflikto, kiu montras surdecon kiel kuracendan malkapablon.<ref>Lock, M. and Nguyen, V-K., ''An Anthropology of Biomedicine'', Oxford, Wiley-Blackwell, 2010.</ref> Ĉar la aŭdo per CI eblas inteligi kaj lerni parolon, tiuj infanoj pleje ne lernas signolingvon, do ili ne povas integriĝi en kulturo de surduloj.<ref name=SeattlePI/> Por pli bona sukceso oni enplantiĝas infanojn tial frue, kiel eblas; tiu ne lasas decidi la infanojn, ĉar ili estas tre malgrandaj por decidi.<ref name=UCIResearch>{{Cite web|url= http://www.newuniversity.org/2009/11/news/uci-research-with-cochlear-implants-no-longer-falling-on-deaf-ears/|title= UCI Research with Cochlear Implants No Longer Falling on Deaf Ears|author= Paul Oginni|date= 2009-11-16|publisher= New University|accessdate= 2009-11-18}}</ref> Do oni enplantas laŭ gepatra decido; surduloj disputas etikon de tiu. Per CI oni devigas la infanojn el unu kulturo en alia; tiun nomas surdaj aktivistoj kulturan genocidon.<ref name=SeattlePI>{{Cite web|author= Amy E. Nevala|title= Not everyone is sold on the cochlear implant|publisher= Seattle Post-Intelligencer|date= 2000-09-28|url= http://www.seattlepi.com/lifestyle/cont28.shtml|accessdate= 2009-11-04}}{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aliaj opinioj apogas la aparaton, ĉar ĝi povas doni sentumon, kiun la plimulto havas, kaj kiu gravas en komunikado. Laŭ publikaĵoj la aŭdo per CI estas bona por helpi komunikadon, kaj signolingvo ne estas bezona. Ankaŭ se la familio lernas signolingvon, tiu ankaŭ ne helpas integriĝi en surda komunumo, ĉar tie oni penasas, ke CI murdas ilian kulturon, kaj ili ne volas helpi tiun.<ref>http://www.nyest.hu/hirek/lehet-e-a-jelnyelv-anyanyelv</ref> Frua enplanto estas la plej sukcesa, la enplantigitaj infanoj pleje insistas al la aparato. Se la infano remanas surda, li povas isologi ankaŭ en lia familio, kaj ne havas ŝancon lerni en sama nivelo kiel aŭdantaj uloj.<ref>Wheeler, A., Archbold, S., Gregory, S.: [http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 "Cochlear implants: young people's view"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071007082105/http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 |date=2007-10-07 }} {{Wayback|url=http://www.ndcs.org.uk/document.rm?id=2302 |date=20071007082105 }}, The National Deaf Children's Society & The Ear Foundation, 2007</ref> Kun enplanto oni povas iĝi en aŭdanta socio. Estas landoj, en kiuj postlingvaj surduloj ne povas asimili al antaŭlingvaj surduloj, ankaŭ se ili lernis signolingvon. Ili ankaŭ ne povas igi al ilia aŭdanta komunumo, se ili remanas surdaj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Artefarita kokleo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.schnecke-ci.de/ Pri CI] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100223013325/http://www.schnecke-ci.de/ |date=2010-02-23 }} {{de}} * [http://www.schwerhoerigen-netz.de/MAIN/ratg.asp?inhalt=COCHLEA/uebersicht Germana retejo por surduloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719072957/http://www.schwerhoerigen-netz.de/main/ratg.asp?inhalt=COCHLEA/uebersicht |date=2009-07-19 }} {{de}} * [http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_deutsch_definitiv.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100601235043/http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_deutsch_definitiv.pdf |date=2010-06-01 }} Svisa retejo por surduloj {{de}} * [http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_franz%C3%B6sisch_definitiv.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306042607/http://wl7www805.webland.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_franz%C3%B6sisch_definitiv.pdf |date=2016-03-06 }} Svisa retejo por surduloj {{fr}} * [http://www.sonos-info.ch/download/CI_IG_Brosch%C3%BCre_italienisch_definitv.pdf] Svisa retejo por surduloj {{it}} == Literaturo == * dr. Küstel Marianna (levelező szerző), dr. Ribári Ottó, dr. Répássy Gábor: [http://www.elitmed.hu/kiadvanyaink/lam--lege-artis-medicin---/a_suketseg_gyogyitasanak_hazai_eredmenyei_es_perspektivai_a_cochlearis_implantacio-2547/ A süketség gyógyításának hazai eredményei és perspektívái: a cochlearis implantáció] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170118032047/http://www.elitmed.hu/kiadvanyaink/lam--lege-artis-medicin---/a_suketseg_gyogyitasanak_hazai_eredmenyei_es_perspektivai_a_cochlearis_implantacio-2547/ |date=2017-01-18 }} – Lege Artis Medicinae 2002;12(4):235-9. * [http://archotol.ama-assn.org/cgi/content/full/130/5/563 Laurie S. Eisenberg et al.: Communication Abilities of Children With Aided Residual Hearing] – OTOLARYNGOL HEAD NECK SURG/VOL 130, MAY 2004 * [http://archotol.ama-assn.org/cgi/content/full/130/5/570 Amy McConkey Robbins et al.: Effect of Age at Cochlear Implantation on Auditory Skill Development in Infants and Toddlers] – OTOLARYNGOL HEAD NECK SURG/VOL 130, MAY 2004 == Traduko == {{Tradukita|hu|Cochleáris implantátum|nuna}} [[Kategorio:Otorinolaringologio]] qppeed54oegefqj7x410w80wj9wah1k 0 299933 9347569 8958273 2026-04-04T19:54:01Z Sj1mor 12103 9347569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Jacobus Cornelius |Familinomo = Kapteyn |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Barneveld |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 19 |NaskiĝMonato = januaro |NaskiĝJaro = 1851 |MortLoko = Amsterdam |MortLokoLigilo = |MortTago = 18 |MortMonato = junio |MortJaro = 1922 |AntaŭOkupo = |Okupo = astronomo |Epoko = |Okupo2 = |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Ŝtato = Nederlando |Dosiero = Jacobus Kapteyn00 |TipoDosiero = |Subteksto = Jacobus Cornelius Kapteyn. (Pentrado de [[Jan Veth]] - [[1918]]) |Ordigo = }} Li aktive studis la [[Lakta vojo|Laktan vojon]] kaj, la unua, malkovris pruvojn de la rotacio de nia [[Galaksio]]. == Biografio == Li studis, de [[1868]], [[matematiko]]n kaj [[fiziko]]n en la [[Universitato de Utrecht]]. De [[1875]], li laboris dum tri jaroj en la [[Observatorio de Leiden]] kaj poste iĝis la unua profesoro pri [[astronomio]] kaj teoria [[mekaniko]] en la [[Regna Universitato de Groningen]], kie li restis ĝis sia emeritiĝo en [[1921]]. Inter [[1896]] kaj [[1900]], ne povante uzi observatorion, li laboris sur [[foto]]j faritaj de [[David Gill (astronomo)|David Gill]] en observatorio de [[Kaburbo]] ([[Sud-Afriko]]), kaj verkis "''Cape Photographic Durchmusterung''", katalogon listantan la lokalizojn kaj [[Videbla magnitudo|videblajn magnitudojn]] de 454&nbsp;875 [[stelo]]j de la [[suda duonglobo]]. Dum tiu laboro, li malkovris en [[1897]] stelon kun plej rapida [[propra movo]] el la konataj steloj, kiun oni nomos la [[Kaptejna Stelo]]. Nur la [[Barnarda Stelo]], malkovrita en [[1916]], estas pli rapida. En [[1904]], studante la stelajn proprajn movojn, li rimarkis ke la steloj povis esti klasifikitaj en du "fluoj", moviĝantaj en kontraŭaj direktoj. Pli malfrue oni konstatis ke estas la unua pruvo de la rotacio de la [[Lakta Vojo]], kiu kondukos al la malkovro de la [[diferenciala rotacio]] far de [[Bertil Lindblad]] kaj [[Jan Oort]]. En [[1906]], li proponas projekton de studo pri la disdonado de la steloj en la Lakta Vojo, nombrante la stelojn en diversaj direktoj. Tiu studo uzis la mezuron de la [[videbla magnitudo]], la [[Klasigo de steloj|spektran klason]], la {{N|radiusa rapido}} kaj la propran movon de la steloj en 206 regionoj. Tiu projekto estis la unua statistika studo en astronomio kaj neprigis la kunlaboradon de pli ol 40 observatorioj. En lia verko ''First attempt at a theory of the arrangement and motion of the sidereal system'', publikita en [[1922]], li priskribas la [[lenso (optiko)|lensan]] formon de nia Galaksio, al kiu li donis grandon de 40 000 [[lumjaro]]j. == Premioj == En [[1902]] li estis premiata de la [[Ora Medalo de la Royal Astronomical Society]], kaj li ricevis la [[James Craig Watson Medalo]]n kaj la [[Bruce Medalo]]n en [[1913]]. Lian nomon oni donis al: * [[Kaptejna kratero]] sur [[Luno]], * [[Asteroido]] [[818 Kapteynia]], * [[Kaptejna Stelo]], * [[Kapteyn Instituto pri Astronomio]] en la Regna Universitato de Groningen, * [[Teleskopo Jacobus Kapteyn]] en la [[Observatorio de Roque de los Muchachos]] ([[La Palma]]) * Unu [[strato]] de [[Groningen (urbo)|Groningen]]: ''J.C. Kapteynlaan''. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Jacobus Cornelius Kapteyn}} * {{nl}} [http://www.profburgwijk.nl/PBW/Wijk/Straatnamen/Kapteyn.aspx Professor Jacobus Cornelius Kapteyn] * {{en}} [http://www.astro.rug.nl/~weygaert/Howtogethere.html La Kapteyn Instituto] {{Bibliotekoj}} oymlzl1b81e0j7o9ap1k25fynzbz8nl 0 308083 9347927 8962559 2026-04-05T09:27:23Z ~2026-21005-54 254680 /* Tradukaĵoj */[[Ș]] 9347927 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto homo}} '''BÉKÉSI KISS Julianna''' [be'ke'ŝi kiŝ'] estis rumanuja hungara dramaturgistino, reĝisorino naskita en [[Târnăveni]] la [[7-an de aŭgusto]] [[1929]]. ==Kariero== Ekde [[1952]] ŝi estis instruistasistantino de la katedro de teatrohistorio, poste referantino, helpreĝisorino en [[Kluĵo]] de la Rumana Nacia Teatro kaj inter 1958–1970 de la teatro [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] ==Tradukaĵoj== *Bușecan: ''A hallgatás éjszakája''; *Drăgușanu: ''Lányaim''; *Oproiu: ''Nem vagyok az Eiffel-torony''. ==Fonto== *Magyar Színházművészeti Lexikon {{Vivtempo|Bekesi Kiss, Julianna}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj]] bgwwuoay1enammh1unh8lfr4taltryt 0 310190 9347950 9091090 2026-04-05T10:09:12Z DidCORN 34571 9347950 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Sorbuso |dosiero = Sorbus aucuparia aka rowan.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Birdokaptista sorbuso]] kun [[Drupo|sorpoj]] |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Rozaloj]] ''Rosales'' |familio = [[Rozacoj]] ''Rosaceae'' |subfamilio = ''Maloideae'' aŭ ''Spiraeoideae''<ref name=Potter>Potter, D., T. Eriksson, R. C. Evans, S.-H. Oh, J. E. E. Smedmark, D.R. Morgan, M. S. Kerr, and C. S. Campbell. (2007). Phylogeny and classification of Rosaceae. ''Plant Systematics and Evolution''. 266(1–2): 5–43.</ref> |genro = '''''Sorbus''''' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Subgenroj |subdivizio2 = ''Sorbus''<br /> ''Aria''<br /> ''Micromeles''<br /> ''Cormus''<br /> ''Torminaria''<br /> ''Chamaemespilus'' |vikispecio = Sorbus |komunejo = Sorbus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''sorpujo''', '''sorparbo''', '''sorbuso'''<ref>Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1065</ref> (''Sorbus'') estas [[Holarktiso|holarktisa]] [[Genro (biologio)|genro]] de ĉirkaŭ 100–200 [[specio]]j de [[arbo]]j kaj [[arbedo]]j en la [[subfamilio]] ''Maloideae'' de la [[Familio (biologio)|familio]] de [[rozacoj]] (''Rosaceae''). La [[pomofrukto]]n oni nomas '''sorpo''', sed la frukto de ''Sorbus domestica'' nomiĝas '''kurmo''' kaj de ''Sorbus aria'' : '''alizo'''<ref>[[PIV2]] p.72</ref>. == [[Taksonomio]] == La ekzakta nombro de specioj estas pridiskutata depende de la difino de la genro, kaj ankaŭ pro la nombro de subspecioj, kiujn iuj konsideras kiel diferencaj specioj sed kiujn aliaj arigas je pli malgranda nombro de variemaj specioj. Freŝdate<ref name=Potter/><ref name=Robertson>Robertson, K. R., J. B. Phipps, J. R. Rohrer, and P. G. Smith. 1991. A Synopsis of Genera in Maloideae (Rosaceae). ''Systematic Botany'' '''16''': 376–394.</ref><ref name=McAllister>McAllister, H. 2005. The Genus ''Sorbus'': Mountain Ash and Other Rowans. Richmond, Surrey, UK: Royal Botanic Gardens, Kew.</ref><ref name=Campbell>Campbell C. S., R. C. Evans, D. R. Morgan, T. A. Dickinson, and M. P. Arsenault. 2007. Phylogeny of subtribe Pyrinae (formerly the Maloideae, Rosaceae): Limited resolution of a complex evolutionary history. ''Pl. Syst. Evol.'' '''266''': 119–145.</ref> oni konsideras ''Sorbus'' je pli mallarĝa signifo por inkluzivi nur la pinat-foliajn speciojn de la subgenro ''Sorbus'', plialtigante plurajn de la aliaj subgenroj al genra rango. Kiel konsiderata en ĝia larĝa signifo, la genro estas subdividita en du ĉefajn kaj tri aŭ kvar malgrandajn subgenrojn (kun pli freŝdataj genraj indikoj interkrampe): * '''''Sorbus'' subgenro ''Sorbus''''' (genro ''Sorbus'' s.s.), troviĝas en la [[nearktiso]] kaj en la [[palearktiso]]. Ĝi havas kunmetitajn foliojn kiuj kutime estas senharaj aŭ iomete haraj subflanke; la fruktaj [[karpelo]]j ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas ''[[Sorbus aucuparia]]'' ([[Birdokaptista sorbuso]]). Tiu subgenro estas disvastigita en la malvarmet-moderaj regionoj de la [[Norda duonsfero]]. * '''''Sorbus'' subgenro ''Aria''''' (genro ''Aria''), blanka sorbuso, kun simplaj folioj kutime forte blank-haraj subflanke (tie la nomo, kiel germane ''Weissbaum'', 'blanka arbo'); la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas ''[[Sorbus aria]]'' ([[Blanka sorbuso]]). Tiu palearkta subgenro estas disvastigita en la moderaj regionoj de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]. ** '''''Sorbus'' subgenro ''Micromeles''''' (genro ''Aria''), malklara grupo de kelkaj aziaj specioj (ekzemple ''Sorbus alnifolia'', [[Koreujo|Korea]] blanka sorbuso) kun mallarĝaj folioj; dube diferenca de kaj ofte inkluzivita en la subgenro ''Aria''. Ĝi troviĝas en modera nordorienta Azio. [[Dosiero:Sorbus domestica RF.jpg|eta|''Sorbus domestica'']] * '''''Sorbus'' subgenro ''Cormus''''' (genro ''Cormus''), plumfolia kiel subgenro ''Sorbus'', sed kun diferencaj kunfandigitaj karpeloj en la frukto; la subgenro konsistas nur el unu specio, ''Sorbus domestica'' (Kurmujo aŭ Doma sorbuso). Estas palearkta subgenro el [[Nordafriko]], varm-modera Eŭropo kaj [[Okcidenta Azio]]. Ĝia frukto nomiĝas kurmo. * '''''Sorbus'' subgenro ''Torminaria''''' (genro ''Torminalis''), kun sufiĉe [[Acero|acerecaj]] folioj kun pintigitaj loboj; la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; ekzistas nur unu specio, ''[[Sorbus torminalis]]'' ([[Adstringa sorbuso]]). Tiu ĉi estas disvastigita en modera Eŭropo, plej sude en la montaroj de [[Nordafriko]] kaj plej oriente en [[Kaŭkazo]]. [[Dosiero:Sorbus-chamaemespilus-habit.JPG|eta|''Sorbus chamaemespilus'']] * '''''Sorbus'' subgenro ''Chamaemespilus''''' (genro ''Chamaemespilus''), unu sola [[Arbedo|arbeda]] specio ''[[Sorbus chamaemespilus]]'' (ŝajna mespilujo) kun simplaj senharaj folioj kaj rozkoloraj floroj. Tiuj ĉi havas antaŭen pintintajn sepalojn kaj petalojn. Ŝajna mespilo estas disvastigita en la montaroj de suda Eŭropo. [[Dosiero:Sorbus Burka - borlhons.jpg|eta|''Sorbus Burka'' - [[burĝono]]j]] * '''[[Hibrido]]j''' estas kutimaj en la genro, inkluzive multaj inter la subgenroj; tre ofte tiuj hibridoj estas apomiksaj (mem-fertilaj sen [[polenado]]), do taŭgaj por [[Klono|klona]] reproduktado ekde semoj sen iu ajn variado. Tiu estas kondukinta al tre granda nombro de mikro-specioj, precipe en [[Okcidenta Eŭropo]] (inkluzive [[Britujo]]) kaj partoj de [[Ĉinujo]]. Sorpospecioj estas uzataj kiel [[Nutraĵo|nutraĵaj]] [[planto]]j fare de la [[raŭpo]]j de iuj [[Noktpapilio|noktpapiliaj]] specioj. == Vino == "Sorbus"<ref>[http://www.alko.fi/tuotteet/en/002517 Sorbusa brando] {{en}}</ref> ankaŭ estas [[Brando|branda]] [[Finnlando|finnlanda]] frukta [[vino]] [[Aromo|aromigita]] kun [[pomofrukto]]j de ''Sorbus aucuparia''. ''Sorbus domestica'' estas uzata por aromigi [[cidro]]n. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{en}} Price, D.T. 2007 : One-way introgressive hybridisation between ''Sorbus aria'' and ''S. torminalis'' (Rosaceae) in southern Britain. ''Watsonia.'' '''26''': 419–431. {{Portalo Biologio}} {{Projektoj|ReVo=sorp.0ujo}} [[Kategorio:Rozacoj]] [[Kategorio:Holarktisa flaŭro]] [[Kategorio:Nearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] 6bwfqgq4ihfojbulfeog8uqaihrbbt1 0 314280 9347925 9198251 2026-04-05T09:25:22Z ~2026-21005-54 254680 /* El liaj reĝisoraĵoj */[[Ș]] 9347925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''PATKÓS György''' [pr. patko:ŝ] estis hungara teatrokritikisto, reĝisoro naskiĝinta en [[Tjaĉiv|Técső]] la [[9-an de aŭgusto]] [[1906]] kaj mortinta en [[Sighetu Marmaţiei]] la ?. == Lia kariero == György Patkós en 1934–35 verkis teatrokritikojn, ekde [[1935]] ĝis [[1938]] li estis la sekretario kaj ludmajstro de la Nacia Teatro de [[Budapeŝto]], ekde [[1939]] direktoro de la Belvárosi Színház. Post la [[dua mondmilito]] li venis [[Transsilvanujo]]n kaj inter [[1955]] kaj [[1957]] li estis reĝisoro de la teatro [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] de [[Kluĵo]], ekde [[1958]] li laboris ĉe la teatro [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]] de [[Sfântu Gheorghe]]. Post sia pensiuliĝo li loksidiĝis en Sighetu Marmaţiei. == El liaj reĝisoraĵoj == * [[Molière]]: A botcsinálta doktor; * Gergely S.: Vitézek és hősök; * Bușecan: A hallgatás éjszakája; * Davidoglu: Ítéletidő. == El liaj filmoj == * ''Futótüz'' (1944) (scenarlibro); * ''A két Bajthay'' (1944) (scenarlibro, reĝisoro); * ''Negyedíziglen'' (1942) (verkisto); * ''Földindulás'' (1940) (verkisto, produktisto); == Fontoj == * Magyar Színházművészeti Lexikon * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/patkos-gyorgy hungarlingva biografio kun foto] {{Vivtempo|Patkos, Gyorgy}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj]] ar1e65cr0911zaaa8bx7ep11xo8v6fq 9347926 9347925 2026-04-05T09:26:09Z ~2026-21005-54 254680 [[Ț]] 9347926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''PATKÓS György''' [pr. patko:ŝ] estis hungara teatrokritikisto, reĝisoro naskiĝinta en [[Tjaĉiv|Técső]] la [[9-an de aŭgusto]] [[1906]] kaj mortinta en [[Sighetu Marmației]] la ?. == Lia kariero == György Patkós en 1934–35 verkis teatrokritikojn, ekde [[1935]] ĝis [[1938]] li estis la sekretario kaj ludmajstro de la Nacia Teatro de [[Budapeŝto]], ekde [[1939]] direktoro de la Belvárosi Színház. Post la [[dua mondmilito]] li venis [[Transsilvanujo]]n kaj inter [[1955]] kaj [[1957]] li estis reĝisoro de la teatro [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] de [[Kluĵo]], ekde [[1958]] li laboris ĉe la teatro [[Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház]] de [[Sfântu Gheorghe]]. Post sia pensiuliĝo li loksidiĝis en Sighetu Marmaţiei. == El liaj reĝisoraĵoj == * [[Molière]]: A botcsinálta doktor; * Gergely S.: Vitézek és hősök; * Bușecan: A hallgatás éjszakája; * Davidoglu: Ítéletidő. == El liaj filmoj == * ''Futótüz'' (1944) (scenarlibro); * ''A két Bajthay'' (1944) (scenarlibro, reĝisoro); * ''Negyedíziglen'' (1942) (verkisto); * ''Földindulás'' (1940) (verkisto, produktisto); == Fontoj == * Magyar Színházművészeti Lexikon * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/patkos-gyorgy hungarlingva biografio kun foto] {{Vivtempo|Patkos, Gyorgy}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj]] 4qpxgv00eyxrir4owzgrzv3iaatkbmx 0 318664 9347585 9105442 2026-04-04T20:02:10Z DidCORN 34571 9347585 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Hubble_solar_arrays_after_Servicing_Mission_3B.jpg|dekstra|300ra|eta|La kosma observatorio [[Kosmoteleskopo Hubble|Hubble]].]] '''Kosma observatorio''', ankaŭ konata kiel '''kosma teleskopo''', estas ĉiu instrumento en la [[kosmo]] uzata por observi malproksimajn [[planedo]]jn, [[galaksio]]jn aŭ aliajn kosmajn objektojn. Ĉi tiu difino diferencigas ĝin de la [[artefarita satelito|satelitoj]] kiuj estas uzataj por [[terobserva satelito|gvatado de la Tero]] aŭ por [[komunika satelito|komunikadoj]]. Ili estas uzataj anstataŭ la surgrundaj observatorioj ĉar, pro la forigo de la influo de la atmosfero, iliaj detekt-kapabloj estas multe pli grandaj. La plej fama kosma observatorio estas la usona [[Kosmoteleskopo Hubble]] (lanĉita en [[1990]] fare de [[NASA]] kaj [[EKA]]). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Observatorio]] * [[Misio Kepler]] * [[Teleskopo]] [[Kategorio:Kosmaj observatorioj| -]] [[Kategorio:Observatorioj]] [[zh:空间望远镜#太空天文台]] p9za10tcknhykqyiz0ht8vjel49wg6b 0 324491 9347228 9103509 2026-04-04T13:04:57Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347228 wikitext text/x-wiki '''Abomeno''' estas forta antipatio kaŭzata de tre malagrablaj aŭ malnoblaj ecoj de objekto, persono aŭ ago (PIV). La termino devenas el la [[Biblio]] kie ĝi havas fortajn konotaciojn. El ĝi devenas nomojn de [[rolulo]]j aŭ verkoj en diversaj kulturoj, ekzemple: * [[Abomeno (Dungeons & Dragons)]], posteulo de deaĵoj ĉe rolludo [[Drakoj kaj Galerioj]] (''Dungeons & Dragons'') * [[Abomeno (bildstrio)]], supermalbonulo de bildstrio de ''Marvel Comics'' * [[Abomeno: La Nemeza Projekto]], strategia komputika ludo * [[La Abomeno]]'', novelo de Paul Golding * [[Abomeno (novelo)]], novelo de Robert Swindells {{Projektoj|wikt=abomeno|ReVo=abomen.0o}}{{-}}{{apartigilo}} 5zx4n8k3p94bh34l2kvptgr8jspm6ci 0 325435 9347638 9234526 2026-04-04T22:00:02Z TheWikipedian1250 159105 9347638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}} [[Dosiero:Mad scientist.svg|eta|Stereotipo de freneza sciencisto, kiu aperas en bildliteraturo]] La '''freneza sciencisto''' estas [[stereotipo]] de [[sciencisto]], kiu aperas en la verkoj de [[fikcio]]j. Li (aŭ ŝi) povas esti [[maliculo (rolulo)|maliculo]] kaj danĝera, aŭ servanto (laŭ- aŭ kontraŭ-vole) de maliculo, krimulo, malamika [[Regno (politiko)|regno]]... Sub-specio de freneza sciencisto estas la [[distrita sciencisto]], bonvolema, sed kiu, pro siaj distriĝemo kaj nesingardemo, estigas katastrofojn. La freneza sciencisto estas montrita kiel obsedata pri [[scienco]]: li kredas ke la scienco estas ĉiopova kaj superas moralon. Li mastrumas [[Altaj teknologioj|altajn teknologiojn]] tre antaŭenirantajn sur la nuntempa epoko. Li tute mankas je komuna senso; kreas mortigivajn armilojn, substancojn aŭ kreitaĵojn sen pripensi la konsekvencojn, faras danĝerajn [[eksperimento]]jn sur homaj kobajoj (foje eĉ sur si mem), neglektas ĉiujn antaŭprotektojn... tiu, kiu kuntrenas tragediojn. Ne estas facile determini kiu povas esti konsiderata freneza sciencisto, kaj tre ofte pro diversaj tialoj; tiele oni povas aludi al [[Nikola Tesla]], [[Albert Einstein]], [[Leonardo da Vinci]] ktp. == Motivoj == La motivoj de la frenezaj sciencistoj povas esti: * La nura scienco : la freneza sciencisto faras esplorojn kaj eksperimentojn nur por pruvi, ke siaj teorioj estas pravaj, kaj rebati al siaj kolegoj kiuj mokis aŭ malrespektis lin. * [[Megalomanio]]: la freneza sciencisto volas pruvi, ke li estas plej granda geniulo el la mondo, kaj esti admirata (aŭ timata) de la tuta mondo. * Avido de riĉeco : la freneza sciencisto estas krimulo, serĉanta rabi monon aŭ riĉaĵojn. * Venĝemo : la freneza sciencisto dediĉis sian vivon por sin venĝi kontraŭ potenca malamiko aŭ ŝtato. * Idealismo: la freneza sciencisto sincere kredas esti trovinte la [[recepto]]n de la universala feliĉo kaj li klopodas fariĝi ''Mastro de la Mondo'' por apliki sian recepton al la tuta homaro. == Frenezaj sciencistoj en literaturo == En [[1816]], kun [[Frankenŝtejno]] de [[Mary Shelley]], kaj en [[1896]] [[La Insulo de la D-ro Moreau]] de [[H. G. Wells]], aperas doktoroj, por kiu scienca eksperimento pasas antaŭ moralo. La Kapitano Nemo, en [[Dudek mil leŭgoj sub la maro]]j de [[Jules Verne]] ([[1869]]) estas obsedata de venĝo kontraŭ la [[Brita imperio]]. [[Dr-o Jekyll kaj Sinjoro Hyde|Dr-o Jekyll]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20stevenson,%20r.l.%20-%20doktoro%20jekyll%20kaj%20sinjoro%20hyde.pdf |titolo=e-libro Dr-o Jekyll kaj Sinjoro Hyde, tradukita de W. W. Mann |alirdato=2010-06-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120120070539/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20stevenson,%20r.l.%20-%20doktoro%20jekyll%20kaj%20sinjoro%20hyde.pdf |arkivdato=2012-01-20 }}</ref> de [[Robert Louis Stevenson]] ([[1886]]) provas sur li-mem drogon, kiu liberas liajn malbonajn instinktojn. En la [[20-a jarcento]], la unuaj [[superfiulo]]j" aperas en la [[populara romano|popularaj romanoj]] ([[sciencfikcio]], [[fantasto]]...) : [[La mistera Dr-o|Dr-o Cornelius]] ([[Gustave Le Rouge]], [[1911]]), [[Fantomas]] ([[Pierre Souvestre]] kaj [[Marcel Allain]], [[1911]]), [[Dr-o Fu Manchu]] ([[Sax Rohmer]], [[1912]]), [[Sinjorino Atomo]], ([[André Caroff]], [[1964]]) aŭ, pli [[Parodio|parodie]], [[Subskribita Furax|Furax]], ([[Pierre Dac]] kaj [[Francis Blanche]], [[1951]]). En la [[bildliteraturo]] kaj [[kinarto]], la frenezaj sciencistoj estas plej oftaj malamikoj de la [[superheroo]]j aŭ de la spionoj, kiel [[James Bond (fikcia universo)|James Bond]]. == Noto kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> {{Commons|Category:Mad scientists}} [[Kategorio:Tipaj roluloj]] [[Kategorio:Fikciaj sciencistoj|*]] [[Kategorio:Maliculoj]] 9d30toe3jrx5ryl3bk7fvx4mdfizzdy 0 328572 9347922 9147743 2026-04-05T09:18:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pierre DELAIRE''' [proksimuma prononco: pjer deler] (naskiĝis la {{daton|30|decembro|1919}} en [[Orleano]], mortis la {{daton|22|junio|1985}} en [[Orleano]]<ref>Laŭ aŭtentigita kopio de la mortatesto de Delaire, disponigita de la orleana urbodomo. Jen la Esperanta traduko de ĝiaj unuaj frazoj: :''La dudek-duan de junio mil naŭcent okdek kvin, je la dek-naŭa horo, forpasis en sia hejmo je 1, Allée de Candolle, Pierre Maurice Guy DELAIRE, direktoro de Centre National Espéranto Office. Naskita en Orleano, la 30-an de decembro mil naŭcent dek naŭ. Filo de'' [ktp]</ref>) estis franca esperantisto. <ref>La portreto prezentata en ĉi tiu artikolo ŝajnas esti farita el la sama foto, kiel tiu publikigita en longa artikolo pri li en la gazeto ''La Praktiko'', marto-aprilo 1953.</ref> Li loĝis en [[Orleano]], en centra [[Francujo]]. Li estas nun plej konata kiel esperantiginto de ''[[La Eta Princo]]'' de [[Antoine de Saint-Exupéry]]. Paradokse, la interreto entenas malmultajn informojn pri Pierre Delaire. En ĝi ja troviĝas kelkaj informoj pri liaj libroj, sed preskaŭ nenio pri lia vivo. Post la morto de Delaire, la franca Esperantisto [[Jean-Louis Texier]] (m. 2009) akceptis de la filoj de la forpasinto liajn arkivojn. Ĉirkaŭ la jaro 2003, Texier transdonis preskaŭ ĉiujn el ili al la Orleana Esperantista grupo (“Espéranto-Loiret”), konservante nur kelkajn leterojn. == Infanaĝo == Pierre Delaire kontaktiĝis infanaĝe kun Esperanto. En artikolo aperinta en 2007 ĉe www.gazettedorleans.fr, subskribita per “Jack”,<ref>[http://www.gazettedorleans.fr/?Les-foires-d-Orleans Gazette d’Orléans, 2007]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ligo valida 2010.7.7)</ref> oni legas, pri la ĉiuaprila orleana komerca foiro: :''1928'' […] ''Okaze de la tiujara foiro, s-ino Magnus havis budon en la festa salonego por konigi la universalan lingvon Esperanto. Kun ŝi estis du knaboj: la fratoj Delaire. Unu el ili famiĝis, ĉar li estis la unua instruisto lanĉinta en elsendo de “Radio Paris” kursojn pri Esperanto.'' En 1928, Pierre Delaire estis okjara. Legante la liston de liaj publikigaĵoj (vd. ĉi-suben), oni konstatas, ke, jam kiel 16-jarulo, li multe aktivadis por Esperanto. Li neniam ĉesos. == La centro Esperanto-Office fondita de Delaire == En [[1936]] (16- aŭ 17-jara), eble eĉ antaŭe, li fondis, en sia urbo, Orleano, centron nomatan unue simple ''Esperanto-Office'', poste ''Centre national Esperanto-Office'' (CNEO) — t. e. ''Nacia Centro Esperanto-Office''.<ref>Interesa demando estas, kial li elektis tiun nomon “Esperanto-Office”, kiu ŝajnas esti angla esprimo?</ref> Ĝia adreso, almenaŭ inter 1953 kaj 1961,<ref>Laŭ la ĉi-supre citata artikolo de ''La Praktiko'' (1953) kaj la unua Esperanta eldono de ''[[La Eta Princo]]'' (1961).</ref> estis 9 bis, rue du Commandant-de-Poli, Orléans, Francujo. La kontrakto subskribita de Delaire en 1981 kun Kanada-Esperanto Asocio kaj la franca eldonejo [http://fr.wikipedia.org/wiki/Gallimard Gallimard] pri la dua Esperanta eldono de La Eta Princo donas kiel adreson de CNEO: 46 bis, boul. Alexandre Martin, B. P. 2002, 45010 Orléans CEDEX.<ref>Arkivoj de [[Kanada Esperanto-Asocio]].</ref> Sian centron li direktis ĝis sia morto. Li havis iam kaj tiam kunlaborantojn, sed eble neniam verajn dungitojn. En kaj per tiu centro Delaire instruis Esperanton, rekte aŭ koresponde, kaj eldonis Esperantajn librojn, ĉefe lernolibrojn, kaj tiel subtenis sin.<!-- Sed, pro tio ke li vivtenis sin per Esperanto, li estus vekinta kelkan ĵaluzon ĉe iuj Esperantistoj. Tio povus esti unu el la kaŭzoj de la malmultaj informoj postrestintaj pri li. -- Denove neenciklopedieca --> Laŭ atesto<ref>Retmesaĝo skribita la 16an de majo 2009.</ref> de la esperantisto Jean-Louis Texier, kiu bone konis Delaire-on, povus esti, ke CNEO havis, almenaŭ ĉirkaŭ 1950–53, butikon en la strato Descartes en Parizo. Tie ja ekzistis tiam butiko de esperantaĵoj, sed ne certas, ĉu ĝi havis ligon kun CNEO aŭ ne. Kun la helpo de pluraj privatuloj kaj kelkaj Esperantistaj asocioj, li fondis libroklubon nomatan ''La Esperantista Libro-Klubo “Edelvejso”'', kiun li direktis, kaj per kiu li publikigis almenaŭ du librojn, interalie la unuan eldonon de lia traduko de ''La Eta Princo'' en 1961. Dorse de ĉi-lasta libro kuŝas la listo de ĉiuj membroj-fondintoj de la Libro-Klubo. Eblas, ke, krom eldoni, la Libro-Klubo ankaŭ disponigis al siaj membroj Esperantajn librojn de aliaj eldonejoj, sed tio estas nura hipotezo. == "Kampanjo por la vulgarigo de Esperanto" == Ĉi tiu estis la nomo de propaganda asocio, kiun li kreis en 1949, helpe de kelkaj samideanoj, kun la celo “fari konstantan kaj metodan propagandon de Esperanto per radio-elsendoj, artikoloj en la gazetaro, dissendo de propagandiloj al fakuloj, organizo de naciaj konkursoj, k.t.p.”<ref>Vd. la ĉi-supre citatan artikolon de ''La Praktiko'' (1953). La sekvaj informoj pri tiu kampanjo estas el la sama fonto.</ref> Ĉiun jaron li organizis inter siaj lernantoj konkurson, kies laŭreatoj ricevis kiel premion senpagan restadon ĉe Esperantistoj, ofte en Nederlando, sed ankaŭ, foje, en Anglujo kaj, alian fojon, en Hispanujo. Li reklamis la konkurson per artikoloj en francaj gazetoj, post kio sekvis aliaj artikoloj pri la premiitoj, kaj poste aliaj denove post ilia reveno hejme. Grava parto de lia kampanjo estis gazetara servo, per kiu li ĉiumonate sendis al multaj francaj gazetoj mallongajn komunikojn pri diverslandaj okazaĵoj en Esperantujo, kune kun artikoloj. == Radio-elsendoj == Dum kelka tempo, Delaire ankaŭ faris regulajn elsendojn pri Esperanto, ĉe la [[franca nacia radio]] (“Radiodiffusion française” — RF). Povas esti, ke liaj elsendoj titoliĝis “Radio-Esperanto”, sed tio ne certas. Dum kelka tempo li instruis Esperanton ĉiuĵaŭde ĉe “Radio-Paris”.<ref>Je 9 h 30 sur ondlongo 348 metroj. Vd. la ĉi-supre citatan artikolon de ''La Praktiko'' (1953) kaj la sekvajn ligojn: [http://www.gazettedorleans.fr/?Les-foires-d-Orleans Gazette d’Orléans, 2007]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.esperanto-sat.info/article132.html ligo 2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120409173422/http://www.esperanto-sat.info/article132.html |date=2012-04-09 }}, [http://groups.google.be/group/soc.culture.esperanto/tree/browse_frm/month/1998-08/6ef91543a865012a?rnum=61&_done=%2Fgroup%2Fsoc.culture.esperanto%2Fbrowse_frm%2Fmonth%2F1998-08%3F ligo 3]{{404|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ligoj validaj 2010.7.14)</ref> En liaj RF-elsendoj li intervjuis almenaŭ du francajn gravulojn favorajn al Esperanto: [[Georges Duhamel]] kaj [[Maurice Genevoix]]. [[Georges Duhamel]] (1884–1966) estis fama franca [[verkisto]] kaj ano de la [[Franca Akademio]]. Delaire intervjuis lin la [[23an de decembro]] [[1954]]. Tiam Duhamel deklaris:<ref>[http://bertin.ifrance.com/citat.htm Georges Duhamel, 1954]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ligo valida 2010.7.7)</ref> :''Dum mia vivo, mi spektis la naskiĝon de pluraj provaj internaciaj lingvoj… Inter tiuj, Esperanto ŝajnas la plej plenumita, ĝi ŝajnas esti tiu, kiu devas vere sukcesi… Esperanto estas eble vokata al granda estonteco, aparte por la homoj devigataj vojaĝi, por kiuj tia ilo ege utilus. Dum kelkaj vojaĝoj miaj, mi devis viziti kvin, ses, sep malsamajn landojn… Mi ne povis paroli en la lingvoj de tiuj sep landoj. En tiaj kondiĉoj, komuna pont-lingvo montriĝus ja utila…'' :''Ĉu Esperanto estas destinita doni artverkojn, literaturajn ĉefverkojn? Mi opinias, ke Esperanto povus iun tagon naski esceptajn verkojn, celantajn vastan, diversan publikon… Mi tre fieras konstati, ke kelkaj el miaj libroj publikiĝis brajle, kaj kelkaj Esperante.'' [[Maurice Genevoix]] (1890–1980) estis alia fama franca aŭtoro, kaj vivdaŭra sekretario de la [[Franca Akademio]]. Lin intervjuis Delaire la 18an de februaro 1955. Diris s-ro Genevoix:<ref>Vidu ĉe [http://bertin.ifrance.com/citat.htm ligo 1]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Ankaŭ ĉe [http://www.europe2009.fr/?Lettre-ouverte-aŭ-electeurs ligo2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305163158/http://www.europe2009.fr/?Lettre-ouverte-a%C5%AD-electeurs |date=2016-03-05 }}, [http://ps-esperanto.ouvaton.org/Citations.html ligo 3]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.agoravox.fr/tribune-libre/article/google-a-recemment-reconnu-l-33432 ligo 4] (ligoj validaj 2010.7.7)</ref> :''Tio, kion mi deziras, kaj intense deziras, tutkore deziras, estas, ke la nacioj unue zorgu pri ĉio, kio povas proksimigi ilin, pri ĉio, kio povas alkonduki ilin al reciprokaj komprenado kaj tolerado. Kaj, en tiu kampo, lingvo dua, vere internacia kaj komuna, povas esti, memkompreneble, gravega, netakseble valora, por la venontaj generacioj.'' […] :''Esperanto tute ne estas unuforma lingvo, robota lingvo, sed, male, lingvo natura kaj fleksebla.'' […] :''Mi scias, kiu estas Zamenhof. Mi scias, ke vi tradukis verkojn el la universala literatura heredaĵo.Cetere vi devus daŭrigi tiun laboron.'' […] :''Esperanto kapablas esprimi la plej subtilajn nuancojn de niaj pensoj kaj sentoj. Ĝi ebligas, do, esprimi sin en maniero plej ĝusta, plej literatura, plej estetika kaj plej kapabla kontentigi la mensojn plej postulemajn kaj apartajn. Kaj ĝi ne povas malfortigi la naciajn lingvojn.'' […] :''Ĉar, dank’ al viaj konvinko, fido, konstantaj streboj, vi jam tuŝis la internaciajn opiniojn, ĉar la nombro de viaj adeptoj senĉese multiĝas, ĉar tiel la demando pri Esperanto fariĝis aktuala, vi jam survojas al venko.'' […] :''Foje mankas lastmomente la decida impulso, tio, kion Lukrecio nomis “clinamen”'' [latina vorto signifanta “kliniĝo”]'', sed ĝuste tio, s-ro Delaire, estas via afero. En ĉi tiuj atomaj, ĉenreakciaj tempoj, vi estas tiu, kiu devas lanĉi tiun ĉenon. Kuraĝon, do, ĉar tiu ĉeno almenaŭ tute ne estas timinda, sed male esperinda.'' == Organizado de kongresoj kaj vojaĝoj == [[Dosiero:Krommenie_1956_Internacia_Esperanto_Semajno_(Nederlando).jpg|eta|Foto de grupo dum la "Internacia Esperanto semajno", en Krommenie (Nederlando), de la 12a ĝis la 20a de aŭgusto 1956 (organizita de Pierre Delaire, en la unua vico, apud la centra flago)]] Dum multaj jaroj, Pierre Delaire organizis vojaĝojn por siaj lernantoj, al Nederlando, Jugoslavio, Bulgario kaj aliaj landoj. Li organizis "Kongresoj de amikecoj", en kiuj homoj venis por plezuro de praktiki la komunan lingvon Esperanto. == Libroj verkitaj, tradukitaj aŭ eldonitaj de Pierre Delaire == Jen almenaŭ parta listo de liaj verkoj, tradukaĵoj kaj eldonaĵoj.<ref>(1) [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Vieno, Aŭstrujo, (2) [http://www.cdeli.org/brokanta_servo_periodaĵoj.pdf CDELI]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Centre de documentation et d’étude sur la langue internationale, La Chaux-de-Fonds, Svisujo, (3) [http://www.esperanto-gacond.ch/brokanta_servo_libroj.pdf CDELI], (4) [http://biblioteca.comune.massa.ms.it Reto de italaj bibliotekoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, (5) [http://katalogo.uea.org Katalogo de Universala Esperanto-Asocio], (6) [http://www.esperanto.qc.ca/eo/libropruntejo Libropruntejo de Esperanto-Societo Kebekia]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, (7) [http://www.esperanto.qc.ca/katalogo Katalogo de Kanada Esperanto-Asocio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, (8) [http://www.geocities.ws/joost19612002 Esperanto Kortrijk] (ligoj validaj 2010.7.7)</ref> Ĉi-sube rektaj krampoj entenas [''esperantigojn de titoloj''] kaj [komentojn]. * Pierre Delaire, ''L’Esperanto en douze leçons'' [''Esperanto en dek du lecionoj''], [http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/EsperantoEn12Lecons.pdf 1a eldono, Orleano, Esperanto-Office, 1936 (30 paĝoj)] [Delaire tiam estis 16- aŭ 17-jara! Poste estos pluraj reeldonoj i.a. 2a 1942, 3a 1945, [http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/DelaireEoEn12Lecons1951_2.pdf 4a 1951],[http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/DelaireLEoEn12Lecons1955.pdf 5a 1955].] * [[Dosiero:Radiesteza Gazeto.jpg|eta|341x341ra|Radiesteza Gazeto]]''Radiesteza Gazeto — internacia esperantlingva organo de la radiestezoj kaj radiestezo-amikoj'', 1937, monata gazeto eldonita de Delaire * Pierre Delaire, ''Tu seras Espérantiste !'' [''Ci estos Esperantisto!''], [http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/TuSerasEsperantiste_V1_1937.pdf 1a eldono, Orleano, Esperanto-Office, 1937] (30 paĝoj) ; [http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/TuSerasEsp%C3%A9rantiste.pdf 2a eldono, 1945] * Émile Christophe ([[d:Q20751207]]), ''Estu radiesteza serĉisto!'', Esperanta traduko de Pierre Delaire, Parizo, Esperantista Centra Librejo, 1938 (214 paĝoj) * Pierre Delaire, ''Premier pas… — cette brochure comprend les deux premières leçons de l’Esperanto en douze leçons'' [''Unua paŝo… — ĉi broŝuro entenas la du unuajn lecionojn de Esperanto en dek du lecionoj''], Orleano, Centre National Esperanto-Office, ĉirkaŭ 1939 (16 paĝoj) * Pierre Delaire, ''L’Esperanto en douze leçons — cours élémentaire d’Esperanto'' [''Esperanto en dek du lecionoj — elementa kurso pri Esperanto''], 3a eldono, prefaco de intendanto-generalo [[Louis Bastien]] [1869–1961], Orleano, Esperanto-Office, 1945 (103 paĝoj) * Pierre Delaire, ''Bulletin officiel du Centre National Esperanto-Office'' [''Oficiala bulteno de la Nacia Centro Esperanto-Office''], 1947– * Pierre Delaire, ''L’Esperanto en douze leçons — cours pratique complet'' [''Esperanto en dek du lecionoj —kompleta praktika kurso pri Esperanto''], [http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/DelaireLEoEn12Lecons1955.pdf 5a eldono], prefacoj de intendanto-generalo [[Louis Bastien]] [1869–1961] kaj Pierre Tardieu, ilustraĵoj de Madeleine Villain, Orleano, Centre National Esperanto-Office, 1955, (XXVII, 226 paĝoj) * Pierre Delaire. ''La Gazeto — bulletin officiel de la campagne pour la vulgarisation de l’Espéranto'' [''Oficiala bulteno de la kampanjo por vulgarigo de Esperanto''], 1957–1973 * Pierre Delaire, ''[http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/LudovikoEnNederlando.pdf Ludoviko en Nederlando — cours de perfectionnement et cours supérieur d’Esperanto]'' [''perfektiga kaj supera kurso pri Esperanto''], 2a eldono, prefaco de Marie Bonafous, Orleano, Centre National Esperanto-Office, 1957 (XXIII, 202 paĝoj) * Pierre Delaire, ''L’espéranto : fil d’Ariane du cœur et de l’esprit — texte bilingue'' [''dulingva teksto''] ''— Esperanto: Ariadna fadeno de l’ koro kaj de l’ spirito'', prefaco de Maurice Lavarenne, Orleano, Centre National Esperanto-Office, 1959 (196 paĝoj) * Antoine de Saint-Exupéry, ''La Eta Princo — Kun akvareloj de la aŭtoro'', Esperanta traduko de Pierre Delaire, antaŭparolo de Ralph Harry, Orleano, Esperantista Libro-Klubo “Edelvejso”, 1961 [La ilustraĵoj en ĉi eldono estas fakte senkoloraj liniaj paŭsaĵoj de la originalaj parte koloraj akvareloj de la aŭtoro.] * Pierre Delaire, ''[http://esperantodev45.free.fr/documents/2020/DelaireEdelvejso.pdf L’ edelvejso kaj la tri vagabondinoj] — teatraĵeto'', ilustraĵoj de Anne-Marie Lepère-Vannier, Orleano, Esperantista Libro-Klubo “Edelvejso”, 1963 (55 paĝoj) * Pierre Delaire, ''L’Espéranto vivant — Cours pratique complet, encyclopédique — Grammaire et méthode directe'' [''Vivanta Esperanto — Kompleta, enciklopedia praktika kurso — Gramatiko kaj rekta metodo''], 7a eldono, prefacoj de intendanto-generalo [[Louis Bastien]] [1869–1961] kaj Pierre Tardieu, ilustraĵoj de Chantal Chavenon-Lanéry, Orleano, Centre National Espéranto-Office, 1965 (226 paĝoj) [Verŝajne temas pri pliampleksigo de lia ''Esperanto en douze leçons''.] * Pierre Delaire, ''La Dolĉa Franclando'', dediĉita al Jean Rostand, Orleano, Centre National Esperanto-Office, 1972 (124 paĝoj) [Vojaĝmemoraĵoj.] * Pierre Delaire, ''Tu seras Espérantiste ! Résumé de l’essentiel qu’il faut savoir sur l’Espéranto, son utilité, son but interne, sa naissance, son histoire, sa facilité, sa grammaire simplifiée, sa diffusion dans le monde, sa presse, sa littérature, ses associations etc.'' [''Ci estos Esperantisto! Resumo de la esencaj sciindaĵoj pri Esperanto, ĝiaj utilo, interna celo, naskiĝo, historio, facilo, simpligita gramatiko, disvastiĝo en la mondo, gazetaro, literaturo, asocioj ktp''], Orleano, Centre National Esperanto-Office, 1975 (32 paĝoj) * Pierre Delaire, ''L’Espéranto vivant — cours pratique complet'' [''Vivanta Esperanto — Kompleta, praktika kurso''], Orleano, Centre National Espéranto-Office, 1976 (128 paĝoj) * Antoine de Saint-Exupéry, ''La Eta Princo — verkita kaj desegnita de Antoine de Saint-Exupéry'', dua, reviziita Esperanta traduko de Pierre Delaire, Montrealo (Kanado), Kanada Esperanto-Asocio, 1984 (93 paĝoj) [Ĉi eldono enhavas kolorajn reproduktaĵojn de la originalaj ilustraĵoj de la aŭtoro.] * Antoine de Saint-Exupéry, ''La Eta Princo — kun desegnoj de la aŭtoro'', tria, reviziita eldono de la Esperanta traduko de Pierre Delaire, Montrealo (Kanado), Kanada Esperanto-Asocio, kaj Parizo (Francujo), Espéranto-France, 2010 [Traduko reviziita de ses-homa internacia komitato, kun altkvalitaj reproduktaĵoj de la originalaj ilustraĵoj de la aŭtoro.] Kaj fine senjara ero: * ''La belle histoire de la Croix Rouge : en espéranto / La bela historio de la Ruĝa Kruco'', teksto liverita de UNESKO, Esperanta traduko de Pierre Delaire, ilustraĵoj de Jean Bernadac, Orleano, Centre National Espéranto-Office, jaro ne indikita (5–8 paĝoj) ===Recenzoj=== Pri ''Estu Radiesteza Serĉisto! '' {{citaĵo|La vorto [[radiestezo]] ŝajne signifas la esploron de vivaj radioj pere de sentema pendolo aŭ vergeto. En 18 ĉapitroj ĉi tiu libro pritraktas multajn okultajn demandojn : ekz., pri movoj kaj utiligo de [[divena vergeto]] aŭ pendolo ; homa radiado ; influo de koloroj kaj de lumo; diagnozo kaj kuraco radiesteza. Ĝi raportas pri multo da kuriozaj [[eksperimento]]j kaj spertoj. Alla skribanto ŝajnas, ke multo dirita estas nekredebla; tamen, ĉu oni kredas la aferon serioze studinda kaj vera, aŭ ĝin forgestas kiel memsugestion aŭ ĉarlatanaĵon, aŭ (eble pli saĝe) rifuzas formi opinion sen persona [[esploro]] de la demando, ĉiuokaze la libro estas tute leginda. La traduko estas sufiĉe bona. Kial kelkafoje citi la Zamenhofan [[Biblio]]n kaj alifoje propran tradukon ? La aŭtoro prave distingas inter [[spiritualismo]] (kiun li kredas) kaj [[spiritismo]] (kiun li kontraŭas).|[[Montagu Christie Butler| M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938) }} == Vidu ankaŭ == * ''[[La Eta Princo]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} === Eksteraj ligiloj === {{Projekto vizaĝoj}} * [http://www.edukado.net/biblioteko/panteono?iid=35&s=f62d9749caebf2d2108f05189aa44b06 Retpaĝaro kun foto] * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=pierre+delaire&vid=ONB&fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Pierre Delaire en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://esperantodev45.free.fr/expo/ Virtuala ekspozicio], por la centjariĝo de naskiĝo de Pierre Delaire ; estas sonregistraĵo de [http://esperantodev45.free.fr/expo/documents/RadioDuhamel.mp3 Georges Duhamel] kaj aliaj {{Unua}} {{Vivtempo|Delaire, Pierre}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] 1suvc4e6e8r36a9fdyq5sdh7j6zukfv 0 328593 9347760 8418473 2026-04-05T05:38:47Z Sj1mor 12103 9347760 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Greetingcardsretaildisplay.jpg|eta|275ra|Montrataj vendotaj salutkartoj.]] '''Salutkarto''' aŭ [[Gratulkarto]] estas ilustrita, faldita karto reprezentanta esprimon de amikeco, kunkontenteco, amo aŭ alia simila sento. Kvankam salutkartoj estas uzataj kutime je specialaj okazoj, kiaj [[naskiĝtago]]j, [[Kristnasko]] aŭ aliaj [[ferio]]j, ili povas esti sendataj ankaŭ por danki aŭ esprimi aliajn sentojn. Salutkartoj, kutime liverataj kun [[koverto]], aperas laŭ granda vario de stiloj. Estas kaj amasproduktitaj kaj manfaritaj versioj kiuj estas distribuataj de centoj de entreprenoj. ''Hallmark Cards'' kaj ''American Greetings'' estas la plej grandaj produktistoj de salutkartoj en la mondo. En [[Britio]] oni ĉirkaŭkalkulas ke oni elspezas unu bilionon da [[pundo]]j je salutkartoj ĉiujare, kaj averaĝa persono sendas 55 salutkartojn jare.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/6043426.stm|titolo=Card sharps|alirdato=2006-10-14|dato=2006-10-12|eldoninto=BBC News}}</ref> En ĉiuj landoj la kutimoj ne estas samaj. En [[Orienta Eŭropo]] estas tre popularaj la salutkartoj dum [[Pasko]] kio en aliaj eĉ kristanaj landoj ne estas tiome. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * [[Kristnaska karto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Salutkartoj| ]] 2bk7tppdk6cjrno8s2f0qnczk85pw0s 9347761 9347760 2026-04-05T05:39:08Z Sj1mor 12103 9347761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Greetingcardsretaildisplay.jpg|eta|275ra|Montrataj vendotaj salutkartoj.]] '''Salutkarto''' aŭ [[Gratulkarto]] estas ilustrita, faldita karto reprezentanta esprimon de amikeco, kunkontenteco, amo aŭ alia simila sento. Kvankam salutkartoj estas uzataj kutime je specialaj okazoj, kiaj [[naskiĝtago]]j, [[Kristnasko]] aŭ aliaj [[ferio]]j, ili povas esti sendataj ankaŭ por danki aŭ esprimi aliajn sentojn. Salutkartoj, kutime liverataj kun [[koverto]], aperas laŭ granda vario de stiloj. Estas kaj amasproduktitaj kaj manfaritaj versioj kiuj estas distribuataj de centoj de entreprenoj. ''Hallmark Cards'' kaj ''American Greetings'' estas la plej grandaj produktistoj de salutkartoj en la mondo. En [[Britio]] oni ĉirkaŭkalkulas ke oni elspezas unu bilionon da [[pundo]]j je salutkartoj ĉiujare, kaj averaĝa persono sendas 55 salutkartojn jare.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/6043426.stm|titolo=Card sharps|alirdato=2006-10-14|dato=2006-10-12|eldoninto=BBC News}}</ref> En ĉiuj landoj la kutimoj ne estas samaj. En [[Orienta Eŭropo]] estas tre popularaj la salutkartoj dum [[Pasko]] kio en aliaj eĉ kristanaj landoj ne estas tiome. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * [[Kristnaska karto]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Salutkartoj| ]] a7rd77m95txsdfdu28z8scgv2gdmyll 0 328778 9347219 9107427 2026-04-04T13:01:34Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347219 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:DalgarvenBeeSkep.jpg|eta|Malnova formo de abelujo, uzata dum jarmiloj]] [[Dosiero:Lithuanian Museum of Ancient Beekeeping.jpg|eta|Lignaj abelujoj en [[Stripeikiai]] en [[Litovio]]]] [[Dosiero:Abelujoj. Etnografia Muzeo de Toruno.jpg|eta|Tradiciaj abelujoj. Etnografia Muzeo en [[Toruń|Toruno]], Pollando]] '''Abelujo''' estas ĉirkaŭfermita strukturo en kiu kelka mielprodukta abela specio de la genro vivas kaj zorgas sian idaron. Natura abelujo (tipe konataj simple kiel "abelnesto") estas natura strukturo okupita de mielabelaj kolonioj, dum [[Malsovaĝigo|malsovaĝigitaj]] mielaj abeloj vivas en homfarita abelujo, ofte en [[abelejo]]. Tiuj homfaritaj strukturoj estas tipe konataj kiel "abelujoj". Nur specioj de la [[subgenro]] ''Apis'' vivas en abelujoj, kaj nur la [[Okcidenta mielabelo|Okcidentan mielabelon]] (''Apis mellifera'') kaj la [[Orienta mielabelo|Orientan mielabelon]] (''Apis cerana'') homoj malsovaĝigis. == Natura == La abeloj konstruas abelujon faritan el [[abelvakso]] kaj konsistigitan de miloj da ĉeloj en formo de [[Seslatero|seslateroj]], kiuj estas konsideritaj la plejefika molekula formo en [[principo de konservado de energio]] (por la formaligo de la teoria problemo kiel kovri (t.e. plankigi) ebenaĵon vidu ankaŭ [[Teselacio]]). La strukturo kiel tutaĵo ankaŭ estas konata kiel la "[[mielĉelaro]]", kaj ĝi estas konstruita de la abeloj kiujn estas nomataj la laboristoj. La abeloj dividas la ĉelojn en specialajn ĉelojn por mielo kaj ĉelojn por demeti ovojn kaj kreskigi [[Larvo|larvojn]]. En natura medio, la abeloj vivas en [[Trunko|arbotrunkoj]], sub [[Tegmento|tegmentoj]] de domoj kaj kie ajn ili trovis [[Ŝirmejo|ŝirmejon]] de la fortoj de la naturo kaj de bestoj kiuj avidas mielon, inter ili [[Urso|ursoj]] estas famegaj pri ilia mielavido. [[Printempo|Printempe]], post la [[burĝonado]] kaj la plenflorado de [[Nektaro|nektarhavaj]] floroj, kaj kiel rezulto de la procezo de [[ekologia rendimento]], estas pliigita [[Loĝantarkresko|natura multipliko]] en la abelujo, "porreĝinaj ĉeloj" estas konstruitaj - ĉeloj por kreskigi estontajn reĝinojn. Kaj kiam juna reĝino ellarviĝas, ŝi kunportas kelkajn el la abeloj, kaj la grupo de abeloj - konata kiel "[[abelsvarmo]]" - eliras el la abelujo en organizita serĉado de loko por la komenci novan setlejon. En la unua fazo, la svarmo alkroĉiĝas al solida [[Branĉo|arbobranĉo]] kaj aperas al la observanto de la flanko kiel areto. La grupo sendas abelojn estas serĉantajn la areon por trovi lokon kie ili povas rifuĝi kaj setliĝi. Laboremaj [[Abelbredisto|abelbredistoj]], se ili malkovros tiajn aretojn, ili metos abelujon sub la branĉon, malfermos la kovrilon, movos la branĉon per unu bato kaj la abelaro estos kaptita en la abelujo. La abelujo estos sigelita por mallonga tempo kaj movita al la abelregiono, tiam la malfermaĵo povas esti malfermita kaj la svarmo adaptiĝos al la nova loko. Alie, la svarmo eliras en la sovaĝejon kaj ne povas esti uzata de la abelbredistoj. Ĉi tiuj kontrolas la konstruadon de la "reĝinejojn" en la abelujo kaj provas malhelpi la svarmojn foriri. == Artefarita == En moderna abelismo, abelujo estas [[Ligno|ligna]] [[skatolo]] en kiu la abelbredisto bredas [[Kolonio de abeloj|kolonion de abeloj]]. La abeloj troviĝas en la abelujo sur antaŭfabrikitaj kadroj de ĉeloj, kies bazo estas vaksa ŝablono, en kiu la bazoj de la ĉeloj estis enigitaj. La abeloj konstruas siajn ĉelojn sur tiu bazo. Kiam la ĉelo estos konstruita fare de la laboristoj el abelvakso sekreciita el ilia korpo, ĝi enhavos ovojn, [[Poleno|polenon]], nektaron aŭ mielon. La mielo estas stokita en specialaj ĉeloj tiel ke en la procezo de kolektado de la mielo la mielo povas esti forigita el la ĉeloj kaj la konstruitaj ĉelaroj estas konservitaj kaj povas esti reuzataj. Hodiaŭ ankaŭ estas kutima starigi hejmajn abelujojn en hejmaj ĝardenoj aŭ sur la tegmentoj de loĝkonstruaĵoj. ==Vidu ankaŭ== {{Projektoj|q=Abelujo|wikt=abelujo|ReVo=abel.0ujo}} * [[Abelbredado]] *[[Abelkolonia kolapso]] *[[Abeluja forno]] * [[Abelujo (hararanĝo)]] *[[Superorganismo]] *[[Formikejo]] {{Navigilo Abeloj}} [[Kategorio:Abelkulturo]] dggd1j66xh9igq2me4l1q9ojy4xz4jf 0 330535 9347333 9306423 2026-04-04T13:37:04Z Sj1mor 12103 9347333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andreo Vesalio''' (naskiĝis<ref name=a> Nune la referencoj plej kompletaj kaj precizaj pri la vivo de Vesalio estas: C.D. O'Malley, ''Andreas Vesalius of Brussels'', University of California Press 1964 e W. Cushing, ''A Bio-Bibliography of Andreas Vesalius'', Archon Books, 1962</ref> la {{daton|31|decembro|1514}} en [[Bruselo]], mortis la 5-an de oktobro 1564 en la insulo Zante) figuras en la historio pri [[medicino]] kaj tiufakaj sciencoj kiel granda kaj pionira gravulo de la moderna [[anatomio]]. Andreo Vesalio naskiĝis en bonstata familio tradicie ligita al la medicina profesio. Lia praavo estis medicinisto de Maria el [[Burgonjo]] kaj [[docento]] ĉe la [[Universitato de Loveno]], kaj verkis serion da komentarioj pri [[Aforismo|aforismoj]] de [[Hipokrato]] kaj fine ankaŭ lia patro, samnome Andreo, estis medicinisto kaj [[apotekisto]] de la imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)]]. Tiuj premisoj estis puŝo por la eniro de Andreo en la profesion kaj fariĝo de unu el la plej famaj anatomoj de sia tempo tiom ke li povis instrui en diversaj universitatoj kaj ricevi la ŝarĝon de persona medicinisto de la menciita imperiestro Karolo ĉe la hispana kortego.<ref>James J. Walsh, ''Popes and Science: the History of the Papal Relations to Science During the Middle Ages and Down to Our Own Time'', 1908, republikigita en 2003 ĉe Kessinger Publishing.</ref> == Lia scienca kaj profesia formiĝo == Liaj originoj, certe ne humilaj, al li permesis akiri bonegan instruadon: lia progresinta formiĝo komenciĝis en la ''Paedagogium Castri'' (Pedagogejo de la Urbo), prepara lernejo aneksita al la universitato de Loveno kaj sekve en la ''Collegium Trilingue'' (Trilingva Kolegio). Li, do, studis ankaŭ la [[Latina lingvo|latinan lingvon]], la [[Greka lingvo|grekan]] kaj la [[Hebrea lingvo|hebrean]]. Lia scio pri la latina estis tiam profunda ke, utiligante tiun lingvon, li povis instrui, tridekjaraĝa, [[anatomio]]n en Italio. Koncerne la grekan, tradicio volas ke kapablis traduki [[Galeno]]n unuavide. En [[1530]] eniris [[Universitato de Loveno|universitaton de Loveno]] kiu tiutempe estis unu el la plej grandaj de Eŭropo, eble dua rilate nur al [[Universitato de Parizo|Parizo]] aŭ [[Universitato de Bolonjo|Bolonjo]]. Li studis ankaŭ [[filozofio]]n kaj [[filologio]]n, sed, sendepende de liaj universitataj kursoj, li preferis interesiĝi pri anatomio kaj ekpraktikis [[Dissekco|dissekcadojn]] de [[Muso|musoj]], [[Hundo|hundoj]] kaj [[katoj]]. En Loveno li publikigis sian unuan libron. Tio estis interpreto de la "Naŭa Libro de Al-Mansur" de la persa kuracisto [[Al-Razio]]. Sub la influo de lia multlingva eduko, Vesalio ankaŭ inkludis anatomiajn terminojn en la hebrea en siaj libroj. En [[1533]] translokiĝis al Parizo por studi medicinon, imitante tiel la familian tradicion. Liaj precipaj majstroj estis [[Jacobus Sylvius]] kaj [[Ioannes Guinterius Andernacus]]. Vesalio admiris siajn majstrojn ilin laŭdante en estontaj verkoj, sed sekve li sin montris nekontentigita pri la instruo ricevita: en Parizo, fakte, anatomio estis instruata laŭtradicia maniero, tio estas baziĝante entute sur la legado de la verkoj de [[Galeno de Pergamo|Galeno]] kaj preskaŭ ignorante la praktikon de la dissekcado. La fakto, ke Galeno fidis en siaj libroj je [[Nekropsio|nekropsioj]] de bestoj kaj ne de homoj, neniun ĝenis. Klasoj estus kondukitaj kiam la profesoro sidas ĉe la alta kaj honora seĝo kaj legas la skribaĵojn de Galeno, dum sensciaj helpantoj-buĉistoj faras la nekropsionojn. Vesalio tuj trafis erarojn en la libro, kaj multfoje li prenis la [[Tranĉilo|tranĉilon]] kaj mem faris la nekropsion por konstati la erarojn de Galeno. Tio certe indignigus Sylvius. Vesalio, male, estis tute inklina al rekta studo pri la homa korpo: li utiligis tiel, same kiel jam faris diversaj studentoj, la havigon de la [[Tombejoj de la senkulpuloj]] por rekte manipuli la ostojn. Ĉi-koncerne, en lia ''[[De Humani Corporis Fabrica]]'' (Pri la fabriko de la homa korpo)<ref>Libro 1-a, ĉapitro 39-a de la eldono de 1543; Libro 1-a, ĉapitro 40-a de la eldono de 1555</ref>, li rakontas kiel en tiu tombejo eblis trovi grandan kvanton da ostoj; kiel li fariĝis tiom sperta ke li povis veti pri kapablo diveni la korpan pozicion de osto ankaŭ okulbendite; tiam tiu spertiĝo en la tombejo estis necesa pro manko de vera instruo pri tiu ero de la medicino. Tamen jam en tiu periodo li ekmontris bonajn kvalitojn pro la dissekcado. En [[1536]], pro la invado de de Francio iniciate de Karlo de Hispanio, li estis devigita reveni al Loveno, kie daŭrigis la primedicinajn studojn kaj la praktikon de dissekcado. La 5-an de decembro [[1537]] alfrontis, ĉe la [[Universitato de Padovo]], ekzamenon kaj akiris la titolon de [[Doktoreco|Doktoro]] en Medicino. == Kariero == [[Dosiero:Vesalius Fabrica fronticepiece.jpg|eta|250px|[[Frontispico]] de la '''''Fabrica'''''. kies kompleta titolo estas ''Andreae Vesalii Bruxellensis, scholae medicorum Patauinae professoris, de Humani corporis fabrica Libri septem'']] La kariero, vera kaj propra, de Vesalio startas en [[Padovo]]. Jam la postan tagon de la doktoriĝo li publike [[Lekcio|lekcias]] dissekcante kadavron kaj eksplikante [[Organo|organojn]] kaj teknikon uzitan. La Venecia Senato (Padovo estis tiam urbo de tiu [[Venecia respubliko|respubliko]]) al li tuj asignas la [[Katedro universitata|katedron]] de anatomio kaj [[kirurgio]]. Dum siaj lekcio, li utiligas, kiel vidajn helpilojn, ankaŭ nefiksajn foliojn ilustritajn per skemecaj desegnoj kaj skizaj subtekstoj. Ses el tiu tabuloj estis presitaj sub la titolo ''Tabulae anatomicae sex'' ([[Venecio]] [[1538]]): tiel komenciĝis la persona produktado anatomia instrua-scienca de Vesalio, kiu atingis la kulminon per la ''[[De humani corporis fabrica]]'' ([[Bazelo (urbo)|Bazelo]] [[1543]]), perfekta sintezo de scienca rigoro kaj estetika beleco. En januaro de [[1540]] Vesalio vizitis Bolonjon kiel docento-gasto. Dum tiu lia restado li renkontis la kompletajn skeletojn de simio kaj de homo, kaj el la komparo de la du li konsciiĝis ke la prianatomiaj priskriboj de Galeno estis bazitaj sur dissekcadoj de bestoj kaj ne de homaj kadavroj. Refuti diversajn teoriojn de Galeno fariĝis, sekve, unu el la ŝlosilaj punktoj de la ''De humani corporis fabrica'', kiun li eble eksurpaperigis ĝuste en Bolonjo. En [[1542]], fininte la kompiladon de la supre menciita verko, por kontroli la procezon de la presado de sia verko, li eksiĝis el la katedro de Padovo, en kiu eksidas [[Realdo Colombo]]. La verko allumiĝis en junio de [[1543]]. Ĝin disvastigante, Vesalio estis tute konscia pri obĵetaj diskutoj naskiĝontaj: estis fakte la unuan fojon ke iu aŭdacis refuti Galenon, ĝis tiam konsideritan, preskaŭ [[Dogmo|dogme]], absoluta [[aŭtoritato]] en la kampo de la medicino. Multaj medicinistoj, fakte, ekkritikis la verkon de Vesalio, sed estis ankaŭ diversaj subtenantoj, inter kiuj la plej aŭtoritata [[Gabrielo Falloppio]]. El la «Fabriko» estis ankaŭ eltirita, precipe kiel porstudenda helpilo, '''Epitomo'' (verkokolekto), nome resumo de la verko reduktita al ses ĉapitroj. La 4-an de aŭgusto de la sama jaro en [[Speyer]] (Germanio), Vesalio prezentis sian verkon al la imperiestro Karolo la 5-a kiu lin levis al la rango de kortega medicinisto. Ne estas klaraj la motivoj pro kiuj Vesalio forlasis la laboron de scienca esploristo por la nova ŝargo; iuj opinias ke tiu nova laboro al li estis bezonata por rekuperi la grandajn elspezojn necesajn por la presado de la «Fabriko», dum aliaj inklinas pensi ke Vesalio volis distanciĝi el la akademiaj malamikoj ĉar en ĝi li jam havis tro da malamikoj. Sed la motivo plej valida konsistas en tio kion li mem deklaris en la «Fabriko»: laŭ li, anatomio estas nur la fundamento de la [[medicino]], dum li aspiris esti kompleta medicinisto. La deĵoro ĉe la imperiestro ofertis multajn okazojn praktiki medicinon kaj [[kirurgio]]n. En januaro de [[1544]] li revenis al [[Italio]] por definitive solvi la aferon de la universitato de Padovo, sed vojaĝis kaj lekciis ankaŭ en Bolonjo kaj en [[Pizo (Italio)|Pizo]]. Ĉi-lasta kazo, li inaŭguris, kun la ĉeesto de [[Kozimo la 1-a de Mediĉo|Kozimo la 1-a]] de la [[Mediĉoj]], la anatomian teatron de vojo Sapienza. Li revenis al [[Belgio]] por edzinigi Anne van Hamme kaj ekintensigis aktivadon precipe kiel armea kirurgo, plenumante diversajn komisiojn en diversaj eŭropaj landoj ŝarĝite de la imperiestro. Inter [[1553]] kaj [[1556]] li vivis preskaŭ konstante en [[Bruselo]], kie private praktikis sian profesion kaj reprenis kelkajn siajn esplorojn. En [[1555]] li publikigis version, reviziitan kaj riĉigitan, de la «Fabriko». Aparte li havis okazon studi la virinajn korpojn, ankaŭ de [[Gravedeco|gravedaj]] virinoj, kaj tio al li ebligis la esploron kaj priskribon de la [[utero]] kaj [[feto|fetoj]]. El tiu eldono de la «Fabriko» estis, male, forigitaj la antaŭaj luadoj al sia iama majstro [[Jacobus Sylvius]]. Intertempe, fakte, ne ĉesis la kritikoj kontraŭ liaj kritikoj kontraŭ Galeno, kaj inter liaj kritikantoj ekstare figuris Sylvius. Kritikantoj ne malhelpis al si la provon ataki lian [[Reputacio|reputacion]] ĉe la imperiestra kortego uzante eĉ la falsan argumenton laŭ kiu la dissekcado de homaj kadavroj estus ago [[Pieco|malpia]] kaj kondamninda. Tiurilate la imperiestro mem skrupule enketis ĉe la [[Teologio|teologoj]] de Loveno pri la morala [[licenco]] de dissekcadoj: tiuj ĉi respondis ke ili estas laŭmoralaj. [[Dosiero:1543, Andreas Vesalius' Fabrica, Base Of The Brain.jpg|eta|Bazo de la [[cerbo]], kiu montras optikan kiasmon, cerbeton, optikan bulbon ktp.]] [[Dosiero:Vesalius Fabrica p190.jpg|dekstra|eta|250px|la ''Fabriko'' de Vesalio entenas multajn kompleksajn desegnaĵojn, foje simbole esprimitajn .]] == Biografio == En [[1556]], imperiestro Karolo, [[Abdiko|abdikanta]] al la [[trono]], por li disponigis [[Pensio|pension]] kaj lin nomumis [[grafo]]. En [[1559]] Vesalio revenis al hispana kortego por deĵori ĉe [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]]. Li sukcesis sanigi la princon [[Don Carlos]] de postsekvoj de fendo al la kapo kiu lin reduktis mortosojlen. Tiu kazo estis por Vesalio kiel nesimpatia kontrolo pri liaj teoriaj kaj praktikaj medicinistaj kapabloj: tio kaj pro la graveco de la [[vundo]] kaj pro la fakto ke temis pri la princo kaj pro la malamikeco superfluinta el aliaj kortegaj medicinistoj. Tial komencis maturiĝi en Vesalio la deziro forlasi la kortegon kaj reveni deĵori en Italion. Tiu deziro eble jam naskiĝis kiam en [[1561]] [[Gabrielo Falloppio]] al li sendis el Padovo, kiel [[Omaĝo|omaĝon]], ekzempleron de sia verko ''Observationes Anatomicae'' (prianatomiaj observoj), kiuj entenis kelkajn obĵetojn kaj kritikojn al vesalia «Fabriko». Tiam Vesalio skribis respondan leteron senditan per la venecia ambasadoro ĉe la hispana kortego. Tiu ĉi, tamen, estis restigita en Hispanio pro aliaj aferoj laŭ diversaj monatoj, kaj kiam revenis al la Venecia Respubliko, (oktobre 1562), Falloppia jam estis mortinta. Vesalio sciis pri la morto de la kolego nur printempe de [[1564]], kiam, pro motivoj neklarigitaj, li [[Pilgrimado|ekpilgrimis]] al la [[Sankta Lando]]. Fakte, startinte el Hispanio, la ŝipo devojiĝis ĝis Venecio, kie li trovis sian respondan leteron. Iuj medicinistoj ĝin prese publikigis, en Venecio maje de [[1564]] kun la titolo ''Andree Vesalii Anatomicarum Gabrielis Fallopii Observationum Examen'' (Ekzameno pri la Anatomiaj Observoj de Gabrielo Falloppio). Vesalio neniam vidis tiun publikaĵon, fakte en aprilo li estis jam enŝipiĝinta al [[Palestino]]. Eblege, reveninte al Venecio, li rehavintus sian katedron pri medicino en Padova, lasita vaka pro la morto de Falloppio, sed dum revenvojaĝo li malsaniĝis kaj oni lin elŝipigis en la insulo [[Zante]], kie li mortis la 5-an de oktobro de [[1564]]. == Pri la motivoj de lia pilgrimo == Dum jaroj oni kredis ke la elveturo de Vesalio al la Sankta Lando estis altrudita de problemoj de justico aparte kun la [[Inkvizicio]]. Ĉi-rilate konsulteblas diversaj fontoj<ref>Por rapida revuo, oni vidu, ekzemple, la enkondukon de la libro ''The Illustrations from the Works of Andreas Vesalius of Brussels'', zorge de J.B. Saunders kaj C.D. O'Malley, Dover Pubblication 1973, ISBN 0-486-20968-7</ref> : Fama franca medicinisto kaj kirurgo [[Ambroise Paré]] raportas pri afero koncernanta hispanan mediciniston kiu praktikis dissekcadon sur nobelino mortinta pro «strangolado de la utero». Ĉe la dua ĉizado, la virino subite revekiĝis; kaj tio provokis tian hororon en la ĉeestantoj ke, la anatomo, antaŭe multe ŝatata, fariĝis por ĉiuj malamata kaj malŝatinda, kaj decidis forlasi la landon. Edward Jorden, angla medicinisto, raportas ion similan, sed al ĝi apudigas la nomon de Vesalio kaj aldonas ke li uzis la pilgrimon kiel pretekston por forlasi la landon. Franca [[diplomatikisto]] [[Hubert Languet]], en sia letero, male rakontas ke la viktimo de la dissekco estis viro kaj ke Vesalio konsciiĝis pri la falsa morto nur post la disŝiro de la brusto kaj ekvido de la koro ankoraŭ pulsanta: pro tio li estis procesita kaj mortkondamnita de la Inkvizicio; tamen pro interesiĝo de la reĝo Filipo la 2-a, la peno estis interŝanĝita kontraŭ pilgrimo al la Sankta Lando. Aliaj tiutempaj fontoj tute ignoras tian eventon, aparte ne ekzistas iu ajn dokumento aŭ juĝa akto rilate tiun proceson. Aliaj historiistoj <ref>Unu por multaj: Charles Kingsley, ''Historical lectures and essays'', London, New York: Macmillan and co., 1893</ref> asertas ke multe neprobablas, kvankam ne maleblas, ke Vesalio plenumu similan eraron. Pliprobablas, male, ke li, post la morto, estis viktimo de perfida kalumnio elpensita de liaj kontraŭuloj. <ref>Adolphe Burggraeve, ''Études sur André Vésale, précédées d'une notice historique sur sa vie et ses écrits'', C.Annoot-Braeckman, 1841 – La aŭtoro de ĉi-libro pruvas la historian falsaĵon de la kondamno de Vesalio, kaj severe reagas kontraŭ kiuj transdonis tiun onidiron kalumnicele..</ref>. Fakte, la letero de Languet povus esti falsaĵo: fakte, kvankam portante la daton de 1-a de januaro [[1565]], ĝi estis publikigita unuafoje en [[1620]] en la verko ''Vitae Germanorum Medicorum'' de [[Melchior Adam]] (Vivo de germanaj medicinistoj), dum ĝi ne aperas en la korespondaj kolektaĵoj de Languet. Laŭ la moderna historiografio la onidiro pri la kondamno de Vesalio konsiderindas sena je iu ajn fundamento. Kaj fine iu povas pilgrimi ankaŭ motivite de sia religiemo. La motivo plej probabla staras en la fakto ke simple li estis lacigita pro la kortega vivo kaj pro la malamikeco de hispanaj medicinistoj, kaj ke la pilgrimo estis bona preteksto por forlasi la landon. Ŝajnas, plue, ke ĵaluzoj kaj malpacaj diskutoj kun aliaj kortegaj medicinistoj, precipe rilate la kuracan traktadon sur la vundo de la princo, estis tiom akraj ke Vesalio malsaniĝis: la flandra botanikisto [[Charles de l'Écluse|Clusius]], kiu atingis [[Madrido]]n la saman tagon de la elveturo de Vesalio, fakte atestas ke tiu ĉi obtenis la permeson forlasi lokon kaj taskon por pilgrimi ĝuste pro motivoj koncernantaj la sanon. Krome, kiel jam dirite, la deziro de Vesalio reveni al Padovo por absolute sin dediĉi al la scienca esploro, estis certe determinanta en la decido forlasi la kortegon. == Anekdoto de la ripo de Adamo == Alia anedokto<ref>Andrew D.White, ''History of the Warfare of Science with Theology in Christendom'' (1896) – Tiu ĉi libro, markita kiel kontraŭhistoria de la moderna kritiko, estas ĉe la origino de multaj modernaj falsaj mitoj rilate antikvan civilizon kiel, ekzemple, ke la tero estis imagita plata!.</ref> multe disvastigita, rakontanta pri la kondamno de Vesalio, diras ke li estis kondamnita de la [[Inkvizicio|Inkvizicia]] [[Tribunalo (juro)|tribunalo]] pro tio ke li asertus ke, kontraŭe al la onia konvinko fondita sur la [[Biblio]], viro kaj virino havas la saman nombron de [[Ripo|ripoj]], kiel rezultas el dissekcadoj de li efektivigitaj <ref>Andrea Vesalio, ''De Humani Corporis Fabrica'', Libro 1-a, ĉapitro 19-a</ref> . En la [[Genezo]] estas dirate ke [[Eva]] estis devenigita el [[modlado]] de ripo de [[Adamo]], do al tiu ĉi devus manki unu ripo: el tio la kredado ke al ĉiuj viroj mankus unu ripo! Oni rakontas, eble [[Goliardio|goliardie]], ke la kredado estus tiutempe [[tezo]] science akceptita kaj firmigita kaj dogme altrudita de la ekleziaj aŭtoritatuloj. Tio ĉio, memkompreneble, estas historia [[Falsado|falsaĵo]], antaŭĉie ĉar, kiel jam dirite, Vesalio neniam estis kondamnita, kaj plue ĉar, historie, neniam ekzistis dogmo pri la ripo mankanta, sed eventuale temis pri popola onidiro. == Verkoj de Vesalio == Vesalio publikigis en Venecio en [[1538]] ''Tabulae Anatomicae Sex'', kie li komencis uzi la modernan terminologion, kaj la plej interesan ''[[De humani corporis fabrica]]'' en [[1543]] en [[Bazelo]] kiu estas konsiderata la unu el la bazaj tekstoj de la moderna anatomio. La prianatomiaj tabuloj de la «Fabriko» estis ilustritaj de lernanto de [[Tiziano]], kies nomo bedaŭrinde ne estas konata. == Sendependiĝo el Galeno == La mensa formiĝo kaj esploremo de Andreo Vesalio dekomence moviĝis en la teoria kvadro sedimentita en la galena tradicio. Sed estis ĝuste la repreno de la esploraj teknikoj reirantaj al Galeno kiuj lin inspiris enkonduki la eksperimentajn bazojn kiuj dekretis la kadukiĝon de teoria galena kvadro. == La admirinda reto == Nura Ekzemplo. La procezo pri maturiĝo kaj progresinta liberiĝo de Vesalio el la senkritika akcepto de la galenaj teorioj dum padova periodo konstatiĝas en la problemo de la [[mirinda reto]]: tiu anatomia strukturo estis unu el la fundamentaj tezoj sur kiuj apogiĝis la galena [[fiziologio]]: laŭ tiu, la [[Humora Teorio|spirito vitala]], formiĝinte en la [[koro]] per rafinado de la natura spirito originiĝinta en la [[hepato]], estis portita al bazo de la cerbo tra la [[Arterio|arterioj]] [[Karotido|karotidaj]], kiuj tie disflokiĝis en komplika [[Vaskulo|vaskula]] reto, ĝuste la mirinda reto. En tiu loko la natura spirito plirafiniĝas, kaj transformiĝas al animala spirito kiu, per la [[Periferia nerva sistemo|periferiaj nervoj]], opiniataj kavaj, dotas la korpon per sensebleco kaj movo. La mirinda reto konstituas la pruvon ke la [[observado]] de Galeno estis bazita sur esploro de la malsuperaj specioj: tiu anatomia formato, sendepende de la diversaj «spiritoj», fakte, estas multe evidenta en la [[Hufuloj|hufuloj]] dum ne ekzistas en la homo. Vesalio akceptis la samon en la «Tabulae anatomicae sex» (1538), dum en la ''Fabriko'' de 1543 rekonas, senhezite, la eraron plenumitan kaj analizas per kritika spirito la kaŭzojn: «Kiom da aferoj, ofte absurdaj, estis akceptitaj en la nomo de Galeno... Inter tiuj ĉi ankaŭ la mirinda reta plekso, kies ekzisto estas konstante subtenata en la galenaj verkoj kaj pri kiu medicinistoj ofte parolas. Ili ĝin neniam vidis, sed malgraŭ tio ili daŭrigas ĝin priskribi sekvante la instruaĵon de Galeno. Mi mem estas nun konfuzita pro mia antaŭa [[stulteco]]... Pro mia [[devoteco]] al Galeno, mi neniam entreprenis publikan dissekcadon de homa kapo sen samtempe utiligi tiun de ŝafido aŭ bovo por vidigi ke mi ne sukcesas tiun plekson malkovri en la homo... kaj por eviti ke la ĉeestantoj min akuzu pri nekapablo trovi tiun plekson al ili ĉiuj jam konita laŭnome. Sed la karotidaj arterioj neniaspekte formas la retan plekson priskribitan de Galeno ».<ref>Libro 7-a, ĉapitro 12-a</ref> == Cerba sistemo == En la «Fabriko» Vesalio rifuzis aliajn gravajn punktojn de la [[neŭrologio]] de Galeno, ekzemple la koncepton laŭ kiu la nervoj estas kavaj. Ni legu kion asertatan ĉi-rilate de li: «Mi povas aserti ke mi neniam trafis kavan pasaĵon, kvankam tiucele mi ekzamenis [[Opta nervo|optikajn nervojn]] dissekcante hundojn kaj alispecajn bestojn, kaj ankaŭ homan kapon ankoraŭ varman, ĵus tranĉitan de la mortokondamnito».<ref>Libro 4-a, ĉapitro 4</ref> Li priskribis interalie unuafoje la trairon de la [[Vejno|vejnoj]] kaj anatomion de la koro, negante la ekziston de la tiom [[Fabelo|fabelita]] fenestro interventikla; li indikis, krome, la formon de la [[sternumo]] kaj la nombron de la ostoj kiuj komponas la [[Sakro (anatomio)|sakron]]; desegnis la [[Artika menisko|artikajn meniskojn]] kaj [[Genuo|genuojn]], kaj malkovris la lutean korpon de la [[Utero]]. == Potenco kaj limoj de la anatomia esploro == Koncerne la rilatojn inter la [[nerva sistemo]] kaj la funkcioj de la [[menso]], Vesalio nete distingas inter anatomia observado kaj filozofia spekulaktivado: «Mi ne negas ke la [[Ventriklo (koro)|ventrikloj]] ellaboras la animalan spiriton, sed mi subtenas ke tio eksplikas nenion rilate la cerban sidejon de la fakultoj plej elstaraj de la homa animo (...) Mi ne kapablas kompreni kiel la cerbo povas ekzerci siajn funkciojn». Firma konvinko de Vesalio estis la graveco de la anatomiaj sektoroj por kompreni la strukturon kaj la [[Fiziologio|fiziologion]] de la [[homa korpo]]: teorio tiu en neta kontrasto kun la galenaj konvinkoj, bazitaj sur organeca ideo pri la homa korpo, laŭ kiu: «Ne eblas funkciaj [[Lezo|lezoj]] de la korpo, se tiuj ĉi ne estas asociitaj al efektivaj lezoj de la internaj organoj». En la muzeo de [[homa anatomio]] de la [[Universitato de Napolo]] konserviĝas homero, preparita de Vesalio, kun ties eksplika letero. == Memoro == Monto Veselius en la [[Palmera Tero|Palmer-Insularo]] en [[Antarkto]] estas nomita laŭ li. == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == Por kontentiga enkonduko al la vivo, personeco kaj verkoj de Vesalio oni povas konsulti: * ''The Illustrations from the Works of Andreas Vesalius of Brussels'', zorge de J.B. Saunders e C.D. O'Malley, Dover Pubblication 1973, ISBN 0-486-20968-7 * Andreas Vesalius, ''On the Fabric of the Human Body'', traduzione in inglese del ''De Humani Corporis Fabrica'' zorge de W.F.Richardson e J.B.Carman, Norman Publishing, 1998, ISBN 0-930405-73-0 * C.D. O'Malley, ''Andreas Vesalius of Brussels'', University of California Press 1964 * W. Cushing, ''A Bio-Bibliography of Andreas Vesalius'', Archon Books, 1962 * Adolphe Burggraeve ''Études sur André Vésale, précédées d'une notice historique * Federico E. Perozziello, "Storia del Pensiero Medico" II Volume, "La Scienza Nuova e Il Secolo dei Lumi, Casa Editrice Mattioli 1885, Fidenza (Parma), 2008. == Vidu ankaŭ == * [[Anatomio]] * [[Fiziologio]] * [[Kirurgio]] * [[Listo de kuracistoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Andreas Vesalius}} * Andrea Vesalio, [http://books.google.it/books?id=RVD_JmlI9swC ''De Humani Corporis Fabrica''] * Andrea Vesalio, [http://books.google.it/books?id=werjNGYbfrsC ''De Humani Corporis Fabrica''] * [http://vesalius.northwestern.edu/ vesalius.northwestern.edu] {{Webarchiv|url=https://wayback.archive-it.org/6321/20160901184031/http://vesalius.northwestern.edu/ |date=2016-09-01 }} Angla traduko de la ''De Humani Corporis Fabrica'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vesalio, Andreo}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Anatomoj]] [[Kategorio:Belgaj sciencistoj]] [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Italaj anatomoj]] [[Kategorio:Historio de anatomio]] 5edil1g186zdj73efb6pugf6xgq1zkq 0 333440 9347456 9160116 2026-04-04T16:59:39Z Sj1mor 12103 9347456 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigramentona iktero |koloro = pink |dosiero = Altamira oriole.jpg |dosiero2=Altamira Oriole icterus gularis Bentsen State Park, South Texas.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Nigramentona iktero |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Icterus]]'' |specio = ''''I. gularis'''' |statuso = LC |dunomo = ''Icterus gularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Georg Wagler|Wagler]], [[1829]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigramentona iktero''', ''Icterus gularis'', estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Ikteredoj]] kaj de ties tipa genro nome [[Ikteroj]] kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas disvastigata en subtropikaj malaltaj teroj en [[Meksiko]] ĉe la [[Golfo de Meksiko]] kaj norda [[Centrameriko]], ĉe la marbordo de Pacifiko kaj interne. Ĝi povas troviĝi ankaŭ en la suda pinto de [[Teksaso]], (loke nomata [[Valo Rio Grande]]). Ĝi estas 25 cm longa kaj 56 g peza, kaj pro tio ĝi estas la plej granda iktero de la genro ''[[Icterus]]''. Tiu estas birdospecio kun ĉefe sulfurflava [[plumaro]]. Maskla plenkreskulo havas malgrandan nigrajn okulmaskon kiel brido el la bekobazo al la okulo, kiu pluas kaj kovras iomete la gorĝareon, kio nomigas la specion kaj rekte en la [[komuna nomo]] kaj en la [[latina]] [[scienca nomo]] kie ''gularis'' aludas al gorĝo. Dume ''Icterus'' aludas al la ĝenerala flava koloro. Estas nigraj ankaŭ la vosto kaj la flugiloj kiuj montras ne markatajn blankajn flugilstriojn kaj ankaŭ ne larĝan flavan ŝultromakulon. La beko estas tre fortika ĉebaze kaj griza (kun eburblanka unua duono de la suba makzelo), dum ankaŭ la kruroj estas grizaj. Tiu [[birdo]] nestumas en malfermaj arbaroj. La nesto estas tre longa teksita saketo, ligata al fino de horizontala arbobranĉo, foje al telefonfosto. Tiu birdo manĝas alte en arbo, foje ĉe subkreskaĵaro. Ili manĝas ĉefe [[insekto]]jn kaj [[bero]]jn. Tiuj birdoj estas konstante [[loĝantaj birdoj]], kaj malkiel la migrantaj ikteroj kiuj reproduktiĝas en Usono, tiu specio estas kazo de [[Seksa duformismo|seksa unumorfismo]] -- kaj maskloj kaj inoj havas prilaboratajn kolorojn kaj bildon. == Referencoj == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=54126|title=Icterus gularis|downloaded=12 Majo 2006}} Malplej Zorgiga. == Plia legado == * Brush, T. kaj Barbara Y. Pleasants (2005). ''Altamira Oriole (Icterus gularis)''. The Birds of North America Online. (A. Poole, Ed.) Ithaca: Cornell Laboratory of Ornithology; Retrieved from The Birds of North American Online database. * Flood NJ. (1989). ''Coloration in New World Orioles 1. Tests of Predation-Related Hypotheses''. Behavioral Ecology & Sociobiology. vol '''25''', no 1. p. 49-56. * Gorena RL. M.S. (1995). ''Feeding and nesting ecology of the great kiskadee, Pitangus sulphuratus texanus (Passeriformes: Tyrannidae) in the lower Rio Grande Valley, Texas''. [[The University of Texas - Pan American]], United States -- Texas. * Hathcock CR. M.S. (2000). ''Factors affecting reproductive success in hosts of the bronzed cowbird (Molothrus aeneus) in the lower Rio Grande Valley, Texas''. The University of Texas - Pan American, United States -- Texas. * Hathcock CR & Brush T. (2004). ''Breeding abundance and nest-site distribution of the Altamira oriole at Santa Ana National Wildlife Refuge, Texas''. Southwestern Naturalist. vol '''49''', no 1. p. 33-38. * Ortiz-Pulido R. (2000). ''Abundance of frugivorous birds and richness of fruit resource: Is there a temporal relationship?''. Caldasia. vol '''22''', no 1. p. 93-107. * Pleasants BY. (1981). ''Aspects of the Breeding Biology of a Subtropical Oriole Icterus-Gularis''. Wilson Bulletin. vol '''93''', no 4. p. 531-537. * Thurber WA & Villeda A. (1980). ''Notes on Parasitism by Bronzed Cowbirds Molothrus-Aeneus in El-Salvador''. Wilson Bulletin. vol '''92''', no 1. p. 112-113. === Hibridado === * Patrikeev, Michael, Jack C. Eitniear, Scott M. Werner, Paul C. Palmer (2008) Interactions and Hybridization between Altamira and Audubon's Orioles in the Lower Rio Grande Valley ''Birding'' 40(2):42-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=9731 Filmetoj de Nigramentona iktero] ĉe Internet Bird Collection * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=altamira+oriole&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Nigramentona iktero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516073932/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=altamira+oriole&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO-(kun bildoj de pendantaj nestoj) {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 0l08utb9bwjqb4bnkvdi1c1x0gvah26 0 333831 9347457 8924833 2026-04-04T16:59:47Z Sj1mor 12103 9347457 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa iktero |koloro = pink |dosiero=Audubon's Oriole (12626811374).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Nigrakapa iktero |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Ikteredoj]] ''Icteridae'' |genro = ''[[Icterus]]'' |specio = ''''I. graduacauda'''' |statuso = LC |dunomo = ''Icterus graduacauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], [[1839]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigrakapa iktero''' (''Icterus graduacauda'') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Ikteredoj]] kaj de ties tipa genro nome [[Ikteroj]] kiu enhavas speciojn kiuj montras flavajn kaj nigrajn kolorojn. Ĝi troviĝas en [[arbaro]]j kaj [[arbustaro]]j de sudorienta [[Teksaso]] kaj la marbordo de [[Meksiko]]. Ĝi estas la ununura specio de iktero kiu havas preskaŭ nur nigran kapon kaj flavan korpon. Ĝi estas dividita en '''kvar subspeciojn''' kaj du [[alopatria]]jn reproduktajn teritoriojn. La plej okcidenta teritorio etendas el [[Nayarit]] suden al suda [[Oaxaca]], dum la orienta teritorio etendas el malsupra valo de [[Rio Grande]] al norda [[Querétaro]]. Plej komunaj en la okcidenta teritorio estas la subspecioj ''I. g. dickeyae'' kaj ''I. g. nayaritensis''; ''I. g. graduacauda'' kaj ''I. g. audubonii'' povas troviĝi en la orienta teritorio. Kiel plej parto de centramerikaj birdoj, ĝi estas nemigranta specio kaj ne montras gravan ekzemplon de [[seksa dimorfismo]]. Analizoj de [[DNA]] ege sugestis, ke ''I. graduacauda'' estas plej proksime rilata al ''I. chrysater'', la [[Ornigra iktero]].<ref>{{Cite journal|title=A Molecular Phylogeny of the New World Orioles (''Icterus''): The Importance of Dense Taxon Sampling|last=Omland|first=Kevin E.|coauthors=Lanyon, Scott M.; and Fritz, Sabine J.|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=1999}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero: Icterus melanocephalus audubonii.jpg |eta|200px|maldekstra]] La masklo de tiu specio havas nigrajn kapuĉon, supran makzelon (suba estas helblugriza baze) kaj gorĝareon, same kiel nigran voston. Ankaŭ la flugiloj estas nigraj, sed la flugilplumoj havas blankajn bordojn. La duarangaj kovriloj formas flavajn ŝultrojn kiuj kune kun la flava supra dorso estas ĉefa distingilo el plej parto de aliaj ikteroj. Dorso kaj ventro estas flavaj kun oliveca nuanco, kaj la subaj partoj estas preskaŭ uniforme flavaj. La kruroj estas grizecaj. Ino de tiu specio havas iom pli olivecajn nukon kaj dorson ol maskloj. La plumaro de ina plenkreskulo estas simila al tiu de junulo; tamen, malkiel ĉe plenkreskuloj, la flugiloj estas senkolore brunaj anstataŭ nigraj. Ĝenerale nematuruloj havas kapuĉon, flugilstriojn, voston kaj ŝultrojn kiel plenkreskuloj. La unujara plumaro retenas pli malhelan kaj verdecan koloron de la junula plumaro, tamen. [[Plumoŝanĝado]] okazas ĝenerale komence de aŭtuno, kvankam kelkaj specimenoj plumoŝanĝis tiom frue kiom ĝis junio. == Kutimaro == Tiu [[Nearktiso|nearktisa]] specio loĝas en densa [[ĉiamverda]] arbaro kaj arbustaro, prefere [[ĉeriveraj areoj]]. Kvankam ĝi preferas ombron, paroj povas eventuale manĝi en klarejoj. Dumfluge ili kuniĝas al [[miksitaj kunmanĝantaroj]] kiuj inkludas [[ikteroj]]n, [[garolo]]jn, tanagrojn kaj aliajn birdojn de simila grando. La nesto de la Nigrakapa iktero estas simila en grando kaj konstruo al tiuj de la [[Maskiktero]] kaj de la [[Hortiktero]], kun simila profundo. La nestoj estas sakoformaj kaj duonpendantaj; tio estas, ili troviĝas en la eksteraj branĉetoj de arboj plie ol ĉetrunke. Paro de ikteroj kutime [[Kovado|kovas]] du ovarojn jare, ĉiu konsistanta el 3 al 5 ovoj; la idoj de la lasta ovaro rare survivas la vintron. La nestoj de tiu specio estas ofte parazitataj de la [[Brunkapa molotro]]. == Subspecio ''dickeyae'' == La subspecio ''I. g. dickeyae'' rimerkindas pro diferencoj en aspekto, kutimo kaj filogenio inter ĝi kaj aliaj subspecioj de ''I. graduacauda''. La oliveca nuanco estas pli milda, kio faras la birdon pli proporcie flava ol aliaj de tiu specio. Krome la flavaj ŝultroj estas malpli grandaj ĉe ''dickeyae'', kaj limigitaj nur al la malgrandaj kovriloj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Meksika-golfaj marbordaj herbejoj]] == Plia legado == * {{Citaĵo el libro|titolo=Life Histories of North American Blackbirds, Orioles, Tanagers, and Allies.|familia nomo=Bent|persona nomo=Arthur Cleveland|jaro=1965|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Dover Publications}} * {{Cite book|title=New World Blackbirds: The Icterids|last=Jaramillo|first=Alvaro|last2=Burke|first2=Peter|publisher=Princeton University Press|year=1999 |isbn= 978-0691006802}} * {{Cite book|title=A Field Guide To Mexican Birds|last=Peterson|first=Roger Tory|authorlink=Roger Tory Peterson|last2=Chalif|first2=Edward L.|publisher=Houghton Mifflin Company|location=Boston|year=1973 |isbn=978-0395975145}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Behavioral Ecology of Tropical Birds|aŭtoro=Stutchbury, Bridget J. M.; and Morton, Eugene S.|jaro=2001|loko=San Diego|eldoninto=Academic Press|ISBN=978-0126755565}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Auk|aŭtoro=Baker, Jason M.; López-Medrano, Esteban; Navarro-Sigüenza, Adolfo G.; Rojas-Soto, Octavio R.; and Omland, Kevin E.|jaro=2003}} * {{Cite book|author=Flood, N. J., J. D. Rising, and T. Brush.|year=2002|contribution=Audubon's Oriole (''Icterus graduacauda'')|title=The Birds of North America|editor=A. Poole and F. Gill, eds|publisher=The Birds of North America|location=Philadelphia, Pennsylvania}} * Flood NJ. (1990). ''Aspects of the Breeding Biology of Audubon's Oriole''. Journal of Field Ornithology. vol '''61''', no 3. p.&nbsp;290-302. * Hobart HH, Gunn SJ & Bickham JW. (1982). ''Karyotypes of 6 Species of North American Blackbirds Icteridae Passeriformes''. Auk. vol '''99''', no 3. p.&nbsp;514-518. * Monk S. G. M.S. (2003). ''Breeding distribution and habitat use of Audubon's oriole in the Lower Rio Grande Valley of Texas''. [[The University of Texas - Pan American]], United States. * Patrikeev, Michael, Jack C. Eitniear, Scott M. Werner, Paul C. Palmer (2008) Interactions and Hybridization between Altamira and Audubon's Orioles in the Lower Rio Grande Valley ''Birding'' 40(2):42-6 {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Oriole, Audubon's}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Ikteredoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 2ddcjb8rtbfmsq2a2wwwge09t9d414r 0 333883 9347513 7938636 2026-04-04T18:08:15Z Tirolischleioans 254019 9347513 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''ZÁKÓ András''' (za:ko:) estis hungara generalmajoro naskita en [[Braŝovo]] la [[23-an de marto]] [[1898]] kaj mortinta en [[Munkeno]] la [[13-an de marto]] [[1968]]. == Kariero == Zákó en 1940-42 estis staba kolonelo, en aŭtuno de [[1943]] komandanto de la malpeza sikula divizio 27-a en [[Marosvásárhely]], per kiu li la [[21-an de marto]] [[1944]] marŝis kontraŭ rusoj en la Nordaj Karpatoj. En oktobro de [[1944]] Zákó iĝis en rango de generalmajoro komandanto de la 2-a divizio de la stabo. En majo 1945 li falis en militkaptitecon de usonanoj. Li estis gardisto en loko [[Absam]] de rifuĝkampo. La [[23-an de oktobro]] [[1948]] en [[Klagenfurt]] li fondis la ''Magyar Harcosok Bajtársi Közössége'' (Kolektivo Kamarada de Hungaraj Batalistoj) (aro de HBK) por liberigi [[Hungarujo]]n. La organizo je la fino de [[1952]] jam agadis en 23 ŝtatoj (Absam, de 1955 per centro Munkeno. Lia gazeto ''Hadak Útján'' aperis de [[1948]] (1948: Solban Hall, Ausztria, 1952: München, 1988: Toronto). == Verko == * ''Őszi harcok 1944'' (Bp., 1991). == Fonto == * Magyar Életrajzi Lexikon [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.htm] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zako, Andras}} [[Kategorio:Hungaraj soldatoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] ewatrx94zwbiuvrwtqlp2jz48gbjnvd 0 336020 9347336 8893192 2026-04-04T13:38:25Z Sj1mor 12103 9347336 wikitext text/x-wiki '''Novtomismo''', konata ankaŭ kiel '''Novskolastiko''' (tamen kelkaj interesitoj, inter kiuj [[Augusto del Noce]], ne akceptas samsencecon de la du terminoj), estas nuntempa filozofia-teologia movado de la 19a kaj [[20a jarcento]]j. Ĝi, kvankam naskiĝinta en la unua duono de [[19a jarcento]], spertis sian plejan kreskon kaj disvastigon inter la jaroj 1910 kaj 1960. Ĝi kondensiĝis ĉirkaŭ la rekupero kaj aktualigo kaj renovigo de la pensado de Sankta [[Tomaso de Akvino]] kiu estas konsiderita, kun iuj oportunaj adaptoj kaj reinterpretoj, fonto de scio kaj spirita gvido ĉiutempa, pro originala kaj propra metodo de uzado de la racio sendepende de la vero revelaciita, el kiu tamen inspiriĝis. [[Dosiero:Benozzo Gozzoli 004a.jpg|eta|dekstra|Sankta Tomaso. Pentraĵo de Benozzo Gozzoli]] == Historia kunteksto == Rimarkinda intereso por la studo pri Tomismo, kaj, plej ĝenerale, pri skolastika filozofio komencis konturiĝi en Eŭropo, precipe en Italio, ekde la [[1820-aj jaroj]] kiam kelkaj pensuloj ([[Luigi Taparelli d'Azeglio]], [[Matteo Liberatore]], [[Gaetano Sanseverino]], ktp.) ekhaltadis sur verkoj de sankta Tomaso; sed la movado trovis gravegan referencan punkton en la revuo [[Jezuitoj|jezuita]] ''[[Civiltà Cattolica]]'' (Katolika Civilizo), fondita en [[1850]]. Tamen la vera spronisto de la novtomista movado estis papo [[Leono la 13-a]] kiu en la famega encikliko ''Aeterni Patris'' de [[1879]], ekzaltis, per eksplicitaj altiraj sugestoj, la grandiozecon de Tomaso de Akvino kaj de ties nemortema verkaro. La mesaĝo estis adresita ankaŭ kaj super ĉio al multaj katolikaj teologoj kaj intelektuloj kiuj antaŭe «flankenmetinte la heredaĵon de la antikva saĝo, poste preferis tosti novaĵojn anstataŭ kreskigi kaj perfektigi per la novaj la antikvajn <ref>Cit. el: Leone XIII, ''Aeterni Patris'', en ''Enchiridion delle encicliche'', Vol. III, n. 96 (siavice pritraktita de: Battista Mondin, ''La metafisica di San Tommaso d'Aquino e i suoi interpreti'', Bolonjo, ESD, Edizioni Studio Domenicano, 2002)</ref>». En [[1880]], la instituigo de la Roma [[Akademio de Sankta Tomaso de Akvino]]<ref>Alian, kun preskaŭ samnomo, akademion jam fondis en Napolo studulo en 1846, Gaetano Sanseverino: ''Accademia di Filosofia Tomista'' (Akademio de Tomisma Filozofio)</ref>, kun sidejoj en Romo, konfirmis la definitivan volon de la Papo doni impulson al la studoj pri la sanktulo kaj pri la doktrinoj ligitaj al lia persono. En la sekva jardeko, ĉiam per la puŝa iniciato de la sama papo, estis starigita katedro de tomisma filozofio ĉe [[Universitato de Loveno]] (Belgio) dum en Romo, persone la papo [[Pio la 10-a]], posteulo de Leono la 13-a, urĝige kontrolis la laborojn por la kritika reeldono de la ''Summa Theologiae'', precipa verko de Sankta Tomaso. En [[1914]], subimpulse de [[Pio la 10-a]], la [[Kongregacio por la Edukado Katolika]] de [[Benedikto la 15-a]], la Tomisman Doktrinon definitive eniris, kiel ero konstitua, doktrina ''corpus'' (korpuso) de la katolika eklezio. Tiaj tezoj inspiris ankaŭ iujn normojn de la kodoj de la [[kanona juro]] kiuj tiujn jarojn kaj tiujn sinsekvajn estis submetitaj al profunda revizia procedo. == Bazaj ideoj == La fortaj impulsoj al revalorigo de [[tomismo]] iniciatitaj de la tri papoj kaj entute de la sanktaseĝaj aŭtoritatuloj, estis ricevitaj, ekde la 20a jarcento, de certa nombro de filozofoj kaj teologoj je katolika matrico kiuj engaĝiĝis enprofundigi kaj reinterpreti la penson de Tomaso la Akvinana kaj, plej ĝenerale, tiun de la [[Mezepoko]]. Ĉiukaze substrekendas ke ene de tiu movado, kiu neniam sukcesis strukturiĝi laŭskole, kunvivis ankaŭ personuloj kiuj, ege foraj unu de la aliaj, iniciatis pensoelfuojn ne ĉiam rekondukeblajn al filozofiaj doktrinoj unusencaj. Ekzistas tamen iuj komunaj konotacioj unuigantaj gravajn pensulojn de la novtomisma fluo, kiujn oni povas listigi jene: * Rifuzo de [[pragmatismo]], de [[neraciismo]] kaj de [[modernismo (teologio)]], regantaj en Eŭropo dum la unuaj jardekoj de la 19a jarcento, taksataj nekapablaj liveri pozitivajn respondojn al la homo kaj ties esencaj problemoj kaj iamaniere responsaj pri la krizo de valoroj bazo de la kristana etiko. * Ekzaltado pri Tomaso kvazaŭ la plej alta reprezentanto de la kristana filozofio de ĉiuj epokoj, kaj pri tomismo kiel koro de la doktrina «corpus» katolika, kia necesa instrumento de la interpreto pri la homo kaj ties rilatoj kun Dio. * Centreco de la studo pri la metafiziko de la «[[esto]]», spuranta la metodon kaj principojn jam praktikitajn de Tomaso, kiel volboŝlosilo de harmonia kaj vere kristana vivkonceptado. * Rifuzo de morala relativismo. * Rifuzo de historia materiismo kaj, en sociologio, akcepto de la ''Rerum Novarum''. * Defendo de la kapablo de la homa racio akiri la veron kaj do rifuzo de [[agnostikismo]]. == Protagonistoj == Inter la pioniroj de la Movado estis [[Martin Grabmann]] kiu ekde 1909 kaj 1911, per sia «Historia de la skolastika metodo» (''Die geschichte der scolastischen methode'') komencis meti antaŭ si serion de demandoj rilate la koncepton pri la «esto» en la pensado de Tomaso, kiun eseigis la sinsekvan jaron en ''Sankta Tomaso de Akvino, enkonduko al sia personeco kaj pensado'' (''Thomas von Aquin, eine einführung in seine persönlichkeit und gedankenwelt''). En tiuj samaj jaroj, en Francio kaj Italio (kie instruis), la franca domenikano [[Réginald Garrigou-Lagrange]] publikigis ''Le sens commun, la philosophie de l'être et les formules dogmatiques'' (1909) kaj ''Dieu, son existence et sa nature'' ([[1914]]). <ref> «La komuna saĝo, la filozofio de la esto kaj la dogmaj formuloj», «Dio, Liaj ekzisto kaj naturo».</ref> En tiuj eseoj la teologo-filozofo esprimis firman kondamnon de agnostikismo de iuj modernaj kaj nuntempaj filozofoj elstarigante samtempe la profundan originalecon kaj la grandan aktualecon de la filozofio de la scio (gnodeologio) de Sankta Tomaso, kvankam ligita al tiu aristotela. Samtempulo, aŭ preskaŭ tia, kun Garrigou-Lagrange estis la franca [[Antonin-Dalmace Sertillanges]] kiu, malsame ol la unua, interesiĝis pli pri la tomisma [[metafiziko]] ol pri la tomisma gnoseologio. Sertillanges vidas en Tomaso la profeton de la vero, elstaregan renoviganton de la aristotela penso kaj ne ties simpla rivalo, kiel foje malvere estis taksita. Ankaŭ [[Jacques Maritain]], kelkjara plijuna, figuras kiel granda analizanto de la doktrino de Tomaso. Formite ene de [[protestantismo]] kaj edziĝinte al rusa judino, li konvertiĝis al katolikismo. Li certe estis la plej konita kaj influa inter la francaj novtomistoj. Spirite progresema, li konsideris demokration kaj liberon modernaj nerezigneblaj valoroj kiuj harmoniiĝantaj kun la filozofio de la Akvinano. Li teoriumis, en iuj verkoj, humanismon kiun li mem difinis «teocentra», do inspiriĝinta el la kristana mesaĝo. Tia humanismo eskapis kaj el pragmatismo kaj el neraciismo, kiuj, laŭ li, estis la veraj danĝeroj de la nuna epoko. Inter la grandaj tomistoj de la unua parto de la 19-a jarcento lokiĝas ankaŭ la belga jezuito [[Joseph Maréchal]] kaj la franca [[Étienne Gilson]]. Maréchal, elstara eksperto pri la modernaj filozofioj krom la mezepoka, engaĝiĝis akordigi la kantian [[kritikismo]]n kun la gnoseologia teorio de Sankta Tomaso. Gilson siavice disvolvis tre apartan interpreton pri la penso de Tomaso, kiun li konsideris kiel la absolute unua filozofo kiu sukcesis disvolvi veran kaj aŭtentikan metafizikon de la esto, nome metafiziko karakterize «ekzistenciala». En Italio la plej influa elstarulo de tomismo estis [[Amato Masnovo]], kiu inter la unuaj evidentiĝis, ĉe la aristotela matrico en la penso de Sankta Tomaso, ankaŭ tiu platonisma, novplatonisma kaj aŭgustenana<ref>Vidu. Amato Masnovo, ''Sant'Agostino e San Tommaso, concordanze e sviluppi'', Milano, El. Vita e pensiero, 1942.</ref> ; aliaj italaj repzenzentantoj estis [[Francesco Olgiati]], [[Sofia Vanni Rovighi]] kaj [[Agostino Gemelli]], kiuj multe influis por la kreado de la [[Università Cattolica di Milano]], unu el la bastionoj de la nuntempa novtomisma filozofio en Italio kaj Eŭropo. En pozicio iom siapropra kaj aŭtonomia lokiĝas [[Gustavo Bontadini]]. Temoj oftaj estis: kiamaniere eblas kristana filozofio? La respondo estis ke oni rajtas paroli pri kristanaj filozofoj. En ĉi tiu temo estas sekvata la vidpunkto de E. Gilson (''L'Esprit de la philosophie médiévale''), laŭ kiu skolastiko kaj aparte Tomaso karakteriziĝas kiel kristanaj filozofoj ne en la senco ke la esplora filozofio estas «kondiĉita» de la kredo kristana, sed en la senco ke la veroj de la kredo ofertis al la filozofia esploro la «eŭristikajn sugestojn» por meti antaŭ si, novmaniere, la eternajn demandojn de la homo pri la homo. Do kristana filozofio estas, por li, aŭtenta tute racia filozofio. Sur pozicioj malsamaj, rilate Gilson, lokiĝas aliaj eminentaj interpretoj pri la pensado filozofia de Sankta Tomaso: Belga Fernand Van Steenberghen, sekvanto de De Wulf en la katedro de Loveno. Li certe ne negas la kristanan inspiron de la mezepoka filozofio, sed rifuzas la koncepton pri “Filozofio kristana” laŭ la formo enirigita de Gilson ĉar tiu koncepto estus fremda al la tiutempa kulturo. Laŭ li la filozofio en mezepoko estis ja jes sendependa de la veroj revelaciitaj sed ne multe konsciis pri la distingo, kaj estis pli disvastigita ol oni pensas, ankaŭ pro tio ke la tiama filozofo ne havis la karakterizojn de la hodiaŭaj intelektuloj, preskaŭ apartigitaj el la socio. Li krome kritikis la famajn kvin vojojn per kiuj Tomaso provis pruvi la ekziston de Dio. En la areo de germana kulturo la fenomeno de la remalkovro de la filozofio de Tomaso dum la 19a jarcento ligiĝas unuflanke al disdividoj ene de [[hegelismo]] kaj aliflanke al la kreskiĝo de la katolika konscio post 1848. Apartan konsideron meritas Franz Jakob Clemens kaj Joseph Kleutgen. La precipaj katolikaj centroj estis la liceo de Eichstätt, la Akademio de Münster kaj la reĝaj liceoj de Baviera, krom la religiaj institucioj. Tiuj centroj disvolvis apartan rolon dum la jaroj de la [[Kulturkampf]], kiam multaj katolikaj institucioj estis elstrekitaj kaj la studentoj pri teologio kunfluis en tiuj al kiuj estis permesite pludaŭrigi. Post la fiasko de la projekto fondi katolikajn universitatojn en Germanio, en 1875 – ĝuste en koro de Kulturkampf – katolikoj sukcesis krei al si kulturajn organismojn sur kiuj apogiĝi por rezisti la supozatan marĝenigon suferitajn en la ŝtataj universitatoj, En tiu centroj kreskis la intereso kaj studo pri la filozofio de Sankta Tomaso. El Hispanio, menciendas Miguel Asín Palacios, aŭtoro de komaparaj studoj pri la la spiritualeco islama kaj kristana.... == Elektaĵo de verkoj de Novtomismaj filozofoj == * Étienne Gilson, ''L'esprit de la philosophie medievale'' (II edizione rivista), Parigi, J. Vrin Ed., 1944 * Étienne Gilson, ''Le thomisme, introduction a la philosophie de Saint Thomas d'Aquin'' (V edizione rivista e ampliata), Parizo, J. Vrin Ed., 1947 * Gustavo Bontadini, ''Conversazioni di metafisica'' (2a eldono), Milano, Vita e pensiero, 1995 * Réginald Garrigou-Lagrange, ''Le Divine perfezioni secondo la dottrina di S. Tommaso'', Roma, E. F. Ferrari, 1923 * Réginald Garrigou-Lagrange, ''Essenza ed attualità del tomismo'', Brescia, Edizioni La Scuola, 1947 * Réginald Garrigou-Lagrange, ''La sintesi tomistica'', Brescia, Tip. Ed. Queriniana, 1953 * Martin Grabmann, ''San Tommaso d'Aquino. Una introduzione alla sua personalità e al suo pensiero'' (Tradotto dal tedesco da Giacomo Di Fabio). II edizione, Milano, Soc. Edit. Vita e pensiero, 1929 * Martin Grabmann, ''San Tommaso d'Aquino. Introduzione alla sua personalità e al suo pensiero'', (Tradotto dal tedesco da Giacomo Di Fabio) (III edizione italiana), Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1940 * Étienne Gilson ''L’Être et l’essence'', Parizo, J. Vrin, 1948. * Étienne Gilson, ''Elementi di filosofia cristiana'', Brescia, Morcelliana, 1964 * Joseph Maréchal, ''Il punto di partenza della metafisica, il tomismo di fronte alla filosofia critica'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1995 * Jacques Maritain ''Art et scolastique'', Parizo, Librairie de l'Art Catholique, 1920 * Jacques Maritain ''Le Docteur Angélique'', Parizo, Paul Hartmann, 1929 * Jacques Maritain ''De la philosophie chrétienne'', Parizo, Desclée de Brouwer Ed., 1933 * Jacques Maritain ''Humanisme intégral'', Parizoi, Fernand Aubier, 1936 (unua eldono: ''Problemas espirituales y temporales de una nueva cristianidad'', Madrid, El Signo, 1935) * Jacques Maritain ''La philosophie morale. Examen historique et critique des grands systèmes'', Parigi, Gallimard, 1960 * Amato Masnovo, ''Sant' Agostino e San Tommaso, concordanze e sviluppi'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1942 * Amato Masnovo, ''La pace secondo San Tommaso'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1918 * Amato Masnovo, ''Il neo-tomismo in Italia. Origini e prime vicende'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1924 * Amato Masnovo, ''Introduzione alla Somma teologica di s. Tommaso: Saggi e documenti'', Brescia, Edizioni La Scuola, 1946 * Francesco Olgiati, ''L'anima di San Tommaso, saggio filosofico intorno alla concezione tomista'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1923 * Antonin-Dalmace Sertillanges ''I tempi moderni'', Brescia, Morcelliana, 1948 * Antonin-Dalmace Sertillanges ''San Tommaso d'Aquino'', Brescia, Morcelliana, 1931 * Sofia Vanni Rovighi, ''L'antropologia filosofica di San Tommaso d'Aquino'', Bari, Laterza, 1965 * Sofia Vanni Rovighi, ''Introduzione a Tommaso d'Aquino'' (10a eldono), Roma-Bari, Laterza, 2002 * [[Cornelio Fabro]], ''Neotomismo e suarezismo'' (Opera completa, Vol. IV), Segni, Editrice del Verbo Incarnato, 2005 * [[Antonio Livi]], Cornelio Fabro, Fernando Ocáriz, Clemens M. J. Vansteenkiske, ''Le ragioni del tomismo, dopo il centenario dell'enciclica Aeterni Patris'', Milano, Edizioni Ares, 1979 * Nicolás María López Calera, ''Neotomismo e filosofia del diritto in Italia'', Bolonjo, Ed. Zanichelli, 1965 * Battista Mondin, ''La metafisica di San Tommaso d'Aquino e i suoi interpreti'', Bologna, ESD, Edizioni Studio Domenicano, 2002 * Luciano Malusa, ''Neotomismo e intransigentismo cattolico'', Milano, IPL, 1986 * Stefania Pietroforte, ''Le origini della neoscolastica italiana, 1909-1923'', Bolonjo, Il Mulino, 2005 * Anna Vittoria Fabriziani, ''Blondel e i neotomisti'', Soveria Mannelli, Rubbettino, 2005. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ilgiardinodeipensieri.eu/storiafil/tommaso2.htm]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://cgi.ebay.it/F-van-Steenberghen-HISTOIRE-DE-LA-PHILOSOPHIE-/170533047201]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Skolastiko]] [[Kategorio:Filozofiaj teorioj]] [[Kategorio:Katolikismo]] 1jg3oht1q9fimjmxjwpev89ez142g86 9347337 9347336 2026-04-04T13:38:36Z Sj1mor 12103 9347337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Novtomismo''', konata ankaŭ kiel '''Novskolastiko''' (tamen kelkaj interesitoj, inter kiuj [[Augusto del Noce]], ne akceptas samsencecon de la du terminoj), estas nuntempa filozofia-teologia movado de la 19a kaj [[20a jarcento]]j. Ĝi, kvankam naskiĝinta en la unua duono de [[19a jarcento]], spertis sian plejan kreskon kaj disvastigon inter la jaroj 1910 kaj 1960. Ĝi kondensiĝis ĉirkaŭ la rekupero kaj aktualigo kaj renovigo de la pensado de Sankta [[Tomaso de Akvino]] kiu estas konsiderita, kun iuj oportunaj adaptoj kaj reinterpretoj, fonto de scio kaj spirita gvido ĉiutempa, pro originala kaj propra metodo de uzado de la racio sendepende de la vero revelaciita, el kiu tamen inspiriĝis. [[Dosiero:Benozzo Gozzoli 004a.jpg|eta|dekstra|Sankta Tomaso. Pentraĵo de Benozzo Gozzoli]] == Historia kunteksto == Rimarkinda intereso por la studo pri Tomismo, kaj, plej ĝenerale, pri skolastika filozofio komencis konturiĝi en Eŭropo, precipe en Italio, ekde la [[1820-aj jaroj]] kiam kelkaj pensuloj ([[Luigi Taparelli d'Azeglio]], [[Matteo Liberatore]], [[Gaetano Sanseverino]], ktp.) ekhaltadis sur verkoj de sankta Tomaso; sed la movado trovis gravegan referencan punkton en la revuo [[Jezuitoj|jezuita]] ''[[Civiltà Cattolica]]'' (Katolika Civilizo), fondita en [[1850]]. Tamen la vera spronisto de la novtomista movado estis papo [[Leono la 13-a]] kiu en la famega encikliko ''Aeterni Patris'' de [[1879]], ekzaltis, per eksplicitaj altiraj sugestoj, la grandiozecon de Tomaso de Akvino kaj de ties nemortema verkaro. La mesaĝo estis adresita ankaŭ kaj super ĉio al multaj katolikaj teologoj kaj intelektuloj kiuj antaŭe «flankenmetinte la heredaĵon de la antikva saĝo, poste preferis tosti novaĵojn anstataŭ kreskigi kaj perfektigi per la novaj la antikvajn <ref>Cit. el: Leone XIII, ''Aeterni Patris'', en ''Enchiridion delle encicliche'', Vol. III, n. 96 (siavice pritraktita de: Battista Mondin, ''La metafisica di San Tommaso d'Aquino e i suoi interpreti'', Bolonjo, ESD, Edizioni Studio Domenicano, 2002)</ref>». En [[1880]], la instituigo de la Roma [[Akademio de Sankta Tomaso de Akvino]]<ref>Alian, kun preskaŭ samnomo, akademion jam fondis en Napolo studulo en 1846, Gaetano Sanseverino: ''Accademia di Filosofia Tomista'' (Akademio de Tomisma Filozofio)</ref>, kun sidejoj en Romo, konfirmis la definitivan volon de la Papo doni impulson al la studoj pri la sanktulo kaj pri la doktrinoj ligitaj al lia persono. En la sekva jardeko, ĉiam per la puŝa iniciato de la sama papo, estis starigita katedro de tomisma filozofio ĉe [[Universitato de Loveno]] (Belgio) dum en Romo, persone la papo [[Pio la 10-a]], posteulo de Leono la 13-a, urĝige kontrolis la laborojn por la kritika reeldono de la ''Summa Theologiae'', precipa verko de Sankta Tomaso. En [[1914]], subimpulse de [[Pio la 10-a]], la [[Kongregacio por la Edukado Katolika]] de [[Benedikto la 15-a]], la Tomisman Doktrinon definitive eniris, kiel ero konstitua, doktrina ''corpus'' (korpuso) de la katolika eklezio. Tiaj tezoj inspiris ankaŭ iujn normojn de la kodoj de la [[kanona juro]] kiuj tiujn jarojn kaj tiujn sinsekvajn estis submetitaj al profunda revizia procedo. == Bazaj ideoj == La fortaj impulsoj al revalorigo de [[tomismo]] iniciatitaj de la tri papoj kaj entute de la sanktaseĝaj aŭtoritatuloj, estis ricevitaj, ekde la 20a jarcento, de certa nombro de filozofoj kaj teologoj je katolika matrico kiuj engaĝiĝis enprofundigi kaj reinterpreti la penson de Tomaso la Akvinana kaj, plej ĝenerale, tiun de la [[Mezepoko]]. Ĉiukaze substrekendas ke ene de tiu movado, kiu neniam sukcesis strukturiĝi laŭskole, kunvivis ankaŭ personuloj kiuj, ege foraj unu de la aliaj, iniciatis pensoelfuojn ne ĉiam rekondukeblajn al filozofiaj doktrinoj unusencaj. Ekzistas tamen iuj komunaj konotacioj unuigantaj gravajn pensulojn de la novtomisma fluo, kiujn oni povas listigi jene: * Rifuzo de [[pragmatismo]], de [[neraciismo]] kaj de [[modernismo (teologio)]], regantaj en Eŭropo dum la unuaj jardekoj de la 19a jarcento, taksataj nekapablaj liveri pozitivajn respondojn al la homo kaj ties esencaj problemoj kaj iamaniere responsaj pri la krizo de valoroj bazo de la kristana etiko. * Ekzaltado pri Tomaso kvazaŭ la plej alta reprezentanto de la kristana filozofio de ĉiuj epokoj, kaj pri tomismo kiel koro de la doktrina «corpus» katolika, kia necesa instrumento de la interpreto pri la homo kaj ties rilatoj kun Dio. * Centreco de la studo pri la metafiziko de la «[[esto]]», spuranta la metodon kaj principojn jam praktikitajn de Tomaso, kiel volboŝlosilo de harmonia kaj vere kristana vivkonceptado. * Rifuzo de morala relativismo. * Rifuzo de historia materiismo kaj, en sociologio, akcepto de la ''Rerum Novarum''. * Defendo de la kapablo de la homa racio akiri la veron kaj do rifuzo de [[agnostikismo]]. == Protagonistoj == Inter la pioniroj de la Movado estis [[Martin Grabmann]] kiu ekde 1909 kaj 1911, per sia «Historia de la skolastika metodo» (''Die geschichte der scolastischen methode'') komencis meti antaŭ si serion de demandoj rilate la koncepton pri la «esto» en la pensado de Tomaso, kiun eseigis la sinsekvan jaron en ''Sankta Tomaso de Akvino, enkonduko al sia personeco kaj pensado'' (''Thomas von Aquin, eine einführung in seine persönlichkeit und gedankenwelt''). En tiuj samaj jaroj, en Francio kaj Italio (kie instruis), la franca domenikano [[Réginald Garrigou-Lagrange]] publikigis ''Le sens commun, la philosophie de l'être et les formules dogmatiques'' (1909) kaj ''Dieu, son existence et sa nature'' ([[1914]]). <ref> «La komuna saĝo, la filozofio de la esto kaj la dogmaj formuloj», «Dio, Liaj ekzisto kaj naturo».</ref> En tiuj eseoj la teologo-filozofo esprimis firman kondamnon de agnostikismo de iuj modernaj kaj nuntempaj filozofoj elstarigante samtempe la profundan originalecon kaj la grandan aktualecon de la filozofio de la scio (gnodeologio) de Sankta Tomaso, kvankam ligita al tiu aristotela. Samtempulo, aŭ preskaŭ tia, kun Garrigou-Lagrange estis la franca [[Antonin-Dalmace Sertillanges]] kiu, malsame ol la unua, interesiĝis pli pri la tomisma [[metafiziko]] ol pri la tomisma gnoseologio. Sertillanges vidas en Tomaso la profeton de la vero, elstaregan renoviganton de la aristotela penso kaj ne ties simpla rivalo, kiel foje malvere estis taksita. Ankaŭ [[Jacques Maritain]], kelkjara plijuna, figuras kiel granda analizanto de la doktrino de Tomaso. Formite ene de [[protestantismo]] kaj edziĝinte al rusa judino, li konvertiĝis al katolikismo. Li certe estis la plej konita kaj influa inter la francaj novtomistoj. Spirite progresema, li konsideris demokration kaj liberon modernaj nerezigneblaj valoroj kiuj harmoniiĝantaj kun la filozofio de la Akvinano. Li teoriumis, en iuj verkoj, humanismon kiun li mem difinis «teocentra», do inspiriĝinta el la kristana mesaĝo. Tia humanismo eskapis kaj el pragmatismo kaj el neraciismo, kiuj, laŭ li, estis la veraj danĝeroj de la nuna epoko. Inter la grandaj tomistoj de la unua parto de la 19-a jarcento lokiĝas ankaŭ la belga jezuito [[Joseph Maréchal]] kaj la franca [[Étienne Gilson]]. Maréchal, elstara eksperto pri la modernaj filozofioj krom la mezepoka, engaĝiĝis akordigi la kantian [[kritikismo]]n kun la gnoseologia teorio de Sankta Tomaso. Gilson siavice disvolvis tre apartan interpreton pri la penso de Tomaso, kiun li konsideris kiel la absolute unua filozofo kiu sukcesis disvolvi veran kaj aŭtentikan metafizikon de la esto, nome metafiziko karakterize «ekzistenciala». En Italio la plej influa elstarulo de tomismo estis [[Amato Masnovo]], kiu inter la unuaj evidentiĝis, ĉe la aristotela matrico en la penso de Sankta Tomaso, ankaŭ tiu platonisma, novplatonisma kaj aŭgustenana<ref>Vidu. Amato Masnovo, ''Sant'Agostino e San Tommaso, concordanze e sviluppi'', Milano, El. Vita e pensiero, 1942.</ref> ; aliaj italaj repzenzentantoj estis [[Francesco Olgiati]], [[Sofia Vanni Rovighi]] kaj [[Agostino Gemelli]], kiuj multe influis por la kreado de la [[Università Cattolica di Milano]], unu el la bastionoj de la nuntempa novtomisma filozofio en Italio kaj Eŭropo. En pozicio iom siapropra kaj aŭtonomia lokiĝas [[Gustavo Bontadini]]. Temoj oftaj estis: kiamaniere eblas kristana filozofio? La respondo estis ke oni rajtas paroli pri kristanaj filozofoj. En ĉi tiu temo estas sekvata la vidpunkto de E. Gilson (''L'Esprit de la philosophie médiévale''), laŭ kiu skolastiko kaj aparte Tomaso karakteriziĝas kiel kristanaj filozofoj ne en la senco ke la esplora filozofio estas «kondiĉita» de la kredo kristana, sed en la senco ke la veroj de la kredo ofertis al la filozofia esploro la «eŭristikajn sugestojn» por meti antaŭ si, novmaniere, la eternajn demandojn de la homo pri la homo. Do kristana filozofio estas, por li, aŭtenta tute racia filozofio. Sur pozicioj malsamaj, rilate Gilson, lokiĝas aliaj eminentaj interpretoj pri la pensado filozofia de Sankta Tomaso: Belga Fernand Van Steenberghen, sekvanto de De Wulf en la katedro de Loveno. Li certe ne negas la kristanan inspiron de la mezepoka filozofio, sed rifuzas la koncepton pri “Filozofio kristana” laŭ la formo enirigita de Gilson ĉar tiu koncepto estus fremda al la tiutempa kulturo. Laŭ li la filozofio en mezepoko estis ja jes sendependa de la veroj revelaciitaj sed ne multe konsciis pri la distingo, kaj estis pli disvastigita ol oni pensas, ankaŭ pro tio ke la tiama filozofo ne havis la karakterizojn de la hodiaŭaj intelektuloj, preskaŭ apartigitaj el la socio. Li krome kritikis la famajn kvin vojojn per kiuj Tomaso provis pruvi la ekziston de Dio. En la areo de germana kulturo la fenomeno de la remalkovro de la filozofio de Tomaso dum la 19a jarcento ligiĝas unuflanke al disdividoj ene de [[hegelismo]] kaj aliflanke al la kreskiĝo de la katolika konscio post 1848. Apartan konsideron meritas Franz Jakob Clemens kaj Joseph Kleutgen. La precipaj katolikaj centroj estis la liceo de Eichstätt, la Akademio de Münster kaj la reĝaj liceoj de Baviera, krom la religiaj institucioj. Tiuj centroj disvolvis apartan rolon dum la jaroj de la [[Kulturkampf]], kiam multaj katolikaj institucioj estis elstrekitaj kaj la studentoj pri teologio kunfluis en tiuj al kiuj estis permesite pludaŭrigi. Post la fiasko de la projekto fondi katolikajn universitatojn en Germanio, en 1875 – ĝuste en koro de Kulturkampf – katolikoj sukcesis krei al si kulturajn organismojn sur kiuj apogiĝi por rezisti la supozatan marĝenigon suferitajn en la ŝtataj universitatoj, En tiu centroj kreskis la intereso kaj studo pri la filozofio de Sankta Tomaso. El Hispanio, menciendas Miguel Asín Palacios, aŭtoro de komaparaj studoj pri la la spiritualeco islama kaj kristana.... == Elektaĵo de verkoj de Novtomismaj filozofoj == * Étienne Gilson, ''L'esprit de la philosophie medievale'' (II edizione rivista), Parigi, J. Vrin Ed., 1944 * Étienne Gilson, ''Le thomisme, introduction a la philosophie de Saint Thomas d'Aquin'' (V edizione rivista e ampliata), Parizo, J. Vrin Ed., 1947 * Gustavo Bontadini, ''Conversazioni di metafisica'' (2a eldono), Milano, Vita e pensiero, 1995 * Réginald Garrigou-Lagrange, ''Le Divine perfezioni secondo la dottrina di S. Tommaso'', Roma, E. F. Ferrari, 1923 * Réginald Garrigou-Lagrange, ''Essenza ed attualità del tomismo'', Brescia, Edizioni La Scuola, 1947 * Réginald Garrigou-Lagrange, ''La sintesi tomistica'', Brescia, Tip. Ed. Queriniana, 1953 * Martin Grabmann, ''San Tommaso d'Aquino. Una introduzione alla sua personalità e al suo pensiero'' (Tradotto dal tedesco da Giacomo Di Fabio). II edizione, Milano, Soc. Edit. Vita e pensiero, 1929 * Martin Grabmann, ''San Tommaso d'Aquino. Introduzione alla sua personalità e al suo pensiero'', (Tradotto dal tedesco da Giacomo Di Fabio) (III edizione italiana), Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1940 * Étienne Gilson ''L’Être et l’essence'', Parizo, J. Vrin, 1948. * Étienne Gilson, ''Elementi di filosofia cristiana'', Brescia, Morcelliana, 1964 * Joseph Maréchal, ''Il punto di partenza della metafisica, il tomismo di fronte alla filosofia critica'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1995 * Jacques Maritain ''Art et scolastique'', Parizo, Librairie de l'Art Catholique, 1920 * Jacques Maritain ''Le Docteur Angélique'', Parizo, Paul Hartmann, 1929 * Jacques Maritain ''De la philosophie chrétienne'', Parizo, Desclée de Brouwer Ed., 1933 * Jacques Maritain ''Humanisme intégral'', Parizoi, Fernand Aubier, 1936 (unua eldono: ''Problemas espirituales y temporales de una nueva cristianidad'', Madrid, El Signo, 1935) * Jacques Maritain ''La philosophie morale. Examen historique et critique des grands systèmes'', Parigi, Gallimard, 1960 * Amato Masnovo, ''Sant' Agostino e San Tommaso, concordanze e sviluppi'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1942 * Amato Masnovo, ''La pace secondo San Tommaso'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1918 * Amato Masnovo, ''Il neo-tomismo in Italia. Origini e prime vicende'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1924 * Amato Masnovo, ''Introduzione alla Somma teologica di s. Tommaso: Saggi e documenti'', Brescia, Edizioni La Scuola, 1946 * Francesco Olgiati, ''L'anima di San Tommaso, saggio filosofico intorno alla concezione tomista'', Milano, Soc. Ed. Vita e pensiero, 1923 * Antonin-Dalmace Sertillanges ''I tempi moderni'', Brescia, Morcelliana, 1948 * Antonin-Dalmace Sertillanges ''San Tommaso d'Aquino'', Brescia, Morcelliana, 1931 * Sofia Vanni Rovighi, ''L'antropologia filosofica di San Tommaso d'Aquino'', Bari, Laterza, 1965 * Sofia Vanni Rovighi, ''Introduzione a Tommaso d'Aquino'' (10a eldono), Roma-Bari, Laterza, 2002 * [[Cornelio Fabro]], ''Neotomismo e suarezismo'' (Opera completa, Vol. IV), Segni, Editrice del Verbo Incarnato, 2005 * [[Antonio Livi]], Cornelio Fabro, Fernando Ocáriz, Clemens M. J. Vansteenkiske, ''Le ragioni del tomismo, dopo il centenario dell'enciclica Aeterni Patris'', Milano, Edizioni Ares, 1979 * Nicolás María López Calera, ''Neotomismo e filosofia del diritto in Italia'', Bolonjo, Ed. Zanichelli, 1965 * Battista Mondin, ''La metafisica di San Tommaso d'Aquino e i suoi interpreti'', Bologna, ESD, Edizioni Studio Domenicano, 2002 * Luciano Malusa, ''Neotomismo e intransigentismo cattolico'', Milano, IPL, 1986 * Stefania Pietroforte, ''Le origini della neoscolastica italiana, 1909-1923'', Bolonjo, Il Mulino, 2005 * Anna Vittoria Fabriziani, ''Blondel e i neotomisti'', Soveria Mannelli, Rubbettino, 2005. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ilgiardinodeipensieri.eu/storiafil/tommaso2.htm]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://cgi.ebay.it/F-van-Steenberghen-HISTOIRE-DE-LA-PHILOSOPHIE-/170533047201]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Skolastiko]] [[Kategorio:Filozofiaj teorioj]] [[Kategorio:Katolikismo]] 5wlg9ub03wfpo0x4sdhvrg16uq3brgq 0 337277 9347264 9043042 2026-04-04T13:14:56Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347264 wikitext text/x-wiki '''Afero''' laŭ [[PIV]] estas # ĉio, kio estas en la mondo, konkreta aŭ abstrakta, montrata en nedifinita maniero, # tio, pri kio oni okupiĝas, kion oni faras aŭ intencas fari, # tio, kio koncernas la privatajn aŭ publikajn interesojn, # tio, kio estas diskutata antaŭ [[juĝisto]](j), # tio, kio estas diskutata inter proponanto kaj postulanto, # la [[Esperanto-movado]]. == Kelkaj aferoj laŭ la tria aŭ kvara vortosignifo == Kelkaj aferoj laŭ la tria aŭ/kaj kvara vortosignifo havas apartajn vikipediajn artikolojn. Inter ili, ekzemple, estas: * La '''[[Rjutin-afero]]''' de 1932 estis la lasta klopodo oponi la sovetan gvidanton [[Josif Stalin]] en la [[Soveta Komunista Partio]] . * La '''[[Beilis-afero]]''' (ankaŭ Bejlis) baziĝis je murdproceso de 1911 ĝis 1913, okazinta en Kievo, Ukrainio. * La '''[[Afero Sokal]]''' estis ŝerca trompo pretigita de la fizikisto Alan Sokal, kiu prezentis artikolon por publikigo en la revuo pri postmodernaj kulturaj studoj ''Social Text'' (eldonita de la Universitato de Duke) en 1996. * La '''[[afero Robert Boulin]]''' aŭ '''afero Boulin''' rilatas al la morto, la enketoj kaj la diskutoj, kiuj sekvis la morton de ''Robert Boulin'', tiama laborministro de la [[francio|franca registaro]]. Lia kadavro estis trovita la [[30-an de oktobro]] [[1979]] en lago de la arbaro de ''Rambouillet''. == Vidu ankaŭ == {{projektoj|q=Afero|wikt=afero|ReVo=afer}} * [[Aĵo]] * [[Objekto]] * [[Amafero]] {{ĝermo}} [[Kategorio:Konduto]] [[Kategorio:Vortoj]] jrvnszdl920de4cpx2ylnkswoi6yg6y 0 339634 9347896 9021721 2026-04-05T08:12:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Piero della Francesca''' [PJEro DEla franĈEska] (* proksimume [[1416]]<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/10646/ |title = On the Sphere and the Cylinder; On the Measurement of the Circle; On Conoids and Spheroids; On Spirals; On the Equilibrium of Planes; On the Quadrature of the Parabola; The Sand Reckoner |website = [[World Digital Library]] |date = 1450-1460 |accessdate = 2013-07-13 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210321051747/https://www.wdl.org/en/item/10646/ |archivedate = 2021-03-21 }}</ref> en Borgo San Sepolcro (nun: [[Sansepolcro]]), [[Toskanio]]; m. [[12-an de oktobro]] [[1492]] samloke; fakte ''Pietro di Benedetto dei Franceschi'', ankaŭ ''Pietro Borgliese'') estis [[itala]] pentristo de la [[Renesanco|frurenesanco]], artoteoriisto kaj matematikisto.[[Dosiero:Delparto.jpg|eta|250px|''Madonna del Parto'' (Madono de la nasko)]] == Vivo kaj verkado == Aparte arthistorie gravaj estas liaj [[fresko]]j en la preĝejo [[San Francesco (Arezzo)|San Francesco]] en [[Arezzo]], kiuj estis restaŭritaj ekde 1991 ĝis 1996: ''La sonĝo de Konstantino'', ''La reĝino de Saba adoras la krucolignon'' (ambaŭ en la ciklo „Legendo de la vera kruco“). Plua fresko troviĝis kun sia mondfama ''Madonna del Parto'' (Madono de la nasko) en la pentrinda vilaĝo (10 km sude de Sansepolcro en Toskanio) en la tiea kapelo. Ekde la multekosta restaŭrado en 1992/93 oni povas rigardadi la freskon en aparte instalita muzeo en la iama bazlernejo de Monterchi. Pluaj famaj verkoj estas ''Baptado de Kristo'', ''Pala Montefeltro'', ''Il doppio ritratto dei duchi di Urbino: Battista Sforza e Federico da Montefeltro, e i Trionfi'', same kiel la ''Releviĝo de Kristo''. Li verkis grandaĝe ankaŭ gravajn artteoriajn librojn, kiuj unuavice okupiĝas pri [[perspektivo]], [[geometrio]] kaj [[trigonometrio]]: ''De prospectiva pingendi'' kaj ''Libellus de quinque corporibus regularibus''. Piero della Francesca estis la unua pentristo, kiu provis solvi perspektivajn problemojn helpe de matematiko resp. perfektigi la traktadon de perspektivo per geometriaj kaj matematikaj rimedoj. Krome en Biblioteca Laurenziana en [[Florenco]] ekzistas traktaĵo de li nome ''Del Abaco''. Al liaj lernantoj supozeble apartenus [[Luca Signorelli]] kaj Pietro [[Perugino]] same kiel matematikisto [[Luca Pacioli]] (proksimume 1445-1514). Sian testamenton li skribis la 5-an de julio 1487. Kvin jarojn poste li mortis blindiĝinte kaj soliĝinte en sia naskiĝloko. == Verkoj == * ''Il Battesimo di Cristo'' (Taufe Christi), 1440. [[National Gallery (London)|National Gallery]], Londono * ''Il Polittico della Misericordia'' (Madono de la kompato), proksimume 1445-1462. Museo Civico, Sansepolcro * ''La Madonna del Parto'' (Madono de la nasko), Fresko, proksimume 1450-1455 oder 1475. Museo della Madonna del Parto, Monterchi * ''San Gerolamo'' kaj ''San Gerolamo e un devoto'', proksimume 1448-1451. [[Staatliche Museen Berlin|Staatliche Museen zu Berlin]] kaj [[Accademia (Venedig)|Gallerie dell’Accademia]], Venecio * ''Sigismondo Pandolfo Malatesta'', 1450/51. [[Louvre|Musée du Louvre]], Parizo * ''Sigismondo Pandolfo Malatesta in preghiera davanti a San Sigismondo'' (Sigismondo Malatesta kaj Sankta Sigismmondo), Fresko, 1451. Tempio Malatestiano, Rimini * ''La Leggenda della Vera Croce'' (la legendo de la vera kruco), Fresko, proksimume 1454 ĝis 1459. preĝejo de San Francesco, Arezzo * ''La Flagellazione'' (La skurĝado de Kristo), proksimume 1452 aŭ 1460. [[Palazzo Ducale (Urbino)#Galleria Nazionale delle Marche|Galleria Nazionale delle Marche]] , Urbino * ''Il Polittico di Sant’Antonio'', inter 1460 kaj. Galleria Nazionale dell’Umbria, Perugia * ''Il Polittico di Sant’Agostino'', 1460-1469. National Gallery, Londono kaj [[Frick Collection]], Novjorko kaj Museo Poldi Pezzoli, Milano kaj Museu Nacional de Arte Antiga, Lisbono kaj [[National Gallery of Art]], Vaŝingtono * ''La Resurrezione'' (Releviĝo de Kristo), Fresko, proksimume 1460. Museo Civico, Sansepolcro * ''La Maddalena'', Fresko, proksimume 1466. katedralo, Arezzo * ''Ercole'', Fresko, um 1470. [[Isabella Stewart Gardner Museum]], Bostono * ''Il doppio ritratto dei duchi di Urbino: Battista Sforza e Federico da Montefeltro, e i Trionfi'' (Duobla portreto de la gedukoj de Urbino: Battista Sforza kaj Federico da Montefeltro), diptiko, 1465/66 aŭ proksimume 1473. [[Uffizien|Galleria degli Uffizi]], Florenco * ''La [[Pala Montefeltro]]'' (Maria kun fileto, ĉirkaŭataj de sanktuloj), 1459-1462 aŭ 1465. [[Pinacoteca di Brera]], Milano * ''La Madonna col Bambino e quattro Santi'', inter 1450 kaj 1470. Clark Art Institute, Williamstown (Masaĉuseco) * ''La Madonna di Senigallia'' (Madono kun fileto), 1472. Galleria Nazionale delle Marche, Urbino * ''La Natività'' (La naskiĝo de Kristo), 1470. National Gallery, Londono == Traktaĵoj == * ''De prospectiva pingendi''. Eldonita far G. Nicco-Fasola. Florenco 1984. * ''Trattato d’abaco''. Eldonita far Gino Arrighi. PiZo 1970. * ''De corporis regolaribus.'' Eldonita far G. Mancini. Romo 1909. == Literaturo == * Carlo Bertelli: ''Piero della Francesca. Leben und Werk des Meisters der Frührenaissance''. Kolonjo 1992, ISBN 3-7701-3058-8 * Birgit Laskowski: ''Meister der italienischen Kunst – Piero della Francesca''. Ullmann/Tandem, 2007, ISBN 3-8331-3753-3 * Anna Maria Maetzke: ''Piero della Francesca''. Silvana Editoriale, Milano 1998, ISBN 88-8215-124-7 * Bernd Roeck: ''Mörder, Maler und Mäzene. Piero della Francescas „Geißelung“. Eine kunsthistorische Kriminalgeschichte''. eldonejo C. H. Beck, Munkeno 2006, ISBN 3-406-55035-5 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pierodellafrancesca.it Retpaĝo Progetto Piero della Francesca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060507015356/http://www.pierodellafrancesca.it/ |date=2006-05-07 }} * [http://www.ilpozzeto.it/dellafrancesca/ Piero della Francesca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140122073745/http://www.ilpozzeto.it/dellafrancesca/ |date=2014-01-22 }} * [http://www.mostrapierodellafrancesca.it/default_de.asp?m=2&pg=art_vita ekspozicio Arezzo] * [http://www.italienwelten.de/Piero_della_Francesca.658.0.html ''Italienwelten''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101110203046/http://www.italienwelten.de/Piero_della_Francesca.658.0.html |date=2010-11-10 }} {{de}} {{Tradukita|lingvo=de|artikolo=Piero della Francesca|revizio=79238164}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Francesca, Piero della}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Renesancaj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1420]] [[Kategorio:Mezepokaj matematikistoj]] pc0u4uf2jwot78xjmlh0arn0hv8h2dp 0 343053 9347458 8393001 2026-04-04T16:59:48Z Sj1mor 12103 9347458 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Oliveca aremonopso |koloro = pink |dosiero = Arremonops rufivirgatus.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Oliveca aremonopso |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Emberizedoj]] ''Emberizidae'' |genro = ''[[Arremonops]]'' |specio = '''A. rufivirgatus''' |statuso = LC |dunomo = ''Arremonops rufivirgatus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Lawrence]], [[1851]]) |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Oliveca aremonopso''', ''Arremonops rufivirgatus'', estas specio de [[birdoj]] de la familio de [[Emberizedoj]] kaj genro de [[Aremonopsoj]], kiu enhavas nur kvar speciojn. == Disvastiĝo == Ĝi troviĝas en [[Belizo]], [[Kostariko]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]] kaj suda [[Teksaso]] (inklude la kantonojn de [[Val Verde (Teksaso)|Val Verde]], [[Atascosa (Teksaso)|Atascosa]], kaj [[Nueces (Teksaso)|Nueces]]). == Aspekto == Ĝi estas 14-15.5 cm longa, kaj estas la aremonopso kun pli '''olivecaj dorso kaj vosto''', kio nomigas la specion. Ĝi havas rimarkindan '''brunecan okulstrion kaj brunecan subkronan strion''', kun sablokolora brusto, ioma blankeca ventro kaj konusforma helrozkolora beko. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli sablokoloraj kun iome da strieco en ventro. La iriso estas helbruna. La '''Oliveca aremonopso''' aspektas simila al la [[Verdavosta pipilo]] sed tiu estas pli malgranda kaj havas ruĝecan kronon. == Kutimaro == La Oliveca aremonopso ne [[birdomigrado|migras]], kaj estas specio de [[loĝantaj birdoj]] en [[arbustaro]], kaj subkreskaĵaro ĉe [[arbaro]]j, el marnivelo al 1,800 m. Maskloj kantas nemuzikecajn notojn ''ĉip'' similajn al tiuj de la [[Marĉa kantopasero]], kio akceliĝas kaj finas per sonorilado. La [[birdonesto|nesto]] estas konstruata malalte supergrunde, kaj estas granda, kun flanka enirejo, farita el [[pajlo]], bastonetoj, arboŝeloj, folioj kaj tigetoj. La ino demetas 2 al 5 [[ovo]]jn ĉiusezone (marto al septembro) kaj tiuj estas blankaj kaj senpunktaj. Ili manĝas [[semo]]jn kaj [[insekto]]jn ĉu solece ĉu en paroj. == Referencoj == {{Referencoj}} * Terres, John. K. ''The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds'', New York: Alfred A. Knopf, 1980. ISBN 0-394-46651-9. == Plia legado == === Libroj === * Brush, T. 1998. ''Olive Sparrow (Arremonops rufivirgatus)''. In ''The Birds of North America'', No. 325 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA. === Tezoj === * Gallegos TL. M.S. (2001). ''Patterns of avian productivity indices at Santa Ana National Wildlife Refuge (1995-1999)''. [[The University of Texas - Pan American]], United States, Texas. * Hathcock CR. M.S. (2000). ''Factors affecting reproductive success in hosts of the bronzed cowbird (Molothrus aeneus) in the lower Rio Grande Valley, Texas''. The University of Texas - Pan American, United States, Texas. * Wright PG. M.S. (1996). ''A comparison of secondary successional woody vegetation in two revegetated fields in South Texas and an assessment of habitat use by the olive sparrow, Arremonops rufivirgatus''. The University of Texas - Pan American, United States, Texas. === Artikoloj === * Lazcano D, Garcia-De la Pena C, Gamaliel Castaneda G & Gonzalez-Rojas I. (2005). ''Drymarchon corais (indigo snake). Diet''. Herpetological Review. vol '''36''', no 2. * Parkes KC. (1974). ''Variation in the Olive Sparrow in the Yucatan Peninsula''. Wilson Bulletin. vol '''86''', no 3. p.&nbsp;293-295. * Vega JH & Rappole JH. (1994). ''Effects of scrub mechanical treatment on the nongame bird community in the Rio Grande Plain of Texas''. Wildlife Society Bulletin. vol '''22''', no 2. p.&nbsp;165-171. * Zink RM, Weller SJ & Blackwell RC. (1998). ''Molecular phylogenetics of the avian genus Pipilo and a biogeographic argument for taxonomic uncertainty''. Molecular Phylogenetics & Evolution. vol '''10''', no 2. p.&nbsp;191-201. {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Emberizedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] cvmwa3may07dxyj47g3bpvjtlmo5ezk 0 343465 9347267 8887545 2026-04-04T13:15:35Z Sj1mor 12103 9347267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ferenc Faluhelyi |dosiero = FaluhelyiFerenc.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo = Béla Földes 1917 }} '''FALUHELYI Ferenc''' (faluheji) estis hungara juristo, universitata profesoro naskita en [[Nadjvarado]] la [[29-an de oktobro]] [[1886]] kaj mortinta en [[Pécs]] la [[24-an de decembro]] [[1944]]. == Kariero == Ferenc Faluhelyi post siaj juraj studoj laboris ĉe tribunaloj, poste de [[1914]] li iĝis profesoro de jurakademio de Peĉo (publikjuro, politiko, jurfilozofio). En [[1921]] li iĝis privatprofesoro de la [[Universitato de Budapeŝto]] ([[internacia juro]]). Inter 1922–44 li estis profesoro pri internacia juro en Peĉo. En [[1936]] li estigis la instituton ''Pécsi Egyetemi Kisebbségi Intézet'', kaj eldonis la [[revuo]]n ĝian ''Kisebbségi Körlevel'' (I–VIII. évf.). Li estis [[membro]] de la angla ''Grotius Society'' kaj estis kunlaboranto de la ''Annual Digest of Public International Law Cases (I–V.)'' eldonita de [[Universitato de [[Londono]]. == Verkoj == * ''Az örök semlegesség és a világháború'' (Pécs, 1918); * ''Az országgyűlési képviselőválasztásokról szóló 1918. évi XVII. törvénycikk'' (Bp., 1918); * ''A nemzetközi jog alaptételei'' (Pécs, 1923); * ''Magyarország békeszerződései'' (Pécs, 1923); * ''Locarno'' (Pécs, 1926); * ''Magyarország közjoga'' (I–II., Pécs, 1927); * ''A honosság problémái'' (Pécs, 1928); * ''A Kellogg-egyezmény és nemzetközi jelentősége'' (Bp., 1929); * ''Államközi jog'' (I., Pécs, 1936); * ''Jus civium in Hungaria habitantium nationum'' (Pécs, 1946) == Fonto == * Magyar Életrajzi Lexikon {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Faluhelyi, Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] lne0wl3yyauatb3e9790xqe5xaa9f2c 0 343726 9347497 9343962 2026-04-04T17:49:26Z Sj1mor 12103 9347497 wikitext text/x-wiki '''Inko''' estis Esperanto-eldonejo de [[Franko Luin]], kiu eldonis [[bitlibro]]jn en la formo de [[Portebla dokumentformo|PDF]]-dosieroj. De Inko aperis 208 libroj, de ISBN 91-7303-000-7 ĝis ISBN 91-7303-207-7, inter novembro 2000 kaj aŭgusto 2003. Jen listo de ĉiuj libroj eldonitaj de Inko. La dosieroj troviĝas diversloke en la reto. Per la [[MD5]]-sumoj eblas kontroli, ke oni havas la originalon. '''[Notu, ke ĉi tio estas [[bibliografio|BIBLIOGRAFIO]]. Bonvolu ne "korekti" ĝin sen kontroli, kiuj vortoj kun kia uskleco efektive aperas en la libro mem!]''' * '''[000]''' Aleksandr Puŝkin: ''La neĝa blovado''. El la rusa tradukis Antoni Grabowski. Nov 2000. 18 paĝoj. ISBN 91-7303-000-7 (9173030007); ISBN 978-91-7303-000-7 (9789173030007). 113.974 bajtoj. MD5-sumo: fa0aa5ee04a789325917fcc71b29af6f. * '''[001]''' August Strindberg: ''Pario''. El la sveda tradukis Birjer Ström. Nov 2000. 24 paĝoj. ISBN 91-7303-001-5 (9173030015); ISBN 978-91-7303-001-4 (9789173030014). 125.736 bajtoj. MD5-sumo: 5547b083551e0f6676fddde4d26cdf5a. * '''[002]''' ''La Sankta Biblio: Malnova Testamento'' 1. Nov 2000. 454 paĝoj. ISBN 91-7303-002-3 (9173030023); ISBN 978-91-7303-002-1 (9789173030021). 1.684.151 bajtoj. MD5-sumo: 7ce3a362f6a3fca2614f4a61ccb3c09b. * '''[003]''' ''La Sankta Biblio: Malnova Testamento'' 2. Nov 2000. 422 paĝoj. ISBN 91-7303-003-1 (9173030031); ISBN 978-91-7303-003-8 (9789173030038). 1.717.613 bajtoj. MD5-sumo: 3a36bcc9b8190296be0b4062f8e328f2. * '''[004]''' ''La Sankta Biblio: Malnova Testamento'' 3. Nov 2000. 448 paĝoj. ISBN 91-7303-004-X (917303004X); ISBN 978-91-7303-004-5 (9789173030045). 1.762.748 bajtoj. MD5-sumo: 75524cc191ca675d98f7b4628e24ecea. * '''[005]''' ''La Sankta Biblio: Malnova Testamento'' 4. Nov 2000. 439 paĝoj. ISBN 91-7303-005-8 (9173030058); ISBN 978-91-7303-005-2 (9789173030052). 2.396.108 bajtoj. MD5-sumo: c82e906eebc8edcef15837769f1a58dd. * '''[006]''' ''La Sankta Biblio: Nova Testamento''. Nov 2000. 495 paĝoj. ISBN 91-7303-006-6 (9173030066); ISBN 978-91-7303-006-9 (9789173030069). 3.634.268 bajtoj. MD5-sumo: 4f402d2c80d57c2938506868dd6cbd81. * '''[007]''' Bolesław Prus: ''[[La faraono]]'', 1. El la pola tradukis Kabe. Nov 2000. 261 paĝoj. ISBN 91-7303-007-4 (9173030074); ISBN 978-91-7303-007-6 (9789173030076). 1.715.126 bajtoj. MD5-sumo: 8f62bd801b6882516f73ba835ee94ff9. * '''[008]''' Eliza Orzeszko: ''[[Bona sinjorino]]''. El la pola tradukis Kabe. Nov 2000. 48 paĝoj. ISBN 91-7303-008-2 (9173030082); ISBN 978-91-7303-008-3 (9789173030083). 302.151 bajtoj. MD5-sumo: 39b821f7f42e56d608bd956bb85a2b53. * '''[009]''' Ferenc Szilágyi: Tra mia prismo. Tradukoj el diverslingvaj literaturoj. Nov 2000. 83 paĝoj. ISBN 91-7303-009-0 (9173030090); ISBN 978-91-7303-009-0 (9789173030090). 870.485 bajtoj. MD5-sumo: 71579b49e73a8e482cda1fd28c5f10c9. * '''[010]''' Frans G. Bengtsson: Orm la Ruĝa. El la sveda tradukis [[Bertil Nilsson]]. Nov 2000. 263 paĝoj. ISBN 91-7303-010-4 (9173030104); ISBN 978-91-7303-010-6 (9789173030106). 2.066.344 bajtoj. MD5-sumo: d5ea03d6c357eab75d77fb958bd8cd0d. * '''[011]''' Georg Fröschel: Ho ve, miaj ŝuoj! El la germana tradukis Brita Lindeberg. Nov 2000. 35 paĝoj. ISBN 91-7303-011-2 (9173030112); ISBN 978-91-7303-011-3 (9789173030113). 513.539 bajtoj. MD5-sumo: d57b92b356d1155c66cdde810ab50d1d. * '''[012]''' Heinrich A. Luyken: Pro Iŝtar. Nov 2000. 276 paĝoj. ISBN 91-7303-012-0 (9173030120); ISBN 978-91-7303-012-0 (9789173030120). 1.678.333 bajtoj. MD5-sumo: db10b6556c603a951e19dda89efe8e2f. * '''[013]''' G. K. Chesterton: La naiveco de pastro Brown. El la angla tradukis Cecil Bean. Nov 2000. 249 paĝoj. ISBN 91-7303-013-9 (9173030139); ISBN 978-91-7303-013-7 (9789173030137). 1.135.975 bajtoj. MD5-sumo: 9362d86ccc0078104ae8272799b5e3ab. * '''[014]''' L. L. Zamenhof: ''Esenco kaj estonteco de la lingvo internacia''. Nov 2000. 59 paĝoj. ISBN 91-7303-014-7 (9173030147); ISBN 978-91-7303-014-4 (9789173030144). 207.781 bajtoj. MD5-sumo: 79265516fe65eb72480ccda2f49e0bf7. * '''[015]''' La Sankta Biblio: Genezo. Nov 2000. 133 paĝoj. ISBN 91-7303-015-5 (9173030155); ISBN 978-91-7303-015-1 (9789173030151). 1.438.860 bajtoj. MD5-sumo: 397dd9dbe1be6e3267a049e2217607c2. * '''[016]''' La Sankta Biblio: Eliro. Nov 2000. 108 paĝoj. ISBN 91-7303-016-3 (9173030163); ISBN 978-91-7303-016-8 (9789173030168). 1.017.875 bajtoj. MD5-sumo: 54ddce2387828f37b99771c8f6893413. * '''[017]''' La Sankta Biblio: Levidoj. Nov 2000. 80 paĝoj. ISBN 91-7303-017-1 (9173030171); ISBN 978-91-7303-017-5 (9789173030175). 603.239 bajtoj. MD5-sumo: b364574a70141472548e48578bb7afb7. * '''[018]''' La Sankta Biblio: Nombroj. Nov 2000. 106 paĝoj. ISBN 91-7303-018-X (917303018X); ISBN 978-91-7303-018-2 (9789173030182). 930.568 bajtoj. MD5-sumo: ad9615c9ab0e8967c7075deda42f2280. * '''[019]''' La Sankta Biblio: Readmono. Nov 2000. 93 paĝoj. ISBN 91-7303-019-8 (9173030198); ISBN 978-91-7303-019-9 (9789173030199). 796.176 bajtoj. MD5-sumo: 6e0050c87893817c465b55cc694da2d6. * '''[020]''' La Sankta Biblio: Josuo. Nov 2000. 61 paĝoj. ISBN 91-7303-020-1 (9173030201); ISBN 978-91-7303-020-5 (9789173030205). 454.745 bajtoj. MD5-sumo: b3bb52c6802d7c41473054847bf0fdbc. * '''[021]''' La Sankta Biblio: Juĝistoj. Nov 2000. 62 paĝoj. ISBN 91-7303-021-X (917303021X); ISBN 978-91-7303-021-2 (9789173030212). 430.254 bajtoj. MD5-sumo: 1b67857b4f3fc5ca5e47351bdac183b6. * '''[022]''' La Sankta Biblio: Rut. Nov 2000. 11 paĝoj. ISBN 91-7303-022-8 (9173030228); ISBN 978-91-7303-022-9 (9789173030229). 106.649 bajtoj. MD5-sumo: b42b51dd597787a2e4f2247039eda11b. * '''[023]''' La Sankta Biblio: Samuel 1. Nov 2000. 84 paĝoj. ISBN 91-7303-023-6 (9173030236); ISBN 978-91-7303-023-6 (9789173030236). 690.181 bajtoj. MD5-sumo: 1377a3c178f5f2d8e46edddd5ae5c5c6. * '''[024]''' La Sankta Biblio: Samuel 2. Nov 2000. 71 paĝoj. ISBN 91-7303-024-4 (9173030244); ISBN 978-91-7303-024-3 (9789173030243). 513.340 bajtoj. MD5-sumo: d70c85a42ba7b146ea70a2493ab4fe11. * '''[025]''' La Sankta Biblio: Reĝoj 1. Jan 2001. 75 paĝoj. ISBN 91-7303-025-2 (9173030252); ISBN 978-91-7303-025-0 (9789173030250). 528.420 bajtoj. MD5-sumo: bb342c8cb8fbaf0e659b53b8f0e53dc4. * '''[026]''' La Sankta Biblio: Reĝoj 2. Nov 2000. 75 paĝoj. ISBN 91-7303-026-0 (9173030260); ISBN 978-91-7303-026-7 (9789173030267). 556.278 bajtoj. MD5-sumo: 678b2e9479f29535d369251658d5ad85. * '''[027]''' La Sankta Biblio: Kroniko 1. Nov 2000. 75 paĝoj. ISBN 91-7303-027-9 (9173030279); ISBN 978-91-7303-027-4 (9789173030274). 597.018 bajtoj. MD5-sumo: 373d0e1f67eeef7d24ab439455d0fe74. * '''[028]''' La Sankta Biblio: Kroniko 2. Nov 2000. 89 paĝoj. ISBN 91-7303-028-7 (9173030287); ISBN 978-91-7303-028-1 (9789173030281). 794.652 bajtoj. MD5-sumo: 92b346a9dd6e2274e57c0a10733519c9. * '''[029]''' La Sankta Biblio: Ezra. Nov 2000. 29 paĝoj. ISBN 91-7303-029-5 (9173030295); ISBN 978-91-7303-029-8 (9789173030298). 186.520 bajtoj. MD5-sumo: 56f20f6a84c61fe01d7b28f8499aa730. * '''[030]''' La Sankta Biblio: Neĥemja. Nov 2000. 36 paĝoj. ISBN 91-7303-030-9 (9173030309); ISBN 978-91-7303-030-4 (9789173030304). 236.553 bajtoj. MD5-sumo: ade5c97efee16d01645876e238aa2e43. * '''[031]''' La Sankta Biblio: Ester. Nov 2000. 23 paĝoj. ISBN 91-7303-031-7 (9173030317); ISBN 978-91-7303-031-1 (9789173030311). 163.294 bajtoj. MD5-sumo: f038770e117574734aa80786ff2f7db8. * '''[032]''' La Sankta Biblio: Ijob. Nov 2000. 104 paĝoj. ISBN 91-7303-032-5 (9173030325); ISBN 978-91-7303-032-8 (9789173030328). 939.925 bajtoj. MD5-sumo: 9f5eb947715efb1ecaadcae17c03ceab. * '''[033]''' La Sankta Biblio: La psalmaro. Nov 2000. 211 paĝoj. ISBN 91-7303-033-3 (9173030333); ISBN 978-91-7303-033-5 (9789173030335). 2.422.252 bajtoj. MD5-sumo: 640d8607c4a3db9e00af2da47a3f7144. * '''[034]''' La Sankta Biblio: La sentencoj de Salomono. Nov 2000. 84 paĝoj. ISBN 91-7303-034-1 (9173030341); ISBN 978-91-7303-034-2 (9789173030342). 629.452 bajtoj. MD5-sumo: c53486f295e10afb2ed15bb9887ede23. * '''[035]''' La Sankta Biblio: La predikanto. Nov 2000. 25 paĝoj. ISBN 91-7303-035-X (917303035X); ISBN 978-91-7303-035-9 (9789173030359). 176.123 bajtoj. MD5-sumo: f62877a607c186ff20d36b2fbbeb0ed7. * '''[036]''' La Sankta Biblio: Alta kanto de Salomono. Nov 2000. 19 paĝoj. ISBN 91-7303-036-8 (9173030368); ISBN 978-91-7303-036-6 (9789173030366). 131.477 bajtoj. MD5-sumo: 14756ee0980711dab5c043449d589120. * '''[037]''' La Sankta Biblio: Jesaja. Nov 2000. 135 paĝoj. ISBN 91-7303-037-6 (9173030376); ISBN 978-91-7303-037-3 (9789173030373). 1.788.163 bajtoj. MD5-sumo: c49c34f82373f5394bef4f7a4e42b948. * '''[038]''' La Sankta Biblio: Jeremia. Nov 2000. 136 paĝoj. ISBN 91-7303-038-4 (9173030384); ISBN 978-91-7303-038-0 (9789173030380). 1.516.142 bajtoj. MD5-sumo: 7f89831cfdbd7ccc314297e775f7dfb0. * '''[039]''' La Sankta Biblio: Plorkanto de Jeremia. Nov 2000. 19 paĝoj. ISBN 91-7303-039-2 (9173030392); ISBN 978-91-7303-039-7 (9789173030397). 122.305 bajtoj. MD5-sumo: 5e5dbe07f5d6261f0ae53a38ff61b32e. * '''[040]''' La Sankta Biblio: Jeĥezkel. Nov 2000. 128 paĝoj. ISBN 91-7303-040-6 (9173030406); ISBN 978-91-7303-040-3 (9789173030403). 1.346.416 bajtoj. MD5-sumo: 6ca0332f933c4710a2909afb5e1fc6d3. * '''[041]''' La Sankta Biblio: Daniel, Hoŝea, Joel, Amos, Obadja, Jona, Miĥa. Nov 2000. 99 paĝoj. ISBN 91-7303-041-4 (9173030414); ISBN 978-91-7303-041-0 (9789173030410). 1.178.916 bajtoj. MD5-sumo: 07d84b820e3f1c97da3277c056a15527. * '''[042]''' La Sankta Biblio: Naĥum, Ĥabakuk, Cefanja, Ĥagaj, Zeĥarja, Malaĥi. Nov 2000. 52 paĝoj. ISBN 91-7303-042-2 (9173030422); ISBN 978-91-7303-042-7 (9789173030427). 612.979 bajtoj. MD5-sumo: 3606d6dea96ef37a4127db0755eaf62d. * '''[043]''' La Sankta Biblio: La evangelio laŭ sankta Mateo. Nov 2000. 81 paĝoj. ISBN 91-7303-043-0 (9173030430); ISBN 978-91-7303-043-4 (9789173030434). 640.792 bajtoj. MD5-sumo: 2a7eac8c4b8e142cd4724268cc34a860. * '''[044]''' La Sankta Biblio: La evantelio laŭ sankta Marko. Nov 2000. 50 paĝoj. ISBN 91-7303-044-9 (9173030449); ISBN 978-91-7303-044-1 (9789173030441). 331.483 bajtoj. MD5-sumo: 3a0cc6b4a33af8f7f15a8ee02abd1f49. * '''[045]''' La Sankta Biblio: La evangelio laŭ sankta Luko. Nov 2000. 83 paĝoj. ISBN 91-7303-045-7 (9173030457); ISBN 978-91-7303-045-8 (9789173030458). 610.216 bajtoj. MD5-sumo: a034da6dbcf4a1a3475cbbeadaef4ffd. * '''[046]''' La Sankta Biblio: La evangelio laŭ sankta Johano. Nov 2000. 62 paĝoj. ISBN 91-7303-046-5 (9173030465); ISBN 978-91-7303-046-5 (9789173030465). 604.006 bajtoj. MD5-sumo: e5be8e458ca86b5b6b04b7b65467fcdd. * '''[047]''' La Sankta Biblio: La agoj de la apostoloj. Nov 2000. 81 paĝoj. ISBN 91-7303-047-3 (9173030473); ISBN 978-91-7303-047-2 (9789173030472). 639.168 bajtoj. MD5-sumo: 243051d751cdb5222cffcbaac8bc4562. * '''[048]''' La Sankta Biblio: La epistoloj. Nov 2000. 182 paĝoj. ISBN 91-7303-048-1 (9173030481); ISBN 978-91-7303-048-9 (9789173030489). 4.581.957 bajtoj. MD5-sumo: 8a76ae9016294b12f17fdb5ccf18f21d. * '''[049]''' La Sankta Biblio: Apokalipso de sankta Johano. Nov 2000. 46 paĝoj. ISBN 91-7303-049-X (917303049X); ISBN 978-91-7303-049-6 (9789173030496). 338.270 bajtoj. MD5-sumo: bc1cbe0c9c9064788adbf39e9067afd9. * '''[050]''' Louis Beaucaire: Kruko kaj Baniko en Bervalo. Nov 2000. 183 paĝoj. ISBN 91-7303-050-3 (9173030503); ISBN 978-91-7303-050-2 (9789173030502). 449.694 bajtoj. MD5-sumo: 6bc2493ddcc107084cb549207aacba84. * '''[051]''' P. G. Wodehouse: [[La princo kaj Betty]]. El la angla tradukis G. Badash. Nov 2000. 153 paĝoj. ISBN 91-7303-051-1 (9173030511); ISBN 978-91-7303-051-9 (9789173030519). 894.460 bajtoj. MD5-sumo: ea1415143d292432241599b72f49a19f. * '''[052]''' Pär Lagerkvist: Mariamne. El la sveda tradukis Bertil Nilsson. Dec 2000. 66 paĝoj. ISBN 91-7303-052-X (917303052X); ISBN 978-91-7303-052-6 (9789173030526). 227.013 bajtoj. MD5-sumo: 7960040035cbd8fbbc89fa07de07fb3f. * '''[053]''' Selma Lagerlöf: ''[[La mono de sinjoro Arne]]''. El la sveda tradukis Stellan Engholm. Dec 2000. 86 paĝoj. ISBN 91-7303-053-8 (9173030538); ISBN 978-91-7303-053-3 (9789173030533). 396.116 bajtoj. MD5-sumo: 280948cb83482f1a172c178a73c3c0ce. * '''[054]''' Selma Lagerlöf: La infanoj de Betlehem. El la sveda tradukis Oscar Frode. Dec 2000. 25 paĝoj. ISBN 91-7303-054-6 (9173030546); ISBN 978-91-7303-054-0 (9789173030540). 128.172 bajtoj. MD5-sumo: 3d2230bc76d0025ead937bf0d30eaef6. * '''[055]''' Åke Holmberg: Ture Sventon en Londono. El la sveda tradukis Malte Markheden. Dec 2000. 88 paĝoj. ISBN 91-7303-055-4 (9173030554); ISBN 978-91-7303-055-7 (9789173030557). 511.036 bajtoj. MD5-sumo: ef08c8a20053c2ecd7c7eebb0a3944e6. * '''[056]''' Antoine de Saint-Exupéry: La eta princo. El la franca tradukis Pierre Delaire. Dec 2000. 85 paĝoj. ISBN 91-7303-056-2 (9173030562); ISBN 978-91-7303-056-4 (9789173030564). 2.226.874 bajtoj. MD5-sumo: 8838ebe32c86ccf9d58573a86a0b4770. * '''[057]''' [[Artur Lundkvist]]: La volo de l' ĉielo. El la sveda tradukis Bertil Nilsson. Dec 2000. 244 paĝoj. ISBN 91-7303-057-0 (9173030570); ISBN 978-91-7303-057-1 (9789173030571). 623.865 bajtoj. MD5-sumo: 98a9f9af295167ae1831d7e457924f4f. * '''[058]''' Astrid Lindgren: ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]''. El la sveda tradukis Sven Alexandersson. Dec 2000. 196 paĝoj. ISBN 91-7303-058-9 (9173030589); ISBN 978-91-7303-058-8 (9789173030588). 1.263.068 bajtoj. MD5-sumo: 22c8787cef1d882f7ac94795692036df. * '''[059]''' Astrid Lindgren: ''[[Ronjo, rabista filino]]''. El la sveda tradukis Runo Stridell. Apr 2001. 163 paĝoj. ISBN 91-7303-059-7 (9173030597); ISBN 978-91-7303-059-5 (9789173030595). 895.615 bajtoj. MD5-sumo: fe1e6055afac5b723353ee8b6a76d3f5. * '''[060]''' August Strindberg: La insulo de feliĉuloj. El la la sveda tradukis Oskar Frode. Dec 2000. 72 paĝoj. ISBN 91-7303-060-0 (9173030600); ISBN 978-91-7303-060-1 (9789173030601). 356.436 bajtoj. MD5-sumo: ff34c9b84036757fa4310120a6915a1c. * '''[061]''' August Strindberg: La konscienco riproĉas. El la sveda tradukis G. H. Backman. Dec 2000. 53 paĝoj. ISBN 91-7303-061-9 (9173030619); ISBN 978-91-7303-061-8 (9789173030618). 194.566 bajtoj. MD5-sumo: bcee7a65b57b8f3f306612ca2c9de12c. * '''[062]''' August Strindberg: Pasko. El la sveda tradukis Stellan Engholm. Dec 2000. 80 paĝoj. ISBN 91-7303-062-7 (9173030627); ISBN 978-91-7303-062-5 (9789173030625). 230.254 bajtoj. MD5-sumo: 4d2fb4e4a19538046eda6f8e1f876da1. * '''[063]''' Ernest Drezen: ''[[Zamenhof (Drezen)|Zamenhof]]''. Dec 2000. 51 paĝoj. ISBN 91-7303-063-5 (9173030635); ISBN 978-91-7303-063-2 (9789173030632). 424.497 bajtoj. MD5-sumo: 03f54b5466485c16766da985c4a23bad. * '''[064]''' Hjalmar Söderberg: La kiso kaj dek tri aliaj noveloj. El la sveda tradukis Sten Johansson. Dec 2000. 68 paĝoj. ISBN 91-7303-064-3 (9173030643); ISBN 978-91-7303-064-9 (9789173030649). 402.928 bajtoj. MD5-sumo: 0e03189caa2b23fe6dc07e7ccadc731c. * '''[065]''' [[Jerome K. Jerome]]: [[Tri viroj en boato]]. El la angla tradukis [[G. Badash]]. Dec 2000. 237 paĝoj. ISBN 91-7303-065-1 (9173030651); ISBN 978-91-7303-065-6 (9789173030656). 1.621.013 bajtoj. MD5-sumo: 952dddd917ab734a194a37ce632a37e5. * '''[066]''' Marjorie Boulton: [[Ne nur leteroj de plum-amikoj]]. Dec 2000. 76 paĝoj. ISBN 91-7303-066-X (917303066X); ISBN 978-91-7303-066-3 (9789173030663). 395.904 bajtoj. MD5-sumo: 5171ebfd4e3334575d982c68659db1bc. * '''[067]''' Raymond Schwartz: ''[[La stranga butiko]]''. Dec 2000. 130 paĝoj. ISBN 91-7303-067-8 (9173030678); ISBN 978-91-7303-067-0 (9789173030670). 1.776.777 bajtoj. MD5-sumo: f6424d9694e65fdde9a6a8213c4b508a. * '''[068]''' Selma Lagerlöf: ''[[La ringo de la generalo]]''. El la sveda tradukis Stellan Engholm. Dec 2000. 106 paĝoj. ISBN 91-7303-068-6 (9173030686); ISBN 978-91-7303-068-7 (9789173030687). 495.368 bajtoj. MD5-sumo: 46841e6c5cbf02374f254b275909b24a. * '''[069]''' Selma Lagerlöf: La junulino el Stormyr. El la sveda tradukis Oskar Frode. Dec 2000. 69 paĝoj. ISBN 91-7303-069-4 (9173030694); ISBN 978-91-7303-069-4 (9789173030694). 296.009 bajtoj. MD5-sumo: e09a01be34850857aa0708932961a565. * '''[070]''' Sten Johansson: Denaska kongresano kaj aliaj noveloj. Dec 2000. 53 paĝoj. ISBN 91-7303-070-8 (9173030708); ISBN 978-91-7303-070-0 (9789173030700). 293.758 bajtoj. MD5-sumo: 5cfdbd0c2c8d184add5267a62407102f. * '''[071]''' Charles Dickens: Kristnaska kanto. El la angla tradukis Martyn Westcott. Dec 2000. 76 paĝoj. ISBN 91-7303-071-6 (9173030716); ISBN 978-91-7303-071-7 (9789173030717). 349.783 bajtoj. MD5-sumo: d5436f9914aeed84ffe92aa8864391af. * '''[072]''' Magda Carlsson: ''[[Sveda poemaro]]''. Jan 2001. 114 paĝoj. ISBN 91-7303-072-4 (9173030724); ISBN 978-91-7303-072-4 (9789173030724). 2.240.560 bajtoj. MD5-sumo: 32f5e9b39159afeb3f65e296cf42169c. * '''[073]''' Valdemar Langlet: Vojaĝimpresoj. Jun 2001/feb 2002. 68 paĝoj. ISBN 91-7303-073-2 (9173030732); ISBN 978-91-7303-073-1 (9789173030731). 10.084.467 bajtoj. MD5-sumo: f093ee7ba3ba5271ada3aa2cc1598ee3. * '''[074]''' Ivan Turgenjev: ''[[Patroj kaj filoj]]''. El la rusa tradukis Kazimierz Bein. Jan 2001. 257 paĝoj. ISBN 91-7303-074-0 (9173030740); ISBN 978-91-7303-074-8 (9789173030748). 1.802.803 bajtoj. MD5-sumo: b6cd943856a9acdb68d130446667e5a4. * '''[075]''' Marco Picasso: Pastaĵo - konsideroj kaj historio. Feb 2001. 57 paĝoj. ISBN 91-7303-075-9 (9173030759); ISBN 978-91-7303-075-5 (9789173030755). 311.756 bajtoj. MD5-sumo: 7de1711d4eab102c00185acfc2f3f6eb. * '''[076]''' Sten Bergman: ''[[Tra sovaĝa Kamĉatko]]''. El la sveda tradukis Birger Gerdman. Feb 2001. 269 paĝoj. ISBN 91-7303-076-7 (9173030767); ISBN 978-91-7303-076-2 (9789173030762). 8.668.131 bajtoj. MD5-sumo: ecd3052749e3bf29a17f1d86cc280e36. * '''[077]''' H. G. Wells: ''La tempomaŝino''. El la angla tradukis E. W. Amos. Feb 2001. 110 paĝoj. ISBN 91-7303-077-5 (9173030775); ISBN 978-91-7303-077-9 (9789173030779). 549.175 bajtoj. MD5-sumo: d0cf164928b9d22df1660c3bf58255f2. * '''[078]''' H. G. Wells: ''Lando de blinduloj''. El la angla tradukis E. W. Amos. Feb 2001. 33 paĝoj. ISBN 91-7303-078-3 (9173030783); ISBN 978-91-7303-078-6 (9789173030786). 152.541 bajtoj. MD5-sumo: 7ad2b19c04aa9768cce1879ec40bb1da. * '''[079]''' Franjo Modrijan: Fabeloj. Feb 2001. 28 paĝoj. ISBN 91-7303-079-1 (9173030791); ISBN 978-91-7303-079-3 (9789173030793). 145.963 bajtoj. MD5-sumo: 5bede40ed7783e5a3279e5669d7e963b. * '''[080]''' Theodor Storm: Imenlago. Feb 2001. 44 paĝoj. ISBN 91-7303-080-5 (9173030805); ISBN 978-91-7303-080-9 (9789173030809). 166.900 bajtoj. MD5-sumo: f60fe063ed86e72b53f18a5ef4b24249. * '''[081]''' August Strindberg: ''Fraŭlino Julie''. El la sveda tradukis Paul Nylén kaj S. E. Krikortz. Feb 2001. 67 paĝoj. ISBN 91-7303-081-3 (9173030813); ISBN 978-91-7303-081-6 (9789173030816). 205.191 bajtoj. MD5-sumo: 7846b169c60bd3ef598e565f6487ce8b. * '''[082]''' R. L. Stevenson: [[Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde|Doktoro Jekyll kaj sinjoro Hyde]]. El la angla tradukis William Morrison kaj William W. Mann. Feb 2001. 86 paĝoj. ISBN 91-7303-082-1 (9173030821); ISBN 978-91-7303-082-3 (9789173030823). 407.160 bajtoj. MD5-sumo: 61517f3333dcbc502b0355e76400f195. * '''[083]''' Astrid Lindgren: Emilo de Smolando. El la sveda tradukis Harold Brown kaj Kerstin Rohdin. Feb 2001. 65 paĝoj. ISBN 91-7303-083-X (917303083X); ISBN 978-91-7303-083-0 (9789173030830). 1.125.021 bajtoj. MD5-sumo: 405dc5cb1323d81d277c97484d0013e7. * '''[084]''' Johannes Linnankoski: Batalo pri la domo Heikkilä. El la finna tradukis Vilho Setälä. Feb 2001. 50 paĝoj. ISBN 91-7303-084-8 (9173030848); ISBN 978-91-7303-084-7 (9789173030847). 199.087 bajtoj. MD5-sumo: 5aaa3f19c14d45b10cd442165c1dbe95. * '''[085]''' Jakub Arbes: Rakontoj. El la ĉeĥa tradukis Josef Grňa. Feb 2001. 147 paĝoj. ISBN 91-7303-085-6 (9173030856); ISBN 978-91-7303-085-4 (9789173030854). 517.604 bajtoj. MD5-sumo: 831d8385921bd3562d013491670a716b. * '''[086]''' Hans Christian Andersen: Fabeloj 1. Tradukis L. L. Zamenhof. Mar 2001. 238 paĝoj. ISBN 91-7303-086-4 (9173030864); ISBN 978-91-7303-086-1 (9789173030861). 1.326.908 bajtoj. MD5-sumo: 7ad6649e0d4477e3beeccfa7f2957ca3. * '''[087]''' Hans Christian Andersen: Fabeloj 2. Tradukis L. L. Zamenhof. Apr 2001. 235 paĝoj. ISBN 91-7303-087-2 (9173030872); ISBN 978-91-7303-087-8 (9789173030878). 1.735.336 bajtoj. MD5-sumo: f6431a9c24c6f7afb0f5809c832a554a. * '''[088]''' Hans Christian Andersen: Fabeloj 3. Tradukis L. L. Zamenhof. Maj 2001. 246 paĝoj. ISBN 91-7303-088-0 (9173030880); ISBN 978-91-7303-088-5 (9789173030885). 2.027.477 bajtoj. MD5-sumo: 080b0421ce2c868b8ae6692a40bdac36. * '''[089]''' Hans Christian Andersen: Fabeloj 4. Tradukis L. L. Zamenhof. Mar 2001. 241 paĝoj. ISBN 91-7303-089-9 (9173030899); ISBN 978-91-7303-089-2 (9789173030892). 1.600.276 bajtoj. MD5-sumo: f62692545033a287f9751d903495d6a6. * '''[090]''' Alois Jirásek: ''Malnovaj mitoj ĉeĥaj''. El la ĉeĥa tradukis Josef Vondroušek. Mar 2001. 357 paĝoj. ISBN 91-7303-090-2 (9173030902); ISBN 978-91-7303-090-8 (9789173030908). 3.748.427 bajtoj. MD5-sumo: b165bcbe2b7bc5520e4658283565eaef. * '''[091]''' Jaroslav Hašek: La brava soldato Ŝvejk 1. El la ĉeha tradukis Vladimír Váňa. Maj 2001. 273 paĝoj. ISBN 91-7303-091-0 (9173030910); ISBN 978-91-7303-091-5 (9789173030915). 2.254.759 bajtoj. MD5-sumo: 5f19862980448801f9840268262bc206. * '''[092]''' Jaroslav Hašek: La brava soldato Ŝvejk 2. El la ĉeha tradukis Vladimír Váňa. Apr 2001. 271 paĝoj. ISBN 91-7303-092-9 (9173030929); ISBN 978-91-7303-092-2 (9789173030922). 1.198.995 bajtoj. MD5-sumo: 9853a8f493193ce52e3daff71828cec7. * '''[093]''' Jaroslav Hašek: La brava soldato Ŝvejk 3. El la ĉeha tradukis Vladimír Váňa. Jun 2001. 269 paĝoj. ISBN 91-7303-093-7 (9173030937); ISBN 978-91-7303-093-9 (9789173030939). 1.458.686 bajtoj. MD5-sumo: d683034226130bfd6b7e6677f99520a9. * '''[094]''' Jaroslav Hašek: La brava soldato Ŝvejk 4. El la ĉeha tradukis Vladimír Váňa. Jun 2001. 103 paĝoj. ISBN 91-7303-094-5 (9173030945); ISBN 978-91-7303-094-6 (9789173030946). 549.589 bajtoj. MD5-sumo: 1038c4dce78aa55193d4c164694f90fb. * '''[095]''' František Kožík: La plej eminenta inter Pierotoj. Tradukis Jiří Karen kaj Josef Vondroušek. Jun 2001. 397 paĝoj. ISBN 91-7303-095-3 (9173030953); ISBN 978-91-7303-095-3 (9789173030953). 3.997.979 bajtoj. MD5-sumo: 297b989858d8c434d037370baccf3590. * '''[096]''' Eugen Kumičić: Surprizitaj nuptofestantoj. El la kroata tradukis Stanko Rukelj. Jun 2001. 229 paĝoj. ISBN 91-7303-096-1 (9173030961); ISBN 978-91-7303-096-0 (9789173030960). 1.085.755 bajtoj. MD5-sumo: 30444ba9b7da30a0bac703922b128379. * '''[097]''' Stellan Engholm: ''[[Homoj sur la tero]]''. Jun 2001. 177 paĝoj. ISBN 91-7303-097-X (917303097X); ISBN 978-91-7303-097-7 (9789173030977). 1.432.045 bajtoj. MD5-sumo: 6e0630237e0f9fb58eaf4f3f7cbbd409. * '''[098]''' Franko Luin: Spuroj de miaj paŝoj. Jun 2001. 52 paĝoj. ISBN 91-7303-098-8 (9173030988); ISBN 978-91-7303-098-4 (9789173030984). 402.997 bajtoj. MD5-sumo: 53e9d158295d4d32c7f4a9c4b21a763a. * '''[099]''' Edmond Privat: ''[[Esprimo de sentoj en Esperanto]]''. Jul 2001. 52 paĝoj. ISBN 91-7303-099-6 (9173030996); ISBN 978-91-7303-099-1 (9789173030991). 287.554 bajtoj. MD5-sumo: 5c0dad658816087ac37870d9265009ee. * '''[100]''' Charles Dickens: La batalo de l' vivo. Tradukis el germana traduko L. L. Zamenhof. Jul 2001. 106 paĝoj. ISBN 91-7303-100-3 (9173031003); ISBN 978-91-7303-100-4 (9789173031004). 400.764 bajtoj. MD5-sumo: fb55f0cfa91c4fa8b98306c78e26901d. * '''[101]''' Eliza Orzeszko: La interrompita kanto. El la pola tradukis Kabe. Jul 2001. 89 paĝoj. ISBN 91-7303-101-1 (9173031011); ISBN 978-91-7303-101-1 (9789173031011). 336.178 bajtoj. MD5-sumo: 55173505ec54ec4839e2f1242aa992fe. * '''[102]''' Carlo Goldoni: Kurioza okazaĵo. El la itala tradukis Mevo. Jul 2001. 122 paĝoj. ISBN 91-7303-102-X (917303102X); ISBN 978-91-7303-102-8 (9789173031028). 856.713 bajtoj. MD5-sumo: b0e877d73a52dcba6acf1042c389ca8f. * '''[103]''' Theodor Storm: La blankĉevala rajdanto. El la germana tradukis Heino Heitmüller. Jul 2001. 137 paĝoj. ISBN 91-7303-103-8 (9173031038); ISBN 978-91-7303-103-5 (9789173031035). 380.379 bajtoj. MD5-sumo: 6724985d14ce3303e3d0ce89332dfaff. * '''[104]''' Bolesław Prus: ''[[La faraono]]'', 2. El la pola tradukis Kabe. Jul 2001. 344 paĝoj. ISBN 91-7303-104-6 (9173031046); ISBN 978-91-7303-104-2 (9789173031042). 2.139.621 bajtoj. MD5-sumo: 76e35bb9c1120fcec7c9a32b93d3b4ad. * '''[105]''' Astrid Lindgren: La fratoj Leonkoro. El la sveda tradukis Kerstin Rohdin. Jul 2001. 193 paĝoj. ISBN 91-7303-105-4 (9173031054); ISBN 978-91-7303-105-9 (9789173031059). 1.885.579 bajtoj. MD5-sumo: 64f1455bfdbcd624c5daae11b6712b72. * '''[106]''' Stellan Engholm: ''[[Al Torento]]''. Jul 2001. 84 paĝoj. ISBN 91-7303-106-2 (9173031062); ISBN 978-91-7303-106-6 (9789173031066). 263.228 bajtoj. MD5-sumo: 0a9249fe503be1d06064b7ca714863df. * '''[107]''' Eliza Orzeszko: ''[[Marta (romano)|Marta]]''. El la pola tradukis L. L. Zamenhof. Jul 2001. 274 paĝoj. ISBN 91-7303-107-0 (9173031070); ISBN 978-91-7303-107-3 (9789173031073). 613.032 bajtoj. MD5-sumo: 7c667c40556f853395aca1f29f75e08f. * '''[108]''' Bertha von Suttner: For la batalilojn! El la germana tradukis Armand Caumont. Jul 2001. 460 paĝoj. ISBN 91-7303-108-9 (9173031089); ISBN 978-91-7303-108-0 (9789173031080). 1.838.100 bajtoj. MD5-sumo: f186f3bfd6e8d5c76d37c36efb520f3e. * '''[109]''' L. L. Zamenhof: ''[[Lingvaj respondoj]]''. Aŭg 2001. 108 paĝoj. ISBN 91-7303-109-7 (9173031097); ISBN 978-91-7303-109-7 (9789173031097). 2.283.283 bajtoj. MD5-sumo: 8ae47c4f98519ba2446cdcecef2e0640. * '''[110]''' Stefan Zweig: Ŝaknovelo. El la germana tradukis Vinko Ošlak. Aŭg 2001. 65 paĝoj. ISBN 91-7303-110-0 (9173031100); ISBN 978-91-7303-110-3 (9789173031103). 251.202 bajtoj. MD5-sumo: 23b6a1cb2e76c4af3ab5ae09f8dfd575. * '''[111]''' Lakshmiswar Sinha: Tri bengalaj fabeloj. Aŭg 2001. 23 paĝoj. ISBN 91-7303-111-9 (9173031119); ISBN 978-91-7303-111-0 (9789173031110). 163.498 bajtoj. MD5-sumo: 3a459ee2e7afe48285ab917064df609b. * '''[112]''' Jean Codjo: La paŝo senelirejen. Aŭg 2001. 38 paĝoj. ISBN 91-7303-112-7 (9173031127); ISBN 978-91-7303-112-7 (9789173031127). 159.058 bajtoj. MD5-sumo: fc915bbb23e79c918522e9bf3c2d09ec. * '''[113]''' Ĉeĥa kaj slovaka antologio 1. Aŭg 2001. 349 paĝoj. ISBN 91-7303-113-5 (9173031135); ISBN 978-91-7303-113-4 (9789173031134). 2.668.723 bajtoj. MD5-sumo: 452c64eaa7bb3434d605f72f5264ae82. * '''[114]''' Ĉeĥa kaj slovaka antologio 2. Aŭg 2001. 332 paĝoj. ISBN 91-7303-114-3 (9173031143); ISBN 978-91-7303-114-1 (9789173031141). 2.848.489 bajtoj. MD5-sumo: 2da3bbddf3d4c50021a4e70806c68fc2. * '''[115]''' Upton Sinclair: La gnomaŭto. Tradukis Runo Stridell. Aŭg 2001. 155 paĝoj. ISBN 91-7303-115-1 (9173031151); ISBN 978-91-7303-115-8 (9789173031158). 835.143 bajtoj. MD5-sumo: f9f1a9073a8092a3194854872e111396. * '''[116]''' Charlotte Brontë: Jane Eyre 1. El la angla tradukis H. J. Bulthuis. Aŭg 2001. 319 paĝoj. ISBN 91-7303-116-X (917303116X); ISBN 978-91-7303-116-5 (9789173031165). 1.894.784 bajtoj. MD5-sumo: e0342927af73a24a04331e7989a1898c. * '''[117]''' Stellan Engholm: Infanoj en Torento. Aŭg 2001. 287 paĝoj. ISBN 91-7303-117-8 (9173031178); ISBN 978-91-7303-117-2 (9789173031172). 988.718 bajtoj. MD5-sumo: a056a6cf76d14f8d6de663163df011d0. * '''[118]''' Bolesław Prus: ''[[La faraono]]'', 3. El la pola tradukis Kabe. Sep 2001. 296 paĝoj. ISBN 91-7303-118-6 (9173031186); ISBN 978-91-7303-118-9 (9789173031189). 1.632.268 bajtoj. MD5-sumo: 3e71f5359cb14fd64addf080f92182f0. * '''[119]''' Theodor Haecker: Vergilio, la patro de Okcidento. El la germana tradukis Vinko Ošlak. Sep 2001. 128 paĝoj. ISBN 91-7303-119-4 (9173031194); ISBN 978-91-7303-119-6 (9789173031196). 735.768 bajtoj. MD5-sumo: ffd991afb144869daddba1519e16bdfc. * '''[120]''' Stefan Zweig: ''Brulanta sekreto''. El la germana tradukis Kathe R. kaj Paul E. Schwerin. Sep 2001. 84 paĝoj. ISBN 91-7303-120-8 (9173031208); ISBN 978-91-7303-120-2 (9789173031202). 454.529 bajtoj. MD5-sumo: dc9d1f616795600e244a20f8232e8a18. * '''[121]''' Vinko Ošlak: Filozofii subtende. Sep 2001. 204 paĝoj. ISBN 91-7303-121-6 (9173031216); ISBN 978-91-7303-121-9 (9789173031219). 1.286.847 bajtoj. MD5-sumo: 123c5463aea26ff59a5ccacc8de34d95. * '''[122]''' Wacław Sieroszewski: La fundo de l' mizero. El la pola tradukis Kabe. Sep 2001. 111 paĝoj. ISBN 91-7303-122-4 (9173031224); ISBN 978-91-7303-122-6 (9789173031226). 525.297 bajtoj. MD5-sumo: 9ac22e2b277996c89773c724b6eed611. * '''[123]''' Charlotte Brontë: Jane Eyre 2. El la angla tradukis H. J. Bulthuis. Sep 2001. 361 paĝoj. ISBN 91-7303-123-2 (9173031232); ISBN 978-91-7303-123-3 (9789173031233). 1.993.501 bajtoj. MD5-sumo: 261b4dfc76e21275d91c6f29acc6691b. * '''[124]''' Stellan Engholm: [[Vivo vokas]]. Sep 2001. 179 paĝoj. ISBN 91-7303-124-0 (9173031240); ISBN 978-91-7303-124-0 (9789173031240). 681.251 bajtoj. MD5-sumo: 37e7e1fe6292698b52b634dcf147eef2. * '''[125]''' Paul Neergaard: ''[[Fremdvortoj en Esperanto]]''. Sep 2001. 53 paĝoj. ISBN 91-7303-125-9 (9173031259); ISBN 978-91-7303-125-7 (9789173031257). 223.610 bajtoj. MD5-sumo: bad37e98c686fabdafdb40d3658f33a3. * '''[126]''' Ivan Cankar: La domo de Maria helpantino. El la slovena tradukis Vinko Ošlak. Sep 2001. 124 paĝoj. ISBN 91-7303-126-7 (9173031267); ISBN 978-91-7303-126-4 (9789173031264). 660.434 bajtoj. MD5-sumo: 4b8e72401ea962de96b1e16bb259d5c5. * '''[127]''' Edmond Privat: Vivo de Zamenhof. Sep 2001. 114 paĝoj. ISBN 91-7303-127-5 (9173031275); ISBN 978-91-7303-127-1 (9789173031271). 13.370.660 bajtoj. MD5-sumo: 04c514a0da2ce284b44302e49a82ad39. * '''[128]''' Zlatko Tišljar: Eŭropa identeco. Okt 2001. 62 paĝoj. ISBN 91-7303-128-3 (9173031283); ISBN 978-91-7303-128-8 (9789173031288). 437.583 bajtoj. MD5-sumo: 53a81089fd36af199a48f50dda745a89. * '''[129]''' Hasse Zetterström: Jakobo k.c. El la sveda tradukis Ferenc Szilágyi. Okt 2001. 57 paĝoj. ISBN 91-7303-129-1 (9173031291); ISBN 978-91-7303-129-5 (9789173031295). 318.356 bajtoj. MD5-sumo: e490934b2abfb9e6724f26829912afa3. * '''[130]''' Vinko Ošlak: La malbabela jaro. Okt 2001. 154 paĝoj. ISBN 91-7303-130-5 (9173031305); ISBN 978-91-7303-130-1 (9789173031301). 538.994 bajtoj. MD5-sumo: 68609116e221dc9be8057e6a3f4f3c29. * '''[131]''' L. L. Zamenhof: ''[[Esperanta proverbaro]]''. Okt 2001. 135 paĝoj. ISBN 91-7303-131-3 (9173031313); ISBN 978-91-7303-131-8 (9789173031318). 262.225 bajtoj. MD5-sumo: 3cae254c1f2f6abba7d460e712ea0121. * '''[132]''' L. L. Zamenhof: Paroladoj. Okt 2001. 95 paĝoj. ISBN 91-7303-132-1 (9173031321); ISBN 978-91-7303-132-5 (9789173031325). 742.830 bajtoj. MD5-sumo: c29ad016e90a4e7f076bb3190254af6e. * '''[133]''' Edgar Allan Poe: ''La ovala portreto''. El la angla tradukis A. Frank Milward. Okt 2001. 75 paĝoj. ISBN 91-7303-133-X (917303133X); ISBN 978-91-7303-133-2 (9789173031332). 344.812 bajtoj. MD5-sumo: 705edc9561e00bcdab662271733218d2. * '''[134]''' Molière: ''[[Georgo Dandin]]''. El la franca tradukis L. L. Zamenhof. Okt 2001. 75 paĝoj. ISBN 91-7303-134-8 (9173031348); ISBN 978-91-7303-134-9 (9789173031349). 228.023 bajtoj. MD5-sumo: e46c4bc6231db6927b531a2a03ca92f6. * '''[135]''' Ferenc Szilágyi, red.: [[Vespera ruĝo anoncas ventegon]]. El la sveda tradukis Ferenc Szilágyi. Okt 2001. 171 paĝoj. ISBN 91-7303-135-6 (9173031356); ISBN 978-91-7303-135-6 (9789173031356). 1.545.272 bajtoj. MD5-sumo: 540573086cf5461ac1980c9371646fed. * '''[136]''' H. A. de Hoog: ''[[Du malsanoj en Esperanto]]''. Nov 2001. 143 paĝoj. ISBN 91-7303-136-4 (9173031364); ISBN 978-91-7303-136-3 (9789173031363). 423.259 bajtoj. MD5-sumo: bad158903d82ef4f4f1c4ec10c2dda79. * '''[137]''' B. Traven: ''[[Mortula ŝipo]]''. El la germana tradukis Hans Georg Kaiser. Jul 2003. 496 paĝoj. ISBN 91-7303-137-2 (9173031372); ISBN 978-91-7303-137-0 (9789173031370). 987.427 bajtoj. MD5-sumo: 5ea17fe353dad553a10f97fffe60f629. * '''[138]''' Fratoj Grimm: ''Elektitaj fabeloj''. El la germana tradukis Kabe. Jan 2002. 221 paĝoj. ISBN 91-7303-138-0 (9173031380); ISBN 978-91-7303-138-7 (9789173031387). 1.578.887 bajtoj. MD5-sumo: 97b5d52022a9ca311ade7ad2cbbcf4fc. * '''[139]''' Aleksandr Puŝkin: ''[[La filino de la kapitano]]''. El la rusa tradukis M. Ŝidlovskaja. Jan 2002. 146 paĝoj. ISBN 91-7303-139-9 (9173031399); ISBN 978-91-7303-139-4 (9789173031394). 762.435 bajtoj. MD5-sumo: 3ec567cc96f8f47ff5d04fc738103611. * '''[140]''' Selma Lagerlöf: ''[[Gösta Berling]]''. El la sveda tradukis Stellan Engholm. Jan 2002. 496 paĝoj. ISBN 91-7303-140-2 (9173031402); ISBN 978-91-7303-140-0 (9789173031400). 4.174.097 bajtoj. MD5-sumo: 2df0f7a0529640d3c7373092aec0695e. * '''[141]''' Rudolf Erich Raspe: La vojaĝoj kaj mirindaj aventuroj de Barono Münchhausen. El la angla tradukis J. D. Applebaum. Jan 2002. 141 paĝoj. ISBN 91-7303-141-0 (9173031410); ISBN 978-91-7303-141-7 (9789173031417). 5.232.970 bajtoj. MD5-sumo: 301d9c5ea2a97ba175b2c460f48ab3a5. * '''[142]''' Karl Marx kaj Friedrich Engels: ''[[Manifesto de la Komunista partio]]''. Tradukis Detlev Blanke. Feb 2002. 96 paĝoj. ISBN 91-7303-142-9 (9173031429); ISBN 978-91-7303-142-4 (9789173031424). 760.977 bajtoj. MD5-sumo: 81f9d1ff6f1ae5fbdf99fa36a6e08c97. * '''[143]''' Henryk Sienkiewicz: ''[[Quo vadis?]]'' 1. El la pola tradukis Lydia Zamenhof. Feb 2002. 380 paĝoj. ISBN 91-7303-143-7 (9173031437); ISBN 978-91-7303-143-1 (9789173031431). 2.975.775 bajtoj. MD5-sumo: 0ff393b903db013edbd4fe531511a486. * '''[144]''' Henryk Sienkiewicz: ''Quo vadis?'' 2. El la pola tradukis Lydia Zamenhof. Feb 2002. 372 paĝoj. ISBN 91-7303-144-5 (9173031445); ISBN 978-91-7303-144-8 (9789173031448). 3.262.545 bajtoj. MD5-sumo: b9041d00d86f9fae69e3ac90481ba3d8. * '''[145]''' Jean Codjo: ''Dialogo inter surduloj''. Apr 2002. 58 paĝoj. ISBN 91-7303-145-3 (9173031453); ISBN 978-91-7303-145-5 (9789173031455). 195.148 bajtoj. MD5-sumo: a74ef986e17444bb8f58c171f71a07ca. * '''[146]''' Viktor Galeski: ''Kalejdoskopo''. El la makedona tradukis Nikola Uzunov. Apr 2002. 65 paĝoj. ISBN 91-7303-146-1 (9173031461); ISBN 978-91-7303-146-2 (9789173031462). 204.886 bajtoj. MD5-sumo: 4a4b52aa385530d0dcf1a7b2e6074ecc. * '''[147]''' ''Makedonaj perloj''. El la makedona tradukis [[Nikola Stranĝanski]]. Apr 2002. 194 paĝoj. ISBN 91-7303-147-X (917303147X); ISBN 978-91-7303-147-9 (9789173031479). 5.284.844 bajtoj. MD5-sumo: a216f2439f2ba1eb5ecacb9c0047534e. * '''[148]''' Paul de Lengyel: ''Libro de l' humoraĵo''. Maj 2002. 191 paĝoj. ISBN 91-7303-148-8 (9173031488); ISBN 978-91-7303-148-6 (9789173031486). 1.264.000 bajtoj. MD5-sumo: 0cae520ed8dc66551a7def3ddfc764e2. * '''[149]''' William Shakespeare: ''Julio Cezaro''. El la angla tradukis D. H. Lambert. Maj 2002. 128 paĝoj. ISBN 91-7303-149-6 (9173031496); ISBN 978-91-7303-149-3 (9789173031493). 448.378 bajtoj. MD5-sumo: 062622c7494ef52924a719e5d27f3f92. * '''[150]''' Eŭgeno Miĥalski: ''Prologo''. Aŭg 2002. 85 paĝoj. ISBN 91-7303-150-X (917303150X); ISBN 978-91-7303-150-9 (9789173031509). 200.469 bajtoj. MD5-sumo: 1597766218ec33a0ced9a7185646e13d. * '''[151]''' ''Dek du amrakontoj''. Redaktis Franko Luin. Maj 2002. 132 paĝoj. ISBN 91-7303-151-8 (9173031518); ISBN 978-91-7303-151-6 (9789173031516). 574.401 bajtoj. MD5-sumo: b7a679f039c4589dd4fc70a990490f5b. * '''[152]''' Carlo Collodi: ''[[La aventuroj de Pinokjo]]''. El la itala tradukis Giuseppe Croatini. Jun 2002. 227 paĝoj. ISBN 91-7303-152-6 (9173031526); ISBN 978-91-7303-152-3 (9789173031523). 951.393 bajtoj. MD5-sumo: 83ae751de038c820c8933850654e8a18. * '''[153]''' Kabe: ''[[Internacia krestomatio]]''. Jul 2002. 105 paĝoj. ISBN 91-7303-153-4 (9173031534); ISBN 978-91-7303-153-0 (9789173031530). 440.277 bajtoj. MD5-sumo: d6f0049cb660e23f6c4d6a45235f8071. * '''[154]''' Božena Němcová: Avinjo. El la ĉeĥa tradukis Vl. Tobek kaj K. Procházka. Dec 2002. 390 paĝoj. ISBN 91-7303-154-2 (9173031542); ISBN 978-91-7303-154-7 (9789173031547). 1.542.251 bajtoj. MD5-sumo: 82f3114e5af4f3577a82cf90f39df149. * '''[155]''' Willy Wood: [[Blua sango (romano)|Blua sango]]. Tradukis Willy van Zoest. Jul 2002. 226 paĝoj. ISBN 91-7303-155-0 (9173031550); ISBN 978-91-7303-155-4 (9789173031554). 469.457 bajtoj. MD5-sumo: 34313dda6976f36c4f63e056f2655097. * '''[156]''' Valdemar Vinař: [[La skandalo pro Jozefo]]. Jul 2002. 78 paĝoj. ISBN 91-7303-156-9 (9173031569); ISBN 978-91-7303-156-1 (9789173031561). 249.662 bajtoj. MD5-sumo: 0b0ff2d0e8ce5bcdcb1bee2e36e9ca2e. * '''[157]''' Ladislav Vladyka: Mi en li. El la ĉeĥa tradukis Moraviaj Esperanto-Pioniroj. Jul 2002. 238 paĝoj. ISBN 91-7303-157-7 (9173031577); ISBN 978-91-7303-157-8 (9789173031578). 570.802 bajtoj. MD5-sumo: 6f514bf0f75b58d910507030c27f9767. * '''[158]''' Mór Jókai: La du salikoj de Nagyenyed. El la hungara tradukis Jozefo Horvath. Jul 2002. 33 paĝoj. ISBN 91-7303-158-5 (9173031585); ISBN 978-91-7303-158-5 (9789173031585). 114.020 bajtoj. MD5-sumo: 32aafd9275168d1e559a16544870a2fb. * '''[159]''' Janos Dorosmai: Fabloj kaj aforismoj. El la hungara tradukis Janos Dorosmai jun. kaj Jozefo Horvath. Jul 2002. 339 paĝoj. ISBN 91-7303-159-3 (9173031593); ISBN 978-91-7303-159-2 (9789173031592). 673.094 bajtoj. MD5-sumo: 03dc2fe63cfcd47cfca610883845f751. * '''[160]''' J. S. Machar: Benedek. El la ĉeĥa tradukis Rudolf Fridrich. Jul 2002. 40 paĝoj. ISBN 91-7303-160-7 (9173031607); ISBN 978-91-7303-160-8 (9789173031608). 171.139 bajtoj. MD5-sumo: 43c02725d30e861a1af8731ca093b6cb. * '''[161]''' Klemento el Romo: Letero al la Korintanoj. El la helena tradukis [[Armando Zecchin]] kaj Luciano Mantau. Jul 2002. 67 paĝoj. ISBN 91-7303-161-5 (9173031615); ISBN 978-91-7303-161-5 (9789173031615). 198.198 bajtoj. MD5-sumo: 255c72c30ccfae635fdbd93148b06863. * '''[162]''' Karel Čapek: R. U. R. El la ĉeĥa tradukis Moraviaj Esperanto-Pioniroj. Jul 2002. 163 paĝoj. ISBN 91-7303-162-3 (9173031623); ISBN 978-91-7303-162-2 (9789173031622). 386.088 bajtoj. MD5-sumo: 18d8f28e3191be290b9a8938b3004023. * '''[163]''' Bahá'u'lláh: Perloj de l' saĝo. Jul 2002. 79 paĝoj. ISBN 91-7303-163-1 (9173031631); ISBN 978-91-7303-163-9 (9789173031639). 1.035.823 bajtoj. MD5-sumo: 95fba7fb07c14eff9d23241d77266196. * '''[164]''' Karel Čapek: Libro de apokrifoj. El la ĉeĥa tradukis Josef Vondroušek. Jul 2002. 192 paĝoj. ISBN 91-7303-164-X (917303164X); ISBN 978-91-7303-164-6 (9789173031646). 490.464 bajtoj. MD5-sumo: 74797da5be6db6335827d7e7326bb079. * '''[165]''' Karel Čapek: ''Naŭ fabeloj''. El la ĉeĥa tradukis Josef Vondroušek. Jul 2002. 240 paĝoj. ISBN 91-7303-165-8 (9173031658); ISBN 978-91-7303-165-3 (9789173031653). 594.175 bajtoj. MD5-sumo: 860fb641aa4a9760b104d1eece45c88a. * '''[166]''' Karel Čapek: ''[[La blanka malsano]]''. El la ĉeĥa tradukis Th. Kilian. Aŭg 2002. 130 paĝoj. ISBN 91-7303-166-6 (9173031666); ISBN 978-91-7303-166-0 (9789173031660). 375.520 bajtoj. MD5-sumo: 6d5f0486fcd071eb01c1e10edd5cab62. * '''[167]''' András Sütő: ''Stelo sur brulŝtiparo''. El la hungara tradukis Jozefo Horvath. Aŭg 2002. 148 paĝoj. ISBN 91-7303-167-4 (9173031674); ISBN 978-91-7303-167-7 (9789173031677). 348.608 bajtoj. MD5-sumo: b77ccb49b94a02b3ae198d53fbc60dbd. * '''[168]''' Karel Čapek: ''Milito kontraŭ salamandroj''. El la ĉeĥa tradukis Josef Vondroušek. Jan 2003. 367 paĝoj. ISBN 91-7303-168-2 (9173031682); ISBN 978-91-7303-168-4 (9789173031684). 844.846 bajtoj. MD5-sumo: 7f015ce66614993d8ace2dc86d5b4fe8. * '''[169]''' Henri Vallienne: ''[[Kastelo de Prelongo]]''. Aŭg 2002. 712 paĝoj. ISBN 91-7303-169-0 (9173031690); ISBN 978-91-7303-169-1 (9789173031691). 1.410.089 bajtoj. MD5-sumo: 9efeda07b7c90f0beae7129c30ce51ce. * '''[170]''' Kálmán Mikszáth: Makulo tre nigra. El la hungara tradukis Jozefo Horvath. Okt 2002. 41 paĝoj. ISBN 91-7303-170-4 (9173031704); ISBN 978-91-7303-170-7 (9789173031707). 128.163 bajtoj. MD5-sumo: c00945c19173e636ac56b40d3bb3ae44. * '''[171]''' Kálmán Mikszáth: Fraŭlino el oro. El la hungara tradukis Jozefo Horvath. Okt 2002. 56 paĝoj. ISBN 91-7303-171-2 (9173031712); ISBN 978-91-7303-171-4 (9789173031714). 156.363 bajtoj. MD5-sumo: 8489bc2fb67132ae935381ad504c7dfb. * '''[172]''' András Sütő: Palmodimanĉo de ĉevalkomercisto. El la hungara tradukis Jozefo Horvath. Aŭg 2002. 106 paĝoj. ISBN 91-7303-172-0 (9173031720); ISBN 978-91-7303-172-1 (9789173031721). 296.858 bajtoj. MD5-sumo: 32556baba8fea122606b9db5130b7a42. * '''[173]''' Franko Luin, red.: Uzino 1. Okt 2002. 110 paĝoj. ISBN 91-7303-173-9 (9173031739); ISBN 978-91-7303-173-8 (9789173031738). 256.754 bajtoj. MD5-sumo: 90650670e2760f98e0843945adfe59c0. * '''[174]''' Wilhelm Raabe: ''[[La nigra galero]]''. El la germana tradukis Fritz Wicke. Okt 2002. 80 paĝoj. ISBN 91-7303-174-7 (9173031747); ISBN 978-91-7303-174-5 (9789173031745). 202.523 bajtoj. MD5-sumo: f9250c0f1e21ff7b1b7bba08b033a640. * '''[175]''' Franko Luin, red.: Uzino 2: Omaĝe al John Lundgren. Okt 2002. 144 paĝoj. ISBN 91-7303-175-5 (9173031755); ISBN 978-91-7303-175-2 (9789173031752). 320.936 bajtoj. MD5-sumo: 58359be8c0dad7250b2409466d56bbe3. * '''[176]''' Franko Luin, red.: Uzino 3. Nov 2002. 119 paĝoj. ISBN 91-7303-176-3 (9173031763); ISBN 978-91-7303-176-9 (9789173031769). 265.884 bajtoj. MD5-sumo: 0ea5be5c70a4fe5a196b24a270aacb1d. * '''[177]''' Janusz Korczak: Bonhumoraj rakontoj. El la pola tradukis Anna Weinstein. Dec 2002. 76 paĝoj. ISBN 91-7303-177-1 (9173031771); ISBN 978-91-7303-177-6 (9789173031776). 196.953 bajtoj. MD5-sumo: df0cd4156cf96ffaa0c96b22cec86e8e. * '''[178]''' Jonathan Swift: Gulivero en Liliputo. El la angla tradukis M. Inman. Dec 2002. 64 paĝoj. ISBN 91-7303-178-X (917303178X); ISBN 978-91-7303-178-3 (9789173031783). 1.009.019 bajtoj. MD5-sumo: 6cd5c09ad90ad28e23a06d57372d6d43. * '''[179]''' John Ruskin: ''La reĝo de la Ora rivero'' aŭ ''La nigraj fratoj''. El la angla tradukis Ivy Kellermann. Dec 2002. 46 paĝoj. ISBN 91-7303-179-8 (9173031798); ISBN 978-91-7303-179-0 (9789173031790). 143.687 bajtoj. MD5-sumo: 1198bd16c8e82c7c4a97fcc18beed62a. * '''[180]''' Henri Bernardin de Saint-Pierre: ''[[Paŭlo kaj Virginio]]''. El la franca tradukis Hector Hodler. Dec 2002. 142 paĝoj. ISBN 91-7303-180-1 (9173031801); ISBN 978-91-7303-180-6 (9789173031806). 325.262 bajtoj. MD5-sumo: 0ac19623eaf62064128dbdc780dab95f. * '''[181]''' [[Petr Tomašovský]]: ''[[Humoraĵoj]]''. Dec 2002. 86 paĝoj. ISBN 91-7303-181-X (917303181X); ISBN 978-91-7303-181-3 (9789173031813). 280.857 bajtoj. MD5-sumo: 90e73dc54c3455986e9a2fc7fce02486. * '''[182]''' Henri Vallienne: ''[[Ĉu li?]]''; Jan 2003. 628 paĝoj. ISBN 91-7303-182-8 (9173031828); ISBN 978-91-7303-182-0 (9789173031820). 1.228.104 bajtoj. MD5-sumo: bdd71e640d229f02805e434f339ef41a. * '''[183]''' Franko Luin, red.: Uzino 4. Jan 2003. 103 paĝoj. ISBN 91-7303-183-6 (9173031836); ISBN 978-91-7303-183-7 (9789173031837). 257.913 bajtoj. MD5-sumo: 416b75f33c8fd5572dca3f15a624293c. * '''[184]''' Bertrand Russell: Kial mi ne estas kristano. Esperantigis Robert Pontnau. Jan 2003. 32 paĝoj. ISBN 91-7303-184-4 (9173031844); ISBN 978-91-7303-184-4 (9789173031844). 109.577 bajtoj. MD5-sumo: 6056bf3681f5c13d5628112053b97d77. * '''[185]''' Vláďa Zíka: ''[[Justa Chess]]''. El la ĉeĥa tradukis [[Petr Tomašovský]]. Jan 2003. 208 paĝoj. ISBN 91-7303-185-2 (9173031852); ISBN 978-91-7303-185-1 (9789173031851). 486.944 bajtoj. MD5-sumo: 18598c918c30806db93b036162b1d6ed. * '''[186]''' Frigyes Karinthy: ''[[Norda vento]]''. El la hungara tradukis Karlo Bodó. Jan 2003. 96 paĝoj. ISBN 91-7303-186-0 (9173031860); ISBN 978-91-7303-186-8 (9789173031868). 225.798 bajtoj. MD5-sumo: 67362c2ddbd69fe867506f1b0405fee7. * '''[187]''' Frigyes Karinthy: ''Vojaĝo al Faremido''. El la la hungara tradukis L. Totsche. Feb 2003. 61 paĝoj. ISBN 91-7303-187-9 (9173031879); ISBN 978-91-7303-187-5 (9789173031875). 167.197 bajtoj. MD5-sumo: 40c5e91bc61fd83ed733af648eb5a8ec. * '''[188]''' Mamin Sibirjak: ''Fabeloj por Helenjo''. El la la rusa tradukis N. Kabanov. Mar 2003. 49 paĝoj. ISBN 91-7303-188-7 (9173031887); ISBN 978-91-7303-188-2 (9789173031882). 141.123 bajtoj. MD5-sumo: 28f12ffcb91f233b4e1c62eb5a907a76. * '''[189]''' Vinko Ošlak: ''Foje eĉ pensi estas ĝuo''. Mar 2003. 127 paĝoj. ISBN 91-7303-189-5 (9173031895); ISBN 978-91-7303-189-9 (9789173031899). 301.916 bajtoj. MD5-sumo: 14a894163c8ed63e3984cf2c9315dd57. * '''[190]''' August Šenoa: ''Dianto de la tombo de poeto''. El la kroata tradukis Stanko Rukelj kaj Božidar Vančik. Mar2003. 81 paĝoj. ISBN 91-7303-190-9 (9173031909); ISBN 978-91-7303-190-5 (9789173031905). 221.724 bajtoj. MD5-sumo: 753c176d7dae2f2790082a224f8d2982. * '''[191]''' René de Saussure: ''Fundamentaj reguloj de la vort-teorio en Esperanto''. Mar 2003. 62 paĝoj. ISBN 91-7303-191-7 (9173031917); ISBN 978-91-7303-191-2 (9789173031912). 212.363 bajtoj. MD5-sumo: 845a8c6904d365f80b929b6293f7d8de. * '''[192]''' Edgar Rice Borroughs: ''Princino de Marso''. El la angla tradukis K. R. C. Sturmer. Apr 2003. 260 paĝoj. ISBN 91-7303-192-5 (9173031925); ISBN 978-91-7303-192-9 (9789173031929). 541.181 bajtoj. MD5-sumo: 4cfb0512af492700f4fa935bd2b23793. * '''[193]''' Sigvard Feldbaum, red.: ''Juda saĝo''. El la sveda tradukis Leif Nordenstorm. Apr 2003. 51 paĝoj. ISBN 91-7303-193-3 (9173031933); ISBN 978-91-7303-193-6 (9789173031936). 513.454 bajtoj. MD5-sumo: 8c60a804c0a1dcf8636cc01d044260d6. * '''[194]''' Oliver Goldsmith: ''Ŝi humiliĝas por venki''. El la angla tradukis A. Motteau. Apr 2003. 137 paĝoj. ISBN 91-7303-194-1 (9173031941); ISBN 978-91-7303-194-3 (9789173031943). 321.781 bajtoj. MD5-sumo: 22c401abc4f010225946b75c45a9706f. * '''[195]''' Edna Ferber: ''Fanny''. El la la angla tradukis Berno Fabo. Apr 2003. 364 paĝoj. ISBN 91-7303-195-X (917303195X); ISBN 978-91-7303-195-0 (9789173031950). 741.621 bajtoj. MD5-sumo: 13e1f5c62fc88ee4cae076fc7249c653. * '''[196]''' Ignazio Silone: Fontamara. El la la itala tradukis A. Angelo kaj J. van Scheepen. Maj 2003. 228 paĝoj. ISBN 91-7303-196-8 (9173031968); ISBN 978-91-7303-196-7 (9789173031967). 470.207 bajtoj. MD5-sumo: e5670a62c0407500c18c3daf0ab00f27. * '''[197]''' J. D. Degreef: [[Radianta Lotuso]]. El la nederlanda tradukis P. van de Vijver. Maj 2003. 235 paĝoj. ISBN 91-7303-197-6 (9173031976); ISBN 978-91-7303-197-4 (9789173031974). 498.220 bajtoj. MD5-sumo: 497a38f0972eb319da03b372afe05e3d. * '''[198]''' Molière: ''[[La avarulo]]''. El la franca tradukis Sam. Meyer. Maj 2003. 125 paĝoj. ISBN 91-7303-198-4 (9173031984); ISBN 978-91-7303-198-1 (9789173031981). 286.056 bajtoj. MD5-sumo: 314a94f24bc2c0fffad6e9bf4f8fb739. * '''[199]''' William Shakespeare: ''[[La Venecia komercisto]]''. El la angla tradukis Alfred E. Wackrill. Maj 2003. 144 paĝoj. ISBN 91-7303-199-2 (9173031992); ISBN 978-91-7303-199-8 (9789173031998). 315.334 bajtoj. MD5-sumo: 4dba229ce0d7cc96e08941a49ef51e69. * '''[200]''' Bjørnstjerne Bjørnson: Synnøve Solbakken. El la norvega tradukis Edith kaj August Weide. Maj 2003. 152 paĝoj. ISBN 91-7303-200-X (917303200X); ISBN 978-91-7303-200-1 (9789173032001). 324.048 bajtoj. MD5-sumo: 23dd7abf44550d75b33519c02fa53176. * '''[201]''' Franko Luin, red.: Uzino 5. Maj 2003. 109 paĝoj. ISBN 91-7303-201-8 (9173032018); ISBN 978-91-7303-201-8 (9789173032018). 246.302 bajtoj. MD5-sumo: f16ba4085d5f4f60f3e580296b841970. * '''[202]''' Franko Luin, red.: Uzino 6. Maj 2003. 107 paĝoj. ISBN 91-7303-202-6 (9173032026); ISBN 978-91-7303-202-5 (9789173032025). 252.944 bajtoj. MD5-sumo: ec4ada9db8c0a130f29445494018f75c. * '''[203]''' Charles Bukowski: Kie brulas, ĝentlemanoj? El germanaj tradukoj elektita kaj tradukita de Cezar. Jun 2003. 133 paĝoj. ISBN 91-7303-203-4 (9173032034); ISBN 978-91-7303-203-2 (9789173032032). 254.225 bajtoj. MD5-sumo: 281f6772062793b7ca1ca335044dc4c4. * '''[204]''' Ana Manero, red.: La deka logo. Jul 2003. 214 paĝoj. ISBN 91-7303-204-2 (9173032042); ISBN 978-91-7303-204-9 (9789173032049). 1.753.439 bajtoj. MD5-sumo: 9e2d5ec5e292dc284774d5036694ef43. * '''[205]''' Franko Luin, red.: Uzino 7. Jun 2003. 110 paĝoj. ISBN 91-7303-205-0 (9173032050); ISBN 978-91-7303-205-6 (9789173032056). 259.420 bajtoj. MD5-sumo: ab28df612750f8b393f36f62fc5f8bde. * '''[206]''' Nikolaj Gogol: Skribaĵoj de frenezulo. El la rusa tradukis N. Z. Osjmak. Jun 2003. 48 paĝoj. ISBN 91-7303-206-9 (9173032069); ISBN 978-91-7303-206-3 (9789173032063). 138.134 bajtoj. MD5-sumo: ae9d81bdb52ba2d14d2cba491a6ada81. * '''[207]''' Aleksandro Ŝarov: Pizulo kaj Simplulo. El la rusa tradukis Andreo Ĥiĵnjak. Aŭg 2003. 120 paĝoj. ISBN 91-7303-207-7 (9173032077); ISBN 978-91-7303-207-0 (9789173032070). 281.005 bajtoj. MD5-sumo: 73c45f2616cabf35bfce78031b458618. [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj]] 2jtwpvs6nt3dalfqgfd4ww55p8umtjp 0 344832 9347216 8961725 2026-04-04T13:00:51Z Sj1mor 12103 9347216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Kustaa Aadolf |Familinomo = Inkeri |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Laitila |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 12 |NaskiĝMonato = novembro |NaskiĝJaro = 1908 |MortLoko = Turku |MortLokoLigilo = |MortTago = 16 |MortMonato = marto |MortJaro = 1997 |AntaŭOkupo = |Okupo = astronomo |Epoko = |Okupo2 = matematikisto |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Ŝtato = Finnlando |Dosiero = |TipoDosiero = |Subteksto = |Ordigo = }} Filo de terkultivisto, li lernis en la lernejo, kaj poste en la [[Universitato de Turku]] pri [[matematiko]], [[fiziko]] kaj [[astronomio]] de [[1928]] ĝis [[1936]]. Post mallonga tempo en la [[observatorio]] de la universitato de Turku, li fariĝis instruisto. En [[1939]] dum la [[Vintra milito]] li estris roton ĉe la fronto, li poste iĝis [[oficiro]] de [[stabo (armeo)|stabo]]. Inter la bataloj li organizis kursojn pri matematiko por siaj kamaradoj de armeo. Post la milito li daŭrigis instrui, kaj samtempe lernis sub la estreco de [[Kalle Väisälä]] pri sia doktoreco, kiun li ricevis en [[1946]], kun la disertaĵo : "''Untersuchungen über die Fermatsche Vermutung''"<ref>[http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=20538 Mathematics Genealogy Project : Kustaa Inkeri] {{lingvokodo|en}}</ref> (''Studoj pri la lasta teoremo de Fermat''). En [[1947]] li iĝis helpanto en la universitato, kaj, en [[1950]], profesoro. Li aktivis en tiu funkcio en la Instituto pri Matematiko de Turku kaj estis ''de facto'' direktoro de tiu instituto (kvankam li ne zorgis pri la administraj taskoj). Li emeritiĝis en [[1972]]. Liaj studoj temis pri la [[nombroteorio]], ĉefe pri la [[granda teoremo de Fermat]]. Elde la observatorio de Turku, li malkovris la [[asteroido]]n [[1425 Tuorlo]]n la {{Daton|3|aprilo|1937}}. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == * {{en}} [http://users.utu.fi/taumets/inkeri.htm KUSTAA INKERI Portreto de matematikisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080313140809/http://users.utu.fi/taumets/inkeri.htm |date=2008-03-13 }} s796cu7sld71hceuf2sjqbru2jl5ncu 0 347099 9347168 9122412 2026-04-04T12:15:31Z Sj1mor 12103 9347168 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Hans Alex KEILSON''' (naskiĝis la [[12-an de decembro]] [[1909]] en [[Bad Freienwalde]], mortis la [[31-an de majo]] [[2011]] en [[Hilversum]]) estis [[Germanio|germana]]-[[Nederlando|nederlanda]] [[verkisto]], [[kuracisto]] kaj [[psikiatro]]. Ekde 1936 li vivis en [[Nederlando]]. Keilson studadis de 1928-1934 [[medicino]]n en [[Berlino]]. Pro la por [[judoj]] starigita profesiobaro li devis vivteni sin kiel sportinstruisto je judaj privatlernejoj kaj kiel muzikisto. Du jarojn poste li iris en [[ekzilo]] al Nederlando. Sub la [[pseŭdonimo]] 'Benjamin Cooper' li kompilis kelkajn nederlandlingvajn librojn. Post la germana invado en 1940 li kaŝis sin kaj eklaboris por la rezistado. Dum tiu tempo ekestis liaj unuaj [[poemo]]j kaj la komenco de lia romano ''Der Tod des Widersachers'', kiu eldoniĝis nur en 1959. Liaj gepatroj estis murditaj en [[Aŭŝvico]]. Post la liberiĝo Keilson eklaboris kiel kuracisto. Li kuracis tre [[psikotraŭmato|traŭmatizitajn]] judajn orfojn kaj fondis kun aliaj supervivintoj la organizon '' Ezrat Ha Jeled'' ('Al helpo por la infano'), fondaĵo por helpo al judaj orfoj. Ĉar lia germana diplomo ne estis agnoskita en Nederlando, li denove ekstudadis medicinojn. Dum la [[1960-aj jaroj]] li finstudis kiel psikiatro kaj en 1978 li [[doktoro|doktoriĝis]] je la studaĵo ''Sequentielle Traumatisierung bei Kindern'' en kiu li esploris la vivon de 200 judaj orfoj en ilia postmilita [[Rom-katolikismo|rom-katolika]] kaj [[Protestantismo|protestanta]] nutrogepatra ĉirkaŭaĵo. Dum prelego en la Goethe-Instituto en Amsterdamo li diris ke ili havis solidan edukadon. En propra praktikejo li laboris kiel [[psikoanalizo|psikoanalizisto]]. Li edziĝis en 1970 kun la literaturhistorikistino ''Marita Keilson-Lauritz'', kiu verkis multajn librojn kaj artikolojn pri la historio de la [[samseksemo]]. Keilson estis de 1985-1988 prezidanto de la germana [[PEN-klubo]]; en 1996 gastprofesoro je la [[Universitato de Kaselo]] ''([[Franz Rosenzweig|Franz-Rosenzweig]]-Gastprofessur)'', kaj en 1999 li fariĝis koresponda membro de la ''Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung'' ([[Germana Akademio por Lingvo kaj Poezio]]). La Universitato de Bremen donis al Keilson [[Honora doktoreco|honordoktoreco]]n. En 2005 liaj kolektitaj verkoj estis eldonitaj en du partoj. Kaj en 2008 en la ''Zeitschrift für psychoanalytische Theorie und Praxis'' aperis studo pri lia vivo kaj laboroj. Li estis honorita per la arĝenta medalo de la ''Fédération Internationale de Résistance'' (FIR) kaj ricevis la [[Federacia Meritkruco (Germanio)|Federacian Meritkrucon de unua klaso]]. Li ankaŭ en 1999 ricevis la Elise-M.-Hayman-premion de la ''Internacia Psikoanaliza Asocio'', en 2005 la Johann-Heinrich-Merck-premion por literatura kritiko kaj eseo, kaj en 2008 la literaturan premion de la magazino [[Die Welt]]. Je la 12-a de decembro 2009, je lia centjaruliĝo, li estis nomumita [[oficiro]] en la [[Ordeno]] de [[Oranje-Nassau]]. La ornamaĵoj apartenante al tiu distingo estis surpinglitaj de ''Milo Schoenmaker'', la urbestro de la komunumo [[Bussum]]. En recenzo je la 5-a de aŭgusto 2010 en la [[The New York Times]], Keilson fare de recenzisto Francine Prose estis proklamata genia verkisto, kiu apartenas al la plej bonaj verkistoj de la mondo. Liaj verkaĵoj ''Der Tod des Widersachers'' ([[angle]] ''The Death of the Adversary'') kaj ''Komödie in Moll'' (angle ''Comedy in a Minor Key'') estis menciataj kiel majstroverkoj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keilson, Hans}} [[Kategorio:Germanaj psikiatroj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Germanaj centjaruloj]] [[Kategorio:Nederlandaj centjaruloj]] g1tzencbo4irtsnxhhrszoexw6386tm 10 347557 9347648 9002024 2026-04-04T23:00:46Z Lopezsuarez 155166 9347648 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |y={{#expr: ({{{2}}}-44.4)*-10.309278350515}} |x={{#expr: ({{{3}}}+9.9)*6.8027210884354}} |maptipo=custom | image = Reliefkarte Spanien mit Kanaren.png |image1=Spain location map with provinces (including Canary Islands).svg }}<noinclude>{{Geokesto lokumilo/Info}} [[Kategorio:Geokesto lokumiloj Hispanio|*]] [[Kategorio:Geokesto lokumiloj Eŭropo|Hispanio]] [[fr:Modèle:Géolocalisation/Espagne]] [[sk:Šablóna:Geobox locator Španielsko]] </noinclude> pc9helgtd63b9jttd52mldfkekez90g 0 354522 9347374 9345630 2026-04-04T13:48:15Z Crosstor 3176 /* Ĉinio (Popola Respubliko) */ 9347374 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi artikolo estas aparta parto de [[grandurbo]], kie pri ĝeneralaĵoj kaj pri la aliaj [[kontinento]]j estas informoj. ''Memoru, ke grandaj urboj konsistas el [[milionurbo]]j, [[metropolo]]j (inter 1 miliono kaj 500mil) kaj grandurboj (inter 500mil kaj 100mil)!'' [[Dosiero:Panoramic View of East Kabul City.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kabulo]] [[Dosiero:Dhaka skyline1.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Dako]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kolkato]] [[Dosiero:Jakarta Skyline Part 2.jpg|eta|400ra|Nubskrapuloj en Ĝakarto]] [[Dosiero:Singapore port panorama.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Singapuro]] == Grandaj urboj de [[Azio]] laŭ landoj == Notoj: * Vi trovas informojn pri [[Azia Rusio|Azia parto de Rusio]] [[grandurbo|ĉi tie]]!. * Tie vi trovas Kaŭkazajn landojn, [[Turkio]]n kaj [[Kipro]], spite tion, ke ili ofte estas menciitaj Eŭropaj landoj. * [[Brunejo]], [[Butano]], [[Orienta Timoro]], [[Aŝmora kaj Kartia Insuloj]], [[Kokosinsuloj]] kaj [[Kristnaskinsulo]] ne havas grandajn urbojn. === [[Afganio]] === En Afganio estas la ĉefurbo [[Kabulo]] la unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Kandaharo]], [[Mazar-e Ŝarif]], [[Herat]], [[Ĝalalabad]] kaj [[Kunduz]]. === [[Armenio]] === [[Dosiero:Yerevan Mount Ararat.jpg|eta|300ra|Erevano kaj Ararat]] En Armenio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Erevano]]. Estas 2 grandurboj: [[Gjumri]] kaj [[Vanadzor]]. === [[Azerio]] === En Azerio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Bakuo]]. Estas 2 grandurboj: [[Ganĝa]] kaj [[Sumgait]]. === [[Bangladeŝo]] === En Bangladeŝo estas 4 milionurboj: [[Dako]], [[Ĉitagongo]], [[Narajanganĝ]] kaj [[Gazipur]]. Metropoloj estas [[Kulno]] kaj [[Raĝŝaho]]. Grandurboj estas [[Silheto]], [[Tongi]], [[Rangpur]], [[Majmansing]], [[Ĝesor]], [[Koks Bazar]], [[Komilla]], [[Dinaĝpur]], [[Navabganĝ]], [[Bogra]], [[Brahmanbaria]], [[Tangail]], [[Siraĝganĝ]], [[Naogaon]], [[Feni Sadar]], [[Pabna]] kaj [[Ĉandpur]]. === Barato === [[Dosiero:India map mod.png|eta|250ra|Mapo de Barato]] [[Dosiero:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|eta|{{centre|Delhio}}]] [[Dosiero:Mumbai 03-2016 10 skyline of Lotus Colony.jpg|eta|{{centre|Mumbajo}}]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|{{centre|Kolkato}}]] [[Dosiero:The Legislative House ( Vidhana Soudha) building of Karnataka. 04.jpg|eta|{{centre|Leĝdona konstruaĵo en Bengaluro}}]] [[Barato]] estas la plej popola lando de la mondo. Komence de la historio jam urboj formiĝis. Nuntempe daŭriĝas pligrandiĝo de urboj. Milionurboj estas [[Mumbajo]], [[Delhio]], [[Bengaluro]], [[Hajderabado]], [[Ahmadabado]], [[Ĉenajo]], [[Kolkato]], [[Surat]], [[Puneo]], [[Ĝajpuro]], [[Laknaŭo]], [[Kanpur]], [[Nagpur]], [[Indaur]], [[Thane]], [[Bhopal]], [[Visakhapatnam]], [[Pimpri-Ĉinĉvad]], [[Patnao]], [[Vadodara]], [[Gaziabad]], [[Ludhiana]], [[Agra (Barato)]], [[Nasiko]], [[Ranĉi]], [[Faridabado]], [[Merath]], [[Raĝkot]], [[Kaljan-Dombivali]], [[Vasai-Virar]], [[Varanasio]], [[Srinagar]], [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)]], [[Dhanbad]], [[Gurgaono]], [[Amritsar]], [[Novmumbajo]], [[Allahabad]], [[Haora]], [[Gvalior]], [[Ĝabalpur]], [[Koimbatore]], [[Vijajaŭada]], [[Ĝodhpur]], [[Salem (Barato)]], [[Maduraj]], [[Rajpuro]] kaj [[Kota (Raĝastano)]]. Metropoloj estas [[Ĉandigarh]], [[Guvahati]], [[Solapur]], [[Hubli-Dharwad]], [[Majsur]], [[Tiruĉirapali]], [[Barejli]], [[Aligarh]], [[Tiruppur]], [[Moradabad]], [[Ĝalanĝar]], [[Bhubaneŝvar]], [[Varangal]], [[Mira-Bhajandar]], [[Ĝalgaon]], [[Guntur]], [[Thiruvananthapuram]], [[Bhivandi]], [[Saharanpur]], [[Gorakhpur]], [[Bikaner]], [[Amravati]], [[Noida]], [[Ĝamŝedpur]], [[Bhilai]], [[Kataka]], [[Firozabad]], [[Koĉi (Barato)]], [[Nellore]], [[Bhavnagar]], [[Dehradun]], [[Durgapur]], [[Bidhannagar]], [[Asansol]], [[Rourkela]], [[Nanded]], [[Kolhapur]], [[Aĝmer]], [[Akola]], [[Gulbarga]], [[Ĝamnagar]], [[Uĝĝen]], [[Loni]], [[Siliguri]], [[Ĝansi]], [[Dankuni]], [[Ulhasnagar]], [[Ĝamu]], [[Sangli]] kaj [[Mangaloro]]. Grandurboj estas ĝis 200mil: [[Maheŝtala]], [[Erode]], [[Belagavi]], [[Kurnul]], [[Bhivadi]], [[Ambattur]], [[Raĝamahendravaram]], [[Tirunelveli]], [[Malegaon]], [[Gaja (Barato)]], [[Udaipur]], [[Kakinada]], [[Davangere]], [[Kozhikode]], [[Rajpur Sonarpur]], [[Bokaro]], [[Suda Dumdum]], [[Ballari]], [[Patiala]],. [[Velor]], [[Korba]], [[Belagavi]], [[Ahmednagar]], [[Anand]], [[Kolamo]], [[Panihati]], [[Latur]], [[Morbi]], [[Brahmapur]], [[Bhatpara]], [[Dule]], [[Barasat]], [[Muzaffarnagar]], [[Bagalpur]], [[Bhilvara]], [[Tumakuru]], [[Mathura]], [[Ŝivamogga]], [[Vijayapura]], [[Muzaffarpur]], [[Gandhidham]], [[Kamarati]], [[Rohtak]], [[Ĉandrapur]], [[Panvel]], [[Hisar]], [[Ŝahĝahanpur]], [[Balli]], [[Nov-Delhio]], [[Trissur]], [[Singrauli]], [[Nizamabad]], [[Panipat]], [[Parbani]], [[Kulti]], [[Bilaspur]], [[Nallasopara]], [[Parbani]], [[Karur]], [[Bordoman]], [[Rampur (Utar-Pradeŝo)]], [[Darbhanga]], [[Ajzolo]], [[Etavah]], [[Noihati]], [[Raĝamahendravaram]], [[Devas]], [[Satna]], [[Kurnul]], [[Mau]], [[Icalkaranĝi]], [[Ĝalna]], [[Sonipat]], [[Durg]], [[Hapur]], [[Tirupati]], [[Oĵukaraj]], [[Gandhinagaro]], [[Batinda]], [[Borahonogur]], [[Rourkela]], [[Avadi]], [[Kadapa (urbo)]], [[Ĝunagad]], [[Malda]], [[Navsari]], [[Sagar]], [[Karimnagar]], [[Serampore]], [[Bharatpur (Barato)]], [[Anantapuramu]], [[Vizianagaram]], [[Bihar Ŝarif]], [[Khammam]], [[Faruĥabad]], [[Sri Ganganagar]], [[Ratlam]], [[Ramagundam]], [[Nangloj Ĝat]], [[Norda Dumdum]], [[Rajĉur]], [[Holdia]], [[Serilingampalli]], [[Arrah]], [[Uluberia]], [[Dhanbad]], [[Bidar]], [[Hosapete]], [[Imfalo]], [[Pali (Raĝastano)]], [[Sikandrabad]], [[Mirzapur]], [[Karnal]], [[Puduĉeri]], [[Purnia]], [[Loni]], [[Jamunanagar]], [[Rourkela]], [[Mango (Barato)]], [[Bulandŝahr]], [[Gurgaon]], [[Tanĝavur]], [[Kannur]], [[Mehsana]], [[Munger]], [[Thoothukudi]], [[Navghar-Manikpur]], [[Sultan Pur Majra]], [[Nagerkoil]], [[Agartala]], [[Ĉapra]], [[Bhalswa Jahangir Pur]], [[Sikar]], [[Baruĉ]], [[Buĝ]], [[Vapi]], [[Kanĉipuram]], [[Panĉkula]], [[Biŭani]], [[Kriŝnaraĝapura]], [[Ambernat]], [[Begusaraj]], [[Nadiad]], [[Valsad]], [[Katihar]], [[Ŝimla]], [[Sambal]], [[Burhanpur]], [[Mahadevapura]], [[Sirsa]], [[Surendranagar-Dudreĝ]], [[Ambikapur]], [[Eluru]], [[Dindigul]], [[Mahbubnagar]], [[Rajbareli]], [[Katni]], [[Baharampuro]], [[Borahonogur]], [[Kirari Suleman Nagar]], [[Sikundarabad]], [[Ongole]], [[Ĝunagad]], [[Ĉandanagar]], [[Ĉapra]], [[Morena]], [[Ĥargopur]] kaj [[Kandva]]. [[Ambala]], [[Ranipet]], [[Sivakasi]], [[Reva]], [[Tonk (Raĝastano)]], [[Dholpur]], [[Deogar]]. Aliaj urbegoj ĝis cent mil laŭ alfabeta ordo: [[Abohar]], [[Adilabad]], [[Adoni (Barato)]], [[Alapula]], [[Amaravatio]], [[Amreli]], [[Amroha]], [[Ankleŝvar]], [[Arrah]], [[Aŭrangabad (Biharo)]], [[Azamgarh]], [[Badajun]], [[Badlapur]], [[Bagaha]], [[Bagalkot]], [[Bahrajĉ]], [[Balasore]], [[Ballia]], [[Balurghat]], [[Banda]], [[Bangaon]], [[Bankura]], [[Bansvara]], [[Barabanki]], [[Barakpur]], [[Baran (Barato)]], [[Baraut]], [[Barmer]], [[Barnala]], [[Barŝi]], [[Basirhat]], [[Basti]], [[Beavar]], [[Bettiah]], [[Betul]], [[Bhadrak]], [[Bhadravati (Karnatako)]], [[Bhind]], [[Biŭani]], [[Bongaigan]], [[Botad]], [[Bulandŝahr]], [[Bundi]], [[Busaval]], [[Ĉatarpur]], [[Ĉikkamagaluru]], [[Ĉilakaluripet]], [[Ĉindvara]], [[Ĉirmiri]], [[Ĉitorgar]], [[Ĉitradurga]], [[Ĉittur]], [[Ĉuru (Raĝastano)]], [[Dahod]], [[Damoh]], [[Dehri]], [[Dharmavaram (Sri Sathya Sai)]], [[Deoria]], [[Dibrugar]], [[Dimapur]], [[Dindori]], [[Disa]], [[Etah]], [[Fatehpur]], [[Gangavati]], [[Gadag-Betigeri]], [[Gangapur (Savai Madhopur)]], [[Ghazipur]], [[Giridih]], [[Godhra]], [[Gondal]], [[Gondija]], [[Gudivada]], [[Guna]], [[Guntakal]], [[Gurdaspur]], [[Ĝagdalpur]], [[Ĝalpajguri]], [[Ĝasdan]], [[Ĝaŭnpur]], [[Ĝehanabad]], [[Ĝetpur]], [[Ĝind]], [[Ĝorhat]], [[Ĝunĝunu]], [[Habra]], [[Hanumangarh]], [[Hardoj]], [[Hassan (Barato)]], [[Hathras]], [[Hazaribag]], [[Hindaun]], [[Hindupur]], [[Hingangat]], [[Hosur]], [[Hugli-Ĉuĉura]], [[Ĥambat]], [[Ĥeda (urbo)]], [[Ĥorda]], [[Itarsi]], [[Jagtial]], [[Kalol]], [[Karaikudi]], [[Kaddalor]], [[Kadiri]], [[Kajthal]], [[Kaljani]], [[Kargone]], [[Kapurthala]], [[Kasganĝ]], [[Kiŝangarh]], [[Khurĝa]], [[Kiŝanganĝ]], [[Kolar]], [[Kriŝnanagar (Okcidenta Bengalio)]], [[Kurukŝetr]], [[Lakhimpur]], [[Lakhisaraj]], [[Lalitpur (Barato)]], [[Mahuva]], [[Madanapalle]], [[Maksi]], [[Mandsaur]], [[Mandya]], [[Mangalagiri]], [[Medininagar]], [[Midnapore]], [[Mirialguda]], [[Modinagar]], [[Modomgram]], [[Motihari]], [[Mugalsarai]], [[Nabadvip]], [[Nagaŭr]], [[Nagoan]], [[Nalgonda]], [[Nandurbar]], [[Narasaraopet]], [[Narmadapuram]], [[Narnaul]], [[Navada]], [[Neyveli]], [[Nimaĉ]], [[Oraj]], [[Osmanabad]], [[Palakad]], [[Palval]], [[Patan (Guĝarato)]], [[Pathankot]], [[Pilibhit]], [[Pithampur]], [[Pollaĉi]], [[Proddatur]], [[Pudukkottai]], [[Purulia]], [[Raĝapalajam]], [[Rajganĝ]], [[Rajgarh]], [[Rajnandgaon]], [[Ranibennur]], [[Robertsonpet]], [[Saharsa]], [[Sahibzada Ajit Singh Nagar]], [[Sambalpur]], [[Sasaram]], [[Satara]], [[Savai Madhopur]], [[Seoni]], [[Serampore]], [[Siddipet]], [[Silĉar]], [[Sitamarhi]], [[Sitapur]], [[Sivan]], [[Sri Muktsar Sahib]], [[Srikakulam]], [[Sultanpur]], [[Surjapet]], [[Ŝamli]], [[Manĉerial]], [[Ŝantipur (Okcidenta Bengalio)]], [[Ŝikohabad]], [[Ŝilongo]], [[Ŝivpuri]], [[Tadepalligudem]], [[Tadipatri]], [[Tenali]], [[Tezpur]], [[Tinsukia]], [[Udgir]], [[Udupi]], [[Unnao]], [[Utturpara Kotrong]], [[Veraval]], [[Vidiŝa]] kaj aldoniĝas laŭ duba informo [[Komarapalayam]]. === [[Barejno]] === En Barejno la ĉefurbo [[Manamo]] estas la plej granda urbo, kiel grandurbo. === [[Birmo]] (Mjanmao) === En Mjanmao estas 2 milionurboj: [[Ranguno]] (iama ĉefurbo) kaj [[Mandalay]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nepjido]] (aktuala ĉefurbo), [[Taunĝi]], [[Bago]], [[Molamjajn]], [[Mjiĉina]], [[Moniva]], [[Laŝio]], [[Patejn]], [[Pjin U Lin]], [[Pji]], [[Kalej]], [[Mjejk]], [[Mjavadi]], [[Mejktila]], [[Taungu]], [[Sitŭe]], [[Davej]]. === [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio (Popola Respubliko)]] === [[Dosiero:Pudong Skyline, Shanghai, PRC.jpg|eta|Panoramo de Ŝanhajo]] [[Dosiero:Beijing cbd.jpg|eta|Komerca centro de Pekino]] En Ĉinio jam dum la historiaj tempoj grandaj urboj formiĝis. Nuntempe Ĉinio havis eksplodecan urban kresko, ĉar kiuj loĝis en kamparaj lokoj, venis al la urboj por laborpostenoj. La rezulto estas granda nombro de la urboj kun grandegaj loĝantaroj. Ĉefe en la 20-a jarcento oni kreis nivelojn. En nivelo povas esti multaj urboj kaj vilaĝoj, eĉ industriaj zonoj aŭ aliaj areoj. * En la unua nivelo estas 4 [[Administra divido de Ĉinio|provincnivelaj]] [[milionurbo]]j: [[Ŝanhajo]], [[Pekino]], [[Tjanĝino]], [[Ĉongĉingo]]. * En la dua nivelo estas 15 subprovincnivelaj milionurboj (laŭ loĝantarnombro): [[Ĉengduo]], [[Kantono (Ĉinio)]], [[Ŝenĝeno]], [[Ĝengĝoŭo]], [[Vuhano]], [[Ŝjiano]], [[Hangĝoŭo]], [[Ĉingdaŭo]], [[Harbino]], [[Ningbo]], [[Nankino]], [[Ĝinano]], [[Ŝenjango]], [[Ĉangĉuno]], [[Dalian]], [[Sjamen]]. * En la tria nivelo estas prefektujnivelaj urbegoj (laŭ loĝantarnombro) milionurboj: [[Suĝou]], [[Baodin]], [[Ŝiĝjaĝvango]], [[Linji]], [[Donguan]], [[Ĉangŝao]], [[Nanjan]], [[Venĝou]], [[Foŝan]], [[Handan]], [[Vejfang]], [[Hefejo]], [[Ŝuĝoŭo]], [[Ĝoukou]], [[Ganĝou]], [[Hece]], [[Ĉjuanĝoŭ]], [[Naningo]], [[Kunmingo]], [[Ĝjining]], [[Fuĝoŭo]], [[Fujan]], [[Ŝancjo]], [[Nantong]], [[Tangŝan]], [[Vuŝi]], [[Canĝou]], [[Ŝjiintaj]], [[Jantaj]], [[Lŭojan]], [[Ĉinhua]], [[Ĝumadian]], [[Ĝanczjan]], [[Bicje]], [[Janĉengo]], [[Hengjang]], [[Tajĝou (Ĝjangsuo)]], [[Czunji]], [[Ŝaojan]], [[Ŝanĵao]], [[Nanĉano]], [[Ŝjinŝjan]], [[Ŝjinjango]], [[Maoming]], [[Hujĝou]], [[Gŭijango]], [[Liaoĉeng]], [[Huangan]], [[Julin (Gvanŝio)]], [[Ĉuĉin]], [[Deĝoŭ]], [[Nanĉon]], [[Ĉejan]], [[Ŝantou]], [[Anjan]], [[Tajan]], [[Langfang]], [[Kaŝing]], [[Daĝou]], [[Suĝou (Anhujo)]], [[Tajuano]], [[Jonĝou]], [[Ĉande]], [[Ĉangĝoŭo]], [[Ŝaosing]], [[Ksiangjang]], [[Ĉinĝou]], [[Ĝaotong]], [[Ĝanĝou]], [[Juejang]], [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]], [[Boĝou]], [[Pindinŝan]], [[Suĉjan]], [[Ŝjanjango]], [[Gujlin]], [[Mjanjan]], [[Kajfen]], [[Ĝjanmen]], [[Junĉen]], [[Cibo]], [[Vejnan]], [[Ĉenĝou]], [[Jiŭjiang]], [[Lienjunan]], [[Jibin]], [[Hŭajhŭa]], [[Janĉĵou]], [[Huajan]], [[Tajĝou (Ĝeĝjango)]], [[Ĝian (Ĝjangŝjio)]], [[Ĝonŝan]], [[Luan]], [[Suĉang]], [[Lanĝoŭo]], [[Gujgan]], [[Sjaogan]], [[Luĝoŭ]], [[Hengŝui]], [[Anĉin]], [[Ljuĝou]], [[Ĝanjakou]], [[Ĝaoĉin]], [[Ĉiĉihar]], [[Urumĉio]], [[Ĉifen]], [[Ĉuĝou]], [[Linfen]], [[Cinjuan (Gŭangdongo)]], [[Binĝou]], [[Ĝuĝou]], [[Mejĝou]], [[Ĉaoĝuan]], [[Jijang]], [[Loudi]], [[Pujang]], [[Jiĉang]], [[Sujhua]], [[Vuĥu]], [[Julin (Ŝenŝjio)]], [[Ĝilino]], [[Fuĝou]], [[Bajse]], [[Cjaoĉo]], [[Dejang]], [[Hoĥoto]], [[Heĉi]], [[Lulian]], [[Cinĝun]], [[Huĝou]], [[Ĉengde]], [[Anŝan]], [[Baoji]], [[Cinĝou]], [[Tunĵen]], [[Bengbu]], [[Gŭan En]], [[Hanĵong]], [[Putjen]], [[Ĉĵencjan]], [[Ŝijan]], [[Ĉanĝi]], [[Leŝan]], [[Ninte]], [[Nejĝjan]], [[Cinhuandao]], [[Datong]], [[Hŭajnan]], [[Ljupanŝuj]], [[Tianŝui]], [[Ĵiĝao]], [[Mejŝan]], [[Vejhaj]], [[Hajkoŭo]], [[Tunljao]], [[Ĉaojan]], [[Jinĉŭano]], [[Ŝaoguan]], [[Hejuan]], [[Vuĝou]], [[Sujnin]], [[Daĉin]], [[Ŝanvej]], [[Sjantan]], [[Longjen]], [[Baĝun]], [[Baŭtoŭo]], [[Ĝjinĝou]], [[Ŝjinĝou]], [[Ŝjienin]], [[Janĉian]], [[Ĉinmen]], [[Ĉaoĝou]], [[Dinsi]], [[Liŝuj]], [[Sjuanĉen]], [[Ankang]], [[Zigong]], [[Sanmin]], [[Anŝun]], [[Huangŝi]], [[Ŝjinino]], [[Ĝuhaj]], [[Huludao]], [[Baoŝan]], [[Lonan (Gansuo)]], [[Puer]], [[Telin]], [[Junfu]], [[Loha]], [[Inkou]], [[Ĉijan]], [[Gvanjuen]], [[Mudancjan]], [[Janan]], [[Cjuĝou]], [[Lincan]], [[Sunjuan]], [[Juŝji]], [[Hulunbuir]], [[Ĉinĉen]], [[Dunjin]], [[Dandong]], [[Cinjan]], [[Maanŝan]], [[Gjamusi]], [[Ordos (urbo)]], [[Ĉunzo]], [[Lajbin]], [[Sujĝou]], [[Ŝanlo]], [[Sanmensja]], [[Heĝou]], [[Huajbej]], [[Fuŝuno]], [[Beihai]], [[Pinlian]], [[Siping]], [[Tonghua]], [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]], [[Ulanĉab]], [[Fusin]], [[Ĉindeĝen]], [[Ljaojan]], [[Sjuĉĵou]], [[Hopi]], [[Bajĉen]], [[Bajanur]], [[Ĝaĉaĉi]], [[Bajin]], [[Ĉiŝji]], [[Uvej (Gansuo)]], [[Ja'an]], [[Panĝjin]], [[Uĝun]], [[Hajdun]], [[Ĉiĝou]], [[Huangŝan (urbo)]], [[Bensi]], [[Jancjuan]], [[Tongling]], [[Heihe]], [[Lijiang]], [[Panĝihua]], [[Ŝuanjaŝan]], [[Ŝjinju]], [[Ĝoŭŝan]], [[Jintan (Ĝjangŝjio)]], [[Gujan]], [[Ĝanje]], [[Eĝou]], [[Ĝunvej]], [[Cjuĉuan]], [[Fanĉengan]], [[Sanja]] ** metropoloj: [[Liaojuan]], [[Danĝou]], [[Hegang]], [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]], [[Lasao]], [[Ŝigace]], [[Ĉamdo]], [[Ŝicujŝan]], [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]], [[Turfan]], [[Citajhe]], [[Hami]], [[Uhaj]], [[Nagĉu]] ** urbegoj: [[Karamaj]], [[Ĉinĉan]], [[Ŝanan]], [[Jajugan]], [[Njinĉi]] ** urbeto: [[Sanŝa]] ** prefektujnivelaj aŭtonomioj: [[Gannan]], [[Hajŝji]], [[Daŝjinganlin]], [[Enŝi Tucja kaj Miao]]. * En la kvara nivelo estas distriktonivelaj urbegoj: [[Hunĉun]], [[Jujao]], [[Juŝu]], [[Ĵongĉeng]], [[Ĉijuan]], [[Ljangĝou]], [[Lonan (Ĝjangŝjio)]], [[Manĝur]], [[Taĉeng]], [[Dongtaj]], [[Cjujfu]], [[Ĝian' (Ĝilinio)]], [[Golmud]], [[Taojuan (Ĉande)]], [[Enŝi]], * Sennivelaj milionurboj estas [[Kovlun]], [[Centralo (Honkongo)]]. * Sennivelaj metropoloj estas [[Ŝa Tin]], * Sennivelaj urbegoj estas [[Juen Long]], * Sennivelaj distriktoj estas [[Ĝangdian]], * Aliaj [[Binhai]], [[Ŝihezi]], [[Tseung Kvan O]], [[Huaijin]], [[Ŝaŝi]], [[Ŝeung Ŝui]], [[Tuen Mun]], [[Makao]], [[Sai Kung]], [[Luanĉeng]], <!--Grandurboj estas [[Jiaŝjing]], [[Kvaj Ĉung]], [[Jiŝji]], [[Ŝjuanhua]], [[Jangjiang]], [[Luĉjiao]], [[Aksu (urbo)]], [[Jangquan]], [[Suĉeng]], [[Dongĉang]], [[Ŝangrao]], [[Anĉjing]], [[Taj Po]], [[Janji]], [[Ĝongŝan]], [[Mianĉang]], [[Tieling]], [[Ŝiŝi]], [[Dongjing]], [[Jinŝji]], [[Kaŝgar (urbo)]], [[Jining]], [[Jingĉeng]], [[Tsuen Van]], [[Laohekou]], [[Hulan Ergi]], [[Jiujiang]], [[Riĝao]], [[Haibovan]], [[Vafangdian]], [[Huanggang]], [[Ŝjiantao]], [[Hangu]], [[Juci]], [[Kujtun]], [[Ĉangji]], [[Tianmen]], [[Ranghulu]], [[Hailar]], [[Tongĉuan]], [[Vuŝjue]], [[Jinĝou]], [[Huiĉeng]], [[Mentougou]], [[Humen]], [[Guangjuan]], [[Donghaj]], [[Ŝiaolan]], [[Linŝjia]], [[Kaijuan (Junano)]], [[Ĉjianjiang (Hubejo)]], (ĝis 200mil).--> === [[Filipinoj]] === En Filipinoj estas 4 milionurboj: [[Kezonurbo]], [[Manilo]] (ĉefurbo), [[Kalukano]] kaj [[Davao (urbo)]]. [[Dosiero:Katipunan Avenue.jpg|eta|Avenuo en Kezonurbo]] [[Dosiero:Roxas Boulevard skyline with Navy (Manila; 01-01-2020).jpg|eta|Manilo]] [[Dosiero:Ph general map.svg|eta|350ra|Mapo pri Filipinoj]] Metropoloj estas [[Cebuurbo]], [[Zamboanga]], [[Antipolo]], [[Pasig]], [[Taguig]], [[Valenzuela (Filipinoj)]], [[Dasmariñas]], [[Cagayan de Oro]], [[Paranjako]], [[Las Piñas]], [[General Santos]], [[Makatio]], [[Bacolod]], [[Muntinlupo]], [[Bakoro]] kaj [[San Jose del Monte]]. Grandurboj estas (laŭ Filipina klasifiko (vidu:[[Listo_de_urboj_de_la_Filipinoj]]) * unuaklasaj [[Marikina]], [[Iloilo (urbo)]], [[Pasay]], [[Calamba]], [[Angeles]], [[Lapu-Lapu]], [[Imuso]] * duaklasaj [[Mandaluyong]], [[Rodriguez (urbego)]], [[Malabon]], [[Mandaue]], [[Santa Rosa (Laguna)]], [[Baguio]], [[Iligan]], [[Tarlakurbo]], [[Butuan]], [[Biñan]], [[Lipa (Filipinoj)]], [[Batangas]], [[San Pedro (Filipinoj)]], [[Cainta]] * triaklasaj [[Taytay (Rizalo)]], [[San Fernando (Filipinoj)]], [[Cabanatuan]], [[Kotabato (urbo)]], [[Navotas]], [[Binangonan]], [[San Pablo (Filipinoj)]], [[Lucena (Filipinoj)]], [[San Mateo (Rizalo)]], [[Olongapo]], [[Malolos]], [[Tagum]], [[Santa Maria (Bulakano)]], [[General Trias]], [[Tacloban]], [[Puerto Princesa]], [[Cabuyao]] * kvaraklasaj [[Mabalacat]], [[Silang]], [[Meycauayan]], [[Legazpi (Albajo)]], [[Talisay (Cebu)]], [[Ormoc]], [[Maravi]], [[Tanza]], [[Kabankalan]], [[Calbayog]], [[Valencia (Bukidnon)]], [[San Carlos (Pangasinano)]], [[Pagadian]], [[Naga (Sudaj Kamarinoj)]], [[Marilao]], [[Bago (Filipinoj)]], [[Panabo]], [[Toledo (Filipinoj)]], [[Sorsogon (urbo)]], [[Santo Tomas (Batangoj)]], [[Tanauan]], [[Koronadalo]], [[Dagupan]], [[Roxas (Kapiso)]], [[Digos]], [[Malaybalay]], [[Lubao]] * kvinaklasaj [[Meksikurbo (Filipinoj)]], [[Cadiz (Filipinoj)]], [[Sagay]], [[Jolo (urbo)]], [[San Miguel (Bulakano)]], [[Baliuag]], [[General Mariano Alvarez]], [[Concepcion (Tarlako)]], [[Surigao]], [[Polomolok]], [[Ilagan]], [[San Carlos (Okcidenta Negroso)]], [[Tuguegarao]], [[Sariaya]], [[Hagonoy (Bulakano)]], [[Santiago (Isabelo)]], [[San Juan (Manila Metropolo)]], [[Tabaco]], [[Midsayap]], [[Ozamiz]], [[Malasiqui]], [[Pikit]], [[San Jose (Nova Ekijo)]], [[Capas]], [[Mati (urbo)]], [[Urdaneta]], [[Silay]], [[San Jose (Okcidenta Mindoro)]], [[Arayat]], [[Kidapavan]], [[Calapan]], [[Dumaguete]], [[San Fernando (La-Unio)]], [[Cauayan (Isabelo)]], [[Nasugbu]], [[Dipolog]], [[Santo Tomas (Norda Dabao)]], [[Gingoog]], [[Daraga]], [[Bayavan]], [[Danao (urbo)]], [[Malita]], [[Candelaria (Kezono)]], [[Bocaue]], [[Norzagaray]], [[Talavera (Filipinoj)]], [[Kaviturbo]], [[Guagua]], [[Floridablanca (Filipinoj)]], [[Bayambang]], [[Porac]], [[Mariveles]], [[Glan (urbo)]], [[Baybay]], [[Laoag]], [[Himamaylan]], [[Santa Cruz (Laguno)]], [[Minglanilla (Filipinoj)]], [[Ligao]], [[Carcar]], [[Trece Martires]], [[La Trinidad (Filipinoj)]], [[Tabuk (Filipinoj)]], [[Lingayen]], [[Mangaldan]], [[Dinalupihan]], [[Calumpit]], [[Plaridel]], [[San Ildefonso (Filipinoj)]], [[Gapan]], [[Guimba]], [[Apalit]], [[Candaba]], [[Magalang]], [[Subic]], [[Rosario (Batangoj)]], [[San Juan (Batangoj)]], [[Naic]], [[Rosario (Kavito)]], [[Los Baños (Laguno)]], [[Angono]], [[Tanay (Filipinoj)]], [[Naujan]], [[Daet]], [[Labo]], [[Libmanan]], [[Bulan (Filipinoj)]], [[Tagbilaran]], [[Consolacion]], [[Liloan (Cebu)]], [[Naga (Cebu)]], [[Catbalogan]], [[Manolo Fortich]], [[Maramag]], [[ Keson (Bukidnon)]], [[Samal (Norda Davao)]], [[Talisay (Okcidenta Negroso)]], [[Cauayan (Okcidenta Negroso)]], [[Malungon]], [[Isabela (Basilano)]], [[Bayugan]] kaj [[Bongao]]. === [[Indonezio]] === En Indonezio 14 milionurboj troviĝas: [[Ĝakarto]] (ĉefurbo), [[Surabajo]], [[Medano]], [[Bandungo]], [[Bekasi]], [[Depok]], [[Tangerang]], [[Semarang]], [[Palembang]], [[Makassar]], [[Suda Tangerang]], [[Bandar Lampung]], [[Batam]] kaj [[Bogor]]. Metropoloj estas [[Pekanbaru]], [[Padango]], [[Malang]], [[Samarinda]], [[Tasikmalaya]], [[Balikpapan]], [[Banjarmasin]], [[Pontianak]], [[Serang]], [[Denpasar]], [[Jambi (urbo)]], [[Surakarta]] kaj [[Cimahi]]. [[Dosiero:Bandung Pasupati Skyline.jpg|eta|300ra|Bandungo kun ponto]] Grandurboj estas [[Manado]], [[Kupango]], [[Cilegon]], [[Mataram]], [[Jayapura]], [[Bengkulu]], [[Yogyakarta]], [[Paluo]], [[Ambon]], [[Sukabumi]], [[Kendari]], [[Cirebon]], [[Dumai]], [[Pekalongan]], [[Palangka Raya]], [[Binjai]], [[Kediri]], [[Sorong]], [[Tegal]], [[Pematangsiantar]], [[Banjarbaru]], [[Banda Aceh]], [[Tarakan]], [[Probolinggo]], [[Singkavang]], [[Lubuklinggau]], [[Tanjung Pinang]], [[Bitung]], [[Padangsidempuan]], [[Pangkal Pinang]], [[Batu]], [[Pasuruan (urbo)]], [[Ternato (urbo)]], [[Banjar (Javo)]], [[Gorontalo]], [[Madiun (urbo)]], [[Prabumulih]], [[Salatiga]], [[Lhokseumave]], [[Langsa]], [[Palopo]], [[Bontang]], [[Tanjungbalai]], [[Tebing Tinggi]], [[Metro (urbo)]], [[Baubau]], [[Bima]], [[Parepare]], [[Blitar (urbo)]], [[Pagar Alam]], [[Pajakumbuh]], [[Gunungsitoli]], [[Mojokerto (urbo)]], [[Kotamobagu]], [[Magelang]], [[Bukittinggi]], [[Tidore]], [[Mamuju]] kaj [[Tomohon]]. [[Dosiero:Baghdad Red zone.jpg|eta|Panoramo en Bagdado]] === [[Irako]] === En Irako jam komence de la [[historio]] formiĝis urboj, ekzemple [[Ninivo]], [[Ur]], [[Nippur]]. En tiu lando estas 3 milonurboj: [[Bagdado]], [[Basra]] kaj [[Mosulo]]. Metropoloj estas [[Arbil]], [[Sulejmanijo]], [[Kirkuk]], [[Naĝaf]]. Grandurboj estas [[Karbalo]], [[Nasirija]], [[Amara (urbo)]], [[Divanija]], [[Kut (Irako)]], [[Hilla]], [[Ramadi]], [[Faluĝa]], [[Tal Afar]], [[Samaro (Irako)]], [[Samava]], [[Bakuba]], [[Dahuk]], [[Kufa]], [[Zubajr]], [[Umm-Kasr]], [[Fao (Irako)]], [[Harta (Irako)]], [[Abu Ĥasib]] kaj [[Zaho]]. === [[Irano]] === [[Dosiero:Bright Sunshine in Tehran, 2011 Spring - panoramio (1).jpg|eta|Panoramo de Teherano]] En Irano estas 8 milionurboj: [[Teherano]] (ĉefurbo), [[Maŝhado]], [[Esfahano]], [[Karaĝo]], [[Ŝirazo]], [[Tabrizo]], [[Ĥomo]] kaj [[Ahvazo]]. Metropoloj estas [[Kermanŝaho]], [[Urmijo]], [[Raŝto]], [[Zahedano]], [[Hamadan (urbo)]], [[Kermano]], [[Jazdo]], [[Ardabilo]], [[Bandar Abaso]] kaj [[Arako (Irano)]]. Grandurboj estas [[Islamŝahr]], [[Kazvino]], [[Zanĝano (urbo)]], [[Khoramabado]], [[Sanandaĝo]], [[Malard]], [[Gods]], [[Kaŝano]], [[Gurgano]], [[Golestan]], [[Sario (urbo)]], [[Ŝahrijar]], [[Dezful]], [[Ĥomejniŝahr]], [[Boruĝerd]], [[Nejŝaburo]], [[Sabzevar]], [[Naĝafabad]], [[Amol]], [[Babol]], [[Varamin]], [[Abadano]], [[Pakdaŝt]], [[Khoj]], [[Saveh]], [[Boĝnurdo]], [[Khaemŝahr]], [[Buŝehro]], [[Kharĉak]], [[Sirĝan]], [[Birĝando]], [[Ilamo]], [[Bukan]], [[Maragha]], [[Malajer]], [[Ŝahrekordo]], [[Mahŝahr]], [[Semnano (urbo)]], [[Rafsanĝan]], [[Mehabad & Piranshahr]], [[Gonbade Kabus]], [[Ŝahinŝahr]], [[Ŝahrud]], [[Sakezo]], [[Marvdaŝt]], [[Zabol]], [[Torbate Hejdarije]], [[Koramŝahr]], [[Andimeŝk]], [[Marand]], [[Ŝahreza]], [[Miandoab]], [[Izeh]], [[Bandar-e Anzali]], [[Ĝahrom]], [[Ĝiroft]], [[Marivan]], [[Kamalŝahr]], [[Jasuĝo]], [[Nazarabad]], [[Behbahan]], [[Bam (Irano)]], [[Fasa]], [[Kuĉano]], [[Masĝed Solejman]], [[Mohamedŝahr]], [[Dorud]], [[Borazĝan]], [[Fardis]], [[Nasimŝahr]], [[Andiŝe]], [[Iranŝahr]], [[Bane]], [[Ĉahbaharo]], [[Robatkarim]], [[Kaŝmaro]], [[Ŝuŝtar]], [[Lahiĝan]], [[Ahar]], [[Rej]] kaj [[Torbate Ĝam]]. (Datenoj el 2016.) === [[Israelo]] (kun disputitaj areoj) === En Israelo estas unusola metropolo: [[Jerusalemo]]. Grandurboj estas [[Tel-Avivo]], [[Haifa]], [[Riŝon-Le-Ciono]], [[Aŝdod]], [[Petaĥ Tikva]], [[Be'er Ŝeba]], [[Netanja]], [[Holon]], [[Bnei Brak]], [[Ramat Gan]], [[Bat Jam]], [[Aŝkelon]] kaj [[Reĥovot]]. En [[Gaza sektoro]] metropolo estas [[Gaza-urbo]]. Grandurboj estas (laŭ aboco) [[Ĝabalija]], [[Ĥan Junis]] kaj [[Rafah]]. En [[Cisjordanio]] grandurboj estas (laŭ aboco) [[Bet-Leĥem]], [[Hebron]], [[Jenin]], [[Nablus]], [[Ramallah]] (kvazaŭ ĉefurbo) kaj [[Tulkarm]]. === [[Japanio]] === [[Dosiero:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|eta|300ra|Panoramo en Tokio]] [[Dosiero:Yokohama MinatoMirai21.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Jokohamo]] [[Dosiero:Osaka umeda08n3200.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Osako]] En Japanio la grandaj urboj havas specialajn [[statuso]]jn: [[speciala urbo]] kaj [[kerna urbo]] (aŭ [[Granda Urbo kun Esceptoj|aldifinita urbo]]), akirante kvalifikon per enketo de kabineto. Ĉi tie laŭ la internacia kutimo ankaŭ [[Tokio]] estas urbo, tamen ĝi jam estas la plej granda [[aglomeraĵo]] de la mondo konsistanta el diversaj (sub)urboj. En Japanio 13 milionurboj troviĝas: Tokio, [[Jokohamo]], [[Osako]], [[Nagojo]], [[Sapporo]], [[Kobeo]], [[Kioto]], [[Fukuoka]], [[Kaŭasako (urbo)]], [[Sajtama]], [[Hiroŝimo]], [[Jono (urbo)]], [[Sendajo]] kaj [[Kitakjuŝu]]. Metropoloj estas [[Ĉiba]], [[Sakaj]], [[Ŝizuoka (urbo)]], [[Kumamoto (urbo)]], [[Okajama (urbo)]], [[Hamamacu]], [[Haĉioĝi]], [[Niigata (urbo)]], [[Sagamihara]], [[Kagoŝima]], [[Funabaŝi]], [[Himeĝi]], [[Macujamo]], [[Higaŝi-Osaka]], [[Kaŭguĉi]]. Grandurboj estas [[Macudo]], [[Kuraŝiki]], [[Iĉikaŭa]], [[Niŝinomija]], [[Amagasaki]], [[Oita (urbo)]], [[Fukujama]], [[Ucunomija]], [[Nagasako]], [[Kanazaŭa (urbo)]], [[Jokosuka]], [[Tojama]], [[Takamacu]], [[Gifu]], [[Tojota (urbo)]], [[Maĉida]], [[Hirakata]], [[Fuĝisava]], [[Tojonaka (urbo)]], [[Kaŝiva]], [[Nagano]], [[Vakajamo]], [[Tojohaŝi]], [[Iĉinomija]], [[Nara (urbo)]], [[Mijazaki (urbo)]], [[Okazaki]], [[Asahikaŭa]], [[Iŭaki]], [[Sujta]], [[Takacuki]], [[Takasaki]], [[Korijama]], [[Tokorozava]], [[Kavagoe]], [[Koĉi]], [[Akita]], [[Ocu]], [[Maebaŝi]], [[Koŝigaja]], [[Naha]], [[Aomori (urbo)]], [[Kurume]], [[Jokkaiĉi]], [[Morioka]], [[Kasugai]], [[Hakodate]], [[Akaŝi]], [[Fukuŝima]], [[Ŝimonoseki]], [[Tsu]], [[Nagaoka]], [[Iĉihara]], [[Jao]], [[Fukui (urbo)]], [[Ibaraki (urbo)]], [[Tokuŝima]], [[Kakogava]], [[Mito (Ibaraki)]], [[Hiratsuka]], [[Sasebo]], [[Jamagata]], [[Kure]], [[Fuĉu]], [[Haĉinohe]], [[Nejagaŭa]], [[Kasukabe]], [[Fuĝi (urbo)]], [[Soka]], [[Ĉigasaki]], [[Macumoto (Nagano)]], [[Acugi]], [[Jamato (Kanagavo)]], [[Ageo]], [[Takarazuka]], [[Ĉofu]], [[Ota (Gunma)]], [[Ĝoecu]], [[Numazu]], [[Saga (Saga)]], [[Isesaki]], [[Tottori]], [[Kiŝivada]], [[Cukuba]], [[Kofu]], [[Hitaĉi]], [[Odaŭara]], [[Macue]], [[Suzuka]], [[Itami]], [[Jamaguĉi]], [[Kumagaja]], [[Kuŝiro]], [[Niŝitokio]], [[Uĝi]], [[Hirosaki]], [[Higaŝihiroŝima]], [[Kodajra]], [[Takaoka (urbego)]], [[Ĉofu (urbo)]], [[Jaĉijo]], [[Ube (Jamaguĉi)]], [[Izumi (Osako)]], [[Mitaka]], [[Hino (Tokio)]], [[Imabari]], [[Tomakomai]], [[Taĉikaŭa]], [[Sakura]], [[Kamakura]], [[Mijakonoĝo]], [[Ivata]], [[Obihiro]], [[Anĝo]], [[Macusaka]], [[Hadano]], [[Iŝinomaki]], [[Ueda]], [[Ogaki]], [[Ojama (Toĉigi)]], [[Aŝikaga]], [[Naraŝino]], [[Sajama]], [[Kavaniŝi]], [[Urajasu]], [[Hitaĉinaka]], [[Niiza]], [[Nagarejama]], [[Ŝunan]], [[Noda]], [[Onomiĉi]], [[Ivakuni]], [[Jonago]], [[Iruma]], [[Moriguĉi]], [[Komaki]], [[Fukaja]], [[Izumo (Ŝimane)]], [[Tama (Tokio)]], [[Koga (Ibaraki)]], [[Higaŝimurajama]], [[Kakamigahara]], [[Cuĉiura]], [[Isahaja]], [[Curuoka]], [[Ome (Japanio)]], [[Otaru]], [[Karija]], [[Kuŭana]], [[Osaki (urbo)]], [[Musaŝino (urbo)]], [[Tojokava]], [[Inazava]], [[Jacuŝiro]], [[Ise (urbo)]], [[Izuka]], [[Seto (Ajĉio)]], [[Kadoma]], [[Aizuŭakamacu]], [[Abiko]], [[Karacu]], [[Omuta]], [[Nobeoka]], [[Oŝu]], [[Kitami]], [[Fuĝieda]], [[Misato]], [[Zama]], [[Kirju]], [[Kiriŝima (Kagoŝima)]], [[Macubara]], [[Minoo (urbo)]], [[Beppu (Oitao)]], [[Dajto]] [[Okinava (urbo)]], [[Iĉinoseki]], [[Ebecu]], [[Kaŝihara]], [[Asaka]], [[Niihama]], [[Sano (Toĉigi)]], [[Tondabajaŝi]], [[Ebina]], [[Kisarazu]], [[Fuĝinomija]], [[Kusacu (urbo)]], [[Narita]], [[Jaizu]], [[Konosu]], [[Habikino]], [[Kakegaŭa]], [[Kokubunĝi]], [[Kaŭaĉinagano]], [[Hofu]], [[Higaŝiomi]], [[Toda]], [[Handa]], [[Hacukaiĉi]], [[Higaŝikurume]], [[Nasuŝiobara]], [[Taĝimi]], [[Koganei]], [[Ikoma]], [[Sanda]], [[Uruma]], [[Saijo]], [[Ĉikusej]], [[Miŝima (Ŝizuoka)]], [[Toride]], [[Akiŝima]], [[Marugame]], [[Hikone]], [[Hakusan]], [[Komacu (Iŝikaŭa)]], [[Iida]], [[Kasuga]], [[Urasoe]], [[Hanamaki]], [[Fuĝimi]], [[Ŝibata]], [[Tokai]], [[Niŝio]], [[Kanuma]], [[Kamagaja]], [[Sacumasendai]], [[Fuĝimino]], [[Ikeda (Osaka)]], [[Iga]], [[Sajĝo]], [[Onoĝo]], [[Ĉikuŝino]] kaj [[Isehara]]. Iamaj urbegoj estas (laŭ aboco) [[Amasio]], [[Cujama]], [[Jokote]], [[Kanoja]], [[Mihara]], [[Sakata]], [[Saku]] kaj [[Sanĝo]]. === [[Jemeno]] === En Jemeno estas 2 milionurboj: [[Sana'a]] kaj [[Taiz]]. Metropoloj estas [[Al-Hudaida]] kaj [[Adeno]]. Grandurboj estas [[Ibb]], [[Dhamar]] kaj [[al-Mukalla]]. === [[Jordanio]] === [[Dosiero:Amman downTown.jpg|eta|300ra|Interna urboparto de Amano]] En Jordanio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Amano]]. Ne estas metropoloj. Grandurboj estas [[Zarkao (urbo)]], [[Irbid]], [[Rusaifa]], [[Kuvejsima]], [[Vadi as-Sir]] kaj [[Tila al-Ali]]. === [[Kamboĝo]] === En Kamboĝo estas nur la ĉefurbo [[Pnom-Peno]] milionurbo. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Sianukurbo]], [[Battambang]], [[Siem Reap]], [[Sisophon]] kaj [[Kratie]]. === [[Kartvelio]] === En Kartvelio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Tbiliso]]. [[Batumo]] kaj [[Rustavi]] estas grandurboj. === [[Kataro (lando)|Kataro]] === En Kataro la unusola milionurbo estas la ĉefurbo [[Doho]], unusola metropololo estas [[Rajan]], grandurbo ne estas. === [[Kazaĥio]] === En Kazaĥujo estas unusola milionurbo: la iama ĉefurbo [[Almato]]. Metropoloj estas [[Astano]] kaj [[Ŝimkento]]. Grandurboj estas [[Karagando]], [[Aktobe]], [[Taraz]], [[Pavlodar]], [[Oskemen]], [[Semej]], [[Kostanaj]], [[Oral]], [[Petropavlo]], [[Kizilordo]], [[Temirtau]], [[Aktau]], [[Atirau]], [[Turkistan]], [[Kokŝetau]], [[Ekibastuz]], [[Taldikorgano]] kaj [[Rudnij]]. === Kipro === En Kipro estas 2 grandurboj: la ĉefurbo [[Nikozio]], kiu estas politike dividita kaj [[Limassol]]. === [[Kirgizio]] === [[Dosiero:Bischkek.jpg|eta|300ra|Ĉefplaco de Biŝkeko]] En Kirgizujo unusola metropolo estas la ĉefurbo [[Biŝkeko]] kaj unusola grandurbo estas [[Oŝ]]. === [[Kuvajto]] === En Kuvajto la ĉefurbo [[Kuvajturbo]] estas milionurbo, krome 3 grandurboj troviĝas: [[Ĝelib al-Ŝujak]], [[Salmija]] kaj [[Havali]]. === [[Laoso]] === En Laoso la unusola grandurbo estas [[Vjentiano]]. === [[Libano]] === En Libano estas unusola milionurbo: [[Bejruto]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Tripolo (Libano)]], [[Cidono]] kaj [[Tiro (urbo)]]. === [[Malajzio]] === [[Dosiero:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg|eta|300ra|Komerca strato en Kuala-Lumpuro]] En Malajzio [[Subang Jaya]] kaj [[Kuala-Lumpuro]] estas milionurboj. Metropoloj estas [[Klang]], [[Johor Bahru]], [[Ipoh]], [[Ampang]], [[Kuching]], [[Petaling Jaya]], [[Bharu]], [[Shah Alam]] kaj [[Kinabalu (urbo)|Kinabalu]]. Grandurboj estas [[Sandakan]], [[Seremban]], [[Kuantan]], [[Kajang]], [[Tawau]], [[Kuala Terengganu]], [[Selayang]], [[Miri]], [[Sungai Petani]], [[Alor Setar]], [[Bukit Mertajam]], [[Taiping]], [[Sibu]], [[Malako]], [[Kulim]], [[Skudai]], [[Kluang]], [[Penang]], [[Batu Pahat]], [[Bintulu]], [[Pasir Gudang]], [[Sungai Ara]], [[Gelugor]], [[Muar (urbo)]], [[Air Itam]], [[Lahad Datu]] kaj [[Butterworth]]. === [[Maldivoj]] === En Maldivoj la ĉefurbo [[Maleo (Maldivoj)]] estas la unusola grandurbo. === Mongolio === [[Dosiero:Bogd Khan Uul Mount view from Ulan Bator, Mongolia.JPG|eta|<center>Urboparto de Ulaanbaataro]] En [[Mongolio]] unusola milionurbo estas: [[Ulaanbaataro]], kiu estas la ĉefurbo. [[Erdenet]] estas urbego. === [[Nepalo]] === En Nepalo estas unusola metropolo: [[Katmanduo]]. Grandurboj estas [[Pokhara]], [[Lalitpur]], [[Biratnagar]], [[Birganj]], [[Dharan]] kaj [[Bharatpur (Nepala urbo)]]. === [[Nord-Koreio]] === En Nord-Koreio estas po unu milionurbo kaj metropolo. Ili estas laŭvice [[Pjongjango]] kaj [[Hamhungo]]. Grandurboj estas [[Horjong]], [[Nampo]], [[Hungnam]], [[Kesongo]], [[Vonsano]], [[Ĉongĵino]], [[Sinviĵuo]], [[Heĝu]], [[Kangje]], [[Kimĉekurbo]], [[Sarivon]], [[Sinpho]], [[Songnim]], [[Pjongsong]], [[Hesano]], [[Keĉhon]] kaj [[Tanĉhon]]. === [[Omano]] === En Omano estas metropolo la ĉefurbo [[Maskato]]. Grandurboj estas [[Sib (urbo)]], [[Salala (Omano)]], [[Matrah]], [[Baŭŝar]], [[Suhar]], [[Suvajk]] kaj [[Ibri]]. === [[Pakistano]] === [[Dosiero:Karachi sky line.jpg|eta|La malnova ĉefurbo Karaĉio en Pakistano]] En Pakistano 10 milionurboj troviĝas: [[Karaĉio]], [[Lahore]], [[Fajsalabado]], [[Ravalpindio]], [[Guĝranvalo]], [[Peŝavaro]], [[Multano]], [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]], [[Islamabado]] kaj [[Kveta]]. La 4 metropoloj estas [[Bahavalpur]], [[Sargodha]], [[Sialkot]] kaj [[Sukur (Pakistano)]]. Grandurboj estas [[Larkana]], [[Ŝejĥupura]], [[Rahim Jar Ĥan]], [[Ĝang]], [[Dera Gazi Ĥano]], [[Guĝrat]], [[Sahival]], [[Vah (urbo)]], [[Mardan]], [[Kasur]], [[Okara]], [[Mingora]], [[Navabŝah]], [[Ĉiniot]], [[Kotri]], [[Kamoke]], [[Hafizabad]], [[Sadikabad (Pakistana Panĝabo)]], [[Mirpur Ĥas]], [[Burevala]], [[Kohat]], [[Ĥaniual]], [[Dera Ismail Ĥan]], [[Turbat]], [[Muzafargaro]], [[Abotabad]], [[Mandi Bahaudin]], [[Ŝikarpur]], [[Ĝakobabad]], [[Ĝelum (urbo)]], [[Ĥanpur]], [[Ĥairpur]], [[Ĥuzdar]], [[Pakpatan]], [[Hub (Pakistano)]], [[Daska]], [[Goĝra]], [[Dadu]], [[Muridke]], [[Bahaŭalnagar]], [[Samundri]], [[Tando Alahjar]], [[Tando Adam]], [[Ĝaranvala]], [[Ĉiŝtian]], [[Atok (Pakistano)]], [[Vehari]], [[Kot Abdul Malik]], [[Ferozevala]], [[Ĉakval]], [[Guĝranvalo]], [[Kamalia]], [[Umerkot]], [[Orienta Ahmedpur]], [[Kot Adu]], [[Vazirabad]], [[Mansehra]], [[Lejah]], [[Svabi]], [[Ĉaman]], [[Taksila]], [[Noŝera]], [[Ĥuŝab]], [[Ŝahdadkot]], [[Mianvali]], [[Kabal (Pakistano)]], [[Lodhran]], [[Hasilpur]], [[Ĉarsada]], [[Bhakar]], [[Badin]], [[Arifvala]], [[Gotki]], [[Sambrial]], [[Ĝatoi]], [[Harunabad]], [[Daharki]], [[Naroval]], [[Tando Muhamad Ĥan]], [[Kamber Ali Ĥan]], [[Mirpur Matelo]], [[Kandĥot]] kaj [[Bhalval]]. === [[Sauda Arabio]] === En Sauda Arabio 6 milionurboj troviĝas: [[Rijado]] (ĉefurbo), [[Ĝido]], [[Mekao]], [[Medino]], [[Hofufo]] kaj [[Taif]]. Metropoloj estas [[Dammam]], [[Burajda]], [[Ĥubar]], [[Tabuk]], [[Katif]], [[Ĥamis Muŝajt]]. Grandurboj estas [[Hail]], [[Hafar-el-Batin]], [[Ĝubajl]], [[Ĥarĝ]], [[Abha]], [[Naĝran]], [[Janbu]], [[Kunfuda]], [[Arar]], [[Unajza]], [[Sakaka]], [[Mubaraz]], [[Ĝajzano]], [[Dahran]], [[Kurejet]], [[Rass]] kaj [[Baha]]. Urbegokandidatoj estas [[Ŝarura]] kaj [[Muzamija]]. === [[Singapuro]] === [[Dosiero:Singapore skyline night 1.jpg|eta|300ra|Vespera panoramo de Singapuro]] Singapuro mem estas [[urboŝtato]], samtempe milionurbo. === [[Sirio]] === En Sirio grandaj urboj formiĝis jam dum la bibliaj tempoj. Nun estas 2 milionurboj: [[Halepo]] kaj la ĉefurbo [[Damasko]]. Unusola metropolo estas [[Hims]]. Grandurboj estas [[Hama]], [[Latakio]], [[Dair az-Zaur]], [[Ar-Raka]], [[El-Bab]], [[Idlib]], [[Duma]], [[Safira]] kaj [[Salamija]]. === [[Srilanko]] === En Srilanko estas unusola metropolo, la ĉefurbo [[Kolombo (urbo)]]. Grandurboj estas [[Dehivala-Maunt Lavinia]], [[Moratuva]], [[Ĝafna]], [[Negombo]], [[Ĉavakaĉeri]], [[Sri Jayawardenapura Kotte]], [[Trinkomali]], [[Kandi (Srilanko)]], [[Kalmunai]] kaj [[Point Pedro]]. === [[Sud-Koreio]] === [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|<center>Seulo]] En Sud-Koreio estas 10 milionurboj en [[2017]]: [[Seulo]] (ĉefurbo), [[Pusano]], [[Inĉon]], [[Teguo]], [[Deĝon]], [[Kŭangĵuo]], [[Suvon]], [[Ulsan]], [[Ĉangvon]] kaj [[Gojang]]. Metropoloj estas [[Jongin]], [[Songnam]], [[Buĉon]], [[Ĉonĝuo]], [[Ansan]], [[Ĝonĝu]], [[Ĉonano]], [[Namjanĝu]], [[Huason]], [[Anjang]], [[Kimhe]] kaj [[Pohan]]. Grandaj urboj estas [[Pjongtek]], [[Ĉeĝu (urbo)]], [[Sihun]], [[Ujĝonbu]], [[Kumi]], [[Paĝu]], [[Gimpo]], [[Ĉinĝu]], [[Kvanmjon]], [[Vonĝu]], [[Asan]], [[Kvanĝu]], [[Iksan]], [[Jansan]], [[Kunsan]], [[Kunpho]], [[Ĉunĉon]], [[Kjonsan]], [[Josu]], [[Sunĉon]], [[Kjonĝu]], [[Koĝe]], [[Mokpo]], [[Kanin]], [[Osan]], [[Ĉunĝu]], [[Iĉono]], [[Janĝu]], [[Seĝon (urbo)]], [[Anson]], [[Kuri]], [[Sosan]], [[Andon]], [[Tanĝin]], [[Poĉon]], [[Uivan]], [[Hanam]], [[Sogvipo]], [[Kvanjan]], [[Kimĉon]], [[Tonjon]], [[Ĉeĉon]], [[Nonsan]], [[Konĝu]], [[Saĉon]], [[Ĉongup]], [[Joĝu]], [[Jonĝu]], [[Mirjan]], [[Naĝu]], [[Porjon]], [[Sanĝu]] kaj [[Jonĉon]]. === [[Taĝikio]] === En Taĝikio estas po unu metropolo kaj grandurbo. Ili estas laŭvice: la ĉefurbo [[Duŝanbeo]] kaj [[Ĥuĝand]]. === [[Tajlando]] === [[Dosiero:Sukhumvit panorama A.JPG|eta|<center>Bankoko]] En Tajlando la ĉefurbo [[Bangkoko]] estas unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nonthaburi]], [[Nakhonratĉasima]], [[Ĉiang Maj]], [[Hatjaj]], [[Udontani]], [[Pak Kret]], [[Ĉaofraja Surasak]], [[Khonken]], [[Ubonratĉathani]], [[Nakhonsithamarat]], [[Nakhonsavan]], [[Nakhonpathom]] kaj [[Pataja]]. === [[Tajvano]] === En Tajvano estas 6 milionurboj: [[Novtajpeo]], [[Tajĉungo]], [[Tajpeo]], [[Taojuano]], [[Tajnano]] kaj [[Kaosjungo]]. Metropoloj mankas. Grandurboj estas [[Hsinĉu]], [[Ĉilun]], [[Ĉjaji]], [[Ĉanghua]], [[Ping Tung (Tajvano)|Ping Tung]], [[Ĵubej]], [[Juanlin]], [[Douliu]], [[Tajtung]], [[Hualjan]], [[Toufen]], kaj [[Nantou]]. === [[Turkio]] === [[Dosiero:Istanbul - Beyoglu amb el Bòsfor al fons.JPG|eta|300ra|Panoramo de Istanbulo]] Laŭ stato en 2015 [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_in_Turkey] en Turkio estas 7 milionurboj: [[Istanbulo]] (parte en Eŭropo), [[Ankaro]], [[İzmir]], [[Bursa]], [[Adana]], [[Gaziantep]] kaj [[Konya]]. Metropoloj estas [[Antalya]], [[Kayseri]], [[Mersin]], [[Eskişehir]], [[Diyarbakır]] kaj [[Samsun]]. Grandurboj estas [[Denizli]], [[Şanlıurfa]], [[Adapazarı]], [[Malatya]], [[Kahramanmaraş]], [[Erzurum]], [[Van]], [[Batman]], [[Elazığ]], [[İzmit]], [[Manisa]], [[Sivas]], [[Gebze]], [[Balıkesir]], [[Tarsus]], [[Kütahya]], [[Trabzon]], [[Çorum]], [[Çorlu]], [[Adıyaman]], [[Osmaniye]], [[Kirikkale]], [[Antakya]], [[Aydın]], [[İskenderun]], [[Uşak]], [[Aksaray]], [[Afyonkarahisar]], [[Isparta]], [[İnegöl]], [[Tekirdağ]], [[Edirne]], [[Darıca]], [[Ordu]], [[Karaman]], [[Gölcük]], [[Siirt]], [[Körfez]], [[Kızıltepe]], [[Düzce]], [[Tokat]], [[Bolu]], [[Derince]], [[Turgutlu]], [[Bandırma]], [[Nazilli]], [[Kırşehir]], [[Niğde]], [[Zonguldak]], [[Ceyhan]], [[Karabük]], [[Siverek]], [[Akhisar]], [[Lüleburgaz]], [[Amasio]], [[Yozgat]], [[Cizre]], [[Ödemiş]], [[Kâhta]], [[Midyat]] kaj [[Ereğli]]. === [[Turkmenio]] === En Turkmenio estas la ĉefurbo [[Aŝgabato]] metropolo. Grandurboj estas [[Türkmenabat]], [[Daşoguz]] kaj [[Mary (Turkmenio)]]. === [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] === En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas unusola milionurbo: [[Dubajurbo]]. 2 metropoloj estas: [[Abu-Dabio]], [[Ŝarĵo]] kaj [[El-Ajn]]. Grandurboj estas [[Aĵmano (urbo)|Aĵmano]] kaj [[Ras-al-Ĥajmo]]. === [[Uzbekio]] === [[Dosiero:Vue de l'Aqua-Park - Tachkent.jpg|eta|300ra|Aerfoto de Taŝkento]] En Uzbekio estas unusola milionurbo: [[Taŝkento]]. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Namangano]], [[Andiĝono]], [[Samarkando]], [[Nukus]], [[Buĥara]], [[Karŝio]], [[Kokando]], [[Fergano]], [[Margilan]], [[Navojo]], [[Ĝizaĥo]], [[Urgenĉo]], [[Termezo]], [[Ĉirĉik]], [[Angren]], [[Bekabad]], [[Olmalik]] kaj [[Hoĝejli]]. === Vjetnamujo === En [[Vjetnamio]] 2 milionurboj estas: [[Ho-Chi-Minh-urbo]] kaj [[Hanojo]]. Unusola metropolo estas [[Hai Phong]]. Grandurboj estas [[Da Nang]], [[Biên Hòa]], [[Huế]], [[Nha Trang]], [[Cần Thơ]], [[Rạch Giá]], [[Vũng Tàu]], [[Qui Nhơn]], [[Nam Định]], [[Phan Thiết]] kaj [[Long Xuyên]], [[Buôn Ma Thuột]]. [[Kategorio:Urboj de Azio| ]] ew67zg78vrrl9kawf47c5osph3vjje9 0 356405 9347555 8474771 2026-04-04T19:39:40Z DidCORN 34571 Ligo al apartigilo 9347555 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Hubble}} {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 2069 ''Hubble'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 2069 Hubble |Aliaj_nomoj = '''1955 FT'''; 1953 VN1;<br />1969 TB₁; 1970 WA₁;<br />1975 TT₃ |Dato_de_malkovro = {{dato|29|marto|1955}} |Malkovrinto = [[Indiana Asteroid Program]] |Loko_de_malkovro = [[Broklino (Indianao)]] |Epoko = 2455600.5 {{dato|8|februaro|2011}} TDB |Granda_duonakso = 472,589 [[1 E9 m|Gm]] (3,159 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 385,831 Gm (2,579 AU) |Apoapsido = 559,348 Gm (3,739 AU) |Discentreco = 0,184 |Periodo = 2050,860 [[tago]]j (5,615 [[jaro]]j) |Cirkulrapido = 16,60 km/s |Klinangulo = 9,10066° |Meza_anomaliangulo = 21,228° |Longitudo_de_suprenira_nodo = 46,472° |Argumento_de_periapsido = 69,729° |Diametro = 34,53 km |Rotacia_periodo = 1,355 [[tago]] (32,52 [[horo]]j) |Albedo_geom = 0,0538 |Absoluta_magnitudo = 11,10 }} '''2069 ''Hubble''''' estas malgranda, malhela [[asteroido]] de la [[asteroida zono]]. == Malkovro == Ĝi estis malkovrita la {{daton|29|marto|1955}} en la kadro de la [[Indiana Asteroid Program|Indianaa Programo pri la Asteroidoj]] elde la [[Observatorio Goethe Link]], apud [[Broklino (Indianao)|Broklino]] en [[Indianao]] ([[Usono]]). == Nomo == Ĝia nomo honoras la [[Usono|usonan]] astronomon [[Edwin Hubble]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|2069-hubble-1955-ft}} {{sinsekvo |antaŭ = ''[[2068 Dangreen]]'' |dosiero = |post = ''[[2070 Humason]]'' |titolo = [[Listo de asteroidoj (2001 - 3000)#2051-2100|Listo de asteroidoj (2001 - 3000)]] |periodo = '''2069 ''Hubble''''' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Hubble}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1955]] iiuhsoavjssw645q8d8yn0ouab4yq7v 0 361199 9347162 9269111 2026-04-04T12:13:21Z Sj1mor 12103 9347162 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Jakob Sprenger}} {{Informkesto homo}} {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- ! colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" | Teologoj |- |colspan="2" align="center"|'''DE LA KATOLIKA EKLEZIO''' |- |[[Dosiero:Malleus maleficarum.tif|eta|''[[Malleus maleficarum]]'' en eldono de 1669.]] |- | sekso = viro |- | nomo = Jakobo |- | kromnomo= Sprenger |- | naskiĝloko = [[Rheinfelden]] (Svisio) |- | naskiĝdato = 1436 |- | aktiveco = teologo kaj eble kunlaboranto en la kompilado de [[Malleus maleficarum]] de [[Heinrich Kramer]] |- | nacieco = svisa |- | mortodato = [[1495]] |- | mortoloko = [[Strasburgo]] |} '''Jacob Sprenger''' estis [[teologo]] de la [[katolika eklezio]]. == Biografio == Jacob Sprenger naskiĝis en [[1435]] aŭ [[1436]] en [[Rheinfelden (Svisio)|Rheinfelden]] de [[kantono Argovio]] ĉe limo kun [[Margravio de Baden]] (nun [[Germanio]]). Li estis akceptita kiel novico en la loka konvento de [[Dominikanoj]] en [[1452]]. En la sama ordeno li fariĝis unu el la plej influaj subtenantoj de la katolika reformo ([[Kontraŭreformacio]]) iniciatita de la [[Koncilio de Trento]] kaj Majstris pri teologio en la Teologia Fakultato de la [[Universitato de Kolonjo]] kies ankaŭ elektiĝis dojeno. Interalie li fondis ankaŭ la kunfrataron de la Sankta Rozario en [[Strasburgo]] en [[1474]]. Subtenite de papo [[Inocento la 8-a]] kiel [[inkvizitoro|ĉefinkvizitoro]] en Germanio, pri tio Sprenger taskiĝis per la ofico de inkvizitoro de la provincoj de [[Majenco]], [[Treviro]] kaj [[Kolonjo]]. Oni diskutas pri lia kontribuo en la kompilado de [[Malleus maleficarum]] en kiu la aŭtoro [[Kramer]] lin citas kiel kunaŭtoron dum pri tiu kunlaborado ekzistas neniu alia spuro. Eble Sprenger limiĝis liveri informojn pri sorĉistaro menciita en la Sanktaj Skriboj <ref>(Michael Hesemann, Dunkelmänner, ''Mythen, Lügen und Legenden um die Kirchen Geschichte'')</ref><ref>La aŭtoro de ''Malleŭs Maleficarum'' profitas de la buleo [[Summis desiderantes affectibus]] de papo [[Inocento la 8-a]] “kiu en 1484 permesis al la [[Inkvizicio]] juĝe trakti ankaŭ la kazojn de gesorĉistarto, ĝis tiam malpermesite pro tio ke sorĉistoj fondiĝis nur sur “onidiroj” senfundamentaj, kaj “krimo” objekto de normalaj, ŝtataj kaj ekleziaj, tribunaloj.</ref> == Bibliografio == * Michael Hesemann, Dunkelmänner, ''Mythen, Lügen und Legenden um die Kirchen Geschichte'' * Johann Friedrich von Schulte: Sprenger, Jacob. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB), Duncker & Humblot, Leipzig 1893, S. 303. * Walter Senner: Sprenger, Jakob, Dominikaner. In: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Band 10, Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X, Sp. 1072–1073 (Gekürzte Onlinefassung). == Eksteraj ligiloj == [http://www.sacred-texts.com/pag/mm/mmintro.htm] == Vidu ankaŭ == * [[Inkvizicio]] * [[Sorĉistino]] * [[Malleus maleficarum]] * [[Summis desiderantes affectibus]] * [[Dominikanoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sprenger, James}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj pastroj]] [[Kategorio:Dominikanoj]] l4y5gtu6i7mtdoqj7q6ty2zzkow70o7 0 361682 9347161 8555561 2026-04-04T12:13:08Z Sj1mor 12103 9347161 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''NADÁNYI Emil''' (pro. nada:nji) estis hungara ĵurnalisto naskiĝinta en [[Nadjvarado]] la [[28-an de februaro]] [[1881]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[28-an de majo]] [[1933]]. ==Biografio== Emil Nadányi finis juron en la [[Universitato de Koloĵvaro]]. Kiel studento li estis kunlaboranto de la gazeto [[Ellenzék]]. En [[1903]] li translokiĝis en [[Budapeŝto]]n kaj li iĝis kunlaboranto de ''Budapesti Napló'', ''Pesti Hírlap'', ''Magyar Szó'', ''Országos Hírlap''. De [[1908]] li redaktis en [[Koloĵvaro]] la gazeton subtenantan la politikon de [[István Tisza]] titolitan ''[[Kolozsvári Hírlap]]''. En [[1915]] li denove reiris en [[Budapeŝto]]n kaj li fondis la duonoficialan registargazeton ''8 Órai Újság'', kiun li ĉefredaktis ĝis sia morto. De [[1927]] li estis ĝeneraldirektoro de la akcisocieto ''Budapesti Hírlap''. ==Verko== *''Parlamenti küzdelmeink'' 1904 – 1913 (Bp., 1914). ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nadanyi, Emil}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] bhykpr55ljjm75r137scx0uwr16ygso 0 362525 9347594 8945909 2026-04-04T20:10:09Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9347594 wikitext text/x-wiki '''Universo en akcelo''' estas koncepto kiu priskribas astronomiajn observadojn laŭ kiuj la [[universo]] estas akcele ekspansianta, aŭ pri kiel la rapido, per kiu la universo ekspansias, estas pliiĝanta. La evidento de tiu surpriza kaj neatendita fenomeno rezultis en [[1998]] el ĉielaj observoj de [[Supernovao|supernovaoj]] de la tipo I-a en foraj [[galaksio]]j. Inter la unuaj, se ne la unua, konstatantoj de tiu fenomeno estis Gerson Goldhaber<ref> Gerson Goldhaber kaj Saul Perlmutter, "A study of 42 type Ia supernovae and a resulting measurement of Omega(M) and Omega(Lambda)", ''Physics Reports'' -Review section of Physics Letters 307 (1-4): 325-331 Dec. 1998.</ref><ref> Garnavich PM, Kirshner RP, Challis P, et al. "Constraints on cosmological models from Hubble Space Telescope observations of high-z supernovae" ''Astrophysical Journal'' 493 (2): L53+ Part 2 Feb. 1 1998.</ref> == Eksperimentaj evidentoj == La supernovaoj de tipo I-a estas objektoj multe lumaj ĝis tiom ke ili fariĝas lumaj kiel la tuta galaksio al kiu ili apartenas. Ili, krome, estas karakterizitaj per precize difinita kurbo de brileco kaj spektreco. Tiuj karakterizoj ebligas ke ili estu uzataj kiel [[standarta kandelo]] kaj permesas precizan mezuron pri ilia distanco. Tiu ĉi kune kun la mezuro pri la [[Ruĝenŝoviĝo]] utilis por mezuri la rapidon de la ekspansio responde de la tempa distanco kaj evidentigi la akcelon de la ekspansio. La unuaj observoj de 1998 estis replikitaj kaj konfirmitaj.<ref>Leibundgut, J. Sollerman, "A cosmological surprise: the universe accelerates", ''Europhysics News'', 2001, volume 32, nº 4[http://www.eso.org/~bleibund/papers/EPN/epn.html]</ref> <ref> ''Confirmation of the accelerated expansion of the Universe'', Centre National de la Recherche Scientifique, 19a de Septembro, 2003 [http://www2.cnrs.fr/en/45.htm?&debut=160xt/]</ref> Krome la fenomeno de universo en akcela ekspansio estis plifortigita per aliaj sendependaj mezuradoj kiel tiuj bazitaj sur ''clustering'' (analizo de grupoj) kaj sur observoj de [[anizotropio]] de la [[Kosma fona radiado]]. == Implicoj == Universo akceliĝanta implicas ke la rapido per kiu unu galaksio malproksimiĝas de aliaj pliiĝas en la tempo. Se la akcelo insiste daŭrus, la galaksioj malproksimiĝus unuj de la aliaj tiamaniere ke ilia [[Ruĝenŝoviĝo]] estus tiom granda ke malebliĝus la observadon pri ili kaj la universo aperus malluma. En plej konsekvencaj scenaroj, la rezulto estus la malkompaktiĝo de tuta materio de la universo. La nova teorio de la finiĝo de la universo estis envortigita kiel [[Big Rip]] (Granda Ŝiro). == Kosmologiaj modeloj provantaj eksplikon == Tiu akcela ekspansio implicas ke la universon konstituus plejparte pli da energio ol materio. Energio, fakte, havas negativan premon kaj liverus repuŝan forton, kontraŭgravitan. La observita akcelo implicus ke la universo estus konstituita 75% je energio rekte neobservita, difinita [[malluma energio]], homogene disa en la universo. La kosmologiaj modeloj, celantaj harmoniigi tiun fenomenon kun aliaj certaj fizikaj fenomenoj, uzas malsamajn hipotezojn: la modelo de la [[kosmologia konstanto]], neidenta al nulo (kiu eble kaŭzas ankaŭ la [[kosma inflacio|kosman inflacion]]), kaj la modelo de la [[kvintesenco (fiziko)]], kaj aliaj. La lastaj observoj kliniĝas al la teoria harmoniigo per la modelo de la kosmologia konstanto. Tiuj observoj kaj la rilataj interpretaj teorioj krizigis la antaŭan teorion pri universo en malakcelo, kiu laŭmulte da jaroj estis la modelo dominanta en la [[kosmologio|astronomia kosmologio]] ĉar oni pensadis ke la gravita forto estas bremso por la malproksimiĝo, jam konata kaj teoriigata de longatempo, de la materio el la imagita startcentro. Ne necesas diri ke ankaŭ tiuj novaj konceptoj de universo en akcela malproksimiĝo multe interesis la fantazisciencon<ref> [[Paul Davies]], ''I Misteri del Tempo'', Oscar Saggi Mondadori, 1997, Milano (ISBN 8804427361)</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Leĝo de Hubble]] * [[Energio de la vakuo]] * [[Ekspansio de Universo]] * [[Metra Ekspansio de la spaco]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bo.astro.it/sait/spigolature/spigo200base.html] * [http://ulisse.sissa.it/chiediAUlisse/domanda/2006/Ucau060707d004/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Astronomio]] [[Kategorio:Kosmologio]] o40ljh07lhabii4rkl4gab0dxd9rvrb 0 365392 9348007 9207152 2026-04-05T11:33:21Z ThomasPusch 1869 9348007 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''Scharnitz''' [ŝarnic] estas komunumo en [[Tirolo]] (Aŭstrio), en la [[distrikto Innsbruck Land]]. Ĝi situas ĉe rivero [[Isar]], ĉe ties fonto kaj sude de ties trairo al la malvastejo ''Porta Claudia''. Ĉar tiun malvastejon uzas ankaŭ ter- kaj fervojo, Scharnitz situas ĉe la ŝoseo inter [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]] kaj [[Garmisch-Partenkirchen]] kaj ĉe la fervoja linio Innsbruck–[[Mittenwald]]–[[Munkeno]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Urba partnereco == Scharnitz, kie fontas rivero Isar, en 2009 partneriĝis kun [[Plattling]], kie Isar [[riverfino|enfluas]] en [[Danubo]]n. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] 9bttb760pepf7p7t673kvo3ugyoegj8 9348012 9348007 2026-04-05T11:44:36Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.scharnitz.gv.at/ - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9348012 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''Scharnitz''' [ŝarnic] estas komunumo en [[Tirolo]] (Aŭstrio), en la [[distrikto Innsbruck Land]]. Ĝi situas ĉe rivero [[Isar]], ĉe ties fonto kaj sude de ties trairo al la malvastejo ''Porta Claudia''. Ĉar tiun malvastejon uzas ankaŭ ter- kaj fervojo, Scharnitz situas ĉe la ŝoseo inter [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]] kaj [[Garmisch-Partenkirchen]] kaj ĉe la fervoja linio Innsbruck–[[Mittenwald]]–[[Munkeno]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Urba partnereco == Scharnitz, kie fontas rivero Isar, en 2009 partneriĝis kun [[Plattling]], kie Isar [[riverfino|enfluas]] en [[Danubo]]n. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.scharnitz.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] ct3aqla37hr5m16xyhik02nuq2wmuyt 0 365395 9348009 8446548 2026-04-05T11:33:26Z ThomasPusch 1869 ampleksigo 9348009 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''Seefeld''' [zefelt] estas komunumo en la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[distrikto Innsbruck Land]]. Seefeld estis konkursejo de la [[vintraj olimpikoj]] de [[Vintra Olimpiko 1964|1964]] kaj [[Vintra Olimpiko 1976|1976]], kiuj precipe okazis en la proksima urbo [[Innsbruck]]. En 1985 tie okazis la nordia skia mondĉampionado. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Vintrosportejoj de Aŭstrio]] fqc96120buuat6rfxq9zke9ccbegakm 0 365918 9347353 9178372 2026-04-04T13:42:01Z Sj1mor 12103 9347353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Jacob Burckhardt | dosiero = Jacburc2.gif | grandeco de dosiero = | priskribo = | pseŭdonimo = | naskonomo = | dato de naskiĝo = [[25-a de majo|25-an de majo]] [[1818]] | loko de naskiĝo = [[Bazelo]], [[Svisujo]] | dato de morto = [[8-a de aŭgusto|8-an de aŭgusto]] [[1897]] | loko de morto = Bazelo, Svisujo | profesio = [[profesoro]], [[aŭtoro]], [[historiisto]] | nacieco = svisa | etno = | civitaneco = svisa | edukado = teologio, historio | alma_mater = | aktivaj jaroj = [[1842]] - [[1897]] | ĝenro = [[historiografio]], kulturhistorio, arthistorio | temo = | movado = | notindaj verkoj = ''Die Kultur der Renaissance in Italien'' | edzo/ino = | partnero = | infanoj = | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = }} '''Carl Jacob Christoph BURCKHARDT''' ([[Bazelo]], la [[25-an de majo]] [[1818]] - la [[8-an de aŭgusto]] [[1897]]) estis [[historiisto]] de la [[arto]] kaj [[kulturo]], kaj influhava [[persono]] pri la [[historiografio]] el ĉiu kampo. Li estas konata kiel unu el la plej gravaj [[pioniro]]j de la kulturhistorio <ref>{{en}} [http://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Jacob_Burckhardt.html Jakob Burckhardt Renaissance Cultural history]</ref>, kvankam en formo tre malsama laŭ kiel kulturhistorio estas elpensata kaj studata ĉe la akademiularo nuntempe. Siegfried Giedion priskribis la realigojn de Burckhardt jene : "La granda eltrovinto de la [[epoko]] de la [[Renesanco]], kiun li unue montris kiel periodon pritraktendan en ĝia tuteco, kun konsidero ne nur de ĝia [[pentrarto]], [[skulptarto]] kaj [[arkitekturo]], krom ankaŭ de la [[Socio|sociaj]] [[institucio]]j de ĝia ĉiutaga vivo. " <ref>{{en}} Siegfried Giedion, in ''Space, Time and Architecture'' (6th ed.), p 3.</ref>. La plej konata verko de Burckhardt estas ''Die Kultur der Renaissance in Italien'' (La [[Civilizo]] de la Renesanco en [[Italujo]], [[1860]]). == Vivo == Filo de [[Protestantismo|protestanta]] [[kleriko]], Burckhardt studis [[teologio]]n en [[Bazelo]] esperante [[Pastro|pastriĝi]]; tamen, sub la influo de la teologo [[Wilhelm de Wette]] li decidis ne klerikiĝi. Li obtenis sian [[titolo]]n en 1839 kaj iris al la [[Universitato de Berlino]] por studi historion <ref> {{en}} The Letters of Jacob Burckhardt, Translated by Alexander Dru, London: ''Routledge and Kegan Paul'', 1955; ''Liberty Fund Inc.'', 2001, xxviii-xxxii. {{en}}</ref>, speciale historion de la arto, tiam novan [[temo]]n en la [[scienco]]. En [[Berlino]], li ĉeestis la [[lekcio]]jn de [[Leopold von Ranke]], la fondinto de historio kiel estiminda akademia studfako bazata sur [[fonto]]j kaj registraĵoj prefere ol sur personaj [[opinio]]j. Li pasigis parton de 1841 al la [[Bonna Universitato]] studante ĉe la arthistoriisto [[Franz Theodor Kugler|Franz Kugler]], al kiu li estis dediĉanta sian unuan [[libro]]n, ''Die Kunstwerke der belgischen Städte'' (La artaĵoj de la [[Belgujo|belgaj]] [[urbo]]j, 1842). Li instruis ĉe la [[Universitato de Bazelo]] de 1843 ĝis 1855, poste ĉe la [[Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko]], la [[Inĝeniero|inĝenier]][[altlernejo]] en [[Zuriko]]. En 1858, li revenis al Bazelo por akcepti la [[Profesoro|profesorecon]] kiun li plenumis ĝis sia emeritiĝo de 1893. Nur ekde 1886 li instruis historion de arto ekskluzive. Li dufoje malakceptis [[propono]]jn de profesor[[katedro]]j ĉe [[Germanujo|germanaj]] universitatoj, ĉe la [[Universitato de Tübingen]] en 1867, kaj la katedron de Ranke ĉe la Universitato de Berlino en 1872 <ref> Vidu ''Vivon'' fare de Hans Trog en la ''Basler Jahrbuch'' de [[1898]], pp. 1-172 </ref>. == Verkoj == [[Dosiero:CHF1000 8 front.jpg|eta|220px|maldekstra|Jacob Burckhardt sur svisa milfrankoj-[[monbileto]].]] La historiaj skribaĵoj de Burckhardt multon signifas por starigi la gravecon de la arto rilate al la studo de la historio; efektive, li estis unu el la "fondopatroj de la historio de la arto" sed ankaŭ unu el la originaj kreintoj de la kulturhistorio. Laŭ [[John Lukacs]], li estis la unua [[majstro]] pri la kulturhistorio, kiu serĉis priskribi la [[spirito]]n kaj la [[formo]]jn de [[esprimo]] de iu speciala epoko, de iu aparta [[popolo]], aŭ de iu aparta loko. Lia renonoviganta aliro por historio-[[esploro]] substrekis la gravecon de la arto kaj ĝian netakseblan valoron kiel fonto por la studo de la historio. Li estis unu el la unuaj historiistoj kiuj superis la mallarĝan [[19-a jarcento|19-a jarcentan]] [[nocio]]n ke "historio estas pasinta politiko kaj politiko nuntempa historio" <ref> {{en}} John Lukacs, Remembered Past: John Lukacs on History, Historians, and Historical Knowledge, ''ed. Mark G Malvasi and Jeffrey O. Nelson'', Wilmington, DE: ISI Books, 2004, 215.</ref>". La [[Sistemo|malsistema]] aliro de Burckhardt por la historio estis forte kontraŭa al la interpretoj de [[Hegel|hegelismo]], kiu estis populara en la tempo, de [[Ekonomio|ekonomiismo]] kiel interpreto de historio kaj de [[pozitivismo]], kiuj dominis la sciencajn diskursojn (inkluzive de la diskurso de la [[Socia scienco|sociaj sciencoj]]). En 1838 li faris sian unuan [[vojaĝo]]n al Italujo, kaj publikigis siajn unuajn gravajn [[artikolo]]jn, ''Bemerkungen über schweizerische Kathedralen'' (Rimarkoj pri iuj svisaj katedraloj). En 1847 li prizorgis novajn [[eldono]]jn de la du famaj verkoj de Kugler, ''Geschichte der Malerei'' kaj ''Kunstgeschichte'', kaj en 1853 publikigis sian propran verkon, ''Die Zeit Constantins des Grossen'' (La epoko de [[Konstantino la Granda]]). Li foruzis la plejparton de la jaroj 1853-1854 en Italujo, alportante materialojn por sia ''Der Cicerone: Eine Anleitung zum Genuss der Kunstwerke Italiens'' (1855; 7-a-germana eldono, 1899), ankaŭ dediĉita al Kugler. Tiu verko, "la plej bona vojaĝadogvidilo kiu iam estis skribita" <ref>Giedion, p. 4.</ref> , pritraktis skulptaĵon kaj arkitekturon, same kiel pentradon, kaj iĝis nemalhavebla gvidilo al la artovojaĝanto en Italujo. Proksimume la duono de la origina eldono estis dediĉita al la arto de la Renesanco. Sammaniere Burckhardt estis gvidita por skribi la du librojn por kiuj li estas plej konata, siajn ''Die Kultur der Renaissance in Italien'' kaj ''Geschichte der Renaissance in Italien''. Tiuj ĉi estis la plej influhavaj interpretoj de la itala Renesanco en la 19-a jarcento kaj estas daŭre vaste legataj. Burckhardt kaj la germana historiisto [[George Voigt]] fondis la historian studon de la Renesanco. Kontraste al Voigt, kiu limigis siajn studojn al frua itala [[humanismo]], Burckhardt pritraktis ĉiujn aspektojn de la renesanco-[[socio]]. Burckhardt konsideris la [[studado]]n de antikva historio [[Intelekto|intelektan]] [[neceseco]]n kaj estis tre respektata [[Akademio|akademiulo]] pri la [[Grekujo|greka]] civilizo. ''Griechische Kulturgeschichte'' (Greka kulturhistorio) entenas la signifajn lekciojn kiujn Burckhardt unue prezentis en 1872 kaj kiujn li ripetis ĝis 1885. Je sia morto, li estis verkinta al kvar-volumena diĝesto de la greka civilizo. [[Friedrich Nietzsche]], nomumita profesoro pri klasika [[filologio]] en Bazelo en 1869 je la [[aĝo]] de 24, admiris Burckhardt kaj ĉeestis al kelkaj el liaj lekcioj. Ambaŭ [[viro]]j estis admirantoj de la maljuna [[Arthur Schopenhauer]]. Nietzsche kredis ke Burckhardt konsentis kun la [[tezo]] de sia ''Die Geburt der Tragödie'' (La naskiĝo de la tragedio), nome ke la greka kulturo estis difinita per la [[antitezo]] de "[[Apolono|Apolonaj]]" kaj "[[Dionizo|Dionizaj]]" [[tendenco]]j. Nietzsche kaj Burckhardt ĝuis iliajn reciprokajn kompanion, eĉ kiam Burckhardt konservis sian distancon de la disvolviĝinta [[filozofio]] de Nietzsche. Ilia ampleksa [[korespondado]], kiu daŭris dum kelkaj jaroj, estis publikigata. La [[studento]] de Burckhardt [[Heinrich Wölfflin]] sukcedis lin ĉe la Universitato de Bazelo en la aĝo de nur dudek ok. == Politiko == [[Dosiero:Burckh 74-2-25.JPG|eta|220px|[[Letero]] de Burckhardt al lia [[kolego]] Nietzsche de 25-a februaro 1874 kun komentoj pri la verko de Nietzsche ''Vom Nutzen und Nachteil der Historie für das Leben'' ([[Profito]] kaj malprofito de la historio por la [[vivo]]).]] Ekzistas interesa interna [[streso]] ĉe Burckhardt inter la [[Saĝo|saĝa]] kaj la [[Sekulareco|sekulara]] studanto de la itala renesanco, kaj la prudenta produkto de la svisa [[kalvinismo]] kiun li amplekse studis por sia pastriĝo. La svisa socio en kiu li pasigis preskaŭ ĉion el sia vivo estis grandparte pli [[Demokrato|demokrata]] kaj [[Stabileco|stabila]] ol estis la kriterio en la 19-a jarcenta [[Eŭropo]]. Kiel sviso, Burckhardt ankaŭ malŝatigis la germanan [[naciismo]]n kaj la germanan pretendon de kultura kaj intelekta supereco. Li ankaŭ estis profunde [[Konscienco|konscia]] pri la rapidaj politikaj kaj ekonomiaj ŝanĝoj okazantaj en la Eŭropo de sia tempo, komentante en liaj lekcioj kaj skribaĵoj la [[Industria revolucio|industrian revolucion]], la eŭropajn politikajn renversiĝojn, kaj la elkreskantan eŭropan naciismon kaj [[militarismo]]n. [[Evento]]j plejparte plenumis lian [[prognozo]]n de [[Kataklismo|kataklisma]] [[20-a jarcento]], en kiuj [[Perforto|perfortaj]] [[Demagogio|demagogoj]] (kiuj li nomis "teruraj plisimpliguloj") ludus centrajn [[rolo]]jn. En la pli postaj jaroj, Burckhardt sin trovis neimponita de [[demokratio]], [[individuismo]], [[socialismo]] kaj multaj aliaj [[ideo]]j kiuj furoris dum lia vivdaŭro. Li ankaŭ observis antaŭ jarcento, "la [[ŝtato]] altiras [[ŝuldo]]jn kaŭze de politiko, [[milito]], kaj aliaj pli altaj kialoj kaj "[[progreso]]". . .". La supozo estas ke la estonteco eterne agnoskos tiun rilaton. La ŝtato lernis de la [[Komerco|komercistoj]] kaj [[Industrio|industriuloj]] kiel ekspluati [[kredito]]n; ĝi spitas la [[nacio]]n por lasi ĝin iri en [[bankroto]]n. Kompare kun ĉiaj [[Fraŭdo|fraŭduloj]] la ŝtato nun staras tie kiel [[majstro]]-fraŭdulo <ref> Juĝoj sur historio kaj historiistoj (tr. Boston: 1958), p. 171 - citis en "Super Imperialism" fare de M. Hudson </ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == [[Dosiero:Jacob Burckhardt-Basel.jpg|eta|220px|Jacob Burckhardt survoje al lekcio en 1890, apud la bazela [[katedralo]].]] Verkoj de Jacob Burckhardt : * 1878. ''[http://www.boisestate.edu/courses/hy309/docs/burckhardt/burckhardt.html The Civilization of the Renaissance in Italy] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080921145058/http://www.boisestate.edu/courses/hy309/docs/burckhardt/burckhardt.html |date=2008-09-21 }}''. The Middlemore translation of the 1860 German original. * 1990. ''[http://books.google.com/books?id=zIP001EQpj8C&printsec=frontcover&dq=Jacob+Burckhardt&sig=AErisAS-14sin2tbelN5CnG0RRk#PPP3,M1 The Civilization of the Renaissance in Italy]''. Penguin Classics. ISBN 0-14-044534-X * 1999. ''The Greeks and Greek Civilization'', Oswyn Murray, ed. New York: St Martin's Griffin. ISBN 0-312-24447-9 [http://oll.libertyfund.org Liberty Fund] represoj : * 1929. ''Judgements on History and Historians'', Translated by Harry Zohn. Foreword by Alberto Coll. * ''The Letters of Jacob Burckhardt''. Selected, edited, and translated by Alexander Dru. Foreword by Alberto Coll, ISBN 0865971226. * 1943. ''Reflections on History''. Introduction by Gottfried Dietze, ISBN 0913966371. Pri Jacob Burckhardt : * Gilbert, Felix 1990 : History : Politics or Culture ? Reflections on Ranke and Burckhardt. ''Princeton University Press'', Princeton, N.J. 109 p. ISBN 0691031630 {{en}} * Gossman, Lionel 2000 : Basel in the Age of Burckhardt: A Study in Unseasonable Ideas. ''The University of Chicago Press''. ISBN 0226305007 {{en}} * Grosse, Jürgen 1999 : Reading History: On Jacob Burckhardt as Source-Reader. ''Journal of the History of Ideas 60'': 525-47. {{en}} * Hinde, John R. 2000 : Jacob Burckhardt and the Crisis of Modernity. ''McGill-Queen's Studies in the History of Ideas. McGill-Queen's University Press''. ISBN 0773510273 {{en}} * Howard, Thomas Albert 1999 : Religion and the Rise of Historicism: W.M.L. De Wette, Jacob Burckhardt, and the Theological Origins of Nineteenth-Century Historical Consciousness. ''Cambridge University Press''. ISBN 0-521-65022-4 {{en}} * Sigurdson, Richard 2004 : Jacob Burckhardt's Social and Political Thought. ''Univ. of Toronto Press''. ISBN 080204 {{en}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.age-of-the-sage.org/history/historian/Jacob_Burckhardt.html Jakob Burckhardt : Renesanco - Kulturhistorio.] * {{fr}} [http://www.jacobburckhardt.com/default.aspx Eldonoj de verkoj de Jacob Burckhardt.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{de}} [http://www.zeno.org/Geschichte/M/Burckhardt,+Jacob/Griechische+Kulturgeschichte Kompleta germana teksto de ''Griechische Kulturgeschichte'' (Greka kulturhistorio)] * {{en}} [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_statiĉt&staticfile=show.php%3Ftitle=534&Itemid=28 Jacob Burckhardt, ''Judgments on History and Historians'' (1929)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210920200106/https://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_stati%C4%89t&staticfile=show.php%3Ftitle=534&Itemid=28 |date=2021-09-20 }} at ''The Online Library of Liberty'' * {{en}} [http://www.obfuchai.com/pages/jb.html Jacob Burckhardt: Historiisto de Civilico.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190804133047/http://www.obfuchai.com/pages/jb.html |date=2019-08-04 }} Konsideroj pri la vivo kaj la verkoj de Jacob Burckhardt fare de Olivier Burckhardt, ''Contemporary Review'', November 1997, Vol. 271, Numero 1582, pp.&nbsp;250–256 * {{en}} [http://www.arthistoricum.net/en/themenportale/kunstgeschichte/resources-digital-art-literature/jacob-burckhardt/ Biografio de Jacob Burckhardt (''Arthistoricum.net'').] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110704034506/http://www.arthistoricum.net/en/themenportale/kunstgeschichte/resources-digital-art-literature/jacob-burckhardt |date=2011-07-04 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Burckhardt, Jakob}} [[Kategorio:Svisaj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Svisaj historiistoj]] [[Kategorio:Universitato de Bazelo]] k3drb926x0ihxfvisodk755pxl3knh7 0 368535 9347976 8177193 2026-04-05T10:48:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pindorama''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 15.043 enloĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=25 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Pindorama.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de San-Paŭlio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pindorama.sp.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-21.185833|-48.906944|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]] kj16lrbc8olrl2kk7oxswgyrsr37np2 0 369584 9347981 8008810 2026-04-05T10:59:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pinheiral''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Rio-de-Ĵanejrio]], kiu taksis 22.724 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=2 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:RiodeJaneiro Municip Pinheiral.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.prefeiturapinheiral.com.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130514191146/http://prefeiturapinheiral.com.br/ |date=2013-05-14 }} * {{pt}} [http://www.aemerj.org.br/ Asocio de Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio] {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio]] 8czrfq79bu4k2rsisni3bt30wcc4ylv 0 371261 9347982 9211296 2026-04-05T10:59:31Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pinheiros''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Espirito-Santo]], kiu taksis 23.891 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=9 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:EspiritoSanto Municip Pinheiros.svg|eta|dekstra|300px|En la subŝtato (ruĝe).]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Espirito-Santo]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pinheiros.es.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://amunes.org.br/ Asocio de Municipoj de Espirito-Santo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110731222334/http://www.amunes.org.br/ |date=2011-07-31 }} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-18.405833|-40.225|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Espirito-Santo]] rpli2cr0kezfq3i6baucihepsl6mzto 0 373670 9347979 8008811 2026-04-05T10:57:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pinhal de São Bento''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 2.620 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=23 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Band PSB.jpg|eta|dekstra|200px|Flago]] [[Dosiero:Parana Municip PinhaldeSaoBento.svg|eta|dekstra|400px|Subŝtate]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pinhaldesaobento.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-26.03|-53.482778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] cflx8rfw2r8rtzacnn2iatlyflyr5jd 0 373671 9347980 8008812 2026-04-05T10:58:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pinhalão''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 6.210 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=23 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Brasao_Pinhalao.png|eta|dekstra|150px|Blazono]] [[Dosiero:Parana Municip Pinhalao.svg|eta|dekstra|400px|Subŝtate]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pinhalao.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} <!--{{Koord|-23.792778|-50.055833|formato=gms|montru=titolo}}--> [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] f3kng6o1fqubyjoqabmaz1xs16mkigg 0 373674 9347983 9326200 2026-04-05T11:00:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347983 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Pinhão (Serĝipo)|Pinhão (stacidomo)}} {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR|flago=Bandeira de Pinhão (Paraná).jpg|blazono=Brasaopinhaopr.jpg}} '''Pinhão''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 30.208 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=23 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pinhao.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] 7by44ynsskaidu0aonyzhy692bpewtv 0 373790 9348025 8008791 2026-04-05T11:58:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Piraquara''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 93.279 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=24 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Parana Municip Piraquara.svg|eta|dekstra|400px|Subŝtate]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Paranao]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.piraquara.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao] {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Paranao]] ob9mqtp1vzp22wjwxmumklairdkn49u 0 374657 9347768 8638238 2026-04-05T05:42:36Z Sj1mor 12103 9347768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO=ES-CR | situo sur mapo2=Hispanio | nomo = Retuerta del Bullaque | mapo = Retuerta_del_Bullaque.png | flago = | blazono = | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real|Ciudad Real]] | komarko = [[Montoj]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | longitudo-gradoj= | longitudo-minutoj= | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=E | latitudo-gradoj= | latitudo-minutoj= | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | areo = 653.91 | loĝ = 1173 | jaro = 2010 | dens = | pk = | estro = Adrián Pavón Carrasco, 2007 | TTTejo = [] }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250ra|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Retuerta del Bullaque''' [bujAke] (Turnejo de la rivero Bullaque) estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''Retorteños ''. La censita populacio en [[2010]] estis de 1.173 loĝantoj kaj la denseco estas de 1,79 loĝ/km². == Situo == Retuerta del Bullaque estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Montoj]] en la nordokcidenta parto de la provinco de Ciudad Real; je 92&nbsp;km el [[Ciudad Real]], provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 653.91&nbsp;km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 39°27′41″N 4°24′35″Ok. == Geografio == Ĝi havas kaj montarojn kaj ebenaĵojn. La nomo devenas el rivero [[Bullaque]]. En la municipa teritorio estas la diglago Torre de Abraham kaj la [[Nacia Parko Cabañeros]]. == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado. Natura turismo. == Historio == Ĝi sendependiĝis el la urbo de Toledo, posedinto de la komarko Montoj de Toledo. En tiu ĉi vilaĝo kunsidis la reprezentantoj de la vilaĝoj kiuj dependis el tiu konsilantaro kaj urbo. == Vidindaĵoj == Preĝejo de San Bartolomé. Kastelo de [[Prim]], privata, nevizitebla. Mezepoka kastelo Milagros (Mirakloj) ĉe la diglago. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} [[Kategorio:Kastilio-Manĉo]] [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] [[Kategorio:Provinco de Ciudad Real]] lnlumuowz8l72b7y0bwi3mip1ng5l73 0 374960 9347691 8008869 2026-04-05T02:33:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Petrolina de Goiás''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Gojaso]], kiu taksis 10.283 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=02 de setembro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Goias Municip PetrolinadeGoias.svg|eta|dekstra|300px|Subŝtate]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Gojaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.petrolinadegoias.go.gov.br Oficiala paĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-16.095|-49.337778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Gojaso]] dtisfkqd83e329z1kf23zro6qxs5gnh 0 374961 9347959 8008817 2026-04-05T10:24:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Pilar de Goiás''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Gojaso]], kiu taksis 2.773 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=02 de setembro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Goias Municip PilardeGoias.svg|eta|dekstra|300px|Subŝtate]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Gojaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pilardegoias.go.gov.br Oficiala paĝo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-14.763889|-49.577778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Gojaso]] r60ly5xd138x5r0984yq6qkl3ma3two 0 375943 9347584 8878697 2026-04-04T20:00:48Z Sj1mor 12103 9347584 wikitext text/x-wiki '''Rimarkinda arbo''' estas [[arbo]] konata pro diversaj apartecoj. Ĝi do apartenas al [[natura heredaĵo]] pro sia malabundeco, siaj dimensioj, sia pozicio, sia aĝo aŭ ankoraŭ sia simbola forteco. La tiama heredaĵo estas natura, kultura, pejzaĝa. == Historio == La malpliiĝo de surfacoj okupataj de la [[praarbaro]]j, la [[senarbarigo]] por la etendigo de paŝtejoj aŭ de kultivejoj, la troekspluatado estiganta unukulturojn de specioj pli produktivaj aŭ pli konformaj al la bezonoj de la tiama ekonomio, la detrua [[poluo]] kondukis la homon ekkonscii pri la aparta heredvaloro de iuj arboj. De longtempe en iuj kulturoj, arboj pli grandaj aŭ pli dikaj ol aliaj estas famkonataj kiel gastigantoj de la spiritoj de prauloj aŭ pro siaj apartaj povoj. Aliaj estas ŝatataj pro sia ombro kaj eventuale estas lokoj por diversaj ceremonioj aŭ renkonto, juĝado: parol-arbo (arbo de Sankta-Ludoviko, [[kverko]] de [[Gerniko]]). La nomo de iuj arboj kelkfoje iĝas la nomo de kampara loko. En multaj landoj, je la iniciativo de uloj, de asocioj aŭ de kolektivoj, nombradoj kaj inventaroj estas faritaj. Iuj arboj estas registritaj kiel monumentoj kaj tiam profitas de zorgoj kaj protektaĵoj. == Difinaj elementoj == Difini la rimarkindan partikularon de arbo ne estas facile. La kriterioj varias laŭ la epokoj kaj la lokoj, ili estas multnombraj kaj subjektivaj. Krom la nekontesteblaj kvalitoj ĉe iuj esceptaj unuopuloj, kiel la vivdaŭro aŭ la dimensioj, multaj parametroj gravas. Arbo aspektanta ajna inter siaj similuloj meze de arbaro, estos rimarkata se ĝi estas izolita kaj uzita kiel vida gvidsigno meze de pejzaĝo. Plantita meze de vilaĝa placo, ĝi ricevos simbolan kaj kulturan valoron najbare de generacioj de homoj. Sola el sia arbara specio en iu regiono, ĝi estos rimarkata pro sia rareco. == Rekordoj ĉe la arboj == ===La plej granda === * Iuj estas absolutaj elstaruloj kiel Generalo [[William Tecumseh Sherman|Sherman]] [[Sekvojadendro|giganta sekvojo]] en [[Sierra Nevada (Usono)]], [[Kalifornio]], estimata kiel la vivestaĵo la plej masiva sur la planedo kun volumeno taksita je 1486 m³. *La [[sekvojo]]j ĉe la norda marbordo de [[Kalifornio]] estus la plej altaj. Ekde 2006, la rekordo estas je 155,50 metroj, temas pri sekvojo nomita ''Hyperion'' en la nacia parko de Redwood. Estas grandegaj arboj ĉe la okcidenta bordo de [[Aŭstralio]] kaj en [[Tasmanio]]. === La plej maljuna === Identigi la plej maljunan arbon estas pli malfacile. La kandidatoj estas plurfoje miljaraj kaj ilia aĝo povas nur esti ĉirkaŭtaksata. Krome necesas distingi la arbojn devenintajn de ĝermado kaj tiujn devenintajn de radika plantido. La aĝo de iuj arboj estas aŭtentigebla per [[dendrokronologio]], aŭ ĉar ili estis faligitaj, aŭ per provpeco. En aprilo 2008 la serĉistoj de la [[Universitato de Umea]], [[Svedio]], anoncis la eltrovon de [[piceo]] «Picea abies» kvar metrojn alta, kies sistemo de radikoj estus 9550-jara, kio igas ĝin la plej malnova vivanta estaĵo konata. La datado estis farita per la metodo de [[radiokarbona datado]]. Tiu eltrovo estis farita ĉe la monto Fulu, [[Dalarna|Dalekarlio]], en la centro de Svedio. La plej malnova vivanta arbo konata ĉe nia planedo, ekster radika sistemo, estas [[pino de Bristlecone]] «Pinus longaeva» nomata ''Mathusalem'' kiu estus preskaŭ 4700-jaraĝa kaj situas en Kalifornio, pli ol 3000 metrojn super marnivelo. Ĝia preciza situo tamen restas sekreta por ĉiun vandal-agon eviti. Alia eĉ pli maljuna, nomata Prometheus, estis erare faligita, kiam ĝi estis 4700-jara. Usona pino «Pinus aristata» ankaŭ estus ĉirkaŭ 4700-jara kaj japana [[cedro]] 5200-jara. Multaj aliaj povas esti konsiderataj kiel rekorduloj pro sia specio aŭ vario en regiono, lando, kontinento. En [[Srilanko]] oni trovas sakralan [[Fikuso|figujo-banjano]]n kiu atingus 2200 jarojn. La aĝo de iuj sekvojoj proksimiĝas al 2700 jaroj. [[Cipreso]] en la urbo El Tule en [[Meksiko]] estas kelkajn miljarojn jaraĝaj. ===La plej dika=== «El árbol de Tule» en la [[Meksiko|meksika]] ŝtato [[Oaxaca]] estus la plej dika arbo konata en la mondo. Temas pri [[Cipreso]] (''Taxatium mucronatum''). Ĝi estas 41,6 metrojn alta kun cirkonferenco de 42 metroj kaj diametro de 14,5 metroj. Ĝi pezas 636,107 tunojn. Laŭ loka [[Zapotekoj|zapoteka]] legendo, antaŭ 1400 jaroj, ĝi estus plantita de Pechocha, dio de la vento ĉe [[Aztekoj]]. Ĝi staras sur sakrala loko, okupita poste de katolika preĝejo. Ĝi estas elnomita «Arbo de la Vivo» pro ĉiuj bildoj de bestoj supoze videblaj ĉe ĝia nodplena trunko. == Estetiko == La estetikaj kvalitoj de arbo unue dependas de ĝia valorigado, de la pejzaĝa indico laŭ la okupita loko en la ĉirkaŭo kaj de ĝia vida efekto. *Oni rimarkas izolatan arbon pli facile ol arbon inter aliaj. La konkuro inter ili forte influas la morfologion de arbo per la barakto por havigi la elementojn nepre necesajn por la kreskado: akvo, mineraloj, lumo kaj eĉ spaco. Se la horizontala kreskado de la strukturaj branĉoj ne estas ĝenata de la proksimaj arboj, la krono povas disvastiĝi harmonie kaj simetrie. Se la trudadoj de la ĉirkaŭo estas sufiĉe malfortaj kaj sen senpripensa debranĉigo, la arbo povas disvolvi la karakterizan teniĝon de sia specio kaj esprimi sian genetikan potencialon. *Inverse iuj rimarkindaj arboj prezentas eksterkutimajn aŭ fantastajn aspektojn kelkfoje pro patogenaj atakoj (malsanoj, insektoj, fungoj) aŭ pro maljuneco aŭ oftege pro malfacilaj vivkondiĉoj. Ekzemple oni trovas ĉe la flanko de klifoj arbojn kiuj devis disvolvi vastan radikan sistemon por ankriĝi en la plej malgrandajn fendetojn de la roko kaj el tie ĉerpi sufiĉe da nutraĵo. Aŭ ankaŭ arboj en dezerto aŭ alta loko, submetitaj al kruda vetero, kiuj alprenas dikmalaltajn, rampajn aŭ nanajn strukturojn. *La arto pri [[bonsajo]] kodigita de Japanoj celas kopii ĉiujn formojn observitajn en la naturo, de la formo «rigore vertikala» al «rampa formo» «kaskade» aŭ «skuegita per ventoj». Origine multaj plantoj estis prenitaj el la monto pro siaj formoj nature interesaj. ==Historia valoro== *La arbo senmova kaj daŭripova supervivas la generaciojn. Iuj estas kunligitaj al historiaj eminentuloj, kiuj vivis sub ilia ombro aŭ kiuj plantigis ilin. Laŭ la malnova kutimo planti arbon por memorfesti eventon: naskiĝo aŭ morto, batalo aŭ venko, datreveno aŭ povopreno, oni plantas ilin por la posteularo. Ili ofte estas la ununura elemento en pejzaĝo, kiu supervivas post multaj jaroj. *Ĉu ili donis sian nomon al kampara loko aŭ loĝloko, ĉu ili utilis kiel gvidopunkto aŭ limsigno por limigi terenon, oni kelkfoje retrovas ilian spuron en malnovaj tekstoj aŭ oficialaj dokumentoj. Oni vidas ilin sur pentraĵoj aŭ fotoj aŭ poŝtkartoj. Kiel vivantaj atestantoj pri la evoluo de elpasintaj epokoj, ili estas ligoj kun la antaŭaj homoj. *Aliaj ankoraŭ el ekzota specio estas la unuaj, kiujn la marveturantoj kaj la esploristoj alportis el siaj vojaĝoj en pasintaj jarcentoj. ==Spirita dimensio== Ĉiam la arbo estis nepre necesa por la homo. Ĝi donas al li ŝirmon, nutraĵon, protekton, materialojn kaj brulaĵojn. Ĉio kaj ankaŭ plie la forta efekto kaŭzita de ĝia impona alteco, ĝia sentempeco tamen kun vivforto, tio sendube klarigas ĝian apartan gravecon en la homa menso ĉe iaj ajn civilizacioj. La animismaj kulturoj konsideras iujn arbojn kiel havantaj animon, ŝirmantaj spiritojn (eventuale la spiritojn de prauloj), kiel interagadantaj kun la ĉiutagaĵo. ==Leĝoj== En Francio , la 5.a de aprilo 2019 la Nacia Asembleo adoptis la Deklaracio de Arbaj Rajtoj.(5 artikoloj) <ref> La deklaracio de arbaj rajtoj en franca lingvo ĉe https://www.arbres.org/declaration-des-droits-de-l-arbre.htm </ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Naturprotektado]] ccps60452lzro3lahwpv2g5l4m3xsyr 0 376650 9347924 8527225 2026-04-05T09:20:57Z ~2026-21005-54 254680 [[Ș]] 9347924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''BODOR Pál''' estis rumanuja hungara verkisto, poeto, redaktoro, tradukisto naskita en [[Budapest]] la [[28-an de julio]] [[1930]] kaj mortis la [[12-a de marto]] [[2017]]. Liaj plumnomoj: János István, Diurnus, Veress Tamás, Bóra Gábor, Tóth Balázs, Máthé Klára, Baál István, Zaláni János. Li estas la filo de verkistino [[Klára Bodor]], patro de dancartistino [[Johanna Bodor]] (1965). == Premioj, distingoj == * Déry Tibor-premio (1988) * Opus-premio (1989) * Fehér Rózsa-premio (1993) * Szabó Zoltán-memorpremio (1994) * Demény Pál Emlékérem (1994) * Aranytoll (1996) * Kisebbségekért Díj (1996) * Poezia (1981) kaj proza (1969) premioj de Verkistligo de Rumanio. == Biografio == Pál Bodor abiturientiĝis en [[Temesvár]] en [[1948]] kaj studis filozofion-psikologion en [[Bukareŝto]], poste en [[Bolyai Tudományegyetem]]. Inter [[1946]] kaj [[1948]] li estis la redaktoro de lernantgazeto [[Gaudeamus]]. Li laboris unue en redakcio de [[Romániai Magyar Szó]], poste en redakcio de koloĵvara [[Igazság]] (1948-51). Ekde novembro [[1951]] li estis la rubrikgviganto de [[Utunk]], ĝis februaro [[1967]] ĝia redakcia ĉefsekretario. Ekde [[1967]] ĝis [[1970]] li gvidis la redakciojn de nacimalplimulta sekcio de literatura eldonejo, poste la hungaran sekcion de [[Kriterion Könyvkiadó]]. Inter [[1970]] kaj [[1979]] li estis la ĉefredaktoro de nacimalplimultaj programoj de la Rumana Radio kaj Televido, poste estis kunlaboranto de [[Előre]]. Li translokiĝis en [[Budapeŝto]]n en jaro [[1983]]. Ekde [[1984]] li estis la kunlaboranto de ''[[Magyar Nemzet]]'' kaj de [[1991]] de ''[[Népszabadság]]'' == Ĉefaj verkoj == * ''Két arasszal az ég alatt'', v., Bk., 1961; * ''Égetett agyag'', v., Bk., 1963; * ''Tengerpart az udvaron'', riportok, Bk., 1964; * ''A meztelen lány'', v., Bk., 1969; * ''Monológ zárójelben''. Röplapok versben, prózában, Bk., 1971; * ''Add magad hozzá a világhoz''! Intarziakötet a mások s a magam verseiből, azaz műfordítások, parafrázisok, kommentárok versben és prózában, Kvár, 1975; * ''A lány, aki nincs'' - ''Egy fél élet'', két kisr., Bk., 1975; * ''Kék folt'', r., Bk., 1979, Bp., 1981; * ''Apám könyve''. Túlvilági röplapok versben és prózában, v., kisr., Bk., 1980, átdolgozott kiadás: Haldoklás anyanyelven, r., 1986; * ''Svájci villa'', r., Bk., 1981, Bp., 1985; * ''Elszaporodtak a kenguruk'', karcolatok, röplapok, Kvár, 1982; * ''Szélmalomjáték''. Tallózás régi és újabb feljegyzések között, Bk., Bp., 1983; * ''Az olvasás ihlete''. Irodalmi napló, 1988; * ''Hazába kiáltott szó'', irodalmi és közírói tárcák, 1989; * ''Hogyan kell kastélyt építeni''?, három kisr., 1989; * ''Exodus a vaskapun át'', Bécs, 1989; * ''Pusztába kiáltott szó'', tárcák, Bp., 1989; * ''A hisztéria szükségállapota'': Kellemetlen kézikönyv Romániáról, 1990; * ''Erdélyi portrék'', 1991; * ''Apám könyve'' (1994). == Tradukvolumoj == * G. Iuteș: ''A csodálatos parittya'', elb., Bk., 1956; * C. Petrescu: ''Prücsök'', ifj. r., Bk., 1958; * T. Mazilu: ''Sorompó'', r., Bk., 1961; * T. Bușecan: ''Atyafiság'', d., Bk., 1961; * R. Luca: ''Májusi reggel'', r., Bk., 1962; * P. Simion: ''Különös kőműves'', elb., Bk., 1964; * D. Rendis: ''Kaland Athéntól északra'', r., Bk., 1967; * L. Fulga: ''Alexandra és a pokol'', Bk., 1973; * G. Dumitrescu: ''Éjszakai támadás'', vál. v., Bk., 1979; * D. Săraru: ''A pillanat'', r., Bk., 1980; * T. Mazilu: Vadidegen világ, r., utószó, Bk., 1983. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm Die Scweizer Villa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20001209172700/http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm |date=2000-12-09 }} {{Bibliotekoj}}{{vivtempo|Bodor, Pal}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj tradukistoj]] 1ss7kedp3kacotztk7382iy41f1oihl 0 379125 9348014 8008797 2026-04-05T11:49:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348014 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Piracanjuba''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Gojaso]], kiu taksis 24.026 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=11 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Goias Municip Piracanjuba.svg|eta|dekstra|350px|Subŝtate]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Gojaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.piracanjuba.go.gov.br Oficiala paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-17.302778|-49.017778|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Gojaso]] nv3avyyq3lx3p0hnfrx1877cpa1muof 0 379126 9348023 8008794 2026-04-05T11:56:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Piranhas''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Gojaso]], kiu taksis 11.266 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=11 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Goias Municip Piranhas.svg|eta|dekstra|350px|Subŝtate]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Gojaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.piranhas.go.gov.br Oficiala paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-16.426944|-51.821944|formato=gms|montru=titolo}} [[Kategorio:Municipoj de Gojaso]] ouhnvfilfhqeo94b7htk6qjnb2eork7 0 379341 9347958 8856534 2026-04-05T10:22:56Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347958 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pilar | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pilar | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Alagoaso [[Dosiero:Bandeira de Alagoas.svg|20px]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Leste Alagoano]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Maceió (mikroregiono)|Maceió]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 09 | lat_m = 35 | lat_s = 50 | lat_NS = S | long_d = 35 | long_m = 57 | long_s = 24 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = 13 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 248.975 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 33305 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 | kodo = 0.700 | kodo_noto = {{meza}} | kodo_tipo = [[Indekso de homa disvolviĝo|IHD]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 36 km | libera_noto = [[Maceió]] (subŝtata ĉefurbo) | libera_tipo = Distanco <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Pilar.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alagoaso | mapo_lokumilo = | mapo1 = Relief Map of Brazil.jpg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.pilar.al.gov.br/ www.pilar.al.mg.gov.br] | commons = Pilar (Alagoas) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Dosiero:Portal.svg|15px]] [[Portalo:Brazilo|Portalo pri Brazilo]] }} '''Pilar''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Alagoaso]], kiu taksis 33.305 enloĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=14 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Alagoaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.pilar.al.gov.br Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Pilar WikiAlagoas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305141003/http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Pilar |date=2016-03-05 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Alagoaso]] s3hbnal0ipmxui63emle31wq1bvzjtk 0 379343 9348020 8856559 2026-04-05T11:55:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348020 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Piranhas | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Piranhas | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Piranhas Alagoas.jpg | dosiero_priskribo = La urbo, ekde la belvedero. <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Alagoaso [[Dosiero:Bandeira de Alagoas.svg|20px]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Sertão Alagoano]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Alagoana do Sertão do São Francisco]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 09 | lat_m = 37 | lat_s = 26 | lat_NS = S | long_d = 37 | long_m = 45 | long_s = 25 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = 88 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 407.647 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 23045 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 | kodo = 0.607 | kodo_noto = {{meza}} | kodo_tipo = [[Indekso de homa disvolviĝo|IHD]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 291 km | libera_noto = [[Maceió]] (subŝtata ĉefurbo) | libera_tipo = Distanco <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Pilar.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alagoaso | mapo_lokumilo = | mapo1 = Relief Map of Brazil.jpg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.piranhas.al.gov.br/ www.piranhas.al.mg.gov.br] | commons = Piranhas (Alagoas) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Dosiero:Portal.svg|15px]] [[Portalo:Brazilo|Portalo pri Brazilo]] }} '''Piranhas''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Alagoaso]], kiu taksis 23.045 enloĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=14 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Alagoaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.piranhas.al.gov.br Oficiala paĝo] * {{pt}} [http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Piranhas WikiAlagoas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121008032309/http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Piranhas |date=2012-10-08 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Alagoaso]] 1dh3eym2uh88xhp3qatue9dypidf407 0 380261 9347887 8008844 2026-04-05T07:47:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347887 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Piaçabuçu | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Piaçabuçu | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Foz do Rio São Francisco.jpg | dosiero_priskribo = Enfluejo de Rivero "São Francisco" <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Alagoaso [[Dosiero:Bandeira de Alagoas.svg|20px]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Leste Alagoano]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Penedo (mikroregiono)|Penedo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 10 | lat_m = 24 | lat_s = 21 | lat_NS = S | long_d = 36 | long_m = 26 | long_s = 02 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 239.989 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 17203 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 | kodo = | kodo_noto = | kodo_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Piaçabuçu.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alagoaso | mapo_lokumilo = | mapo1 = Relief Map of Brazil.jpg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Piaçabuçu <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Dosiero:Portal.svg|15px]] [[Portalo:Brazilo|Portalo pri Brazilo]] }} '''Piaçabuçu''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Alagoaso]], kiu taksis 17.203 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=23 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Alagoaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Piaçabuçu WikiAlagoas]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Alagoaso]] drcvhjxfly37ku21gswafr42qp7rak4 0 380379 9347975 7834566 2026-04-05T10:48:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347975 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pindoba | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pindoba | moto = | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = Alagoaso [[Dosiero:Bandeira de Alagoas.svg|20px]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Leste Alagoano]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Serrana dos Quilombos]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 09 | lat_m = 28 | lat_s = 30 | lat_NS = S | long_d = 36 | long_m = 17 | long_s = 24 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 83.218 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2866 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 | kodo = | kodo_noto = | kodo_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Pindoba.png | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Alagoaso | mapo_lokumilo = | mapo1 = Relief Map of Brazil.jpg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.pindoba.al.gov.br | commons = Pindoba <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Dosiero:Portal.svg|15px]] [[Portalo:Brazilo|Portalo pri Brazilo]] }} '''Pindoba''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Alagoaso]], kiu taksis 2.866 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=24 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Alagoaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Pindoba WikiAlagoas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305131639/http://www.wikialagoas.al.org.br/index.php/Pindoba |date=2016-03-05 }} == Referencoj == {{referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Alagoaso]] fzyl3igela15j5s2wipsn4plio65h9i 0 382202 9347251 6366835 2026-04-04T13:10:58Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347251 wikitext text/x-wiki '''Adjekto''', aŭ '''cirkonstanca [[Komplemento (gramatiko)|komplemento]]''' estas [[frazelemento]] esprimanta diversajn [[cirkonstanco]]jn de la ago aŭ de la atributo. Ilin oni povas dividi laŭ du vidpunktoj: # laŭ la formo; # laŭ la speco de la cirkonstancoj. == Vidu ankaŭ == {{Projekto|wikt=adjekto}} * [[Adjektivo]] {{Ĝermo|lingvo}} [[Kategorio:Gramatiko]] spu90kjxcm20sn20tmrqpdch0ubcsbm 0 382257 9347328 8740041 2026-04-04T13:35:43Z Sj1mor 12103 9347328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Ija Lazari-Pawłowska''' (naskiĝis la 8-an de majo 1921 en Arniszyce, apud [[Smolensk]], mortis la 10-an de novembro 1994 en [[Lodzo]]) estis pola [[filozofo|filozofino]] kaj [[etiko|etikistino]]. Aŭtorino de laboraĵoj pri [[metaetiko]] kaj nuntempa etiko. Disĉiplino kaj daŭrigantino de laboraĵoj de [[Maria Ossowska]] kaj [[Tadeusz Kotarbiński]], kreintino de Katedro pri Etiko en [[Universitato de Lodzo]] . En 1962 [[habilitiĝo|habilitiĝis]] surbaze de la disertaĵo ''Etiko de [[Gandhi]]''. Ŝi estis aŭtorino de tradukataj al multaj lingvoj verkoj kaj artikoloj pri la etiko de Gandhi aŭ la filozofio de [[Albert Schweitzer]] kaj membris en pluraj sciencaj societoj kiel Erich Fromm Society aŭ Schopenhauer-Geselschaft, ankaŭ iniciatis [[honora doktoreco|honoran doktorecon]] en sia universitato por [[Leszek Kołakowski]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''{{lang|pl|Gandhi w obronie indyjskiego pariasa}}'' (Gandhi defende de hinda netuŝeblulo), [[varsovio|Warszawa]] 1959 * ''{{lang|pl|Etyka Gandhiego}}'' (Etiko de Gandhi), PWN, Warszawa, 1965; * ''Gandhi'', [[Varsovio|Warszawa]] 1967 * ''{{lang|pl|Leon Petrażycki - teoretyk moralności i moralista}}'' ([[Leon Petrażycki]] - teoriisto pri [[moralo]] kaj moralisto), Warszawa 1971 * ''{{lang|pl|Wzorce indyjskiego perfekcjonizmu: z badań nad kulturą Indii}}'' (Modeloj de hinda [[perfektismo]]: el la esploroj pri kulturo de [[Barato]]), Warszawa 1973; * ''{{lang|pl|Metateyka}}'', Warszawa, 1975; * ''[[Albert Schweitzer|Schweitzer]]'', Warszawa 1976 * ''[[Jawaharlal Nehru|Nehru]]'', Warszawa 1991 * ''{{lang|pl|Etyka. Pisma wybrane}}'' (Etiko. Elektitaj skribaĵoj), redakte de Paweł J. Smoczyński, Eldonejo Ossolineum, [[Vroclavo|Wrocław]] 1992 == Bibliografio == ''{{lang|pl|Prawda moralna. Dobro moralne. Księga jubileuszowa dedykowana pani profesor Iji L.}}'' ([[moralo|Morala]] vero. Morala [[bono kaj malbono|bono]]. Jubilea libro dediĉita al sinjorino profesorino Ija Lazari) (Lodzo 1993, p. 247-259). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tygielkultury.eu/7_9_2000/aktual/9ram.htm Rememoroj pri profesorino Lazari-Pawłowska] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141107142456/http://www.tygielkultury.eu/7_9_2000/aktual/9ram.htm |date=2014-11-07 }} * [http://www.h-net.org/~eopolska/Konstytucjonalism/Roz9/trzy_pojecia.htm#_ftn1 Tri nocioj de toleremo] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Lazari-Pawłowska, Ija}} [[Kategorio:Polaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Etikistoj]] [[Kategorio:Polaj etikistoj]] cdt9f5ffyj8gzphc5bis1rdr9znebmu 0 382502 9347182 9161886 2026-04-04T12:22:54Z Sj1mor 12103 9347182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Andrzej Witold Nowak''' (naskiĝis la 12-an de novembro 1960 en [[Krakovo]] - pola [[historiisto]], [[publicista verko|publicisto]], [[sovetologo]], [[profesoro]] pri [[homa scienco]], lekciisto de [[Jagelona Universitato]], [[docento]] en Historia Instituto de PAN ([[Pola Scienca Akademio]]) (gvidanto de laborstudejo pri Historio de [[Rusio]] kaj Sovetunio), membro de la Pola Akademio de Scipovoj, ĉefredaktoro de dumonata [[revuo]] ''Arcana'' (1991-2012). Aŭtoro de la ciklo de libroj "Dzieje Polski" (Historio de Pollando). De 2016 kolegiano de [[Instituto pri Nacia Memoro]], aŭtoro de pluraj gravaj verkoj pri historio de Pollando, specialiĝas pri [[politika filozofio]] de [[Orienta Eŭropo]] de la [[19-a jarcento]] kaj [[20-a jarcento]]. Lekciinta [[historio]]n de la [[Orienta Eŭropo]] interalie en [[Universitato Rice]], [[Universitato Kolumbio]], [[Universitato Harvard]], [[Masaryk-Universitato]] en [[Brno]], [[Universitato de Tokio]], [[Universitato de Varsovio]] kaj en ''Collegium Civitas'' en [[Varsovio]]. == Agado en [[amaskomunikiloj]] == De 1980 estas engaĝita en publicista agado. Unue kadre de t.n. [[samizdato]], ĉefe pri rilato de Pollando al ties orientaj najbaroj. De 1988 ĝis 1991 sekretario de redakcio, kaj en la jaroj 1991-1994 ĉefredaktoro de devenanta de "subtero" dumonata [[revuo]] "Arka"; de la fino de 1994 ĉefredaktoro de dumonata kultura-politika revuo "Arcana" (ĝis fino de 2011 – 102 numeroj). En la jaroj 1989-1991 [[ĵurnalisto]]; li finis kurson de internacia [[ĵurnalismo]] en agentejo [[Reuters]] en [[Londono]] en 1990. Ekde 1989 publikigas [[artikolo]]jn, [[intervjuo]]jn kaj komentariojn i.a. en [[Rzeczpospolita]], [[Nasz Dziennik]], [[Gazeta Polska]], [[Gazeta Wyborcza]]. Prezidanto de Inspekta Konsilio de [[Pola Radio]] Krakovo (1993-1995); membro de Programa Konsilio de Pola Radio en [[Varsovio]] de 1997 ĝis 2001. Kiel spertulo pri aferoj de orienta politiko ofta gasto en televidaj programoj. Decembre 2012 iĝis publicisto de semajnrevuo "W Sieci" (En [[Reto]]). Li publikigas ankaŭ en monatrevuo "WPIS - Wiara, Patriotyzm i Sztuka" ([[akronimo|WPIS]] - [[Kredo]], [[Patriotismo]] kaj [[Arto]]) kaj kunsidis en Fondaĵ-Konsilio de Reduta Dobrego Imienia – Polska Liga przeciw Zniesławieniom (Reduto de Bona Nomo - Pola Ligo kontraŭ Malhonorigado). Oktobre 2015 iĝis membro de Nacia Konsilio de Evoluo establita de prezidento [[Andrzej Duda]]. == Opinioj == De multaj jaroj postulas ĝisfundan [[lustracio]]n de [[sciencisto|scienca]] medio kaj malkaŝon fare de Rusio [[arkivo]]jn de la [[Dua Pola Respubliko]] kune kun rilatantaj al la [[masakro de Katin]]. Estas adepto de lustracio, plena malkaŝo la de dokumentoj de IPN ([[Instituto pri Nacia Memoro]]) Li apartenas al [[kritikisto]]j de la libroj de Jan Tomasz Gross pri rilatoj inter [[poloj]] kaj [[judoj]], kaj estas kontraŭulo kaj kritikisto de la tiel nomata "politika korekteco". En 2005 estis membro de la Honora Komitato de Apogo al [[Lech Kaczyński]], kaj en 2010 de la apoga komitato al [[Jarosław Kaczyński]] dum prezidenta balotado. == Verkaro == * ''Karol Wojtyła – Jan Paweł II. Kronika życia i pontyfikatu'' (Karol Wojtyła - [[Johano Paŭlo la 2-a]]. [[Kroniko]] pri vivo kaj [[pontifiko]]) * ''Jak rozbić rosyjskie imperium? Idee polskiej polityki wschodniej 1733-1921'' (Kiel frakasi rusan [[imperio]]n? Ideoj de la pola priorienta [[politiko]] en 1733-1921) * ''Od imperium do imperium. Spojrzenia na historię Europy Wschodniej'' (De imperio ĝis imperio. Rigardo al [[historio]] de la [[Orienta Eŭropo]]) * ''Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego'' ([[Pollando]] kaj tri Rusioj. Studo de la priorienta politiko de [[Józef Piłsudski]]) * ''Poland. Landscape, Art, History'', Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2005 * ''Karol Wojtyła – Jan Paweł II. Kronika życia i pontyfikatu'', Eldonejo Kluszczyński, Kraków 2005 ([[angla|angligo]]: ''John Paul II 1920-2005 Illustrated Biography'') * History and Geopolitics. A Contest for Eastern Europe, Wydawnictwo Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 2008 * ''Historia politycznych tradycji'' (Historio de politikaj [[tradicio]]j) * ''Hołd Katyński'' ([[Masakro de Katin|Katina omaĝo]]) ([[eseo]]: ''Pamięć Katynia: łańcuch niewidzialny''; Memoro pri Katin: nevidebla ĉenaro), Eldonejo Biały Kruk 2010 * ''Ojczyzna Ocalona. Wojna sowiecko-polska 1919-1920'' (Patrio Savita. [[Pola-bolŝevika milito]] 1919-1920), Biały Kruk 2010 * ''Krzyż polski. Patriotyzm i męczeństwo'' (Pola kruco. [[Patriotismo]] kaj [[martireco]]) (eseo: ''Wolność krzyżami się mierzy''; [[Libereco]] mezuriĝas per [[kruco]]j), Biały Kruk 2011 * ''Hołd Katyński II'' ([[Katin|Katina]] omaĝo II) (eseo: ''Sens polskiej pamięci''; Senco de la pola [[memoro]]), Biały Kruk 2011 * ''Od Polski do post-polityki'' (De Pollando ĝis post-politiko), Kraków 2010 * ''Imperium a ti druzi. Rusko, Polsko a moderni dĕjiny východni Evropy'', Eldonejo CDK, [[Brno]] 2010 * ''Imperiological Studies. A Polish Perspective'', Eldonejo Societas Vistulana, Kraków 2011 * ''Strachy i Lachy. Przemiany polskiej pamięci'' ([[Timo]]j kaj [[Poloj]]. Ŝanĝiĝoj de la pola [[memoro]]), Biały Kruk, Kraków 2012 * ''Dzieje Polski. Skąd nasz ród'' (Historio de Pollando. De kie nia [[gento]]), volumo 1, Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2014 * ''Uległość czy niepodległość'' (Fleksemo aŭ [[sendependeco]]), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2014 * ''Wygaszanie Polski 1989-2015'' (Estingado de Pollando 1989-2015), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2015 * ''Pierwsza zdrada Zachodu. 1920 - zapomniany appeasement'' (La unua pefido de [[Okcidenta Eŭropo|Okcidento]]. 1920 - forgesita [[politiko de cedoj]]), Wydawnictwo Literackie, Kraków 2015 * ''Dzieje Polski. Od rozbicia do nowej Polski'' (Historio de Pollando. De dispartigo al nova Pollando), volumo 2, Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2015. * ''Historia i Polityka'' (Historio kaj Politiko), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2016. * ''Polskość jest przywilejem'' (Poleco estas [[privilegio]]), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2016, ISBN 978-83-7553-219-7. * ''Dzieje Polski. Królestwo zwycięskiego Orła'' (Historio de Pollando. [[Reĝlando]] de venka [[Aglo]]), volumo 3, Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2017. * ''Niepodległa! 1864–1924. Jak Polacy odzyskali Ojczyznę'' (Sendependa! 1864-1924. Kiel [[poloj]] reakiris [[Patrujo]]n), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2018, ISBN 978-83-7553-242-5. * ''Filary Niepodległości'' (Kolonoj de [[Sendependeco]]), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2018. * ''Dzieje Polski. Trudny złoty wiek'' (Historio de Pollando. Malfacila ora jarcento), volumo 4, Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2019, ISBN 978-83-7553-277-7. * ''Klęska Imperium Zła. Rok 1920'' (Malvenko de la [[Imperio de malbono]]. [[pola-bolŝevika milito|Jaro 1920]]), Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2020, ISBN 978-83-7553-290-6[20]. * ''Dzieje Polski. Imperium Rzeczypospolitej'' (Historio de Pollando. [[Imperio]] de [[Pola Respubliko]]), v olumo 5, Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2021, ISBN 978-83-7553-328-6. * ''Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X–XXI w.'' (Pollando kaj Rusio. Najbareco de [[libereco|libero]] kaj [[despotismo]])'', Wydawnictwo Biały Kruk, Kraków 2022, ISBN 978-83-7553-340-8.'' == Bibliografio == * ''Nie należę do „salonu”. Z prof. Andrzejem Nowakiem rozmawia Mariusz Bober'' (Mi ne apartenas al "[[salono]]". Kun profesoro Andrzej Nowak parolas Mariusz Bober), „[[Nasz Dziennik]]”, 12-13 IX 2009 * Elżbieta Morawiec, ''Kim pan jest, profesorze'' (Kiu vi estas, sinjoro profesoro), „[[Gazeta Polska]]”, 20 I 2010; * Ewa Łosińska, ''Krakowska przystań konserwatyzmu'' ([[Krakovo|Krakova]] haltejo de [[konservativismo]]), „[[Rzeczpospolita]]”, 27-28 II 2010; * Mateusz Wyrwich, ''Próbuję coś mówić od siebie. Sylwetka: prof. Andrzej Nowak'' (Mi provas ion diri de mi. Silueto: profesoro Andrzej Nowak), „Niedziela”, 3 X 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bialykruk.pl/autor/andrzej-nowak/6 Biografia Andrzeja Nowaka na stronie wydawnictwa Biały Kruk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128101009/http://www.bialykruk.pl/autor/andrzej-nowak/6 |date=2017-01-28 }} Biografio de Andrzej Nowak sur la paĝo de eldonejo Biały Kruk * [http://www.portal.arcana.pl/Nowak-oni-nie-zasluguja-na-nazywanie-ich-zdrajcami-to-jest-po-prostu-grupa-petakow,1061.html Nowak: "Oni nie zasługują na nazywanie ich zdrajcami – to jest po prostu grupa pętaków] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150714161242/http://www.portal.arcana.pl/Nowak-oni-nie-zasluguja-na-nazywanie-ich-zdrajcami-to-jest-po-prostu-grupa-petakow,1061.html |date=2015-07-14 }} portal.arcana.pl, 2 kwietnia 2011 * [http://www.obta.uw.edu.pl/~zoja/NowakHistoryas.pdf History as an apology for Totalitarianism] (conference paper) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nowak, Andrzej}} [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Polaj historiistoj]] i5yrwejqueiiu7uyknhv45zkpc17sxg 0 382587 9347991 8008804 2026-04-05T11:10:07Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347991 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pintadas | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pintadas | kromnomo = | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pintadas igreja.jpg | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Ban mul pintadas.jpg | blazono = Bra mul pintadas.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Bahio]] [[Dosiero:Bandeira da Bahia.svg|20px]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Centro Norte Baiano]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Feira de Santana (mikroregiono)|Feira de Santana]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 11 | lat_m = 48 | lat_s = 46 | lat_NS = S | long_d = 39 | long_m = 54 | long_s = 32 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 545.534 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 10342 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 | kodo = | kodo_noto = | kodo_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Bahia Municip Pintadas.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo ene de Bahio | mapo_lokumilo = | mapo1 = Relief Map of Brazil.jpg | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo ene de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.pintadas.ba.gov.br | commons = Pintadas <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Dosiero:Portal.svg|15px]] [[Portalo:Brazilo|Portalo pri Brazilo]] }} '''Pintadas''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Bahio]], kiu taksis 10.342 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=12 de novembro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Bahio]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Bahio]] pvc3iqyyavmawu0rixl8q4mj5206iqt 0 387235 9347339 9257747 2026-04-04T13:39:12Z Sj1mor 12103 9347339 wikitext text/x-wiki '''Radikala kritiko''' estas branĉo de la [[filologio]], kiu puŝas al la ekstremaj konsekvencoj la aplikadon de la [[metodo historia-kritika]] kaj esploras la originon kaj la fontojn de la koncernata teksto: la rezulto estas, praktike, la formiĝo [http://it.cathopedia.org/wiki/Metodo_storico_critico] natura, do ekskludanta la dian intervenon, de la Biblio. La radikaka kritiko aplikiĝas al ĉiuj “fontotekstoj” de ĉiu ajn ĝenroj kaj epoko kaj kvalito (Ekzemple, [[Iliado]], [[Odiseo]], [[Biblio]], [[Daŭdeĝingo]] atribuata al [[Laozio]], [[Korano]] kaj [[Qumran]] ktp, sed fakte ĝi naskiĝis kaj pliiĝis ĉirkaŭ la Biblio. En Okcidento tiu speco de kritiko spertis iom rimarkindan gravecon pro ĝiaj teologiaj-politikaj konsekvencoj reflektiĝintaj sur la okcidenta [[kristanismo]] kaj okcidenta rilato inter kulturo kaj religio. Tiu metodo imitas la metodon tieldirita “historia-kritika” kiu jam portis bonajn fruktojn, sed la vorto “radikala” ĝuste pensigas ke tiu metodo puŝas ĝis al la ekstremaj konsekvencoj. Foje la du “metodoj koncepte translimas unu sur la alian”. La radikala kritiko koncentriĝas aparte sur la fontoj kiuj influis al la naskiĝo de la dokumento kaj celas malkovri la aŭtoron, la datojn kaj la lokon de la kompilado de la koncernata teksto. Ĝi interesiĝas ankaŭ pri la eksteraj fontoj de la dokumento<ref>La kazo [[Gilgameŝ]] estas bone konata, kiel tiu de la [[Okulon pro okulo|taliono]] erare interpretita de [[Kompara literaturscienco]] aŭ [[Kompara religiscienco]]</ref>. Foje oni oponas la radikalan kritikon al [[priteksta kritiko]], kiu, male, limiĝas establi la originan version de la teksto aŭ la diversajn interpretajn tekstojn utilajn por la alproksimigo al la originalo. == Radikala kritiko de la originaj fontoj de la Biblio == Dekomence, la radikala kritiko estis celo de solitara grupo de germanaj priblibliaj esploristoj ligitaj precipe al la [[universitato de Tübingen]], celantaj, sed ne ĉiam, al pruvado ke la Biblio kreiĝis same kiel kreiĝis la mitoj. Pioniroj estas la jenaj: * [[Friedrich Schleiermacher]] ([[1768]]-[[1834]]) ; * [[David Strauss]] ([[1808]]-[[1874]]) ; * [[Ludwig Feuerbach]] ([[1804]]-[[1872]]). kiuj ĉirkaŭ la fino de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj la albordiĝo de 19-a jarcentoj komencis analizi la dokumentojn de historiaj arĥivoj de la [[Mezoriento]] koncernantaj la unuajn jarcentojn de la Nia Epoko kaj de la bibliaj antaŭaj epokoj, por serĉi konfirmojn sendependajn de tio kio estas registrata en la Biblio. Ilia intelektula genealogio situas en la pensaj implicaĵoj, kvankam ege implicite, de [[John Locke|Locke]], [[David Hume|Hume]], [[Immanuel Kant|Kant]], [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessing]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]], [[Hegelo|Georg Hegel]], kaj [[Raciismo|raciistoj]] de la franca [[klerismo]]. Rilate la neceson procedi science por montri la originalecon de la Biblio, deduktiĝas, kvankam ege implicite, de la modernaj serĉantoj de la originaj tekstoj de la [[Nova Testamento]] kaj de la [[Vulgato]]. <ref> Du kazoj, tiu de [[Erasmo de Roterdamo]] kaj tiu de kompilistoj de la [[Plurlingva Komplutensa Biblio]]. Sed jam [[Origeno]] per sia [[Heksapla]] provis reiri al la origina teksto</ref> Kaj naskiĝis verkoj kiel la ''Vivo de Jesuo'' de Strauss ([[1846]]) kaj la ''Esenco de la kristanismo'' de Feuerbach ([[1854]]). La ''Vivo de Jesuo'' ([[1863]]), kun diversaj verkoj de diversaj aŭtoroj, de [[Ernest Renan]] ([[1823]]-[[1892]]) daŭrigis la malnovan tradicion. Se la konkludoj de esploristoj kaj teologoj utilis por senmitigi aspektojn de skribaj tekstoj, foje tiuj aperis (vidu konkludojn de [[Rudolf Bultmann]] kaj super ĉio tiujn de koincidigantoj de la bibliaj “supernaturaĵoj” kun mitoj sen historia fundamento) minacoj por la kredo mem: kristanoj, ne nur “tradiciistaj”, kaj kredantaj hebreoj, engaĝiĝintaj savi la historiajn fundamentojn de Izraelo, ekmalfidis la radikalan kritikon, sed samtempe pretigis ekipon de samfakaj esploristoj por ekkontroli. === Kondamnoj por la deduktaĵoj de la radikala kritiko === Ĉe katolikoj, papo [[Leono la 13-a]] kondamnis la ''erarojn de la raciismo kaj de la radikala kritiko'' per la encikliko [[Providentissimus Deus]] de [[1893]]<ref>Sub tiu cenzuro falis ankaŭ la de la verkaro de [[Alfred Loisy]]</ref>. Papo [[Pio la 10-a]] siavice forigis el la eklezio eĉ la spurojn de la radikala kritiko per la [[apostola konstitucio]] ''Lamentabili sane exitu'' (Kun aĉegaj fruktoj) Eĉ inter protestantoj kaj judoj okazis kondamnoj ĉar la radikala kritiko estis taksata [[Herezo|hereza]] dum la Biblio pro ilia radikalismo perdis la karakterizon de Dia Vorto komunikita pere de patriarkoj, profetoj kaj apostoloj. Juda esploristo Rabeno Marcus Jastrow, membro ekde [[1883]] de la ''Society of Biblical Litterature'' (SBL). <ref>Vidu la danan debaton inter Abraham Joshua Hershel kaj [[Samson Raphael Hirsch|rabeno Hirsch]], larĝe citita de Geneviève Comeau, ''Catholicisme et judaïsme dans la modernité, Une comparaison'', éd. Cerf, ''Cogitatio fidei'', n° 210, 1998.</ref> kaj kristanoj “liberalaj”<ref>La ''[[Libéralisme théologique]]'', informa fonto de la [[Universitato Libera de Bruselo|Libera Universitato de Bruselo]].</ref> subtenis, ke la kredo je Dio ne estas ĝenata pro la fakto, ke la Genezo aŭ la evangelio de Marko havas plurajn aŭtorojn, kaj rifuzis la cirklan rezonadon kiu konsistas en la utiligo de la asertoj de la Biblio por “pruvi” la aŭtentikecon aŭ la historiecon de la Biblio. Krom al la Biblio, tiu radikala kritiko etendiĝis ankaŭ al la Korano kaj al la dokumentoj de [[Qumran]]. == Radikala kritiko aplikita al la Sanktaj tekstoj de Korano == Ĉi-kaze dekomence oni substrekos la ambiguecon de la termino [[kritiko]] kiu povas signifis: * Impulso al senkreditiga akuzo, * esplora laboro kiu celas trafi, se eblas, la korpuson-fonton de religia literaturo kaj pri ĝi rekonstrui la historion. Ĉi-tie de kritiko al [[Islamo]] interesas nur filozofiaj, historiaj kaj teologiaj aspektoj. Tiu laboro de radikala kritiko estas apenaŭ komencita kaj oni konstatia ke la Korano havas ankaŭ redaktaĵon kiu antaŭas la nunan, kvankam oni iam provis malaperigi la malsamajn.<ref> «Origines de l'islam et du Coran» [http://fr.wikipedia.org/wiki/Critique_radicale]</ref> Lernejo de [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] retoriko ĉe la universitato de [[Loveno]] engaĝiĝas kompari la strukturon de la rakonto de la Biblio kun tiu de [[Korano]]. == Radikala Kritiko aplikita al la sanktaj tekstoj de la orientaj religioj == == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == === Pri kristanismo === {{fr}} {{de}} {{nl}} * [http://www.hermann-detering.de/in_french.htm Dutch Radikal Kritik] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221062044/http://www.hermann-detering.de/in_french.htm |date=2007-12-21 }} <!--le lien pointe sur la partie française du site mais le contenu différent publié en allemand ou en néerlandais est encore plus caractéristique que la partie francophone. En bibliothèque, il est encore possible de trouver le livre fondateur de--> Gustav Adolph Van den Bergh van Eysinga, ''Die hollandische radikale Kritik des Neuen Testaments'', Jena, [[1912]]. * [http://www.lexilogos.com/document/renan/vie_jesus.htm La Vie de Jésus] de Ernest Renan * [http://www.depts.drew.edu/jhc/ Journal of Higher criticism] (anglalingve) * [http://www.newadvent.org/cathen/04491c.htm Catholic Encyclopedia] artikolo «Biblical Criticism (Higher)» (anglalingve) <!--Cet article est un excellent exemple du tour d'esprit développée par la [[Crise moderniste]] ; la Catholic Encyclopedia publie son texte de 1908, en pleine [[Crise moderniste]].--> === Pri Islamo kaj Korano === * Recension de Jacqueline Chabbi, ''[http://charlatans.info/mahomet.shtml la légende de Mahomet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111207213002/http://www.charlatans.info/mahomet.shtml |date=2011-12-07 }}'', ''Le Seigneur des tribus. L'Islam de Mahomet.'', [[Paris]], Noesis, 1997. * Jacqueline Chabbi, ''Le Coran décrypté : Figures bibliques en Arabie'', Fayard. * Alfred-Louis de Prémare, ''Les Fondations de l'Islam : Entre écriture et histoire'', Seuil. * Alfred-Louis de Prémare, ''Aŭ origines du Coran, questions d'hier, approches d'aujourd'hui'', Tétraèdre, 2010. * Michel Cuypers, ''Rhétorique sémitique : Textes de la Bible et de la Tradition musulmane'' (Collectif), CERF. * Youssef Seddik, ''Le Coran, autre lecture, autre traduction'' Editions Barzakh/de l'Aube. * David Sidersky, ''Les origines des légendes musulmanes dans le Coran et dans les vies des prophètes'', Geuthner, Paris, 1933. * Robert G. Hoyland , ''Seeing Islam as Others saw it: a Survey and Evaluation of the Christian , Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam'', Princeton, 1997. [http://en.wikipedia.org/wiki/Seeing_Islam_As_Others_Saw_It Présentation]. * Robert G. Hoyland, ''The Earliest Christian Writings on Muhammad: An Appraisal'', en ''The Biography of Muhammad: The Issue of the Sources'', el. Harald Motzki; Leiden, 2000. * John Wansbrough, ''The Sectarian Milieu'', Oxford, 1978. * M. Cook, ''A Review of The sectarian Milieu by John Wansbrough'' en JRAS 1980. * Josef van Ess, ''Les prémices de la théologie musulmane'', Paris, 2002 * Patricia Crone kaj M. Cook, ''Hagarism. The Making of the Islamic World'', Cambridge University Press, 1977.[http://en.wikipedia.org/wiki/Hagarism:_The_Making_of_the_Islamic_World Présentation.] == Vidu ankaŭ == * [[Biblia hermeneŭtiko]] * [[Hipotezo dokumenta|Sistemo de Wellhausen]] * [[La serĉado pri la historia Jesuo]] * [[Papa biblia komisiono]] * [[Historio de la esploroj pri la Pentateŭko]] * [[Metodo historia-kritika]] === Eksteraj ligiloj === * [http://anglesdevue.canalblog.com/archives/2007/05/14/4943511.html La thèse du Coran "créé".] * [http://www.islam-documents.org/index.php Documents sur les origines de l'islam]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Claude Gilliot, [https://docs.google.com/View?docid=dhsdctg2_2mdv9xx Les sources du Coran]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Le Monde des Religions, Septembre-octobre 2006. * [http://en.wikipedia.org/wiki/Historiography_of_early_Islam Historiography of early Islam] == Aliaj projektoj == Katopedia [http://it.cathopedia.org/wiki/Metodo_storico_critico] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Biblia kritiko]] 4pfjz414qr8p9hy0wa2sfynt3si5hof 9347340 9347339 2026-04-04T13:39:23Z Sj1mor 12103 9347340 wikitext text/x-wiki '''Radikala kritiko''' estas branĉo de la [[filologio]], kiu puŝas al la ekstremaj konsekvencoj la aplikadon de la [[metodo historia-kritika]] kaj esploras la originon kaj la fontojn de la koncernata teksto: la rezulto estas, praktike, la formiĝo [http://it.cathopedia.org/wiki/Metodo_storico_critico] natura, do ekskludanta la dian intervenon, de la Biblio. La radikaka kritiko aplikiĝas al ĉiuj “fontotekstoj” de ĉiu ajn ĝenroj kaj epoko kaj kvalito (Ekzemple, [[Iliado]], [[Odiseo]], [[Biblio]], [[Daŭdeĝingo]] atribuata al [[Laozio]], [[Korano]] kaj [[Qumran]] ktp, sed fakte ĝi naskiĝis kaj pliiĝis ĉirkaŭ la Biblio. En Okcidento tiu speco de kritiko spertis iom rimarkindan gravecon pro ĝiaj teologiaj-politikaj konsekvencoj reflektiĝintaj sur la okcidenta [[kristanismo]] kaj okcidenta rilato inter kulturo kaj religio. Tiu metodo imitas la metodon tieldirita “historia-kritika” kiu jam portis bonajn fruktojn, sed la vorto “radikala” ĝuste pensigas ke tiu metodo puŝas ĝis al la ekstremaj konsekvencoj. Foje la du “metodoj koncepte translimas unu sur la alian”. La radikala kritiko koncentriĝas aparte sur la fontoj kiuj influis al la naskiĝo de la dokumento kaj celas malkovri la aŭtoron, la datojn kaj la lokon de la kompilado de la koncernata teksto. Ĝi interesiĝas ankaŭ pri la eksteraj fontoj de la dokumento<ref>La kazo [[Gilgameŝ]] estas bone konata, kiel tiu de la [[Okulon pro okulo|taliono]] erare interpretita de [[Kompara literaturscienco]] aŭ [[Kompara religiscienco]]</ref>. Foje oni oponas la radikalan kritikon al [[priteksta kritiko]], kiu, male, limiĝas establi la originan version de la teksto aŭ la diversajn interpretajn tekstojn utilajn por la alproksimigo al la originalo. == Radikala kritiko de la originaj fontoj de la Biblio == Dekomence, la radikala kritiko estis celo de solitara grupo de germanaj priblibliaj esploristoj ligitaj precipe al la [[Universitato de Tübingen]], celantaj, sed ne ĉiam, al pruvado ke la Biblio kreiĝis same kiel kreiĝis la mitoj. Pioniroj estas la jenaj: * [[Friedrich Schleiermacher]] ([[1768]]-[[1834]]) ; * [[David Strauss]] ([[1808]]-[[1874]]) ; * [[Ludwig Feuerbach]] ([[1804]]-[[1872]]). kiuj ĉirkaŭ la fino de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj la albordiĝo de 19-a jarcentoj komencis analizi la dokumentojn de historiaj arĥivoj de la [[Mezoriento]] koncernantaj la unuajn jarcentojn de la Nia Epoko kaj de la bibliaj antaŭaj epokoj, por serĉi konfirmojn sendependajn de tio kio estas registrata en la Biblio. Ilia intelektula genealogio situas en la pensaj implicaĵoj, kvankam ege implicite, de [[John Locke|Locke]], [[David Hume|Hume]], [[Immanuel Kant|Kant]], [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessing]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]], [[Hegelo|Georg Hegel]], kaj [[Raciismo|raciistoj]] de la franca [[klerismo]]. Rilate la neceson procedi science por montri la originalecon de la Biblio, deduktiĝas, kvankam ege implicite, de la modernaj serĉantoj de la originaj tekstoj de la [[Nova Testamento]] kaj de la [[Vulgato]]. <ref> Du kazoj, tiu de [[Erasmo de Roterdamo]] kaj tiu de kompilistoj de la [[Plurlingva Komplutensa Biblio]]. Sed jam [[Origeno]] per sia [[Heksapla]] provis reiri al la origina teksto</ref> Kaj naskiĝis verkoj kiel la ''Vivo de Jesuo'' de Strauss ([[1846]]) kaj la ''Esenco de la kristanismo'' de Feuerbach ([[1854]]). La ''Vivo de Jesuo'' ([[1863]]), kun diversaj verkoj de diversaj aŭtoroj, de [[Ernest Renan]] ([[1823]]-[[1892]]) daŭrigis la malnovan tradicion. Se la konkludoj de esploristoj kaj teologoj utilis por senmitigi aspektojn de skribaj tekstoj, foje tiuj aperis (vidu konkludojn de [[Rudolf Bultmann]] kaj super ĉio tiujn de koincidigantoj de la bibliaj “supernaturaĵoj” kun mitoj sen historia fundamento) minacoj por la kredo mem: kristanoj, ne nur “tradiciistaj”, kaj kredantaj hebreoj, engaĝiĝintaj savi la historiajn fundamentojn de Izraelo, ekmalfidis la radikalan kritikon, sed samtempe pretigis ekipon de samfakaj esploristoj por ekkontroli. === Kondamnoj por la deduktaĵoj de la radikala kritiko === Ĉe katolikoj, papo [[Leono la 13-a]] kondamnis la ''erarojn de la raciismo kaj de la radikala kritiko'' per la encikliko [[Providentissimus Deus]] de [[1893]]<ref>Sub tiu cenzuro falis ankaŭ la de la verkaro de [[Alfred Loisy]]</ref>. Papo [[Pio la 10-a]] siavice forigis el la eklezio eĉ la spurojn de la radikala kritiko per la [[apostola konstitucio]] ''Lamentabili sane exitu'' (Kun aĉegaj fruktoj) Eĉ inter protestantoj kaj judoj okazis kondamnoj ĉar la radikala kritiko estis taksata [[Herezo|hereza]] dum la Biblio pro ilia radikalismo perdis la karakterizon de Dia Vorto komunikita pere de patriarkoj, profetoj kaj apostoloj. Juda esploristo Rabeno Marcus Jastrow, membro ekde [[1883]] de la ''Society of Biblical Litterature'' (SBL). <ref>Vidu la danan debaton inter Abraham Joshua Hershel kaj [[Samson Raphael Hirsch|rabeno Hirsch]], larĝe citita de Geneviève Comeau, ''Catholicisme et judaïsme dans la modernité, Une comparaison'', éd. Cerf, ''Cogitatio fidei'', n° 210, 1998.</ref> kaj kristanoj “liberalaj”<ref>La ''[[Libéralisme théologique]]'', informa fonto de la [[Universitato Libera de Bruselo|Libera Universitato de Bruselo]].</ref> subtenis, ke la kredo je Dio ne estas ĝenata pro la fakto, ke la Genezo aŭ la evangelio de Marko havas plurajn aŭtorojn, kaj rifuzis la cirklan rezonadon kiu konsistas en la utiligo de la asertoj de la Biblio por “pruvi” la aŭtentikecon aŭ la historiecon de la Biblio. Krom al la Biblio, tiu radikala kritiko etendiĝis ankaŭ al la Korano kaj al la dokumentoj de [[Qumran]]. == Radikala kritiko aplikita al la Sanktaj tekstoj de Korano == Ĉi-kaze dekomence oni substrekos la ambiguecon de la termino [[kritiko]] kiu povas signifis: * Impulso al senkreditiga akuzo, * esplora laboro kiu celas trafi, se eblas, la korpuson-fonton de religia literaturo kaj pri ĝi rekonstrui la historion. Ĉi-tie de kritiko al [[Islamo]] interesas nur filozofiaj, historiaj kaj teologiaj aspektoj. Tiu laboro de radikala kritiko estas apenaŭ komencita kaj oni konstatia ke la Korano havas ankaŭ redaktaĵon kiu antaŭas la nunan, kvankam oni iam provis malaperigi la malsamajn.<ref> «Origines de l'islam et du Coran» [http://fr.wikipedia.org/wiki/Critique_radicale]</ref> Lernejo de [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] retoriko ĉe la universitato de [[Loveno]] engaĝiĝas kompari la strukturon de la rakonto de la Biblio kun tiu de [[Korano]]. == Radikala Kritiko aplikita al la sanktaj tekstoj de la orientaj religioj == == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == === Pri kristanismo === {{fr}} {{de}} {{nl}} * [http://www.hermann-detering.de/in_french.htm Dutch Radikal Kritik] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221062044/http://www.hermann-detering.de/in_french.htm |date=2007-12-21 }} <!--le lien pointe sur la partie française du site mais le contenu différent publié en allemand ou en néerlandais est encore plus caractéristique que la partie francophone. En bibliothèque, il est encore possible de trouver le livre fondateur de--> Gustav Adolph Van den Bergh van Eysinga, ''Die hollandische radikale Kritik des Neuen Testaments'', Jena, [[1912]]. * [http://www.lexilogos.com/document/renan/vie_jesus.htm La Vie de Jésus] de Ernest Renan * [http://www.depts.drew.edu/jhc/ Journal of Higher criticism] (anglalingve) * [http://www.newadvent.org/cathen/04491c.htm Catholic Encyclopedia] artikolo «Biblical Criticism (Higher)» (anglalingve) <!--Cet article est un excellent exemple du tour d'esprit développée par la [[Crise moderniste]] ; la Catholic Encyclopedia publie son texte de 1908, en pleine [[Crise moderniste]].--> === Pri Islamo kaj Korano === * Recension de Jacqueline Chabbi, ''[http://charlatans.info/mahomet.shtml la légende de Mahomet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111207213002/http://www.charlatans.info/mahomet.shtml |date=2011-12-07 }}'', ''Le Seigneur des tribus. L'Islam de Mahomet.'', [[Paris]], Noesis, 1997. * Jacqueline Chabbi, ''Le Coran décrypté : Figures bibliques en Arabie'', Fayard. * Alfred-Louis de Prémare, ''Les Fondations de l'Islam : Entre écriture et histoire'', Seuil. * Alfred-Louis de Prémare, ''Aŭ origines du Coran, questions d'hier, approches d'aujourd'hui'', Tétraèdre, 2010. * Michel Cuypers, ''Rhétorique sémitique : Textes de la Bible et de la Tradition musulmane'' (Collectif), CERF. * Youssef Seddik, ''Le Coran, autre lecture, autre traduction'' Editions Barzakh/de l'Aube. * David Sidersky, ''Les origines des légendes musulmanes dans le Coran et dans les vies des prophètes'', Geuthner, Paris, 1933. * Robert G. Hoyland , ''Seeing Islam as Others saw it: a Survey and Evaluation of the Christian , Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam'', Princeton, 1997. [http://en.wikipedia.org/wiki/Seeing_Islam_As_Others_Saw_It Présentation]. * Robert G. Hoyland, ''The Earliest Christian Writings on Muhammad: An Appraisal'', en ''The Biography of Muhammad: The Issue of the Sources'', el. Harald Motzki; Leiden, 2000. * John Wansbrough, ''The Sectarian Milieu'', Oxford, 1978. * M. Cook, ''A Review of The sectarian Milieu by John Wansbrough'' en JRAS 1980. * Josef van Ess, ''Les prémices de la théologie musulmane'', Paris, 2002 * Patricia Crone kaj M. Cook, ''Hagarism. The Making of the Islamic World'', Cambridge University Press, 1977.[http://en.wikipedia.org/wiki/Hagarism:_The_Making_of_the_Islamic_World Présentation.] == Vidu ankaŭ == * [[Biblia hermeneŭtiko]] * [[Hipotezo dokumenta|Sistemo de Wellhausen]] * [[La serĉado pri la historia Jesuo]] * [[Papa biblia komisiono]] * [[Historio de la esploroj pri la Pentateŭko]] * [[Metodo historia-kritika]] === Eksteraj ligiloj === * [http://anglesdevue.canalblog.com/archives/2007/05/14/4943511.html La thèse du Coran "créé".] * [http://www.islam-documents.org/index.php Documents sur les origines de l'islam]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Claude Gilliot, [https://docs.google.com/View?docid=dhsdctg2_2mdv9xx Les sources du Coran]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Le Monde des Religions, Septembre-octobre 2006. * [http://en.wikipedia.org/wiki/Historiography_of_early_Islam Historiography of early Islam] == Aliaj projektoj == Katopedia [http://it.cathopedia.org/wiki/Metodo_storico_critico] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Biblia kritiko]] 0k5hec300v13n7318z14yoxb8yra93v 9347342 9347340 2026-04-04T13:39:35Z Sj1mor 12103 9347342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Radikala kritiko''' estas branĉo de la [[filologio]], kiu puŝas al la ekstremaj konsekvencoj la aplikadon de la [[metodo historia-kritika]] kaj esploras la originon kaj la fontojn de la koncernata teksto: la rezulto estas, praktike, la formiĝo [http://it.cathopedia.org/wiki/Metodo_storico_critico] natura, do ekskludanta la dian intervenon, de la Biblio. La radikaka kritiko aplikiĝas al ĉiuj “fontotekstoj” de ĉiu ajn ĝenroj kaj epoko kaj kvalito (Ekzemple, [[Iliado]], [[Odiseo]], [[Biblio]], [[Daŭdeĝingo]] atribuata al [[Laozio]], [[Korano]] kaj [[Qumran]] ktp, sed fakte ĝi naskiĝis kaj pliiĝis ĉirkaŭ la Biblio. En Okcidento tiu speco de kritiko spertis iom rimarkindan gravecon pro ĝiaj teologiaj-politikaj konsekvencoj reflektiĝintaj sur la okcidenta [[kristanismo]] kaj okcidenta rilato inter kulturo kaj religio. Tiu metodo imitas la metodon tieldirita “historia-kritika” kiu jam portis bonajn fruktojn, sed la vorto “radikala” ĝuste pensigas ke tiu metodo puŝas ĝis al la ekstremaj konsekvencoj. Foje la du “metodoj koncepte translimas unu sur la alian”. La radikala kritiko koncentriĝas aparte sur la fontoj kiuj influis al la naskiĝo de la dokumento kaj celas malkovri la aŭtoron, la datojn kaj la lokon de la kompilado de la koncernata teksto. Ĝi interesiĝas ankaŭ pri la eksteraj fontoj de la dokumento<ref>La kazo [[Gilgameŝ]] estas bone konata, kiel tiu de la [[Okulon pro okulo|taliono]] erare interpretita de [[Kompara literaturscienco]] aŭ [[Kompara religiscienco]]</ref>. Foje oni oponas la radikalan kritikon al [[priteksta kritiko]], kiu, male, limiĝas establi la originan version de la teksto aŭ la diversajn interpretajn tekstojn utilajn por la alproksimigo al la originalo. == Radikala kritiko de la originaj fontoj de la Biblio == Dekomence, la radikala kritiko estis celo de solitara grupo de germanaj priblibliaj esploristoj ligitaj precipe al la [[Universitato de Tübingen]], celantaj, sed ne ĉiam, al pruvado ke la Biblio kreiĝis same kiel kreiĝis la mitoj. Pioniroj estas la jenaj: * [[Friedrich Schleiermacher]] ([[1768]]-[[1834]]) ; * [[David Strauss]] ([[1808]]-[[1874]]) ; * [[Ludwig Feuerbach]] ([[1804]]-[[1872]]). kiuj ĉirkaŭ la fino de la [[18-a jarcento|18-a]] kaj la albordiĝo de 19-a jarcentoj komencis analizi la dokumentojn de historiaj arĥivoj de la [[Mezoriento]] koncernantaj la unuajn jarcentojn de la Nia Epoko kaj de la bibliaj antaŭaj epokoj, por serĉi konfirmojn sendependajn de tio kio estas registrata en la Biblio. Ilia intelektula genealogio situas en la pensaj implicaĵoj, kvankam ege implicite, de [[John Locke|Locke]], [[David Hume|Hume]], [[Immanuel Kant|Kant]], [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessing]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]], [[Hegelo|Georg Hegel]], kaj [[Raciismo|raciistoj]] de la franca [[klerismo]]. Rilate la neceson procedi science por montri la originalecon de la Biblio, deduktiĝas, kvankam ege implicite, de la modernaj serĉantoj de la originaj tekstoj de la [[Nova Testamento]] kaj de la [[Vulgato]]. <ref> Du kazoj, tiu de [[Erasmo de Roterdamo]] kaj tiu de kompilistoj de la [[Plurlingva Komplutensa Biblio]]. Sed jam [[Origeno]] per sia [[Heksapla]] provis reiri al la origina teksto</ref> Kaj naskiĝis verkoj kiel la ''Vivo de Jesuo'' de Strauss ([[1846]]) kaj la ''Esenco de la kristanismo'' de Feuerbach ([[1854]]). La ''Vivo de Jesuo'' ([[1863]]), kun diversaj verkoj de diversaj aŭtoroj, de [[Ernest Renan]] ([[1823]]-[[1892]]) daŭrigis la malnovan tradicion. Se la konkludoj de esploristoj kaj teologoj utilis por senmitigi aspektojn de skribaj tekstoj, foje tiuj aperis (vidu konkludojn de [[Rudolf Bultmann]] kaj super ĉio tiujn de koincidigantoj de la bibliaj “supernaturaĵoj” kun mitoj sen historia fundamento) minacoj por la kredo mem: kristanoj, ne nur “tradiciistaj”, kaj kredantaj hebreoj, engaĝiĝintaj savi la historiajn fundamentojn de Izraelo, ekmalfidis la radikalan kritikon, sed samtempe pretigis ekipon de samfakaj esploristoj por ekkontroli. === Kondamnoj por la deduktaĵoj de la radikala kritiko === Ĉe katolikoj, papo [[Leono la 13-a]] kondamnis la ''erarojn de la raciismo kaj de la radikala kritiko'' per la encikliko [[Providentissimus Deus]] de [[1893]]<ref>Sub tiu cenzuro falis ankaŭ la de la verkaro de [[Alfred Loisy]]</ref>. Papo [[Pio la 10-a]] siavice forigis el la eklezio eĉ la spurojn de la radikala kritiko per la [[apostola konstitucio]] ''Lamentabili sane exitu'' (Kun aĉegaj fruktoj) Eĉ inter protestantoj kaj judoj okazis kondamnoj ĉar la radikala kritiko estis taksata [[Herezo|hereza]] dum la Biblio pro ilia radikalismo perdis la karakterizon de Dia Vorto komunikita pere de patriarkoj, profetoj kaj apostoloj. Juda esploristo Rabeno Marcus Jastrow, membro ekde [[1883]] de la ''Society of Biblical Litterature'' (SBL). <ref>Vidu la danan debaton inter Abraham Joshua Hershel kaj [[Samson Raphael Hirsch|rabeno Hirsch]], larĝe citita de Geneviève Comeau, ''Catholicisme et judaïsme dans la modernité, Une comparaison'', éd. Cerf, ''Cogitatio fidei'', n° 210, 1998.</ref> kaj kristanoj “liberalaj”<ref>La ''[[Libéralisme théologique]]'', informa fonto de la [[Universitato Libera de Bruselo|Libera Universitato de Bruselo]].</ref> subtenis, ke la kredo je Dio ne estas ĝenata pro la fakto, ke la Genezo aŭ la evangelio de Marko havas plurajn aŭtorojn, kaj rifuzis la cirklan rezonadon kiu konsistas en la utiligo de la asertoj de la Biblio por “pruvi” la aŭtentikecon aŭ la historiecon de la Biblio. Krom al la Biblio, tiu radikala kritiko etendiĝis ankaŭ al la Korano kaj al la dokumentoj de [[Qumran]]. == Radikala kritiko aplikita al la Sanktaj tekstoj de Korano == Ĉi-kaze dekomence oni substrekos la ambiguecon de la termino [[kritiko]] kiu povas signifis: * Impulso al senkreditiga akuzo, * esplora laboro kiu celas trafi, se eblas, la korpuson-fonton de religia literaturo kaj pri ĝi rekonstrui la historion. Ĉi-tie de kritiko al [[Islamo]] interesas nur filozofiaj, historiaj kaj teologiaj aspektoj. Tiu laboro de radikala kritiko estas apenaŭ komencita kaj oni konstatia ke la Korano havas ankaŭ redaktaĵon kiu antaŭas la nunan, kvankam oni iam provis malaperigi la malsamajn.<ref> «Origines de l'islam et du Coran» [http://fr.wikipedia.org/wiki/Critique_radicale]</ref> Lernejo de [[Ŝemida lingvaro|ŝemida]] retoriko ĉe la universitato de [[Loveno]] engaĝiĝas kompari la strukturon de la rakonto de la Biblio kun tiu de [[Korano]]. == Radikala Kritiko aplikita al la sanktaj tekstoj de la orientaj religioj == == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == === Pri kristanismo === {{fr}} {{de}} {{nl}} * [http://www.hermann-detering.de/in_french.htm Dutch Radikal Kritik] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221062044/http://www.hermann-detering.de/in_french.htm |date=2007-12-21 }} <!--le lien pointe sur la partie française du site mais le contenu différent publié en allemand ou en néerlandais est encore plus caractéristique que la partie francophone. En bibliothèque, il est encore possible de trouver le livre fondateur de--> Gustav Adolph Van den Bergh van Eysinga, ''Die hollandische radikale Kritik des Neuen Testaments'', Jena, [[1912]]. * [http://www.lexilogos.com/document/renan/vie_jesus.htm La Vie de Jésus] de Ernest Renan * [http://www.depts.drew.edu/jhc/ Journal of Higher criticism] (anglalingve) * [http://www.newadvent.org/cathen/04491c.htm Catholic Encyclopedia] artikolo «Biblical Criticism (Higher)» (anglalingve) <!--Cet article est un excellent exemple du tour d'esprit développée par la [[Crise moderniste]] ; la Catholic Encyclopedia publie son texte de 1908, en pleine [[Crise moderniste]].--> === Pri Islamo kaj Korano === * Recension de Jacqueline Chabbi, ''[http://charlatans.info/mahomet.shtml la légende de Mahomet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111207213002/http://www.charlatans.info/mahomet.shtml |date=2011-12-07 }}'', ''Le Seigneur des tribus. L'Islam de Mahomet.'', [[Paris]], Noesis, 1997. * Jacqueline Chabbi, ''Le Coran décrypté : Figures bibliques en Arabie'', Fayard. * Alfred-Louis de Prémare, ''Les Fondations de l'Islam : Entre écriture et histoire'', Seuil. * Alfred-Louis de Prémare, ''Aŭ origines du Coran, questions d'hier, approches d'aujourd'hui'', Tétraèdre, 2010. * Michel Cuypers, ''Rhétorique sémitique : Textes de la Bible et de la Tradition musulmane'' (Collectif), CERF. * Youssef Seddik, ''Le Coran, autre lecture, autre traduction'' Editions Barzakh/de l'Aube. * David Sidersky, ''Les origines des légendes musulmanes dans le Coran et dans les vies des prophètes'', Geuthner, Paris, 1933. * Robert G. Hoyland , ''Seeing Islam as Others saw it: a Survey and Evaluation of the Christian , Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam'', Princeton, 1997. [http://en.wikipedia.org/wiki/Seeing_Islam_As_Others_Saw_It Présentation]. * Robert G. Hoyland, ''The Earliest Christian Writings on Muhammad: An Appraisal'', en ''The Biography of Muhammad: The Issue of the Sources'', el. Harald Motzki; Leiden, 2000. * John Wansbrough, ''The Sectarian Milieu'', Oxford, 1978. * M. Cook, ''A Review of The sectarian Milieu by John Wansbrough'' en JRAS 1980. * Josef van Ess, ''Les prémices de la théologie musulmane'', Paris, 2002 * Patricia Crone kaj M. Cook, ''Hagarism. The Making of the Islamic World'', Cambridge University Press, 1977.[http://en.wikipedia.org/wiki/Hagarism:_The_Making_of_the_Islamic_World Présentation.] == Vidu ankaŭ == * [[Biblia hermeneŭtiko]] * [[Hipotezo dokumenta|Sistemo de Wellhausen]] * [[La serĉado pri la historia Jesuo]] * [[Papa biblia komisiono]] * [[Historio de la esploroj pri la Pentateŭko]] * [[Metodo historia-kritika]] === Eksteraj ligiloj === * [http://anglesdevue.canalblog.com/archives/2007/05/14/4943511.html La thèse du Coran "créé".] * [http://www.islam-documents.org/index.php Documents sur les origines de l'islam]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Claude Gilliot, [https://docs.google.com/View?docid=dhsdctg2_2mdv9xx Les sources du Coran]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Le Monde des Religions, Septembre-octobre 2006. * [http://en.wikipedia.org/wiki/Historiography_of_early_Islam Historiography of early Islam] == Aliaj projektoj == Katopedia [http://it.cathopedia.org/wiki/Metodo_storico_critico] [[Kategorio:Teologio]] [[Kategorio:Biblia kritiko]] 9ptpjbp1x4wgs7xuveqc3fvn6tzndno 0 388409 9347721 9265753 2026-04-05T05:08:45Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Endre BÁLINT,''' [[hungare]] '''Bálint Endre''' estis [[hungaroj|hungara]] [[pentristo]] kaj [[grafikisto]]. Lia [[patro]] estis [[Aladár Bálint]], lia [[filo]] estis [[István Bálint (reĝisoro)]]. Endre Bálint naskiĝis la [[27-an de oktobro]] [[1914]] en [[Budapeŝto]]. Li mortis la [[3-an de majo]] [[1986]] en Budapeŝto. == Biografio == Li frekventis [[altlernejo]]n en Budapeŝto, kie li lernis grafikon. Mallongan tempon li estis en [[Parizo]], kie li ekkonis la tiutempan [[arto]]jn. Hejmenveninte li lernis de [[János Vaszary]] kaj [[Vilmos Aba-Novák]] en [[1935]]. Lia unua [[ekspozicio]] okazis en [[1938]]. En [[1947]] li denove vojaĝis al Parizo. En la tiutempa [[Hungario]] lia stilo ne plaĉis al la [[komunisto]]j, sekve li ne ekspoziciis. Inter [[1957]]-[[1962]] li vivis kaj pentradis en Parizo. Poste li hejmenvenis kaj ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1985]] kaj ankaŭ aliajn premiojn. == Verkoj (elekto) == * Memportretoj [[1936]], [[1942]] * Domo en [[Szentendre]], [[1948]] * [[Skulptaĵo]] en la [[tombejo]] ''Szobor temetőben'', [[1959]] * ''In memoriam Bartók'', [[1973]] * ''Hommage à Franz Kafka'', [[1976]] == Elektitaj disĉiploj == * [[László Drégely]] == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balint Endre}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ebaygnlyl7v6q5zsn5s74x6si56s692 0 391106 9347257 9215600 2026-04-04T13:12:40Z Sj1mor 12103 9347257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Pat METHENY''' (naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1954]] en Lee’s Summit, [[Misurio]]; kiel ''Patrick Bruce Metheny'') estas usona [[ĵazgitaro|ĵaza gitaristo]] kaj nomdonanto de la ''Pat Metheny Group''. == Vivo kaj verkado == Metheny komencis lerni [[trumpeto|trumpetludon]] jam en la aĝo de ok jaroj. Nur en la aĝo de dek li transiris al gitaro. Kiam li aĝis 14 jarojn, li gajnis gitaristan konkurson fonditan de ĵazrevuo ''Downbeat'' kaj povis post tio partopreni kurson kun instruistoj kiel Marian McPartland. Li deduktas siajn tiamajn sukcesojn je tio, ke li kopiis la ludon de sia modelulo Wes Montgomery.<ref>Grant Jackson: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=15124540 Pat Metheny On Piano Jazz], ''National Public Radio'', 30-an de julio 2010</ref> En la aĝo de 15 jaroj li muzikis jam kun la ĵazgranduloj de Kansasurbo. Dekok-jare li fariĝis instruisto de gitarludo ĉe la [[Universitato de Miami]], jaron poste ĉe [[Konservatorio]] Berklee en [[Bostono]]. Li estas geedziĝinta kun fotistino kaj galeriistino Latifa Metheny, kun kiu li havas du filojn. Dumpase de sia kariero Metheny ludis kun multaj ĵazmuzikistoj kiel Gary Burton, [[Jaco Pastorius]], [[Herbie Hancock]], Michael Brecker, [[Jack DeJohnette]], Dave Holland, [[Ornette Coleman]], [[Charlie Haden]], John Scofield, Eberhard Weber kaj multaj aliaj, sed ankaŭ kun popularmuzikaj muzikistoj kiel Joni Mitchell, Bruce Hornsby samkiel [[David Bowie]] ("This is not America" el la filmo "The Falcon and the Snowman"). Metheny aparte estimas [[Brazila muziko|brazilajn]] muzikistojn, kaj kunverkis ankaŭ sonregistraĵojn de Celia Vaz, Leila Pinheiro, Tulio Mourao, Toninho Horta, Ricardo Silveira kaj [[Milton Nascimento]]. Krom tio li decide influis resp. antaŭenigis la karieron de kelkaj ĵazmuzikistinoj. Li kunlaboris ekzemple kun Silje Nergaard, [[Achinoam Nini]] kaj [[Anna Maria Jopek]]. [[Dosiero:Pat Metheny at MJF.png|eta|Milana Ĵaz-Festivalo en 2008]] == La bando ''Pat Metheny Group'' == Ekde 1976 ekzistas la bando ''Pat Metheny Group'', kiun fondis Metheny kune kun Lyle Mays ([[muzikila klavaro]]). La bando koncertis je variaj personarojn. Ekde 1981 Steve Rodby estas kiel basisto kaj kunproduktisto krom Lyle Mays kaj Pat Metheny konstanta membro de la bando. La komponaĵoj kaj improvizaĵo de Pat Metheny estas treege melodiaj. Tamen ne estas facile kategoriigi ĝin. Liaj sonregistraĵoj kaj projektoj prezentas larĝan stilpaletron, ekde la filmmuzikoj kaj la dense tra-aranĝitaj sonregistraĵoj de la ''Pat Metheny Group'', trans registraĵoj de klasikaj triope muzikataj [[ĵaza normkanto|ĵazaj normkantoj]] ĝis treege eksperimentemaj sonregistraĵoj kaj [[libera ĵazo]] (ekz. sur la albumo ''Song X'' el 1985 kune kun Ornette Coleman kaj ĉefe sur la albumo ''Sign of 4'' el 2002 kun Derek Bailey). Pat Metheny ludas je siaj sonregistraĵoj kaj dum koncertoj aron da parte nekutimaj gitaroj, ekzemple sian 42-kordan ''Pikasso''-gitaron. Krom tio li uzas ekde la albumo ''Offramp'' de la ''Pat Metheny Group'' el 1981 ankaŭ ofte gitar[[sintezilo]]n. Honore al li gitarfabrikanto ''Ibanez'' eldonis la gitarmodelan serion PM. == Eldiroj pri aliaj muzikistoj == Pri Montgomery Metheny diris: :''Mia absolute favorata gitaristo estas Wes Montgomery. Mi pasigis jarojn per tio, ke mi volis soni kiel li. Kaj tiam mi rimarkis, ke mi amas la viron tiom, ke mi neniam plu ludos unu noton, kiu sonas kiel Wes Montgomery. Sed mi transprenis de li la impulson, trovi mian propran voĉon, soni unike.''<ref>Gero Günther: Pat Metheny pri instinkto, en: ''Mercedes-Magazin'' 5/2008, p. 23–28 ([http://www.mercedes-magazine.com/site-media/uploads/pdf_2009_03_04_17_23_42/05_metheny.pdf PDF; 734 KB]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> En la jaro 2000 Pat Metheny kritikis dum intervjuo de la pola televido kaj en interretforumaj kontribuaĵoj la ludon de saksofonisto [[Kenny G]] kaj atakis tiun. Metheny riproĉis ĉefe, ke Kenny G uzas sonregistraĵon de la mortinta trumpetisto [[Louis Armstrong]] kun ''What a Wonderful World'' kiel subtavolo por sia propra muziko.<ref>[http://www.allaboutjazz.com/threads/patmetheny.htm Do you agree with Pat Metheny's comments about Kenny G.? Why? Or why not] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120203052457/http://www.allaboutjazz.com/threads/patmetheny.htm |date=2012-02-03 }}, ''Allaboutjazz.com''</ref> == Muzikistaro de la Pat Metheny Group ekde 2005 == {| |- style="vertical-align:top" | Pat Metheny | akustika [[gitaro]], [[elektra gitaro]], gitar[[sintezilo]] |- | Lyle Mays | [[piano]], [[muzikila klavaro]] |- style="vertical-align:top" | Steve Rodby | [[kontrabaso]], [[basgitaro|elektra basgitaro]], [[violonĉelo]] |- style="vertical-align:top" | Cuong Vu | [[trumpeto]], Gesang |- | Gregoire Maret | diatona [[harmoniko]] |- | Antonio Sanchez | [[frapinstrumentaro]] |} Kiel gastmuzikistoj aŭdeblas sur la albumo Richard Bona (perkutado, kantado), kiu ne plu kunvojaĝas, same kiel [[Dave Samuels]] (perkutado). [[Dosiero:Burton, Metheny and Sanchez at MJF.png|eta|Pat Metheny, Antonio Sanchez kaj Gary Burton (de maldekstre dekstren) ĉe la Milana Ĵaz-Festivalo en 2008]] Januaron de 2005 aperis la nova albumo de la Pat Metheny Group nome ''The Way Up'', suito de Metheny kaj Lyle Mays, en kiu la nova instrumentistaro estas unuafoje aŭdebla: == Diskoj == * Bright Size Life (Pat Metheny, 1976) * Watercolors (Pat Metheny, 1977) * Pat Metheny Group (Pat Metheny Group, 1978) * New Chautauqua (Pat Metheny, 1978) * American Garage (Pat Metheny Group, 1979) * 80/81 (Pat Metheny, 1980) * [[As Falls Wichita, so Falls Wichita Falls]] (Pat Metheny kaj Lyle Mays, 1980) * Offramp (Pat Metheny Group, 1981) * Travels (Pat Metheny Group, 1983 ECM Records GmbH) * First Circle (Pat Metheny Group, 1984) * The Falcon and the Snowman, 1985 (filmmuziko por The Falcon and the Snowman) * Song X (Pat Metheny, Ornette Coleman, 1985) * Still Live (talking) (Pat Metheny Group 1987 at Power Station, NYC) * Letter from Home (Pat Metheny Group, 1989) * Secret Story Live (Pat Metheny, 1992) * The Road to You Live (Pat Metheny Group, 1993) * Zero Tolerance for Silence (Pat Metheny, 1992) * We Live Here (Pat Metheny Group, 1995) * Beyond the Missouri Sky (Charlie Haden & Pat Metheny, 1997) * Imaginary Day (Pat Metheny Group, 1997) * A Map of the World, 1999 (filmmuziko por la samnoma filmo) * Trio 99-00 (Pat Metheny, 2000) * Speaking of Now (Pat Metheny Group, 2002) * One Quiet Night (Pat Metheny, 2003) * The Way Up (Pat Metheny Group, 2005) * Secret Story Pat Metheny, 2007) * Pilgrimage (Michael Brecker, 2007) * Day Trip (Pat Metheny Trio, 2008) * Blue Asphalt (Pat Metheny Group, 2008) (koncertregistaĵo el 1977 <ref> http://www.hartdyke.com/trades/metheny/blueasphalt.html </ref>) * Orchestrion (Pat Metheny, 2010) * What's It All About (sola, Nonesuch, 2011) == Literaturo == * Gero Günther: ''Pat Metheny über Instinkt.'' En: ''Mercedes-Magazin.'' 5/2008, p. 23–28 ([http://www.mercedes-magazine.com/site-media/uploads/pdf_2009_03_04_17_23_42/05_metheny.pdf PDF; 734 KB]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) == Eksteraj ligiloj == * {{commons}} * [http://www.patmetheny.com/ Hejmpaĝo de Pat Metheny] * [http://schneeberg.jimdo.com/pat-metheny/ Detalega diskolisto de Pat Metheny] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120213032326/http://schneeberg.jimdo.com/pat-metheny |date=2012-02-13 }} * [http://www.nzz.ch/nachrichten/kultur/aktuell/die_raschen_wechsel_zwischen_jazz_und_rock_1.667353.html Intervjuo en] ''[[Neue Zürcher Zeitung|Neuen Zürcher Zeitung]],'' 8-an de februaro 2008 {{Portalo Muziko}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵazgitaristoj]] [[Kategorio:Kunfandomuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] adat4vz9nks9fn9js3xqkvz99w1evg7 0 392518 9347733 9274580 2026-04-05T05:15:57Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347733 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Gyula Háy, [[Bertolt Brecht]], [[Ernst Legal]] kaj [[Alexander Abusch]] en packunveno en [[1948]] }} '''Gyula HÁY,''' [[hungare]] '''Háy Gyula,''' [[Esperante]] '''[[Julio]] Háy''' estis [[hungaroj|hungara]] [[verkisto]], [[tradukisto]] kaj [[dramisto]]. Gyula Háy naskiĝis la [[5-a de majo|5-an de majo]] [[1900]] en [[Abony]]. Li mortris la [[7-a de majo|7-an de majo]] [[1975]] en [[Ascona]]. == Biografio == Gyula Háy devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Li partoprenis en [[1919]] la [[revolucio]]n, tial li poste migris al [[Germanio]]. Hejmenveninte li aliĝis al [[komunisto]]j. Pli frue li jam havis sukcesojn en Germanio, sed la evoluanta [[faŝismo]] malpermesis la prezentadojn de ''Isten, császár, paraszt'' (Dio, imperiestro, kamparano), baldaŭe li estis forigita ankaŭ el [[Aŭstrio]]. Ekde [[1935]] li vivis en [[Sovetunio]], kie li faris precipe scenarlibrojn por [[filmo]]j. En [[1945]] li hejmenvenis kaj pro la komunismaj agoj li ekhavis diversajn [[posteno]]jn. En [[1955]] li aliĝis al rondo de [[Imre Nagy]]. Fine de la [[revolucio]] en [[1956]] li dissendis helpokrion en la [[Hungara Radio]]. Tial li estis arestita ĝis [[1960]]. En la [[1960-aj jaroj]] li forlasis [[Hungario]]n kaj vivis en [[Svislando]]. En [[2006]] li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]], pli frue kaj poste ankaŭ aliajn [[premio]]jn. == Verkoj (elekto) == * ''Isten, császár, paraszt'' (Dio, imperiestro, kamparano), [[dramo]], [[1932]] * ''Tiszazug'' (Regiono ĉe [[Tiso]]), [[1936]] * ''A porosz csoda'' (La prusa miraklo), dramo, [[1939]] * ''Ítélet éjszakája'' (Nokto de juĝo), [[1943]] * ''Az élet hídja'' (Ponto de la vivo), teatraĵo pri la unua stabila ponto en [[Budapeŝto]], [[1951]] * ''Mohács'' ([[Mohács]]), dramo, [[1960]] * ''A ló'' (La ĉevalo), dramo, [[1961]] * ''Királydrámák'' (Reĝodramoj), 6 dramoj, [[1964]] * diversaj tradukaĵoj == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hay, Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj dramistoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] mbhhnnn8hxmhf9zx5txfbkfi4aw5sxo 0 392886 9347574 8560391 2026-04-04T19:56:41Z Sj1mor 12103 9347574 wikitext text/x-wiki '''BALOGH Zoltán''' balog, estas hungara/germania grafikisto naskita en [[Oradea]] la [[11-an de marto]] [[1952]]. ==Kariero== Balogh Zoltán studis inter 1961-64 en [[Kluĵo]] en Porinstruista Altlernejo pri Desegno. En 1971 li translokiĝis [[Federacia Respubliko Germanio]]n; li estis projektgrafikisto de la [[Universitato de Ulm]]. ==Fonto== *[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222174943/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan |date=2011-12-22 }} {{Vivtempo|Balogh, Z.}}[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Balogh, Z.]] lgpp17ibxohcmyr2cujf8h4q76sxtgf 9347575 9347574 2026-04-04T19:56:53Z Sj1mor 12103 9347575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BALOGH Zoltán''' balog, estas hungara/germania grafikisto naskita en [[Oradea]] la [[11-an de marto]] [[1952]]. ==Kariero== Balogh Zoltán studis inter 1961-64 en [[Kluĵo]] en Porinstruista Altlernejo pri Desegno. En 1971 li translokiĝis [[Federacia Respubliko Germanio]]n; li estis projektgrafikisto de la [[Universitato de Ulm]]. ==Fonto== *[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222174943/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan |date=2011-12-22 }} {{Vivtempo|Balogh, Z.}}[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Balogh, Z.]] p6glkw6mt3h2q8wcb4za257y70g1fiu 0 393348 9347723 9274655 2026-04-05T05:10:07Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Zsigmond REMENYIK''' [ĵigmond remenjik], [[hungare]] '''Remenyik Zsigmond''' estis [[hungaroj|hungara]] [[verkisto]] kaj [[politikisto]]. Zsigmond Remenyik naskiĝis la [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1900]] en [[Dormánd]]. Li mortis la [[30-a de decembro|30-an de decembro]] [[1962]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Zsigmond Remenyik komencis frekventi [[universitato]]n en [[Oradea|Nagyvárad]] (nuntempa [[Oradea]] en [[Rumanio]]), sed abrupte li forfojaĝis al [[Sud-Ameriko]], kie li pasigis 6 [[jaro]]jn. En [[Ĉilio]] li aperigis [[hispane]] 2 volumojn. Hejmenveninte li verkadis en [[Nyugat]] kaj en simile gravaj [[revuo]]j kaj redaktadis en diversaj periodaĵoj. Inter [[1939]]-[[1941]] li vivis en [[Usono]]. Hejmenveninta li verkadis kritike kaj satire pri la malriĉiĝantaj [[nobelo]]j. == Verkoj (elekto) == * ''Hetedik hónap'' (La sepa monato), [[1927]] * ''Mese habbal'' (Fabelo kun ŝaŭmo), [[1934]] * ''Atyai ház'' (Patra domo), [[1943]] * ''Északi szél'' (Norda vento), [[1947]] * ''Por és hamu'' (Polvo kaj cindro), [[1955]] * ''Vándorlások könyve'' (Libro de migrado), [[1956]] * ''Az idegen'' (La fremduloj), [[1963]] * ''Pokoli disznótor'' (Infera festeno el porkaĵoj), [[dramo]], [[1978]] * ''A képzelgő lámpagyújtogató'' (La deliranta lanternisto), tradukaĵoj el la hispana, [[1979]] == Memorigiloj == * [[muzeo]] "Remenyik Zsigmond" en Dormánd == Fontoj == * Hungara Vikipedio {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Remenyik, Zsigmond}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] 318b6e62qnxoqmxy40v4t76si9ptr7x 0 395161 9347365 9306346 2026-04-04T13:44:06Z Sj1mor 12103 9347365 wikitext text/x-wiki {| style="border:2px solid #E3B707; background: #FFFCEF; margin:0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse; float:right;clear:right; width:300px; text-align:left; font-size:95%;" border="1" cellpadding="2" |- |colspan="2" style="background: #F3E299; font-size:120%" align="center" |KISTANAJ APOLOGIOJ |- |colspan="2" align="center"|''“LETERO AL DIOGNETO”'' |- |aŭtoro = '''anonima''' |- |adresita = '''al la pagana Diogneto''' |- |epoko = '''fino de la [[2-a jarcento]]''' |- |trovita = '''[[Konstantinopolo]] en la [[15-a jarcento]]''' |- |nuna stato = '''detruita dum la prusia-franca milito (1870)''' |- |lingvo = '''greka stilbrila''' |- |kopioj = '''tri ege fidelaj''' |- |enhavo = '''apologio pri kristanismo''' |} '''Letero al Diogneto''' aŭ '''Diognetletero''' estas eble la unua kristana [[Apologetiko|apologetika]] verko, [[Greka Lingvo|greklingva]], eble datebla je la dua duono de la [[2-a jarcento]] de anonima aŭtoro. <ref>Vidu Giovanni Magnani, ''Tu sei il Cristo. Cristologia storica'', 2002.</ref><ref>August Franzen indikas, la saman daton (en Franzen, ''Breve Storia della Chiesa'', Queriniana, 1987)</ref>. == Historio de la dokumento == La dokumento restis nekonata ĝis la [[15-a jarcento]]. Ĉirkaŭ la jaro [[1436]] latina juna kleriko [[Tomaso el Areco]], loĝanta en [[Konstantinopolo]] por studi la grekan lingvon hazarde trafis, inter la paperoj uzitaj de fiŝvendisto por envolvi fiŝon, tiun manuskripton. Kaj tiel oni ekposedis tiun [[kodekso]]n, kiu poste transiris al la manoj de [[Dominikanoj|dominikano]] [[Johano Stojković]] el [[Raguzo (Kroatio)|Raguzo]], kiu tiam membris en la [[legacio]] de la [[Koncilio de Florenco|Koncilio de Bazelo]] ĉe Konstantinopolo. Tiu ĉi ĝin kunportis al [[Bazelo]]. Ĝin ricevis [[humanisto]] [[Johano Reuchlin]]. Sekve en [[1560]] aŭ en [[1580]] ĝi troviĝis en la abatejo de [[Marmoutier]] ([[Alzaco]]), el kie, inter la jaroj [[1793]] kaj [[1795]], estis transigita al la biblioteko de la municipo de [[Strasburgo]]. La 24-an de aŭgusto [[1870]], dum la [[franca-prusia milito]], la prusia artilerio provokis incendion en la biblioteko kiu detruis la manuskripton de tiu greka letero. Spite de tiu perdo, la teksto estas precize konata pro la fakto ke la [[16-a jarcento]] el ĝi oni kopiis tri ekzemplerojn: * unu el ili, aranĝita eble en [[1579]] de [[Bernard Haus]] komisie de [[Martin Crusius]] (1524-1607), estis trovita tri jarcentojn poste kaj nun troviĝas en la biblioteko de la [[Universitato de Tübingen]]; * la dua estis kopiita en [[1586]] de [[Henri Estienne la Juna]] kaj estis publikigita [[1592]]: inter densa notaro komenta kaj ĝustiga, ĝi nun troviĝas en [[Leiden]]; * la tria, kompilita de [[J. J. Beurer]] eble en la jaroj [[1586]] kaj [[1592]], perdiĝis, sed la kopiisto, pri ĝi sciigante al [[Estienne]] kaj al [[Friedrich Sylburg]], transdonis komentojn kaj notojn el kiuj tiu lasta publikigis sian eldonon en [[1593]] savante ankaŭ parton de la komento. Sed kio plej gravas estas la du kontrolkomparojn de la manuskriptoj publikigitaj de [[Eduard Cunitz]] kaj [[Eduard Reuss]], respektive en [[1842]] kaj en [[1861]], por la unua kaj tria eldono de la verkoj de [[Justino Martiro]] publikigitaj iniciate de [[Johann Carl Theodor von Otto]]. Aparte, la kontrolkomparo zorgita de Reŭss estis detalema kaj Otto, kies editoraĵo aperis post la detruo de la manuskripto, ĝin citis abunde, tiel ke la eldono de Otto estas hodiaŭ tiu kiu plej ĝuste informas pri la manuskrupto mem. == Enhavo == Diogneto estas [[Paganismo|pagano]], al kiu la “Letero” estas adresita. Ĝi ekiras per iuj demandoj koncernantaj [[Kristanismo|kristanojn]] per kiuj tiu enketas pri ili. * Kia estas la [[Dio]] de la kristanoj? * Kia la [[religio]] kiu igas ilin tiel kapablaj malŝati la mondon kaj la morton? * Laŭ kio ĝi diferencas el tiu de la [[greko]]j kaj el tiu de [[Judismo|hebreoj]]? * Kial tiu religio, se ĝi estas vera, aperis en la mondo tiom malfrue? La respondo de la aŭtoro encentriĝas en skemeca kaj severa kritiko pri [[politeismo]] kaj judismo: rilate kristanojn, li deklaras, ilia religio ne povas estinti instruata de simpla homo. <br /> Li krome ilustras la kondiĉon de kristanoj en la mondo per serio de [[paradokso]]j, kaj ĝin komparas al la kondiĉo de la [[animo]] en la [[homa korpo]]: * kristanoj estas inkluzivitaj en la mondo, sed ili ne apartenas al la mondo; * ili de ĝi estas malamataj, sed ili amas kaj estas ĝuste ili kiuj ĝin tenas unuigita. Kio subtenas tion ĉion? Tiu religio ne estas frukto de homa elpenso, sed de revelaciiĝo de la dia amo, kiu sendinte sian [[Filo de Dio|Filon]] elaĉetis la homojn el la abismo en kiun ilia nekapablo plenumi la bonon ilin ĵetis. Dio ne pretendis ke ili siafortostreĉe eliru el ĝi, sed lia ŝajna malfrua riveliĝo permesis al la homoj plisperte konsciiĝi pri ilia boneco; kaj lia amo igas ebla la amon praktikitan de la kristanoj en tiu ĉi mondo, kun la rigardo fiksa al sia ĉiela civitaneco. Imitado de tiu konduto estas proponita ankaŭ al Diogneto. La lasta parto de la “Letero” entenas konsiderojn pri la [[revelacio]] pri la diaj misteroj, revelacio transdonita de la ''[[Logos]]'' al la [[Apostolo]]j kaj de tiuj ĉi al la [[Eklezio]], kiu ilin konservas kaj anoncas. Estas ankaŭ proponita ankaŭ interpreto [[Alegorio|alegoria]] de la du arboj de la [[Edena ĝardeno|Edena Paradizo]] kun la celo difini la ĝustan rilaton inter la [[scio]] kaj la dumviva praktiko. == Stilo kaj pritaksoj == La “Letero” estas verkita en altkvalita greko, brila en la argumentado, kapabla saĝe profiti de la rimedoj de la [[retoriko]]. Laŭlonge de la historio ĝi altiris juĝojn entuziasmajn: '''”Juvelo de la kristana antikveco, al kiu praktike neniu verko de la postapostola epoko povas egali pro koncepto kaj stilo"'''. (Semisch, [[1855]]. Unu el la plej elstaraj specialistoj pri la greka literaturo, [[Eduard Norden]], tiun verkon inkluzivas [[1909]] inter la brilegaĵoj greke produktitaj de kristanoj”. Tamen ekzistas ankaŭ legoj malpli pozitivaj same kiel tiu de [[Geffcken]], kiu tiel komentis [[1907]]:<br /> '''”La aŭtoro de la “Letero” skribas al amiko siajn opiniojn pri kristanismo, neniu el kiuj estas [[ideo]], eĉ ne ''pensée'' (komplete kaj logike pritraktata): kontentegante la momentan postulon, li ĉarmforme kolektas ĉiun specon de banalaj esprimoj”.''' Plej signifas estas la formulado pri la funkcio de kristanoj en la mondo tiel taksataj: '''”Oraj partikloj kiuj, eĉ solaj, justigus la detaleman laboron elspezitan por analizo de nia teksto”.''' [[Henri-Irénée Marrou]], specialiste analizanto de la teksto). ''Mistera rilate sian originon kaj sian destinon tra la kristana antikveco, la "Letero al Diogneto” restas do enigma pro ĝia kapablo fascini kaj generi rezervojn.'' La [[Dua Vatikana Koncilio]] ree malkovris tiun verkon proponante el ĝi iujn esprimojn en siaj dokumentoj, precipe por priskribi la kondiĉojn de kristanoj en la mondo. Ĝi estas citata en: * ''[[Lumen Gentium]]'' 38 * ''[[Dei Verbum]]'' 4 * ''[[Ad Gentes]]'' 15 == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [[Andrea Tomasetto]] (zor.), ''Alle origini del Cristianesimo'', Torino, ISBN 88-7547-002-2 * [[Ernesto Buonaiuti]] (zor.), Anonimo del II-III sec. d.C., ''Lettera a Diogneto. Introduzione, traduzione e note di Ernesto Buonaiuti'', a cura di Gino Ragozzino, Napoli, Generoso Procaccini, 1989 (Fragmenta 5) == Voĉoj kurilataj == * [[Apologetiko]] * [[2-a jarcento]] * [[justino Martiro]] == Aliaj projektoj == * [http://it.cathopedia.org/wiki/Lettera_a_Diogneto] Cathpedia == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ora-et-labora.net/diogneto.html Integra teksto de la letero al Diogneto] [[Kategorio:Apostolaj Patroj]] [[Kategorio:Kristana apologetiko]] [[Kategorio:Kontraŭjudismo]] [[Kategorio:Kristanismo kaj judismo]] 8s9w3tn8rh5h7n31z3d9c0woeosyj6q 0 400269 9347372 7847340 2026-04-04T13:47:35Z Sj1mor 12103 9347372 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Michael M. RICHTER''' (naskiĝis la {{daton|21|06|1938}} en Berlin, mortis la [[10-an de julio]] [[2020]]) estis [[Germanio|germana]] [[matematikisto]] kaj komputila [[sciencisto]]. Richter estis konata pro sia kariero en matematika logiko, speciale ne-standarda analizo kaj en [[artefarita intelekto]] kaj kiel pioniro en [[kazo-bazita konkludado]] (CBR, germane ''Fallbasiertes Schließen''). == Vivo == Richter studis matematikon inter 1959 kaj 1965 en la germanaj universitatoj de [[Münster]] kaj [[Freiburg]], kie li doktoriĝis en [[matematika logiko]]. En 1973 li ''habilitiĝis'' pri matematiko en la [[universitato de Tübingen]]. Post prelegado en la [[Universitato de Teksaso en Aŭstino]], li estis profesoro pri matematiko ĉe [[RWTH Aachen]] de 1975 ĝis 1986. En 1986 li fariĝis profesoro pri komputila scienco en la universitato de [[Kaiserslautern]] ([[d:Q1391198]]), kie li prelegis ĝis sia emeritiĝo en 2003. Plurfoje li prelegis en [[Austin]], [[Florianopolis]], [[Calgary]] kaj [[St. Gallen]]. Poste li estis "Adjunct Professor" en la [[Universitato de Kalgario]] kaj "Visiting Professor" en la universitato de [[Santa Catarina]], [[Florianópolis]], Brazilo. Sub lia gvidado 64 studentoj doktoriĝis. Multaj de ili nun estas profesoroj en multaj partoj de la mondo. Dum sia libertempo li partoprenis en multaj [[maratono]]j. == Kelkaj publikaĵoj == * Michael M. Richter: Logikkalküle. Teubner Studienbücher Informatik(Leitfäden der angewandten Mathematik und Mechanik). Stuttgart 1978, p.&nbsp; 232 * Michael M. Richter: Ideale Punkte, Monaden und Nichtstandardmethoden. Viewweg-Verlag, Wiesbaden 1982, p.&nbsp; 269 * Richter, Michael M.: Fallbasiertes Schließen. En: Görz, Günther; Rollinger, Claus-Rainer; Schneeberger, Josef (eld.): Handbuch der Künstlichen Intelligenz. 4-a eld. München/Wien 2003, S. 407-430. ISBN 3-486-27212-8. * B. Benninghofen, Michael M. Richter: A general theory of superinfinitesimals. Fundamenta Mathematicae 128 (1987), p. 199-215. Ĝenerala teorio de superinfinitesimaloj. * The Knuth-Bendix Completion Procedure, the Growth Function and Polycyclic Groups. In: Proc. Logic Colloquium ’86, ed. F. Drake, J. Truss, North-Holland Publ. Co. p. 261-275. * B. Benninghofen, S. Kemmerich, Michael M. Richter: Systems of Reductions. SLN in Computer Science 277 (1987); 265 + VII p. * Michael M. Richter: Prinzipen der Künstlichen Intelligenz. Teubner Studienbücher Informatik, Stuttgart 1989, 355 p. * Michael M. Richter: Prinzipen der Künstlichen Intelligenz (2nd Edition). Teubner Studienbücher Informatik, Stuttgart 1991, p.&nbsp; 355 * Michael M. Richter, S. Wess: Similarity, Uncertainty and Case-Based Reasoning in PATDEX. En: R. S. Boyer (Ed.), Automated Reasoning, Essays in Honor of Woody Bledsoe, Kluwer Academic Publishers, 1991. * T. Pfeifer, Michael M. Richter: Diagnose von Technischen Systemen (diagnozo de teknikaj sistemoj). Deutscher Universitätsverlag 1993 * Recent Developments in Case-Based Reasoning: Improvements of Similarity Measures. In: New Approaches in Classification and Data Analysis, ed. E. Diday, Y. Lechevallier, M. Schader, P. Bertrand, B. Burtschy, eld. Springer 1994, S. 594-601. * R. Kühn, R. Menzel, W. Menzel, U. Ratsch, Michael M. Richter, I. O. Stamatescu: Adaptivity and Learning: An Interdisciplinary Debate. eld. Springer 2003 * Michael M. Richter, Agnar Aamodt: Case-based reasoning foundations. Knowledge Engineering Review,20:3 Cambridge University Press, p. 203-207 (2006). * Foundations of Similarity and Utility. Proc. Flairs 07, AAAI Press * Similarity. En: Case-Based Reasoning for Signals and Imaging, ed. Petra Perner, eld. Springer 2007, p. 25-90. * Michael M. Richter, Rosina Weber: Case-Based Reasoning. A Textbook. Springer Verlag 2013, 520 p. == Eksteraj ligiloj == * http://wwwagse.informatik.uni-kl.de/research/sfb501/a2/pubs.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050316020146/http://wwwagse.informatik.uni-kl.de/research/sfb501/a2/pubs.html |date=2005-03-16 }} * http://www.dfki.de/web/research/km/publications/base_view?pubid=2115 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303235536/http://www.dfki.de/web/research/km/publications/base_view?pubid=2115 |date=2016-03-03 }} * http://www.springerlink.com/content/b8qdp9wfalxxfljh/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Richter,Michael}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj matematikistoj]] 0trgje58h25bf1zxyn1g7afanqz02n2 0 405057 9347265 8390067 2026-04-04T13:15:08Z Sj1mor 12103 9347265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Norman Davies B 11-2013.jpg|eta]] '''Ivor Norman Richard DAVIES''' (naskiĝis la 8-an de junio 1939 en [[Bolton]]) estas brita-[[Kimrio|kimra]] [[historiisto]], [[profesoro]] de la [[Universitato de Londono]], membro de la Pola Akademio de Scipovoj kaj Brita [[Akademio]] kaj aŭtoro de laboraĵoj pri la [[historio]] de [[Eŭropo]], [[Pollando]] kaj la [[Britaj Insuloj]]. == Vivo == Norman Davies estas filo de Richard kaj Elizabeth Davies. Li studis historion en la Magdalena Kolegio ĉe la [[Universitato de Oksfordo]], en [[Grenoblo]], en [[Peruĝo]] kaj en [[Universitato de Sussex]]. En 1973 li [[Doktoro|doktoriĝis]] ĉe la [[Jagelona Universitato]] en [[Krakovo]]. De 1971 li estas [[lekcio|lekciisto]], kaj de 1985 ordinara profesoro en School of Slavonic and East European Studies ([[Skolo]] de [[Slavoj|Slavaj]] kaj [[Orienta Eŭropo|Orient-Eŭropaj]] Studoj) de [[University College London]] en Londono. Krome li estas membro-korespondanto de la Pola Akademio de Scipovoj (pole ''Polska Akademia Umiejętności'') en [[Krakovo]]. Post la pensiiĝo li dediĉis sin al [[verko|verkado]]. Norman Davies estas la aŭtoro de pluraj signifaj historiaj verkoj kiel ''Boże igrzysko'' (Dia ludejo). En 2014 li honore ricevis la polan ŝtatanecon kaj de tiam havas du ŝtatanecojn. == Publikaĵoj en la angla lingvo == * 1972: ''White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20''. (ISBN wydania z 2004: ISBN 0-7126-0694-7) * 1977: ''Poland, Past and Present. A Select Bibliography of Works in English'' (ISBN 0-89250-011-5) * 1981: ''God's Playground. A History of Poland. Vol. 1: The Origins to 1795'', ''Vol. 2: 1795 to the Present'' (Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-925339-0 / ISBN 0-19-925340-4) * 1984: ''Heart of Europe. A Short History of Poland'' (Oksford: Oxford University Press. ISBN 0-19-285152-7) * 1991: ''Jews in Eastern Poland and the USSR, 1939-46'' (Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-06200-1) * 1996: ''Europe: A History'' (Oksford: Oxford University Press. ISBN 0-19-820171-0) * 1997: ''Auschwitz and the Second World War in Poland: A lecture given at the Representations of Auschwitz international conference at the Jagiellonian University'' (Universitas. ISBN 83-7052-935-6) * 1999: ''Red Winds from the North'' (Able Publishing. ISBN 0-907616-45-3) * 1999: ''The Isles. A History'' (Oksford: Oxford University Press. ISBN 0-19-513442-7) * 2001: ''Heart of Europe : The Past in Poland's Present'' (Oxford University Press, USA; ISBN 0-19-280126-0) * 2002 (z Rogerem Moorhouse): ''Microcosm: Portrait of a Central European City'' (London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06243-3) * 2004: ''Rising '44. The Battle for Warsaw'' (Londyn: Pan Books. ISBN 0-333-90568-7) * 2006: ''Europe East and West: A Collection of Essays on European History'' (Jonathan Cape. ISBN 0-224-06924-1) * 2006: ''Europe at War 1939-1945: No Simple Victory'' (Macmillan. ISBN 0-333-69285-3) * 2008: ''To and From. Modern Poland: a journey through postal history'' (Rosikon Press. ISBN 978-83-88848-64-3) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.davies.pl Norman Davies – oficiala retpaĝo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Britaj historiistoj]] j42zmx199sc11f650xs5dii9fy94k04 0 410396 9348000 9328980 2026-04-05T11:26:39Z Sj1mor 12103 9348000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Sugestio''' ({{LingvoKunNomo|la|latin|suggero}} - subŝovi, suflori) estas cediga efikado aŭ influado de pensoj aŭ ideoj, al kiu persono nevole cedas. Oni povas cedi al ideo, imago, deziro aŭ opinio de aliulo aŭ de si mem. == Memsugestio == Se sugestio estas kaŭzita de propra ideo (elpensaĵo, opinio, deziro,...) - temas pri '''memsugestio''' ({{LingvoKunNomo|el|grek|autos}} - mem), kiu povas, sed ne devas, esti konscia. Nekonscia memsugestio povas kaŭzi mensan malsanon. == Vidu ankaŭ == *[[Hipnoto]] *[[Nekonscio]] == Eksteraj ligiloj == *[http://www.hypnosisandsuggestion.org/ Hipnoto kaj sugestio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070602153909/http://www.hypnosisandsuggestion.org/ |date=2007-06-02 }} == Tradukfonto == {{Trad|cs|Sugesce|8848781}} {{Projektoj|ReVo=sugest1.0o}}{{Ĝermo}} [[Kategorio:Socia psikologio]] kmstwo8glih7273o3ndxklam4spmt6s 0 413330 9347191 7939755 2026-04-04T12:27:49Z Sj1mor 12103 9347191 wikitext text/x-wiki '''Antropopoiezo''' estas termino enhavanta koncepton de la sciencoj [[Etnoantropologiaj sciencoj|antropologiaj]] forĝita <ref>Tiu termino estas, foje, deklarita “stranga kaj malbelsona, kvankam utila [http://dotazionex.wordpress.com/2007/06/02/antropopoiesi-la-domanda-fondamentale/].</ref> de antropologo-esploristo [[Francesco Remotti]], profesoro ĉe la [[Universitato de Torino]], kaj indikanta tiun procezon de mem-konstruiĝo de la socia individuo, aparte rilate la modifon de la socialigita korpo. Tiu koncepto trovis akcepton kaj disvolviĝon precipe en la nuntempa literaturo je matricoj itala kaj franca. La teoria kadro kiu fonas en tiu koncepto estas la ideo pri homo kiel estaĵo nekompleta, aŭ ne tute determinita de la [[Genaro|gena hereda havaĵo]]. La homa estaĵo, do, kompletiĝas nur per la akiro de la [[kulturo]]. Antropopoiezo estas laŭ Remotti samtempe [[antropogenezo]] (antropokreiĝo = “renaskiĝo” de la homo kiel socia estaĵo) kaj fabrikado de “modeloj kaj funkcioj de homeco”. La sociaj kaj kulturaj praktikoj “fabrikas” la homon “pere de trudaĵoj je karakteroj [[rito|rita]] kaj [[Institucio|institucia]]. Ekzemploj povas esti la [[cirkumcido]], rito vaste praktikata en [[judismo]] (“kashrut" ) kaj [[islamismo]] kiel [[Transiga rito]] <!--<ref><big>'''Ĝentila kontrolanto, antaŭ forstreki la enhavon de tiu parentezo, vidu ke la artikolo “Transiga rito” ne estas ligita al diversaj viki dum tion fari ne kapablas.Ĝentila aŭtoro, bonvolu ne starigi diskuton ene de la artikolo: por tio estas aparta Diskuto supre maldekstre.</ref></big>--> pri la kristana kredo laŭ kiu iuj [[sakramento]]j stampas en la fideluloj neforigeblan sakramentan karakteron; kaj ankaŭ la konsentitaj simboloj de la [[tonsuro]] aŭ de la “sanktaj vestoj” aŭ la “surmeto de la manoj” kiu transdonus veran povon. La modifo, reala aŭ supozita, de la korpo gravuras la mempercepton, nome la indentiĝo kaj individuiĝo. == Bibliografio == * Francesco Remotti, ''Contro l'identità'', Roma : Laterza, 1999 * Francis Affergan, Silvana Borutti, Claude Calame, Ugo Fabietti, Mondher Kilani, Francesco Remotti, et al. ''Figure dell'umano. Le rappresentazioni dell'antropologia'', Roma : Meltemi, [[2005]] == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Transiga rito]] * [[Antropologio]] * [[Sociologio]] [[Kategorio:Antropologio de la korpo]] [[Kategorio:Antropologio]] 86fdaamx55cim8ajjmeim03e70xsp1i 0 413533 9347888 9093214 2026-04-05T07:51:02Z ThomasPusch 1869 9347888 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fra Angelico 052.jpg|eta|dekstra|Tonsurato en pentraĵo de [[Fra Angelico]].]] La '''tonsuro''' estas rita praktiko uzita en diversaj religioj; en [[kristanismo|kristanaj]] eklezioj ĝi konsistas en la razado de eroj de haroj sur la kapo de la [[kleriko]]. Signo de rezigno al la mondo kaj al ties mondumaĵoj, ĝi estas ankaŭ, kun la surmeto de la nova vesto, elemento de rito kiu simbolas morton kaj renaskiĝon kiel forviŝon de la antaŭaj [[peko]]j. == Historio de la tonsuro == La origino, en kristanismo, de la tonsuro malmulte certas, sed certas ke ĝi ne estis vaste praktikata en la [[Antikva epoko|antikvaj epokoj]]. Eble troveblas ligo, kristanigita, kun la tonsuro praktikata en Romo sur infano dum [[transiga rito]]. <ref>Marie-France Auzepy, Histoire du poil, Belin, 2011, 352, isbn=2701148219</ref> La tonsuro enradikiĝis kaj fariĝis komuna komence de la [[mezepoko]]. Sankta [[Hieronimo|Hieronimo el Stridono]] aludas al tonsuro preterpase kaj ĝin aprobas en la mezuro ke ĝi utilu por distingi la klerikojn de barbaroj kaj soldatoj, sed kondiĉe ke la kranio ne estu tute razita, marko senhonoriga de la sklavoj iam en Romo. [[Dosiero:Swastik on head.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Hinda junulo estas tonsurita dum la festo ''Upanayana''}}]] La tonsuro aperis dekomence sur la kapo de la [[monaĥismo|monaĥo]] antaŭ konkeri la sekularajn pastrojn (6-a jarcento ĉirkaŭ); kaj fine estis vastigita de la fratuloj de [[Sankta Francisko el Asizo|Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]]. Ekde la 7-a jarcento ekaperis diversaj formoj de tonsuro kaj konkuris por ... superegi. Ili estas: * la '''orienta tonsuro''', konsistata en tutkapa razado, taksata sugestita de la apostolo [[Sankta Paŭlo]]; estas praktikata ĉe la Ortodoksa Eklezio kaj ĉe la Orientaj Katolikaj Komunumoj; * la '''kelta tonsuro''', konsistanta en la razado de ero antaŭa de la kapo, de orelo al orelo, taksata inpirita de la aŭtoritato de la apostolo [[Sankta Johano]]; * la '''roma tonsuro''', konsistanta en la razado de la nura alta ero de la kranio, dum la ceteraj haroj formas kronon, taksata fondita sur la aŭtoritato de la apostolo [[Petro]]. [[Dosiero:Tonsure fx tr.png|eta|dekstra|287ra|Roma tonsuro]] [[Dosiero:Stone sculpture of celtic hero2.jpg|eta|maldekstra|150ra|Kelta tonsuro en bohema skulptaĵo]] La [[benediktana regulo]] (6-a jarcento) mencias preterpase la tonsuron, parolante pri iuj kiun "mensogas antaŭ Dio per sia tonsuro" (ch. 1, 7). Ene de la [[Katolika Eklezio]] la roma tonsuro tute superis la aliajn du; kaj restis deviga ĝis 1972, kiam ''Motuproprio'' '''Ministeria quædam''' de [[Paŭlo la 6-a]] ĝin igis libervola, konsentante kun la nerekta invito de la [[Dua Vatikana Koncilio]]<ref>La tonsurado, laŭ la kanona juro, kutime antaŭis, kiel «minoraj ordinoj» la ricevadon de la «majoraj ordinoj» kaj konsistis en tranĉo de kvin hartufoj.</ref> Tonsuro estas praktika ankaŭ en [[hinduismo]] kaj [[budismo]] kaj [[islamismo]] kaj, se koncerni la religian traktadon de la hararo, ankaŭ en [[judismo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Transiga rito]] * [[Sinodo de Whitby]] * [[Kapo de monaĥo]] * [[Froko|religia vesto]] * [[Antropopoiezo]] {{Projektoj|ReVo=tonsur}} [[Kategorio:Kristanaj ritoj]] [[Kategorio:Tradicio]] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Hararanĝoj]] 1jp40vt89tbbvst7axp26rcq5rm6kos 9347890 9347888 2026-04-05T07:54:35Z ThomasPusch 1869 vidu la diskutpaĝan noton. 9347890 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fra Angelico 052.jpg|eta|dekstra|Tonsurato en pentraĵo de [[Fra Angelico]].]] La '''tonsuro''' estas rita praktiko uzita en diversaj religioj; en [[kristanismo|kristanaj]] eklezioj ĝi konsistas en la razado de eroj de haroj sur la kapo de la [[kleriko]]. Signo de rezigno al la mondo kaj al ties mondumaĵoj, ĝi estas ankaŭ, kun la surmeto de la nova vesto, elemento de rito kiu simbolas morton kaj renaskiĝon kiel forviŝon de la antaŭaj [[peko]]j. == Historio de la tonsuro == La origino, en kristanismo, de la tonsuro malmulte certas, sed certas ke ĝi ne estis vaste praktikata en la [[Antikva epoko|antikvaj epokoj]]. Eble troveblas ligo, kristanigita, kun la tonsuro praktikata en Romo sur infano dum [[transiga rito]]. <ref>Marie-France Auzepy, Histoire du poil, Belin, 2011, 352, isbn=2701148219</ref> La tonsuro enradikiĝis kaj fariĝis komuna komence de la [[mezepoko]]. Sankta [[Hieronimo|Hieronimo el Stridono]] aludas al tonsuro preterpase kaj ĝin aprobas en la mezuro ke ĝi utilu por distingi la klerikojn de barbaroj kaj soldatoj, sed kondiĉe ke la kranio ne estu tute razita, marko senhonoriga de la sklavoj iam en Romo. [[Dosiero:Swastik on head.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Hinda junulo estas tonsurita dum la festo ''Upanayana''}}]] La tonsuro aperis dekomence sur la kapo de la [[monaĥismo|monaĥo]] antaŭ konkeri la sekularajn pastrojn (6-a jarcento ĉirkaŭ); kaj fine estis vastigita de la fratuloj de [[Sankta Francisko el Asizo|Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]]. Ekde la 7-a jarcento ekaperis diversaj formoj de tonsuro kaj konkuris por ... superegi. Ili estas: * la '''orienta tonsuro''', konsistata en tutkapa razado, taksata sugestita de la apostolo [[Sankta Paŭlo]]; estas praktikata ĉe la Ortodoksa Eklezio kaj ĉe la Orientaj Katolikaj Komunumoj; * la '''kelta tonsuro''', konsistanta en la razado de ero antaŭa de la kapo, de orelo al orelo, taksata inpirita de la aŭtoritato de la apostolo [[Sankta Johano]]; * la '''roma tonsuro''', konsistanta en la razado de la nura alta ero de la kranio, dum la ceteraj haroj formas kronon, taksata fondita sur la aŭtoritato de la apostolo [[Petro]]. [[Dosiero:Tonsure fx tr.png|eta|dekstra|287ra|Roma tonsuro]] [[Dosiero:Stone sculpture of celtic hero2.jpg|eta|maldekstra|150ra|Kelta tonsuro en bohema skulptaĵo]] La [[benediktana regulo]] (6-a jarcento) mencias preterpase la tonsuron, parolante pri iuj kiun "mensogas antaŭ Dio per sia tonsuro" (ch. 1, 7). Ene de la [[Katolika Eklezio]] la roma tonsuro tute superis la aliajn du; kaj restis deviga ĝis 1972, kiam ''Motuproprio'' '''Ministeria quædam''' de [[Paŭlo la 6-a]] ĝin igis libervola, konsentante kun la nerekta invito de la [[Dua Vatikana Koncilio]]<ref>La tonsurado, laŭ la kanona juro, kutime antaŭis, kiel «minoraj ordinoj» la ricevadon de la «majoraj ordinoj» kaj konsistis en tranĉo de kvin hartufoj.</ref> Tonsuro estas praktika ankaŭ en [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamo]] kaj, se koncerni la religian traktadon de la hararo, ankaŭ en [[judismo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Transiga rito]] * [[Sinodo de Whitby]] * [[Kapo de monaĥo]] * [[Froko|religia vesto]] * [[Antropopoiezo]] {{Projektoj|ReVo=tonsur}} [[Kategorio:Kristanaj ritoj]] [[Kategorio:Tradicio]] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Hararanĝoj]] 2n1szk1pj4k7n641578g3fz994xvfgs 9347891 9347890 2026-04-05T07:56:19Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9347891 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fra Angelico 052.jpg|eta|dekstra|Tonsurato en pentraĵo de [[Fra Angelico]].]] La '''tonsuro''' estas rita praktiko uzita en diversaj religioj; en [[kristanismo|kristanaj]] eklezioj ĝi konsistas en la razado de eroj de haroj sur la kapo de la [[kleriko]]. Signo de rezigno al la mondo kaj al ties mondumaĵoj, ĝi estas ankaŭ, kun la surmeto de la nova vesto, elemento de rito kiu simbolas morton kaj renaskiĝon kiel forviŝon de la antaŭaj [[peko]]j. == Historio de la tonsuro == La origino, en kristanismo, de la tonsuro malmulte certas, sed certas ke ĝi ne estis vaste praktikata en la [[Antikva epoko|antikvaj epokoj]]. Eble troveblas ligo, kristanigita, kun la tonsuro praktikata en Romo sur infano dum [[transiga rito]]. <ref>Marie-France Auzepy, Histoire du poil, Belin, 2011, 352, isbn=2701148219</ref> La tonsuro enradikiĝis kaj fariĝis komuna komence de la [[mezepoko]]. Sankta [[Hieronimo|Hieronimo el Stridono]] aludas al tonsuro preterpase kaj ĝin aprobas en la mezuro ke ĝi utilu por distingi la klerikojn de barbaroj kaj soldatoj, sed kondiĉe ke la kranio ne estu tute razita, marko senhonoriga de la sklavoj iam en Romo. [[Dosiero:Swastik on head.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Hinda junulo estas tonsurita dum la festo ''Upanayana''}}]] La tonsuro aperis dekomence sur la kapo de la [[monaĥismo|monaĥo]] antaŭ konkeri la sekularajn pastrojn (6-a jarcento ĉirkaŭ); kaj fine estis vastigita de la fratuloj de [[Sankta Francisko el Asizo|Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]]. Ekde la 7-a jarcento ekaperis diversaj formoj de tonsuro kaj konkuris por ... superegi. Ili estas: * la '''orienta tonsuro''', konsistata en tutkapa razado, taksata sugestita de la apostolo [[Sankta Paŭlo]]; estas praktikata ĉe la Ortodoksa Eklezio kaj ĉe la Orientaj Katolikaj Komunumoj; * la '''kelta tonsuro''', konsistanta en la razado de ero antaŭa de la kapo, de orelo al orelo, taksata inpirita de la aŭtoritato de la apostolo [[Sankta Johano]]; * la '''roma tonsuro''', konsistanta en la razado de la nura alta ero de la kranio, dum la ceteraj haroj formas kronon, taksata fondita sur la aŭtoritato de la apostolo [[Petro]]. [[Dosiero:Tonsure fx tr.png|eta|dekstra|287ra|Roma tonsuro]] [[Dosiero:Stone sculpture of celtic hero2.jpg|eta|maldekstra|150ra|Kelta tonsuro en bohema skulptaĵo]] La [[benediktana regulo]] (6-a jarcento) mencias preterpase la tonsuron, parolante pri iuj kiun "mensogas antaŭ Dio per sia tonsuro" (ch. 1, 7). Ene de la [[Katolika Eklezio]] la roma tonsuro tute superis la aliajn du; kaj restis deviga ĝis 1972, kiam ''Motuproprio'' '''Ministeria quædam''' de [[Paŭlo la 6-a]] ĝin igis libervola, konsentante kun la nerekta invito de la [[Dua Vatikana Koncilio]]<ref>La tonsurado, laŭ la kanona juro, kutime antaŭis, kiel «minoraj ordinoj» la ricevadon de la «majoraj ordinoj» kaj konsistis en tranĉo de kvin hartufoj.</ref> Tonsuro estas praktika ankaŭ en [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamo]] kaj, se koncerni la religian traktadon de la hararo, ankaŭ en [[judismo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Transiga rito]] * [[Sinodo de Whitby]] * [[Froko|religia vesto]] * [[Antropopoiezo]] {{Projektoj|ReVo=tonsur}} [[Kategorio:Kristanaj ritoj]] [[Kategorio:Tradicio]] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Hararanĝoj]] fxkloxxd2g8010ahljxd6iq5loopf84 9347892 9347891 2026-04-05T07:56:52Z ThomasPusch 1869 /* Vidu ankaŭ */ 9347892 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fra Angelico 052.jpg|eta|dekstra|Tonsurato en pentraĵo de [[Fra Angelico]].]] La '''tonsuro''' estas rita praktiko uzita en diversaj religioj; en [[kristanismo|kristanaj]] eklezioj ĝi konsistas en la razado de eroj de haroj sur la kapo de la [[kleriko]]. Signo de rezigno al la mondo kaj al ties mondumaĵoj, ĝi estas ankaŭ, kun la surmeto de la nova vesto, elemento de rito kiu simbolas morton kaj renaskiĝon kiel forviŝon de la antaŭaj [[peko]]j. == Historio de la tonsuro == La origino, en kristanismo, de la tonsuro malmulte certas, sed certas ke ĝi ne estis vaste praktikata en la [[Antikva epoko|antikvaj epokoj]]. Eble troveblas ligo, kristanigita, kun la tonsuro praktikata en Romo sur infano dum [[transiga rito]]. <ref>Marie-France Auzepy, Histoire du poil, Belin, 2011, 352, isbn=2701148219</ref> La tonsuro enradikiĝis kaj fariĝis komuna komence de la [[mezepoko]]. Sankta [[Hieronimo|Hieronimo el Stridono]] aludas al tonsuro preterpase kaj ĝin aprobas en la mezuro ke ĝi utilu por distingi la klerikojn de barbaroj kaj soldatoj, sed kondiĉe ke la kranio ne estu tute razita, marko senhonoriga de la sklavoj iam en Romo. [[Dosiero:Swastik on head.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Hinda junulo estas tonsurita dum la festo ''Upanayana''}}]] La tonsuro aperis dekomence sur la kapo de la [[monaĥismo|monaĥo]] antaŭ konkeri la sekularajn pastrojn (6-a jarcento ĉirkaŭ); kaj fine estis vastigita de la fratuloj de [[Sankta Francisko el Asizo|Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]]. Ekde la 7-a jarcento ekaperis diversaj formoj de tonsuro kaj konkuris por ... superegi. Ili estas: * la '''orienta tonsuro''', konsistata en tutkapa razado, taksata sugestita de la apostolo [[Sankta Paŭlo]]; estas praktikata ĉe la Ortodoksa Eklezio kaj ĉe la Orientaj Katolikaj Komunumoj; * la '''kelta tonsuro''', konsistanta en la razado de ero antaŭa de la kapo, de orelo al orelo, taksata inpirita de la aŭtoritato de la apostolo [[Sankta Johano]]; * la '''roma tonsuro''', konsistanta en la razado de la nura alta ero de la kranio, dum la ceteraj haroj formas kronon, taksata fondita sur la aŭtoritato de la apostolo [[Petro]]. [[Dosiero:Tonsure fx tr.png|eta|dekstra|287ra|Roma tonsuro]] [[Dosiero:Stone sculpture of celtic hero2.jpg|eta|maldekstra|150ra|Kelta tonsuro en bohema skulptaĵo]] La [[benediktana regulo]] (6-a jarcento) mencias preterpase la tonsuron, parolante pri iuj kiun "mensogas antaŭ Dio per sia tonsuro" (ch. 1, 7). Ene de la [[Katolika Eklezio]] la roma tonsuro tute superis la aliajn du; kaj restis deviga ĝis 1972, kiam ''Motuproprio'' '''Ministeria quædam''' de [[Paŭlo la 6-a]] ĝin igis libervola, konsentante kun la nerekta invito de la [[Dua Vatikana Koncilio]]<ref>La tonsurado, laŭ la kanona juro, kutime antaŭis, kiel «minoraj ordinoj» la ricevadon de la «majoraj ordinoj» kaj konsistis en tranĉo de kvin hartufoj.</ref> Tonsuro estas praktika ankaŭ en [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamo]] kaj, se koncerni la religian traktadon de la hararo, ankaŭ en [[judismo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Transiga rito]] * [[Sinodo de Whitby]] * [[Froko|religia vesto]] * [[Antropopoiezo]] {{Projektoj|ReVo=tonsur}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Tradicioj]] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Hararanĝoj]] d2funoonsrym8oudlawqozlh7zy8i3b 9347894 9347892 2026-04-05T08:00:54Z ThomasPusch 1869 9347894 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fra Angelico 052.jpg|eta|dekstra|Tonsurato en pentraĵo de [[Fra Angelico]].]] La '''tonsuro''' estas rita praktiko uzita en diversaj religioj; en [[kristanismo|kristanaj]] eklezioj ĝi konsistas en la razado de eroj de haroj sur la kapo de la [[kleriko]]. Signo de rezigno al la mondo kaj al ties mondumaĵoj, ĝi estas ankaŭ, kun la surmeto de la nova vesto, elemento de rito kiu simbolas morton kaj renaskiĝon kiel forviŝon de la antaŭaj [[peko]]j. == Historio de la tonsuro == La origino, en kristanismo, de la tonsuro malmulte certas, sed certas ke ĝi ne estis vaste praktikata en la [[Antikva epoko|antikvaj epokoj]]. Eble troveblas ligo, kristanigita, kun la tonsuro praktikata en Romo sur infano dum [[transiga rito]]. <ref>Marie-France Auzepy, Histoire du poil, Belin, 2011, 352, isbn=2701148219</ref> La tonsuro enradikiĝis kaj fariĝis komuna komence de la [[mezepoko]]. Sankta [[Hieronimo|Hieronimo el Stridono]] aludas al tonsuro preterpase kaj ĝin aprobas en la mezuro ke ĝi utilu por distingi la klerikojn de barbaroj kaj soldatoj, sed kondiĉe ke la kranio ne estu tute razita, marko senhonoriga de la sklavoj iam en Romo. [[Dosiero:Swastik on head.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Hinda junulo estas tonsurita dum la festo ''Upanayana''}}]] La tonsuro aperis dekomence sur la kapo de la [[monaĥismo|monaĥo]] antaŭ konkeri la sekularajn pastrojn (6-a jarcento ĉirkaŭ); kaj fine estis vastigita de la fratuloj de [[Sankta Francisko el Asizo|Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]]. Ekde la 7-a jarcento ekaperis diversaj formoj de tonsuro kaj konkuris por ... superegi. Ili estas: * la '''orienta tonsuro''', konsistata en tutkapa razado, taksata sugestita de la apostolo [[Sankta Paŭlo]]; estas praktikata ĉe la Ortodoksa Eklezio kaj ĉe la Orientaj Katolikaj Komunumoj; * la '''kelta tonsuro''', konsistanta en la razado de ero antaŭa de la kapo, de orelo al orelo, taksata inpirita de la aŭtoritato de la apostolo [[Sankta Johano]]; * la '''roma tonsuro''', konsistanta en la razado de la nura alta ero de la kranio, dum la ceteraj haroj formas kronon, taksata fondita sur la aŭtoritato de la apostolo [[Petro]]. [[Dosiero:Tonsure fx tr.png|eta|dekstra|287ra|Roma tonsuro]] [[Dosiero:Stone sculpture of celtic hero2.jpg|eta|maldekstra|200ra|Kelta tonsuro en bohema skulptaĵo]] [[Dosiero:DEU Pfaffenhofen (Württemberg) COA.svg|eta|150ra|{{centre|la blazono de la komunumo [[Pfaffenhofen (Virtembergo)]] de supre montras kapon de mezepoka pastro kun tonsuro}}]] La [[benediktana regulo]] (6-a jarcento) mencias preterpase la tonsuron, parolante pri iuj kiun "mensogas antaŭ Dio per sia tonsuro" (ch. 1, 7). Ene de la [[Katolika Eklezio]] la roma tonsuro tute superis la aliajn du; kaj restis deviga ĝis 1972, kiam ''Motuproprio'' '''Ministeria quædam''' de [[Paŭlo la 6-a]] ĝin igis libervola, konsentante kun la nerekta invito de la [[Dua Vatikana Koncilio]]<ref>La tonsurado, laŭ la kanona juro, kutime antaŭis, kiel «minoraj ordinoj» la ricevadon de la «majoraj ordinoj» kaj konsistis en tranĉo de kvin hartufoj.</ref> Tonsuro estas praktika ankaŭ en [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamo]] kaj, se koncerni la religian traktadon de la hararo, ankaŭ en [[judismo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Transiga rito]] * [[Sinodo de Whitby]] * [[Froko|religia vesto]] * [[Antropopoiezo]] {{Projektoj|ReVo=tonsur}} [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Tradicioj]] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Hararanĝoj]] lowkt2cm5hnnjhk6ml3k8io0jxn631z 0 414705 9347364 8223644 2026-04-04T13:43:50Z Sj1mor 12103 9347364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | nomo = Herta Däubler-Gmelin | dosiero = Herta Däubler-Gmelin 1009.jpg | grandeco de dosiero = 200px | priskribo = Herta Däubler-Gmelin en 2008 | ofico = ministro pri justico en la [[registaro de Germanio]] | de = {{dato|27|oktobro|1998}} | ĝis = {{dato|22| oktobro |2002}} | naskiĝis = {{naskiĝdato|1943|08|12}} en [[Bratislavo]], [[Slovakio]] | profesio = [[politikisto]] kaj [[juristo]] | partio = [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] }} '''Herta Däubler-Gmelin''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1943|08|12}} en [[Bratislavo]], [[Slovakio]]) estas [[germanoj|germana]] [[politikisto]] kaj [[juristo]]. La {{aĝo|1943|08|12}}-jarulino estis filino de Hans Gmelin, kiu estis urbestro de [[Tübingen]] inter 1954 kaj 1974, kaj post la [[abituro]] studis [[historio]]n, [[ekonomiko]]n, [[politika scienco|politikan sciencon]] kaj [[juro]]n en la [[Universitato de Tübingen]] kaj [[FU Berlin|Berlino]]. En 1965 ŝi membriĝis en la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] kaj en 1972 iĝis membro de la nacia parlamento ''[[Bundestag]]''. En la [[unua ministraro de Gerhard Schröder]], kiu reprezentis la [[registaro de Germanio|registaron de Germanio]] inter la [[27-a de oktobro]] [[1998]] kaj la [[22-a de oktobro]] [[2002]], ŝi estis [[ministrino]] pri justico. En la sekva registaro, ŝian pozicion transprenis la sampartianino [[Brigitte Zypries]]. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.daeubler-dmelin.de oficiala persona retejo de Herta Däubler-Gmelin]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ĝermo|germana politikisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Daubler-Gmelin}} [[Kategorio:Unua ministraro de Gerhard Schröder]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj ministroj pri justico]] d7h9rw8t7iu3eecb2wr83imvc961zct 0 415268 9347193 8909086 2026-04-04T12:27:59Z Sj1mor 12103 9347193 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''DANCS Rózsa''' [denĉ] estas hungara verkistino, libroeldonistino, redaktorino en [[Kanado]]. Ŝi naskiĝis en [[Valea lui Mihai]] ([[Rumanio]]) en [[1945]]. ==Biografio== Rózsa Dancs pasigis sian infanaĝon en [[Măgheruş (Ozun)]]. Ŝi studis en Pedagogia Altlernejo de [[Târgu Mureș]], poste en [[UBB]] de [[Kluĵo]]. Ŝi instruis hungaran lingvon kaj literaturon en [[Distrikto Covasna]]. En [[1987]] ŝi elmigris en [[Kanado]]n, tie ŝi diplomitiĝis pri historio kaj bibliotekscienco en [[Universitato de Toronto]]. Ŝi fondis kun sia edzo, profesoro [[György Telch]] libroeldonejon nomita ''Kaleidoscope Publishing'' en 1998 kaj de tiu jaro ili eldonas dulingvan (hungaran-anglan) revuon titolitan ''Kalejdoszkóp''. ==Libroj== * ''Vaddisznók törték a törökbúzát'' - 250 p., Toronto, Sigma Publishing, 2000. ==Fonto== * [http://www.kalejdoszkop.com/bemutatkozas.htm Biografiaj indikoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Dancs, R.}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj eldonistoj]] tms8t3pdstnb6ov2n400t4ms2jcscaw 0 415321 9347952 8556682 2026-04-05T10:10:56Z Adam78 474 9347952 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo}} '''LITTECZKY-KRAUSZ Ilona''' [litecki-kraus] estis rumania hungara pentristino. Ŝi naskiĝis en [[Satmaro]] [[1900]] kaj mortis en [[Satmaro]] en [[1975]]. Ŝi estis la edzino de [[Endre Litteczky]]. ==Biografio== Ilona Litteczky-Krausz estis memlerninta artistino. Ŝi havis multajn insividuajn ekspoziciojn. Ŝia memoraĵo (manuskripte) estas valora dokumento pri la arta vivo de [[Satmaro]]. Kiel instruistino de la arta popollernejo helpis plurajn gejunulojn en iliaj disvolviĝo. ==Fonto== *[http://www.muhisandor.eoldal.hu/cikkek/muveszet/b.-a-szatmari-kepzomuveszek-nevsora--adatai--ii-.html Biografiaj indikoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Litteczky-Krausz, I.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj]] oetr566035frhiikuriekev7vtoekfu 0 415390 9347726 8034329 2026-04-05T05:12:03Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Erzsébet Andics''' [erĵEbet andiĉ], [[hungare]] '''Andics Erzsébet''' estis [[hungara]] [[historiisto]], [[politikisto]], [[profesoro]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]]. Ŝia [[edzo]] estis [[Andor Berei]]. Erzsébet Andics naskiĝis la {{daton|22|junio}} [[1902]] en [[Budapeŝto]]. Ŝi mortis la {{daton|2|aprilo}} [[1986]] en Budapeŝto. == Biografio == Erzsébet Andics aliĝis al [[komunisto]]j en [[1918]]. En la sekva jaro ŝi rifuĝis al [[Vieno]], kie ŝi frekventis [[universitato]]n, sed en [[1921]] ŝi hejmenvenis, kie ŝi tuj estis arestita. La [[ŝtato]] ŝanĝis ŝin por alia malliberulo en [[Sovetunio]], tial ŝi en [[Moskvo]] daŭris lernadon en universitato. Ekde [[1930]] ŝi instruis samloke. En [[1945]] ŝi hejmenvenis kaj tuj iĝis parlamentano ĝis [[1958]]. Baldaŭe ŝi ankaŭ instruis en universitato en Budapeŝto kaj havis diversajn [[posteno]]jn. Post la [[revolucio]] en [[1956]] ŝi denove migris al Sovetunio, sed ŝi revenis en [[1958]]. Hejmenveninte ŝia politika kariero finiĝis (pro fideleco al [[Mátyás Rákosi]]), sed ŝi laboris plu kiel historiisto. Ŝi ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1949]]. == Verkaro (elekto) == * ''Munkásosztály és nemzet'' (Laboristaro kaj nacio) 1945 * ''A magyarországi munkásmozgalom az 1848–1849-es forradalomtól és szabadságharctól az 1917-es Nagy Októberi Szocialista Forradalomig'' (La hungarlanda laborista movado de la revolucio en [[1848]] ĝis la Granda Oktobra Socialisma Revolucio ĝis [[1917]]) [[1954]] * ''Metternich és Magyarország'' ([[Klemens von Metternich]] kaj [[Hungario]]) [[1975]] == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andics}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] fk9bd0lsynbme0hu36xg7ucm7jwwd63 0 415392 9347724 9275544 2026-04-05T05:10:46Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = László Rudas |dosiero = RudasLászló.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = László Rudas }} '''László Rudas''' [lAslO rudaŝ], [[hungare]] '''Rudas László''' estis [[hungara]] [[filozofo]], [[politikisto]], [[ĵurnalisto]], [[profesoro]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]]. László Rudas naskiĝis kiel ''Róth Adolf'' la {{daton|21|februaro}} [[1885]] en [[Sárvár]]. Li mortis la {{daton|29|aprilo}} [[1950]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == László Rudas frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto, kie li interesiĝis ankaŭ pri politiko. En [[1907]] li vojaĝis al [[Parizo]]. Hejmenveninta li estis unu el la fondintoj de komunista [[partio]] kaj li redaktis ties periodaĵon. En [[1919]] kiel hungara delegito li kontaktiĝis kun [[Lenino]] en [[Moskvo]]. Post fiasko de [[Hungara Sovetrespubliko]] li rifuĝis al [[Vieno]], poste al [[Sovetunio]]. En Moskvo li instruis en universitato kaj li havis diversajn [[posteno]]jn. Dum la [[2-a mondmilito]] li agitis inter hungaraj militkaptitoj. Hejmenveninte li iĝis parlamentano inter [[1945]]–[[1950]] kiel fidelulo de [[Mátyás Rákosi]], sed li instruis ankaŭ en universitato havanta gravan postenon. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1949]]. == Liaj tradukaĵoj (elekto) == * Lenino: ''Ŝtato kaj revolucio'' 1919 * gravaj verkoj de [[Friedrich Engels]], [[Karl Marx]] kaj Lenino == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj|Rudas]] [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj|Rudas]] [[Kategorio:Hungaraj filozofoj|Rudas]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj|Rudas]] d8mncu1nf9fqimkwna7b95ip3y0rsgl 0 417619 9347177 8730140 2026-04-04T12:19:34Z Sj1mor 12103 9347177 wikitext text/x-wiki Tio estas la listo de [[rolulo]]j de la japana [[animeo|anime]]-serio [[Neon Genesis Evangelion]] kaj de la sekvantaj animaciaj filmoj. Ili estas dezajnitaj de [[Sadamoto Joŝijuki]]. La reĝisoro kaj ĉefa scenaristo [[Anno Hideaki]] de la anime-serio provis krei personojn de la roluloj tiel, ke ili prezentiĝas diverse al diversaj spektantoj, por preventi la unuecan teorion de okazantaĵo en la animeo. Iu vidas en la rolulo [[psikologio|psiĥologian]], [[historio|historian]], [[religio|religian]] aŭ [[filozofio|filozofian]] simbolon, kiam aliaj vidas sin mem. Roluloj devas speguli diversajn partojn de la personeco de [[Anno Hideaki]]. La maskota rolulo de la animeo Neon Genesis Evangelion estas [[Sklatera pingveno]] nome Pen Pen. == Pilotoj == La pilotoj de la [[meĥao]]j "Evangelion" estas lernantoj, apartenantaj al la klaso 2-A de la lernejo 707 en la urbo "Tokio-3". * '''Ikari Ŝinĝi''' (碇 シンジ [Ikari Ŝinĝi]) : [[Sejuo]] — [[Ogata Megumi]] Ĉefa heroo de la serio, piloto de Evangelion-01, "tria infano", 14-jaraĝa filo de Ikari Gendo kaj Ikari Jui. Li estas sinĝena adoleskulo, [[melankoliulo]] kaj [[introvertito]]. Post morto de lia patrino li estis forlasita de lia patro, anstataŭ kiu zorgis pri li lia instruisto. Rezulte Ŝinĝi kreskis al malkomunikema ermito, kiu emas al [[eskapismo|eskapo]] el malfacilaj situacioj. Li estis venigita de lia patro Gendo en Tokion-3, kie Gendo laboras en "NERV", sed evidentiĝis, ke la patro volas, nur ke lia filo pilotu Evangelionon. Ŝingi malfacile proksimiĝas kun homoj, li multe pasigas tempon sole, pripensadante sian vivon. La animeo multe atentigas al interrilatoj de Ŝinĝi kun aliaj roluloj. Li amikiĝis kun Toĝi kaj Kensuke, li sentas al Rej ion similan al parenca rilato, li okazas altirita al malorda rilato kun Aska. {{-}} * '''Ajanami Rej''' (綾波 レイ [Ajanami Rei]) : [[Sejuo]] — [[Hajaŝibara Megumi]] Piloto de Evangelion-00, "unua infano", 14-jaraĝa junulino. Dekomence la spektanto vidas ŝin forigitan, tute senemocian kaj emantan al soleco. Ŝi rilatas nur kun Ikari Gendo. Poste ŝi proksimiĝas al Ŝinĝi. Tamen Aska, kiu estas tre malsama, malŝatas kaj mokas ŝin. Evidentiĝas, ke Rej estas vazo por animo de "Anĝelo" Lilit kaj ke ŝi estas [[klono (biologio)|klono]], kreita de Ikari Gendo kaj Fujucuki Kozo. Tiu klono devis esti uzata kiel ilon por atingi "Tutecon". {{-}} * '''Aska Langlej''' (惣流・アスカ・ラングレー [Sōrjū Asuka Rangurē]) : [[Sejuo]] — [[Mijamura Juko]] Piloto de Evangelion-02, "dua infano", 14-jaraĝa junulino. Ŝi venis el [[Germanio]] sur la ŝipo, kie Evangelion-02 estis transportata. Aska estas aroganta, [[egoismo|egoisma]] kaj egocentra. Ŝi ofte estas kruda precipe kun Ŝinĝi. Aska havas tro altan opinion pri si kaj pri sia lerteco piloti Evangelionon. Krome ŝi havas akran aspiron al sendependeco. Aska enamiĝas al Kaĝi Rjoĝi, sed samtempe ankaŭ Ŝinĝi plaĉas al ŝi. Tamen ŝi ne povas korekte esprimi siajn sentojn al Ŝinĝi. Ekde unu momento ŝi falas en deprimon kaj ne plu kapablas efike piloti Evangelionon. {{-}} * '''Suzuhara Toĝi''' (鈴原 トウジ [Suzuhara Tōĝi]) : [[Sejuo]] — [[Seki Tomokazu]] "Kvara infano", 14-jaraĝa junulo, piloto de Evangelion-03. Li estas tipa sportisto kaj ete estas huligano. Li etosumas kun sia amiko Kensuke. Komence Toĝi koleris al Ŝinĝi pro tio, ke Ŝinĝi hazarde vundis lian fratinon dum sia unua batalo kontraŭ "Anĝelo". Sed, kiam Toĝi (kune kun Kensuke) vidis malfacilecon de pilota laboro, li pardonis kaj ekrespektis lin. Rezulte Toĝi amikiĝis kun Ŝinĝi. Ekde konatiĝo kun Aska li establis kun ŝi fortan rilaton de reciproka malamo. Poste Toĝi konsentis iĝi piloto de Evangelion-03, se oni prenos lian fratinon al hospitalo de "Nerv". Antaŭ la fino li foriris el Tokio-3. {{-}} * '''Nagisa Kaoru''' (渚 カヲル [Nagisa Kaoru]) : [[Sejuo]] — [[Iŝida Akira]] "Kvina infano", piloto de Evangelion-02 anstataŭ deprima Aska. Oficiale li estas 15-jaraĝa kaj laŭ liaj propraj vortoj li naskiĝis dum la "Dua Bato". Kaoru aperis en la fino de la serio kiel nova piloto, sed baldaŭ evidentiĝas, ke li estas "Anĝelo". Li havas la plej altan nivelon de sinkronigo kun Evangelion. Kaoru rapide amikiĝis kun Ŝinĝi. Tamen li breĉas al sekreta nivelo de "NERV" por atingi Adamon kaj komenci "Trian Baton". Kiam Kaoru malkovris, ke tie estas ne Adamo sed Lilit, li petis al Ŝinĝi neniigi lin. {{-}} == Laborantoj de "NERV" == * '''Ikari Gendo''' (碇 ゲンドウ [Ikari Gendō]) : [[Sejuo]] — [[Taĉiki Fumihiko]] Estro de la organizacio "NERV", parto de Ŝinĝi kaj zorganto de Rej, 48-jaraĝa. Li responsas pri esploroj dediĉitaj al Evangelionoj, pri [[klonado]] de Ajanami Rej kaj pri Projekto de Plibonigo de la Homaro. Gendo estas malvarmsanga, neindignema kaj ferma homo. Li estas tre avara pri emocioj al sia filo. Li ne scias kiel konduti sin kun la filo. Gendo malvarme traktas lin eĉ kompare kun aliaj homoj. Li ĉiam absorbiĝas en sian laboron, ĉiam estas trankvila kaj koncentrita. Gendo konatiĝis kun Ikari Jui kaj Fujucuki Kozo en la [[Universitato de Kioto]], studante tie. Lia antaŭ-edziĝa familio estas Rokobungi, kiun li ŝanĝis, kiam li edziĝis kun Ikari Jui. Post ŝia morto li havis rilatojn kun Akagi Naoko kaj poste kun ŝia filino Akagi Ricuko. Gendo rilatas al Rej iom pli varme, ol al aliaj homoj. {{-}} * '''Fujucuki Kozo''' (冬月 コウゾウ [Fujucuki Kōzō]) : [[Sejuo]] — [[Kijokaŭa Motomu]] Vic-estro de "NERV" kaj dekstra mano de Ikari Gendo. Gendo ne tre plaĉas al li, sed Kozo restas lia plej proksima persono kaj amiko. Kozo estis profesoro de meta-beologio en la [[Universitato de Kioto]]. En 1999 li ekinteresiĝis pri sciencaj esploroj kaj teorioj de Ikari Jui kaj iĝis ŝia scienca kondukanto. Baldaŭ li konatiĝis kun ŝia estonta edzo Gendo kaj protektis lin antaŭ la polico, kiel unu de siaj studentoj. En 2002, post "Dua Bato" dum ekspedicio de Gendo al restaĵoj de Antarktido Kozo komencis suspekti, ke Gendo kaj liaj kunuloj el "Seele" estas pli fortaj kaj danĝeraj, ol li pensis. En la jaro 2003 li kolektis pruvoj de veraj eventoj, rezultigintaj al "Dua Bato", kaj de partopreno de "Seele" en tiu katastrofo. Kozo venis kun tio al Gendo kaj Gendo konvinkis lin aliĝi ilin. {{-}} * '''Kacuragi Misato''' (葛城 ミサト [Kacuragi Misato]) : [[Sejuo]] — [[Micuiŝi Kotono]] Kapitano, poste majoro, operacia komandanto de "NERV", 29-jaraĝa virino, zorganto de Ŝinĝi kaj Aska. Misato komandas pilotojn de Evangelionoj kaj difinas taktikon de bataloj kontraŭ "Anĝeloj". Ŝi estas sola elvivinto el scienca ekspedicio, estrita de ŝia patro kaj rezultiginta "Duan Baton". Post "Dua Bato" Misato estis en profunda ŝoko kaj ne parolas dum du jaroj. La servo en "NERV" iĝis por ŝi persona venĝo. Ŝi tre emociiĝas pri la pilotoj diference al cetera komandantaro. Aska kaj Ŝinĝi loĝas en apartamento de Misato en Tokio-3. Kvankam ŝi estas tre profesia kaj responsema pri la laboro, ŝi vivas hejme kiel tipa fraŭlo. Ŝi ne aranĝas sian apartamenton, tute ne scipovas prepari manĝaĵon, trinkas multe da biero — malplenaj boteloj abundas en ŝia hejmo. Antaŭe ŝi studis kun Akagi Ricuko kaj Kaĝi Rjoĝi. Misato estis amatino de Rjoĝi kaj ili revivigas sian romanon dum la serio. Ricuko estas ŝia amiko, sed ju pli Misato ekscias pri sekretoj de "NERV", des malpli ŝi fidas al Ricuko. {{-}} * '''Akagi Ricuko''' (赤木 リツコ [Akagi Ricuko]) : [[Sejuo]] — [[Jamaguĉi Juriko]] Kapo de scienca fako de "NERV", 30-jaraĝa virino. Ŝi estas laboremulo kaj ega fumanto, ŝatas katojn. Ricuko amikas kun Misato kaj Rjoĝi ekde studado. Iufoje ŝi montras kruelecon kaj malvarmsangecon. Kiel Ikari Gendo kaj Fujucuki Kozo ŝi plene scias pri vera esenco de Evangelionoj kaj de Rej. Ricuko scias ankaŭ pri Projekto de Kunlaboro, sed ne estas konate je kiu grado. Post la pridemandado, ŝi demoraliziĝas kaj sentas, ke Gendo perfidas ŝin kaj uzas ŝin kiel ŝian patrinon. Venĝante, Ricuko neniigas provizaj pseŭdopilotoj. {{-}} * '''Kaĝi Rjoĝi''' (加持 リョウジ [Kaĝi Rjōĝi]) : [[Sejuo]] — [[Jamadera Koiĉi]] Li estas responsema, societema, facile amikiĝas, aspektas kiel trankvila kaj certeca. Rjoĝi estas sufiĉe am-abunda. Lia hobio estas kreskigi akvomelonojn. En la komenco de la serio li estis kuratoro de Aska. Li plaĉas al Aska, sed li ne rilatas serioze al tiom junaj knabinoj. Rjoĝi estas duobla agento. Li laboras en "NERV" kiel speciala inspektoro de sekureco kaj samtempe esploras ĝin por "Seele". Tamen Rjoĝi havas personan celon sendependa de organizacioj. Li serĉas veron, kaŝitan malantaŭ "NERV", "Seele" kaj Projekto de Kunlaboro. Dum studado Rjoĝi estis amato de Misato, sed ili ĉesis rilaton pro ŝia decido. Kiam lia duobla ludo estis malkovrita, iu pafmortigis lin. {{-}} * '''Hjuga Makoto''' (日向 マコト [Hjūga Makoto]) : [[Sejuo]] — [[Juki Hiro]] Ĉefleŭtenanto de operacia stabo de "Nerv", unu de tri operatoroj sub rekta komandado de Gendo kaj Kozo. Makoto aspektas kiel strangulo, kiu legas [[mangao]]n dum labor-paŭso. Sed li estas tre sperta kaj sprita teknikisto. Makoto avertis pri atako de "Anĝelo" Matoriil. Li ankaŭ helpis al Misato akiri ĉefan informon pri sekretaj aferoj de "NERV". {{-}} * '''Ibuki Maja''' (伊吹 マヤ [Ibuki Maja]) : [[Sejuo]] — [[Nagasaŭa Miki]] Ĉefleŭtenanto, administrantino de teknika fako de "NERV", operatoro de "Magi", unu de tri operatoroj sub rekta komandado de Gendo kaj Kozo. Dum la batalo kontraŭ "Anĝeloj" ŝia laboro estas senĉese kontroli koeficientojn de sinkronigo de la pilotoj de Evangelionoj, ilian interago kun maŝino kaj sendi ordonojn de Misato aŭ Gendo al la pilotoj. Maja malrespektas ian perforton kaj ofte demonstras abomenon, deturnante de la ekranoj dum la bataloj. Maja tre respektas Ricuko-n kaj nomas ŝin "[[sempaj]]". {{-}} * '''Aoba Ŝigeru''' (青葉 シゲル [Aoba Ŝigeru]) : [[Sejuo]] — [[Kojasu Takehito]] Ĉefleŭtenanto, administrantino de fako de komuniko kaj inform-analizo de "NERV", unu de tri operatoroj sub rekta komandado de Gendo kaj Kozo. Li estas tipa [[metalroka subkulturo|metalisto]] kaj cinika [[neniismo|nihilisto]]. Ŝigeru ludas [[gitaro]]n kaj iufoje gestas kvazaŭ li ludas ĝin. {{-}} == Laborantoj de "Gehirn" == "Gehirn" ("cerbo" el [[germana lingvo|la germana]]) estas organizacio, renomita poste al "NERV". La sekvaj roluloj laboris en "Gehirn" antaŭ ĝi iĝis "NERV". * '''Akagi Naoko''' (赤木 ナオコ [Akagi Naoko]) : [[Sejuo]] — [[Doi Mika]] Patrino de Ricuko, kreinto de sistemo de superkomputiloj "Magi", eks-kapo de teknika fako de "Gehirn". Dum laboro en "Gehirn" ŝi iĝis amaĵistino de Ikari Gendo post la morto de lia edzino. Post ke "Magi" estis finita en 2010, okazis konflikto inter Naoko kaj unua Rej. El vortoj de tiu Rej ŝi komprenis, ke Gendo nur uzis ŝin por garantii fidan laboron. Naoko sufokis ŝin kaj poste aŭ mem faris suicidon aŭ iu mortigis ŝin tiel, ke tio aspektu kiel suicido. {{-}} * '''Ikari Jui''' (碇 ユイ [Ikari Jui]) : [[Sejuo]] — [[Hajaŝibara Megumi]] Edzino de Gendo, patrino de Ŝinĝi. Jui studis en [[universitato de Kioto]], kie ŝi konatiĝis kun Gendo kaj kun ŝia mentoro Fujucuki Kozo. Poste ŝi aliĝis al Laboratorio de Artefarita Evolucio ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]], estonta "Gehirn", situinta en la [[japanio|japana]] urbeto [[Hakone]]. En 2004 Jui pereigis dum kontakta eksperimento kun Evangelion laŭ oficiala versio, kvankam efektive ŝi estas sorbita de Evangelion kaj parto de ŝia animo vivas en Evangelion-01. {{-}} * '''Sorju Kjoko Cepperin''' (惣流・キョウコ・ツェッペリン [Sōrjū Kjōko Cepperin], ''Zeppelin'') : [[Sejuo]] — [[Kaŭamura Maria]] Patrino de Aska. Ŝi estis gvidanta specialisto en germana sekcio de "Gehirn", kiu iĝis tria sekcio de "NERV", ŝi partoprenis en ellaborado de Evangelion-02. Ankaŭ Kjoko iĝis viktimo de kontakta eksperimento kun Evangelion, post kiu ŝi ricevis seriozan damaĝon de menso. Kjoko iĝis psike nestabila kaj komencis kredi, ke pupo estas ŝia filino kaj Aska estas alia knabino. {{-}} == Aliaj Lernantoj == * '''Ajda Kenske''' (相田 ケンスケ [Aida Kensuke]) : [[Sejuo]] — [[Iŭanaga Tecuja]] Junulo, kiu lernas en la klaso 2-A de la lernejo 707 en "Tokio-3", amiko de Toĝi. Li ankaŭ iĝas amiko de Ŝinĝi. Kensuke penas fari bonajn interrilatojn kun homoj. Li estas freneza pri milita tekniko kaj iras al marŝoj sur montetoj de Tokio-3, kie li ludas militon. Kensuke fieras, ke li estas konatulo de piloto de Evangelion kaj revas mem iĝi piloto. Kiel Toĝi li estas admiranto de Kacuragi Misato. Antaŭ la fino lasas Tokion-3. {{-}} * '''Horaki Hikari''' (洞木 ヒカリ [Horaki Hikari]) : [[Sejuo]] — [[Iŭao Ĝunko]] Klasestrino de la klaso 2-A de la lernejo 707. Hikari responseme kaj serioze rilatas al sian devoj. Ŝi iĝis la plej bona kaj eble sole vera amikino de Aska en Japanio. Kvankam Hikari konfliktadas kun Toĝi, Aska helpas al ŝi kompreni, ke efektive li plaĉas al ŝi. Hikari zorgas pri siaj fratinoj, bone preparas manĝaĵon. {{-}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Listoj de animeaj kaj mangaaj roluloj|Neon Genesis Evangelion]] 47x6i5xw4j7n90v16osmfis0mlsxvxi 0 418389 9347159 7435813 2026-04-04T12:12:52Z Sj1mor 12103 9347159 wikitext text/x-wiki '''SZABÓ Árpád''' [sabo:] estis rumania hungara fizikisto-kemiisto. Li naskiĝis en [[Székelyudvarhely]] la [[11-an de decembro]] [[1913]] kaj mortis en [[Kluĵo]] la [[9-an de septembro]] [[2005]]. ==Biografio== Árpád Szabó diplomitiĝis en la [[Universitato Ferdinando la 1-a de Kluĵo]] en 1936, poste en [[Iași]] pri kemio en 1937. Li doktoriĝis en 1943 en [[Koloĵvaro]]. De 1940 li lekciis kemion en [[Universitato de Koloĵvaro]], de 1945 li estis profesoro de [[Universitato Bolyai]], de 1956 esploristo de Instituto de Atomfiziko, laboratoriestro ĝis sia pensiuliĝo (1980). Li estis ano de Rumana Akademio. ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4162/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305033534/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4162/ |date=2016-03-05 }} {{Vivtempo|Szabo, A.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kemiistoj]] j2r3bztd56us2xo19tu8gbin73igfwb 9347160 9347159 2026-04-04T12:13:02Z Sj1mor 12103 9347160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''SZABÓ Árpád''' [sabo:] estis rumania hungara fizikisto-kemiisto. Li naskiĝis en [[Székelyudvarhely]] la [[11-an de decembro]] [[1913]] kaj mortis en [[Kluĵo]] la [[9-an de septembro]] [[2005]]. ==Biografio== Árpád Szabó diplomitiĝis en la [[Universitato Ferdinando la 1-a de Kluĵo]] en 1936, poste en [[Iași]] pri kemio en 1937. Li doktoriĝis en 1943 en [[Koloĵvaro]]. De 1940 li lekciis kemion en [[Universitato de Koloĵvaro]], de 1945 li estis profesoro de [[Universitato Bolyai]], de 1956 esploristo de Instituto de Atomfiziko, laboratoriestro ĝis sia pensiuliĝo (1980). Li estis ano de Rumana Akademio. ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4162/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305033534/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/4162/ |date=2016-03-05 }} {{Vivtempo|Szabo, A.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kemiistoj]] teylth3ncqgk3dznks3vo0qj66nklfy 0 419851 9347727 8520225 2026-04-05T05:12:44Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''István ZÁDOR''' [iŝtvAn], laŭ la [[hungara]] skribmaniero '''Zádor István''' estis hungara [[pentristo]], [[grafikisto]] [[membro]] de [[Societo Szinyei Merse Pál]]. István Zádor naskiĝis la {{daton|15|januaro}} [[1882]] en [[Hungario]], en [[Kikinda|Nagykikinda]] (nuntempa [[Kikinda]] en [[Serbio]]). Li mortis la {{daton|24|majo}} [[1963]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == István Zádor devenis el [[juda]] [[familio]]. Li frekventis mez[[lernejo]]n, poste li eklaboris en [[banko]]. Tamen vespere li plulernis en lernejo pri pentroarto en Budapeŝto. Inter [[1906]]-[[1909]] li vivis kaj lernis en [[Parizo]], poste li iris al [[Florenco]]. Dum la [[1-a mondmilito]] li estis desegnisto pri la bataloj. Tiun li daŭris dum la postaj [[revolucio]]j, tial li poste fuĝis al [[Munkeno]]. Hejmenveninte li vizitis la artistan kolonion en [[Szolnok]]. Dum la [[2-a mondmilito]] li vivis en [[Nederlando]], sed poste li hejmenvenis. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1951]]. == Liaj ĉefaj ekspozicioj == * [[1916]], [[1918]], [[1921]], [[1934]], [[1958]] Budapeŝto == Liaj ĉefaj pentraĵoj == * ''Feleségem'' (Mia edzino) 1910 * ''Önarckép'' (Memportreto) 1910 * ''Női portré'' (Virina portreto) 1935 == Elektitaj disĉiploj == * [[Kálmán Istókovits]] * [[Endre Vadász]] == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungara Vikipedio] * ''Kortárs magyar művészeti lexikon'' ISBN 963-8477-46-6 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zador}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj grafikistoj]] o4vwdtmz4su3k4edwryzuq6v0l6wdd9 0 422750 9347571 9336165 2026-04-04T19:54:50Z Sj1mor 12103 9347571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Walter SIMONS''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1861|9|24}} en [[Elberfeld]], tiam prospera memstara urbo, kiu nur en 1929 iĝis signifa parto de nove fondita urbo [[Wuppertal]]; mortis {{mortodato|1937|7|14}} en [[Nowawes]], tiam urbo inter [[Potsdamo]] kaj [[Berlino]], kiu ekde aprilo 1938 havis novan nomon [[Babelsberg]] kaj en aprilo 1939 iĝis urboparto de Potsdamo, eĉ la plej granda el la urbopartoj) estis germana politikisto kaj juristo. En [[1925]] li estis vic-prezidento de la [[Vajmara Respubliko]]. == Vivo == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-12279, Walter Simons.jpg|eta|Walter Simons en Septembro 1931]] Simons studis [[historio]]n, [[filozofio]]n, [[juro]]n kaj nacian [[ekonomio]]n en la universitatoj de [[Strasburgo]], [[Leipzig]] kaj [[Bonn]]. En 1893 li iĝis juĝisto en la urbo [[Velbert]]. Laborinte en du ŝtataj oficejoj, li iĝis estro de la kancelierejo de la [[Germana Imperiestra Regno]] en [[1918]]. Kiam li malakceptis la [[Traktato de Versajlo|Traktaton de Versailles]], li devis forlasi la estradon de la germana paca delegacio por finigi la [[unua mondmilito|Unuan Mondmiliton]]. En 1920 kaj 1921 Simons estis Ministro pri eksteraj aferoj de la Vajmara Respubliko, sed ne apartenis al la tiutempaj regnaj partioj. Li reprezentis Germanujon en la konferenco de [[Spao|Spa]] julie de 1920 kaj en la konferenco de [[Londono]] marte de 1921. Inter 1922 kaj 1929 Simons estris la Regnan kortumon en Leipzig, kaj dume en 1925 li transprenis la oficon de Regna prezidento, ĉar antaŭa prezidento [[Friedrich Ebert]] mortis sen jama sekvanto. Ĝis la 12-a de majo 1925 oni elektis novan prezidenton, [[Paul von Hindenburg]], al kiu Simons fordonis tiun oficon. Ekde 1929 Simons instruis [[popoljuro]]n ĉe la [[Universitato de Lepsiko]]. == Honorigoj == * 1930: Honora aneco de la Usona Societo pri Internacia Juro. * 1931: ''Adlerschild'' (merita ordeno) de la Germana Regno. * 1993: Laŭ li oni nomis placon antaŭ la kortumo de Velbert. == Verkoj == * ''Christentum und Verbrechen'' (Kristanismo kaj Krimo), 1925. * ''Religion und Recht'' (Religio kaj Juro) (Prelegoj en la [[Universitato de Upsalo]]), Berlin-Tempelhof 1936. * ''Kirchenvolk und Staatsvolk'' (Eklezia popolo kaj ŝtata popolo), Leipzig 1937. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Simons, Walter}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1861]] [[Kategorio:Mortintoj en 1937]] [[Kategorio:Germanaj juĝistoj]] [[Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Germanio]] ny7wsao5tlk5ew288xmhl395utju655 0 423147 9347151 8517579 2026-04-04T12:11:04Z Sj1mor 12103 9347151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Géza Voinovich''' [vojnoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Voinovich Géza''' estis [[hungara]] literaturhistoriisto, esteto, [[tradukisto]], [[dramisto]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1923]]), membro de [[Societo Kisfaludy]] ([[1912]]), membro de [[Societo Petőfi]] ([[1920]]). Géza Voinovich naskiĝis la {{daton|14|marto}} [[1877]] en [[Debrecen]]. Li mortis la {{daton|20|septembro}} [[1952]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Géza Voinovich frekventis [[gimnazio]]jn en sia naskiĝurbo kaj Budapeŝto, [[universitato]]n en Budapeŝto. En [[1900]] li ekinstruis en [[Universitato de Koloĵvaro]], dume li estis motoro de libroeldonado. En [[1905]] li edziĝis. Li ofte verkis [[artikolo]]jn por diversaj [[gazeto]]j. Li ricevis gravan [[premio]]n en [[1930]]. == Verkaro (elekto) == * ''[[József Eötvös]]'' 1904 * ''Madách Imre és Az ember tragédiája'' ([[Imre Madách]] kaj [[La tragedio de l' homo]]) 1914 * ''Regényírók'' (Romanistoj) 1921 * ''Az angol irodalom története'' (Historio de la angla literaturo) 1926 * ''Arany János életrajza'' (Biografio de [[János Arany]]) 1929 –1938 * ''Írók és költők'' (Verkistoj kaj poetoj) 1943 * diversaj [[dramo]]j, ekzemple [[Mohács]] 1922; ''A lidérc'' (La [[inkubo]]) 1933 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungare] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Voinovich Géza}} [[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj estetikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Hungaraj dramistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 8dav3ujbd2zga8ethy3sdurr7j4zj48 0 423567 9347735 8243856 2026-04-05T05:17:28Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347735 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Barono]] '''Ivor KAAS,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kaas Ivor''' estis [[hungara]] [[ĵurnalisto]], [[politikisto]], [[membro]] de [[Societo Petőfi]]. Ivor Kaas naskiĝis la {{daton|24|januaro}} [[1842]] en hungara [[vilaĝo]] [[Lontov|Lontó]] (nuntempa [[Lontov]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|2|decembro}} [[1910]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ivor Kaas devenis el [[dana]]-hungara [[familio]]. Li frekventis mez[[lernejo]]jn en [[Bratislavo|Pozsony]] kaj [[Szarvas]] inter [[1853]]-[[1859]]. En [[1860]] pro politikaĵo li estis kondamnita je malliberejo dum 7 [[monato]]j. Poste li pristudis [[juro]]n en [[Pest (urbo)]]. Baldaŭe li estis bankisto en [[Amsterdamo]]. En [[1866]] li hejmenvenis kaj li komencis ĵurnaladi. Post du jaroj li vizitis diversajn aziajn, afrikajn kaj amerikajn [[lando]]jn. Hejmenveninte li daŭris la ĵurnalistan laboron, sed ekde [[1875]] kelkfoje li estis elektita deputito parlamenta. == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://www.ogyk.hu/e-konyvt/mpgy/alm/al905_10/295.htm biografio hungare] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kaas Ivor}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj baronoj]] tp8iid0g9qmc3a1crfq822y9bsp8mq1 0 425462 9347730 9255812 2026-04-05T05:13:59Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mór BALLAGI,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ballagi Mór''' estis [[hungara]] [[teologo]], [[lingvisto]], [[instruisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1904]]). [[Dosiero:Ballagi Mór Pollák.jpg|eta|<center>Mór Ballagi]] Mór Ballagi [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] naskiĝis kiel ''Bloch Móric'' la {{daton|18|marto}} [[1815]] en [[Hungara reĝlando]], en [[Inovce|Inóc]] (nuntempa [[Inovce]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|1|septembro}} [[1891]] en [[Budapeŝto]]. Liaj [[filo]]j estis [[Aladár Ballagi]] kaj [[Géza Ballagi]]. == Biografio == Mór Ballagi devenis el [[juda]] [[familio]]. Li komencis lerni en [[Pápa]], poste li pristudis [[filozofio]]n en [[Nagyvárad]]. Li komencis labori kiel hejma [[instruisto]] en [[Mór]], dume li lernis la grekan kaj latinan [[lingvo]]jn. En [[1836]] li denove lernis en ĉeflernejo de Pápa, poste li frekventis [[universitato]]jn en [[Pest (urbo)]] kaj [[Parizo]]. En [[1840]] li verkis gravan [[artikolo]]n pri la judoj. Li estis la unua judodevana membro de [[MTA]]. En [[1842]] li lernis en [[Germanio]]. Hejmenveninte li havis konfliktojn kun judoj, tial li iĝis luterano, poste kalvinano. En [[1843]] li doktoriĝis en Germanio. Hejmenveninte li ekinstruis en [[Szarvas]]. En [[1845]] li edziĝis. Li batalis por la hungara sendependiĝo, tial ĝis [[1851]] li ne rajtis instrui. En [[1861]] li estis elektita deputito parlamenta. == Ĉefaj verkoj == * ''Mózes öt könyve'' 1840–1841 - tradukaĵo * ''Magyar példabeszédek, közmondások, szójárások gyűjteménye, 1–2'' 1850 * ''A héber nyelv elemi tankönyve'' 1856 * ''Nyelvünk újabb fejlődése'' 1881 == Liaj ĉefaj vortaroj == * ''A magyar nyelv teljes szótára'' (Plena vortaro de la hungara lingvo) 1866–73 * ''Magyar–német és német–magyar kéziszótár'' (Hungara germana kaj germana-hungara vortaro) 1893–94 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ballagi Mór}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungaraj teologoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] ofp12vip2jv988pi9jn6ka9whjht9q5 0 425540 9347157 9087618 2026-04-04T12:12:24Z Sj1mor 12103 9347157 wikitext text/x-wiki '''[[Kolomano|Kálmán]] BALOGH''' [balog], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Balogh Kálmán''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1877]]). [[Dosiero:Balogh Kálmán.jpg|eta|<center>Kálmán Balogh]] Kálmán Balogh [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|28|septembro}} [[1835]] en [[Szolnok]]. Li mortis la {{daton|15|julio}} [[1888]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Balogh frekventis [[gimnazio]]n en [[Eger]], [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]], kiun li finis en [[1859]]. Li komencis sian kuracistan karieron en la universitato. Ekde [[1863]] li daŭris tiun laboron en [[Universitato de Koloĵvaro]], sed post 4 jaroj li revenis al Pest. == Verkaro (elekto) == * ''Der Klauenschlauch des Schafes'' 1860 * ''Az ember élettana'' (Fiziologio de la homo) 1862–64 (premiita) * ''Magyar gyógyszerkönyv (Pharmacopoea Hungarica)'' (Hungara farmacia libro) 1871 * ''Orvosi műszótár'' (Kuracista vortaro) 1883 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/00831.htm Biografio hungare] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Balogh Kálmán}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj histologoj]] 8k1cnxugpu08hcf94sldzwj7frieump 9347158 9347157 2026-04-04T12:12:35Z Sj1mor 12103 9347158 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Kolomano|Kálmán]] BALOGH''' [balog], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Balogh Kálmán''' estis [[hungara]] [[kuracisto]], [[profesoro]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1877]]). [[Dosiero:Balogh Kálmán.jpg|eta|<center>Kálmán Balogh]] Kálmán Balogh [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html] naskiĝis la {{daton|28|septembro}} [[1835]] en [[Szolnok]]. Li mortis la {{daton|15|julio}} [[1888]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Kálmán Balogh frekventis [[gimnazio]]n en [[Eger]], [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]], kiun li finis en [[1859]]. Li komencis sian kuracistan karieron en la universitato. Ekde [[1863]] li daŭris tiun laboron en [[Universitato de Koloĵvaro]], sed post 4 jaroj li revenis al Pest. == Verkaro (elekto) == * ''Der Klauenschlauch des Schafes'' 1860 * ''Az ember élettana'' (Fiziologio de la homo) 1862–64 (premiita) * ''Magyar gyógyszerkönyv (Pharmacopoea Hungarica)'' (Hungara farmacia libro) 1871 * ''Orvosi műszótár'' (Kuracista vortaro) 1883 == Fontoj == * [http://hu.wikipedia.org Hungarlingva Vikipedio] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/00831.htm Biografio hungare] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Balogh Kálmán}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Hungaraj histologoj]] t9wjy11x9ijmiyznmagnddi0v3f9hl6 0 429217 9347737 7654862 2026-04-05T05:19:06Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alajos Hauszmann''' [alajoŝ haŭsman], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hauszmann Alajos''' estis [[hungara]] [[arkitekto]], [[profesoro]], [[membro]] honora de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1924]]). [[Dosiero:Budapešť 0209.jpg|eta|<center>Domego nomata "New York" fare de Alajos Hauszmann]] [[Dosiero:Budapešť, Kossuth Lájos tér, etnografické muzeum.jpg|eta|<center>Etnografia Muzeo fare de Alajos Hauszmann]] Alajos Hauszmann [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06066.htm] naskiĝis la {{daton|9|junio}} [[1847]] en [[Buda]]. Li mortis la {{daton|31|julio}} [[1926]] en [[Velence]]. == Biografio == Alajos Hauszmann devenis el [[germana]] [[familio]] apartenanta al nacimalplimulto en [[Hungara reĝlando]]. Li frekventis [[universitato]]jn en [[Pest (urbo)]] kaj [[Berlino]]. En [[1868]] li ekinstruis en universitato en urbo Pest. Baldaŭe li estis [[rektoro]]. Inter [[1869]]–[[1870]] li studvojaĝis en [[Italio]]. Hejmenveninte li konstruis [[barako]]jn por [[Ruĝa Kruco]]. Ili disvastiĝis ankaŭ en [[Habsburga Imperio]] kaj [[Svislando]]. En [[1874]] li edziĝis baldaŭe havanta [[filino]]n. En [[1891]] li gvidis konstruadon de reĝa fortikaĵo en [[Vár]], poste li ricevis [[premio]]n. En [[1912]] li emeritiĝis. == Verkaro (elekto) == * [[preĝejo]]j: ** [[Gyomaendrőd|Gyoma]] Koro de Jesuo [[1876]] * [[kastelo]]j: ** [[Székesfehérvár]], Kégl-kastelo [[1878]] ** [[Nádasdladány]], Nádasdy-kastelo [[1885]] ** [[Rátót]], kastelo de [[Kálmán Széll]] [[1890]] * [[hospitalo]]j: ** [[Budapest]], Szent István kórház [[1880]] * domegoj, [[palaco]]j ** Budapeŝto palaco "New York" [[1894]] ** Budapeŝto nuntempa Etnografia Muzeo [[1896]] ** Budapeŝto universitato [[1909]] == Elektitaj disĉiploj == * [[Gyula Haász]] * [[Zoltán Tornallyay]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC05727/06066.htm biografio hungare)] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hauszmann Alajos}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] 8aqy16ffrmx5hn7j66wxcn1du48vh0v 0 429539 9347568 9169215 2026-04-04T19:52:58Z Sj1mor 12103 9347568 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''KOVÁCS Albert''' estis hungara reformita teologia profesoro, deputito. Li naskiĝis en [[Mezőbánd]] la [[8-a de aŭgusto]] [[1838]], li mortis en [[Budapeŝto]], la [[4-an de februaro]] [[1904]]. Lia [[frato]] estis [[Ödön Kovács]]. == Biografio == Albert [[Kovács]] diplomitiĝis pri teologio en [[Koloĵvaro]] en 1861. De aŭtuno 1863 li studis en [[Universitato de Utrecht]]. Post du jaroj li prelegis eklezijuron kaj praktikan teologion en la teologia akademio de [[Peŝto]]. De 1881 li estis lankunvena deputito, vicprezidanto de nacia partio, helpredaktoro de la gazeto ''[[Protestáns Egyházi és Iskolai Lap]]'', redaktoro de Protestáns Teologiai Könyvtár, de tri volumoj de Magyarországi Protestáns Egylet Évkönyvei, de Egyházi Reform (1871-74) kaj de Egyházi Szemle (1875-1876). == Verkoj == * ''A Protestáns Egylet s a debreceni Figyelmező'' (Egyházi Reform 1872); * ''Magyar protestáns énekeskönyv'' (samloke 1872-1873); * ''A konvent kérdéséhez'' (sl 1873); * ''A protestantismus és a véleményszabadság'' (sl 1873); * ''Keresztény dogmatika'' (post Lang H. trd. sub pseŭdonimo Sándor Kereszturi, Budapest 1876); * ''Egyházjogtan'' (sl 1878); * ''A keresztény egyház a IV-VI. században'' (post Baur drad Sándor Kereszturi, sl 1879). == Fonto == * [http://www.kislexikon.hu/kovacs_albert.html#ixzz2L41sCgL9 Retpaĝo pri la pastro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kovacs, Albert}} [[Kategorio:Hungaraj teologoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] 67ec5tkx7c8gt3tsdiy5upd72e6b639 0 429962 9347553 8872539 2026-04-04T19:38:47Z Sj1mor 12103 9347553 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Het Esperanto in tien lessen | aŭtoro = Antoon Jozef Witteryck | eldonjaro = 1902 | reeldono = 1923 | eldonurbo = [[Bruĝo]] | eldoninto = A.-J. Witteryck | paĝoj = 72 | isbn = | bildo = Esperanto 10 lessen.jpg }} '''''Het Esperanto in tien lessen''''' [Esperanto en dek lecionoj], eldonita kaj verkita en 1902 <ref> ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', nro 2824, p. 278; 2-a eldono de 1904 </ref> <ref> En Nederlando, ankaŭ en 1902, aperis la pli ampleksa verko ''[[Volledig Leerboek der opkomende wereldtaal Esperanto]]'' de [[Dreves Uitterdijk]]. </ref> de la flandra Esperanto-pioniro [[Antoon Jozef Witteryck]] <ref> ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' III, paĝo 855 </ref>, estas la unua presita Esperanto-[[lernolibro]] por [[Nederlanda lingvo|nederlandlingvanoj]] en [[Flandrujo]]. Ĝi baziĝis sur la franca ''L'espéranto en dix leçons'' verkita de [[Théophile Cart]] kaj [[Maurice Pagnier]]. Notinde estas ke la nederlanda lingvouzo de tiu libro tre malsimilas al tiu de nuntempe. Kontraŭe, la Esperanto estas tiom klasika kvazaŭ ĝi estus skribita hieraŭ. ==Recenzoj== {{citaĵo|La prezidanto de la Belga Ligo Esperantista, membro de la Lingva Komitato, estas malnova, tutmonde konata, bonega samideano. Lia kompetenteco pri nia lingvo estas tro konata por ke estu necese insisti pri ĝi; li ĝin montris en siaj antaŭaj lernolibroj, nome «L’Esperanto en cinq leçons», «Companion of the English Esperantist», «An Esperanto Conversationbook in 4 1anguages» kaj la flandra [[traduko]] de «Esperanto en 10 lecionoj». La nova broŝureto 32-paĝa estas la flandra traduko de la unue citita verketo kaj ĝin karakterizas la samaj bonegaj kvalitoj koncerne fundamenteco, korekteco, klareco. Ĝi estas do ege rekomendmda por ĉiuj flandranoj dezirantaj ekkoni nian [[lingvo]]n.|[[Leon Paul Charles Cogen|L. COGEN]]. [[Belga esperantisto]] n145-146 (mar-apr 1927) }} == Referencoj == {{Referencoj}} <br /> <Gallery> Dosiero:1902 L' Esperanto en Dix Leçons.jpeg|''L' Esperanto en Dix Leçons'', 1902. Dosiero:Esperanto 10 lessen 2.jpg|Eldono de 1923, paĝoj 2 kaj 3. Dosiero:1933 Witt tien.jpg|Eldono de 1933 </Gallery> <br /> == Vidu ankaŭ == * ''[[Esperanto en dek lecionoj (ruslingva)]]'' * ''[[Esperanto. Volledige Spraakleer met Oefeningen en Sleutel]]'' * ''[[Het Esperanto in vijf lessen]]'' * ''[[Ŝlosilo al memlernilo "Esperanto en dek lecionoj" (de Devjatnin)]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Esperanto}} * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Het+Esperanto+in+tien+lessen&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Het%20Esperanto%20in%20tien%20lessen&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:1119807/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/catalog/Erfgoedbib?&deepsearch=Het%20Esperanto%20in%20tien%20lessen Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Het+Esperanto+in+tien+lessen&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] {{DEFAŬLTORDIGO:Esperanto in tien lessen, Het}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1904]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1923]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1933]] [[Kategorio:Esperanto-lernolibroj]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] 17s7nyatkn1rnrhu1awjmhvwqcvw5ik 0 433261 9347580 9181419 2026-04-04T19:59:24Z Sj1mor 12103 9347580 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wulfila_bibel.jpg|eta|dekstre|Paĝo de ''Codex Argenteus'' konservata en la biblioteko de la [[Universitato de Upsalo]] ([[Svedio]]).]] '''Gota Biblio''' aŭ ''Biblio de [[Ulfilo]]'' estas tieldirita unu el la [[versioj de la Biblio]] realigita en la [[4-a jarcento]] intreprene de aria episkopo Ulfilo (aŭ Vulfilo 311-388), evangelizanto de [[Gotoj]]. Tiu Biblio estas [[Gota lingvo|gotlingva]], nome en germana lingvo nun maleprinta. == Origino == La traduko de la [[Biblio]] estas atribuita, surbaze de atestaĵoj de [[Sokrato Skolastiko]] (''Historia Ecclesiastica'' IV, 33), de [[Filostorgio]] (''Epitomo de Fozio'' II,5), de [[Isidoro de Sevilo]] (''Historia Gothorum'' ĉ. 8) kaj de aliaj, al [[Ulfilo]]. Tiu, ordinita episkopo en [[341]], tridekjaraganta, de [[Eŭsebio el Nikomedio]], praktikis episkopan aktivecon tra sia popolo longatempe. Estis ĝuste la neceso faciligi la katekizadon kiu puŝis al la traduko de la manfacilaj eroj de la Biblio al lingvo parolata de [[Gotoj]] kiuj evidente havis malmulte da familieco kun la [[Greka lingvo|greka]] kaj [[Latina lingvo|latina]] lingvoj. Ulfilo tamen ne limiĝis al traduko pure katekizocela, sed iris trans ĉar li atribuadis la efikojn de sia porkonvertiga agado ankaŭ al la kvalito kaj fidindeco de la traduka laboro, kaj tia atento estas el si mem garantio de akurateco de lia traduko. == La traduko de Ulfilo == La Ulfila traduko estas kultura evento je eksterordinara graveco, ebligita per la salto de kvalito efektivigita de la gota mondo en la momento en kiu, danke al dulingvaj perantoj, ĝi sin montris kapabla ricevi kaj igi siajn la instruojn de la greka civilizo kaj rilate kristanismon kaj rilate la uzon de la skribsistemon. En la kazo de la gotoj de la 4-a jarcento, la konscio pri la utileco de la uzo de la skribita Biblio ne haltiĝis, same kiel ĉe aliaj germanaj triboj, en la pasiva akcepto de skribosistemo jam ekzistanta (kiel tiu de latina) al kiu aldoni minimumajn ŝanĝojn por ĝin adekvatigi al sia [[Fonologio|fonologia]] sistemo, sed en la “vola” kreado di sia propra [[alfabeto]] kiu, malpli rigida ol tiu de la [[Runaj alfabetoj]], respondus al la fonologiaj postuloj de la gota lingvo. [[Dosiero:Gothic alphabet.png|miniatuur|dekstre|eta|Skribsignoj de la gota alfabeto.]] Ulfilo sukcesis koncepti alfabetan sistemon profitante de skribaj tradicioj al li konanataj <ref>Certas ke Ulfilo parolis la grekan ĉar lia traduko baziĝas sur grekaj liturgiaj tekstoj, sed li konis ankaŭ la latinan ĉar en iuj pasaĵoj sekvas latinajn versiojn.</ref>: tiu sistemo havis klaran grekan matricon, kun intermitaĵoj latinaj kaj runaj; tiu aspekto gravas ne nur [[paleografio|paleografie]]: la fakto ke la gota alfabeto memorigas tiuj grekan kaj en la sinsekvo kaj en la formo, kiel ankaŭ en la nombra valoro asociita al la literoj, elmontras superinfluon de la greka en la zonoj orientaj de la germaneco kompare kun la influo de la latina. Cetere, ke kristanismo kaj kulturo atingis la Gotojn en siaj grekaj vestoj estas pruvata ankaŭ per la fakto ke la traduko estis spertata sur liturgiaj grekaj tekstoj, malsame ol tradukoj al aliaj germanaj lingvoj realigitaj sur latinaj tekstoj de la [[Vulgata]]. Tio estas atestata de iuj ortografiaj, sentaksaj kaj leksikaj apartaĵoj de la Ulfila teksto; tamen oni ne sukcesas ligi la tradukon al neniu el la ekzistaj tekstoj; eble tiu malfacilaĵo ŝuldas al la traduka metodo de Ulfilo, kiu sendube integris la tekston kun “legoj” de la latina tradicio. Aliflanke la latinismoj de la gota teksto povas esti inokulitaj de kopiistoj kiuj perkopie transdonis la tekston. Malkovri la originon de tiuj malsamaĵoj inter la diversaj gotaj [[kodekso (filologio)|kodeksoj]] malfacilas ĉar ofte ili estas apartaj vortoj, mallongaj sintagmoj aŭ etaj frazoj kiuj rivelas la malsaman lingvan originon ofte identigeblan en la ''[[Vetus Latina]]''<ref>La amplekso de la versioj antaŭantaj la Vulgaton.</ref>. Kritikistoj diskutas ĉu tiuj latinismoj estas frukto de Ulfilo mem, kun emo al neo ĉar la Vulgato naskiĝis inter la jaroj [[391]] kaj [[406]] (post, do, la Ulfila versio). == Manuskripta dokumentaro == La tradukaĵo de Ulfilo certe estis integra versio de la Biblio, malsame ol la versioj de aliaj germanaj lingvoj, kiuj eble estis versio de bibliaj partoj, kiel de la nuraj [[Evangelio]]j aŭ unuopa libro de la [[Malnova Testamento]]; tamen atingis nian epokon nur iuj eroj de [[Ezra]] (ĉapitroj 5-7), granda parto de la kvar Evangelioj kaj de la Epistoloj de [[Sankta Paŭlo]]. Tiuj tekstoj aperas en [[Kodekso [bibliografio)|kodeksoj]] de la [[6-a jarcento]] eble de itala origino, kaj estas konsiderataj parto de la Ulfila tradicio, ankaŭ se neniu el ili citas la nomon de la tradukisto; sed al li estas atribuataj pro la unuformeco de lingvo kaj stilo, kiuj allasas la impreson ke temas pri unika verko de ampleksa spiro, kiu nur tiu de Ulfilo povas esti. La malsamaĵoj, ĉi-kaze, estas interpretataj kiel post-ulfalaj revizioj aŭ evoluoj de la lingvo mem aŭ dialektaj influoj, ĉiuj kompreneblaj se oni konsideras ke la originalo plurjarcente antaŭas la aludatajn manuskriptojn. La manuskriptoj estas [[Ostrogotoj|ostrogotaj]] dum la originalo estas [[Visigotoj|visigotaj]]: estas onia opinio ĉe la esploristoj ke la tuta gota manuskripta tradicio de la Biblio devenas el Nordo de Italio kaj ke estas datebla je la ostrogota regado. La florado de manuskriptoj eble estas frukto de la kultura ekveleviĝo de [[Teodoriko la Granda]], spronita al la konservado de la gota literatura heredaĵo meze de la latina tradicio. Krome supozeblas ke la manuskriptoj nin atingintaj estas signo de la “populareco” ĝuita de tiu Biblio, kiu spite de sia aria origino, do baldaŭ ignorita se ne skrapitaj, tamen konserviĝis en tiom da manuskriptoj. Post la ripetita kondamno de [[Arianismo]] tiuj kodeksoj estis minacaj kaj do evitendaj. Escepte de la ''[[Arĝenta Libro|Codex Argenteus]]''<ref> Altvalora kodekso sur purpura pergameno, kun la literoj arĝentaj kaj la komencaj oraj. </ref>, fakte, la aliaj manuskriptoj (la ''[[Codex Carolinus]],'' la ''[[Kodekso Ambrozia|Codices Ambrosiani A, B, C, D]]'', la ''Codex Taurinenis'') estas ĉiuj [[Palimpsesto (filologio)|palimpsestoj]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * A. M. Guerrieri, ''Introduzione allo studio della Filologia Germanica'' - vol. I Le lingue germaniche, Roma, Edizioni Kappa, 1980 * [[Wilhelm Streitberg]] (ed.), ''Die Gotische Bibel'' (1908), Heidelberg: universitata eldonejo C. Winter, 2000 {{Projektoj}} [[Kategorio:Kristana literaturo de la 4-a jarcento]] [[Kategorio:Kristana literaturo]] n5utcbkie0nx6xy4vxxacr36j2sscrh 0 433264 9347155 8000553 2026-04-04T12:12:03Z Sj1mor 12103 9347155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Epistolæ obscurorum virorum, Nordisk familjebok.png|eta|Titola paĝo]] [[Dosiero:Hessus Erfurt.JPG|eta|Memortabulo pri la verkintoj de la leteroj en [[Erfurto]] ĉe [[Engelsburg (Erfurto)|Engelsburg]]]] La '''Leteroj de obskuraj viroj''' estas titolo de fikciaj leteraroj el la 16-a jarcento. == Enhavo kaj kreintoj == Skolastikistoj en tiu verko ŝajne adresis leterojn al certa profesoro de belartoj ĉe la [[Universitato de Kolonjo]]. Fakte ili estis verkitaj de humanistoj kiel [[satiro]] pri la krustokovrite velkinta ideo pri sciencoj dum la malfrua mezepoko, speciale en grupoj ĉirkaŭ dominikanoj. Motivo estis skribe kaj jure okazanta kverelo inter la konvertiĝinta judo Johano Pfefferkorn kaj [[Johano Reuchlin]] pri la valoro de juda literaturo (kiel la [[Talmudo]]) por la kristana doktrino. Reuchlin favoris ĝin, dume Pfefferkorn postulis bruligon de la Talmudo. Ideon de la leteroj havis [[Crotus Rubeanus]], dua parto estas de [[Ulrich von Hutten]], helpis ankaŭ [[Eobanus Hessus]]. == Stilo == Verkitaj intence en neklasika stilo kun enmiksitaj germanaj vortoj, la leteroj estas plenplena de mordaca sarkasmo kaj krude amuza komedio. La dua parto estas eĉ rekta polemiko pri aroga nescio, hipokriteco kaj senmoraleco. La verko estis kondamnata de la papo en 1517. == Literaturo == * Reinhard Paul Becker: ''A War of Fools; "The Letters of Obscure Men": a study of the satire and the satirized'' (New York University Ottendorfer Series N.F.; vol. 12), Bern: Peter Lang, 1981. * Aloys Bömer (eld.) ''Die "Epistolae Obscurorum Virorum"'' (Stachelschriften. Ältere Reihe, I). 2 vol. Heidelberg: R. Weissbach, 1924 (standard edition: vol. 1 introduction; vol. 2: text) * Walther Brecht: ''Die Verfasser der "Epistolae Obscurorum Virorum"'', Straßburg: K. J. Trübner, 1904. * Karl Buchholz: ''Ulrich von Huttens lateinische Schriften und die Dunkelmännerbriefe'', Frankfurt am Main: M. Diesterweg, 1926. * Franz Wilhelm Kampschulte: ''Commentatio de Joanne Croto Rubiano'', Bonn, 1862. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://archive.org/details/epistolaeobscuro00huttuoft Latina teksto kun angla traduko] * [https://www.projekt-gutenberg.org/anonymus/dunkelm1/dunkelm1.html Traduko germanlingva] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Satiro]] [[Kategorio:Humanismo]] [[Kategorio:Latinlingva literaturo]] [[Kategorio:Falsado]] 0vygpwkumzuomolmnbqgxjz48jf5prc 0 435755 9347609 9205520 2026-04-04T20:49:23Z Aidas 3488 Aidas movis paĝon [[Hari Poter (rolulo)]] al [[Harry Potter (rolulo)]]: Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... 9205520 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | verko = romanserio ''[[Harry Potter]]'' | povoj = [[magio]] | naskiĝis = {{dato|31|7|1980}} | amikoj = [[Hermione Granger]], [[Ron Weasley]] | malamiko = [[Lord Voldemort]] }} '''Harry James POTTER''' estas titoliga rolulo kaj la [[protagonisto]] de la romanserio ''[[Harry Potter]]'' verkita de [[J. K. Rowling]]. En [[intervjuo]] la aŭtorino malkaŝis ke la fikcia naskiĝtago de li estu la 31-a de julio 1980 (do li celebrus sian naskiĝtagan feston samtage kiel la aŭtorino). Granda parto de la historio de la romanserio kovras sep jarojn de la vivo de la [[Orfo (familio)|orfo]] Potter, kiu, dum sia 11-a jariĝo, eksciis, ke li estas [[Magio|magiisto]]. Tiele li ĉeestas [[Hogwarts|en la lernejo Hogwarts pri Sorĉarto]] por praktiki [[magio]]n sub la gvidado de la ĝentila lernejestro [[Albus Dumbledore]] kaj aliaj lernejaj instruistoj. Harry ankaŭ malkovras, ke li estas jam fama tra la magia komunumo, kaj ke lia destino estas ligata al tiu de [[Lord Voldemort]], la internacie timigita Malhela Sorĉisto kaj murdisto de lia patrino Lily Potter kaj lia patro James Potter. == Koncepto kaj kreo == Laŭ Rowling, la ideo por la verkoj pri Harry Potter kaj pri ties [[Eponimo|eponima]] [[protagonisto]] venis dum atendo por prokrastita trajno el [[Manĉestro]] al [[Londono]] en 1990. Ŝi asertis ke ŝia ideo por ''"this scrawny, black-haired, bespectacled boy who didn't know he was a wizard became more and more real to me"'' (tiu svelta, nigrahara, kunokulvitra knabo kiu ne sciis, ke li estas sorĉomagiisto iĝis pli kaj pli reala al mi).<ref name="jkrbio">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|titolo=oficiala retejo de J. K. Rowling&nbsp;– sekcio biografia (arkivigite)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070606115820/http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|arkivdato=2007-06-06}}</ref> Dum la disvolvigo de la ideoj por ŝia libro, ŝi decidis ankaŭ ke Harry estu [[Orfo (familio)|orfo]] kiu ĉeestas en [[internulejo]] nome Hogwarts. Ŝi klarigis per intervjuo de 1999 ĉe ''[[The Guardian]]'': ''"Harry had to be an orphan&nbsp; — so that he's a free agent, with no fear of letting down his parents, disappointing them&nbsp;... Hogwarts has to be a boarding school&nbsp; — half the important stuff happens at night! Then there's the security. Having a child of my own reinforces my belief that children above all want security, and that's what Hogwarts offers Harry"'' (Harry devis esti orfo — por ke li estu libera agent, sentima kolerigi siajn gepatrojn, seniluziigante ilin&nbsp;... Hogwarts devis esti internulejo&nbsp; — la duono de la gravaj aferoj okzas nokte! Krome estas la sekureco. Havi mian propran filon plifortigas mian kredon ke ĉiuj knaboj volas sekurecon, kaj tion proponas Hogwarts al Harry).<ref name="carey1999">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/0299-guardian-carey.htm|titolo=Carey, Joanna. "Who hasn't met Harry?"|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=la 16-an de februaro 1999"|verko=The Guardian}}</ref> La mortiĝo de sia patrino la 30-an de decembro 1990 inspiris al Rowling por verkokrei la rolulon de Harry Potter kiel knabo sopiranta por siaj mortintaj gepatroj, dum lia angoro iĝis ''"much deeper, much more real"'' (multe pli profunda, multe pli reala) ol ĉe pli fruaj skizoj ĉar ŝi rilatis ĝin al si mem.<ref name="jkrbio"/> En intervjuo de 2000 ĉe ''[[The Guardian]]'', Rowling asertis ankaŭ, ke la rolulo de [[Reĝo Arturo|Wart]] en la [[novelo]] de [[T. H. White]] nome ''The Once and Future King'' (la estonta reĝo) estas la spirita praulo de Hari, nome "Harry's spiritual ancestor."<ref name="Guardian2000">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0800-guardian-bio.html|titolo=JK (JOANNE KATHLEEN) ROWLING (1966–)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|verko=The Guardian}}</ref> Fine ŝi asertis, ke la naskodato de Harry nome la 31-a de julio, estas ŝia propra naskodato. Tamen, ŝi asertis ankaŭ, ke la rolo de Harry ne estas rekte bazita sur reala persono: ''"he came just out of a part of me"'' (li iĝis parto de mi),<ref name="Raincoast2001">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/0301-raincoast-interview.html|titolo=Raincoast Books interview transcript, Raincoast Books (Kanado)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=marto 2001}}</ref> Rowling asertis ankaŭ, ke Harry estas taŭga realviva modelulo por geknaboj. ''"The advantage of a fictional hero or heroine is that you can know them better than you can know a living hero, many of whom you would never meet [...] if people like Harry and identify with him, I am pleased, because I think he is very likeable"'' (La avantaĝo de fikcia [[heroo]] aŭ heroino estas ke oni povas koni ilin pli bone ol oni konas vivantan heroon, multaj el kiuj neniam oni trafas [...] se Hari plaĉas al homoj kaj tiuj identigiĝas kun li, tio plaĉas ankaŭ al mi, ĉar mi kredas ke tio estas agrabla).<ref name="BN1999">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/0399-barnesandnoble.html|titolo="Barnes and Noble" intervjuo|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=19-a de marto 1999}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Magio]] [[Kategorio:Roluloj en verkoj pri Harry Potter|Potter, Harry]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj]] [[Kategorio:Fikciaj orfoj]] [[Kategorio:Fikciaj britoj|Potter, Harry]] beg6ow4mbgsw3bsr345wuxuqsbch9mc 9347626 9347609 2026-04-04T21:23:53Z Aidas 3488 /* Koncepto kaj kreo */ 9347626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | verko = romanserio ''[[Harry Potter]]'' | povoj = [[magio]] | naskiĝis = {{dato|31|7|1980}} | amikoj = [[Hermione Granger]], [[Ron Weasley]] | malamiko = [[Lord Voldemort]] }} '''Harry James POTTER''' estas titoliga rolulo kaj la [[protagonisto]] de la romanserio ''[[Harry Potter]]'' verkita de [[J. K. Rowling]]. En [[intervjuo]] la aŭtorino malkaŝis ke la fikcia naskiĝtago de li estu la 31-a de julio 1980 (do li celebrus sian naskiĝtagan feston samtage kiel la aŭtorino). Granda parto de la historio de la romanserio kovras sep jarojn de la vivo de la [[Orfo (familio)|orfo]] Potter, kiu, dum sia 11-a jariĝo, eksciis, ke li estas [[Magio|magiisto]]. Tiele li ĉeestas [[Hogwarts|en la lernejo Hogwarts pri Sorĉarto]] por praktiki [[magio]]n sub la gvidado de la ĝentila lernejestro [[Albus Dumbledore]] kaj aliaj lernejaj instruistoj. Harry ankaŭ malkovras, ke li estas jam fama tra la magia komunumo, kaj ke lia destino estas ligata al tiu de [[Lord Voldemort]], la internacie timigita Malhela Sorĉisto kaj murdisto de lia patrino Lily Potter kaj lia patro James Potter. == Koncepto kaj kreo == Laŭ Rowling, la ideo por la verkoj pri Harry Potter kaj pri ties [[Eponimo|eponima]] [[protagonisto]] venis dum atendo por prokrastita trajno el [[Manĉestro]] al [[Londono]] en 1990. Ŝi asertis ke ŝia ideo por ''"this scrawny, black-haired, bespectacled boy who didn't know he was a wizard became more and more real to me"'' (tiu svelta, nigrahara, kunokulvitra knabo kiu ne sciis, ke li estas sorĉomagiisto iĝis pli kaj pli reala al mi).<ref name="jkrbio">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|titolo=oficiala retejo de J. K. Rowling&nbsp;– sekcio biografia (arkivigite)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070606115820/http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|arkivdato=2007-06-06}}</ref> Dum la disvolvigo de la ideoj por ŝia libro, ŝi decidis ankaŭ ke Harry estu [[Orfo (familio)|orfo]] kiu ĉeestas en [[internulejo]] nome Hogwarts. Ŝi klarigis per intervjuo de 1999 ĉe ''[[The Guardian]]'': ''"Harry had to be an orphan&nbsp; — so that he's a free agent, with no fear of letting down his parents, disappointing them&nbsp;... Hogwarts has to be a boarding school&nbsp; — half the important stuff happens at night! Then there's the security. Having a child of my own reinforces my belief that children above all want security, and that's what Hogwarts offers Harry"'' (Harry devis esti orfo — por ke li estu libera agent, sentima kolerigi siajn gepatrojn, seniluziigante ilin&nbsp;... Hogwarts devis esti internulejo&nbsp; — la duono de la gravaj aferoj okzas nokte! Krome estas la sekureco. Havi mian propran filon plifortigas mian kredon ke ĉiuj knaboj volas sekurecon, kaj tion proponas Hogwarts al Harry).<ref name="carey1999">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/0299-guardian-carey.htm|titolo=Carey, Joanna. "Who hasn't met Harry?"|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=la 16-an de februaro 1999"|verko=The Guardian}}</ref> La mortiĝo de sia patrino la 30-an de decembro 1990 inspiris al Rowling por verkokrei la rolulon de Harry Potter kiel knabo sopiranta por siaj mortintaj gepatroj, dum lia angoro iĝis ''"much deeper, much more real"'' (multe pli profunda, multe pli reala) ol ĉe pli fruaj skizoj ĉar ŝi rilatis ĝin al si mem.<ref name="jkrbio"/> En intervjuo de 2000 ĉe ''[[The Guardian]]'', Rowling asertis ankaŭ, ke la rolulo de [[Reĝo Arturo|Wart]] en la [[novelo]] de [[T. H. White]] nome ''The Once and Future King'' (la estonta reĝo) estas la spirita praulo de Hari, nome "Harry's spiritual ancestor."<ref name="Guardian2000">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0800-guardian-bio.html|titolo=JK (JOANNE KATHLEEN) ROWLING (1966–)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|verko=The Guardian}}</ref> Fine ŝi asertis, ke la naskodato de Harry nome la 31-a de julio, estas ŝia propra naskodato. Tamen, ŝi asertis ankaŭ, ke la rolo de Harry ne estas rekte bazita sur reala persono: ''"he came just out of a part of me"'' (li iĝis parto de mi),<ref name="Raincoast2001">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/0301-raincoast-interview.html|titolo=Raincoast Books interview transcript, Raincoast Books (Kanado)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=marto 2001}}</ref> Rowling asertis ankaŭ, ke Harry estas taŭga realviva modelulo por geknaboj. ''"The advantage of a fictional hero or heroine is that you can know them better than you can know a living hero, many of whom you would never meet [...] if people like Harry and identify with him, I am pleased, because I think he is very likeable"'' (La avantaĝo de fikcia [[heroo]] aŭ heroino estas ke oni povas koni ilin pli bone ol oni konas vivantan heroon, multaj el kiuj neniam oni trafas [...] se Hari plaĉas al homoj kaj tiuj identigiĝas kun li, tio plaĉas ankaŭ al mi, ĉar mi kredas ke li estas ege ŝatinda).<ref name="BN1999">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/0399-barnesandnoble.html|titolo="Barnes and Noble" intervjuo|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=19-a de marto 1999}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Magio]] [[Kategorio:Roluloj en verkoj pri Harry Potter|Potter, Harry]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj]] [[Kategorio:Fikciaj orfoj]] [[Kategorio:Fikciaj britoj|Potter, Harry]] n4vcmxznuuwr0mcmde8vuzmubhx5ty7 0 438149 9347238 9269733 2026-04-04T13:07:24Z Sj1mor 12103 9347238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Györke''' [jOĵef djorke], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Györke József''' estis [[hungara]] [[lingvisto]], [[bibliotekisto]], [[profesoro]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1945]]). József Györke [http://www.cellbibl.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=175%3Agyoerke-jozsef&catid=21&Itemid=72] naskiĝis kiel ''Georgovits József'' la {{daton|21|decembro}} [[1906]] en [[Celldömölk]]. Li mortis la {{daton|11|septembro}} [[1946]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == József Györke frekventis mez[[lernejo]]jn en [[Pécs]] kaj [[Székesfehérvár]], [[universitato]]n en Pécs. Inter [[1930]]-[[1936]] li gvidis hungaran [[instituto]]n en [[Universitato de Tartu]], poste li laboris en [[Tutlanda Biblioteko Széchényi]]. En [[1942]] li ankaŭ ekinstruis en [[ELTE]]. Ekde [[1945]] li estis direktoro de la biblioteko. Li okupiĝis precipe pri [[Urala lingvaro]], [[Finno-Ugra Grupo]], [[Mansa lingvo]]. == Verkaro (elekto) == * ''Vogul jelzős szerkezetek'' (1930) * ''Die Wortbildungslehre des Uralischen. Primäre Bildungsuffixe'' (1935) * ''Tő, képző, rag. Szó- és jelrésztan'' (1943) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj G, Gy kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://www.cellbibl.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=175%3Agyoerke-jozsef&catid=21&Itemid=72 biografio kun foto] {{Vivtempo|Gyorke József}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] n7snf7nc1dm285djbg7sg5jdmiye4qj 0 438449 9347592 9064398 2026-04-04T20:08:20Z Sj1mor 12103 9347592 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Libera Universitato de Bruselo]] ''Vrije Universiteit Brussel'' (VUB)}} {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo = Université libre de Bruxelles logo.svg |moto = |lando = |situo = {{Flago|Belgio}}[[Brusela Ĉefurba Regiono]] |establita = 1834 |gvidanto = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BE |situo sur mapo = Bruselo |zomo = 14 |retejo = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj = }} '''ULB''' aŭ '''Universitato Libera de Bruselo''' (france: ''Université Libre de Bruxelles'') estas belga [[universitato]] lokita en [[Brusela Ĉefurba Regiono]]. La universitato estis fondata en 1834 kiel la unua universitato de la grandurbo de Bruselo. Ĝia nomo referencas al libereco de penso kaj esplorado rilate al registaro kaj la eklezio. Ĝia unua prezidanto estis [[Théodore Verhaegen]]. Laika kaj neŝtata, ULB estis unue ekskluzive francparolanta universitata institucio. Ekde 1935 ĝi ankaŭ organizis kursojn en la nederlanda kaj poiome establis apartan nederlandlingvan sekcion kiu tute sendependiĝis en 1969 sub la nomo '''[[Vrije Universiteit Brussel]]''' (aŭ '''VUB'''). Kvin ULB-anoj ricevis [[Nobel-premio]]n: nome [[Henri La Fontaine]], [[Jules Bordet]], [[Albert Claude]], [[Ilya Prigogine]] kaj [[François Englert]]. En 2016, ULB kalkulis 26 266 studentojn. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ulb.ac.be// Oficiala retejo] {{fr}} [[Dosiero:Bruxelles - Université Libre de Bruxelles (ULB) (1).jpg|eta|maldekstra|400ra|{{centre|Universitato Libera de Bruselo}}]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Belgio|Libera de Bruselo]] [[Kategorio:Bruselo]] nyom68nhfd3k6hkzg1yvam9a7j8u46f 0 439925 9347184 8931889 2026-04-04T12:24:38Z Sj1mor 12103 9347184 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Massimo INTROVIGNE''' ([[Roma]], [[14-a de junio]] ([[1955]]) estas [[sociologio|sociologo]], [[Filozofio|filozofo]] kaj itala [[verkisto]]. Li estas ankaŭ la fondisto kaj direktoro de [[CESNUR|''C''entro ''S'''tudoj pri la ''N''ovaj ''R''eligioj]], kiu estas fakte internacia retejo de esploristoj pri religiaj movadoj. M. Introvigne ekde 31-a de decembro 2011 investiĝis, ĉe [[OSKE]] (Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo), per la rolo de Konsultindulo por la lukto kontraŭ [[rasismo]], [[ksenofobio]] kaj [[diskriminacio]], kun aparta atento pri la diskriminacio kontraŭ kristanoj kaj membroj de aliaj religioj. De junio [[2012]] li estas kunordiganto de la Observatorio de la Religia Libereco konstituita ĉe la Itala Ministerio de la Eksterlandaj Aferoj. Introvigne estas membro de la sekcio “Sociologio de religio” de la [[Itala Asocio de Sociologio]]<ref>[http://www.cesnur.org/2005/mi_illuminati.htm] Massimo Introvigne, Gli Illuminati e il Priorato di Sion. La verità sulle due società segrete del Codice da Vinci e di Angeli e demoni</ref> kaj estas aŭtoro de pli ol 60 libroj, inter kiuj la ''Enciclopedia delle religioni in Italia'', kaj de centoj da artikoloj en la kampo de [[sociologio de religio]]. Li estas ankaŭ konsilisto pri industria proprieto, kaj specialisto pri [[Intelekta propraĵo]]. == Biografio == Kiel li mem informis en parta raporto membiografia prezentita en la jara kongreso de Academy of Religion en [[Ĉikago]] [[2008]]<ref>[http://www.cesnur.org/2008/mi_20.htm] Massimo Introvigne, Twenty Years of CESNUR]</ref>, la atentoj pri la nekristanaj religioj reiras al la junaĝo kaj al la legado de [[Aventura romano|aventuraj romanoj]] de aŭtoroj kiel [[Emilio Salgari]], [[Rudyard Kipling]] kaj [[Luigi Ugolini]] (aŭtoro en [[190]] de la romano ''L'isola non trovata'' = La insulo netrovita), en kiuj estis priskribitaj [[Hinduismo]], [[Islamismo]] kaj aliaj religioj tiam malmulte konataj en Italio. Ankaŭ la laŭkajera enciklopedio ''Le grandi religioni del mondo'' (La grandaj religioj de la mondo), publikigita en [[1964]] per la eldonisto [[Rizzoli]], kiun li devote akiradis ĉe gazetbudo naŭjare aĝante, ekzercis, laŭ la informoj ĉe la aludita raporto, lian konstantan influon- Decida por la maturiĝo de sia pasio estis poste, laŭ la sama fonto, la vizitita liceo [[Istituto sociale]] en Torino estrata de [[Jezuito]]j en la jaroj [[1970]]-aj-[[1973]]-aj. En tiu liceo, tiam vizitita de estontaj kulturuloj kaj politikistoj, li konis [[Alleanza Cattolica]] (Katolikan Aliancon), asocio de [[Katolika Eklezio|katolikaj]] laikoj, al kiu li adheras kaj en kiu, ekde tiam, daŭrigas aktivi. Sekve li akiris [[doktoro|bakalaŭron]] en [[Filozofio]] ĉe la [[Pontifika Gregoria Universitato]] kaj la [[magistreco]]n en [[Jurfilozofio|jurisprudenco]] ĉe la [[Universitato de Torino]]. Dum la studojaroj ĉe la Gregoria universitato li loĝas en la sama kolegio (Capranica) kie loĝas homoj kiuj poste fariĝos politikistoj aŭ epigonaj ekleziuloj en la regado de la Katolika Eklezio. La magistriga tezo temis pri la filozofia penso de [[John Rawls]], poste publikigita ĉe la eldonisto Giuffré en la jaro [[1983]] per la titolo ''I due principi di giustizia nella teoria di Rawls'' (la du principoj de justico en la teorio de Rawls); sed liaj interesoj iom post iom translokiĝis el filozofio al sociologio, kaj el sociologia interesiĝo pri la politiko al tiu pri la religioj. Li specialiĝas pri la tematiko de la religiaj malplimultoj, en kiu li elmerĝas kiel unu el plej fekundaj italaj esploristoj. Ekde la partopreno (1987) en la kongreso de la Mormon History Association en [[Oksfordo]], [[Mormonismo|mormonisma]] organizo, interesiĝanta pri la historio de religioj, Introvigne ekaltiris la atenton de la internacia mondo kaj ekhavis la ideon pri la kreo de CESNUR, en tio kuraĝigita de svisa historiisto [[Jean-François Mayer]] kaj de usona advokato kaj historiisto Michael W. Homer. Introvigne eklekciis ĉe la [[Athenaeum Pontificium Regina Apostolorum]] kaj en la akademia jaroj [[2005]]-[[2006]] ĉe la [[Papa universitato en Sankta Kruco]]. En la dua eldono de sia ''Nuovo manuale di sociologia della religione'' (Nova manlibro pri sociologio de religio) [[Roberto Cipriani]], jam lia universitata instruisto kaj jam prezidanto de la Itala Asocio pri Sociologio, difinas Introvigne "... unu el la plej konataj specialistoj pri la novaj religiaj movadoj”.<ref>Roberto Cipriani, ''Nuovo manuale di sociologia della religione'', 2ª edizione, Borla, Roma 2009, p. 470.</ref> Inter la la meritoj, kvankam ne la plej rimarkinda, altiras la atenton la kolekto de pli ol 60.000 libroj, nun disponigitaj por la publiko pere de la biblioteko de [[CESNUR]], la internacia centro de li fondita en [[1988]] kiu kunigas akademiajn specialistojn pri religiaj malplimultoj de la tuta mondo. Tiuj libroj estis frukto de lia tutevasta tutviva interesiĝo pri la novaj religioj. Nun li estas nacia vikaria reganto de la asocio [[Alleanza Cattolica]] kaj unu el la fondistoj de la [[Think tank]]. Ekde [[8-a de decembro]] [[2010]] Introvigne kunlaboras kun la reta ĉiutaĵo ''La Bussola Quotidiana''. == Aktivecoj == Introvigne estas aŭtoro de pli ol 60 libroj, inter kiuj ''Le Nuove Religioni'' ([[1989]]) (la Novaj Religioj) la ''I Mormoni'' (Mormonoj, [[1991]]), kaj editoro-redaktoro de novaj kolektivaj verkoj de la temo [[sociologio de religio]]. En [[2001]] li ĉefe redaktoris la ''Enciclopedia delle religioni in Italia'' (Enciklopedio de la religio en Italio), kiu en 2006 havis duan eldonon kun la titolo ''Le religioni in Italia'' (la religioj en Italio), kaj la trian en [[2013]] revenante tamen al la unua titolo. En [[2010]] li publikigis ampleksan sintezon, pli ol 400 paĝoj, de siaj nombraj eseoj pri [[satanismo]] kun pa titolo ''I satanisti. Storia, riti e miti del satanismo'' (Satanistoj. Historio, ritoj kaj mitoj de satanismo. 2010). Li ankaŭ publikigis centojn da artikoloj en sciencaj revuoj en almenaŭ 12 landoj de la mondo.<ref>Lia kompleta bibliografio troveblas en la Retejo de CESNUR]</ref>. En la medio de la "sociologio de religioj", Introvigne estas konata precipe pro lia kontribuo al la skolo de la [[teorio de la religia ekonomio]], fondita de [[Rodney Stark]] kaj [[Lawrence Iannaccone]] en [[Usono]]. Tiu socia teorio aplikas la metodojn elpensitajn por la ekonomia scienco al la studo pri la religio kiel socia fenomeno, kaj uzas aparte la metaforon de "religia merkato" kie "religiaj firmaoj" konkurencas per la lojaleco de la "religiaj konsumantoj". Ĉukaze, kiel Introvigne rimarkas, tiu teorio ne reduktas la religion al pura [[Merkatiko]] sed male ĝi donas apartan rimarkon al "produkto" kiu movas "religiajn firmaojn", nome al la doktrino. Kun Rodney Stark, Introvigne kompilis kaj publikigis en [[2003]] ''Dio è tornato. Indagine sulla rivincita delle religioni in Occidente'' (Piemme, Casale Monferrato = Dio revenis. Esploro pri la revenĝo de la religioj en Okcidento) kaj kun Lawrence Iannaccone, en 2004, ''Il mercato dei martiri. L'industria del terrorismo suicida'' (Lindau, Torino = La merkatiko de la martiroj. La industrio de la memmortiga terorismo). La specifa kontrobuo de Introvigne al la teorio de la religia ekonomio elmerĝas el la volumo de 2004 ''Fondamentalismi. I diversi volti dell'intransigenza religiosa'' (Piemme, Casale Monferrato = Fundamentismoj. La diversaj vizaĝoj de la religia maltolero), kie estas aplikataj al la fundamentismoj la teorio de la religia ekonomio. Tiu teorio kritikas la nocion de [[sekularigo]] kaj subtenas ke la religio nenimaniere estas malaperanta en Okcidento, same kiel male subtenas la teorio de la sekularigo. === Cesnur === Vidu [[CESNUR]] Introvigne fondis 1988 en Torino la ''[[CESNUR]]'' (Centro Studi sulle Nuove Religioni = Centro po Studo pri la Novaj Religioj), centro por esploro pri la [[religia plurismo]] kaj pri religiaj malplimultoj. Tiu estas la internacia centro produktiga kaj disvantiganta la tutan verkaron kaj opiniaron de Massimo Introvigne. === OSKE kaj la Observatorio pri la [[religia libereco]] === Ekde la [[5-a de januaro]] [[2011]] Introvigne, kiu laŭlongtempe okupiĝis pri diskriminacio kaj maltotero kontraŭ kristanoj aŭ [[kristanofobio]] <ref>[http://www.cesnur.org/testi/introvigne_biblio.htm Massimo Introvigne - Bibliografio]</ref>, plenumis en la medio de la [[OSKE|Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] la rolon de Reprezentanto pri la lukto kontraŭ [[rasismo]], [[ksenofobio]] kaj [[diskriminacio]], kun aparta atento al la diskriminacio kontraŭ kristanoj kaj membroj de aliaj religioj.<ref>[http://www.lastampa.it/_web/CMSTP/tmplrubriche/giornalisti/grubrica.asp?ID_blog=196&ID_articolo=1174&ID_sezione=396&sezione= Italiano il nuovo rappresentante OSCE contro la persecuzione religiosa - LASTAMPA.it]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Meze de liaj aktivecoj, li sukcesis organizi en Romo verticon ([[11-a de septembro]] [[2011]]) pri la krimoj pro malamo kontraŭ kristanoj, dum kiu li montris tabelon kun la kreskiĝanta nombro de kristanoj martirigitaj ({{unuo|105000}} nur en unusola jaro).<ref>Oni vidu ankaŭ: [http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/2011/documents/rc_seg-st_20111206_osce_it.html] Diciottesimo Consiglio Ministeriale dell’Organizzazione per la Sicurezza e la Cooperazione in Europa (OSCE), 6 dicembre 2011.</ref> === Cespoc === Introvigne aktivis ankaŭ kiel kunfondinto de CESPOC<ref>[http://www.popularculture.it CESPOC - Center for Studies on Popular Culture - Centro Studi sulla Popular Culture]</ref>, “Centro por Studoj pri la Kulturo Popola”, internacia centro kiu kolektas, katalogas kaj studas popolajn falsciklojn, popolajn romanojn kaj [[bildstrio]]jn... kaj disponigas por la publiko vastan bibliotekon. En [[2008]] Introvigne, kun aliaj, publikigis en la retejo de CESNUR bibliografion de pli ol 11.000 bilstrioj, kie ĝuste aperas vampiroj, anglalingve publikigitaj ekde [[1935]] ĝis [[2000]]<ref>[http://www.cesnur.org/2008/vampire_comics.htm English-Language Vampire Comics, 1935-2000.]</ref>. === Cescor === Introvigne aperas ankaŭ inter la fondintoj, kaj nun en ĝi aktivas kiel prezidanto, CESCOR<ref>[http://www.cescor.org CESCOR - Centro Studi storici sulla Contro-Rivoluzione]</ref>, Centro de Historiaj studoj pri la kontraŭ-Revolucio, kun sidejo en [[Torino]] ([[Italio]]), al kiu mem Introvigne kaj [[Alleanza Cattolica]] (Katolika Alianco) inspiriĝas. === Kritikante Dan Brown === Introvigne estis unu el la plej dokumentitaj kritikistoj de la ''[[The Da Vinci Code (romano)|The Da Vinci Code]]'' de Dan Brown tiam prezentiĝanta kiel historia verko. Por tio li verkis la libron ''Gli Illuminati e il Priorato di Sion'' (La [[Iluminatoj|iluminitoj]] kaj la priorado de Sion) <ref>''Gli Illuminati e il Priorato di Sion'', Piemme, Casale Monferrato 2005</ref> kaj artikolis kaj prelegis senfinajn fojojn en tuta la mondo. Li celis pruvi ke nenion en tio dirata en tiu verko respektas la historion, kaj akuzis la aŭtoron pri antaŭjuĝoj kontraŭ la Katolika Eklezio. Dan Brown poste preferis paroli pri fantazia romana verko. === Lia Pensado pri la krizo de Eŭropo === En 2006 Introvigne publikigis ''Il dramma dell'Europa senza Cristo. Il relativismo europeo nello scontro delle civiltà''<ref>(Sugarco, Milano)</ref>, (La tragedio de Eŭropo sena je Kristo. Eŭropa Relativismo en la konfratiĝo de civilizoj). Laŭ li la eŭropa krizo enradikiĝas precipe en la morala kaj filozofia relativismo. Pro tiu vidpunkto naskiĝis debatoj disputoj.... == Kritikoj kaj respondoj == Kritikoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kelebekler.com/cesnur/txt/adista.htm#2 |titolo=Kritikoj kontraŭ Introvigne |alirdato=2013-05-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120222043445/http://www.kelebekler.com/cesnur/txt/adista.htm#2 |arkivdato=2012-02-22 }}</ref> estis adresitaj kontraŭ Introvigne pro lia atestaĵo favora al [[Scientologio]] okaze de proceso en [[Liono]] en [[1996]]. Introvigne respondis ke mem atestis ''pri'' kaj ne ''por'' Scientologio, kaj ke mem rifuzis ne nur iun ajn kompenson sed eĉ repagon de la vojaĝo al Liono.<ref>[http://www.cesnur.org/2001/archive/mi_fantasma.htm] Il fantasma della libertà. Le controversie sulle "sette" e i nuovi movimenti religiosi in Europa] testo della lezione tenuta il 14 gennaio 1997 all’Università di Torino</ref>. La pozicio de Introvigne rilate Scientologion restas ĉiukaze pridiskutata ĉar ĝi estas pli inklina al la ebleco ke scientologio estas efektiva religio ol tion faras la opinio de multaj kritikistoj.<ref>[http://www.cesnur.org/testi/seminarium.htm CESNUR - Massimo Introvigne: articolo su Seminarium.]</ref>. Kritikoj alvenis kontraŭ Introvigne ankaŭ pro lia aparteno al la asocio [[Alleanza Cattolica]] (Katolika Alianco), ĉar tio breĉus lian neŭtralecon koncerne religiojn. Introvigne ĉiam respondis ke lia aktiveco en tiu asocio malsamas ol tiu efektivigita en CESNUR en kiu aliĝas kaj kunlaboras ankaŭ protestantoj, ortodoksuloj kaj agnostikuloj. Ili, do, estas senpededpaj unu de la alia.<ref>[http://www.cesnur.org/testi/greenlist.html CESNUR - Blacklisting or Greenlisting? A European Perspective on the New Cult Wars]</ref>. Iuj kritikistoj trovis motivon pro subteni la neneŭtralecon en la scienca esploro de Introvigne en la fakto ke li konfesas la katolikan vidpunkton rilate samseksemon: ke tiu estas tendenco regebla kaj superebla ĉar kontraŭnatura. Introvigne sindefende diris ke mem argumentas per la laikaj rezonadoj kaj ke la adhero al religio ne kunturbas sian sciencan proceduron: fakte ĉiuj scienculoj adheras al kelkaĵo: ideologio, religio, ateismo, agnostikismo kaj alio, sed tio, el si mem, ne infektas la konkludojn de la esploro. Krome la sciencaj rezultoj de la esploristo estas ĉiam reviziteblaj: tio, rilate la esplorojn de Introvigne, montras objektivecon... Unu el la precipaj punktoj pro kiuj Introvigne estas kritikita, koncernas la sintenon de Introvigne rilate la funkcion kaj historion de la [[cerbolavado]]<ref>[http://www.alleanzacattolica.org/idis_dpf/voci/l_lavaggio_cervello.htm IDIS-DPF: Il "lavaggio del cervello"]</ref> kaj la informojn kiujn li liveras pri tiu temo pere de CESNUR. Introvigne respondis pri tiuj kritikoj en volumo titolita ''Il lavaggio del cervello: realtà o mito?'' (Cerbolavado: ĉu mito aŭ realo?). Insista kritikisto kontraŭ Introvigne estas [[Miguel Martinez (esploristo)|Miguel Martinez]]. La kontrasto komenciĝis kun la publikigo de la eseo ''Defectors, Ordinary Leavetakers and Apostates: A Quantitative Study of Former Members of New Acropolis in France''. Martinez estas eminenta eksa membro de [[Nova Akropolo]], pri kies naturo kaj celoj li kontrastis kun Introvigne, kiu ankaŭ malkonsentis kun li pri la senco kaj historia funkcio de la [[apostateco|apostatuloj]]. == Verkoj == *''I nuovi movimenti religiosi: Sètte cristiane e nuovi culti'', Editrice Elle Di Ci (1990), ISBN 88-01-14260-9 *''Il ritorno dello gnosticismo (Nuove spiritualità)'', SugarCo (1993), ISBN 88-7198-216-9 *''I nuovi culti: Dagli Hare Krishna alla Scientologia (Uomini e religioni)'', Mondadori; 1. ed. Oscar Uomini e religioni (1990), ISBN 88-04-34057-6 * ''Il satanismo (Collana religioni e movimenti)'', Elle Di Ci (1997), ISBN 88-01-00799-X * ''Gli Illuminati e il Priorato di Sion'', ed. Piemme (2005), ISBN 88-384-1047-X *''I Testimoni di Geova già e non ancora'', Edizioni Elledici, Leumann 2002, ISBN 88-01-02375-8 * ''Il dramma dell'Europa senza Cristo'', ed. Sugarco, 2006, Milano, ISBN 88-7198-513-3 * ''Attacco a Benedetto XVI. Il papa, la pedofilia e il documentario «Sex, crimes and the Vatican»'', Fede & Cultura, Verona, ISBN 978-88-89913-48-2 * ''Il segreto dell'Europa'', ed. Sugarco, 2008, Milano, ISBN 978-88-7198-540-4 * ''Una battaglia nella notte. Plinio Corrêa de Oliveira e la crisi del secolo XX nella Chiesa'', ed. Sugarco, 2008, Milano, ISBN 978-88-7198-564-0. * ''I satanisti. Storia, riti e miti del satanismo'', ed. Sugarco, 2010, Milano, ISBN 978-88-7198-587-9 * ''Il simbolo ritrovato. Massoneria e società segrete: la verità oltre i miti'', Piemme, Milano 2010 * ''Tu sei Pietro. Benedetto XVI contro la dittatura del relativismo'', ed. Sugarco, 2011, Milano, ISBN 978-88-7198-606-7 * ''Islam. Che sta succedendo? Le rivolte arabe. La morte di Osama bin Laden. L'esodo degli immigrati'', ed. Sugarco, 2011, Milano, ISBN 978-88-7198-618-0 * ''L'eredità di Benedetto XVI. Quello che Papa Ratzinger lascia al suo successore Francesco'', ed. Sugarco, 2013, Milano, ISBN 978-88-7198-655-5 == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[CESNUR]] * [[Religia libereco]] * [[Nova Epoko]] * [[Religio]] * [[Sekto|Religia sekto]] == Aliaj projektoj == Vikiquote entenas citaĵoj de Massimo Introvigne:[http://it.wikiquote.org/wiki/Massimo_Introvigne] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.massimointrovigne]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Persona retejo de Massimo Introvigne * [http://www.cesnur.retejo Retejo de CESNUR]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.popularculture.it Retejo de CESPOC] * [http://www.cescor.org/index.html Retejo de CESCOR] *[http://www.youtube.com/watch?v=7liĵd73dfU] Intervjuo al M. Introvigne (franclingve). Video en [[You Tube]].] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Introvigne, Massimo}} [[Kategorio:Katolikaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] n8qpz81wp35uxkyil8ppt4i1bdlpv5f 0 441766 9347218 9275953 2026-04-04T13:01:19Z Sj1mor 12103 9347218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Georgo|György]] HORVAI''' [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Horvai György''' (naskiĝis la {{daton|14|januaro}} [[1949]] en [[Budapeŝto]]<ref>[http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19122] </ref>) estis [[hungara]] [[kemiisto]], [[profesoro]], [[membro]] ordinara de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[2013]]). == Biografio == György Horvai frekventis [[universitato]]n en Budapeŝto inter [[1968]]-[[1973]], poste li plulernis en [[ELTE]]. Li ekinstruis en la teknika universitato, kie en [[1994]] li iĝis katedrestro, en [[1997]] vic[[rektoro]]. En [[1995]] li instruis en [[Universitato de Turku]]. Li okupiĝas precipe pri specialaj [[elektrodo]]j, [[polimero]]j kaj mezuradoj. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter [[1987]]-[[2010]].<ref>[http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=19122 biografio kun foto]</ref> == Verkaro (elekto) == * ''Evaluation of some Commercial Lead(II)-selective Electrodes'' (1976) * ''Neutral Carrier Potassium-selective Electrodes with Low Resistances'' (1985) * ''Sokváltozós adatelemzés (kemometria)'' (2001) * ''Elemző kémia'' (Analiza kemio), (2007) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Horvai, Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] n1jo41hpfxc9mnu6tyqywr0z1p3iy6f 0 441915 9347185 9290184 2026-04-04T12:25:33Z Sj1mor 12103 9347185 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Petar Konstantinov Danov''' ([[bulgare]] ''Петър Константинов Дънов'', prononco laŭ [[IFA]] {{IFA|ˈpɛtər kɔnstanˈtinɔf ˈdənɔf}}, ofte ankaŭ latinliterigita per angligita persona nomo ''Peter Deunov'') - naskiĝis la [[11-an de julio]] [[1864]], mortis la [[27-an de decembro]] [[1944]] - estis [[spirita majstro]] kaj fondinto de skolo de [[esoterismo|esoterisma]] [[kristanismo]]. Per siaj disĉiploj li estas nomata majstro ''Беинсá Дунó'' respektive en latina alfabeto ''Beinsá Dunó'' (foje en [[franca]] literumo ''Douno''). == Biografio == Naskiĝinta la 11-an de julio 1864 en la bulgara vilaĝo ''Ĥadarĉa'' (Хадърча, nun Николаевка, Nikolaevka), proksimume 60 kilometrojn de [[Varna]], li estis la tria infano de la bulgara ortodoksa pastro Konstantin Danovski kaj ties edzino Dobra Georgieva. La patro laŭdire estis la unua bulgara instruisto kaj pastro en [[Varna]], post antaŭaj jardekoj de subpremo de la bulgara lingvo kaj de ortodoksa kristanismo fare de la reganta islama [[Otomana Imperio]]. Post la liberigo de [[Bulgario]] el tiu imperio, Petar Danov finis bulgaran mezlernejon en Varna. La 24-an de junio 1877 li kompletigis siajn studojn ĉe la Usona Teologia Lernejo en [[Sviŝtov]] (Свищов) kaj poste de aŭtuno 1887 ĝis somero 1988 estis instruisto en la vilaĝo Ĥotanca (Хотанца).<ref name=drew>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.drew.edu/theological/2012/01/drews-global-heritage-history-of-international-students-at-drew-theological-school#bulgaria |titolo=Petrov, Nick. ''"Peter Deunov: An Early Graduate from Bulgaria"'' (angle: "Petar Danov: frua studfininto el Bulgario"), serio Drew's Global Heritage, Drew Theological School |alirdato=2013-06-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140817043809/http://www.drew.edu/theological/2012/01/drews-global-heritage-history-of-international-students-at-drew-theological-school#bulgaria |arkivdato=2014-08-17 }}</ref> En aŭgusto 1888 li translokiĝis al Usono. Li akceptiĝis en la [[metodismo|metodista]] teologia seminario ''Drew'' en [[Madison (Nov-Ĵerzejo)|Madison]], [[Nov-Ĵerzejo]] kaj kompletigis siajn studojn tie en majo 1892. En aŭtuno de tiu jaro li akceptiĝis en la universitata teologia lernejo en [[Bostono]], defendis diplomigan tezon pri "La migrado de la ĝermanaj triboj kaj ilia kristanigo" (origine [[angle]] "The Migration of the Germanic Tribes and Their Christianisation") kaj ricevis sian teologian diplomon en junio 1893. Poste dum unu jaro li estis regula studanto de medicino en la [[Universitato de Bostono]].<ref name=drew/> En 1895 Petar Danov revenis al Bulgario, ekvivis en Varna kaj rifuzis la postenojn de [[metodismo|metodisma]] kaj [[teozofio|teozofia]] pastroj ofertitajn al li. En la sekva jaro, 1896, li publikigis la verkaĵon "Scienco kaj Eduko", angle ''Science and Education''[http://www.beinsadouno.org/en/tr/Science%20and%20Education2.doc]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, en kiu li analizis la evoluon de la homaro en la ĝistiamaj dramaj mondaj eventoj, aŭgurante la fondon de nova kulturo en la sekva, 20-a jarcento. En 1896 li estis unu el la fondintoj de spirita komunumo kaj kultura centro nomata laŭ "P. R. Slaveikov". Li estis nomumita bibliotekestro kaj dum la sekvaj jaroj en Varna prelegis pri temoj kiel "la origino de la homaro", "antikva kaj moderna filozofioj", "scienco kaj filozofio", "kial kaj kiel ni vivas" kaj "la bazo de spirita lumiĝo". En 1897 li kune kun iuj el liaj disĉiploj en Varna fondis "Societon pri altigo de la religia spirito de la bulgara popolo". Samjare li publikigis broŝuron de spiritaj tekstoj, je titolo "Hio-Eli-Meli-Mesail", kiu poziciigis lin en la centron de la spirita societo, kiu poste en 1906 ricevis la titolon ''Sinarka Ĉeno'' kaj en 1918 la titolon [[Universala Blanka Frataro]].<ref>Ekde la jaro 1928 la societo ankaŭ eldonis publikaĵojn en [[Esperanto]] kaj tie precipe uzis la esperantlingvan nomon ''Novspirito'', kiu sekve uziĝis ankaŭ en la Esperanto-gazetaro kaj en la [[Enciklopedio de Esperanto]].</ref> Ekde la jaro 1897 li fare de siaj disĉiploj kutime simple nomiĝis "majstro", kaj la nomo "Petar Danov" apenaŭ plu uziĝis, kvankam la kromnomo "Beinsá Dunó" en literaturaj publikaĵoj ekuziĝis nur en la 1930-aj jaroj. La kromnomo havas [[sanskrito|sanskritajn]] radikojn kaj tradukeblas "tiu kiu enportas la bonon tra la mondo". Ekde 1899 li kunvenigis ĉiujarajn konferencojn en Varna, kiuj ekde la fondo de la Universala Blanka Frataro en 1918 estis ties jaraj konferencoj kaj ĝis la jaro 1942 plu okazis ĉiujare dum aŭgusto en diversaj lokoj de Bulgario: en Varna (1899–1909), en [[Veliko Tarnovo]] (1910–1925), en [[Sofio]] (1926–1941) kaj en la montaroj de [[Rila]] kaj [[Vitoŝa]]. Inter la jaroj 1901 kaj 1912 li vojaĝis al diversaj lokoj en Bulgario, prelegis kaj esploris. Nur iom post iom li komencis prelegi publike. La historia, kosma kaj metafizika rolo de Kristo havis centran pozicion en liaj prelegoj. En 1912, en la vilaĝo ''Arbanasi'' proksime de Veliko Tarnovo li analizis la [[biblio]]n kaj preparis verkaĵon nomatan "La testamento de koloraj lumradioj", kiu publikiĝis septembre de tiu jaro. La 16-an de marto 1914 li prezentis sian unuan [http://www.beinsadouno.org/old/lib/e_lek_17.htm dimanĉan prelegon]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, kiu komencigis la prelegan serion "Potenco kaj Vivo". En februaro 1917 li en Sofio komencis apartan serion de prelegoj por edziniĝintaj virinoj, kiu estis daŭrigita ĝis junio 1932. Pli poste en 1917, en la fina fazo de la [[Unua Mondmilito]], la bulgara registaro forsendis lin por unu jaro el Sofio al ekzilo en Varna, akuzante ke lia filozofio "morale malfortigus la soldatojn ĉe la fronto". Li vivis en hotelo kaj vigle korespondis kun siaj disĉiploj. Sekve, post la fino de la Unua mondmilito en 1918 la nombro de liaj disĉiploj ĉie en Bulgario rapide kreskis kaj atingis nombron de 40 000 homoj fine de la 1930-aj jaroj.<ref> Georg Feuerstein (1998): ''Mystery of Light'' ("mistero de lumo") Eldonejo Integral Publishing, pk. 1030, Lower Lake, CA 95457, Kalifornio, Usono, paĝo 25. ISBN 0-941255-51-4.</ref> En februaro 1922 li malfermis lernejon en Sofio, kiun li nomis ''Lernejo de la Universala Blanka Frataro''. Ĝi konsistis el du klasoj, kaj dum la sekvaj 22 jaroj li ĉiusemajne prelegis antaŭ ambaŭ el ili ĝis lia morto en decembro 1944. Dum 1927 li fondis la loĝlokon Izgrev proksime de Sofio (intertempe kvartalo de la urbo), kie li kolektis sian aŭskultantaron kaj disĉiplaron por havi centron de sia instruo. Li mem ekvivis en Izgrev, kaj poste ankaŭ estis entombigita tie. Somere de la jaro 1929 li unuafoje prenis siajn sekvantojn kaj disĉilojn al kampado ĉe la sep lagoj de la montaro ''Rila''. Kiam li en majo 1936 estis atakita fare de politika radikalulo kaj forte vundiĝis je cerba hemoragio kaj parta paralizo, li meze de julio ekkampadis kun iuj sekvantoj proksime de la lagoj kaj ene de kvar semajnoj komplete saniĝis. En marto 1939 publikiĝis mesaĝo de li al siaj disĉiploj, titolata "la eterna testamento de spirito". Komence de la jaro 1944 li organizis la promilitan evakuiĝon de Izgrev al la proksima vilaĝo de ''Marĉaevo'', kaj la revenon al Izgrev en oktobro de tiu jaro. Lastfoje li prelegis, je titolo "la lasta vorto", la 20-an de decembro 1944, ekzakte semajnon antaŭ lia morto. Aldone al siaj filozofiaj prelegoj, li post studo de muziko kaj ludado de violino ekde la unua jardeko de la 20-a jarcento komponis muzikon laŭ bibliaj kaj propraj tekstoj, poste nomataj "fratecaj kantoj", kaj ekde la jaro 1922 komencis publikigi kantojn kaj melodiojn en la du klasojn de sia lernejo, kiujn li nomis [http://www.beinsadouno.org/old/in_en_muz.htm " muzikaj ekzercoj"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Laŭ li tiuj muzikaĵoj celiĝis energiigi kaj harmoniigi la psikajn procesojn en siaj disĉiploj. Iuj el la tekstoj de la muzikaj ekzercoj estis skribitaj en sankta pralingvo, kiun li nomis "vata lingvo" kaj difinis esti la unua lingvo de la homaro. == Tutmonda eĥo == === Dissemiĝo de la instruoj === En la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj liaj instruoj populariĝis en pluraj eŭropaj landoj, ekzemple en [[Francio]] kaj [[Litovio]], dum en la 1970-aj jardekoj ĝi aparte fortis en [[Kanado]] kaj [[Usono]], sed neoficiale ankaŭ en la [[Rusia SFSR|rusia]] kaj [[Baltio|baltiaj]] respublikoj de [[Sovetunio]]. Post la demokratiaj ŝanĝoj en Bulgario, sekvantoj de la Universala Blanka Frataro en 1995 kortume registris [http://www.BeinsaDouno.org senprofitan organizaĵon tiunoman] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070904131546/http://www.beinsadouno.org/ |date=2007-09-04 }}, kiu havas sian centran oficejon en Sofio. Estas pluraj dekoj de spiritaj centroj de la frataro ekster Bulgario - la plej granda situas en suda Francio kaj en 1953 estis fondita fare de la bulgaro Mihail Ivanov (1900–1986), disĉiplo de Beinsá Dunó, nomata de siaj adeptoj [[Omramo Miĥaelo Aivanhov]]. === Spirita kaj kultura influoj === La instruoj de Beinsá Dunó estis komentataj kaj analizataj fare de pluraj konataj sciencistoj, filozofoj kaj spiritaj gvidantoj. * Laŭ Pavel Birjukov, biografiisto de [[Leo Tolstoj]], la granda rusa pensisto kaj verkisto forlasis sian hejmlokon Jasna Poljana mallonge antaŭ sia morto en 1910 kun la intenco veturi al Bulgario por renkontiĝi kun Petar Danov. * [[Rudolf Steiner]], la fondinto de [[antropozofio]], citiĝas esti dirinta en konversacio kun Bojan Boev, dum 1910 en Munkeno: ‘La [[slavoj|slavaj popoloj]] destiniĝas havi grandan mision.Ili, kaj aparte Bulgario, signife kontribuos al la altigo de la homaro/homeco. Revenu al Bulgario, ekzistas fortoplena spirita movado en Bulgario, estrata fare de granda spirita iniciatinto..’ Post tiu konversacio, Bojan Boev iĝis unu el la plej proksimaj disĉiploj de Petar Danov. * [[Ĝidu Kriŝnamurti]] laŭdire rifuzis esti titolata ''Maitreja'' kaj ''Kristo'', kaj diris al la partoprenantoj de Tutmonda Teozofia Kongreso en Nederlando ke la monda majstro troveblas en Bulgario. * [[Onisaburo Deguĉi]], gvidanto de la japana spirita movado [[Oomoto]] favora al Esperanto, citiĝas esti dirinta "Mi estas saĝa homo, la majstro estas en Bulgario." * Alfred Lemonier, profesoro de la [[Universitato de Tuluzo]], Francio, dum sia vojaĝo al Bulgario alparolis majstron Beinsa Douno per la sekvaj vortoj: "Ni venis danki vin el la fundo de niaj animo kaj spirito, kaj ankaŭ por peti novajn benojn, konsilon, ekzemplon, fizikan, moralan kaj intelektan forton de vi, tiel ke ni povu pli bone servi al la Tuto". Post la jaro 1925, la instruo de Petar Danov akiris tutmondan publikecon fare de multaj publikaĵoj pri li en ĵurnaloj, gazetoj kaj libroj. * Ekzemple en Italio, en 1927 Aldo Lavini publikigis biografion kaj esploris la aktivadon de Petar Danov en ''Il Messaggero della salute'' ("la mesaĝisto de la sano"). La gazeto ''Alpha'' aperanta en [[Palermo]], organo de nacia asocio pri psikologiaj kaj eksperimentaj sciencoj, entuziasme nomis lin "mistika apostolo de kristaneco en sia kompleta gloro". La joga eldonejo n [[Locarno]] publikigis naŭ elektitajn prelegojn tradukitajn fare de la poetino Mara Belĉeva. Luigi Belloti, direktoro de la Itala Akademio de Sciencoj, en sia malferma parolo de la akademio la 24-an de oktobro 1929 nomis la bulgaran filozofon spirita gvidanto de la institucio. * ''Die Glocke'' ("la sonorilo"), germanlingva ĵurnalo en la Ĉeĥa Respubliko publikigis la biografion de majstro Petar Danov, kaj la filozofo Rudolf Burkert nomis lin "profeto de la blanka raso" en sia libro ''Das Reich Gottes auf Erden'' ("la [[dia regno]] surtere"). * La germania gazeto ''Reformblatt'' ("reforma folio") publikigis artikolon titolitan "antaŭkurantoj de la nova kulturo", en kiu la Universala Blanka Frataro estis komentita "la vera valoro de tiu ĉi movado ne nur kuŝas en siaj ideoj, sed ankaŭ en la rimarkinda decidita forto realigi tiujn ideojn en la vivo". Petar Danov prezentiĝas kiel "bonaspekta figuro spiranta karecon". La germana movado ''Menschheitspartei'' ("homara partio") en 1932 anoncis sian apartenon al la Universala Blanka Frataro kaj sian respekton pri Petar Danov. * Agnessa Hofmann, gvidantino de la katolika liberala eklezio en [[Nederlando]], vizitis Bulgarion en 1928 kaj citiĝas esti dirinta "mi venis por viziti majstron Petar Danov. Malmultas la majstroj de la homaro." * Deknaŭ prelegoj de Petar Danov estis anglalingve publikigitaj en [[Usono]] kaj estis komentitaj entuziasme per la gazetaro. La asocio ''The Rosicrucian Society'' ("la [[rozkrucanoj|rozkrucana]] societo") en [[Oceanside (Kalifornio)|Oceanside]], [[Kalifornio]], apreze sumigis la impresojn de la prelegoj sekve: "La persono kiu verkis tiujn ĉi belajn kaj altnivelajn pensojn, havas profundan konon de la sekretoj de la vivo". * La ĵurnalo ''Hejnał'' (poezie por "matena krepusko") en [[Pollando]] publikigis artikolon de Agni ([[sanskrite]] por "fajro") aŭ plenforme Agnieszka Pilchowa, kiu skribis "Estas multaj [filozofiaj] skoloj en la mondo, sed la skolo en Bulgario elstaras per io specifa. Ĝi klopodas influi kaj eduki la societon per sia bona ekzemplo." * Ankaŭ [[Esperanto]] estis adoptata kaj uzata: de [[1928]] aperis pli ol 25 prelegoj de Petar Danov en du serioj de la kolekto ''Nova Kulturo.'' De [[1932]] ĝis la [[Dua Mondmilito]] aperis en la sama eldono la gazeto ''Frateco.'' * En 1953 en [[Francio]] la bulgara filozofo [[Omramo Miĥaelo Aivanhov]], origine ''Mihail Ivanov'', unu el la plej fervoraj disĉiploj de Petar Danov, fondis nacian organizaĵon de la nomo ''Fraternité Blanche Universelle'', pluportante la ideon de la antaŭa [[Universala Blanka Frataro]] post la Dua Mondmilito kaj post la establigo de komunisma kaj kontraŭreligia reĝimo en Bulgario. El tiu organizaĵo dum la sekvaj jaroj fontis plurdekoj da spiritaj centroj ekster Eŭropo. La sekvantoj de Omramo Miĥaelo Aivanhov practikas sanktan dancadon nomatan "Paneŭritmio" kaj aparte studas la "mistikan [[bulgara]]n lingvon", por kapabli kanti la muzikajn ekzercojn de majstro Beinsá Dunó en la originala formo. * Post la demokratiaj ŝanĝoj en Bulgario sekve de la pereo de Sovetunio, ĉiufoje miloj de spiritaj serĉantoj de ĉiuj mondopartoj vizitas la jarajn kunvenojn proksime de la sep lagoj de Rila, por partopreni en la montara spirita lernejo establita fare de Petar Danov, kaj por komune danci kaj kanti ''paneŭritmie''. * En 2005 la oficiala retejo [http://www.BeinsaDouno.org ''www.BeinsaDouno.org''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070904131546/http://www.beinsadouno.org/ |date=2007-09-04 }} komencis multlingvan tradukan projekton pri la plena verkaro de Petar Danov al pluraj grandaj naciaj lingvoj, inter ili la rusa, germana, angla, hispana, franca kaj pola. === Sinteno de la bulgara ortodoksa eklezio al Petar Danov === Petar Danov naskiĝis en familio, kiu signife kontribuis al la revivigo de la bulgara nacio kaj aparte de la starigo de sendependa nacia ortodoksa eklezio. En la "Societo pri altigo de la religia spirito de la bulgara popolo" fondita en 1897 membris pluraj elstaraj gvidantoj de la bulgara ortodoksa eklezio. Sed la episkopoj de la eklezio ne akceptis liajn reformajn ideojn pri reveno al la principoj de [[Apero de kristanismo|frua kristaneco]], plurajn erojn de lia kredaro kaj ekzemple lian akcenton pri morala principo de [[vegetarismo]]. Dum la [[1910-aj jaroj|dua jardeko de la 20-a jarcento]] la eklezio rekte kaj nerekte pli kaj pli kampanjis kontraŭ li kaj provis misfamigi lin. Kulminon la akuzoj atingis en printempo 1922, kaj en julio de tiu jaro la episkopa konsilio de la eklezio deklaris lian instruon "[[herezo|hereza]]". == Verkaĵoj (elekto) == * "La testamento de la koloraj lumradioj" ::bulgare ''Завета на цветните лъчи на Светлината'' (1912, reeldono 2004) ::angle ''The Testament of the Colour Rays of Light'' (1912) ::france ''Le testament des rayons de couleur de la lumière'' (1912) <!--bonus ankoraŭ pliaj aldonoj de alilingvaj librotitoloj--> * "La Fontoj en la vivaj naturoj" (1930) * ''La Spirito kaj la Karno.'' (1935) * "la nova humaneco kaj la alta idealo" ::angle ''The New Humanity and the High Ideal,'' (1969) <!-- ĉu identa al la franca verkaĵo "Le futur credo de l'humanité?" (1964) --> * "Profeto por niaj tempoj: la vivo kaj instruoj de Petar Danov" ::angle ''Prophet for Our Times: The Life and Teachings of Peter Deunov,''(1991) * "La fonto de bono" ::bulgare ''Изворът на Доброто'' (1992) ::angle ''The Wellspring of God'' (1992) <!-- ĉu identa al la franca verkaĵo "L'amour universel, source de vie"? (1964) --> * "Sanktaj vortoj de la majstro. Voko al la disĉiplo" ::angle ''Sacred Words of the Master. A Call to the Disciple'' (1994) * "La vojo de la disĉiplo" ::angle ''The Way of the Disciple''(1996) * "La granda patrino" ::bulgare ''Великата майка'' (1998) ::angle ''The Great Mother'' (1998) * "La majstro en Varna. Dokumentiga kronigo" ::angle ''The Master in Varna. A documentary chronicle'' (1999) * "Akordiĝo de la homa animo" ::bulgare ''Акордиране на човешката душа'' (2002) ::angle ''According of the Human Soul'' (2002) * "La spiritoplena koro" ::bulgare ''Разумното сърце'' (2003) ::angle ''The Mindful Heart'' (2003) * "Konversacioj ĉe la sep lagoj de Rila" ::Разговори при Седемте рилски езера (1993) ::angle ''Conversations at the Seven Rila Lakes'' (2003) * "Paneŭritmio: supera kosma ritmo" ::bulgare ''Паневритмия'' (2005) ::angle ''Paneurhythmy: Supreme Cosmic Rhythm'' (2004) * "Ĝi venas" ::bulgare ''Той иде'' (2004) ::angle ''He Is Coming'' ("li venas", 2004) * "La majstro parolas" ::angle ''The Master Speaks''(2006) :: france ''Le Maître parle'' (1964) ==En Esperanto== Kelkaj el liaj verkoj aperis ankaŭ en Esperanta traduko. * Petro Danov, ''[[La alta idealo]]''. Eld. [[Nova Kulturo]], [[Burgas]], 1928. * Petro Danov, ''[[La nova homaro]]''. 1929 *Petro Danov, ''[[Fariseo kaj Impostisto]]''. Eld. [[Atanas Nikolov]], [[Burgas]] 1931, 24 pĝ. * Petro Danov, ''[[La tri fundamentoj de la vivo]]'', ''Ideoj kaj bildoj el la vivo de la Blanka Frataro en Bulgarujo'' (de Georgi Radev), [[Burgas]] 1932, 72 pĝ. * Petro Danov, ''La nova Evo''. Eld. “Nova Kulturo”, [[Sevliero]], 1934. * Petro Danov, ''La Spirito kaj la Karno''. Eld. “Nova Kulturo”, [[Sevliero]], 1935. * Petro Danov, ''En la regno de la viva naturo'', "Nova Kulturo", [[Sevlievo]] 1937, p. 89 * A. Tomov, Religio-filozofia vivkoncepto de Petro Danov, Aldono al biblioteko "Nova Kulturo", [[Burgas]] 1930, p. 27 *Beinsa Duno. ''Sanktaj Vortoj de la Majstro'' trad. P. G. Pamporov. Eld. la tradukinto, Sofio, 1940. ===Recenzoj=== Pri ''La alta idealo'' {{citaĵo|Petr Danov estas la konata Majstro de la spirita movado en Bulgarujo „Blanka Frataro“. Li predikas novan religian instruon bazitan sur la principoj de l'kristanismo. Ĉiusemajne en la diversaj urboj de la lando li faras prelegojn antaŭ siaj adeptoj. La suprenomita libro prezentas unu el tiuj prelegoj. La [[esperantistaro]] havos la okazon konatiĝi kun la principoj de la nova [[instruo]], abonante la bibliotekon [''tiel''] „Nova Kulturo“. Baldaŭ aperos la dua numero „La granda leĝo“ de Petr Danov.|[[Bulgara esperantisto]] j09_n09_maj.1928}} ---- Pri ''La nova homaro'' {{citaĵo|Krom la traduko de tiu [[teorio]] pri nova mondkompreno, la libreto enhavas du aliajn tekstojn de la bulgara sociologo Danov : La Universa Amo kaj La Kosma Amo.|[[Belga esperantisto]] n172-173 (jun-jul 1929)}} ---- Pri ''La Spirito kaj la Karno'' {{citaĵo|Kvar legindaj predikoj de Petro Danov, la Majstro de la Blanka Frataro en [[Bulgarujo]]. Titoloj: ''Flusoj kaj malflusoj en la vivo; La Nova Fundamento; Pasko ; La granda Universala Frataro''. Stile la [[libro]] estas simpla kaj interesa ; ĝi enhavas multe da ilustraj anekdotoj; kaj ĝi estas lingve reviziita de [[Ivan Ĥristov Krestanov|I. H. Krestanov]].}} ---- Pri ''Sanktaj Vortoj de la Majstro'' {{citaĵo|Kolekto de 500 pensoj, aforismoj, konsiloj, [[meditaĵo]]j, pri demandoj religiaj kaj etikaj. Ili grupiĝas ĉirkaŭ la rilato inter la disĉiplo kaj la [[Majstro]]. Ĉu la Majstro estas iu difinita persono, ne estas dirite. Eble per tiu nomo oni aludas al la Bulgara religia kondukanto Petro Danov, eble al [[Kristo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.BeinsaDouno.org oficiala retejo de la Blanka Frataro en Bulgario pri la verkaro de Petar Danov (inter alie en la bulgara, angla, rusa, franca, germana kaj pola). Centoj da originalaj prelegoj el la entute 4000 rete legeblas en pluraj lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070904131546/http://www.beinsadouno.org/ |date=2007-09-04 }} * [http://www.panevritmia.com retejo pri la danco Paneŭritmio de Beinsá Dunó (en la bulgara kaj angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130809021328/http://www.panevritmia.com/ |date=2013-08-09 }} * [http://www.beinsa-douno.net anglalingva retejo pri li] * [http://powerandlife.com reta biblioteko de liaj verkaĵoj en pluraj lingvoj, interalie en Esperanto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Danov, Petar}} [[Kategorio:Bulgaraj filozofoj]] [[Kategorio:Teozofio]] [[Kategorio:Bulgaroj]] 3c9zh7hx0n24gmfqcuxb8ed2s764b5t 0 442173 9347270 8002869 2026-04-04T13:16:22Z Sj1mor 12103 9347270 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Neo-Gothic001.jpg|eta|maldekstre|250px|Gravaj novgotikaj konstruaĵoj: supre: [[Palaco de Westminster]], Londono;<br /> maldekstre: Katedralo de Learning, [[Pittsburgh]];<br /> dekstre: [[Ostendo#Vidindaĵoj|La kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo]], Ostendo.]] [[Dosiero:Rathaus Vienna June 2006 165.jpg|eta|dekstre|[[Urbodomo]] de [[Vieno]] konstruata 1872–1883]] [[Dosiero: KU inner city 1.jpg|eta|dekstre|[[Universitato de Kopenhago]]]] '''Novgotiko''' estas stilodirekto de la [[19-a jarcento]] ene de [[arkitekturo]] kaj [[artmetio]], kie oni provis iamaniere daŭrigi [[gotiko]]n. Ĝi povas esti rigardata kiel fazo de [[historiismo]]. La stilo estiĝis dum la 1740-a jaroj en [[Anglio]], kie oni intencis revivigi la [[mezepoko|mezepokan]] [[gotiko|gotikan]] stilon por kontrasti la tiam tre uzatan novklasikan stilon. Konstruaĵoj en novgotika stilo estas interalie la brita [[Palaco de Westminster|parlamentejo]] kaj ankaŭ la tura ponto ([[Tower Bridge]]) en [[Londono]]. En [[Francio]] kaj [[Germanio]] la stilo estis ofte aplikata por preĝejoj. Ĝi estas rekonebla ankaŭ en pluraj de la pli aĝaj nubskrapuloj en [[Novjorko]] kaj [[Ĉikago]]. La plej frua konstruaĵo en [[Danio]], kie videblas la stilo estas la nova ĉefkonstruaĵo de la [[Universitato de Kopenhago]], kie [[klasikismo]] en kurioza maniero miksiĝas kun [[gotiko]]. == Ekzemploj == {{Projektoj}} * [[Paroĥopreĝejo de Weistrach]] * [[Katedralo Sankta Patriko (Novjorko)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Novgotiko| ]] [[Kategorio:Arkitekturaj stiloj]] fsacq6k8q1dbdr6mgr5x0hwtcjo6h1u 0 446548 9347734 9109604 2026-04-05T05:16:40Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ervin Baktay''' [baktai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Baktay Ervin''' estis [[hungara]] [[hindologio|hindologo]], [[pentristo]], arthistoriisto, [[astrologo]], [[verkisto]], [[tradukisto]]. [[Dosiero:Baktay Ervin emléktáblája.JPG|eta|<center>Memortabulo de Ervin Baktay]] Ervin Baktay [http://terebess.hu/keletkultinfo/baktay.html] naskiĝis kiel '''Gottesmann Ervin''' la {{daton|24|junio}} [[1890]] en [[Dunaharaszti]]. Li mortis la {{daton|7|majo}} [[1963]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ervin Baktay lernis pentroarton en Budapeŝto, poste li plulernis en [[Munkeno]] de [[Simon Hollósy]]. Li finbatalis la [[1-a mondmilito|1-an mondomiliton]], poste li okupiĝis pri kulturo de [[Hindio]], kie li vivis 3 jarojn. Hejmenveninte en [[1930]] li redaktis geografian [[gazeto]]n. Inter [[1946]]-[[1958]] li estis muzeestro. En [[1956]] li estis invitita al [[Barato]]. Hejmenveninte li kiel pensiulo ofte prelegis pri Hindio ankaŭ eksterlande. == Memorigiloj == * memortabulo en Budapeŝto * [[skulptaĵo]] en [[Érd]] * prenis la nomon Baktay Ervin [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, astrologia societo kaj fondaĵo == Verkaro (elekto) == * [[Rabindranath Tagore]] (1921) * ''India'' (1931, 2000) * ''A csillagfejtés könyve'' (Manlibro pri astrologio), (1942, 1943, 1945, 1989, 2000) * ''India művészete'' (Arto de Indio), (1958, 1963, 1981) * [[Sándor Kőrösi Csoma]] (1962, 1963, 1981, 2000) == Tradukaĵoj (elekto) == * verkoj de [[Francis William Bain]] kaj [[Grey Owl]] * ''Mahábhárata'' (1923) * ''Rámájana és Mahábhárata'' (1960) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero B kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://terebess.hu/keletkultinfo/baktay.html hungarlingva biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baktay Ervin}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj astrologoj]] [[Kategorio:Hungaraj arthistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeestroj]] [[Kategorio:Hungaraj hindologoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] db5zmga02c5ecr63uyjktl8y2kh9670 0 449548 9347326 9294351 2026-04-04T13:35:32Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347326 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|aliseksemo}} '''Aliseksemismo''' aŭ pli simple '''Aliseksismo''' estas socia sistemo de [[konduto]], [[kutimo]]j, biaso kaj [[diskriminacio]] favoraj de [[aliseksemo]] kaj aliseksemaj rilatoj.<ref name="JungSmith">{{citaĵo el libro|familia nomo=Jung|persona nomo=Patricia Beattie|kunaŭtoroj=Smith, Ralph F.|titolo=Heterosexism: An Ethical Challenge|eldonejo=State University of New York Press|jaro=1993|isbn=0-7914-1696-8}}</ref> La termino povas pritemi la senscian antaŭjuĝon ke aliaj personoj estas aliseksemaj, aŭ la vidpunkton, ke aliseksema rilatado estas la nura normo ([[aliseksema normismo]]) kaj do supera.<ref name="granddictionnaire.com">{{citaĵo el la reto |url=http://www.granddictionnaire.com/ficheOqlf.aspx?Id_Fiche=8373795#eng |titolo=Accueil |eldonejo=Granddictionnaire.com |dato=2013-05-13 |alirdato=2014-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140819102847/http://www.granddictionnaire.com/ficheOqlf.aspx?Id_Fiche=8373795#eng |arkivdato=2014-08-19 }}</ref> Aliseksemismo inkluzivas tiajn vidpunktojn, kiuj pli estimas aliseksemulojn ol [[gejo]]jn, [[lesbanino]]jn, [[ambaŭseksemulo]]jn kaj anojn de aliaj [[Seksa minoritato|seksaj minoritatoj]]. Oni do povas diri ke ĝi traktas seksajn minoritatojn kiel "duagradajn civitanojn". Aliseksemismaj personoj ne ĉiam estas aliseksemaj, ĉar oni povas internigi sistemajn biasojn kaj kutimajn opiniojn en sian menson. == Komparo kun homofobio == [[Dosiero:2010 Pride parade in San Francisco with counter-protestors.jpg|dekstra|250px|eta|Homofobiaj predikantoj en [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]].]] ''[[Homofobio]]'', formo de aliseksemismo, temas kaj pri neracia timo de aŭ malsento al samseksemuloj kaj samseksemo,<ref name=dictionary.com>{{citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/homophobia homophobia|titolo=Dictionary.com|alirdato=2008-01-29|jaro=2008|eldonejo=Dictionary.com}}</ref> kaj pri "konduto surbaza de tia sento."<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/homophobia |titolo=homophobia - Dictionary definition and pronunciation - Yahoo! Education |eldonejo=Education.yahoo.com |alirdato=2014-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131204061410/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/homophobia |arkivdato=2013-12-04 }}</ref> ''Aliseksemismo'', tamen, pli vaste temas pri la "sistemo de ideologia pensado, kiu igas aliseksemon la nura normo, observenda por seksaj praktikoj."<ref name="granddictionnaire.com"/> Kiel biaso favora de aliseksemuloj kaj aliseksemo, aliseksemismo estis priskribita kiel "enkodigita en, kaj karakteriza de, la gravaj sociaj, kulturaj, kaj ekonomiaj institucioj de nia socio,"<ref>Dines, Gail (2002). ''Gender, Race, and Class in Media: A Text-Reader''. ISBN 0-7619-2261-X.</ref> kaj radikas en la [[esencismo|esencisma]] kultura nocio, laŭ kiu [[vireco]]-[[maskleco]] kaj [[virineco]]-[[femineco]] estas komplementaj. Enketisto, verkisto, kaj psikologia profesoro Gregory M. Herek diras, ke "[Aliseksemismo] funkcias per duobla procedo de nevidebleco kaj atakado. Samseksemo ordinare restas kulture nevidebla; kiam videbliĝas homoj, kiuj engaĝiĝas en samseksema konduto, aŭ kiuj estas identitaj kiel samseksemaj, ili estas atakataj de la socio."<ref name="psychology.ucdavis.edu">{{citaĵo el la reto |url=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/HTML/prej_defn.html |titolo=Definitions: Sexual Prejudice, Homophobia, and Heterosexism |eldonejo=Psychology.ucdavis.edu |alirdato=2014-01-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |arkivdato=2013-12-29 }}</ref> Plue, en intervjuoj kun farintoj de [[kontraŭgeja perforto]], [[jura psikologio|jura psikologiisto]] [[Karen Franklin]] rimarkas, ke "aliseksemismo ne nur estas persona [[valorsistemo]]; ĝi estas ilo en la bontenado de la [[seksa duumo|seksa dikotomio]]."<ref name="Franklin">Franklin, Karen (1998). "Inside the Minds of People Who Hate Gays" Retrieved May 29, 2008: http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/assault/roots/franklin.html</ref> Ŝi kontinuas, dirante ke "atencoj kontraŭ samseksemuloj, kaj kontraŭ aliaj individuoj, kiuj aberacias de la [[Seksa rolo|seksrolaj]] normoj, estas vidataj kiel lernitaj formoj de [[socia regado]], anstataŭ kiel defenda respondo al persona minaco."<ref name="Franklin"/> == Paraleloj kaj intersekcoj == {{Citaĵo|Uzado de la termino "aliseksemismo" elstarigas la paralelojn inter kontraŭgejaj sentoj kaj aliaj formoj de antaŭjuĝoj, kiaj [[rasismo]], [[antisemitismo]], kaj [[seksismo]].|[[Gregory M. Herek]], enketisto, verkisto, kaj profesoro de psikologio ĉe la [[Universitato de Kalifornio ĉe Davis]].<ref>Gregory M. Herek. [http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html "Definitions: Homophobia, Heterosexism, and Sexual Prejudice"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131229154227/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/prej_defn.html |date=2013-12-29 }}.</ref>}} Iuj argumentis, ke aliseksemismo similas al [[rasismo]] tiel, ke ambaŭ kreas privilegiojn por dominantaj grupoj en iu socio. Ekzemple, pruntante la rasan koncepton [[blanka privilegio]], la koncepto [[aliseksema privilegio]]<ref name="genderknot149">{{citaĵo el libro|familia nomo=Johnson|persona nomo=Allan J.|titolo=The Gender Knot|eldonejo=Temple University Press|loko=Philadelphia|jaro=1997|paĝo=149|isbn=1-56639-519-4}}</ref> estis aplikita al la avantaĝoj de (supozita) aliseksemo en la socio, kiujn aliseksemuloj ne rimarkas. Laŭ la analogio, ĝuste kiel rasismo kontraŭ neblankuloj metas blankulojn en superan socian pozicion al neblankuloj, aliseksemismo metas aliseksemulojn kaj aliseksemajn rilatojn en superan socian pozicion al [[nealiseksemulo]]j kaj nealiseksemaj rilatoj. Responde, iuj komentistoj rimarkas malsamaĵojn<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://blogs.bet.com/news/youthvote/4-reasons-why-gay-is-not-the-new-black/4|titolo=Celebrities|eldonejo=|alirdato=4 July 2016|arkivurl=https://web.archive.org/web/20220309212643/https://www.bet.com/vertical/jo1ilh/celebrity|arkivdato=2022-03-09}}</ref> inter la kategorioj raso kaj seksa orientiĝo, pretendante, ke ili estas tro kompleksaj por subteni iujn ajn ĝeneraligojn. Diverseca trejnisto Jamie Washington rimarkis, ke kvankam aliseksemismo kaj rasismo estas "teksitaj el la sama ŝtofo," ili "ne estas la sama afero."<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://susquehanna.edu/crusader/article.cfm?IssueID=59&SectionID=1&ArticleID=2573 |titolo=Issues of race and sexuality discussed, Susquehanna Crusader Online, accessed Aug 29, 2009 |alirdato=2016-10-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111008182457/http://susquehanna.edu/crusader/article.cfm?IssueID=59&SectionID=1&ArticleID=2573 |arkivdato=2011-10-08 }}</ref> La aferoj tamen ne estas reciproke ekskludaj. Aliseksemismo povas [[Intersekca teorio|intersekci]] rasismon, plu emfazante malsamaĵojn inter arbitraj grupoj de homoj.<ref name="tatum22">{{citaĵo el libro|familia nomo=Tatum|persona nomo=Beverly|titolo=Why are all the Black kids sitting together in the cafeteria?|eldonejo=Basic Books|jaro=1997|paĝoj=21–22}}</ref> Ekzemple, aliseksemismo povas pliseverigi la efektojn de rasismo per: * aldono de nejustaĵoj al homo, kiu jam alfrontas nejustecon pro sia raso; * establo de [[socia hierarkio|sociaj hierarkioj]], kiuj estas enportitaj en la komunumojn de ambaŭ grupoj. Tio estas, blankaj homoj povas havi privilegion en GLAT-a komunumo, aliseksema homo povas havi privilegion en neblanka komunumo, kaj homoj alfrontantaj ambaŭ formojn de diskriminado povas senti sin ĉie malplivaloraj. Same, rasismo povas kaŭzi, ke GLAT-aj homoj devas alfronti pluan diskriminadon aŭ perforton, se ili apartenas al, aŭ ŝajnas aparteni al, socie malplivalorigita rasa kategorio.<ref>(2008) Heterosexism and Homophobia. Encyclopedia of Race and Racism, 2, 1–4. Alirita la 31-an de marto 2008 ĉe Gale Virtual Reference Library: http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011021736/http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS |date=2007-10-11 }}.</ref> Iuj el la privilegioj donataj al homoj, kiuj estas blankaj kaj (perceptitaj) aliseksemuloj inkludas, sed ne estas limigitaj al, socia akcepto, prestiĝo, libereco de negativaj [[stereotipo]]j kaj la komforto esti [[normo|laŭnormaj]] kaj, sekve, ne [[almarĝenigado|almarĝenigitaj]] aŭ rigardataj kiel apartaj.<ref>Simoni, J. M. & Walters, K. L. (2001). Heterosexual Identity and Heterosexism: Recognizing Privilege to Reduce Prejudice. Journal of Homosexuality, 1(1), 157–173. Alirita la 30-an de marto 2008 de Google Scholar: http://www.haworthpress.com/store/E-Text/View_EText.asp?a=3&fn=J082v41n01_06&i=1&s=J082&v=41</ref> == Kiel aro de kredoj kaj sintenoj == === Individua kaj grupa niveloj === Aliseksemismo, kiel aro de kredoj kaj sintenoj, dependas de kerna principo, laŭ kiu [[aliseksema normismo|samseksemo kaj ambaŭseksemo ne normale ekzistas]] kaj, tial, estas [[psika malsano|psikaj malsanoj]] aŭ [[aberacio (sociologio)|aberaciaj kondutoj]].<ref name="genderknot17">{{citaĵo el libro|familia nomo=Johnson|persona nomo=Allan J.|titolo=The Gender Knot|eldonejo=Temple University Press|loko=Philadelphia|jaro=1997|paĝo=17|isbn=1-56639-519-4}}</ref> En aliseksemisma ideologio aŭ [[mensostato]], oni malakceptas la koncepton [[seksa orientiĝo]] aŭ decidas, ke ĝi ne estas atentinda. Aro de pli nuancaj aliseksemismaj vidpunktoj, kiujn iuj povas rigardi kiel [[kredo]]j, [[dogmo]]j, [[apelacio al aŭtoritato|apelacioj al aŭtoritatoj]], aŭ popularaj kredoj, sed aliaj konsideras [[komuna saĝeco]], [[morala absolutismo|universalaj veroj]], [[natura juro|naturaj leĝoj]], aŭ [[soci-biologio|soci-biologia scio]] povas inkludi, interalie, la jenaj: [[Dosiero:Save Our Children From Homosexuality Brochure.jpg|eta|upright|Broŝuro uzata de la grupo Save Our Children en 1977]] * "Ne-aliseksemaj personoj gardu siajn seksajn orientiĝojn privataj (t.e., ili restu '[[enŝrankulo|enŝrankaj]]')."<ref name="JungSmith" />^p.&nbsp;15 * "Gejaj viroj ne estas 'realaj' viroj kaj lesbaninoj ne estas 'realaj' virinoj" pro la socie ĉiea vidpunkto, ke aliseksemaj allogoj aŭ agoj estas la "normo" kaj do superaj.<ref name="genderknot149" /> * "[[Dio]] kreis [[Adamo kaj Eva|Adamon kaj Evan]], ne [[Adamo kaj Stevo|Adamon kaj Stevon]]" kaj similaj esencismaj kulturaj nocioj, laŭ kiuj vireco/maskleco kaj ineco/femineco estas komplementaj. * "Samseksemo estas fia, kontraŭdia, aŭ kontraŭnatura, do estas peko aŭ subhoma."<ref name="JungSmith" />^p.&nbsp;18 * "Samseksemuloj ne povas biologie reprodukti infanojn, do ili devas [[Samseksema propagando|varbi]] niajn infanojn." (Tion diris [[Anita Bryant]] dum sia kampanjo [[Save Our Children]] en Usono.) * "Pro sia vivstilo, samseksemuloj ne havas familiojn kun infanoj, do ili subfosas la pluvivadon de la homa raso ([[naskismo]])." * "Samseksemo estas afekcia aŭ [[psika malsano]] aŭ simple socia malsano, do, ĝi povas esti kuracata kaj eliminita. Se ĝi ne estos eliminita, ĝi kondukos al [[socia solidareco|socia malintegriĝo]] kaj [[socia disfalo]]." * "Samseksemuloj povas esti konvertitaj al aliseksemo."<ref name="JungSmith" />^p.&nbsp;109 En klopodo konsciigi homojn pri siaj aliseksemismaj vidpunktoj, Mark Rochlin konstruis demandaron en 1977, el demandoj, kiujn nealiseksemaj homoj ofte devas alfronti, sed ne aliseksemuloj, ekzemple: "''Viaopinie, kio kaŭzis vian seksan orientiĝon?''" Tiu "demandaro por aliseksemuloj" ofte estas distribuita en universitataj kampoj por konsciigi studentojn pri aliseksemismaj sociaj antaŭjuĝoj kontraŭ GLAT-aj homoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.pinkpractice.co.uk/quaire.htm|titolo=The Pink Practice - Heterosexuality Questionnaire|eldonejo=|alirdato=4-a de julio 2016}}</ref> === Institucia nivelo === Aldone al sintenoj de individuoj aŭ sociaj grupoj, aliseksemismo ankaŭ povas ekzisti kiel la esprimado de sintenoj en institucio. Rezulte, lernejoj, malsanulejoj, kaj malliberejoj povas agi kvazaŭ ekspozicioj de aliseksemismaj sintenoj diversmaniere. Unue, lernejoj povas plenumi tiujn sintenojn kaj ideojn per neegalaj kaj nekoheraj disciplinaj agoj. Ekzemple, oni povas pli severe puni samsekseman paron, kiu malobservas lernejajn regulojn, ol alisekseman paron, kiu faris la saman aŭ ekvivalentan agon. Ankaŭ, malsanulejoj povas limigi pacientajn vizitojn nur al proksimaj parencoj, kaj ekskludi samseksajn partnerojn.<ref>Heterosexism and Homophobia. Encyclopedia of Race and Racism, 2, 1–4. Alirita la 31-an de marto 2008 de Gale Virtual Reference Library: http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071011021736/http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS |date=2007-10-11 }}.</ref> == Kiel diskriminacio == === Evidenta aŭ malkaŝa === Ĉi tiu speco de aliseksemismo inkludas kontraŭgejajn leĝojn, politikojn, kaj instituciajn praktikojn, ĉikanadon surbaze de seksa orientiĝo aŭ perceptita seksa orientiĝo; [[stereotipo]]j, diskrimina lingvaĵo kaj parolado, kaj aliaj formoj de diskriminacio kontraŭ GLAT-aj homoj, ekzemple: * [[Parolo de malamo]], degradaj terminoj, [[poŝta ĉikanado]], [[mortominaco]]j, [[Stop Murder Music|murdmuziko]] * [[Propeka kapro|Propekuligado]], [[grupĉikanado]], [[persekutado]] kvazaŭ [[ĉasado de sorĉistinoj]], [[morala paniko]]; uzo de gejaj viroj kaj samseksemo kiel [[popoldiablo]] por la [[pandemio]] [[aidoso]]. * Negativaj prezentoj aŭ stereotipoj de gejaj viroj, lesbaninoj, kaj ambaŭseksemuloj sole kiel kanajloj, viktimoj de [[sinmortigo]] aŭ [[murdo]],<ref>{{citaĵo el libro |titolo= Psychological perspectives on lesbian and gay male experiences|familia nomo= Garnets |persona nomo= Linda|kunaŭtoroj=Kimmel, Douglas C. |jaro= 1993|eldonejo= [[Columbia University Press]]|isbn= 0-231-07884-6}}</ref> la celoj de ŝercoj, aŭ kuriozaĵoj. Tio povas okazi en televido kaj ankaŭ en ŝercoj inter amikoj aŭ kunlaborantoj. * Uzo de la [[geja paniko|gejpanika defendo]] en atencaj aŭ murdaj procesoj. * [[Sodomio|Sodomiaj leĝoj]], precipe kiam eldevigataj nur kontraŭ konsentaj, plenaĝaj, samseksaj partneroj. ''Vidu ankaŭ: [[Bowers v. Hardwick]] kaj [[Lawrence v. Texas]]'' * Jura punado de samseksemuloj. ''Vidu ankaŭ: [[Alineo 175]]'' * Malsameco inter aĝoj de majoritato por samseksemaj kaj aliseksemaj homoj. * Malpermeso de junuloj iri al lerneja danco kun samseksa partnero.<ref>[[American Civil Liberties Union]]: [http://gbge.aclu.org/schools/free-speech-free-expression-and-prom Free Speech, Free Expression and Prom] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091224142614/http://gbge.aclu.org/schools/free-speech-free-expression-and-prom|date=2009-12-24}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.aclu.org/lgbt-rights_hiv-aids/who-are-you-taking-prom-year |citaĵo=Aaron Fricke decided he wanted to go to his senior prom with Paul Guilbert. His principal wouldn't let him. |titolo=Who are you taking to the prom this year? |dato=31 December 2000 |eldonejo=[[American Civil Liberties Union]] |alirdato=18 September 2013 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130811015615/http://www.aclu.org/lgbt-rights_hiv-aids/who-are-you-taking-prom-year |arkivdato=2013-08-11 }}</ref> * Malpermesoj de [[adopto]] fare de samseksaj paroj aŭ gejaj, lesbaj, aŭ ambaŭseksemaj individuoj. ''Vidu ankaŭ: [[Infanadopto de samseksaj paroj]]''.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.gordonmoyes.com/2009/02/26/parliamentary-inquiries-same-sex-adoption/|titolo=GordonMoyes.com » Parliamentary Inquiries – Same Sex Adoption|eldonejo=|alirdato=4 July 2016|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171007120222/http://www.gordonmoyes.com/2009/02/26/parliamentary-inquiries-same-sex-adoption/|arkivdato=2017-10-07}}</ref> * Leĝoj, kiuj antaŭmalhelpas protektojn kontraŭ diskriminacio surbaze de seksa orientiĝo en medicino, loĝado, kaj dungado. * Diskutante la samseksemon aŭ ambaŭseksemon de suspektata krimulo, kiam en analogiaj situacioj, oni ne diskutus la aliseksemon de la suspektato. === Implica aŭ kaŝa === Tiu formo de aliseksemismo operacias per nevidebleco, subreprezentado, kaj viŝado. Ĝi inkludas: * Manko de reprezentado, aŭ subreprezentado, de samseksemaj aŭ ambaŭseksemaj homoj en reklamado al la ĝenerala publiko; * Cenzuro de samseksemaj aŭ ambaŭseksemaj roluloj, temoj, kaj aferoj en verkoj artaj, literaturaj, aŭ amuzaj; * Ekskludo de la samseksemo aŭ ambaŭseksemo de historiaj kaj politikaj ikonoj; prezento de ili kiel aliseksemaj; * Plena evitado de mencioj pri tiuj personoj kaj iliaj pozitivaj kontribuaĵoj, precipe en amaskomunikiloj de aktualaĵoj; * Kuntekste de [[seksa edukado]] aŭ profesia konsilio, diskutante nur aliseksajn partnerojn kiam parolante pri virina aŭ vira [[seksa allogo]] kaj aktiveco; * Silento pri aferoj, kiuj tuŝas samseksemajn kaj ambaŭseksemajn homojn en la lernejo aŭ laborejo, aŭ foresto de diskuto pri ili el pozitiva vidpunkto; * Evoluigado kaj uzado de [[cenzurprogramaro]] por elfiltri informon kaj retejojn, kiuj koncentras sin je samseksemo aŭ ambaŭseksemo; * [[Poŝta cenzuro]] kaj landlima kontrolo aŭ dogana forpreno de publikaĵoj, deciditaj kiel obscenaj nur surbaze de samseksema enhavo, eĉ kiam ili enhavas nenian erotikan aŭ pornografian materion; * Laboraj medioj, kiuj silente devigas gejojn, lesbaninojn, kaj ambaŭseksemulojn ne malkaŝi sian seksan orientiĝon per diskutado de siaj rilatoj, dum aliseksemuloj rajtas libere diskuti siajn rilatojn kaj geedzecon; * En publikaj bibliotekoj aŭ librovendejoj: malakcepto, forigo aŭ detruo de [[Samseksemo en infanliteraturo|infanlibroj]], filmoj, aŭ afiŝoj kun samseksemaj temoj; * Rifuzo inkludi la familiojn de samseksaj patroj aŭ patrinoj en lernejaj eventoj, aŭ reprezenti tian familian diversecon en lernejaj instruplanoj; ''vidu ankaŭ [[kontraŭbiasa instruplano]]''; * Deviga aŭ perforta [[seks-reasigna kirurgio]] al gejaj viroj, lesbaj virinoj, kaj ambaŭseksemuloj. * [[Perforta malaperigo]], ''[[damnatio memoriae]]'', [[ostracismo]], [[evitado]], kaj aliaj formoj de [[socia malakcepto]] por igi samseksemulojn aŭ ambaŭseksemuloj ''[[Persona non grata|personae non gratae]]''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = Heterosexism | revizio = 568100411 }} {{Tradukita | lingvo = fr | artikolo = Hétérosexisme | revizio = 93510748 }} {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = Heterosexism | revizio = 568100411 }} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=aliseksemismo}} * [[Bifobio]] * [[Homofobio]] * [[Intersekca teorio]] * [[Seksismo]] [[Kategorio:Aliseksemo]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Ismoj]] [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Socio]] [[Kategorio:Sociologio]] mstcn3dqdlfopl09sijsmpb0uj0yns9 0 455968 9347363 7430730 2026-04-04T13:43:38Z Sj1mor 12103 9347363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Oszkár VÉRTES''' [ve:rteŝa] hungara/rumania hungara kuracisto, redaktoro. Li naskiĝis en [[Budapeŝto]] la [[23-an de novembro]] [[1875]] kaj mortis la [[27-an de septembro]] [[1933]] en [[Koloĵvaro]]. == Kariero == Oszkár Vértes diplomitiĝis en [[Budapeŝto]] en 1899 kaj li estis samloke praktikanta klinika kuracisto pri ginekologio, poste asistanto en [[Universitato de Tübingen]], helpkuracisto en Malsanulejo Szent János de [[Budapeŝto]]. De 1907 li loksidiĝis en [[Koloĵvaro]], kaj estis profesorasistanto en ginekologia kliniko de [[Universitato Ferenc József]]. De 1919 li estis praktikanto kuracisto, de 1927 sanatoria kuracisto kaj instruisto en [[Târgu Mureș]]. Inter 1920–28 li estis kunlaboranto de la redakcikomitato de [[Erdélyi Orvosi Lap]], ano de Kuracistsocieto Paul Ehrlich kaj de Kuracista Sekcio de [[EME]]. Li publikigis de 1909 (Lechner Emlékkönyv (Kv. 1915), Erdélyi Orvosi Lap, Orvosi Hetilap (1928) kaj Orvosi Szemle (1929). == Fonto == * [http://lexikon.kriterion.ro/szavak/5032/ Románia Magyar Irodalmi Lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017165338/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/5032/ |date=2013-10-17 }} {{Vivtempo|Vertes, O. }} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akuŝistoj]] qd18e4m5owq2yedg2ttfkh2oxvca4k1 0 459989 9347266 8676316 2026-04-04T13:15:28Z Sj1mor 12103 9347266 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:alexorig.jpg|250px|eta|dekstra|Grafitio de Aleksameno.]] '''Grafitio de Aleksameno''', aŭ '''Grafitio de Palatino''' kaj '''blasfema grafitio de Palatino''', estas [[grafitio]]<ref>[[Sgrafiaĵo]] estas pli arta koncepto.</ref> kiu prezentas bildon akompanata de greka enskribo kiun la arkeologoj interpretas mokaĵo kontraŭ la [[kristanismo|kristana]] kulto. Tiu grafitio estas nun konservata en [[Romo]] en la [[muzeo]] [[Antiquarium Forense e Antiquarium Palatino]]. == Priskribo pri la grafitio == Datebla je ĉirkaŭ la [[3-a jarcento]]<ref>Michael Green, ''Evangelism in the Early Church'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2004, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0802827683&id=9F-nnE2dfqUC&pg=PA244&lpg=PA244&dq=alexamenos&sig=RUBibspJSosl4SG4p1bzffQupnI p. 244]</ref><ref>David L. Balch, Carolyn Osiek, ''Early Christian Families in Context: An Interdisciplinary Dialogue'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2003, [http://books.google.com/books?vid=ISBN080283986X&id=VjMdbpzLhRQC&pg=PA103&lpg=PA103&dq=alexamenos&sig=wy9th3yPkBtg4frS_T26iK4_8lo#PPA103,M1 p. 103]</ref><ref>B. Hudson MacLean, ''An introduction to Greek epigraphy of the Hellenistic and Roman periods from Alexander the Great down to the reign of Constantine'', University of Michigan Press, 2002, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0472112384&id=x2AD3M77TgMC&pg=RA1-PA208&lpg=RA1-PA208&dq=alexamenos&sig=BBohYqZwJkfRMaJkEwd8Q4HgR9g p. 208]</ref>, ankaŭ se eblas datoj eĉ ĝis la jaro [[85]]<ref>Hans Schwarz, ''Christology'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 1998, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0802844634&id=rcrsdlz041AC&pg=PA207&lpg=PA207&dq=alexamenos&sig=xtrfepVaotZ9n41804ELSOAp07I p. 207]</ref> ĝi venis al lumo en la monteto [[Palatino]] en Romo en [[1857]] dum elfosado en la ''Paedagogium''<ref>Filippo Coarelli, ''Guida archeologica di Roma'', Arnoldo Mondadori Editore, Verona 1984, p. 158.</ref>, speco de kolegio de la [[Domiciano|domiciana]] epoko, aparte destinita al la formado de la imperiaj paĝioj versimile devenantaj el sociaj duonaltaj klasoj. [[Dosiero:Alexamenos trazo.png|eta|maldekstra|220px|Reliefo de la konturoj de la grafitio.]] La prezentaĵo estas komponita el tri desegnaĵoj: la korpo de viro [[krucumo|krucumita]] kun la kapo de besto, ververe de [[azeno]] aŭ [[mulo]]; viro adoranta kaj fine la enskribaĵo en la [[antikva greka lingvo]] “''ΑλΕξΑΜΕΝΟς CЄΒΕΤΕ ΘΕΟN''” (kiu [[Transliterumo|transliterumita]] korespondas al ''Alexamenos sebete theon'') kiu signifas "Aleksameno veneras [sian] dion". La teksto, skribita per malregula ortografio, utiligas samtempe literojn majusklajn kaj minusklajn. La komenca litero [[sigmo]] (σ,Σ) de la verbo ''sebete'' (''σεβετε'') (interpretita<ref>David L. Balch, Carolyn Osiek, ''Early Christian Families in Context: An Interdisciplinary Dialogue'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2003, [http://books.google.com/books?vid=ISBN080283986X&id=VjMdbpzLhRQC&pg=PA103&lpg=PA103&dq=alexamenos&sig=wy9th3yPkBtg4frS_T26iK4_8lo#PPA103,M1 p. 103]</ref><ref>B. Hudson MacLean, ''An introduction to Greek epigraphy of the Hellenistic and Roman periods from Alexander the Great down to the reign of Constantine'', University of Michigan Press, 2002, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0472112384&id=x2AD3M77TgMC&pg=RA1-PA208&lpg=RA1-PA208&dq=alexamenos&sig=BBohYqZwJkfRMaJkEwd8Q4HgR9g p. 208]</ref><ref>Rodney J. Decker, [http://faculty.bbc.edu/rdecker/alex_graffito.htm ''The Alexamenos Graffito''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080601121603/http://faculty.bbc.edu/rdecker/alex_graffito.htm |date=2008-06-01 }}</ref> kiel fonetika varianto de ''σέβεται'', tria persono de la [[prezenco]] de la medialo ''σέβομαι'' kun la signifo de "veneras, honoras") estas desegnita en la grafitio kiel ''sigmo arkforma''. Tiu grafismo kiu similas, en la majuskla formo, al C anstataŭ al klasika Σ, estis tipa de la orienta greka alfabeto. == Historiaj implicoj == === Pozicio de la paganaro rilate al la kristanaro === Por taksi la kuntekston en kiu naskiĝis tiu grafitio, necesas scii ke la solidiĝinta religia plejgranda parto povas esti tentata antaŭjuĝe kaj diskriminacie sinteni antaŭ novaj movadoj aparte kiam ili konkurencas <ref>La fenomeno estis analizita de iuj [[sociologio|sociplogoj]] [[Anglio|angl-]][[Usono|usonaj]] interesiĝantaj pri la [[sekto|novaj religiaj kultoj]] en la moderna epoko kaj pri la relativaj oponantaj movadoj, tiuj lastaj adherantaj al la religiaj konfesoj jam solidiĝintaj aparte kristanaj; [[Eileen Barker]] de la [[Universitato de Londono]] (''Watching for Violence: A Comparative Analysis of the Roles of Five Types of Cult-atching Groups'', in ''Cults, Religion and Violence'' de [[David Bromley]] kaj John Gordon Melton, Cambridge University Press, 2003, pp. 123-148); [[Jeffrey Hadden]] de la [[universitato de Virginio]] (''America's uneasy relationship with non-Christian and oriental religions'' Thomas Jefferson Institute, [[1986]]) kaj ''[http://religiousmovements.lib.virginia.edu/lectures/anticult.html The Anti-Cult Movement] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070426150502/http://religiousmovements.lib.virginia.edu/lectures/anticult.html |date=2007-04-26 }}'', sinteza analizo pri la modus-operandi de iuj usonaj asocioj inspiriĝantaj al [[Evangeliismo]] kontraŭ [[Scientology]] kaj la [[Eklezio de la Unuiĝo]]); [[John Gordon Melton]] de la [[Universitato de Kalifornio]] (''Encyclopedic Handbook of Cults in America'', pp. 221-227, Garland, New York-Londra 1986-1992); kaj la studo ''The Counter-cult Monitoring Movement in Historical Perspective'' en ''Challenging Religion: Essays in Honour of Eileen Barker'', Routledge, Londono, 2003, pp. 102-113.).</ref>, kaj do ankaŭ la tiuepoka pagana majoritato povis vidi en la naskiĝinta kristana kulto ion danĝeran, ion obskuran kaj malican. Estis, fakte, disvastiĝintaj strangaj opinioj rilate la kulton praktikitan de kristanaro, iuj el kiuj subtenis ke ili praktikus ritan [[kanibalismo]]n, seksperforton al infanoj, [[mortigo]]jn kaj [[infanmurdo]]jn, konfesus [[ateismo]]n, la [[resurekto]]n de la korpo de mortintoj kaj la malamon al la homa genro.<ref>N. T. Wright, ''What Saint Paul Really Said: Was Paul of Tarsus the Real Founder of Christianity?'', 1997, Wm. B. Eerdmans Publishing, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0802844456&id=gCsD4nkYeEQC&pg=RA1-PA46&lpg=RA1-PA46&ots=RĤAOLTOZu&dq=jesus+cross+hangman%27s+noose&sig=CW0apVCcpX004HDLNDeD8vIJTKk p. 46]</ref><ref> Post listo pri tiuj akuzoj adresitaj kontraŭ kristanoj oni vidu ''Ad nationes'' de [[Tertuliano]], [http://www.earlychristianwritings.com/text/tertullian06.html 1:11, 1:14]</ref><ref>Tamen estas ankaŭ invito ke oni vidu ke se Aleksameno estis konvinkita pri ĉio tio, li agis laŭjuste, kaj ne animita de konkurenca sprono. Eĉ li meritis, laŭ kristanismo mem kiu fundas la moralon sur la konscienco, aprobon kaj laŭdon!</ref> Inter tiuj akuzoj troviĝis ankaŭ tiu laŭ kiu la kristanoj ''adoris azenon'' (azenkulto), kaj jen eksplikata la motivo de la prezentado de tiu besto en la grafitio. Kiel kroma konfirmo oni povus citi la diraĵon ''asinus portans mysteria'' (azeno portanta misterojn), kiu estis lanĉita kontraŭ la praaj kristanoj kvazaŭ ĝi estus la fonto de ilia mistereca kredo. Alia historia problemo estus: Ĉu la kristanoj liveris flankon al la akuzoj pro io ekscese sekreta, pro timo ke siaj sanktaĵoj estu profanataj? Aŭ ĉu kristanismo aperis tro simila al [[Misterecaj religioj]]? La informado pri kristanismo al la romiaj aŭtoritatoj kaj intelektuloj estis pli facila por ĝiaj malsimpatiantoj, kiel judoj ekzemple, ol al ĝia dekomenca "esti juĝataj" per la dekreto de “religio nelica” de la romia senato. === Informoj pri la [[kristana teologio]] === Se oni povus konfirmi la datadon je la [[2-a jarcento]], oni havus maloftan atestaĵon pri la kristana teologio (plibone, kristana fido) antaŭan al la [[Koncilio de Niceo]] ([[325]]) aparte signifan ĉar temus pri atestaĵo de nekristana fonto: el la grafitio oni povas informiĝi, fakte, ke, jam ĉe la albordiĝo de kristanismo kaj antaŭ ol – per la [[koncilio de Niceo]] – al ĝi estus agnoskita universalisma orientado kaj en ĝi estu difinitaj kaj enirigitaj aŭ modifitaj pluraj aspektoj kaj ĉeestaj aŭ malĉeestaj en la praa kulto, '''la kristanoj konfesis ke Jesuo estis mortinta en kruco.''' La frazo de la grafitio, krome, ŝajnas atesti, en la intencoj kaj scioj de ĝia aŭtoro, ke la kristanoj, aŭ almenaŭ la komunumo al kiu referencis Aleksameno, ''adoris Jesuon kiel Dion,'' ankaŭ se malfacilas taksi la precizan koncepton kiun ili havis. La problemo pri la naturo de Jesuo estis, fakte, multe debatata ene de la kristana eklezio de la [[1-a jarcento|1-a, 2-a, 3-a kaj 4-a jarcentoj]] ankaŭ se en minoritataj grupoj: fakte, jam en la [[Evangelio]]j kaj en la epistoloj de Paŭlo estas klare specifita la dieco de Jesuo. Sed el tiuj grupoj, ofte limigitaj kaj malakordaj inter si, naskiĝos diversaj [[Kristologio|kristologiaj doktrinoj]] (de tiuj kiuj proklamis en Jesuo la ekskluzivan dian naturon, kiel [[Docetismo]], al tiuj kiuj tion negis aŭ subklasigis diversmaniere: [[Cerinto|Cerintismo]], [[Adoptismo]], [[Modalismo]] [[Arianismo]] sinsekvis unu post alia aŭ ankaŭ unu super la alia kaj estis deklaritaj [[herezo|herezaj]] de la majoritata parto. Inter la duono de la [[3-a jarcento]] kaj la unua duono de la [[4-a jarcento]], akorde kun la pli fondita datado de la grafitio, floris [[Arianismo]] kiu subtenis ke la dia naturo de Kristo estas malsupera ol tiu de la Patro; doktrino malkonfesata de la Koncilio de Niceo kiu per la [[Nicea kredo]] dogme difinis la bazojn de la historia kristanismo. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Krucumo de Jesuo]] * [[Prakristana arkeologio]] * [[Azenlatrio]] * [[Arkeologio]] * [[Misterecaj religioj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.anappo.it/PETRELLI/45.html Antonello Anappo - questi cristiani, teste d'asino!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060607014111/http://www.anappo.it/PETRELLI/45.html |date=2006-06-07 }} * [http://www.paginecattoliche.it/modules.php?name=News&file=article&sid=380 Totus Tuus - la croce e le croci] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060509031038/http://www.paginecattoliche.it//modules.php?name=News |date=2006-05-09 }} * [http://www.master-unior.it/dispensa%20pdf/6%20sec.%20II.pdf Un'epoca di formazione e di trasformazione. L’impero umanistico.] * [http://faculty.bbc.edu/rdecker/alex_graffito.htm The Alexamenos graffito - by Rodney J. Decker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080601121603/http://faculty.bbc.edu/rdecker/alex_graffito.htm |date=2008-06-01 }} * [http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/gladiators/graffito.html Alexamenos and Pagan perceptions of Christians] * [http://www.aug.edu/augusta/iconography/2003additions/alexamenosGraffito.html Christian iconography - the Alexamenos graffito] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080120015638/http://www.aug.edu/augusta/iconography/2003additions/alexamenosGraffito.html |date=2008-01-20 }} * [http://www.religionfacts.com/jesus/image_gallery/200_alexamanos_graffito.htm Religion Facts - the Alexamenos graffito] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105235337/http://www.religionfacts.com/jesus/image_gallery/200_alexamanos_graffito.htm |date=2009-01-05 }} * [http://www.textexcavation.com/alexamenos.html Alexamenos: a Christian mocked for believing in a crucified God] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070121210001/http://www.textexcavation.com/alexamenos.html |date=2007-01-21 }} * [http://www.biblepicturegallery.com/pictures/ChristianW/Alexamenos%20worships%20his%20god%20-%20graffito%20from%20end%20o%20ca.htm Bible picture gallery page] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120717085044/http://www.biblepicturegallery.com/pictures/christianw/Alexamenos%20worships%20his%20god%20-%20graffito%20from%20end%20o%20ca.htm |date=2012-07-17 }} {{Projektoj}} [[Kategorio:Grekaj epigrafoj]] [[Kategorio:Antikva kristanismo]] [[Kategorio:Fikciaj azenoj]] [[Kategorio:Kontraŭkristanismo]] [[Kategorio:Jesuo]] rd3pxsv3ytol262360isv042x6pm33f 0 460521 9347583 8910026 2026-04-04T20:00:21Z Sj1mor 12103 9347583 wikitext text/x-wiki '''Zsombor BARTOS-ELEKES''' [bartoŝ-elekeŝ] rumania hungara kartografo naskita en [[Tetuano]] ([[Maroko]]) la [[28-an de marto]] [[1976]]. ==Kariero== Zsombor Bartos-Elekes finis la mezlernejon en [[Oradea]] en 1994, la fakon pri kartografio en [[ELTE]] de [[Budapeŝto]] en 1999. Li frekventis partinstruadon en angla lingvo pri spacinformatiko en [[Universitato de Utrecht]] ([[Nederlando]]) en 1998. Li doktoriĝis en 2005 en [[ELTE]]. Li estas de 2006 universitata adjunkto en [[UBB]] de [[Kluĵo]] en la katedro pri Socigeografio.. (Lingvouzo sur la mapoj: Transilvanio, 19-a kaj 20-a jarcentoj) ==Fonto== * [http://bartos-elekes.adatbank.transindex.ro/belso.php?a=oneletrajz&k=99 Aŭtobiografio]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Vivtempo|Bartos-Elekes, Zs.}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj geografoj]] [[Kategorio:Kartografoj]] ok15851vhdxfmjjlnod7v7dd4aphdmg 0 461017 9347739 7650914 2026-04-05T05:20:11Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347739 wikitext text/x-wiki '''[[Mikaelo|Mihály]] Seidner''' [mihAj ŝejdner], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Seidner Mihály''' estis [[hungara]] elektra [[inĝeniero]], [[membro]] korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1960]]). Mihály Seidner [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=seidner] naskiĝis la {{daton|1|februaro}} [[1875]] en [[Rimóc]]. Li mortis la {{daton|12|julio}} [[1968]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Mihály Seidner frekventis [[universitato]]jn en Budapeŝto kaj [[Charlottenburg]], poste eklaboris en [[Germanio]]. En [[1903]] li hejmenvenis kaj eklaboris en [[fabriko]] en Budapeŝto por planadi [[centralo]]jn. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li ankaŭ estis tie komisaro, tial post falo de la respubliko li migris al [[Ĉeĥoslovakio]], kie li establis energiajn centralojn. Hejmenveninte la daŭris planadojn de la centraloj, ekzemple en [[Tiszalúc]]. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] en [[1959]]. == Verkaro (elekto) == * ''Az általános transzformátorkör- és feszültségvektor-diagrammja közti kapcsolat'' (1904) * ''A folyadékhűtéses turbógenerátorok kifejlesztése'' (1961) * ''Elektromos nagyművek és távüzemek'' == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero S kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=seidner hungarlingva biografio kun foto] {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Seidner Mihály}} 0z046t6cfw5400hclezfu36yu3vgrgo 0 462621 9347509 9346757 2026-04-04T18:05:32Z Tirolischleioans 254019 /* Antaŭaj okazintaĵoj */ 9347509 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Tiroler Landsturm 1809.jpg|eta|300ra|[[Joseph Anton Koch]]: ''Der Landsturm anno 1809'', el la jaro 1820]] La '''tirola ribelo de 1809''' (germane: ''Tiroler Volksaufstand'') estis ribelo de la loĝantoj de [[Tirolo]] kontraŭ la okupacio de la regiono fare de francaj kaj [[Bavario|bavariaj]] trupoj en kunteksto de la [[milito de la kvina koalicio]] kontraŭ [[Napoleono Bonaparte]]. La ribelo estis gvidata de [[Andreas Hofer]] gastejestro el [[St. Martin in Passeier]] en [[Sudtirolo]]. == Antaŭaj okazintaĵoj == Dum la milito kontraŭ [[Francio]] de la jaro 1880 la duklando de [[Bavario]] kaj la [[Habsburga imperio]] estis aliancitaj. En la jaro 1805 la alianco solviĝis kaj la bavara [[princo-elektisto]] Maksimiliano la 1-a Jozefo de [[Wittelsbach]], unuiĝis al [[Francio]] de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]: la bavara ministro grafo Maksimiliano de Montgelas, realigante la francan superecon kaj timante la ambiciojn de la lastatempe establita [[Aŭstra imperio]], subskribis sekretan defendaliancon. Baldaŭ poste, je la fino de la [[milito de la tria koalicio]], Bavario troviĝis sur la venka flanko. En la [[paco de Presburgo]] ĝi ne nur estis levita al reĝlando, ĝi ankaŭ akiris franc-okupatan [[Tirolo (regiono)|Tirolon]], kiu ekde 1363 estis tenita fare de la aŭstraj [[Habsburgo]]j. Ĉilastaj estis devigitaj rezigni pri ĝi, ĉar iliaj trupoj estis peze venkitaj fare de la francaj trupoj de Napoleono en la [[batalo ĉe Slavkov]]. La francoj oficiale transdonis la duklandon de [[Tirolo (regiono)|Tirolo]] inkluzive de la sekularizita episkopejo de [[Trento]] ([[Trentino]]) al Bavario la 11-an de februaro 1806. [[Dosiero:Tirol 1808.png|eta|maldekstra|Tirolaj distriktoj, 1808]] [[Dosiero:Portrait of King Maximilian I Joseph of Bavaria.jpg|eta|dekstra|Maksimiliano 1-a Jozefo, reĝo de Baviero ek de 1806]] La plejmulto de la tirola popolo, pro historiaj kialoj, ne ŝatis aparteni al nova ŝtato. Tion sciis ankaŭ la bavara reĝo Maksimiliano la 1-a Jozefo de [[Wittelsbach]] kiu provis gajni simpation de la tirolaj per taŭgaj rimedoj. Interalie li konfirmis skribe la validecon de la jam ekzistanta konstitucio de la lando kaj la rajton, establitan en la jaro 1511, ke la tirolanoj ne povus esti devigitaj al [[militservo]] ekster la limoj de ilia lando. Sed tiuj specialaj rajtoj kontraŭstaris al la celoj de reorganizado de la nova reĝlando Bavario. Aparte la ĉefa ministro grafo Montgelas, kaj multaj el liaj oficistoj tute ne volis rekoni la apartan rolon de Tirolo. La bavara registaro plialtigis la impostojn kaj malfaciligis eksportaĵojn, ekz. de brutaro, de Tirolo al Bavario. Krome, la ŝtato entrudiĝis en la aferoj de la [[eklezio]] en Tirolo, malpermesante tradiciajn kamparajn feriojn, la sonoradon de {{J|preĝeja sonorilo}}, [[procesio]]jn ktp. kiuj estis decida parto de tirola kulturo. La 1-an de majo 1808 en la bavara reĝlando ekvalidis nova konstitucio. La distrikto de Tirolo estis malfondita kaj administre disigita en la tri distriktoj de [[Inn]], [[Eisack]] kaj [[Adiĝo]]. La nova bavara konstitucio ankaŭ anstataŭigis la malnovan tirolan konstitucion kaj aboliciis ties [[privilegio]]jn por la tirolanoj. Interalie estis enkondukita [[deviga militservo]] kaj tirolanoj estis vokitaj al bavara militservo. Kiam, la 12-an kaj 13-an de marto de 1809 la bavariaj aŭtoritatoj efektive volis devigi tirolajn junulojn en [[Axams]] al militservo, la junuloj fuĝis kaj armitaj kamparanoj arestis la bavariajn soldatojn, senarmigis ilin kaj resendis ilin al [[Innsbruck]]. Tio estis komenco de senkaŝa ribelo. == Komenco de la ribelo kaj aŭstria ofensivo == En [[Vieno]] ekde la komenco de la jaro 1809, la barono Joseph Hormayr, amiko de arkiduko [[Johano de Aŭstrio]] komencis organizi la ribelon kune kun reprezentantoj de la tirola ribelo. La 9-an de aprilo 1809 la Aŭstra imperio, deklaris militon al la franc-bavaraj aliancanoj. Aŭstriaj trupoj sub la gvido Johann Gabriel Chasteler de Courcelles trapasis la riveron [[Dravo]] kaj okupis [[Lienz]], dum la arkiduko Karlo marŝis kontraŭ [[Munkeno]]. La arkiduko Johano de Aŭstrio eksplicite deklaris ke Bavario estis perdinta ĉiujn rajtojn je Tirolo, kiu nun denove apartenis al aŭstria imperio. Tial ĉiu rezisto kontraŭ bavara okupo estus legitima kaj ĉiu tirola batalanto ne estis ribelulo sed apartenis al aŭstria armeo. La jura kaj morala pravigo de la insurekcio estis la abolo de la tradicia tirola konstitucio pere de la bavara registaro. Tiamaniere estis rompitaj la interkonsentoj stabilitaj en la [[paco de Presburgo]]. [[Dosiero:Rébellion_au_Tyrol.jpg|300ra|eta|maldekstra|''La ribelo'', oleo sur de [[Franz Defregger]], 1900.]] La 10-an de aprilo tirolaj fusilistoj atakis la bavarajn trupojn en [[Brixen]] kaj dum la sekvaj kvar tagoj la tirolaj ribeloj sub la gvido de [[Andreas Hofer]] sukcesis venki la franc-bavarajn trupojn en la areo inter Brixen kaj Innsbruck. Intertempe la aŭstra armeo progresis tra la [[Puster-valo]] kaj je la 16-a de Aprilo atingis [[Innsbruck]]on, kie ĝi estis triumfe bonvenigita de la loĝantaro. Ĝis la fino de Aprilo la aŭstriaj trupoj sukcesis reokupi fakte la tutan [[Tirolo (regiono)|Tirolo]]n kun sola escepto de la [[fortreso]] de [[Kufstein]]. Kontraŭe al Tirolo, en Bavario la aŭstriaj trupoj gviditaj de arkiduko Karlo ne estis sukcesaj. Inter la 19-a kaj la 23-a ili estis batitaj de la trupoj de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]]. Sekve Aŭstrio devis retiri ankaŭ soldatojn el suda Tirolo. La francoj povis unue repreni [[Trento]]n, sed estis poste atakitaj de tirolaj fusilistoj kaj retiriĝis al sudo. == Francaj ofensivoj == La ĉefa ofensivo komencis en la nordo, kie la francoj okupis [[Salcburgio]]n la 30-an de aprilo. La 11-an de majo 2500 bavaroj gviditaj de la franca generalo [[Lefebvre]] eniris Tirolon. La tirolaj fusilistoj ne sukcesis haltigi la progreson de la bavaroj kiuj marŝis kontraŭ [[Innsbruck]] kaj sur la vojo, por subpremi la ribelon, fajrigis domojn kaj masakris aŭ mortpafis civilulojn. La 19-an de majo la bavaroj eniris Innsbruckon sen trovi defendantojn, ĉar la trupoj de la aŭstra generalo Chasteler retiriĝis unue al [[montpasejo Brenero]] kaj poste al [[Bruneck]]. La 23-an de majo, post ordono de Napoleono, granda parto de la franc-bavaraj trupoj forlasis Innsbruckon por iri al Salzburgo. Restis nur 8000 viroj gviditaj de generalo Deroy. Intertempe [[Andreas Hofer]] estis kuniginta la trupojn de la tirolaj kamparansoldatoj kaj fusilistoj en Sterzing. Sciante, ke plejparto de la franc-bavaraj soldatoj estis forlasintaj Innsbruck Hofer decidis ataki la urbon. Proksime al monteto [[Bergisel]] ekde la 25-a de majo la tirolanoj interbatalis kontraŭ la bavaroj, kiuj fine estis devigitaj retiriĝi. Je la komenco de junio la tuta Tirolo kun escepto de la fortreso [[Kufstein]] estis denove en mano de la ribeluloj. En proklamo de la 29-a de majo la aŭstra imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]] promesis al tirolanoj, ke li neniam akceptos la disigon de Tirolo de la habsburga imperio. Tamen, post kiam la francaj trupoj gviditaj de Napoleono venkis la batalon de Wagram, la 12-an de julio, la arkiduko Karlo subskribis la armisticon de Znaim, en kiu la regionoj de Tirolo kaj [[Vorarlberg]] estis ceditaj al Bavario. Sekve la aŭstraj trupoj retiriĝis de Tirolo. [[Dosiero:Franz von Defregger 001.jpg|eta|300ra|rightt|''Andreas Hofer kaj sia konsilantaro en la Hofburg de Innsbruck'', oleo sur linaĵo de [[Franz Defregger]], 1879.]] La 27-an de julio la armeo de generalo Lefebvre eniris denove Tirolon kaj, sen trovi grandan reziston, okupis Innsbruckon. Multaj ribeluloj estis ekzekutitaj kaj ses grandaj vilaĝoj estis forbruligitaj. Intertempe [[Andreas Hofer|Hofer]] reorganizis en [[Sudtirolo]] sian armeon de kamparansoldatoj kaj fusilistoj. Kiam la franc-bavaraj trupoj venis al suda Tirolo, ili perdis multajn soldatojn en tirolaj embuskoj kaj fine estis devigitaj retiriĝi denove al Innsbruck. Tiam Hofer decidis ataki la armeon de Lefebvre kaj la 13-an de aŭgusto marŝis al Innsbruck. Liaj soldatoj venkis la franc-bavaran armeon en la tria batalo de [[Bergisel]]. Post tiu malvenko la francoj retiriĝis el Tirolo kaj Hofer prenis la administradon de la liberigitaj teritorioj. Grandaj partoj de Tirolo tiam ĝuis mallongan periodon de sendependeco. == La pactraktato de Schönbrunn == Post la armisticio de Znaim sekvis longaj pactraktadoj inter Francio kaj Aŭstrio. Dum tiu tempo [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]] sendis monon al Hofer por subteni la tirolan ribelon. Tamen en la sudo de Tirolo la 10-an de oktobro franc-italaj trupoj sukcesis rekonkeri [[Trentino]]n. La 14-an de oktobro Aŭstrio kaj Francio subskribis [[pactraktato de Schönbrunn|pactraktaton de Schönbrunn]], kiu finis la militon de la kvina koalicio. La imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]] oficiale prirezignis iujn ajn postulojn je Tirolo. Napoleono ordigis la tujan rekonkeron da la provinco. Kombinaĵo de franca militforto sub la nova gvidanto generalo Jean-Baptiste Drouet kaj diplomataj maleskaladiniciatoj de la sufiĉe por-tirola kaj kontraŭ-napoleona bavara komandanto, princo Ludoviko la 1-a, estis sukcesaj en malpliigado de la nombro da ribeltrupoj. La lastaj ribeluloj estis venkitaj en la kvara batalo de [[Bergisel]] la 1-an de novembro. Per tiu batalo, malgraŭ negravaj ribelantagadoj dum la tuta novembro, la ribelo fakte finiĝis. == Sekvoj == [[Dosiero:20 02 1810-die-erschiessung-von-andreas-hofer-in-mantua 1.jpg|eta|300ra|Ekzekuto de Hofer, 1810]] En la sekvaj semajnoj multaj el la ribeluloj estis kaptitaj kaj ekzekutitaj fare de la francaj kaj bavaraj trupoj. La gvidanto [[Andreas Hofer]] fuĝis en la montojn kaj kaŝis ĉe pluraj lokoj en [[Sudtirolo]]. Li estis perfidita fare de tirola kamparano al la francoj proksime de [[St. Martin in Passeier]] la 28-an de januaro 1810. Hofer estis arestita kaj alportita al [[Mantovo]], kie Eugène de Beauharnais, la franca vicreĝo de Italio, unue volis pardoni lin. Sed Napoleono ordonis, ke li devis esti ekzekutita. La mortopuno estis deklarita la 19-an de februaro kaj efektivigita la sekvan tagon. La mortigaj restaĵoj de Hofer estis entombigitaj ĉe la [[Insbruka Kortega Preĝejo]] en 1823. En tute la ribelo kaŭzis 2500 mortojn inter la tirolanoj kaj 5000 mortojn inter la franc-bavaroj kaj iliaj aliancanoj. La 28-an de februaro 1810 Bavario, premplenigita fare de la francoj, devis cedi grandajn partojn de suda Tirolo kun la Trentino al Italio kaj la orienta alta [[Puster-valo]] kun Lienz al la iliriaj provincoj. En Tirolo estis denove enkondukita la deviga militservo kaj 4000 tirolanoj estis enkorpigitaj en la bavara armeo kaj devis partopreni al [[franca invado al Rusio]]. Post la falo de Napoleono, en 1814 dum la [[Viena kongreso]], ĉiuj partoj de Tirolo estis reunuigitaj sub aŭstra regado. Kun la pliiĝo de naciismo en la 19-a jarcento, la tragedia sorto de la ribelo kaj de [[Andreas Hofer]] iĝis nacia mito precipe por la germanparolantaj tirolanoj. La kanto ''Zu Mantua in Banden'' pritraktas la morton de Hofer kaj lia vana rezisto kontraŭ la "eksterlandaj" okupantoj. Ĝi iĝis la himno de la aŭstra lando de [[Tirolo]] en 1948. La vivo kaj morto de Hofer estis la modelo por la filmo ''Der Rebell'' (1923) de [[Luis Trenker]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.histoire-empire.org/tyrol/prologue.htm Histoire-Empire, l'insurrection du Tyrol de 1809] == Vidu ankaŭ == * [[Joachim Haspinger]] * [[Josef Speckbacher]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:19-a jarcento en Italio]] [[Kategorio:19-a jarcento en Aŭstrio]] [[Kategorio:Historio de Aŭstrio-Hungario]] [[Kategorio:1800-1809 en Francio]] [[Kategorio:Napoleonaj militoj‏‎]] [[Kategorio:19-a jarcento en Eŭropo]] [[Kategorio:Tirolo]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1809]] [[Kategorio:Konfliktoj en la 19-a jarcento]] e4razqmproy4i6uvmok71pb297ixao2 0 468167 9347186 8947651 2026-04-04T12:26:00Z Sj1mor 12103 9347186 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Karl FLORENZ''' (naskiĝinta la [[10-a de januaro]] [[1865]] en [[Erfurto]], mortinta la [[9-a de februaro]] [[1939]] en [[Hamburgo]]) estis germana [[japanologo]]. == Vivo == La filo de instruisto interesiĝis jam kiel lernanto pri orientalaj lingvoj. Ĉe la [[Universitato de Lepsiko]] li ekstudis en 1883 la germanan lingvon kaj lingvosciencon. Li studis diversajn lingvoj de la [[Malproksima Oriento]] kiel ankaŭ la sanskritan lingvon. Lia doktoriginto estis [[Ernst Windisch]]; li ĉeestis ankaŭ prelegojn de [[Friedrich Max Müller]]. Ĉe [[Georg von der Gabelentz]] li lernis la ĉinan lingvon kaj la japanan. Tiun lingvon li plustudis ĉe [[Inoue Tetsujirō]] en Berlino. En 1889 li lektoriĝis ĉe la Imperiestra [[Universitato de Tokio]] kaj estis ekde 1891 profesoro pri lingviko kaj germana literaturo. En 1914 li fariĝis la unua profesoro pri japanologio en Eŭropo, ĉe la seminario de la Hamburga Kolonia Instituto. En 1935 li emeritiĝis kaj ekkunlaboris kun la nederlanda fakkolego Jan Lodewijk Pierson (i.a. pri la klasika poemaro [[Manyoŝu]]). La en 1938 fondita fakgazeto [[Monumenta Nipponica]] publikigis en sia unua numero artikolon de Florenz. [[Herbert Zachert]] estis lia lasta lernanto, la sekvanto ĉe la hamburga katedro estis [[Wilhelm Gundert]]. == Graveco == Lia plej granda sukceso estas verkado de japana literatur-historio ''Geschichte der japanischen Litteratur'' (poste kvalite ne plu egaligite en [[Germanlingvio]]) skribita dum 1903-06. Krome li famiĝis per la traduko de unu duono de ''[[Kojiki]]'', de la religihistorie gravaj partoj de ''[[Nihonŝoki|Nihongi]]'' kaj de la tuta [[Kogoŝūi|Kogo-ŝūi]]. Pro la traduko de Nihongi li ricevis en Florenco en 1899 la plej altrangan fakulan rangon de ''Bungaku-Hakuŝi'', ĝis tiam neniam aljuĝita al eksterlandano. En la 17-a de marto 1992 estis fondita en Erfurto la ''Societo germana-japana de Erfurto'' kiu nomis sin - omaĝe al Florenz - ''Karl-Florenz-societo''. == Publikaĵoj (elekto) == * ''Die staatliche und gesellschaftliche Organisation im alten Japan''. 1890. * ''Dichtergrüße aus dem Osten: Japanische Dichtungen''. 1894. * ''Japanische Dichtungen. Weissaster. Ein romantisches Epos nebst anderen Gedichten'', C.F. Amelangs Verlag, Leipzig, Tokyo 1894. * ''Japanische Dramen. Terakoya und Asagao. C.F. Amelangs Verlag, T. Hasegawa, Leipzig, Tokyo 1901'' * ''Japanische Mythologie''. 1901. * ''Japanische Annalen''. 1892-97. Als 1 Band: ''[http://books.google.de/books?id=8-ImAQAAIAAJ&pg=PP7 Japanische Annalen A.D. 592-697 (Libroj XXII-XXX)]''. 1903. * ''Die Religionen der Japaner.'' 1906 * ''Die historischen Quellen der Shinto-Religion''. 1919 * ''Wörterbuch zur altjapanischen Liedersammlung [[Kokinshū]].'' 1925 * Jan Lodewijk Pierson, Karl Florenz:''The Manyosu'', ''Buch V''. Brill, Leiden 1938. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:dyGh6-9PozEJ:www.uni-hamburg.de/Japanologie/noag/noag_1988_2_4.pdf+&hl=de&gl=de&pid=bl&srcid=ADGEESjiYdYfwwkin6wg1scn3sWeUEL0v3DZixQhiNc0n-7xEmULJd1h-8JgdJukMYSPlIU1ONX94o86MĥypVPCQ8HwI9y4Z0NG3ksyZkbm2e2AmG_4kNHb84AC-gnJYl-lEcz2kFC9&sig=AHIEtbTvz4-j0nUSJCjJfpbZ0D2-p76mtg Pri la rolo de Florenz dum nacisocialismo.] * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz16484.html Biografio ĉe NDB.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Florenz, Karl}} [[Kategorio:Japanologoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] kvv8dwf8uzb3sqkhqjed9qb7iw4qmwj 0 468555 9347732 9274308 2026-04-05T05:15:20Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ágoston Trefort''' [Agoŝton trefort], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Trefort Ágoston''' (pli komplete ''Trefort Ágoston Ádám Ignác'' estis [[hungara]] [[politikisto]], [[ministro]], [[membro]] (korespondanta en [[1841]], ordinara en [[1867]], prezidanta en [[1885]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia [[nepo]] estis [[grafo]] [[Ervin Batthyány]]. [[Dosiero:Trefort Ágoston Ellinger.jpg|eta|<center>Ágoston Trefort]] Ágoston Trefort [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/16058.htm] naskiĝis la {{daton|6|februaro}} [[1817]] en [[Hungario]] en [[Humenné|Homonna]] (nuntempa [[Humenné]] en [[Slovakio]]). Li mortis la {{daton|22|aŭgusto}} [[1888]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Ágoston Trefort frekventis [[universitato]]n en [[Pest (urbo)]], poste li lernis [[juro]]n en [[Prešov|Eperjes]]. En [[1836]] li studvojaĝis en [[Eŭropo]]. Hejmenveninte li ricevis ŝtatan [[posteno]]n en [[Buda]], kie li konatiĝis kun [[József Eötvös]]. En [[1843]] li helpis la parlamentan laboron. En [[1847]] li edziĝis, tial li iĝis fora [[parenco]] de Eötvös. Dum la [[hungara revolucio de 1848]] li estis [[subministro]], sed en [[septembro]] li ne konsentis kun la okazintaĵoj, tial li migris al [[Munkeno]]. Li hejmenvenis en [[1850]], sed li rifuzis la politikadon. Nur en [[1860]] li estis elektita subdepartementestro, poste parlamenta deputito. Inter [[1865]]–[[1892]] li estis senĉese parlamenta deputito, dume li estis ministro inter [[1872]]-[[1888]]. Li multe strebis por la [[kulturo]] kaj moderna edukado, krome li fondis muzikakademion, universitatojn, industriartan [[muzeo]]n. == Verkaro (elekto) == * ''Bankügy'' (1842) * ''Parlamentaj paroladoj'' (1861) * ''Előterjesztése a gazdasági tanintézetek fejlődése és állásáról'' (1878) * ''Beszédek és levelek'' (Paroladoj kaj [[letero]]j), (1888) == Memorigiloj == * [[skulptaĵo]], [[strato]], mezlernejo kaj [[gimnazio]] en Budapeŝto * premio "Trefort Ágoston" == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/16058.htm hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.bekes-archiv.hu/id-464-trefort_agoston.html hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201233650/http://www.bekes-archiv.hu/id-464-trefort_agoston.html |date=2014-02-01 }} * [http://mek.oszk.hu/02000/02059/html/ membiografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri agrikulturo]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Vivtempo|Trefort Agoston}} e03mh2mcfltq0f99jbnsc8sxu7bsw5t 0 475615 9347242 8947984 2026-04-04T13:08:26Z Sj1mor 12103 9347242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Katja Petrowskaja.jpg|eta|La verkistino en 2013.]] '''Katja Petrovskaja''', ruse: Екатерина Мироновна Петровская (naskiĝinta la [[3-an de februaro]] [[1970]] en [[Kievo]]) estas ukraina-germana verkistino kaj ĵurnalistino. Kun sia edzo kaj du infanoj<ref>http://www.tagesspiegel.de/berlin/thema-thema/1919930.html</ref> ŝi vivas en [[Berlino]]. En la 2013-a jaro oni aljuĝis al ŝi la premion ''[[Ingeborg Bachmann]]. == Vivo == Post la pasigo de la junaj jaroj en la ukraina ĉefurbo ŝi studis sciencon literaturon kaj slavajn lingvojn ĉe la [[Universitato de Tartu]]. En 1994/95 ŝi frekventis - danke al ricevo de stipendio de ''American Council of Teachers of Russian (ACTR)'' la [[Universitato Stanford|Universitaton Stanford]] kaj la [[Universitato Kolumbio|Universitaton Kolumbio]]. En la 1998-a jaro ŝi doktoriĝis ĉe la [[Moskva Ŝtata Universitato]] per esplorlaboro pri la poetiko de ''Vladislav Felicianoviĉ Ĥodaseviĉ''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kopelew-forum.de/d/v/vorherige%20Veranstaltungen09.html |titolo=www.kopelew-forum.de |alirdato=2014-03-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120503233731/http://www.kopelew-forum.de/d/v/vorherige%20Veranstaltungen09.html |arkivdato=2012-05-03 }}</ref>. En 1999 ŝi transloĝiĝis Berlinon por raportadi en diversaj rusaj amaskomunikiloj, i.a. por la gazeto ''Snob''<ref>Snob, rusa magazino, kp. [[:ru:Сноб (журнал)]]</ref>; krome ŝi ankaŭ verkis por germanlingvaj gazetoj, i.a. por [[Neue Zürcher Zeitung]] kaj [[Die tageszeitung]]. Por la [[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] ŝi skribis ekde 2011 la dimanĉan kolumnon ''Die west-östliche Diva''. En 2010 ŝi ricevis la Grenzgänger-stipendio de la fondaĵo ''Robert Bosch'' pro la reserĉoj por la verko ''Vielleicht Esther. Geschichten''. En 2013 oni donis al ŝi stipendion de ''Künstlerhaus Ahrenshoop''<ref>3sat: [http://www.3sat.de/page/?source=/specials/170234/index.html La aŭtoroj de la premidisdono de 2013Die Autoren des Bachmann-Preises 2013]</ref><ref>Künstlerhaus Lukas: [http://www.kuenstlerhaus-lukas.de/?Aktuell_-_Veranstaltungen:Stipendiaten_2013 ''Stipendiaten 2013'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Furoro verkista == Por la bildlibro ''Die Auserwählten'' ŝi akompanis la fotografinon Anita Back en la junulartendaron Orljonok proksime de [[Tuapse]] kaj priskribis esee la serĉadon je parto de sia infanaĝo dum sovetaj tempoj.<ref>''Kollektive Kindheit im russischen Ferienlager.'' In: ''Die Zeit'', 22. Juli 2012.</ref> En 2013 Hildegard Elisabeth Keller invitis ŝin partopreni la ''Konkurson Ingeborg Bachmann'' kie ŝi gajnis la unuan rangon leginte eltiraĵon el ''Vielleicht Esther''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://presse.bachmannpreis.eu/D/tddl2013/Katja_Petrowskaja.pdf |titolo=Romaneltiraĵo en pdf-formato. |alirdato=2014-03-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130813063252/http://presse.bachmannpreis.eu/D/tddl2013/Katja_Petrowskaja.pdf |arkivdato=2013-08-13 }}</ref> Tie rakontatas la murdo de judoj en Kievo per la historio de Esther, kiu estas tre simila al la praavino de Petrovskaja (malaperigita en 1941 kaj murdita dum la masakro de [[Babij Jar]].<ref>[http://bachmannpreis.eu/de/news/4506 Tagoj de germanlingva literaturo 2013</ref><ref>[http://derstandard.at/1371171845917/Ingeborg-Bachmann-Preis-an-Katja-Petrowskaja013 ''Ingeborg-Bachmann-Preis an Katja Petrowskaja.'' En: ''Der Standard'', 7-a de julio 2013]</ref> La aljuĝintoj rimarkis ke ŝia teksto estu kvazaŭ donaco al la germana lingvo kaj samtempe helpilo al la nova generacio lerni historion.<ref>[http://fza.or.at/index.php?option=com_content&task=view&id=422&Itemid=1 ''Kraftvoll, locker und leicht gewebt'' En: ''fza'', 7-a de julio 2013]</ref> == Verkoj == * ''Die Auserwählten. Ein Sommer im Ferienlager von Orlionok.'' Bildreportage von Anita Back mit einem Essay von Katja Petrowskaja und einem Vorwort von Joachim Jäger. Braus, Berlin 2012. ISBN 978-3-86228-029-2 * ''Vielleicht Esther. Geschichten''. Suhrkamp Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-518-42404-9. == Subnotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://orf.at/stories/2222882/2222903/ Prezentado ĉe orf.at] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Petrovskaja, Katja}} [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj ĵurnalistoj]] np94fb6x4km98ybwla43wkjwxjpx17k 0 477188 9347581 9206520 2026-04-04T19:59:34Z Sj1mor 12103 9347581 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=psikoanalizisto kaj priinfana psikoterapiisto|samnoma tenora kantisto|Hans Hopf (tenoro)}} {{Informkesto homo | nomo = Hans Heinz Hopf | dosiero = Hans Hopf en aprilo 2014 b.JPG | priskribo = en aprilo 2014 | grandeco de dosiero = 240 | dato de naskiĝo = [[1942]] | loko de naskiĝo = en [[Teplitz-Schönau]] (Teplice), nuna [[Ĉeĥio]] | dato de morto = | loko de morto = }} '''Hans Heinz Hopf''', kutime nomata nur '''Hans Hopf''' (naskiĝis la [[9-an de septembro]] [[1942]] en [[Teplitz-Schönau]] (Teplice), nuna [[Ĉeĥio]]), estas [[germanoj|germana]] [[psikoanalizo|psikoanalizisto]] kaj priinfana psikoterapiisto. == Vivo == Post la [[abituro]] li studis pedagogion kun la fokusaj fakoj matematiko kaj fiziko, kaj plurajn jarojn laboris kiel instruisto en [[elementa lernejo|elementaj lernejoj]] kaj [[baza mezlernejo|bazaj mezlernejoj]] de Germanio. En [[Stutgarto]] li edukiĝis kiel psikoanaliza psikoterapiisto de infanoj kaj adoleskuloj, kaj en 1979 iĝis fondomembro de la psikoanaliza instrua kaj eduka instituto "stutgarta grupo", kiu poste rebaptiĝis Psikoanaliza Instituto Stutgarto. En la instituto li transprenis funkciojn de preleganto kaj kontrolanalizisto. Ekde la jaro 1987 li studis medicinan psikologion, fiziologion kaj psikiatrion en la [[Universitato de Ulm]] kaj en 1989 doktoriĝis – samtempe kaj en la fakultato pri teoria medicino de tiu universitato kaj en la esplorejo pri psikoterapio en Stutgarto, pri montro de la psikologiaj konceptoj de "oknofilismo" kaj "filobatismo" (pri tio vidu la artikolon pri [[Michael Balint]]) en la sonĝoj de infanoj kaj adoleskuloj. Sekve li laboris kiel psikoterapiisto de infanoj kaj adoleskuloj en memstara praktikejo, kaj inter la jaroj 1995 kaj 2003 krome estis terapia direktoro en porinfana terapia vivejo nomata "Osterhof" en [[Baiersbronn]]. Hans Hopf verkis sciencajn publikaĵojn precipe pri agresoj, sonĝoj kaj specifaj [[neŭrozo]]j de infanoj kaj adoleskuloj, krome verkis literaturajn artikolojn, radiofoniajn kaj foje televidajn programojn. Ekde la jaro 1999 li eksperte juĝas la financindon de [[profunda psikologio|profundpsikologiaj]] kaj psikoanalizaj psikoterapioj de infanoj fare de aliaj terapiistoj. Intertempe al la funkcioj de preleganto kaj kontrolanalizisto en la Psikoanaliza Instituto Stutgarto aldoniĝis samaj funkcioj en parencaj institutoj ankaŭ en [[Frajburgo]] kaj [[Würzburg]]. Sed ankaŭ ekster la kadroj de tiuj institutoj li ofte prelegas kaj gvidas fakajn seminariojn, ekzemple en la tradiciaj ĉiujaraj psikoterapiaj konferencoj en [[Lindau]] borde de la [[Bodenlago]]. == Fontoj == * [http://www.hans-hopf.de persona retejo] {{de}} * [http://www.aerzteblatt.de/pdf.asp?id=131666 ampleksa artikolo de li en la retejo de la germana porkuracista periodaĵo "Deutsches Ärzteblatt" okaze de lia 70-a naskiĝdato en oktobro 2012, paĝo 468/2012, en formato PDF] {{de}} * [http://lptw.de/archiv/vortrag/2013/hopf_hans.pdf ekzempla faka artikolo de li: "Novaĵoj pri timaj perturboj kaj novaj timoj: prilerneja timo kaj prilerneja fobio" (2013)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140207032357/http://www.lptw.de/archiv/vortrag/2013/hopf_hans.pdf |date=2014-02-07 }} {{de}} * personaj notoj el prelega serio de li de la 7-a ĝis 11-a de aprilo 2014 en la psikoterapia konferenco en [[Lindau]] borde de la [[Bodenlago]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hopf, Hans}} [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj psikoterapiistoj]] [[Kategorio:Germanaj psikoanalizistoj]] kb04xrh61nrvjypn04ucvajzswiwgl5 0 481976 9347322 8442785 2026-04-04T13:33:53Z Sj1mor 12103 9347322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Boris Voznickij''' ([[ukraine]]: Борис Григорович Возницький; naskiĝis la 16-an de aprilo 1926 en Nahirne, [[Lviva provinco]], mortis la 23-an de majo 2012 en aŭtomobila akcidento) – ukraina [[historio de arto|historiisto pri arto]], direktoro de [[Lvovo|Lvova]] Artgalerio, prezidanto de ukraina nacia komitato de Internacia Konsilio de [[Muzeo]]j (ICOM), posedanto de la [[honora doktoreco]] de Pedagogia [[Universitato de Krakovo]] kaj de Akademio de [[Belartoj]] en [[Varsovio]]. == Biografio == Dum la [[dua mondmilito]] soldatservis en puna taĉmento de [[Ruĝa Armeo]], post la milito studis en Lernejo de Belartoj je la nomo de Ivan Truŝa, kaj poste en [[historio|historia]] fakultato de [[Rusia Akademio de Belartoj]] en [[Peterburgo]]. En 1960 iĝis anstataŭanto de direktoro de la Muzeo de Ukraina [[Arto]], kaj de 1962 direktoro de Galerio de [[Pentroarto]] en Lvovo. En la 60-aj jaroj de la 20-a jarcento kontribuis al savo de multaj [[artverko]]j disigitaj en forlasitaj historiaj [[monumento]]j de Okcidenta [[Ukrainio]]. Li atingis forgesitajn kortegojn, [[preĝejo]]jn, [[monaĥejo]]jn kaj [[tombejo]]jn en [[Lviva provinco]]: Żółkiew, Olesko kaj Złoczów, alveturigante tieajn artverkojn al muzeaj deponejoj. En [[Horodenka]] savis restaĵojn de la [[altaro]] de Johano Georgo Pinzel. Sur forgesita tombejo malkovris tomban ŝtonon al familio Poniński kun [[reliefo (arto)|reliefo]] de dana [[skulptisto]] Bertel Thorvaldsen. Sume oni savis ĉ. 36 mil de artaĵoj. Danke al lia peno en 1961 komenciĝis rekonstruo de [[kastelo]] kaj monaĥejo en Olesko, kastelo en Złoczów kaj en Podhorce, krome de kastelturoj en Pietniczany. Laŭ lia iniciato oni kreis novajn muzeojn, kiel ekzemple muzeo al Pinzel en Lvovo, kie ankaŭ li kontribuis al konservado de la [[kapelo]] de familio Boim kune kun preĝejo kaj monaĥejo de bernardanoj. En 2003 estis distingita de Komandora Kruco de la Ordeno ''Polonia Restituta'', kaj en 2006 – Ora Medalo "Merita al [[Kulturo]] ''Gloria Artis''. Posedanto de la [[honora doktoreco]] de Pedagogia Universitato de [[Krakovo]] kaj de Akademio de [[Belartoj]] en [[Varsovio]]. En 2009 ricevis titolon de honora civitano de la urbo [[Lvovo]]. La 12-an de aprilo 2013 [[Ministerio]] pri Kulturo de Ukrainio donis al Lvova Artgalerio la nomon de ĝia plurjara direktoro. == Bibliografio == * Borys Woźnicki, ''Jan Jerzy Pinzel'', Bosz, Olszanica 2007, ISBN 9788389747679 * Борис Возницький, ''Автопортрет на тлі часу'' (Aŭto[[portreto]] fone de la tempo), 2006 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://academia.gov.ua/sites/Voznytskyy/Voznytskyy.htm Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140522220350/http://academia.gov.ua/sites/Voznytskyy/Voznytskyy.htm |date=2014-05-22 }} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Voznickij, Boris}} [[Kategorio:Ukrainaj historiistoj]] [[Kategorio:Muzeestroj]] [[Kategorio:Muzeologoj]] [[Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Ukrainaj sciencistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj arthistoriistoj‎]] ebxoew78vxdlhdupl9nrzr1s3nvj2ui 0 488355 9347241 9056688 2026-04-04T13:07:53Z Sj1mor 12103 9347241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}'''Wingolf''' estas ŝirma organizo de 35 studentaj samideanaroj respektive [[studenta korporacio|studentaj korporacioj]] ĉe 34 universitatoj en [[Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Estonio]]. Fondite jam 1844, ĝi estas do la plej malnova speco de samideanaro en Germanio. Ĝi havas ĉirkaŭ 5000 membrojn. Ĝi estas unu el la plej maljunaj ekumenaj organizoj en Germanio. Ĝi havas proksiman amikecon kun la ''Falkensteinerbund'' en [[Svislando]]. Ĝi estas kristana samideanaro, eluzas ĝiajn proprajn kolorojn (nigrajn, blanka, oro), kaj estis la unua germano korporaciaro ''(Studentenverbindung)'', kiu ne praktikas akademian skermadon - mem antaŭ la katolika [[Österreichischer Cartellverband|Cartellverband]]. == Moto == La moto de ĉiuj Wingolf-samideanaroj estas "δι' ένoς πάντα" - "Di-henós pánta" (greke: ĉiuj aĵoj tra ununura, Kristo). (Fil 4, 13). == Famaj membroj == * [[Albrecht Alt]] (1883-1956) * [[Willibald Beyschlag]] (1823-1900) * [[Gustav Bickell]] (1838-1906) * [[Friedrich von Bodelschwingh la pli maljuna]] (1831-1910), pastoro * [[Harald Braun]] (1901-1960) * [[Rolf Wilhelm Brednich]] (1935- ) * [[Friedrich Brunstäd]] (1883-1944) * [[Theophil Friedrich Christen]] (1879-1920) * [[Hans Conzelmann]] (1915-1989) * [[Hermann Cremer]] (1834-1903) * [[Friedrich Delitzsch]] (1850-1922) * [[Konrad Duden]] (1829-1911) * [[Friedrich von Duhn]] (1851-1930) * [[August Ebrard]] (1818-1888) * [[Sigfrid Gauch]] (1945- ) * [[Franz Grashof]] (1826-1893) * [[Otto Güthling]] (1853-1931) * [[Traugott Hahn]] (1875-1919) * [[Adolf von Harnack]] (1851-1930) * [[Erich Haupt]] (1841-1910) * [[Karl Heim]] (1874-1958) * [[Hermann Volrath Hilprecht]] (1859-1925) * [[Emanuel Hirsch]] (1888-1972) * [[Heinrich Julius Holtzmann]] (1832-1910) * [[Ferdinand Justi]] (1837-1907) * [[Martin Kähler]] (1835-1912) * [[Johannes Kahrs]] (1963- ) * [[Emil Friedrich Kautzsch]] (1841-1910) * [[Paul Kleinert]] (1837-1910) * [[August Klostermann]] (1837-1915) * [[Johannes Kuhlo]] (1856-1941) * [[Walter Künneth]] (1901-1997) * [[Georg Leibbrandt]] (1899-1982) * [[Friedrich Maurer]] (1898-1984) * [[Carl Meinhof]] (1857-1944) * [[Christian Mergenthaler]] (1884-1980) * [[Julius Müller]] (1801-1878) * [[Karl Immanuel Nitzsch]] (1787-1868) * [[Alexander von Oettingen]] (1827-1905) * [[Wilhelm Pauck]] (1901-1981) * [[Friedrich Wilhelm Raiffeisen]] (1818-1888) * [[Albrecht Ritschl]] (1822-1889) * [[Gerhard Ritter]] (1888-1967) * [[Adolf Schlatter]] (1852-1938) * [[Paul Schneider]] (1897-1939) * [[Friedrich August Gottreu Tholuck]] (1799-1877) * [[Paul Tillich]] (1886-1965) * [[Jacob Volhard]] (1834-1910) * [[Theodor Weber]] (1836-1906) * [[Theodor Zahn]] (1838-1933) * [[Matthias Zimmer]] (1961-) * [[Otto Zöckler]] (1833-1906) == Lokoj agadaj == === Germanio === * [[Aachen]] * [[Berlin]] * [[Bonn]] * [[Bremen]] * [[Clausthal]] * [[ Darmstadt]] * [[Erfurt]] * [[Erlangen]] * [[Frankfurt am Main]] * [[Freiburg]] * [[Gießen]] * [[Göttingen]] * [[Halle]] * [[Hamburg]] * [[Hannover]] * [[Heidelberg]] * [[Stuttgart|Stuttgart-Hohenheim]] * [[Jena]] * [[Karlsruhe]] * [[Kilo (urbo)|Kiel]] * [[Kolonjo]] * [[Leipzig]] * [[Mainz]] * [[Mannheim]] * [[Marburg]] * [[Munkeno]] * [[Münster]] * [[Rostock]] * [[Siegen]] * [[Stuttgart]] * [[Tübingen]] * [[Würzburg]] === Estonio === * [[Universitato de Tartu]] === Aŭstrio === * [[Universitato de Vieno]] == Literaturo == * Hans Waitz: ''Geschichte des Wingolfbundes aus den Quellen mitgeteilt und dargestellt''. Darmstadt 1896, 2. Aufl. 1904, 3. Aufl. 1926 (Verlag Joh. Waitz) * Hans Waitz (ed.): ''Geschichte der Wingolfsverbindungen'' Darmstadt (Verlag Joh. Waitz) 1913 * Menze, Hugo und Tiebel, Hans-Martin: ''Geschichte des Wingolfs 1917–1970'', Lahr 1971 * Verband Alter Wingolfiten Hrsg.: ''Geschichte des Wingolfs 1830–1994'', Manfred Wieltsch u.a., 5. Auflage , Detmold 1998 * H. O. Köhler (Pseudonym): ''Schild und Schwert des Wingolf, gegen die pia desideria von Leiner etc.'', Göttingen 1852 * Anonymus: ''Aus dem Wingolf'', Halle 1853 (bei Plötz) * Anonymus: ''Aus dem Wingolf — Eine Blüthenlese'', Marburg 1860, 2. Aufl. Erlangen 1866, 3. Aufl. Halle/Erlangen 1875 * Anonymus (möglicherweise Johannes Waitz Ba58 GiEph84): ''Entstehung, Berechtigung und Ziele des Wingolfs — Ein Wort zur Abwehr und Beherzigung'', Darmstadt 1867 * Felix Mühlmann: ''Der Wingolf und seine Stellung in der deutschen Studentenschaft'', Halle 1870 * Traugott Hahn (sen.): ''Gedenkblätter. Gesammelt aus den Schriften des theologischen Abends und der Arminia'', Leipzig 1873 * Anonymus: ''Das Leben und Treiben der Wingolfiten — Beiträge zur Charakteristik der christlichen Verbindungen auf deutschen Universitäten'', Hagen i. W. 1889 * ''Aus dem Wingolf – Zweiter Teil. Blütenlese, enthaltend Gedichte Reden und Aufsätze'' (ed. W. Sarges), Halle 1891, 2. Aufl. Mühlhausen/Thü. 1901 * Theologus: ''Zum militärischen Waffendienst der evangelischen Theologen'', Gütersloh 1905 * F.A. Pinkerneil, Ernst Müsebeck, August Winkler: ''Der Wingolf und das neue Deutschland'' — Vorträge auf dem Berliner Wingolfstag am 31. Januar 1919, Mühlhausen / Th. 1919 * Wilhelm Fischdick: ''Der Wingolf und seine Stellung in der deutschen Studentenschaft'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 1, Mühlhausen/Th. 1922 * Hermann Knodt: ''Wappen- und Farbengeschichte des Wingolfs'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 2, Mühlhausen/Th. 1924 * Karl Bernhard Ritter: ''Reich Gottes und Staatsgedanke'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 3, Mühlhausen/Th. 1926 * Ernst Müsebeck: ''Der Wingolf in der geistesgeschichtlichen Entwicklung des deutschen Volkes'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 4, Wolfratshausen/München 1932 * Robert Rodenhauser (ed.): ''Ehre und Genugtuung — Aufsätze und Zeugnisse'', Schriften aus dem Wingolf, Heft 5, Wolfratshausen/München 1934 * Ingo Zocher: ''Der Wingolfsbund im Spannungsfeld von Theologie und Politik 1918–1935''. GDS-Archiv für Hochschul- und Studentengeschichte, Beiheft Nr. 6 (1996) * Eva Chr. Gottschaldt (Hrsg.): ''"Das ist die Tat unseres herrlichen Führers". Die christlichen Studentenverbindungen Wingolf und der Nationalsozialismus im Spiegel der Verbandspresse. Eine Dokumentation''. Marburger Beiträge zur Geschichte und Gegenwart studentischer Verbindungen, Bd. 4/1997, ISBN 3-926295-08-2 * Otto Imgart: ''Der Wingolfsbund in Vergangenheit und Gegenwart'', in: Das Akademische Deutschland, Bd. 2: Die deutschen Hochschulen und ihre akademischen Bürger, Berlin 1931 * Hans Christhard Mahrenholz: ''Einführung des Arierprinzips im Wingolf nach 1933'', in: Einst und Jetzt, Jahrbuch des Vereins für corpsstudentische Geschichtsforschung, Bd. 27 (1982) S. 127–134 * Eva Gottschaldt: ''Keine Flucht vor Argumentationslinien der Antifa'' Vom Umgang des Wingolfsbundes mit rechtsextremen Tendenzen in den eigenen Reihen in „Verbindende Verbände“. Marburger Beiträge zur Geschichte und Gegenwart studentischer Verbindungen Bd. 5, Marburg 2000 Seite 28 ff == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hallenser-wingolf.de/index.php/Wingolf-Index Superrigardo pri aktivaj korporacioj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140725102834/http://www.hallenser-wingolf.de/index.php/Wingolf-Index |date=2014-07-25 }} * [http://couleurkarten.ooecv.at/Deutschland/verband-wb.htm Bildkartoj wingolf-aj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729222303/http://couleurkarten.ooecv.at/Deutschland/verband-wb.htm |date=2010-07-29 }} * [http://www.wingolf.de Hejmpaĝo de Wingolfbund.] [[Kategorio:Studentaj organizaĵoj en Germanio]] [[Kategorio:Aperis en 1844]] lfex5oh9qk9ikqy9p7922fn2juxs1a2 0 488434 9347710 9217339 2026-04-05T04:27:08Z Camiyabril 254674 9347710 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | dosiero = [[Dosiero:Racing Club (2014).svg|100ra]] | nomo = Racing Club | plena nomo = Racing Club Asociación Civil | fondita = 25-a de marto 1903 | stadiono = ''Estadio Presidente Perón'' | kapacito = 51 389 | prezidanto = Víctor Blanco (''intertempe'') | trejnisto = Gustavo Costas | retejo = [http://www.racingclub.com retejo] | ligo = unua argentina divizio de futbalo (Primera División) | sezono = Campeonato 2024 | pozicio = 3-a pozicio | modelo de maldekstra brako1=_racing2026h | modelo de korpo1=_racing2026h | modelo de dekstra brako1=_racing2026h | modelo de ŝorto1=_racing2026h | maldekstra brako1=000000 | korpo1=000000 | dekstra brako1=000040 | ŝorto1=000040 <!--laŭ la angla vikipedio, laŭ la germana FFFFFF--> | ŝtrumpoj1=000000 <!--laŭ la angla vikipedio, laŭ la germana FFFFFF--> | modelo de maldekstra brako2=_racing2024a | modelo de korpo2=_racing2024a | modelo de dekstra brako2=_racing2024a | modelo de ŝorto2= | maldekstra brako2=000000 | korpo2=000000|dekstra brako2=000000 | ŝorto2=000000 | ŝtrumpoj2=000000 }} [[Dosiero:Racing Club 1967.jpg|eta|maldekstra|<center>la kluba teamo antaŭ la finala matĉo pri la [[Interkontinenta Pokalo]] de 1967]] La asocio '''Racing Club''' – ofte ankaŭ nomata '''Racing Club de Avellaneda''', ekster hispanlingvio foje ankaŭ '''Racing Buenos Aires''' – estas [[futbalo|futbalklubo]] en ''[[partio Avellaneda|Avellaneda]]'', industria antaŭurbo de [[granda Bonaero]] ĉirkaŭ la argentina ĉefurbo en la [[provinco Bonaero]]. Sian unuan grandan tempon la klubo havis inter la jaroj 1913 kaj 1925, kiam la unua vira teamo de la klubo naŭfoje iĝis nacia ĉampiono. Inter la jaroj 1949 kaj 1966 aldoniĝis ses pliaj naciaj ĉampionaj titoloj. La klubo internacie konatiĝis, kiam en 1967 ĝi gajnis la pokalon ''[[Copa Libertadores]]'', la plej gravan futbalteaman trofeon en Sudameriko, kaj samjare ankaŭ la [[Interkontinenta Pokalo|Interkontinentan Pokalon]]. [[Dosiero:Panoramica Cilindro.jpg|centre|800ra|]] {{Komunejokat|Racing Club de Avellaneda}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|futbalo}} [[Kategorio:Argentinaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Avellaneda‎]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1903]] 7o6ilk6n06wnq9lwt253t33k5m65n3z 0 489903 9347853 8871976 2026-04-05T07:15:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Philippe Saurel |honora sufikso = |dosiero = Philippe Saurel.JPG |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = Philippe Saurel, la 30-an de marto 2013. |vico = |ofico = [[Listo de urbestroj de Montpellier|Urbestro]] de [[Montpellier]] |de = {{dato|05|aprilo|2014}} |ĝis = |vicprezidento = |vicprezidanto de registaro = |deputito = |vicestro = |reganto = |prezidento = |prezidanto de registaro = |guberniestro = |ĉefguberniestro = |antaŭulo = [[Hélène Mandroux]] |balota distrikto = | ofico2 = Prezidanto de [[Montpellier Aglomeraĵo]] | de2 = {{dato|15|aprilo|2014}} | venanta post2 = Jean-Pierre Moure |dato de naskiĝo = {{dato|17|decembro|1957}} |loko de naskiĝo = [[Montpellier]] ([[Francio]]) |dato de morto = |loko de morto = |nacieco = [[Francio|Franca]] |edzo/ino = |partio = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] (eksigita la 7-an de januaro 2014) poste [[Diversa Maldekstro (Francio)|Diversa Maldekstro]] |rilatoj = |infanoj = |sidejo = |alma_mater = |okupo = |profesio = [[Kirurgo]]-[[dentisto]] |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = | emblemo = Blason ville fr Montpellier.svg }} '''Philippe Saurel''', naskiĝinta la {{daton|17|decembro|1957}} en [[Montpellier]] ([[Hérault]]), estas [[Francio|franca]] [[politikisto]] . Li estas [[listo de urbestroj de Montpellier|urbestro de Montpellier]] de la {{dato|5|aprilo|2014}} kaj prezidanto de la [[Montpellier Aglomeraĵo|Aglomeraĵo de Montpellier]]. == Politika kariero == Por la municipaj balotoj de Montpelleir en 2014, Philippe Saurel sin prezentas kiel la « kontraŭsistema » kandidato. Li estas la dua en la unuavica baloto malantaŭ la oficiala kandidato de la Unuiĝo de la Maldekstro Jean-Pierre Moure, urbestro de [[Cournonsec]] kaj prezidanto de la [[Montpellier Aglomeraĵo|Aglomeraĵo]], venkinta en kandidatelekta baloto. En la dua balotvico, li trudiĝas kun 37,54 % de la voĉoj<ref>[http://www.lemonde.fr/municipales/article/2014/03/30/saurel-exclu-du-ps-prend-la-mairie-de-montpellier_4392499_1828682.html « Municipaj balotoj en 2014 : en Montpellier, la disidento Saurel hontigis la PS »], gazeto ''Le Monde'', la 30-an de marto 2014</ref>, antaŭ la listo de Jean-Pierre Moure, kiu gajnis nur 27,40 % da voĉoj. Aliĝante 48 horojn antaŭ la dua balotvico, [[Hélène Mandroux]] donis baton al Jean-Pierre Moure, kvankam ŝi subtenis lin en la unua balotvico<ref>[http://www.metronews.fr/municipales-2014/resultats-municipales-2014-montpellier-philippe-saurel-dissident-socialiste-elu/mncD!AqUhRN82iyiy6/ « La venka disidenteco de Philippe Saurel en Montpellier »]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, gazeto ''Metronews'', la 31-an de marto 2014</ref>. [[Dosiero:Philippe Saurel 1.JPG|eta|Philippe Saurel, flanke de Hélène Mandroux, en la halo de la urbodomo vespere de la duavica baloto.]] == Mandatoj kaj respondecoj == * 2001 : elektita urba konsiliano sur la listo gvidita de [[Georges Frêche]]. * 2001-2004 : adjunkto al la urbestro komisiita pri solidareco kaj CCAS (Komunuma Centro pri Sociala Agado), vicprezidanto de la komisiono pri solidareco, vicprezidanto de CCAS de Montpellier, vicprezidanto de CHU (Universitata Hospitala Centro). * 2004 : adjunkto al la urbestro komisiita pri solidareco ĉe [[Hélène Mandroux]] fariĝinta urbestro post la elekto de [[Georges Frêche]] al la regiono. * 2005-2008 : adjunkto al la urbestro, komisiita pri urboplanado, vicprezidanto de la urboplana komisiono. * 2008 : elektita urba konsiliano sur la listo gvidita de Hélène Mandroux, responsanto pri urboplanado, urba projekto, konservita sektoro kaj historia heredaĵo de la urbo, daŭriva organizado. * 2011 : adjunkto de la urbestro de Montpellier [[Hélène Mandroux]], komisiita pri kulturo kaj kultura heredaĵo. * 2012 : deputito anstataŭanto de [[Anne-Yvonne Le Dain]]. * 2014 : urbestro de Montpellier kaj prezidanto de [[Montpellier Aglomeraĵo|aglomeraĵo Montpellier]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == === Vidu ankaŭ === * [[Listo de urbestroj de Montpellier]] * [[Baronoj de Karaveto]] === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj}} * [http://www.philippe-saurel.com/ Oficiala interretejo de kampanjo] * [http://baronsdecaravetes.free.fr/ Interretejo de la asocio de baronoj de Karaveto] {{Urbestroj de la grandaj urboj de Francio}} {{Portalo|Montpellier|franca politiko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Saurel, Philippe}} [[Kategorio:Urbestroj de Montpellier]] [[Kategorio:Homoj de PS (Francio)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Montpellier]] ouwq32g02o9rox20thw47x2380q6g42 0 493214 9347196 8414211 2026-04-04T12:28:47Z Sj1mor 12103 9347196 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:TRON-symbol.jpg|eta|180ra|Emblemo de projekto TRON]] '''TRON''' estas [[real-tempa mastruma sistemo|real-tempa]] komputil-mastruma sistemo. La nomo estas [[akronimo]] de la anglalingva nomo "The Real-time Operating system Nucleus". TRON estas evoluigata en samnoma projekto, iniciatita de profesoro Ken Sakamura de la [[Universitato de Tokio]] en 1984<ref name="gagliano"/>. La celo de la projekto estas krei arĥitekturon de idealaj komputiloj kaj retoj, kiu plenumu grandan pliparton de la eblaj taskoj. ITRON (mallongigo de ''Industrial TRON'', industria TRON), parto de la projekto TRON, estas real-tempa mastruma sistemo por konsumula elektroniko. Precipe [[Azio|aziaj]] produktantoj de poŝtelefonoj uzas ĝin en siaj produktoj. La revuo ''Linux News'' nomas ĝin la plej vaste uzata sistemo<ref name="linuxnews">{{Citaĵo el la reto | eldoninto=Linux News | url=http://www.linuxinsider.com/story/31855.html | titolo=The Most Popular Operating System in the World | aŭtoro=Jan Krikke | dato=2010-03-15 | formato=HTML}}</ref>; en 2010 ĝin uzis tri miliardoj da [[procezilo]]j. Ankaŭ ekster [[Japanio]] kaj Azio la sistemo estas uzata, sed mankas specifaĵoj kaj priskriboj en aliaj lingvoj ol la [[japana lingvo|japana]]<ref name="gagliano">{{Citaĵo el la reto | aŭtoro=Angelo G. Gagliano | titolo=The Tron Project | url=http://www.cs.nyu.edu/courses/spring02/V22.0480-002/projects/gagliano/tron.ppt | dato=2002-05-13 | formato=PPT}}</ref>. BTRON (''Business TRON'', negoca TRON) estas plurlingva komputil-media sistemo kun programebla [[grafika uzantinterfaco|grafika uzantointerfaco]]. La japana registaro planis uzi ĝin por [[persona komputilo|personaj komputiloj]] en japanaj lernejoj, sed devis nuligi la planojn, ĉar [[Usono]] minacis [[sankcio]]jn pro [[protektismo]]<ref name="linuxnews"/>. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=TRON Project}} [[Kategorio:Operaciumoj]] b1dqe3qzngze28e97hufbf2vn5qq3t2 9347198 9347196 2026-04-04T12:29:04Z Sj1mor 12103 9347198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:TRON-symbol.jpg|eta|180ra|Emblemo de projekto TRON]] '''TRON''' estas [[real-tempa mastruma sistemo|real-tempa]] komputil-mastruma sistemo. La nomo estas [[akronimo]] de la anglalingva nomo "The Real-time Operating system Nucleus". TRON estas evoluigata en samnoma projekto, iniciatita de profesoro Ken Sakamura de la [[Universitato de Tokio]] en 1984<ref name="gagliano"/>. La celo de la projekto estas krei arĥitekturon de idealaj komputiloj kaj retoj, kiu plenumu grandan pliparton de la eblaj taskoj. ITRON (mallongigo de ''Industrial TRON'', industria TRON), parto de la projekto TRON, estas real-tempa mastruma sistemo por konsumula elektroniko. Precipe [[Azio|aziaj]] produktantoj de poŝtelefonoj uzas ĝin en siaj produktoj. La revuo ''Linux News'' nomas ĝin la plej vaste uzata sistemo<ref name="linuxnews">{{Citaĵo el la reto | eldoninto=Linux News | url=http://www.linuxinsider.com/story/31855.html | titolo=The Most Popular Operating System in the World | aŭtoro=Jan Krikke | dato=2010-03-15 | formato=HTML}}</ref>; en 2010 ĝin uzis tri miliardoj da [[procezilo]]j. Ankaŭ ekster [[Japanio]] kaj Azio la sistemo estas uzata, sed mankas specifaĵoj kaj priskriboj en aliaj lingvoj ol la [[japana lingvo|japana]]<ref name="gagliano">{{Citaĵo el la reto | aŭtoro=Angelo G. Gagliano | titolo=The Tron Project | url=http://www.cs.nyu.edu/courses/spring02/V22.0480-002/projects/gagliano/tron.ppt | dato=2002-05-13 | formato=PPT}}</ref>. BTRON (''Business TRON'', negoca TRON) estas plurlingva komputil-media sistemo kun programebla [[grafika uzantinterfaco|grafika uzantointerfaco]]. La japana registaro planis uzi ĝin por [[persona komputilo|personaj komputiloj]] en japanaj lernejoj, sed devis nuligi la planojn, ĉar [[Usono]] minacis [[sankcio]]jn pro [[protektismo]]<ref name="linuxnews"/>. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|commonscat=TRON Project}} [[Kategorio:Operaciumoj]] q9vf0em6jdakn8x3azbjmqvfmjjjzcj 0 493310 9347579 8880449 2026-04-04T19:59:13Z Sj1mor 12103 9347579 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Dezső PRÁGAY''' [prAgai], ''Desider A.'', hungara/usona kemiisto, biokemiisto, kulturorganizinto. Li naskiĝis en [[Kluĵo]] la [[12-an de aŭgusto]] [[1921]] kaj mortis en [[Munkeno]] la [[15-an de decembro]] [[2011]] == Kariero == Dezső Prágay akiris diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1950 pri kemio kaj li doktoriĝis pri biokemio en 1956. En novembro de 1956 li fuĝis el [[Hungarujo]] kaj li loksidiĝis en [[Nederlando]], kie inter 1956 kaj 1960 li instruis en [[Universitato de Utrecht]]. Li partoprenis la fondadon de Rondo Mikes Kelemen de [[Nederlando]]. En 1960 li elmigris en [[Usono]]n kaj li fariĝis instruisto, esploristo en Universitato de [[Buffalo]], (Subŝtato Novjorkio) ĝis 1964, vicdirektoro (1966–70) de unu el kemiaj laboratorioj, de 1970 adjunkto pri patologio kaj biokemio, ordinara profesoro de [[Ŝtata Universitato de Novjorko ĉe Buffalo|Ŝtata Universitato de Novjorko]]. Li pensiuliĝis en 1986. Li estigis la premiojn ''Semmelweis'', ''Somogyi-Szendrői'' kaj ''Ius Humana''. Inter 1980 kaj 1984 li estis kuratoro de Fondo [[István Bibó]] de [[Bostono]]. En 1986 li translokiĝis en [[FRG]]on. Li publikigis plurajn fakstudaĵojn. == Libroj == * ''Rövid magyar helységnévtár, Az utódállamok magyarlakta területeinek helységnévtára'' (hungara loknomovortaro) (red. Buffalo 1981); * ''Az 1956-os magyar forradalom a külföldi lexikonok tükrében'' (La [[hungara revolucio de 1956]] en eksterlandaj referenclibroj) (Iserlohn 1991). == Fonto == * [http://mek.oszk.hu/04000/04038/html/m.htm Borbándi Gyula'' ''Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia'', HITEL, Budapest 1992] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.irodalmijelen.hu/hirek/pragay-dezso-1921-2011 Nekrologo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pragay, D.}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Usonaj kemiistoj]] jtsbe1ja9i0jfc80opx8m7ohp8c55s4 0 500329 9347712 8716390 2026-04-05T04:51:50Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347712 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Petro Kuneo<br />(1586-1638) |dosiero =Petrus_Cunaeus.jpg |priskribo =Nederlanda juristo kaj filologo |dato de naskiĝo =[[1586]] |loko de naskiĝo =[[Vlissingen]], {{NLD}} |dato de morto =[[2-a de decembro]] [[1638]] |loko de morto =[[Leiden]], {{NLD}} | alma_mater = [[Universitato de Lejdeno ]]<br />Universitato de Franeker }} '''Peter van der Kun''' (1586-1638) estis Nederlanda juristo kaj filologo, helenisto, latinisto, hebreisto, filo de la komercisto Adrian Cunaeus, en la [[23-a de majo]] [[1601]] enmatrikuliĝas en la [[Universitato de Lejdeno]], kie li studis teologion kaj jurisprudencon. [[Johannes Drusius]] lin enkondukis en la studoj pri la hebrea kaj la [[Aramea lingvo|aramea lingvoj]]. Ambrosius Regemorteus instruis al li klasikan literaturon, la grekan kaj la hebrean. En 1603 li interrompis siajn studojn kaj vojaĝis al [[Anglio]]. Revenante al [[Leiden]] li studis kun [[Joseph Justus Scaliger]], [[Bonaventura Vulcanius]] kaj [[Daniel Heinsius]]. En la '''Universitato de Franeker''' Johannes Drusius, Marcus Lyclama a Nyeholt (1570−1626) kaj Timaeus Faber (1578−1623) estis liaj profesoroj. == Elektitaj verkaĵoj == * Notae et animadversiones in Nonni panopolitae Dyonysiaca. Leiden, [[1610]] * Juliani Imperatoris, Caesares, sive satyrae in Principes Romanos. Leiden [[1612]] * Sardi venales, satyra menippea in hujus seculi homines plerosque inepte eruditos. Leiden [[1612]], Amsterdam 1666, französisch unter dem Titel: La réforme dans la republique des lettres. Amsterdam [[1705]] erschienen * [http://books.google.com.br/books?id=5VbBq-3P7eQC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Petrus+Cunaeus%22&hl=en&sa=X&ei=9OZGVOXdFpPIggTfy4BY&ved=0CDsQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false De republica Hebraeorum] libri III, (La respubliko de la hebreoj, Leiden, [[1617]]) * Satyra Menippea Incastrata : Item D. Iuliani Imperatoris Satyra, [[1632]] * Epistolae nuncupatoriae editis libris praefixae, ut & aliae, [[1693]] * Orationes argumenti varii, ejusdemque alia latina opuscula, satyra Menippea, Juliani Caesares et responsum in causa Postliminii, cum quibusdam epistolis (Georg. Maurit. Weidmann, [[1693]]) * [http://books.google.com.br/books?id=mARDAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Petrus+Cunaeus&hl=en&sa=X&ei=TeZGVILXBo-TgwShroHIBA&ved=0CEwQ6AEwCA#v=onepage&q=Petrus%20Cunaeus&f=false Everardi Bronchorst ... Centuriae sex, et conciliationes eorundem: accedit ...], Everardus Bronchorst, Petrus Cunaeus, [[1695]] * [http://books.google.com.br/books?id=fntYAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Petrus+Cunaeus%22&hl=en&sa=X&ei=L-dGVM31OtPKggTnt4GIBQ&ved=0CCcQ6AEwAjgK#v=onepage&q&f=false Oeconomiae], Petrus Cunaeus, Christoph Cellarius, Ad. van Vorstius, August Buchner, [[1720]] == Literaturo == * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Cunaeus,_Peter Allgemeine Deutsche Biographie] * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Petrus_Cunaeus Personensuche] * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz98347.html#adb Deutsche Biographie] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation;jsessionid=7877E495AFD8C8CAF6C91493DB061615?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb14532847j&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n87-940382/ WorldCat Identities] * [http://www.dwc.knaw.nl/cunaeus-petrus-1586-1638/ Digitaal Wetenschapshistorisch Centrum]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://books.google.com.br/books?id=1ExHmVzu2HsC&pg=PA72&dq=Petrus+Cunaeus&hl=en&sa=X&ei=TeZGVILXBo-TgwShroHIBA&ved=0CEMQ6AEwBg#v=onepage&q=Petrus%20Cunaeus&f=false Bonaventura Vulcanius, Works and Networks: Bruges 1538 - Leiden 1614], Hélène Cazes * [http://books.google.com.br/books?id=PT1qp_FGYJ0C&pg=PA130&dq=Petrus+Cunaeus&hl=en&sa=X&ei=TeZGVILXBo-TgwShroHIBA&ved=0CEcQ6AEwBw#v=onepage&q=Petrus%20Cunaeus&f=false From Christian Hebraism to Jewish Studies: Johannes Buxtorf (1564-1629) and ...], Stephen G. Burnett == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Bonaventura_Vulcanius.jpg|<center>[[Bonaventura Vulcanius]]<br />([[1538]]-[[1614]])</center> Joseph_Justus_Scaliger_(1540-1609)_Emendatione_Temporum.jpg|<center>[[Joseph Justus Scaliger]]<br />([[1540]]-[[1609]])</center> Johannes_van_den_Driesche.png|<center>[[Johannes Drusius]]<br />([[1550]]-[[1616]])</center> Everard-Bronchorst.jpg|<center>Eberhard / Everardus Bronchorst<br />([[1554]]-[[1627]])</center> Johannes_Buxtorf.gif|<center>[[Johannes Buxtorf]]<br />([[1564]]-[[1629]])</center> Timaeus_Faber_(1578-1623).jpg|<center>Timaeus Faber<br />([[1578]]-[[1623]])</center> Daniel Heinsius - Imagines philologorum.jpg|<center>[[Daniel Heinsius]]<br />([[1580]]-[[1655]])</center> Michiel_Jansz_van_Mierevelt_-_Hugo_Grotius.jpg|<center>[[Hugo Grotius]]<br />([[1583]]-[[1645]])</center> Adolphus-Vorstius.jpg|<center>[[Adolphus Vorstius]]<br />([[1597]]-[[1663]])</center> Johannes_Buxtorf_II.png|<center>Johannes Buxtorf la juna [[Johannes Buxtorf|(jen la patro]], [[1599]]-[[1664]])</center> Andreas-Rivinus.jpg|<center>[[Andreas Rivinus]]<br />([[1601]]-[[1656]])</center> Acta Eruditorum.jpg|<center>[[Johann Friedrich Gleditsch|Johann F. Gleditsch]]<br />([[1653]]-[[1716]])</center> Johann-Samuel-Ersch.jpg|<center>[[Johann Samuel Ersch]]<br />([[1766]]-[[1828]])</center> Johann-Gottfried-Gruber.jpg|<center>[[Johann Gottfried Gruber]]<br />([[1774]]-[[1851]])</center> Abraham Jacob van der Aa.jpg|<center>[[Abraham Jacob van der Aa|Abraham van der Aa]]<br />([[1792]]-[[1857]])</center> </Gallery> </center> {{Portalo|historio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|nederlandano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cunaeus, Peter}} [[Kategorio:Nederlandaj kalvinistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj juristoj]] [[Kategorio:Nederlandaj filologoj]] [[Kategorio:Nederlandaj latinistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj helenistoj]] [[Kategorio:Kristanaj hebreistoj]] [[Kategorio:Klerismaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de juro]] [[Kategorio:Politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Modernaj filozofoj]] [[Kategorio:Nederlandaj renesancaj humanistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj historiistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj politikaj teoriistoj]] [[Kategorio:Kalvinismaj filozofoj]] [[Kategorio:Kalvinismaj teologoj]] i80iekblrtq9120zfhyli27cubyuk9f 0 501177 9347736 8242432 2026-04-05T05:18:11Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347736 wikitext text/x-wiki '''[[Stefano|István]] BATA''' [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bata István''' estis [[Hungario|hungara]] [[ministro]] pri defendo. István Bata [http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=3472&catid=43%3Ab&Itemid=67&lang=hu] naskiĝis la {{daton|5|marto}} [[1910]] en [[Tura]]. Li mortis la {{daton|17|aŭgusto}} [[1982]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == István Bata frekventis baz[[lernejo]]n, poste li eklaboris en [[tramo]]trafika [[uzino]]. En [[1930]] li aliĝis al socialdemokratoj. En [[1942]] li estis arestita. Inter [[1947]] kaj [[1949]] li plulernis en [[Moskvo]] en [[akademio]] pri soldatoj. Hejmenveninte li ricevis altajn [[posteno]]jn en la [[armeo]]. Inter [[1953]] kaj [[1956]] li estis ministro. Dum la [[Hungara revolucio de 1956]] li rifuĝis al [[Sovetunio]]. Post falo de la [[revolucio]] li rajtis hejmenveni nur en [[1958]], sed poste liaj rangoj kaj postenoj estis forprenitaj. Li laboris plu en la origina laborejo, en la tramotrafika uzino, kie li plenumis altajn poziciojn. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon)] * [http://www.tortenelmitar.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=3472&catid=43%3Ab&Itemid=67&lang=hu hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bata Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo]] 8o68052pue48p6ylb7td16oowu7sdw8 0 501191 9347149 8515657 2026-04-04T12:09:11Z Sj1mor 12103 9347149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Dirk SACRÉ''', latinigite ''Theodoricus Sacré'' aŭ eĉ duone helenigite ''Theodoricus Hosius'' (naskiĝinta en [[1957]]) estas [[Belgio|belga]] filologo klasika kaj profesoro en la [[Katolika universitato de Loveno]]. Krome li mem verkis en la latina kaj nombriĝis inter la stile plej perfektaj nuntempaj latinistoj. Krome li membras ĉe la [[Academia Latinitati Fovendae]]. En lia honoro skribis poemon la latinlingva verkisto [[Alain van Dievoet]], "Quae te Musa favens, ..."<ref>Vide: ''Melissa'', n° 107/2002, p. 15.</ref>. == Biografio == Li doktoriĝis en Lovano en 1986 ankoraŭ sub la estrado de profesoro [[Jozef IJsewijn]]. De 1987 ĝis 1998 Sacré instruis la latinan lingvon ĉe la [[Universitato de Antverpeno]] paralele deĵorante ekde 1994 en [[Loveno]]. Ekde 1998 li tute estis en Loveno. Liaj prelegoj kaj seminarioj traktas ofte ankaŭ pli novajn latinajn literaturojn. Li specialiĝis pri la vastega kampo de novlatinaj beletraĵoj - ekz. frua moderna epistolografio, novlatina poezio (de la 16-a jarcento ĝis nun), manieroj de dumjarcenta flegado de klasikaj tradicioj. == Kunlaborado internacia fakgazete/komitate == Li estas unu el la ĉefeldonistoj de la internacia fakgazeto ''Humanistica Lovaniensia. Journal of Neo-Latin Studies'' (Loveno), kuneldonigas la serion ''Supplementa Humanistica Lovaniensia'' (Loveno) kaj ''Officina Neolatina'' (Brepols, Turnhout) kaj ''Pluteus Neolatinus'' (Bruselo). Krome li apartenas al la eldonistaro de ''Wiener Studien'' (Vieno), de ''Calamus Renascens. Revista de humanismo y tradición clásica'' (Alcañiz), de ''Palmyrenus. Colección de textos y estudios humanísticos'' (Alcañiz - Madrid), de ''[[Vox Latina]]'' (Saarbrücken), de ''Kleio. Tijdschrift voor oude talen en antieke cultuur'' (Leuven) , de ''Aulos'' (Leuven), de ''Handelingen van de Koninklijke Zuid-Nederlandse Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiedenis''. Krome li estas vicprezidanto de la roma [[Academia Latinitati Fovendae]], prizorgas grupe la eldonadon kompletan de la verkoj de [[Erasmo de Roterdamo]] kaj estas membro ĉe ''Projectcommissie-Erasmus'' (Huygens Instituut, Den Haag), ĉe ''Consiglio direttivo of the Centro Europeo di Studi Umanistici'' (Torino), ĉe ''Scientific Advisory Board of the Ludwig Boltzmann Institute for Neo-Latin Studies'' (Innsbruck - Vieno). Finfine li estas la latina skribisto ''(scriptor Latinus)'' de la lovena universitato. == Ekzemploj de aktualaj esploroj == Nuntempe Sacré okupiĝas pri la latinlingva literaturo dum la tempo de papo [[Aleksandro la 7-a]]. Krome li daŭre konatigas la latinaĵojn de post 1700. Li estas preparanta eldonon de ''Specimen de fortuna Latinitatis'' de [[Marcus Faustinus Gagliuffius]]. Kune kun la bruselano M. Verweij li estas prezentonta la manuskriptojn de la korespondado de [[Erycius Puteanus]] troviĝanta en la Reĝa Biblioteko en Bruselo. == Plej gravaj verkoj lastatempe == * Dirk Sacré, ‘Le tremblement de terre de Messine en Sicile et Reggio de Calabre (1908) et la poésie néo-latine’ (forthcoming; plenary lecture at the Fourteenth International Congress of the International Association for Neo-Latin Studies, Uppsala, 2009) * Henricus Sienkiewicz, Anthea sive fabula “Eamus ad Ipsum” a Petro Angelinio Latine versa, quam denuo edidit atque illustravit Theodericus Sacré, Pluteus Neolatinus, 1 (Brussels, 2010), 177 p. * Dirk Sacré, ‘Joseph Tusiani’, Vates. The Journal of New Latin Poetry, 2 (2010), 23-35 * Dirk Sacré, ‘An unpublished and unknown autograph letter by Athanasius Kircher (1601/2 - 1680) to Alexander VII, 1666. A new element in the dossier on the obelisk of the Piazza della Minerva in Rome’, Lias, 33 (2006 [2007]), 275-290 * Jeanine De Landtsheer, Dirk Sacré, Chris Coppens (eds.), Justus Lipsius (1547-1606). Een geleerde en zijn Europese netwerk. Catalogus van de tentoonstelling in de Centrale Bibliotheek te Leuven, 18 oktober – 20 december 2006, Supplementa Humanistica Lovaniensia, 21 (Leuven, 2006), XVIII + 626 p. * ‘Niederlande und Belgien, III: Die Südlichen Niederlande nach 1575’, in Der Neue Pauly. Enzyklopädie der Antike. In Verbindung mit H. Cancik und H. Schneider hrsg. von Manfred Landfester, 15/1: Rezeptions- und Wissenschaftsgeschichte: La-Ot (Stuttgart-Weimar, 2001), cols 1016-1036. * Jozef IJsewijn with Dirk Sacré, Companion to Neo-Latin Studies, II: Literary, Linguistic, Philological and Editorial Questions. Second entirely rewritten edition, Supplementa Humanistica Lovaniensia, 14 (Leuven, 1998), XIV + 562 p. * Dirk Sacré, Sidronius Hosschius (Merkem 1596 - Tongeren 1653), jezuïet en Latijns dichter. Publicatie naar aanleiding van zijn vierhonderdste verjaardag (Kortrijk, 1996), 191 p. == Piednotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.arts.kuleuven.be/sph/members/00028371 Informoj pri li sur la universitata retpaĝaro.] * [https://lirias.kuleuven.be/cv?u=u0028371 Kompleta listo de la verkoj/artikoloj de Sacré.] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sacre, Dirk}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Belgaj verkistoj]] [[Kategorio:Belgaj profesoroj]] [[Kategorio:Belgaj latinistoj]] [[Kategorio:Belgaj filologoj]] l4pv7wv5fy5p74jxfjmpq4ovz5ni0pf 0 503110 9348006 6779599 2026-04-05T11:32:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Piotr Trzaskalski''' (esperante: ''Petro<ref>[[Kazimierz Tymiński]]: ''Mały słownik POLSKO-ESPERANCKI'' (''Malgranda vortaro POLA-ESPERANTA''). Wiedza powszechna – Warszawa 1986. (ISBN 83-214-0326-3) paĝoj 429-431 – antaŭnomoj (voknomoj)</ref> Tŝaskalski<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2014/cu-vikipedio-au-sulcopedio |titolo=Diskuto pri esperantigado ankaŭ de familinomoj en esperanta Vikipedio |alirdato=2014-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141210171626/http://www.liberafolio.org/2014/cu-vikipedio-au-sulcopedio |arkivdato=2014-12-10 }}</ref>''; naskiĝis la [[5-an de februaro]] [[1964]] en [[Lodzo]], [[Pollando]]) estas pola [[reĝisoro|filmreĝisoro]] kaj [[scenaro|scenaristo]]. == Elektitaj aktorfilmoj reĝisoritaj de Petro Tŝaskalski == * [[2012]] – ''Mia biciklo (Mój rower)'' * [[2005]] – ''La majstro (Mistrz)'' * [[2002]] – ''Edi'' == Eksteraj ligiloj == * [http://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=1130411 ''Petro Tŝaskalski'' ĉe filmpolski.pl (pole)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trzaskalski, Piotr}} [[Kategorio:Polaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Polaj artistoj]] 88aehomyy42bvyv0cozn115r8xyfkeq 0 504638 9348008 7022611 2026-04-05T11:33:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo=Petro Lazarkjeviĉ (2007) }} '''Piotr Łazarkiewicz''' (esperante: ''Petro<ref>[[Kazimierz Tymiński]]: ''Mały słownik POLSKO-ESPERANCKI'' (''Malgranda vortaro POLA-ESPERANTA''). Wiedza powszechna – Warszawa 1986. (ISBN 83-214-0326-3) paĝoj 429-431 – antaŭnomoj (voknomoj)</ref> Lazarkjeviĉ<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2014/cu-vikipedio-au-sulcopedio |titolo=Diskuto pri esperantigado ankaŭ de familinomoj en esperanta Vikipedio |alirdato=2014-12-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141210171626/http://www.liberafolio.org/2014/cu-vikipedio-au-sulcopedio |arkivdato=2014-12-10 }}</ref>''; naskiĝis la [[13-an de marto]] [[1954]] en [[Cieplice Śląskie-Zdrój|Ĉeplico Silezia]], mortis la [[20-an de junio]] [[2008]] en [[Varsovio]], [[Pollando]]) estas pola [[reĝisoro]], [[scenaro|scenaristo]], [[aktoro]] kaj filmproduktisto. Ĉe reĝisorado de ''[[La forveturo]]'' (1991) kunlaboris ankaŭ lia edzino [[Magdalena Łazarkiewicz|Magdalena Lazarkjeviĉ]]. Li estas patro de komponisto [[Antoni Łazarkiewicz|Antono Lazarkjeviĉ]]. == Elektitaj aktorfilmoj reĝisoritaj de Petro Lazarkjeviĉ == * [[1993]] – ''La tempo por sorĉistinoj (Pora na czarownice)'' * [[1991]] – '''''[[La forveturo]]''' (Odjazd)'' * [[1990]] – ''Centre de Eŭropo (W środku Europy)'' * [[1987]] – ''Mi amas kinon (Kocham kino)'' * [[1980]] – ''Sekretoj (Tajemnice)'' – [[filmstudaĵo]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=113424 ''Petro Lazarkjeviĉ'' ĉe filmpolski.pl {{pl}}] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lazarkiewicz, Piotr}} [[Kategorio:Polaj artistoj]] [[Kategorio:Polaj reĝisoroj]] 4tz84efvosiqpo4akfpjxvjn5ce3d43 0 505016 9347716 9319165 2026-04-05T05:02:23Z Crosstor 3176 /* P */ 9347716 wikitext text/x-wiki ''Memoru, ke urbo Pest ekzistis ĝis [[1873]]!'' Jen, listo de famuloj, kiuj mortis en [[Pest (urbo)]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Ágoston]], [[advokato]] * [[János Alber]], piarista [[monaĥo]] * [[Mihály Antal]], [[lingvisto]] == B == * [[József Bajza (poeto)]] * [[József Bakody (kuracisto)]] * [[János Balassa]], [[kirurgo]] * [[Pál Balogh]], [[kuracisto]] * [[Zsigmond Baranyai]], [[monaĥo]] * [[József Bártfay]], juristo * [[László Bártfay]], advokato * [[János Bartha (aktoro, 1799)]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Joseph Bengraf]], komponisto * [[Károly Benza]], [[operkantisto]] * [[Farkas Bethlen (politikisto)]] * [[János Bethlen (liberecbatalanto)]] * [[Gyula Emánuel Bibanco]], instruisto * [[János Bihari]], [[violonisto]] * [[Ede Flórián Birly]], kuracisto * [[Lina Bodenburg]], aktoro * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Márton Bolla]], piaristo * [[János Boráros]], vic[[urbestro]] * [[Ádám Brezanóczy]], juristo * [[Xavér Ferenc Bruna]], astronomo * [[Román Brunkala]], bestokuracisto * [[Pál Bugát]], kuracisto == C == * [[József Chudy]], [[dirigento]] * [[László Csány]], [[politikisto]] * [[Dániel Csapó]], bienulo * [[József Csekonics]], [[oficiro]] * [[Natália Csercser]], aktoro * [[József Csorba]], kuracisto * [[János Czech]], [[juĝisto]] * [[Gergely Czuczor]], [[poeto]] == D == * [[Antal Demién]], [[juristo]] * [[Aurél Dessewffy]], politikisto * [[József Dessewffy]], politikisto * [[Márk Dományi]], piaristo * [[János Donát]], pentristo * [[József Dorner]], [[botanikisto]] * [[Lőrinc Dunaiszky]], pentristo == E == * [[Ferenc Eckstein]], kuracisto * [[Pál Illés Edvi]], [[pastro]] * [[Béni Egressy]], [[aktoro]] * [[Gábor Egressy]], aktoro * [[Tamás Eötvös]], politikisto * [[János Érdy]], [[arkeologo]] == F == * [[János Teofil Fabini]], fondinto de la hungara okulkuracado * [[Lajos Fáncsy]], aktoro * '''[[András Fáy]],''' [[verkisto]] * [[Gusztáv Fáy]], komponisto * [[György Fejér]], [[kanoniko]] * [[György Fekete (reĝa juĝisto)]] == G == * [[Johann Julius Gabelhofer]], aŭstra [[monaĥo]] * [[Ábrahám Ganz]], [[inventisto]] * [[János Garay]], poeto * [[Xavér Ferenc Gebhardt]], kuracisto * [[Illés Georch]], advokato * [[Károly Gerster]], arkitekto * [[László Gorove]], verkisto * [[Friedrich Johann Gottlieb Lieder]], pentristo * [[Manó Gozsdu]], hungara-rumana juristo * [[Gyula Greguss]], [[sciencisto]], [[tradukisto]] * [[Vincenz Grimm]], grafikisto * [[Ignác Grossmann]], [[inĝeniero]] * [[Alajos Grynaeus]], pastro * [[Alajos Györgyi Giergl]], pentristo * [[Sándor Győry]], inĝeniero * [[Albert Gyulay]], oficiro * [[Ferenc Xavér Gyurkovics]], profesoro == H == * [[Karl Konstantin Haberle]], botanikisto * [[Károly Hadaly]], matematikisto * [[Buzád Hahót]], [[beatulo]] * [[Antal Haliczky]], muzeestro * [[Ida Harmath]], aktoro * [[Lajos Hegedűs (teatrestro)]] * [[Mihály Helmeczy]], [[redaktoro]] * [[János Hild]], [[arkitekto]] * [[József Hild]], arkitekto * [[József Hoffner]], [[bestkuracisto]] * [[Elek Horányi]], [[bibliografo]] * [[Mihály Horhy]], agronomo * [[István Horvát]], historiisto == I == * [[János Imre]], [[filozofo]] * [[József Irinyi]], politikisto == J == * [[Miklós Jankovich]], [[historiisto]] * [[János Jerney]], historiisto * [[Károly Jubál]], inĝeniero, [[martiro]] == K == * [[Ferenc Karacs]], akvafortisto * [[Mihály Karácson]], [[pedagogo]] * [[Fidél Kasselik]], arkitekto * [[Keresztély Kátsor]], monaĥo * [[Imre Kelemen]], juristo * [[Pál Kitaibel]], botanikisto * [[Károly Kiss (oficiro)]], ankaŭ poeto * [[Bálint Kiss (pentristo)]] * [[Ferenc Klobusiczky]], [[ĉefepiskopo]] * [[Ferenc Komlóssy (aktoro)]] * [[Lajos Kövér]], dramisto * [[Pál Kray]], militestro * [[József Kunszt]], ĉefepiskopo == L == * [[Ádám János Láng]], aktoro * [[Erzsébet Lángné Kelemen]], aktoro * [[János Fortunát Lang]], juristo * [[István Lánghy]], agronomo * [[István Lassu]], [[statistikisto]] * [[Sámuel Lenhardt]], akvafortisto * [[József Lonovics]], [[episkopo]] * [[János Ludvigh]], politikisto == M == * [[Sándor Madách]], advokato * [[Lujza Magda Hubenayné]], aktoro * [[György Mailáth (1752-1821)]] * [[Jakab Marastoni]], pentristo * [[Antal Marczibányi]], politikisto * [[Sámuel Márkfi]], pastro * [[Mátyás Antal Markovics]], juristo * [[Pál Markovics]], juristo * [[József Marschan]], inĝeniero * [[Ferenc Mayerffy]], [[bierfaristo]] * [[Károly Megyeri]], aktoro * [[Antal Mihálka]], kuracisto * [[Jakab Ferdinánd Miller]], muzeestro * [[József Mitterpacher]], pastro-profesoro * [[Lajos Mitterpacher]], pastro-profesoro == N == * [[Ignác Nagy]], verkisto * [[Ignác Nagy (episkopo)]] * [[Péter Nagy (piaristo)]] * [[Mihály Nyéky]], teatrestro == O == * [[Lőrinc Orczy]], [[generalo]], poeto == P == * [[Henrik Pales]], piaristo * [[István Pállya]], piaristo * [[László Palóczy (politikisto)]] * [[Dömjén Paulovics]], franciskano * [[Imre Péchy]], vic[[palatino]] * [[Gergely Peltzmann]], monaĥo * [[János Pergel]], [[juristo]] * [[Károly Perényi (episkopo)]] * [[Zsigmond Perényi (martiro)]], politikisto * [[József Pesky]], pentristo * [[Salamon János Petényi]], [[zoologo]] * [[József Podmaniczky]], politikisto * [[Mihály Pollack]], arkitekto * [[Ádám Ignác Prandt]], kuracisto * [[György Pray]], historiisto == R == * [[Sámuel Rácz]], kuracisto * [[Gedeon Ráday (1745)]], [[krongardisto]] * [[Sámuel Radnótfáy Nagy]], teatrestro * [[Emil Récsi]], juristo * [[János Reisinger]], kuracisto * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[János Repiczky]], [[orientalisto]] * [[Sándor Réső Ensel (pli aĝa)]], advokato * [[Miklós Révai]], monaĥo * [[Constantin Daniel Rosenthal]], rumana pentristo * [[Lipót Rottenbiller]], urbestro * [[József Rötth]], juristo * [[Márk Rózsavölgyi]], [[muzikisto]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[József Sadler]], botanikisto * [[Ignác Sauer]], kuracisto * [[Gyula Sárosi]], poeto * [[Mihály János Sax]], juristo * [[Lajos Schedius]], [[filologo]] * [[Ignác Schlick]], [[entreprenisto]] * [[János György Schmidt]], profesoro * [[József Antal Schönbauer]], zoologo * [[Ágoston Schulek (ekonomo)]], ekonomo * [[János Schuster]], kuracisto * [[Márton Schwartner]], statistikisto * [[Gábor Sebestyén]], prokuroro * [[János Simontsits]], teatrestro * [[Glicér Spányik]], piarista [[monaĥo]] * [[Ignác Stáhly]], kuracisto * [[Károly Sterio]], pentristo * [[Ferdinánd Károly Stipsics]], kuracisto * [[Ágoston Széchy]], pastro * [[Péter Széky]], kuracisto * [[József Szentpétery (juvelisto)]] * [[Zsigmond Szentpétery]], aktoro * [[József Szenvey]], verkisto * [[József Szerdahelyi]], aktoro * [[József Szilassy]], [[krongardisto]] * [[György Szinovácz]], juĝisto * [[Gusztáv Szontágh]], filozofo * [[Antal Sztrókay]], advokato * [[István György Szűts]], piaristo {{Div col end}} == T == * [[Sándor Tanárky]], [[oficiro]] * [[Antal Tasner]], advokato * [[József Teleki (guberniestro)]] * [[László Teleki]], politikisto * [[Imre Tersztyánszky]], episkopo * [[András Thaisz]], advokato * [[Sándor Tolnay]], la unua hungara profesoro pri bestkuracado * [[Ádám Tomcsányi]], inĝeniero * [[Károly Tormay]], kuracisto * [[Sándor Tóth (zoologo)]] * [[Venceslav Trnka]], kuracisto * [[József Tumpacher]], kanoniko * [[József Tyroler]], grafikisto == U == * [[Miklós Udvarhelyi]], teatrestro * [[Ferenc Uhrl]], skulptisto * [[Móric Ullmann]], bankisto * [[György Urházy]], [[ĵurnalisto]] * [[Ferenc Ürményi]], [[guberniestro]] == V == * [[Jakab Antal Valero]], piaristo * [[András Vályi]], statistikisto * [[Pál Vásárhelyi]], inĝeniero * [[Miklós Vay (armeinĝeniero)]] * [[József Viber]], pastro * [[Mihály Vitkovics]], hungara-[[serba]] poeto * '''[[Mihály Vörösmarty]],''' poeto * [[Mátyás Vuchetich]] == W == * [[Henrik Weber]], pentristo * [[Miklós Wesselényi (filo)]], politikisto * [[József Weszerle]], profesoro * [[Ferenc Wieser]], arkitekto * [[József Jakab Winterl]], [[botanikisto]] == Z == * [[Mátyás Zitterbarth]], arkitekto * [[Lőrinc Zofahl]], arkitekto * [[Lajos Zsarnay]], episkopo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Pest]] ntn63olp57cf4y871bnqxj1r9gpw89a 0 506368 9347169 9255388 2026-04-04T12:15:42Z Sj1mor 12103 9347169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Ralph Giordano en marto 2008 }} '''Ralph GIORDANO''' (naskiĝinta la [[20-an de marto]] [[1923]] en [[Hamburgo]], mortinta la [[10-an de decembro]] [[2014]] en [[Kolonjo]]) estis germana publicisto, verkisto kaj reĝisoro. Kiel filo de juda patrino li travivis jam kiel adoleskanto maljustaĵon nacisocialismajn. Post la milito li agadis televide kaj publiciste post mallonga simpatiado kun la komunista partio. Li iĝis ŝatata observanto de la germana nova historio danke al lia senkompromisa okupiĝo pri nacisocialismo, stalinismo, faŝismo. En la 1982-a jaro aperis lia romano ''Die Bertinis'' por kies finskribado Giordano bezonis 40 jarojn. En ĝi legeblas liaj travivaĵoj dum la regado de la [[nazioj]]; en 1988 la romano filmigitis. == Vivo == Giordano estis filo de muzikista familio. La patro estis enmigrinta de [[Sicilio]]. Tuj post la potencakiro de la nazioj je la komenco de 1933 Giordano ekfrekventis renomitan gimnazion en Hamburg. Ĉar lia patrino estis juda Giordano sentis premojn fare de la samlernejanoj kaj instruistoj pro la [[Nurenbergaj leĝoj]] (1935). Plurfoje li estis arestita fare de la sekreta polico [[Gestapo]] kaj dum pridemandadoj aĉe traktatis. En 1940 li devis forlasi la lernejon sen finaj ekzamenoj. Tiutempe Giordano jam komencis verki pri la historio de familio kiu nur en 1982 aperis kiel romano. En somero de 1943 la familio perdis post bombardo la loĝejon en Hamburg kaj transloĝiĝis intertempe al [[Bösdorf (distrikto Börde)|Bösdorf]]. Unu jaron poste ili revenis Hamburgon. Mallonge antaŭ la fino de la reĝimo la patrino estis minacata per ebla deportacio. Hamburga amikino ekkaŝis la familion en kelo kio eble savis la vivon al ŝi. Post la fino de la [[Dua mondmilito]] la 22 jarojn aĝa Giordano decidis zorgi pri la konatigo de nacisocialismaj krimoj de 1933-45. Li ekmembriĝis al la nove estiĝinta juda komunumo en Hamburg kaj engaĝiĝis politike ĉe la ekstremisma maldekstro aniĝante al la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj ekskribante 10 jarojn ankaŭ por komunismaj gazetoj. Eĉ en [[GDR]] Giordano frekventis lernejon de skribantoj. Tamen la stalinismo pli kaj pli ŝokis Giordano tial ke li eksmembriĝis el la komunista partio en 1957. En 1961 Giordano publikigis la libron ''Die Partei hat immer recht'' ''(La Partio ĉiam pravas)'', kie li kun nenormala memkritiko pripensis la engaĝiĝon ĉe la komunistoj. Tiu literatura esplorado famigis lin en la germana publiko. En aprilo 1961 oni vokis lin kunlabori en la redakcio ''Eosto-Uesto'' ĉe [[ARD|NDR]]-televido en Hamburg. En 1964 li iris deĵoronte al [[WDR]] [[Kolonjo]]n kie li laboris ĝis 1988, ĉefe pri nacisocialismaĵoj kaj stalinismaĵoj. En ĉ. 100 filmoj li ankaŭ temigis problemojn de la [[Tria mondo]] kaj kvazaŭ unuafoje starigis demandojn pri la germana kulpo dum la kolonia epoko ("Heia Safari – Die Legende von der deŭtsĉen Kolonialidylle in Afrika"). Stile karakteriza estis por li komenci per sortoj de unuopuloj kaj dedukti el ili ĝeneralajn sociajn malbonajn. En la libro ''Die Spur'' (1984) Giordano faris bilancon pri sia televida laboro. En 1982 li aperigis la romanon ''Die Bertinis'', pri familio dum la nazia diktaturo; ĝi estas la rezulto de 40 jarojn daŭrinta okupiĝo de la aŭtoro kun la propra familia historio. Ties germanlingva kaj internacia sukceso (tradukoj estis en la danan, la svedan, la norvegan, la finnan, la francan kaj la hebrean) sekvigis filmigon kiel serion realigitan de [[ZDF]] en kvin partoj: ankaŭ en [[Israelo]] ĝi projekciitis kaj akceptitis. En 1987 Giordano publikigis la politikan libron ''Die zweite Schuld oder Von der Last Deutscher zu sein'' kie temas ĉefe pri la publika subpremo de krimoj faritaj ĝis 1945. Tamen la intereso de Giordano ne nur limiĝis je la nacisocialismo sed tuŝis ankaŭ multajn samtempajn evoluojn. En la kuro de la fortiĝo de ekstremismaj dekstruloj inter junuloj (post la [[Turniĝo]], en la reŭnuiĝinta Germanlando) Giordano ripetfoje admone turnis sin al la publiko. La lastan tempon li skribis ankaŭ pri la rolo de la [[islamo]] en modernaj okcidenteŭropaj socioj kaj kritikis tro grandan toleremon de politikistoj antaŭ ekstremismuloj. Lia politika engaĝiĝo faris lin celo de dekstra brutaleco. En nur unu jaro li ricevis pli ol 200 minacoj pri ebla murdo. Kiam li en 1992 per malferma letero adresita al kanceliero [[Helmut Kohl]] postulis pli efikajn ŝtatajn reagojn, li ricevis nekomprenon kaj eĉ rebaton. Pro malsufiĉa esplorado pri la rilato de orientgermanaj anoj de [[PEN-klubo internacia|PEN-klubo]] kaj [[Stasi|GDR-kaŝpolico]] Giordano eksmembriĝis de la germana PEN-klubo. Ankaŭ post la formiĝo de la registaro inter socialdemokratoj kaj verduloj en 1998 (sub la estrado de kanceliero [[Gerhard Schröder]]) li faris kritikojn. En printempo de 2002 Giordano protestis per malferma letero al Schröder kaj al la verkisto [[Martin Walser]] kontraŭ la - laŭ la opinioj de ne malmultaj - historifalsigaj eldiroj de Walser, kiu permesitis kiel oficiala parolanto en la datreveno militfina en la berlina [[SPD]]-centrejo. Kiel produkton de vojaĝo en la patrujon de la patro Giordano skribis en 2002 la libron ''Sizilien, Sizilien! Eine Heimkehr''. Pro dokumentada filmo de ARD (1986) kie Giordano raportis pri la [[genocido]] de la [[armenoj]] en 1915 li ricevis la ordenon Surp Sahak-Surp Mesrop fare de la [[Armena Apostola Eklezio]]. Giordano estis la edzo de Helga (ĝis 1984) kaj de Tanja (1987-88) kiel ankaŭ de Roswitha Everhan (+2002). == Honoroj (elekto) == * 1968/69: Grimme-Fernsehpreis * 1990: Heinz-Galinski-Preis kaj Bundesverdienstkreuz Erster Klasse. * 1990: honora doktoro ĉe la [[Universitato de Kaselo]] * 1992: Nordrhein-westfälischen Verdienstordens * 2001:Hermann-Sinsheimer-Preis für Literatur und Publizistik * 2003: Leo-Baeck-Preis. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.whoswho.de/bio/ralph-giordano.html Biografio de Ralph Giordano] * {{DNB-Portal|118539442}} * [http://www.ub.fu-berlin.de/service_neu/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/autorg/giordano.html Sciencaj ligiloj.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.spiegel.de/thema/ralph_giordano/ Dosiero pri Giordano.] * [http://www.brandeins.de/archiv/2014/genuss/ralph-giordano-im-interview-in-die-speichen-meiner-begabung-zu-greifen-das-ist-mein-groesster-genuss/ La lasta intervjuo.] * [http://www.spiegel.de/kultur/literatur/ralph-giordano-ist-tot-a-1007692.html Nekrologo ĉe ''spiegel.de''] * [http://www.ksta.de/koeln/giordano--grossmoscheen-sind-landnahme,15187530,13349314.html Giordano kontraŭas la konstruon de grandaj moskeoj en Germanlando, artikolo gazeta de 2007.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Giordano, Ralph}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Germanaj komunistoj]] [[Kategorio:Hamburganoj]] 83gpldvfkwtk2hwgux2vqcbx7uwxtdp 0 508724 9347376 9153749 2026-04-04T13:48:26Z Sj1mor 12103 9347376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ilija TROJANOV''' ({{lang-bg|Илия Троянов}}; naskiĝinta la [[23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sofio]]) estas bulgara-germana verkisto, tradukisto kaj eldonisto. == Vivo kaj verkaro == En 1971, mallonge antaŭ la eko de la lernantiĝo de Ilia Trojanov, la familio fuĝis tra [[Jugoslavio]] al [[Italio]] kaj [[Germanio]], kie ili ricevis politikan azilon (en [[Munkeno]]). Jam unu jaron poste ili transloĝiĝis al [[Kenjo]] kie la patro laboris kiel inĝeniero. De 1972-84 Trojanov vivis en [[Nairobi]] kun interrompo de trijara intertempa restado en Germanlando (1977-81). Post restado en [[Parizo]] Trojanov studis de 1984-89 jursciencon kaj [[etnologio]]n ĉe la [[Universitato de Munkeno]]. En 1989 li fondis la Eldonejon Marino kun speciala fokuso sur afrika literaturo. La komencon de la 1990-aj jaroj li travojaĝis Afrikon. El tiu tempo devenis lia unua libro ''In Afrika. Mythos und Alltag Ostafrikas'' (Marino 1993), en kiu li rakontis kiel komenca fremdeco ŝanĝiĝis en intereson kaj amon por la nova patrujo Kenjo. Post ''Naturwunder Ostafrikas'' (Frederking & Thaler 1994), aperis en 1996 ''Hüter der Sonne. Begegnung mit Simbabwes Ältesten'' (Frederking & Thaler), kiun li skribis kune kun la verkisto Chenjerai Hove. La saman jaron aperis lia unua romano ''Die Welt ist groß und Rettung lauert überall'' (Carl Hanser), kiu temas pri la ekzilaj spertoj de sia balkandevena familio en itala hejmo por [[Azilpetanto|azilpetantoj]]. En la 1998-a jaro Trojanov transloĝiĝis al [[Mumbajo]]. En [[Barato]] li skribis eseojn kaj raportojn i.a. por la gazetoj ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', ''[[Süddeutsche Zeitung]]'' kaj ''[[Neue Züricher Zeitung]]''. En 1999 aperis lia eseo ''Hundezeiten. Heimkehr in ein fremdes Land'' (Carl Hanser) pri la reveno al Bulgario. En 2001 li entreprenis trimonatan piedmarŝon tra [[Tanzanio]] por postflari la spuroj de la angla malkovrinto kaj orientalisto [[Richard Francis Burton]]. La saman jaron aperis la libro ''Der Sadhu an der Teufelswand'' (Frederking & Thaler). La libron ''An den Inneren Ufern Indiens'' (Hanser 2003) li skribis post vojaĝo laŭlonge de la rivero [[Gango]], de ĝia fonto ĝis la grandaj urboj. Poste Trojanov partoprenis [[haĝo]]n, pri kiu li raportis en la libro ''Zu den heiligen Quellen des Islams. Als Pilger nach Mekka und Medina'' (Piper 2004). En marto 2006 publikigitis lia plej ampleksa romano ''Der Weltensammler'', kiu ricevis la premion de la librofoiro de [[Lepsiko]] kaj restis dum monatoj furorlibro en Germanlingvio. En majo de 2007 eldonitis la raportara antologio ''Nomade auf vier Kontinenten'', kaj en aŭtuno de 2007 la eseo (verkita kune kun la barata publicisto Ranjit Hoskoté) ''Kampfabsage. Kulturen bekämpfen sich nicht, sie fließen zusammen''. En februaro de 2008 aperis nova libro kun la titolo ''Der entfesselte Globus''. Ekde 2007/08 Trojanov docentas ĉe la [[Universitato de Tübingen]] pri poetiko. == Premioj == Al Trojanov aljuĝitis multaj premioj, i.a. ''Bertelsmann-Literaturpreis'' dum la Konkurso Ingeborg Bachmann de 1995, la ''Marburger Literaturpreis'' en 1996, la ''Adalbert-von-Chamisso-premio'' en 2000, la ''Berliner Literaturpreis'' en 2007 kaj la ''Mainzer Stadtschreiberpreis'' en 2007. == Tradukoj de liaj libroj == Liaj libroj tradukitis en la sekvantajn lingvojn: araba, portugala, bulgara, ĉina, angla, franca, nederlanda, itala, katalana, korea, pola, rusa, hispana, ĉeĥa, turka kaj hungara. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ilija-trojanow.de/ Hejmpaĝo de la verkisto] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Trojanov, Ilija}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Bulgaraj verkistoj]] [[kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la germana lingvo]] [[Kategorio:Bulgardvenaj germanoj]] ebo2iscqnoxnoezis8kbeq4wgo8aykc 0 516704 9347511 9271767 2026-04-04T18:07:01Z Tirolischleioans 254019 9347511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Tiroler Bauernhöfe 2009c.jpg|eta|Tirolo - ĉefa temo de Greinz]] '''Rudolf GREINZ''' (pseŭdonimoj: Kassian Kluibenschädel, Signor Domenico Katzelmacher; naskiĝinta la [[16-a de aŭgusto]] [[1866]] en [[Innsbruck|Innsbruck-Pradl]], mortinta samloke la [[16-a de aŭgusto]] [[1942]]) estis aŭstra furorverkisto. == Vivo == Greinz pasigis la junajn jarojn kun siaj fratoj en Pradl kaj poste en [[Salcburgo]]. Jam dumstude ĉe la salcburga altlernejo (i.a. filologio klasika, arthistorio) li okupiĝis pri poezio; pro malsano li rezignis pri universitata kariero. Je la komenco estis historiaj rakontoj, kiuj montras ankoraŭ la influon de [[Conrad Ferdinand Meyer]]. En [[Merano]], kie li estis kuracgasto, li konatiĝis kun la posta edzino Zoe Basevi, pranevino de la angla politikisto [[Benjamin Disraeli]]. Ili geedziĝis en la oktobro de 1899 en Merano kie naskiĝis ankaŭ ilia ununura infano Cornelia (1902, sur Zenoburg). En [[Munkeno]] li iĝis kunlaboranto de la gazeto ''Jugend'' (rondo ĉirkaŭ [[Georg Hirth]]) kaj skribis sub pseŭdonimo satirojn politikajn pri Aŭstrio. Krome aperis la unuaj tirolaj vilaĝrakontoj el kiuj senteblas brilaj observadoj kaj realisma prezentoforto. Sume la ne tuta cento da vilaĝrakontoj similas al mobiliziĝo de la tuta tirola popolo. Ili porĉiamigas sian verkiston kiel rakontiston de originaluloj kun intima ligo al la tirola tero. En 1905 li transloĝiĝis al Innsbruck kie li kunlaboris por la gazeto ''Der Föhn'', kune kun Richard Wilhelm Polifka, [[Rudolf Brix]] kaj [[Franz Kranewitter]]. Sed multaj liaj artikoloj malŝatatis de aliaj verkistoj. Pro tio li reiris Munkenon. Multaj laŭtlegadoj en tuta [[Germanlingvio]] konatigis lin kiel ŝajne aŭtentikan tirolan verkiston (kion multaj ne tiom ŝatis kaj taksis kiel puran kliŝfaradon, ekz. [[Ludwig von Ficker]]). En 1926 li denove transloĝiĝis en Tirolon akirinte la bienon Rosenegg ĉe [[Aldrans]]. == Graveco == Poste pli gravis la romanverkado. Popolromanoj kies intrigo grandparte ludas en [[Sudtirolo]] kaj virinaj kaj edzecaj romanoj plimultigis la legantaron. La unuopaj romanoj ege diferencas koncerne la literaturan valoron - sed ĉiuj estas perfekte strukturigitaj. Greinz havis lertecon pri farado de rava intrigarkitekturo. Li elektis motivojn konatajn kaj facile trakteblajn el la ĉiutaga vivo. La lirika kaj drama verkadoj malpli gravas ol la epika. Surscene daŭre restis nur ''Die Thurnbacherin'' (1910) pro la bona intrigo kaj la impresa karakterizo de la roloj. == Verkoj (elekto) == * ''Allerseelen'' * ''Das Paradies der Philister'' * ''Der Garten Gottes'' * ''Der „Warjag“'' (1904) * ''Vorfrühling der Liebe'' * ''Der steile Weg'' * ''Die große Sehnsucht'' * ''Über Berg und Tal'' * ''Das stille Nest'' * ''Bergheimat - Zwei Erzählungen aus Tirol'' * ''Mysterium der Sebaldusnacht'' * ''Die Pforten der Ewigkeit. Legenden'' * ''Der Turm des Schweigens'' * ''Marterln und Votivtaferln des Tuifelemalers Kassian Kluibenschädel zu Nutz und Frommen der verehrlichen Zeitgenossen'' * ''Der heilige Bürokrazius - eine heitere Legende'' * ''Fridolin Kristallers Ehekarren'' * ''Gertraud Sonnweber'' * ''Versunkene Zeit: romantische Liebesgeschichten aus Tirol'' * ''Dämon Weib'' * ''Königin Heimat.'' * ''Rund um den Kirchturm'' * ''Auf der Sonnseit'n'' == Literaturo == * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd116831227.html Biografio ĉe ''NDB''] * [http://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=20090202:2:0::NO::P2_ID,P2_TYP_ID:207 En tirola literaturleksikono, kun listo de la verkoj kaj multaj ligiloj] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.greinz-archiv.at Greinz Archiv] * {{DNB-Portal|116831227}} * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/rudolf-greinz-1401 Verkoj surrete] * [http://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/greinz.html Brenner Archiv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402091540/http://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/greinz.html |date=2015-04-02 }} * [https://de.wikisource.org/wiki/Rudolf_Greinz Vikifontaro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Greinz, Rudolf}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Tirolanoj]] 1wyo6opd9wvn30b9f7dkovgewnd8yx6 9347876 9347511 2026-04-05T07:30:29Z ThomasPusch 1869 9347876 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Tiroler Bauernhöfe 2009c.jpg|eta|Tirolo - ĉefa temo de Greinz]] '''Rudolf GREINZ''' (pseŭdonimoj: Kassian Kluibenschädel, Signor Domenico Katzelmacher; naskiĝinta la [[16-a de aŭgusto]] [[1866]] en [[Innsbruck|Innsbruck-Pradl]], mortinta samloke la [[16-a de aŭgusto]] [[1942]]) estis aŭstra furorverkisto. == Vivo == Greinz pasigis la junajn jarojn kun siaj fratoj en Pradl kaj poste en [[Salcburgo]]. Jam dumstude ĉe la salcburga altlernejo (i.a. filologio klasika, arthistorio) li okupiĝis pri poezio; pro malsano li rezignis pri universitata kariero. Je la komenco estis historiaj rakontoj, kiuj montras ankoraŭ la influon de [[Conrad Ferdinand Meyer]]. En [[Merano]], kie li estis kuracgasto, li konatiĝis kun la posta edzino Zoe Basevi, pranevino de la angla politikisto [[Benjamin Disraeli]]. Ili geedziĝis en la oktobro de 1899 en Merano kie naskiĝis ankaŭ ilia ununura infano Cornelia (1902, sur Zenoburg). En [[Munkeno]] li iĝis kunlaboranto de la gazeto ''Jugend'' (rondo ĉirkaŭ [[Georg Hirth]]) kaj skribis sub pseŭdonimo satirojn politikajn pri Aŭstrio. Krome aperis la unuaj tirolaj vilaĝrakontoj el kiuj senteblas brilaj observadoj kaj realisma prezentoforto. Sume la ne tuta cento da vilaĝrakontoj similas al mobiliziĝo de la tuta tirola popolo. Ili porĉiamigas sian verkiston kiel rakontiston de originaluloj kun intima ligo al la tirola tero. En 1905 li transloĝiĝis al Innsbruck kie li kunlaboris por la gazeto ''Der Föhn'', kune kun Richard Wilhelm Polifka, [[Rudolf Brix]] kaj [[Franz Kranewitter]]. Sed multaj liaj artikoloj malŝatatis de aliaj verkistoj. Pro tio li reiris Munkenon. Multaj laŭtlegadoj en tuta [[Germanlingvio]] konatigis lin kiel ŝajne aŭtentikan tirolan verkiston (kion multaj ne tiom ŝatis kaj taksis kiel puran kliŝfaradon, ekz. [[Ludwig von Ficker]]). En 1926 li denove transloĝiĝis en Tirolon akirinte la bienon Rosenegg ĉe [[Aldrans]] ([[distrikto Innsbruck Land]]). == Graveco == Poste pli gravis la romanverkado. Popolromanoj kies intrigo grandparte ludas en [[Sudtirolo]] kaj virinaj kaj edzecaj romanoj plimultigis la legantaron. La unuopaj romanoj ege diferencas koncerne la literaturan valoron - sed ĉiuj estas perfekte strukturigitaj. Greinz havis lertecon pri farado de rava intrigarkitekturo. Li elektis motivojn konatajn kaj facile trakteblajn el la ĉiutaga vivo. La lirika kaj drama verkadoj malpli gravas ol la epika. Surscene daŭre restis nur ''Die Thurnbacherin'' (1910) pro la bona intrigo kaj la impresa karakterizo de la roloj. == Verkoj (elekto) == * ''Allerseelen'' * ''Das Paradies der Philister'' * ''Der Garten Gottes'' * ''Der „Warjag“'' (1904) * ''Vorfrühling der Liebe'' * ''Der steile Weg'' * ''Die große Sehnsucht'' * ''Über Berg und Tal'' * ''Das stille Nest'' * ''Bergheimat - Zwei Erzählungen aus Tirol'' * ''Mysterium der Sebaldusnacht'' * ''Die Pforten der Ewigkeit. Legenden'' * ''Der Turm des Schweigens'' * ''Marterln und Votivtaferln des Tuifelemalers Kassian Kluibenschädel zu Nutz und Frommen der verehrlichen Zeitgenossen'' * ''Der heilige Bürokrazius - eine heitere Legende'' * ''Fridolin Kristallers Ehekarren'' * ''Gertraud Sonnweber'' * ''Versunkene Zeit: romantische Liebesgeschichten aus Tirol'' * ''Dämon Weib'' * ''Königin Heimat.'' * ''Rund um den Kirchturm'' * ''Auf der Sonnseit'n'' == Literaturo == * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd116831227.html Biografio ĉe ''NDB''] * [http://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=20090202:2:0::NO::P2_ID,P2_TYP_ID:207 En tirola literaturleksikono, kun listo de la verkoj kaj multaj ligiloj] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.greinz-archiv.at Greinz Archiv] * {{DNB-Portal|116831227}} * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/rudolf-greinz-1401 Verkoj surrete] * [http://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/greinz.html Brenner Archiv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402091540/http://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/greinz.html |date=2015-04-02 }} * [https://de.wikisource.org/wiki/Rudolf_Greinz Vikifontaro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Greinz, Rudolf}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Tirolanoj]] amhdbfriahngav5gjxn5h2hx0fiidx0 0 519243 9347714 9320395 2026-04-05T04:59:59Z Crosstor 3176 /* P */ 9347714 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Székesfehérvár]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Ács (skulptisto)]] * [[reĝisoro]] [[Tamás Almási]] == B == * [[Béla Balogh (reĝisoro)]] * kalvinana episkopo [[Elemér Balogh]] * [[mikologo]] [[József Bánhegyi]] * esteto, [[pastro]] [[József Beély Fidél]] * [[poeto]] [[István Bella]] * [[pentristo]] [[László Bencze]] * pentristoj [[Ernő Barta]] kaj [[Levente Bihari Puhl]] * virusologo [[Károly Bognár]] * matematikisto [[Miklós Bóna]] * agronomo [[Lajos Borbás]] * aktoro [[Endre Boross]] * psikologo [[Ottilia Boross]] * [[arkitekto]], [[skulptisto]] [[Jenő Bory]] == C == * [[László Csanády (kulturhistoriisto)]] == D == * [[historiisto]] [[István Deák]] * [[Tamás Deák (komponisto)]] * pastro [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[skulptisto]] [[László Dinyés]] * instruisto [[István Dobos]] == E == * pastro-poeto [[Antal Egyed]] == F == * arkitekto [[Gáspár Fábián]] * monaĥo [[Dénes Farkasfalvy]] * ceramikisto [[Jenő Farkasházy]] * agrogeologo [[Andrea Farsang]] * pentristo [[László Fehér]] == G == * [[politikisto]] [[Gaszton Gaál]] * [[pianisto]] [[József Gát]] * [[teatrestro]] [[Andor Gerőfy]] * biologo [[Elen Gócza]] * [[lingvisto]] [[Ignác Goldziher]] * [[agronomo]] [[Ferenc Gruber]] * [[ministro]] [[Antal Günther]] * grafikisto [[György Györgydeák]] == H == * [[futbalisto]] [[Gábor Halmai]] * akademia [[instruisto]] [[Miksa Havas]] * [[historiisto]] [[István Horvát]] * [[arkitekto]] [[Jenő Hübner]] * [[neŭrologo]] [[István Huszák]] == I == * poeto [[Éva Ihász-Kovács]] == J == * poeto [[Ferenc Jankovich]] * instruisto [[Ottó Jávor]] * inĝeniero, [[martiro]] [[Károly Jubál]] == K == * [[Tibor Kádár (bestokuracisto)]] * [[Szabolcs Kerék-Bárczy]], politikisto * [[Rita Kerkay]], aktoro * [[Diána Magdolna Kiss]], aktoro * [[aktoro]] [[Ferenc Sándor Kiss]] * pentristo [[Frigyes Kőnig]] * grafikisto [[Róbert König]] * aktoro [[Ida Komlóssy Kövérné]] * kemiisto [[István Kósa Somogyi]] * [[Zoltán Kovács (kajakisto)]] * inĝeniero [[Alajos Kováts]] * pentristo [[Mihály Kuczka]] * [[verkisto]] [[Péter Kuczka]] == L == * matematikisto [[Kornél Lánczos]] * kanuisto [[Zsanett Lakatos]] * poeto [[Sarolta Lányi]] * [[kuracisto]] [[Károly Laufenauer]] * operetkantisto [[Gizella Ledofszky]] == M == * [[Tünde Majsai-Nyilas]] * [[Tibor Maracskó]] == N == * [[Ernő Nagy (juristo)]] * [[Ignác Nagy (episkopo)]] == O == * aktoro [[András Ötvös]] == P == * franciskano [[Dömjén Paulovics]] * [[futbalisto]] [[Tamás Petres]] * [[monaĥo]] [[Bonifác Ferenc Platz]] == R == * [[inĝeniero]] [[Emil Regőczi]] * [[juĝisto]] [[Zsigmond Reichard]] * [[episkopo]] [[Jácint Rónay]] == S == * [[kemiisto]] [[Móric Say]] * historiisto [[Gyula Schvarcz]] * bestokuracisto [[Jenő Schwanner]] * [[aktoro]] [[Ildikó Seres]] * [[kardinalo]] [[János Simor]] * aktoro [[Ildikó Sólyom]] * [[László Somogyi (ministro)]] * aktoro [[Béla Spindler]] * kuracisto [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * aktoro [[Éva Szabó]] * [[Ferenc Szabó (piaristo)]] * [[Máté Dániel Szabó]], juristo * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Gyula Szász (skulptisto)]] * historiisto [[Gyula Szekfű]] * [[ĉefepiskopo]] [[József Szendi]] * futbalisto [[Dominik Szoboszlai]] == T == * [[astronomo]] [[Lajos Terkán]] * verkisto [[Aladár Tóth]] * [[Dávid Tóth (kajakisto)]] * pentristo [[Ödön Tull]] == V == * [[geologo]] [[Elemér Vadász]] * [[Miklós Varga (subministro)]] * monaĥo [[László Bertalan Vass]] * monaĥo [[Vazul László Végvári]] * moderna pentatlonisto [[Zsuzsanna Vörös]] == W == * [[János Wagner (arkitekto)]] == Z == * naĝisto [[Diána Zámbó]] * literaturhistoriisto [[Béla Zolnai]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Székesfehérvár]] [[Kategorio:Székesfehérvár]] 4sv39bxsiw5vra2ztayer4ewxghultp 9347715 9347714 2026-04-05T05:00:56Z Crosstor 3176 /* P */ 9347715 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Székesfehérvár]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[József Ács (skulptisto)]] * [[reĝisoro]] [[Tamás Almási]] == B == * [[Béla Balogh (reĝisoro)]] * kalvinana episkopo [[Elemér Balogh]] * [[mikologo]] [[József Bánhegyi]] * esteto, [[pastro]] [[József Beély Fidél]] * [[poeto]] [[István Bella]] * [[pentristo]] [[László Bencze]] * pentristoj [[Ernő Barta]] kaj [[Levente Bihari Puhl]] * virusologo [[Károly Bognár]] * matematikisto [[Miklós Bóna]] * agronomo [[Lajos Borbás]] * aktoro [[Endre Boross]] * psikologo [[Ottilia Boross]] * [[arkitekto]], [[skulptisto]] [[Jenő Bory]] == C == * [[László Csanády (kulturhistoriisto)]] == D == * [[historiisto]] [[István Deák]] * [[Tamás Deák (komponisto)]] * pastro [[Imre Sixtus Debreczeni]] * [[skulptisto]] [[László Dinyés]] * instruisto [[István Dobos]] == E == * pastro-poeto [[Antal Egyed]] == F == * arkitekto [[Gáspár Fábián]] * monaĥo [[Dénes Farkasfalvy]] * ceramikisto [[Jenő Farkasházy]] * agrogeologo [[Andrea Farsang]] * pentristo [[László Fehér]] == G == * [[politikisto]] [[Gaszton Gaál]] * [[pianisto]] [[József Gát]] * [[teatrestro]] [[Andor Gerőfy]] * biologo [[Elen Gócza]] * [[lingvisto]] [[Ignác Goldziher]] * [[agronomo]] [[Ferenc Gruber]] * [[ministro]] [[Antal Günther]] * grafikisto [[György Györgydeák]] == H == * [[futbalisto]] [[Gábor Halmai]] * akademia [[instruisto]] [[Miksa Havas]] * [[historiisto]] [[István Horvát]] * [[arkitekto]] [[Jenő Hübner]] * [[neŭrologo]] [[István Huszák]] == I == * poeto [[Éva Ihász-Kovács]] == J == * poeto [[Ferenc Jankovich]] * instruisto [[Ottó Jávor]] * inĝeniero, [[martiro]] [[Károly Jubál]] == K == * [[Tibor Kádár (bestokuracisto)]] * [[Szabolcs Kerék-Bárczy]], politikisto * [[Rita Kerkay]], aktoro * [[Diána Magdolna Kiss]], aktoro * [[aktoro]] [[Ferenc Sándor Kiss]] * pentristo [[Frigyes Kőnig]] * grafikisto [[Róbert König]] * aktoro [[Ida Komlóssy Kövérné]] * kemiisto [[István Kósa Somogyi]] * [[Zoltán Kovács (kajakisto)]] * inĝeniero [[Alajos Kováts]] * pentristo [[Mihály Kuczka]] * [[verkisto]] [[Péter Kuczka]] == L == * matematikisto [[Kornél Lánczos]] * kanuisto [[Zsanett Lakatos]] * poeto [[Sarolta Lányi]] * [[kuracisto]] [[Károly Laufenauer]] * operetkantisto [[Gizella Ledofszky]] == M == * [[Tünde Majsai-Nyilas]] * [[Tibor Maracskó]] == N == * [[Ernő Nagy (juristo)]] * [[Ignác Nagy (episkopo)]] == O == * aktoro [[András Ötvös]] == P == * franciskano [[Dömjén Paulovics]] * [[futbalisto]] [[Tamás Petres]] * cisterciano [[Bonifác Ferenc Platz]] == R == * [[inĝeniero]] [[Emil Regőczi]] * [[juĝisto]] [[Zsigmond Reichard]] * [[episkopo]] [[Jácint Rónay]] == S == * [[kemiisto]] [[Móric Say]] * historiisto [[Gyula Schvarcz]] * bestokuracisto [[Jenő Schwanner]] * [[aktoro]] [[Ildikó Seres]] * [[kardinalo]] [[János Simor]] * aktoro [[Ildikó Sólyom]] * [[László Somogyi (ministro)]] * aktoro [[Béla Spindler]] * kuracisto [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * aktoro [[Éva Szabó]] * [[Ferenc Szabó (piaristo)]] * [[Máté Dániel Szabó]], juristo * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Gyula Szász (skulptisto)]] * historiisto [[Gyula Szekfű]] * [[ĉefepiskopo]] [[József Szendi]] * futbalisto [[Dominik Szoboszlai]] == T == * [[astronomo]] [[Lajos Terkán]] * verkisto [[Aladár Tóth]] * [[Dávid Tóth (kajakisto)]] * pentristo [[Ödön Tull]] == V == * [[geologo]] [[Elemér Vadász]] * [[Miklós Varga (subministro)]] * monaĥo [[László Bertalan Vass]] * monaĥo [[Vazul László Végvári]] * moderna pentatlonisto [[Zsuzsanna Vörös]] == W == * [[János Wagner (arkitekto)]] == Z == * naĝisto [[Diána Zámbó]] * literaturhistoriisto [[Béla Zolnai]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Székesfehérvár]] [[Kategorio:Székesfehérvár]] 3rz619eyzasc1ts7y5tz2uni9p5i2pn 0 520907 9347236 8947824 2026-04-04T13:06:58Z Sj1mor 12103 9347236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Johann Joachim BELLERMANN''' (naskiĝinta la [[23-a de septembro]] [[1754]] en [[Erfurto]], mortinta la [[25-a de oktobro]] [[1842]] en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] filologo. Li estis rektoro de la fama gimnazio ''[[Griza klostro (Berlino)|Graues Kloster]]'' en Berlino kaj profesoro universitata. == Vivo == Estante filo de lanaĵfabrikanto li frekventis en Erfurto la evangelian lernejon de la [[franciskana preĝejo (Erfurt)|komunumo de la Franciskana kirko]] kaj poste de pasko 1768 ĝis la festotago de Sankta Mikaelo 1772 la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazion]]. Poste li studis en Erfurto ĝis pasko 1775 filozofion kaj teologion. Pli detale: li ĉeestis en prelegoj de Froriep (lingvoj araba kaj hebrea), Meusel (historio de la ŝtatoj), Lossius (filozofio, logiko), Hamilton (fiziko). Ĉe pasko 1775 li iris al [[Göttingen]], por studi filologion klasikan ĉe Heyne, Eyring kaj Glandorf kaj kontinuigi la teologiajn kaj orientalajn studojn ĉe Walch, Michaelis, Peter Miller, Meiners k.a. En la lasta jaro en Göttingen li kunloĝis kun Pet. Miller, kun kiu li amikiĝis kaj havis viglan leterinterŝanĝadon. Aliaj homoj kiuj influis lin - kiel Bellermann mem skribis en siaj rememoroj ''Das graue Kloster in Berlin'' (1826) - estis la instruistoj Leß, Schlözer, Koppe, Gatterer, Feder, Kästner, Erxleben, Blumenbach. Ĉe pasko 1778 Bellermann forlasis la universitaton, post kiam li jam en 1776 trapasis la ekzamenon de predikisto antaŭ la Spirita ministerio en Erfurto. == Vojaĝo orienten kaj reveno == La volo fari grandan vojaĝon estis destina por ekdeĵori kiel privata instruisto en [[Rusio]]. Tra [[Lübeck]] li vojaĝis al [[Travemünde]] kaj de tie surŝipe al [[Talino]]. De la Johano-festotago 1778 ĝis la Mikaelo-festotago 1781 li estis edukisto ĉe barono Clodt von Jürgensburg parte en Talino parte sur ties bienoj kaj entreprenis plurfoje etajn vojaĝojn tra [[Estonio]]. En vintro 1781 li iris al [[Sankt Peterburgo]] por privataj aferoj. Je la fino de januaro li preparis la revojaĝon al Germanio dum kiu li vidis la urbojn [[Pärnu]], Talino, [[Jelgava]], Kenigsbergo, Dancigo, [[Kostrzyn ĉe Odro]], Berlin, Potsdam kaj Dessau. Alveno en la naskiĝurbo estis en la 13.4.1782. En 1783 li iĝis docento ''(magister legens)'' en Erfurto kaj en la 13.2.1784 profesoro ĉe la evangelia gimnazio kaj - post pasko - ankaŭ neordinara profesoro ĉe la universitato pri filozofio. Li ankaŭ estis membro de [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]]. En 1790 Bellermann iĝis dua ordinara profesoro pri teologio, en 1792 daŭra sekretario de la Akademio, en 1794 lernejestro de la evangelia Konsilantargimnazio kaj en 1801 ordinara profesoro universitata de la filozofia fakultaro. Kiel sekretario de la Akademio Bellermann ofte estis en kontakto kun [[Karl Theodor von Dalberg]] kiu subtenis ties orientalistajn studojn per donaco de altvaloraj manuskriptoj ktp. Kiam Dalberg forlasis Erfurton e 1801 li donacis sian bibliotekon de 4000 volumoj al la du surlokaj gimnazioj kaj al Bellermann kaj la profesoro Dominikus (kiu iĝis poste reĝa prusa registarkonsilisto en [[Koblenco]]. == Berlino anstataŭ Tartu == En 1803 Bellermann vokitis kiel ordinara profesoro pri eklezihistorio kaj teologia literaturo al la [[Universitato de Tartu]]. Kvankam lia nomo videblis jam en la prelegarkatalogo kaj la mono de la vojaĝkostoj jam estis ĝiritaj al Erfurto, Bellermann decidis sekvi alian intertempe venitan oferton de la berlina magistrato: tie li estru la lernejon ''Vereinigtes Berlinisch-Kölnisches Gymnasium''. En Berlino li ekloĝis en februaro 1804. En Berlino li havis la bonŝancon esti en plena harmonio kun ĉefoj kaj kolegoj. Kvaronon da jarcento li deĵoris samloke. En 1816 li iĝis paralele neordinara profesoro ĉe la universitato, kie li jam en 1810 havis kelkajn prelegojn. En 1818 li iĝis konsistoria konsilisto , en 1819 membro de la Cara universitato de [[Kazan]] kaj poste membro de diversaj natursciencaj societoj. Tian sciencojn li jam dum la erfurtaj tagoj flegis kaj propagandis. Lia kroma elstara intereso pri muziko rezultigis ke en prusaj gimnazioj kantado denove iĝis lerneja fako. En 1828 Bellermann ekfunkciis kiel lernejestro, dume li daŭrigis docentadon ĉealtlernejan ĝis 1842. En la cirklo de siaj familianoj li festis en 1840 la oran geedziĝfeston. Li havis du filojn kaj unu filinon. == Verkoj (elekto) == * "De Inscriptionibus Hebraicis Erfordiæ Repertis," ene de Gymnasiumprogramm, i.-iv., 1793–94; * "De Duodecim Lapidibus in Jordanis Laveo Erectis," 1795; * "De Ænigmatibus Hebraicis," Prog. i.-iv., 1796-1800; * "De Usu Palæographiæ Hebraicæ ad Explicanda Biblia Sacra, cum Tribus Tabulis Æri Incisis"; * "Ueber den Kunstvollen Plan im Buche Hiob," 1813; * "Versuch einer Metrik der Hebräer," 1813; * "Geschichtliche Nachrichten aus dem Alterthum über Essäer und Therapeuten," 1821; * "Die Urim und Thumim, die Aeltesten Gemmen; ein Beitrag zur Alterthumskunde," 1824. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Bellermann,_Johann_Joachim Biografio ĉe ADB] * {{DNB-Portal|116114673}} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Bellermann%2C%20Joh.%20Joach.%20(Johann%20Joachim)%2C%201754-1842 The Online Books Page] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bellermann, Johann Joachim}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj orientalistoj]] [[Kategorio:Germanaj pedagogoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj filologoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] 0ou92pk00bwsjlwz5wpdtuhmhmnhxdu 0 524091 9347361 8947759 2026-04-04T13:43:24Z Sj1mor 12103 9347361 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Birnensorten Lucas.jpg|eta|Pirospecoj priskribitaj laŭ la pomologia sistemo de Lucas]] [[Dosiero:Pomologisches Institut Reutlingen, um 1885.jpg|eta|Pomologisches Institut Reutlingen, ĉ. 1885]] '''Eduard LUCAS''' (naskiĝinta la [[19-a de julio]] [[1816]] en [[Erfurto]], mortinta la [[24-a de junio]] [[1882]] en [[Reutlingen]]) estis [[germanio|germana]] plantokultivisto kaj pomologo. == Vivo == Ŝato de difino de kreskaĵoj ĉe Lucas jam kiel infano naskiĝis danke al la botanike interesita patro (laŭprofesie: kuracisto). Li frekventis la [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Konsilantargimnazion erfurtan]] dum kelkaj jaroj kaj iris poste al [[Dessau]] por komenci tri jarojn daŭrontan trejnadon ĝardenistan. Post ties finon Lucas laboris kiel hortikulturasistanto en [[Frankfurt an der Oder]], [[Greifswald]] kaj Erfurto. Dum botanika studvojaĝo en la [[Alpoj|Alpojn]] de [[Salcburgio]] Lucas konatiĝis en [[Munkeno]] kun [[Carl Friedrich Philipp von Martius]] kaj transprenis en 1838 postenon en la [[bavario|bavara]] ĉefurbo, en la Munkena Botanika Ĝardeno. Tie Lucas havis konsiderindajn sukcesojn en la kultivado de ekzotikaj kreskaĵoj. De li kreita metodo kultivi plantidojn en lignokarbaj bedoj priskribitis fare de [[Justus von Liebig]] en la verko ''Agrikulturchemie''. Munkene Lucas ankaŭ frekventis natursciencajn prelegojn kaj akompanis la fakulojn [[Joseph Gerhard Zuccarini]] kaj Martius ĉe botanikaj ekskursoj. En 1841 Lucas iĝis pere de Martius estro de la tre kadukiĝinta Botanika Ĝardeno en [[Regensburg]]. Kvankam Lucas eksentis plezuron ĉe la nova posteno kaj havis ankaŭ sukcesojn ĉe la rekultivado de la ĝardeno, li forlasis la urbon en 1843 kaj transprenis la pozicion de Instituta hortikulturisto kaj estro de ankoraŭ fondenda Hortikultura faklernejo en [[Stuttgart|Stuttgart-Hohenheim]] (la posta Agrikultura altlernejo). Tie li restis ĝis la jaro 1860-a. Nur tie li komencis okupiĝi pli detale pri demandoj de legom- kaj fruktokultivado. La granda sed tute malzorgita fruktoĝardeno unue tre malpligrandigitis, due almenaŭ parte nove plantitis kaj ĝisfunde reorganizitis. Krom intensaj aŭtodidaktikaj klopodoj helpis la baldaŭan ekfloron de la fruktoplantejoj ankaŭ la ĝenerala preteco de Lucas je eksperimentado. La antaŭe deficita entrepreno finfine iĝis ege lukra kaj multenspeziga. == Lucas kiel docento kaj lernejfondanto == Lia docentado ankaŭ estis profunda. El la prepariĝo al la instruado estiĝis la unuaj longaj skribaĵoj, kiel ''Lehre von der Obstbaumzucht'' (1844), ''Der Obstbau auf dem Lande'' (1848) kaj ''Der Gemüseanbau'' (1846). La okupiĝo pri fruktoscienco (pomologio) kondukis al ampleksaj monografioj, ekz. ''Die Kernobstsorten Württembergs'' (1853). Lia deĵoro en Hohenheim honorits en 1853 kaj 1858 kiam Lucas nomumitis Reĝa ĝardeninspektoro respektive ricevis la Oran medalon por porcivitanaj meritoj. En 1860 Lucas forlasis Hohenheim por fondi en Reutlingen propran fruktosciencan instituton kun faklernejo aneksita. La instituto baldaŭ ekfamiĝis kaj pro la bredo-/kultivadofuroroj kaj pro la kvalito de la ĝardenista trejnado. Post la morto de Lucas estris ĝin lia filo. Tamen la seminario ne mallonge poste perdis la bonan renomon kaj fermitis. == Graveco == Lucas kandidatis en 1866 ĉe la [[Universitato de Tübingen]] je doktoriĝo: tia deziro aprobitis sen komplikaj procedoj pro liaj fundamentaj kontribuoj sciencaj. Lucas estis fondomembro kaj afergvidanto de la en 1860 estiĝinta Germana Pomologia Societo. Krome li estis (honora) membro de diversaj germanaj kaj eksterlandaj hortikulturaj kluboj. == Aliaj verkoj (elekto) == * Die Obstbenutzung, 1856 * Illustriertes Handbuch der Obstkunde, 8 vol., 1859-75 (kun Jahn kaj Oberdieck) * Einleitung in das Studium der Pomologie, 1877 * Aus meinem Leben, Autobiographie, 1882 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|117259802}} * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd117259802.html Biografio ĉe NDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|lucas, eduard}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] [[Kategorio:Hortikulturo]] [[Kategorio:Germanaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Fruktoscienco]] 11r4b24dibabt5g0d7sn1tucodlo82d 0 526684 9347419 8870266 2026-04-04T16:11:06Z Sj1mor 12103 9347419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 18 | Bildo = Ba18-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 140 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = oktobro 2013 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba18 Beletra Almanako 18] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9269-6 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA18''' estas la dekoka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2013. Multaj bildoj montras [[mapo]]jn: en kovrilpaĝo mondomapo kun Afriko kaj Oceanio norde, en interno diversaj mapoj kun skribaĵoj en nelatinaj skribmanieroj. == Enhavo == ''Prezento'' ([[Jorge Camacho]]). === Originala [[prozo]] === * Maria Nazaré de Carvalho Laroca: ''La patro''. * [[Trevor Steele]]: ''Ŝimeon, frato de Jeŝu''. Tiu supozita frato de Jesuo meditas pri lia figuro, sia malakcepto aliĝi, kaj surprize pri la mava figuro de Paŭlo, nome [[Sankta Paŭlo]], kiel tordinta de la originaj doktrino kaj plano de [[kristanismo]]. * Éva Tófalvy: ''La doloro''. Samuel agnoskis la elekton de Saul kiel posteulo, sed akre grumblis kontraŭ lia konduto. === Originala [[poezio]] === * [[Nick Nicholas]]: ''Greka balo''. * [[Miguel Fernández]]: ''Tempo''. === Tradukita prozo === * [[Jaroslav Melnik]]: ''A.A.A.'' (trad. Olga Kerziouk). Iu ricevas misterajn leterojn en kiuj oni devigas lin akcepti inter okazontaj malbonaĵoj. * [[Brian Doyle]]: ''Elson Habib, ludante blanke, pripensas sian unuan movon'' (trad. Russ Williams). Konsiloj al juna ŝakludanto. * [[Iban Zaldua]]: El ''Tiu stranga, potenca lingvo…'' (trad. Ricardo Felipe Albert Reyna). Obsedo de verkisto kiu vidas sian verkon pli kaj pli plibonigita post ĉiu traduko de unu lingvo al alia. === Tradukita poezio === * Anonima: ''Romanco pri la prizonulo'' (trad. [[Fernando de Diego]], Toño del Barrio kaj Jorge Camacho). Tri tradukaj versioj de la sama mezepoka [[romanco]], kiu estos analizita en la ĉapitro Eseoj / Artikoloj. === Eseoj / artikoloj === * [[Bjørn A. Bojesen]]: ''Belartaj Konkursoj, ĉu bela bagatelo?''. Personaj komentoj al premiitoj en la Belartaj Konkursoj, publikigitaj en BA. * [[Wera Blanke]]: ''La belulino venis – 100 jarojn Nefertito en Berlino''. Okaze de ekspozicio pri [[Nefertito]], historia rakonto pri la vivo de la gravuloj de ties epoko, nome Nefertito mem, sed ankaŭ Tutanĥatono, poste nomita [[Tutanĥamono]], [[Eĥnatono]] kaj [[Horemhebo]], inter aliaj. * Pascal Dubourg Glatigny: ''Esperanto kiel metaforo de la arkitektura malsukceso: serĉante Komuna fundamento-n en la venecia Bienalo / Lingvo kaj arkitekturo''. Meditado pri [[arkitekturo]] kiel malsukceso, okaze de la [[Bienalo]] de [[Venecio]]. Surprize oni elektis por la katalogo de la ekspozicio ''Komuna fundamento'' la internacian lingvon Esperanto. Finfine ''Esperanto kaj arkitekturo estas spacoj de komuna kreiveco. [...] posedaĵo de ĉiuj, [...] okupo de tre malgrandaj grupoj.''<ref> paĝo 59.</ref> Oni aludas al la pensaro de la venecia pastro Carlo Lodoli (1690-1761). * [[Steven D. Brewer]]: ''Spuroj sub Franc-Reĝa Ponto''. Veturo al Esperanto evento en [[Nordameriko]]. * [[Jorge Camacho]]: ''Vortoj en vortaroj''. Komentoj al kelkaj vortoj. ties signifoj, konfliktoj kun sililaĵoj kaj proponoj. ''Alfabetigi'' ne estu simple instrui legokablon. Litero ''[[w]]'' estu vuo aŭ vavo. ''[[Hospitalo]]'' gajnas terenon, antaŭ ''malsanulejo'', pro sia internacieco kaj facileco por derivaĵoj. ''[[Koltuko]]'' konfliktas kun ''[[ŝalo]]'', kiu siavice ricevas malsamajn signifojn. ''[[Rikoltilo]]'' konfliktas kun ''[[serpo]]''. Proponoj por la nefiksitaj lunfazoj estus kreska luno, plenluno, velka luno kaj malluno. ''Spino'' estus pli preciza por la parto de libro inter kovrilpaĝo kaj dorsokovrilo. ''[[Kverko]]'' en la Fundamento estis specio, nun ĝi kolizias kun la genro. * [[Wim Jansen]]: ''Waringhien pri vortoj''. Analizo de la teorio de Waringhien pri vortoj, nome Vortkonstrua signifo kaj La vorto. Meditado pri la konfuzo inter radiko kaj vortokategorio * [[Kalle Kniivilä]]: ''Sonĝoj pri pli bona epoko''. Priskribo pri la figuro de la azera verkisto Akram Aylisli, kiu post la publikigo de sia romano ''Ŝtonaj ŝonĝoj'' devis ekziliĝi al Turkio, ĉar li montras bildon favoran (aŭ almenaŭ ne malfavora) de [[armenoj]], kio tute estis neakceptebla en [[Azerbajĝano]]. * [[Kani]] (José María Salguero): ''La romanco de la prizonulo: enigmoj kaj interpretoj''. Filologa analizo de fama hispana mezepoka romanco laŭ kvar niveloj, el plej supraĵa al plej profunda. === Leteroj / reagoj === * [[Ulrich Becker]]: ''La princo ĉe la ŝiungnuoj''. Komentoj al misoj de diversaj recenzoj kaj precize de tiu pri ''La Princo ĉe la hunoj'', ĉar oni ne atentis ke temas pri romano kaj ne pri libro de historio. * [[Christian Declerck]]: ''Reago al recenzo''. Same. * [[Sen Rodin]]: ''Pri misrecenzo''. Same. === Recenzoj === * [[Stanislavo Belov]]: ''Paradizo ŝtelita: kontraŭdiraj impresoj''; pri ''Paradizo ŝtelita'' de [[Trevor Steele]]. Nome pri la malapero de aborigenoj el [[Tasmanio]] kaj la figuro de brita esploristo George Augustus Robinson. Troa ĉeesto de la aŭtoro. * [[Probal Daŝgupto]]: ''Survoje al serioze universala bildvortaro''; pri ''Bildvortaro'' de Petro Desmet' kaj Jozefo Horvath. Kelkaj rimarkoj pri specifaj vortoj, postuloj de pli internaciaj vortoj, kiel Ĉomolungmo. Foja manko de kongruo inter difinoj kaj bildoj en bildvortaroj. Bildoj tro ofte devenas el eŭropaj etosoj kaj tute ne el alikontinentaj. * [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]: ''Amdonaco inter amantoj''; pri ''Dialogo'' de [[Júlia Sigmond]]. Temas pri poemo kiu konsistas el serio de demandoj kaj respondoj inter amantoj kaj ties traduko al 52 lingvoj. * Francisco Javier Moleón: ''Perfido - ĉu al la originalo?''; pri ''Perfidulo'' de Narayan Sanyal, traduko el la bengala de S. S. Pal. Laŭ la recenzisto la nivelo de "la lingvaĵo de la traduko estas fuŝega, subnivela, plenplena je eraroj." == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba18/index.html BA n-ro 18, oktobro 2013] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|18]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2013]] rku48oftz1jfuvtbhtgo48s0jn3zpvg 0 531309 9347751 8782758 2026-04-05T05:30:41Z Sj1mor 12103 9347751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|burgo |kategorio = kastelo |lando = Germanio |regiono = Saksio |situo = Torgau |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-SN |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 15 }} [[Dosiero:Fotothek df ps 0000817 002 Musik ^ Musikinstrumente ^ Aerophone ^ Orgel ^ Stando.jpg|eta|La altaro kaj la ambono]] [[Dosiero:Torgau-Schloss-Kircheingang.jpg|eta|Enirejo]] [[Dosiero:Fotothek df ps 0005943 Kapellen ^ Schloßkapellen.jpg|eta|Vido al la malantaŭa parto de la kapelo. Malantaǔ la galerio troviĝas la princaj loĝsalonoj.]] Princo-elektisto [[Johano Frederiko la Grandanima]] ne nur estis princo renesanca sed antaŭ ĉio ankaŭ ĝismorte fidela adepto de [[Marteno Lutero]] kaj pieca, subtenegante la [[Reformacio]]n. Li komisiis la arkitekton [[Nikolaus Gromann]] konstrui en la [[Kastelo Hartenfels]] de [[Torgau]] (Germanujo) kapelon modelan ({{lang-de|Schloßkirche Torgau}}). == Ekstero ene de kastela komplekso == Distingiĝas la kapelo el la tuta arkitektura komplekso de la menciita kastelo nur per la portalo montranta scenojn el la [[Pasiono (kristanismo)|pasiono]] de Kristo: ses anĝeloj portas la martirilaron de Jesuo. Sur la dekstra soklo videblas anĝelo kun la monujo de [[Judaso Iskarioto]]. Maldekstre estas anĝelo kun la glavo de [[Sankta Petro|Simono Petro]] kaj la fortranĉita orelo de la servanto Malĥo. Sur la portalo estas reliefo de la entombigo de la Savinto kun du balustradaj kolonoj enkadrigantaj. La emblemo de la ŝtonskulptisto estas de Simon Schröter el Torgau. == Graveco kaj historio == Tiu ĉi kastela kapelo estas la unua evangelia novkonstruo en [[Germanlando]]. Martelo Lutero havas bildon pri perfekta preĝejo kiu realiĝis tie ĉi kaj ordonis tiun ĉi kapelon kvazaŭ modela por protestanta kirkokonstruado ĝenerale. Lutero mem konsakris la ejon en la 5-a de oktobro 1544. En sia prediko pri la vortoj de la evangeliisto [[Sankta Luko|Luko]] (ĉapitro 14, 1-11) Lutero parolis pri la senco kaj la eco de evangeliaj diservoj: "Estu la destino de la ejo nur esti taŭga por la parolado de la nia Sinjoro kun ni pere de la [[Biblio]] kaj por nia respondo per preĝado kaj laŭdokantado." La koruso kantis sub la gvido de [[Johann Walter]] moteton komponitan speciale okaze de la kapelokonsekro por sep voĉoj pri la [[psalmoj|psalmo]] nr 119 kun la titolo "Wohl denen, die ohne Tadel leben, die im Gesetze des Herrn wandeln." En tiu komponaĵo de Walter la princoelektisto prikantatas kiel ''defensor veri dogmatis'' (=defendanto de la vera kristana kredo) kaj Lutero kiel [[Melanktono]] kiel "nostrae lumina terrae" (=lumoj de nia tero). Dum certa ĉetabla konversacio Lutero onidire laŭdis la konstruon de tiu ĉi preĝejo per la vortoj: "[[Salomono]] nenie tiom belan templon konstruis kian havas la Torgau-anoj." == Priskribo de la interno == Konserviĝis la interno grandparte laŭ la origina aspekto. La haloforma konstruaĵo kun du galerioj supre tegitis de gotika [[volbaĵo|retvolbaĵo]]. Restaŭradlaboroj profundaj estis en 1983/84. La '''ambono''' kiel centra loko de divservoj protestantaj belegas. Ĝi faritis en la ateliero de Simon Schröter. Ĝia pozicio centra ankoraŭ substrekas la gravecon kaj ĝi ŝajne ŝvebas super la aŭskultantoj de la Dia vorto. Sur ĝi reprezentatas tri bibliaj historioj gravaj por Reformacio: * Meze: Jesuo 12-jara en la templo - [[sola scriptura]], nur la Biblio gravas * Maldekstre: Jesuo kaj la adulterino - [[Kvin solaĵoj (protestantismo)|sola gratia]]. Diferenco inter kulpo laŭ laŭleĝaj reguloj kaj pardono nur pere de la Dia graco. Dio ja intencas doni vivon al la kristano, li ne volas lian morton. * Dekstre: Forpelo de la brokantistoj el la templo de [[Jerusalemo]] - [[sola fide]]. Imago por la eterneco de ĉiam denove reformota eklezio danke al la konfido en la vorton de Dio. La '''altaro''' (kopio) estas, laŭ la koncepto de Lutero, libere staranta. La tablon portas kvar anĝeloj. Ĝin ĉirkaŭu la komunumo por ricevi la [[komunio]]n. Eble revenos restoj de la [[retablo]] de la dum la [[Dua mondmilito]] detruita kirkomeblo. La ''orgeno''' super la altaro faritis de la firmao ''Peter Vier'' el [[Friesenheim (Badeno)|Friesenheim]]. Ĝi inaŭguritis en la 2-a de oktobro 1994 kaj konformas kun la sonkvalito renesanca (3 manualoj, 21 registroj, meztona agordo). Kontraŭe sur la '''galerio''' videblas la blazonoj de la princo-elektisto [[Johano Georgo la 1-a (Saksio)|Johano Georgo]] (1611-56) kaj de lia edzino. '''Dediĉo tabulo''' bronza pendas sur la malantaŭa muro. Ĝi mulditis en 1545 en la laborejo de la Fratoj Hilger en [[Freiberg (Saksio)|Freiberg]] kaj memorigu la konsekron solenan de la kapelo. La latinlingva enskribo entenas laŭdon de la konstruiginta princo. La bildo de Johano Frederiko troviĝas sur la supra medaliono flankita de du aliaj medalionoj kun liaj filoj Johano Frederiko kaj Johano Vilhelmo. Malsupre estas bildo de Lutero. == Funkcioj en la kuro de historio == Vere multis la funkcioj de tiu ĉi preĝejo. Ekde 1736 ĝi eĉ estis katolika preĝejo sub la regado de [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Frederiko Aŭgusto la 2-a]], posteulo de [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la forta]]. Inter 1771-1812 ĝi servis kiel kapelo prizona: ĉar dum tiu ĉi periodo Hartenfels iĝis malliberejo kaj punlaborejo. Post la [[Viena kongreso]] la tuto estis kazerno de [[Prusio]] (ĝis 1912). De 1919-26 la kapelo servis kiel aŭlo por seminario de estontaj instruistinoj. Nur ekde 1932 ĝi servas denove al la evangelio komunumo de Torgaŭ kiel kirko. == Fonto == Faldfolio kuŝanta sur informstando ene de la kirko. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.evkirchetorgau.de/tourismus/evangelische-schlosskirche-torgau/ Detalaj informoj pri la kapelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408141425/http://www.evkirchetorgau.de/tourismus/evangelische-schlosskirche-torgau/ |date=2016-04-08 }} [[Kategorio:Torgau]] [[Kategorio:Kasteloj en Saksio]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Germanio]] ldnm7i201cofjfhrarh5kzks94v4nmg 0 531773 9347534 9104637 2026-04-04T19:10:09Z Christian Pirkl 128922 /* Apero de la societoj */ +img 9347534 wikitext text/x-wiki '''Tumba francesa''' (signife ''franca tombo'') estas kultura esprimo de [[muziko]] kaj [[danco]], kiun portis en la orienton de [[Kubo]] francaj koloniantoj kaj ties sklavoj. Tiuj ĉi rifuĝis al Kubo el [[Haitio]] pro la revolucia malstabileco en sia lando ekde la fino de la [[18-a jarcento]]. La ''tumba francesa'' estas principe kombinaĵo de muzikoj el [[Okcidentafriko]], precipe de [[Kongo]] kaj [[Benino]],<ref>[http://www.ciudaddeholguin.org/en/traditions/tumba-francesa.html Tumba francesa]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj la francaj balodancoj. == Originoj de la tumba francesa == Pro la situacio, kiun estis kreinta la revolucio en [[Haitio]] dum la periodo inter [[1791]] kaj [[1804]], la francaj kolonianoj elmigris al [[kubo]], precipe al la orientaj teritorioj, kiuj konformas kun la provincoj de [[Guantanamo]] kaj [[Santjago de Kubo]], kunportante siajn afrikajn sklavojn kaj siajn francohaitajn kutimojn. En Kubo kaj la francajn kolonianojn kaj la kreolojn devenajn de haitianoj oni nomis “''franceses''”, francojn. La sklavoj, kiuj ĝenerale prizorgis generalmente la terkulturajn laborojn ligitaj al la a la semado kaj rikolto de kafo, también transprenis "aristokratajn" influojn de siaj mastroj. La dancado de la nigrulaj sklavoj estis influata de la anglaj balodancoj de la 18-a kaj 19-a jarcentoj same kiel de la franca [[kontraŭdanco]]. Komence la sklavoj praktikis siajn , los esclavos realizaron siajn dancadojn en la kafeosekigejoj. Pli malfrue aperis la "''[[cabildo]]s''" aŭ societoj, kaj oni nomis ilin “''tumba (de fiesta) francesa''” [laŭvorta traduko: franca festotombo]. Tiujn ĉi societojn oni organizis laŭ maniero simila al tiuj de la franca nobelaro. Ili havis "reĝon" aŭ prezidanton kiel ĉefa estro, vicprezidanton kaj reĝinon aŭ prezidantinon, por okupiĝi pri la virinoj. En la dancado krome estis elstaraj personecoj la "''mayor''" aŭ la "''mayora de plaza''" [placestr(in)o], kiu direktis la dancadon, la komponisto aŭ la solokantisto kaj la kantoreĝino kiel direktanto de la ĥoro. Same la festo kiel la muziko, kiun oni ludis en tumba francesa nomiĝas “''toque''”. == Specoj de ''"toque"'' de la tumba francesa<ref>http://www.encaribe.org/index.php?option=com_content&view=article&id=528:tumba-francesa&catid=80:baile&Itemid=99{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == En la tumba francesa oni povas identigi kvar malsamajn specojn de ''toque'' [tuŝo] * La ''"masón"'' estas formata de ok paroj kaj prezentas eŭropajn balodancojn de tipoj kiel la [[menueto]] kaj la [[kontraŭdanco]], kiu malgraŭ sia angla origino hejmiĝis en multaj lokoj de Eŭropo, aparte en Francujo. ** En la ''masón'' oni distingas du paŝojn: la ''bazan pason'', en kiu oni ekpaŝas kun la dekstra piedo kaj faras duonan paŝon de la maldekstro, ĝis lasi ĝin je la nivelo de la dekstra, kaj oni ripetas komencante per la dekstra. Tiun ĉi pason oni uzas en la "''molinete''" [muelileto], en la cirklo, por la ŝanĝo de paroj, la libera praktiko de dancoparoj same kiel por la duoncirklo kaj la formado de la "tunelo". ** La alia paŝo de la "masón" estas tiu, kiun oni konas kiel "deglita paŝo". Tiun ĉi paŝon oni plenumas en unuobla aŭ en duobla cirklo same kiel en la ĉeno, la serpento, la tunelo kaj kiam oni markas surloke. Je la realigo de ĉi tiu paŝo, kiu estas tre simila al la “''arrollao''” [rulvolvo] de la "''conga''" de Santjago de Kubo, la piedoj fakte ne disiĝas de la planko, kiam oni levas ilin de la grundo, kaj oni realigas ĝin per mallongaj kaj rapidaj forŝovoj. La "deglitan paŝon" oni uzas en la ligo de dancofiguroj kaj je la ŝanĝo de koreografio. La ''masón'' allasas malfermajn kaj fermajn figurojn, kaj ĝia eleganta dancoformo memorigas pri la kortegaj francaj dancoj. ** Ambaŭ paŝoj, la baza la glita, povas aperi konektite en la tunelo kaj la cirklo. * La "''yubá''" estas la ''toque'', kiun sekvas post la ''masón'', kaj oni konsideras ĝin kiel plej grava ''toque'', kiun povas praktiki unu aŭ pli paroj, atakante la ordonon de la ''mayor'' aŭ la ''mayora''. Post la selekto de la triopo fare de la ''mayora'' kaj ĝia prezentado al la prezidanteco kaj la muzikistoj formiĝas la paroj, kiuj realigas liberajn koreografiojn, kiuj povas inkluzivi paroŝanĝoj. La ''yubá'' konsistas el baza paŝo kun rapidaj delokiĝoj. * La ''"fronté"'' aŭ "''frenté''" estas la ''toque'', kiu sekvas post la ''yubá''. Jen la viro estas la soleca figuro, kaj la dancon plenumas la paro, kiun oni konsideras kiel plej grava, per la improvizado de paŝoj ligitaj al la diferencaj ''toques'' de la tamburludantoj. * Finfine estas la „''cinta''“, nur dancata en Santjago de Kubo. La ''cinta'' estas dancata en cirklo ĉirkaŭ arbotrunko, de kiu pendas koloraj bendoj, precipe de ruĝo, bluo kaj blanko. Tiun ĉi pardancon estras la prezidant ''mayor'' aŭ ''mayora''. == Kostumaro == Unu el la elementoj, kiuj karakterizas kaj samtempe diferencas la francotombon de aliaj afrikdevenaj dancoj, estas la kostumaro de la partoprenantoj. La dancantinoj uzas longajn kitelojn kaj colorajn tukojn sur la kapo same kiel kolringojn, ventumilojn kaj aliajn akcesoraĵojn. Siaflanke la viroj surhavas ĉemizojn kaj blankajn pantalonojn. La kostumaro konsistigas fundamentan elementon de la eleganteco de ĉi tiu danco, kiu memorigas pri la nomitaj balodancoj eŭropaj. == Apero de la societoj == [[Dosiero:Tumba francesa 8852 Stgo Cuba.jpg|eta|dekstre|200px|Tumba francesa Santiago]] La vorto "''tumba''" estas de [[kongo|konga]] origino kaj signifas y significa amuzo aŭ festo en la bantua lingvo. En Kubo oni komprenas per „''tumba''“ la unuiĝo de tamburoj, kantoj kaj dancoj laŭ stilo de menueto, depende de la nivelo de rafineco de la nigruloj ligitaj kun la francaj kolonianoj. Multaj sklavoj, ricevinte sian liberecon, sin organizis en diversaj societoj („''sociedades''“). Kiel ekzemplo menciindas la ''Sociedad de Tumba Francesa Lafayette'' (nomo metita honore al la fama generalo), kiu fondiĝis la 24-an de februaro 1862. La nomo de ĉi tiu societo en 1905 estis ŝanĝata en "Sociedad de Tumba Francesa ''La Caridad de Oriente''". == Graveco de la ''tumba frances''a en Kubo == En [[2003]] la tumba francesa estis enprentata fare de [[Unesko]] en la Reprezentativan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro.<ref name=la_tumba>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00011&RL=00052 UNESCO Culture Sector: La Tumba Francesa], legita la 2-an de aŭgusto 2015</ref> La institucio, kies sidejo troviĝas en la historia urbocentro de Santjago, ricevis en la jaro 2000 la Nacian Premion de Komuna Kulturo, kaj en novembro de 2003 Unesko deklaris ĝin «Majstroverko de la del Buŝa kaj Nemateria Heredaĵo de la Homaro». La distingo estis transdonata al ĝi la 9-an de de julio 2004 kadre de la 24 datreveni de la «Festival del Caribe», kiun oni tradicie festas en la orienta urbo [[Santiago de Cuba]]. == Societeoj == La tumba francesa estas valida en variaj societoj, nome: * "La Caridad de Oriente" en [[Santiago de Cuba]] * "La Pompadour" aŭ la "Santa Catalina de Riccis" en [[Guantanamo]] * La "Bejuco" en Ságua de Tánamo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://es.caoba.org/cultureclub/historia/tumba/article.html Historio de la tumba francesa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930050030/http://es.caoba.org/cultureclub/historia/tumba/article.html |date=2012-09-30 }} * [http://www.cubanfolkloricdance.com/cutumba.php Kvar filmetoj pri ''tumba francesa''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181215172240/http://www.cubanfolkloricdance.com/cutumba.php |date=2018-12-15 }} * [http://www.encaribe.org/index.php?option=com_content&view=article&id=528:tumba-francesa&catid=80:baile&Itemid=99 Artikolo pri ''tumba francesa'']{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Kuba muziko]] [[Kategorio:Haitia muziko]] criis71b79ksqcwuut2wnsid8eycn60 9347537 9347534 2026-04-04T19:12:06Z Christian Pirkl 128922 /* Originoj de la tumba francesa */ +img 9347537 wikitext text/x-wiki '''Tumba francesa''' (signife ''franca tombo'') estas kultura esprimo de [[muziko]] kaj [[danco]], kiun portis en la orienton de [[Kubo]] francaj koloniantoj kaj ties sklavoj. Tiuj ĉi rifuĝis al Kubo el [[Haitio]] pro la revolucia malstabileco en sia lando ekde la fino de la [[18-a jarcento]]. La ''tumba francesa'' estas principe kombinaĵo de muzikoj el [[Okcidentafriko]], precipe de [[Kongo]] kaj [[Benino]],<ref>[http://www.ciudaddeholguin.org/en/traditions/tumba-francesa.html Tumba francesa]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj la francaj balodancoj. == Originoj de la tumba francesa == [[Dosiero:Guantánamo CF9A1071.jpg|eta|dekstre|200px|Tumba francesa Guantánamo]] Pro la situacio, kiun estis kreinta la revolucio en [[Haitio]] dum la periodo inter [[1791]] kaj [[1804]], la francaj kolonianoj elmigris al [[kubo]], precipe al la orientaj teritorioj, kiuj konformas kun la provincoj de [[Guantanamo]] kaj [[Santjago de Kubo]], kunportante siajn afrikajn sklavojn kaj siajn francohaitajn kutimojn. En Kubo kaj la francajn kolonianojn kaj la kreolojn devenajn de haitianoj oni nomis “''franceses''”, francojn. La sklavoj, kiuj ĝenerale prizorgis generalmente la terkulturajn laborojn ligitaj al la a la semado kaj rikolto de kafo, también transprenis "aristokratajn" influojn de siaj mastroj. La dancado de la nigrulaj sklavoj estis influata de la anglaj balodancoj de la 18-a kaj 19-a jarcentoj same kiel de la franca [[kontraŭdanco]]. Komence la sklavoj praktikis siajn , los esclavos realizaron siajn dancadojn en la kafeosekigejoj. Pli malfrue aperis la "''[[cabildo]]s''" aŭ societoj, kaj oni nomis ilin “''tumba (de fiesta) francesa''” [laŭvorta traduko: franca festotombo]. Tiujn ĉi societojn oni organizis laŭ maniero simila al tiuj de la franca nobelaro. Ili havis "reĝon" aŭ prezidanton kiel ĉefa estro, vicprezidanton kaj reĝinon aŭ prezidantinon, por okupiĝi pri la virinoj. En la dancado krome estis elstaraj personecoj la "''mayor''" aŭ la "''mayora de plaza''" [placestr(in)o], kiu direktis la dancadon, la komponisto aŭ la solokantisto kaj la kantoreĝino kiel direktanto de la ĥoro. Same la festo kiel la muziko, kiun oni ludis en tumba francesa nomiĝas “''toque''”. == Specoj de ''"toque"'' de la tumba francesa<ref>http://www.encaribe.org/index.php?option=com_content&view=article&id=528:tumba-francesa&catid=80:baile&Itemid=99{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == En la tumba francesa oni povas identigi kvar malsamajn specojn de ''toque'' [tuŝo] * La ''"masón"'' estas formata de ok paroj kaj prezentas eŭropajn balodancojn de tipoj kiel la [[menueto]] kaj la [[kontraŭdanco]], kiu malgraŭ sia angla origino hejmiĝis en multaj lokoj de Eŭropo, aparte en Francujo. ** En la ''masón'' oni distingas du paŝojn: la ''bazan pason'', en kiu oni ekpaŝas kun la dekstra piedo kaj faras duonan paŝon de la maldekstro, ĝis lasi ĝin je la nivelo de la dekstra, kaj oni ripetas komencante per la dekstra. Tiun ĉi pason oni uzas en la "''molinete''" [muelileto], en la cirklo, por la ŝanĝo de paroj, la libera praktiko de dancoparoj same kiel por la duoncirklo kaj la formado de la "tunelo". ** La alia paŝo de la "masón" estas tiu, kiun oni konas kiel "deglita paŝo". Tiun ĉi paŝon oni plenumas en unuobla aŭ en duobla cirklo same kiel en la ĉeno, la serpento, la tunelo kaj kiam oni markas surloke. Je la realigo de ĉi tiu paŝo, kiu estas tre simila al la “''arrollao''” [rulvolvo] de la "''conga''" de Santjago de Kubo, la piedoj fakte ne disiĝas de la planko, kiam oni levas ilin de la grundo, kaj oni realigas ĝin per mallongaj kaj rapidaj forŝovoj. La "deglitan paŝon" oni uzas en la ligo de dancofiguroj kaj je la ŝanĝo de koreografio. La ''masón'' allasas malfermajn kaj fermajn figurojn, kaj ĝia eleganta dancoformo memorigas pri la kortegaj francaj dancoj. ** Ambaŭ paŝoj, la baza la glita, povas aperi konektite en la tunelo kaj la cirklo. * La "''yubá''" estas la ''toque'', kiun sekvas post la ''masón'', kaj oni konsideras ĝin kiel plej grava ''toque'', kiun povas praktiki unu aŭ pli paroj, atakante la ordonon de la ''mayor'' aŭ la ''mayora''. Post la selekto de la triopo fare de la ''mayora'' kaj ĝia prezentado al la prezidanteco kaj la muzikistoj formiĝas la paroj, kiuj realigas liberajn koreografiojn, kiuj povas inkluzivi paroŝanĝoj. La ''yubá'' konsistas el baza paŝo kun rapidaj delokiĝoj. * La ''"fronté"'' aŭ "''frenté''" estas la ''toque'', kiu sekvas post la ''yubá''. Jen la viro estas la soleca figuro, kaj la dancon plenumas la paro, kiun oni konsideras kiel plej grava, per la improvizado de paŝoj ligitaj al la diferencaj ''toques'' de la tamburludantoj. * Finfine estas la „''cinta''“, nur dancata en Santjago de Kubo. La ''cinta'' estas dancata en cirklo ĉirkaŭ arbotrunko, de kiu pendas koloraj bendoj, precipe de ruĝo, bluo kaj blanko. Tiun ĉi pardancon estras la prezidant ''mayor'' aŭ ''mayora''. == Kostumaro == Unu el la elementoj, kiuj karakterizas kaj samtempe diferencas la francotombon de aliaj afrikdevenaj dancoj, estas la kostumaro de la partoprenantoj. La dancantinoj uzas longajn kitelojn kaj colorajn tukojn sur la kapo same kiel kolringojn, ventumilojn kaj aliajn akcesoraĵojn. Siaflanke la viroj surhavas ĉemizojn kaj blankajn pantalonojn. La kostumaro konsistigas fundamentan elementon de la eleganteco de ĉi tiu danco, kiu memorigas pri la nomitaj balodancoj eŭropaj. == Apero de la societoj == [[Dosiero:Tumba francesa 8852 Stgo Cuba.jpg|eta|dekstre|200px|Tumba francesa Santiago]] La vorto "''tumba''" estas de [[kongo|konga]] origino kaj signifas y significa amuzo aŭ festo en la bantua lingvo. En Kubo oni komprenas per „''tumba''“ la unuiĝo de tamburoj, kantoj kaj dancoj laŭ stilo de menueto, depende de la nivelo de rafineco de la nigruloj ligitaj kun la francaj kolonianoj. Multaj sklavoj, ricevinte sian liberecon, sin organizis en diversaj societoj („''sociedades''“). Kiel ekzemplo menciindas la ''Sociedad de Tumba Francesa Lafayette'' (nomo metita honore al la fama generalo), kiu fondiĝis la 24-an de februaro 1862. La nomo de ĉi tiu societo en 1905 estis ŝanĝata en "Sociedad de Tumba Francesa ''La Caridad de Oriente''". == Graveco de la ''tumba frances''a en Kubo == En [[2003]] la tumba francesa estis enprentata fare de [[Unesko]] en la Reprezentativan Liston de la Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro.<ref name=la_tumba>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00011&RL=00052 UNESCO Culture Sector: La Tumba Francesa], legita la 2-an de aŭgusto 2015</ref> La institucio, kies sidejo troviĝas en la historia urbocentro de Santjago, ricevis en la jaro 2000 la Nacian Premion de Komuna Kulturo, kaj en novembro de 2003 Unesko deklaris ĝin «Majstroverko de la del Buŝa kaj Nemateria Heredaĵo de la Homaro». La distingo estis transdonata al ĝi la 9-an de de julio 2004 kadre de la 24 datreveni de la «Festival del Caribe», kiun oni tradicie festas en la orienta urbo [[Santiago de Cuba]]. == Societeoj == La tumba francesa estas valida en variaj societoj, nome: * "La Caridad de Oriente" en [[Santiago de Cuba]] * "La Pompadour" aŭ la "Santa Catalina de Riccis" en [[Guantanamo]] * La "Bejuco" en Ságua de Tánamo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://es.caoba.org/cultureclub/historia/tumba/article.html Historio de la tumba francesa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930050030/http://es.caoba.org/cultureclub/historia/tumba/article.html |date=2012-09-30 }} * [http://www.cubanfolkloricdance.com/cutumba.php Kvar filmetoj pri ''tumba francesa''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181215172240/http://www.cubanfolkloricdance.com/cutumba.php |date=2018-12-15 }} * [http://www.encaribe.org/index.php?option=com_content&view=article&id=528:tumba-francesa&catid=80:baile&Itemid=99 Artikolo pri ''tumba francesa'']{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Kuba muziko]] [[Kategorio:Haitia muziko]] 5krbq3dkmjhs142mqzoy2v6qydup94w 0 534446 9347148 9338458 2026-04-04T12:08:33Z Sj1mor 12103 9347148 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo |dato de naskiĝo=1877-12-29 |dato de morto=1966-04-21 }} [[Dosiero:UK 1905 Caudevelle 06.jpg|eta|300px|Poemo de Seynaeve, [[Kabe]] kaj [[Leo Belmont]] dediĉita al [[Alfred Michaux]], poŝtkarto de [[UK 1905]]. La tri aŭtoroj kuŝas sur la gazono]] '''Maurice SEYNAEVE''' (naskiĝis la {{daton|29|decembro|1877}} en [[Ieper]], mortis la {{daton|21|aprilo|1966}} en [[Elsene]]) estis belga Esperanto-pioniro, kunfondinto de [[Belga Ligo Esperantista]] (BLE) kaj membro de la [[Lingva Komitato]] de 1905. Seynaeve studis en la [[Universitato de Gento (Belgio)|Universitato de Gento]], kie li kunfondis Studentan Esperanto-Grupon en majo 1903. Ankoraŭ kiel studento, li fariĝis administranto kaj en 1905 direktoro de la monata Esperanto-gazeto ''[[Belga Sonorilo]]'', fondita en septembro 1902 de [[Charles Lemaire]]. Kiel ano de la statuta komisiono, li kontribuis al la fondo de BLE en julio 1905 kaj fariĝis ĝia komitatano, poste ĝia ĝenerala sekretario.<ref>Vd. lian raporton en ''Belga Sonorilo'' de septembro 1905, repr. en ''Enciklopedio de Esperanto'' en la artikolo [[Esperanto-movado en Belgujo]].</ref> En la sekva aŭgusto li estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) [[Lingva Komitato]] (LK)<ref>''[[Esperantista Dokumentaro]]'', kajero 1, Paris aŭg. 1906, p. 21; tie kiel lia hejmurbo estas nomita "[[Kortrejko]]".</ref>. En 1904 Seynaeve ricevis diplomon de Doktoro de Medicino kaj ekloĝis en [[Heule]] (apud Kortrijk). Jos Jamin el Bruselo transprenis de Seynaeve la administracion de ''Belga Sonorilo''.<ref>[[Belga Sonorilo]] 24, aŭgusto 1904, p. 132.</ref> Estas neklare kiu dum la jaroj 1904-1906 reale respondecis pri la revuo. En numero de majo 1906 aperis komuniko laŭ kiu "D-ro Seynaeve ne povos, pro persona laboro, iel ajn okupi sin pri nia gazeto". Samtempe aperis lia nova adreso: Rue du Palais 51, Verviers. Je tiu sama adreso li estis menciita en ''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1910''. En tiu periodo li edziĝis kun Julienne Florentine Armance HOUSMAN (1885-1963) el Verviers. Tamen, laŭ la sama maja numero de Belga Sonorilo, li akceptis fondi grupon en Kortrijk, post kurso donita de L. Blanjean en la tiea Popola Universitato. Poste ne plu troveblas mencioj de lia aktiveco en Belga Sonorilo kaj ties sekvanto [[Belga Esperantisto]]. Laŭ letero en la eksa [[Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet]] de [[Gerard Debrouwere]] al [[Henri Sielens]] (27 marto 1974) li transiris al [[Ido]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[La skribisteto]], poemo de [[Guido Gezelle]] {{Vivtempo|Seynaeve, Maurice|nekonata|nekonata}} [[Kategorio:Belgaj esperantistoj]] [[Kategorio:Flandraj esperantistoj]] m6z05v0bcl5o5brt600xfwgeajwpjne 0 535963 9347870 6722274 2026-04-05T07:25:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347870 wikitext text/x-wiki '''''Photoplay''''' [fotoPLEi] estis unu el unuaj usonaj [[gazeto]]j por entuziasmuloj pri [[kino]]. Ĝi estis fondita en 1911 en [[Ĉikago]], la saman jaron kiam [[J. Stuart Blackton]] fondis similan gazeton titolitan ''Motion Picture Story''. Dum plej el sia vivo, ĝi estis publikigita de ''Macfadden Publications''. Ĝi disdonis Orajn Medalojn al filmoj el 1920 al 1968. kio iĝis referenco por la kinkritikistoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery Origina intervjuo de ''Photoplay'' kun Greta Garbo - fare de Ruth Biery] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130328202032/http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/ |date=2013-03-28 }} [[Kategorio:Usonaj gazetoj]] [[Kategorio:Kino]] lih3cwp1duq351xatseqrysmqf2q03b 0 537853 9347217 9107430 2026-04-04T13:01:14Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347217 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bienenkoenigin3.jpg|300px|eta|Reĝino de Karniola mielabelo kun zorgistoj ĉe [[mielĉelaro]].]] La termino '''Abelreĝino''' estas tipe uzata por referenci al plenkreskulo, pariĝanta ino de abelo kiu loĝas en [[mielabelo|mielabela]] [[Kolonio (biologio)|kolonio]] aŭ [[abelujo]]; ŝi estas kutime la patrino de plej, se ne ĉiuj, el la abeloj en la abelujo.<ref>{{Cite book | last =Root| first =A.I.|author2=Root, E.R. | title =The ABC and Xyz of Bee Culture | publisher =The A.I. Root Company| year =1980| location =Medina, Ohio | oclc =6586488 }}</ref> La ''reĝinoj'' estas disvolvigitaj el [[larvo]]j selektitaj de [[laborabelo]]j kaj speciale nutrataj por iĝi sekse matura. Estas normale nur unu plenkreskulo, pariĝanta en abelujo, en kiu kazo la abeloj kutime sekvas kaj kuraĝe protektas ŝin. La termino "abelreĝino" povas esti pli ĝenerale aplikata al hegemonia reprodukta ino en kolonio de [[Bonsociemo|bonsociemaj]] abelaj specioj krom mielabeloj. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=abelreĝino|ReVo=abel.0regxino}} * [http://www.beesource.com/pov/wenner/sci1964.htm SOUND COMMUNICATION IN HONEYBEES] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061212075353/http://www.beesource.com/pov/wenner/sci1964.htm |date=2006-12-12 }} alirita 05/2005 * [http://www.nls.uk/digitallibrary/moir/piping.html The "piping" and "quacking" of queen bees] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060323010822/http://www.nls.uk/digitallibrary/moir/piping.html |date=2006-03-23 }} * Boys, Rex [http://beedata.com/data2/listen/listenbees.htm Listen to the bees] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070206165531/http://beedata.com/data2/listen/listenbees.htm |date=2007-02-06 }} 1999; The Cottage GL20 7ER; alirita 05/2005 * [http://joebee.homestead.com/joebee.html Bees Gone Wild Apiaries] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020216100225/http://joebee.homestead.com/joebee.html |date=2002-02-16 }}, alirita 05/2005 * Schneider, Stanley Scott; DeGrandi-Hoffman,Gloria; Roan Smith, Deborah [http://www.bioweb.uncc.edu/Faculty/Schneider/pdf%20files/ARE%202004.pdf THE AFRICAN HONEY BEE: Factors Contributing to a Successful Biological Invasion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060914020538/http://www.bioweb.uncc.edu/Faculty/Schneider/pdf%20files/ARE%202004.pdf |date=2006-09-14 }} Annual Rev. Entomology 2004. 49:351–76; alirita 05/2005 * [http://www.bushfarms.com/beeshopkinsmethod.htm Hopkins queen rearing method de Isaac Hopkins (1991)] * [http://www.bushfarms.com/beeshopkins1886.htm Isaac Hopkins on Queen Rearing (1886)] * [http://www.bushfarms.com/beesalleymethod.htm Alley Method of Queen Rearing de Henry Alley (1883)] * [http://www.bushfarms.com/beesqueenrearingsimplified.htm Queen Rearing Simplified de Jay Smith (1923)] * [http://www.bushfarms.com/beesbetterqueens.htm Better Queens de Jay Smith (1949)] * [http://www.bushfarms.com/beesmillermethod.htm Miller Method of Queen Rearing de C.C. Miller (1911)] * [http://www.bushfarms.com/beesdoolittle.htm Scientific Queen-rearing de Gilbert M. Doolittle (1889)] * [http://www.bushfarms.com/beesqueenrearing.htm Bush Farms, Queen Rearing] * [http://www.glenn-apiaries.com/queenproducers.html Sources of queen bees] * [http://beekeeping-peak.com/1-queen-bee Queen Bee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150811185044/http://beekeeping-peak.com/1-queen-bee |date=2015-08-11 }} * ''[https://web.archive.org/web/20051217202130/http://www.mannlib.cornell.edu/about/exhibit/Beekeeping/euro/page2.html The Feminin' Monarchi', Or the History of Bees]'' by Charles Butler, 1634, London; alirita 05/2005 * {{it}} [http://www.carniche.it Apicoltura Parisi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201030223705/http://www.carniche.it/ |date=2020-10-30 }} Itallingvaj retejoj {{Navigilo Abeloj}} [[Kategorio:Abeloj]] n2n752tzdpxlggvfs9ya28q3thcq0uy 2 546169 9347528 9342585 2026-04-04T18:52:42Z Stefangrotz 91903 /* Planoj */ Superrigarda Efiko 9347528 wikitext text/x-wiki <!--{{Vikipaŭzo|kialo=por redukti sian ekranan tempon|fino=kiam li denove volas esti pli aktiva. Verŝajne mi de temp' al temp' aktivos en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] kaj zorgos pri la kunlaboraĵo en la ĉefpaĝo, sed post pli ol 40 000 redaktoj mi ne plu volas redakti ĉiutage}}-->{{Babel | de | en-3 | es-1 | eo-2 | gsw-2| }}Hej, mi estas Stefan. Mi jam faris pli ol 44 000 redaktojn kaj estas administranto de la esperanta vikipedio ekde decembro 2025. Mi fokusiĝas al teĥnikaj redaktoj sed kelkfoje ankaŭ skribas artikolojn.{{Uzantoskatolo | Komputilisto | Germanio | Eŭropa Unio loĝanto | Tero | Festivalo | legado }} === Esperantistiĝo === [[Josef Schiffer]] kaj [[Leo Sakaguchi]] instruis Esperanton al mi. Mi vizitis [[Germana Esperanto-Junularo#KEKSO|KEKSO]] dufoje kaj partoprenis en la [[IJK 2011]]. == Projektoj == === Varbado por Vikipedio === Mi administrias la konto "Trovaĵoj de Vikipedio" * BlueSky: [https://bsky.app/profile/hovikipedio.bsky.social ‪@hovikipedio.bsky.social‬] * Telegramo: https://t.me/ho_vikipedio * Mastodon/Fediverso: [https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio @ho_vikipedio@esperanto.masto.host] Notoj kaj listoj: [[Uzanto:Stefangrotz/Trovaĵoj de Vikipedio]] === Kreado de liberaj sciencaj videoj en Esperanto === Mi laboras por la projekto [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. ([[commons:Category:Scivolemo|Commons]]) === Malhela stilo === [[Dosiero:Vikipedio ĉefpaĝo malhela stilo januaro 2026.png|eta|Ĉefpaĝo en la malhela stilo, 2026]] *https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis/eo *[[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Malhela stilo / dark mode]] <syntaxhighlight lang="html"> <templatestyles src="Ŝablono:Jaroj/stiloj.css" /> |class=skin-invert-image </syntaxhighlight> === Projekto: Vikipedio por malgrandaj ekranoj === [[Dosiero:Ĉefpaĝo-malgranda_ekrano.png|eta|Nova ĉefpaĝo en 2022]] [[Projekto:Vikipedio por malgrandaj ekranoj]] * [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] (nova stilo de septembro 2022) * [[Helpo:Enhavo]] (nova stilo de aŭgusto 2022) === Projekto:La Senpaĝulinoj / Virinoj en ruĝo === [[Dosiero:Women_in_Red_logo.svg|senkadra|100x100ra]] [[Projekto:La Senpaĝulinoj]] === Aliaj etaĵoj === * [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=project] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [https://mtricht.github.io/wikiscroll/ Wikiscroll] kaj https://wikitok.vercel.app/ (mi aldonis Esperanton) * [https://pageviews.wmcloud.org/?project=eo.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-10&pages=Vikipedio:Nekutimaj_artikoloj|Scivolemo_(projekto)|Helpo:Enhavo|Projekto:Vikipedio_por_malgrandaj_ekranoj|Listo_de_retaj_videoservoj_kaj_videokanaloj_en_Esperanto|Listo_de_radioj_kaj_podkastoj_en_Esperanto|Vikipedio:Listo_de_konstruitaj_lingvoj_kun_Vikipedioj|Esperanto_Senlime|Usone_Persone Statistiko de kelkaj artikoloj] * https://translatewiki.net/ * [[Vikipedio:Kion fari...]] * [[Specialaĵo:Specialaj paĝoj]] * [[:Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj]] * https://petscan.wmcloud.org/ * [[Uzanto:Stefangrotz/iloj]] - skriptoj ktp * [[Uzanto:Stefangrotz/listoj]] * https://grotz.me/hazardaj-artikoloj/ - hazardaj artikoloj pri Esperantujo == Paĝoj kreitaj de mi: == (sen multaj apartigiloj ktp.) {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Esperantujo |- | * [[Vortludo (poŝtelefona ludo)]] *[[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto]] *[[Scivolemo (apartigilo)]] *[[Esperanto Senlime]] *[[Usone Persone]] *[[Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto]] *[[Vikipedio:Listo de konstruitaj lingvoj kun Vikipedioj]] *[[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] *[[Bobelarto]] *[[Usona Bona Film-Festivalo]] *[[1910 (teatraĵo)]] *[[2023 en esperantujo]] *[[Trans La Florida Markolo]] *[[Patrinoj (filmo)]] *[[Eomuziko.com]] *[[Himalia (2024)]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Vikipedio |- | *[[Vikipedio:Listo de konstruitaj lingvoj kun Vikipedioj]] *[[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] *[[Projekto:Vikipedio_por_malgrandaj_ekranoj]] *[[Ŝablono:Informkesto raketo]] *[[Projekto:Virinoj en ruĝo]] *[[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] *[[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] Ŝablonoj: *{{Ŝ|Rondigo}} *{{Ŝ|Animalaj organetoj}} |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Filmoj, serioj, muzikoj kaj aliaj medioj |- | * [[Sense8]] * [[Dark]] * [[La nekredebla rakonto pri la Insulo de la Rozoj (filmo)]] *[[1899 (televida serio)|''1899'' (televida serio)]] *[[Resident Alien (televida serio)|''Resident Alien'' (televida serio)]] *[[Apple TV+]] *[[Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto]] *[[Kleo (televida serio)|''Kleo'' (televida serio)]] ludoj: * [[No Man’s Sky]] *[[Age of Empires]] Muziko: * [[Blink-182]] En Esperanto: *[[Vortludo (poŝtelefona ludo)]] *[[Esperanto Senlime]] *[[Usone Persone]] *[[Bobelarto]] *[[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto]] *[[Scivolemo (apartigilo)]] *[[Usona Bona Film-Festivalo]] *[[1910 (teatraĵo)]] *[[Patrinoj (filmo)]] *[[Himalia (2024)]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Personoj |- | *[[Hartmut Rosa]] *[[Grace Hopper]] *[[Roberta Lynn Bondar]] *[[Banksy]] *[[Karl Bushby]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Teĥniko kaj scienco |- | * [[Reciklaj kodoj]] *[[Stromatolito]] *[[La unua Profunda Kampo de James Webb]] *[[Programo Artemis]] *[[Open AI]] *[[Schuko]] *[[Open Assistant]] *[[Anthropic]] *[[Starship (Apartigilo)]] *[[Starship (Raketo)]] *[[Arch Mission Foundation]] *[[OSIRIS-REx]] *[[Singulareco]] (apartigilo) *[[Teknologia singulareco]] *[[Adobe Photoshop]] *[[Maŝina lernado]] *[[Google Play]] *[[Dubelo]] *[[Rail Baltica]] *[[DeepL]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Kulturo, literaturo, konceptoj, filozofio, historio, grupoj kaj politiko |- | *[[INDECT]] *[[Efiko de Bruselo]] *[[European Digital Rights]] *[[Ĥaosa Komputila Klubo]] *[[La Pantero (poemo)]] *[[27a klubo]] *[[Testo de Bechdel]] *[[Vespera kanto (poemo)]] *[[Masakro en la muzika festivalo de Re'im]] *[[Eterno]] *[[Mojosa S]] *[[Teorio de la mortinta interreto]] *[[Atako kontraŭ la Amsterdama popolregistrada oficejo]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Lokoj, muzeoj, universitatoj, ktp |- | *[[Gviana kosmodromo]] *[[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] *[[Karlsruhea Instituto de Teknologio]] *[[ZKM Centro por Arto kaj Medioj Karlsruhe]] *[[Ostsee (lago ĉe Cottbus)]] *[[Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu]] *[[Antarkta cirklo]] *[[Giant's Causeway]] *[[Svaminarajan Akŝardhamn (Nov-Ĵerzejo)]] *[[Flughaveno Berlino-Brandenburgo]] *[[Ĉefstacidomo de Stutgarto]] *[[Humboldta Forumo]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Aliaj: |- | *[[Ever Given (kontenerŝipo)]] *[[Terno (korpa reflekso)]] *[[Dorodango]] *[[Scrum (projekta administrado)]] *[[Agila labormaniero]] *[[Akvofala modelo]] |} == Planoj == {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Planitaj paĝoj: |- | * [[Superrigarda Efiko]] * [[Mikromort]] * [[Fermo]] * [[Aspekto]] * [[Halto]] * [[:en:Longyou Caves]] * [[:en:Clothing_sizes]] * [[Mandato]] * Deksto kaj maldekstro / levo * [[Truko]] * [[Romia dekduedro]] (Roman dodecahedron) * [[Inter]] (pli da ligiloj) * [[Skripto (apartigilo)]] ([[Skripto]]) * [[Keno]] https://reta-vortaro.de/revo/art/ken.html * [[Bela]] (apartigilo) * [[Konzolo]] * dolo (ĵuro) * [[fono]] (en la momento nur alidirekto) * [[ardaĵo]] (Glut) * Tavolette Enigmatiche / Brotlaibidole / [[Enigmaj tabuletoj]] * [[Tim Gallego]] * [[Grafo de St. Germain]] Count of St. Germain * [[dosierformo]] https://komputeko.net/#file%20format * [[Kinfarado]] (aldoni sekcion pri vortoj) * '''[[Anna Andersson (reĝisoro)]]''' * https://en.wikipedia.org/wiki/Thumb_war * [[Campus Galli]] * [[Bruno Latour]] *https://en.m.wikipedia.org/wiki/Bessie_Coleman *https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Supranational_European_Bodies *https://de.wikipedia.org/wiki/Yongle_Dadian *https://de.wikipedia.org/wiki/Stufenbrunnen *[[La ŝipo de Tezeo]] https://en.wikipedia.org/wiki/Ship_of_Theseus *[[Scrum]] *[[Kvarflanka modelo]]: https://en.wikipedia.org/wiki/Four-sides_model *[[The good book]] de a.c. grayling *pli da popularaj serioj *[[Esperanto Variety Show]] *Social Banking *[[Open Data]] *[[Daniel Domscheit-Berg]] *[[Babylon Berlin (televida serio)]] [[Uzanto:Stefangrotz/Babylon Berlin (televida serio)|koncepto]] *[[Deklaro de sendependeco de la ciberspaco]] *[[John Perry Barlow]] *[[Fritz Bauer]] *[[Margaret Hamilton]] |} == Notoj == {{Maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=150|frame-height=150|zoom=8|frame-lat=-25.419633806803937|frame-long=-49.26142130106402 }} <blockquote> === Ĉ Ĝ Ĥ Ĵ Ŝ Ŭ - ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ === </blockquote>|thumbtime=36 == Ŝablonoj kaj kodoj == {{Ŝ|Komentitaj partoj}} {{Ŝ|Sinsekvo}} {{Ŝ|Kolumnoj-listo}} {{Ŝ|Citaĵo el la reto}} {{Ŝ|Aranĝendaj ligiloj}} * #ALIDIREKTI * insource: * <code>insource:/\{\|\ border="1"/</code> * <code> ?action=purge</code> aŭ [[Specialaĵo:Purge]] (forigi cache) == Dark mode == * https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis/eo * |class=skin-invert-image * https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Frequently_asked_questions * https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting/eo.wikipedia.org * https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Malluma_stilo_/_dark_mode Farita: * [[Ŝablono:TemasPri]] * [[Ŝablono:PorA]] * [[Ŝablono:Ne konfuzu]] * [[Ŝablono:Ĉefartikolo]] * [[Ŝablono:Projektoj]] ([[Ŝablono:Projektoj/styles.css]]) * [[Ŝablono:Ĝermo]] == Honorigoj == {{Honorigo |bildo= WPWP_logo_1.png |teksto= Gratulon pro venko en la 4-a loko en la konkurso '''[[Projekto:Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2020|Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2020]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2021 (UTC) }} [[de:Benutzer:Stefangrotz]] [[en:User:Stefangrotz]] [[als:Benutzer:Stefangrotz]] [[tok:jan:Stefangrotz]] 5gpypwh4o23gcnvq3crqzf7ynbd28ha 9347538 9347528 2026-04-04T19:12:49Z Stefangrotz 91903 Superrigarda Efiko 9347538 wikitext text/x-wiki <!--{{Vikipaŭzo|kialo=por redukti sian ekranan tempon|fino=kiam li denove volas esti pli aktiva. Verŝajne mi de temp' al temp' aktivos en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] kaj zorgos pri la kunlaboraĵo en la ĉefpaĝo, sed post pli ol 40 000 redaktoj mi ne plu volas redakti ĉiutage}}-->{{Babel | de | en-3 | es-1 | eo-2 | gsw-2| }}Hej, mi estas Stefan. Mi jam faris pli ol 44 000 redaktojn kaj estas administranto de la esperanta vikipedio ekde decembro 2025. Mi fokusiĝas al teĥnikaj redaktoj sed kelkfoje ankaŭ skribas artikolojn.{{Uzantoskatolo | Komputilisto | Germanio | Eŭropa Unio loĝanto | Tero | Festivalo | legado }} === Esperantistiĝo === [[Josef Schiffer]] kaj [[Leo Sakaguchi]] instruis Esperanton al mi. Mi vizitis [[Germana Esperanto-Junularo#KEKSO|KEKSO]] dufoje kaj partoprenis en la [[IJK 2011]]. == Projektoj == === Varbado por Vikipedio === Mi administrias la konto "Trovaĵoj de Vikipedio" * BlueSky: [https://bsky.app/profile/hovikipedio.bsky.social ‪@hovikipedio.bsky.social‬] * Telegramo: https://t.me/ho_vikipedio * Mastodon/Fediverso: [https://esperanto.masto.host/@ho_vikipedio @ho_vikipedio@esperanto.masto.host] Notoj kaj listoj: [[Uzanto:Stefangrotz/Trovaĵoj de Vikipedio]] === Kreado de liberaj sciencaj videoj en Esperanto === Mi laboras por la projekto [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. ([[commons:Category:Scivolemo|Commons]]) === Malhela stilo === [[Dosiero:Vikipedio ĉefpaĝo malhela stilo januaro 2026.png|eta|Ĉefpaĝo en la malhela stilo, 2026]] *https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis/eo *[[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Malhela stilo / dark mode]] <syntaxhighlight lang="html"> <templatestyles src="Ŝablono:Jaroj/stiloj.css" /> |class=skin-invert-image </syntaxhighlight> === Projekto: Vikipedio por malgrandaj ekranoj === [[Dosiero:Ĉefpaĝo-malgranda_ekrano.png|eta|Nova ĉefpaĝo en 2022]] [[Projekto:Vikipedio por malgrandaj ekranoj]] * [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] (nova stilo de septembro 2022) * [[Helpo:Enhavo]] (nova stilo de aŭgusto 2022) === Projekto:La Senpaĝulinoj / Virinoj en ruĝo === [[Dosiero:Women_in_Red_logo.svg|senkadra|100x100ra]] [[Projekto:La Senpaĝulinoj]] === Aliaj etaĵoj === * [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=project] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] * [[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] * [https://mtricht.github.io/wikiscroll/ Wikiscroll] kaj https://wikitok.vercel.app/ (mi aldonis Esperanton) * [https://pageviews.wmcloud.org/?project=eo.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-10&pages=Vikipedio:Nekutimaj_artikoloj|Scivolemo_(projekto)|Helpo:Enhavo|Projekto:Vikipedio_por_malgrandaj_ekranoj|Listo_de_retaj_videoservoj_kaj_videokanaloj_en_Esperanto|Listo_de_radioj_kaj_podkastoj_en_Esperanto|Vikipedio:Listo_de_konstruitaj_lingvoj_kun_Vikipedioj|Esperanto_Senlime|Usone_Persone Statistiko de kelkaj artikoloj] * https://translatewiki.net/ * [[Vikipedio:Kion fari...]] * [[Specialaĵo:Specialaj paĝoj]] * [[:Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj]] * https://petscan.wmcloud.org/ * [[Uzanto:Stefangrotz/iloj]] - skriptoj ktp * [[Uzanto:Stefangrotz/listoj]] * https://grotz.me/hazardaj-artikoloj/ - hazardaj artikoloj pri Esperantujo == Paĝoj kreitaj de mi: == (sen multaj apartigiloj ktp.) {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Esperantujo |- | * [[Vortludo (poŝtelefona ludo)]] *[[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto]] *[[Scivolemo (apartigilo)]] *[[Esperanto Senlime]] *[[Usone Persone]] *[[Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto]] *[[Vikipedio:Listo de konstruitaj lingvoj kun Vikipedioj]] *[[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] *[[Bobelarto]] *[[Usona Bona Film-Festivalo]] *[[1910 (teatraĵo)]] *[[2023 en esperantujo]] *[[Trans La Florida Markolo]] *[[Patrinoj (filmo)]] *[[Eomuziko.com]] *[[Himalia (2024)]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Vikipedio |- | *[[Vikipedio:Listo de konstruitaj lingvoj kun Vikipedioj]] *[[Vikipedio:Nekutimaj artikoloj]] *[[Projekto:Vikipedio_por_malgrandaj_ekranoj]] *[[Ŝablono:Informkesto raketo]] *[[Projekto:Virinoj en ruĝo]] *[[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] *[[Vikipedio:Mallongaj paĝoj kiuj ne estas ĝermoj]] Ŝablonoj: *{{Ŝ|Rondigo}} *{{Ŝ|Animalaj organetoj}} |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Filmoj, serioj, muzikoj kaj aliaj medioj |- | * [[Sense8]] * [[Dark]] * [[La nekredebla rakonto pri la Insulo de la Rozoj (filmo)]] *[[1899 (televida serio)|''1899'' (televida serio)]] *[[Resident Alien (televida serio)|''Resident Alien'' (televida serio)]] *[[Apple TV+]] *[[Listo de retaj videoservoj kaj videokanaloj en Esperanto]] *[[Kleo (televida serio)|''Kleo'' (televida serio)]] ludoj: * [[No Man’s Sky]] *[[Age of Empires]] Muziko: * [[Blink-182]] En Esperanto: *[[Vortludo (poŝtelefona ludo)]] *[[Esperanto Senlime]] *[[Usone Persone]] *[[Bobelarto]] *[[Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto]] *[[Scivolemo (apartigilo)]] *[[Usona Bona Film-Festivalo]] *[[1910 (teatraĵo)]] *[[Patrinoj (filmo)]] *[[Himalia (2024)]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Personoj |- | *[[Hartmut Rosa]] *[[Grace Hopper]] *[[Roberta Lynn Bondar]] *[[Banksy]] *[[Karl Bushby]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Teĥniko kaj scienco |- | * [[Reciklaj kodoj]] *[[Stromatolito]] *[[La unua Profunda Kampo de James Webb]] *[[Programo Artemis]] *[[Open AI]] *[[Schuko]] *[[Open Assistant]] *[[Anthropic]] *[[Starship (Apartigilo)]] *[[Starship (Raketo)]] *[[Arch Mission Foundation]] *[[OSIRIS-REx]] *[[Singulareco]] (apartigilo) *[[Teknologia singulareco]] *[[Adobe Photoshop]] *[[Maŝina lernado]] *[[Google Play]] *[[Dubelo]] *[[Rail Baltica]] *[[DeepL]] *[[Superrigarda Efiko]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Kulturo, literaturo, konceptoj, filozofio, historio, grupoj kaj politiko |- | *[[INDECT]] *[[Efiko de Bruselo]] *[[European Digital Rights]] *[[Ĥaosa Komputila Klubo]] *[[La Pantero (poemo)]] *[[27a klubo]] *[[Testo de Bechdel]] *[[Vespera kanto (poemo)]] *[[Masakro en la muzika festivalo de Re'im]] *[[Eterno]] *[[Mojosa S]] *[[Teorio de la mortinta interreto]] *[[Atako kontraŭ la Amsterdama popolregistrada oficejo]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Lokoj, muzeoj, universitatoj, ktp |- | *[[Gviana kosmodromo]] *[[Bauhaus-Universitato Vajmaro]] *[[Karlsruhea Instituto de Teknologio]] *[[ZKM Centro por Arto kaj Medioj Karlsruhe]] *[[Ostsee (lago ĉe Cottbus)]] *[[Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu]] *[[Antarkta cirklo]] *[[Giant's Causeway]] *[[Svaminarajan Akŝardhamn (Nov-Ĵerzejo)]] *[[Flughaveno Berlino-Brandenburgo]] *[[Ĉefstacidomo de Stutgarto]] *[[Humboldta Forumo]] |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Aliaj: |- | *[[Ever Given (kontenerŝipo)]] *[[Terno (korpa reflekso)]] *[[Dorodango]] *[[Scrum (projekta administrado)]] *[[Agila labormaniero]] *[[Akvofala modelo]] |} == Planoj == {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width: 85%;" ! Planitaj paĝoj: |- | * [[Mikromort]] * [[Fermo]] * [[Aspekto]] * [[Halto]] * [[:en:Longyou Caves]] * [[:en:Clothing_sizes]] * [[Mandato]] * Deksto kaj maldekstro / levo * [[Truko]] * [[Romia dekduedro]] (Roman dodecahedron) * [[Inter]] (pli da ligiloj) * [[Skripto (apartigilo)]] ([[Skripto]]) * [[Keno]] https://reta-vortaro.de/revo/art/ken.html * [[Bela]] (apartigilo) * [[Konzolo]] * dolo (ĵuro) * [[fono]] (en la momento nur alidirekto) * [[ardaĵo]] (Glut) * Tavolette Enigmatiche / Brotlaibidole / [[Enigmaj tabuletoj]] * [[Tim Gallego]] * [[Grafo de St. Germain]] Count of St. Germain * [[dosierformo]] https://komputeko.net/#file%20format * [[Kinfarado]] (aldoni sekcion pri vortoj) * '''[[Anna Andersson (reĝisoro)]]''' * https://en.wikipedia.org/wiki/Thumb_war * [[Campus Galli]] * [[Bruno Latour]] *https://en.m.wikipedia.org/wiki/Bessie_Coleman *https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Supranational_European_Bodies *https://de.wikipedia.org/wiki/Yongle_Dadian *https://de.wikipedia.org/wiki/Stufenbrunnen *[[La ŝipo de Tezeo]] https://en.wikipedia.org/wiki/Ship_of_Theseus *[[Scrum]] *[[Kvarflanka modelo]]: https://en.wikipedia.org/wiki/Four-sides_model *[[The good book]] de a.c. grayling *pli da popularaj serioj *[[Esperanto Variety Show]] *Social Banking *[[Open Data]] *[[Daniel Domscheit-Berg]] *[[Babylon Berlin (televida serio)]] [[Uzanto:Stefangrotz/Babylon Berlin (televida serio)|koncepto]] *[[Deklaro de sendependeco de la ciberspaco]] *[[John Perry Barlow]] *[[Fritz Bauer]] *[[Margaret Hamilton]] |} == Notoj == {{Maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=150|frame-height=150|zoom=8|frame-lat=-25.419633806803937|frame-long=-49.26142130106402 }} <blockquote> === Ĉ Ĝ Ĥ Ĵ Ŝ Ŭ - ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ === </blockquote>|thumbtime=36 == Ŝablonoj kaj kodoj == {{Ŝ|Komentitaj partoj}} {{Ŝ|Sinsekvo}} {{Ŝ|Kolumnoj-listo}} {{Ŝ|Citaĵo el la reto}} {{Ŝ|Aranĝendaj ligiloj}} * #ALIDIREKTI * insource: * <code>insource:/\{\|\ border="1"/</code> * <code> ?action=purge</code> aŭ [[Specialaĵo:Purge]] (forigi cache) == Dark mode == * https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_night_mode_compatibility_on_Wikimedia_wikis/eo * |class=skin-invert-image * https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Frequently_asked_questions * https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting/eo.wikipedia.org * https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Malluma_stilo_/_dark_mode Farita: * [[Ŝablono:TemasPri]] * [[Ŝablono:PorA]] * [[Ŝablono:Ne konfuzu]] * [[Ŝablono:Ĉefartikolo]] * [[Ŝablono:Projektoj]] ([[Ŝablono:Projektoj/styles.css]]) * [[Ŝablono:Ĝermo]] == Honorigoj == {{Honorigo |bildo= WPWP_logo_1.png |teksto= Gratulon pro venko en la 4-a loko en la konkurso '''[[Projekto:Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2020|Vikipediaj paĝoj volas fotojn 2020]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2021 (UTC) }} [[de:Benutzer:Stefangrotz]] [[en:User:Stefangrotz]] [[als:Benutzer:Stefangrotz]] [[tok:jan:Stefangrotz]] k8dtvhv82vpymcx6kupot6oc8go59ro 0 547082 9347570 9325727 2026-04-04T19:54:15Z Sj1mor 12103 9347570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Isabelle Attard''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1969|11|14}} en [[Vendôme]]) estas [[Francio|franca]] [[Politikisto|politikisto]]. Ŝi estas parlamentano en La [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] ekde 2012. == Biografieto == Post kiam ŝi forlasis lernejon, Isabelle Attard laboris por la ĵurnalo ''La République du Centre'' en [[Orléans]], dum ŝi kompletigis studon de historio. Post tio, ŝi vivis en [[Svedio]] kaj studis nordian arkeologion en [[Universitato de Umeå]]. En [[Parizo]] ŝi laboris en la [[Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo|Nacia Muzeo de Natura Historio]] kaj en 2000 ankaŭ akiris diplomon (DEA) pri media arkeologio. Ŝi komencis labori kiel arkeologo kaj aliĝis al partio [[Les Verts]] en 2001. En 2005 ŝi estis direktoro de la Muzeo, en kiu la [[Tapiŝo de Bayeux]] estas ekspoziciata. En la [[Francaj deputitaj balotoj de 2012]] ŝi kandidatis en la kvina balotdistrikto de [[Calvados]] por la nove fondita partio [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] kaj estis elektita al la Nacia Asembleo.<ref>[http://www.assemblee-nationale.fr/14/tribun/fiches_id/605625.asp Mme Isabelle Attard Assemblée Nationale], assemblee-nationale.fr</ref><ref>[http://isabelleattard.fr/ Isabelle Attard, Députée du Calvados]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|de|Isabelle Attard|140649054}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Attard, Isabelle}} [[Kategorio:Francaj deputitoj]] [[Kategorio:Deputitoj de Calvados]] [[Kategorio:Francaj arkeologoj]] [[Kategorio:Francaj muzeestroj]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Parizo 1 Panthéon Sorbonne]] [[Kategorio:Studentoj de Universitato Bordeaux 4]] [[Kategorio:Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)]] cqw2f1s9rzeslg753dc35018x7lhivo 0 554148 9347194 8973088 2026-04-04T12:28:07Z Sj1mor 12103 9347194 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Sepideh Raissadat''' ({{lang-fa|سپیده رئیس‌سادات}}; naskiĝis la {{daton|8|12|1980}}) estas kantistino kaj ankaŭ profesie ludas [[setaro|setaron]]. == Vivo == Ŝi naskiĝis en [[Teherano]] kaj kiam ŝi nur havis 9 jarojn, eklernis muzikon ĉe Parisa kaj samtempe ŝi gvidiĝis de majstroj kiel Ĝavad Laŝkari kaj Milad Kiai. Poste ŝi lernis de Iraĝ Barĥordar okcidentan muzikon kaj ankaŭ Arŝad Tahmasebi kaj Masud Ŝoari instruis al ŝi ludi [[Setaro|setaron]]. Kiam ŝi estis 16-jaraĝa, koni kaj lerni de Parviz Meŝkatian malfermis al ŝi novajn pordojn de Irana muziko kaj tiam ŝi kantis kanzonon nome "konĝ-e saburi" kiu estas komponita de Parviz Meŝkatian. Poste ŝi sukcese finis studi muzikologion en [[Bolonjo]] kaj ankaŭ ŝi dum kelkaj jaroj uzis sciencon de Mohamad Reza Lotfi. Ŝi dum sia sesjara loĝado en [[Italio]] kunlaboris kun [[Vatikano]], Radio kaj televido de [[Italio]] (RAI) kaj [[UNESKO]] pri muziko kaj aliaj aferoj. Ŝi ankaŭ kunlaborante [[BBC]] prezentis tradician muzikon de Irano. Nun Sepide Raissadat loĝas en [[kanado]] kaj en [[Universitato de Toronto]] studas muziketnologion. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.sepidehraissadat.com/ ŝia retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304154327/http://www.sepidehraissadat.com/ |date=2016-03-04 }}, [http://iranian.com/main/blog/pejman7/new-female-hope-persian-classical-music nova espero de tradicia muziko de Irano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160311072734/http://iranian.com/main/blog/pejman7/new-female-hope-persian-classical-music |date=2016-03-11 }} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Iranaj kantistoj]] [[Kategorio:Iranaj muzikistoj]] 5j15662jo2r8xi37mou9ihkomrovdjm 0 565443 9347759 8754010 2026-04-05T05:37:40Z Sj1mor 12103 9347759 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Arctium tomentosum20090912 151.jpg|eta|Ĉe ''[[Carduoideae]]'' (jen la [[felta arktio]], ''Arctium tomentosum''), la florkorbetoj konsistas nur el tubetfloroj]] [[Dosiero:2012 - Last daisy (8085329197).jpg|eta|dekstra|florkorbeto [[ordinara leŭkantemo]] <br /> (''Leucanthemum vulgare''). <br />En la interno troviĝas flavaj tubetforoj, rande blankaj [[langetforo]]j.]] [[Dosiero:Asteraceae_disc_floret.svg|eta|maldekstre|konstruo de tuberfloro:<br /> A ovario <br /> B flortubeto<br /> C stementubeto <br /> D pistilo]] [[Dosiero:Cosmos bipinnatus 09 ies.jpg|eta|makrofoto de tubetfloroj de ''[[kosmoso duoblepinata]]'']] '''Tubetfloroj''' estas la nomo de [[radiosimetrio|radiosimetriaj]] floroj de [[Asteracoj]] (''Asteraceae''), kiuj en la [[kapitulo]] sidas dense unu apud la alia. La kvin kunkreskintaj petaloj havas plej ofte nur mallongajn petalaj pintojn, dum la koronaj tubetoj estas mallarĝaj, formante longan tuban formon. Ĉe la subfamilio ''[[Carduoideae]]'' la kapituloj konsistas nur el tubetfloroj. La reprezentantoj de la subfamilio ''[[Asteroideae]]'' havas kapitulojn kun centraj tubetfloroj kaj randaj [[langetforo]]j. Ankaŭ kelkaj specioj el la familioj de la [[Solanacoj]], [[primulacoj]] kaj [[gencianacoj]] havas al tubero kunkreskintajn petalojn. Iliaj floroj ankaŭ povas esti nomataj tubetfloroj. == Literaturo == * Peter H. Raven, Ray F. Evert, Helena Curtis: ''Biologie der Pflanzen.'' Walter de Gruyter, Berlin 1985, ISBN 3-11-007446-X, S. 412. * Peter Sitte, Hubert Ziegler, Friedrich Ehrendorfer, Andreas Bresinsky: ''Strasburger, Lehrbuch der Botanik.'' Gustav Fischer, Stuttgart, Jena, New York 1991, ISBN 3-437-20447-5, S.808. [[Kategorio:Floroj]] 8i7d6ja61lv5lwpw3eq2pwt6m7xqpj4 0 566737 9347430 9099082 2026-04-04T16:32:51Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9347430 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivana Brlić-Mažuranić''' (naskiĝinta la {{daton|18|4|1874}} en [[Ogulin]], mortinta la {{daton|21|9|1938}} en [[Zagrebo]]) estis [[kroatio|kroata]] [[verkisto|verkistino]]. Ŝi estis la nepino de la poeto Ivan Mažuranić kaj filino de la jurhistoriisto Vladimir Mažuranić. Jam en infanaĝo ŝi verkis poemojn en la lingvoj kroata kaj [[franca lingvo|franca]]. Ŝiaj verkoj tradukitis en multajn lingvojn. Kvarfoje ŝi estis kandidatino por la [[Nobelpremio pri literaturo]]. == Verkaro == === Tradukoj al Esperanto === * ''Pratempaj rakontoj'', eld. Dokumenta Esperanto-Centro (DEC), Đurđevac, 2023, 160 paĝoj, tradukis: J. Pleadin, Z. Seleš, M. kaj A. Gropuzzo, <nowiki>ISBN 9789538182099</nowiki><ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/?inf=7472 Pratempaj rakontoj], eld. DEC, Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023.</ref> * ''Jaša la Dalmato, vicreĝo de Guĝerato,'' Đurđevac, 2025 eld. DEC - porinfana romano inspirita de lokaj fabeloj kaj historiaĵoj, trad. J. Pleadin, 155 paĝoj, <nowiki>ISBN 9789538182211</nowiki><ref>(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=2133 Jaša la Dalmato, vicreĝo de Guĝerat]'', Libroservo de UEA</ref> === En la kroata (elekto) === * ''Valjani i nevaljani'' - Rakonto kaj poemoj por knaboj, Zagreb, 1902 * ''Škola i praznici'' - Antologio poezia kaj rakanta por infanoj, Zagreb, 1905 * ''Slike. Pjesme'' - Zagreb, 1912 * ''[[Mirindaj Aventuroj de Metillernanto Hlapiĉ]] (Čudnovate zgode i nezogde šegrta Hlapića'') - Romano por infanoj, esperantigita far [[Maja Tišljar]].<ref>https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=5687</ref> Zagreb, 1913 * ''Priče iz davnine'' - Fabloj, Zagreb, 1916 * ''Knjiga omladini'' – Rakonto, Zagreb, 1923 * ''Mir u duši'' – Eseo, Zagreb, 1929 * ''Autobiografija'' - Zagreb, 1930 * ''Iz arhive obitelji Brlića u Brodu na Savi'' – Romano familia, Zagreb, 1934–1935 * ''Jaša Dalmatin, potkralj Gudžerata'' – Romano, Zagreb, 1937 * ''Srce od licitara'' – Rakontoj kaj poemoj por adoleskantoj, Zagreb, 1939 * ''Basne i bajke'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.biographien.ac.at/oebl_1/115.pdf Etartikolo leksikona] * {{DNB-Portal|119486202}} * [https://web.archive.org/web/20071012232849/http://www.ivana-brlic-mazuranic.com/ Etbiografio en la kroata] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brlic-Mazuranic, Ivana}} [[Kategorio:Kroataj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] s1h3jcyt0lqskm30h9xghkqqk530q1q 0 570304 9347412 9346553 2026-04-04T15:49:12Z Sj1mor 12103 9347412 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto gravulo}} '''Lidia LIGĘZA''' (naskiĝis en 1942 en [[Nowy Sącz]]) [[pola esperantistino]], [[Filologio|filologo]], poetino, [[Tradukisto|tradukistino]], [[Verkisto|verkistino]] de libroj en Esperanto. == Biografio == Ŝi studis filologion ĉe la [[Jagelona Universitato]] en [[Krakovo]]. En [[1991]] ŝi magistriĝis pri historio de literaturo. Sian magistran laboraĵon "La folklora bazo de ''Klecht Polskich" (Slavaj Fabeloj'') de [[Bolesław Leśmian]]" ŝi publikigis en la scienca revuo ''Pamiętnik Literacki''. Ŝi ankaŭ estas aŭtoro de pluraj publikigitaj sciencaj disertaĵoj pri folkloro en la pola literaturo, inkl. pri la verko de [[Tadeusz Nowak]]<ref>(pl) [https://muzeumpanatadeusza.ossolineum.pl/wydarzenia/pan-tadeusz-w-jezyku-esperanto/ Lidia Ligęza]. Muzeum Pana Tadeusza.</ref>. Ŝi laboris en la Filologia Fakultato de la Jagelona Universitato kiel asistantino de profesoro Kazimierz Wyka<ref>Ligęza, Lidia 1987: ''Aleo Aŭtuna''. Krakovo: la aŭtorino.</ref>, kaj ekde [[1983]], kiel vic-direktorino de la Muzeo de [[Stanisław Wyspiański]], filio de la Nacia Muzeo en Krakovo<ref>Pleadin, Josip 2006: ''Ordeno de Verda Plumo. Leksikono pri Esperantlingvaj Verkistoj''. Đurđevac: Grakokom. 143.</ref>, okupiĝante pri la literatura kaj pentroarta verko de ĉi tiu elstara pola modernisto<ref name=":0">(eo) [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=233 Lidia Ligęza], Edukado.net.</ref>. == Esperanto == Lidia esperantistiĝis en [[1961]]. Kiel studento de la Jagelona Universitato, ŝi ĉeestis la Esperanto-lingvan kurson gviditan de prof. [[Mieczysław Sygnarski|Mieczysław Sygarski]]. Ŝi instruis la internacian lingvon en altlernejaj kursoj kaj internaciaj feriadoj, i.a. dum la Vroclavaj Internaciaj Feriadoj "Ora Pola Aŭtuno" en [[Międzygórze]], organizita de la [[Pola Esperanto-Asocio]] en [[Vroclavo]]. Ŝi estis prezidantino de la Vojevodia Esperanto-Klubo ĉe la Krakova Kulturdomo ''Pałac pod Baranami'' (Palaco sub Ŝafoj). Ĝis [[1983]] ŝi estis redakciano de la revuo ''[[Pola Esperantisto]]'', kunlaborinte al ĝia kresko de kluba revuo al kultura interetna publikigaĵo<ref name=":0" />. De [[1987]] ŝi estis lektorino de Esperanto en la Jagelona Universitato kaj Medicinista Akademio. Ŝi laboris ankaŭ kiel lekciantino en vintraj kaj someraj lernejoj por studentoj de [[Kielce]] en Św. Katarzyna kaj por grandpolujaj studentoj en [[Toruń]]. En [[1991]] Lidia akiris ĉe la [[Akademio Internacia de la Sciencoj|Akademio Internacia de Sciencoj]] (AIS) en [[San-Marino|San Marino]] la titolon de magistrino pri homsciencoj kaj poste ricevis titolon de docentino. Depost [[1995]] ŝi estis ankaŭ profesorino de tiu akademio. Ekde [[1996]] ŝi estis prezidanto de Krakova Esperanto-Societo kaj kunredaktoro de la klubo bulteno ''Apudvistula Bulteno'' . Ŝi laboras kiel [[docento]] pri [[Esperanta literaturo|Esperanto-literaturo]] en la postbakalaŭraj [[Esperantologio|Esperantologiaj Studoj]] en la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewic]]<nowiki/>z en Poznano, sub gvido de prof. [[Ilona Koutny|Ilona Koutna]]. En [[2008]]–[[2010]], ŝi kunlaboris kun la tradukisto [[Tomasz Chmielik]] pri la eldonado de la sendependa kvaronjara revuo ''Spegulo''<ref>(pl) Emilka Jurewicz, ''[https://bialystok.naszemiasto.pl/srody-literackie-w-bialymstoku-lidia-ligeza/ar/c13-683844 Środy Literackie w Białymstoku – Lidia Ligęza],'' Naszemiasto.pl.</ref>''.'' == Verkaro == Ŝi estas aŭtorino de kelkaj sciencaj publikaĵoj pri folkloro en la pola literaturo i.a. pri verko de Tadeusz Nowak, kaj pri modernismo en tiu sama beletro. === Originala verkaro === * ''Aleo aŭtuna. Poemaro en Esperanto'', Krakovo 1987, Krakovo: memeldono, 1987, kun postparolo de [[Tyburcjusz Tyblewski]]. Ĝi enhavas ŝiajn unuajn poemojn, unue publikigitajn en ''Pola Esperantisto.'' * ''Mia eno. Poemoj originalaj kaj tradukitaj'', Krakovo: Behemot, 1996 * ''Limerikoj'', Bielsko-Biała: Kleks, 1999 * ''Promene tra centro de Krakovo. Gvidlibreto'', Krakovo 2008, 2-a eld. 2009 * ''Legende pri Krakovo'', Krakovo, 2008 * ''Klaĉe pri Krakovo'', Krakovo, 2008 * ''Pasintaj kaj nuntempaj polaj kutimoj'', Krakovo, 2010 * ''Epizodoj/Epizody'' (dulingve preparitaj originalaj poemoj), Bjalistoko, 2012 == Tradukarto == Ŝi tre abunde tradukis el la [[pola lingvo|pola]] al [[Esperanto]], turnante sian atenton al modernaj aŭtoroj kaj specialiĝante pri la nuntempa pola poezio<ref>(eo) [https://sezonoj.ru/2017/06/junio-5/ Jubileoj kaj memordatoj en junio 2017], [[La Ondo de Esperanto]], n-ro 6, 2017.</ref>. Krome, ŝi aŭtoris kvar antologiojn kun infanliteraturo en Esperanto. La plej ŝatataj temoj de Lidia estas tre diversaj, de naturo ĝis homaj aferoj (morto, senespero, sekso...). Ŝi estas [[Tradukisto|tradukistino]] al Esperanto, kaj specialiĝas pri la nuntempa pola poezio. Ŝi tradukis ĉirkaŭ 650 poemojn de elstaraj polaj nuntempaj poetoj, inkluzive de [[Konstanty Ildefons Gałczyński]], [[Zbigniew Herbert]], [[Stanisław Wyspiański]] kaj [[Wisława Szymborska]]<ref>http://esperanto.net/literaturo/autor/ligeza.html OLE, Originala Literaturo Esperanta</ref>. ''Pola Esperantisto'' publikigis ŝiajn artikolojn pri la laboro de famaj polaj verkistoj. En la prestiĝa serio "Oriento-Okcidento" n-ro 50 de Universala Esperanto-Asocio, estis eldonita en 2015 granda volumo kun poemoj de [[Wisława Szymborska]] ''Mi inventas la mondon'' (''mi pensas la mondon''), el kiu ŝi tradukis grandan parton al Esperanto. Ŝi ankaŭ esperantigis du teatraĵojn de [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacy]]: ''En malgranda grandbieno (pole: W małym dworku)'' kaj ''La Ŝuistoj''<ref name=":0" /> (pole: ''Szewca''). ''La ŝusitoj'' estas dramo en kiu [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacy]] (Witkiewicz) prezentis bildon de la estonta socio, ankaŭ montrante siajn katastrofajn sentojn pri ĝi. La dramo estas anstataŭaĵo de la ideo de la verkisto pri la mekanizado de la socio kaj la posta kolapso de la [[civilizo]], ĝi estas kritiko de [[revolucio]], [[kapitalismo]], [[komunismo]] kaj [[faŝismo]] . === Tradukoj === * ''La vojo al revoj'' (antologio de la lernanta poezio pole, france kaj Esperante), elektis [[Grażyna Maszczyńska-Góra]], Krakovo, 1993 * ''La poeziaj pejzaĝoj'' (albumo de junularaj poezio, pentroarto kaj fotoarto kun tradukoj en la francan, anglan kaj Esperanton), elektis G. Maszczyńska-Góra, Olimpia Napolska-Kolarz, Krakovo, 1996 * ''Insulo de la milo da ridetoj'' (prozaj fabeloj de la junaj verkistoj tradukitaj en la francan kaj Esperanton), elektis G. Maszczyńska-Góra, Krakovo, 1996 * Lidia Żukowska: ''La sonĝo nefinita''. Kuntradukis [[Andrzej Kołpanowicz]], Krakovo, 1998 * ''Krakovo en suno, nebulo kaj poezio'' (antologio de la infana kaj junulara poezioj), elektis G. Maszczyńska-Góra, Krakovo, 2000 * [[Johano Paŭlo la 2-a]]: ''La roma triptiko'', Krakovo, 2006 * Lidia Żukowska: ''Nesklavigita aŭtuno. Idalia kaj Bonfilo'' (originala poemo kun tradukoj en la germanan, anglan kaj Esperanton), Krakovo, 2006, 2-a eld. 2007 * Danuta Perier-Berska: ''Matenmanĝo sur Venuso kaj aliaj versaĵoj'', Krakovo, 2008 * Wendy Heller: ''Lidia. Życie Lidii Zamenhof'' (traduko al la pola de la angla originalo ''Lidia. The Life of Lidia Zamenhof. Daughter of Esperanto'' kaj de la Esperanto-traduko de Bernhard Westerhoff), Bydgoszcz, 2009 * ''Podlaĥia antologio'' (''Antologia podlaska''), kuntradukis [[Tomasz Chmielik]], [[István Ertl]], Bjalistoko, 2009 * Jan Leończuk: ''Mi forgesis vin miaj arboj'' (''Zapomniałem was moje drzewa''), kuntradukis T. Chmielik, Bjalistoko, 2010 * Zbigniew Patryk: ''ĉio en ordo'' (''wszystko w porządku''), kuntradukis T. Chmielik, Bjalistoko, 2011 * Felicja Raszkin-Nowak: ''Mia stelo'' (''Moja gwiazda''), tradukis T. Chmielik, versaĵojn esperantigis L. Ligęza, Bjalistoko, 2011 * Bajram Karabolli: ''Polino'', tradukis en Esperanton Bardhyl Selimi, kaj en la polan T. Chmielik, L. Ligęza, Bjalistoko 2012 * Małgorzata Iwanowicz: ''La blanka muso'' (''Biała mysz''; poeziaj miniaturoj), Bjalistoko, 2013 * [[Julian Tuwim]]: ''La balo en opero'' (''Bal w operze''), Lodzo – Krakovo, 2013 * ''Kiel dono de la mano'' (''Jak podanie ręki; antologia poezji członków Związku Literatów Polskich w Poznaniu / poezia antologio de membroj de la Asocio de Polaj Verkistoj en Poznano''), Poznano, 2013 * [[Wisława Szymborska]]: ''Mi inventas la mondon'' (''Obmyślam świat''). Serio „Oriento-Okcidento” n-ro 50, sub aŭspicioj de la Universala Esperanto-Asocio. Diversaj tradukintoj, plimulton da poemoj esperantigis L. Ligęza, Bjalistoko, Đurđevac, Krakovo, Świdnik, 2015 * ''Ŝuistoj'', teatraĵo en tri aktoj, (trad.) Lidia Ligęza, Tomasz Chmielik, Walter Żelazny, eld. Bjalistoka Esperantista Societo, 2021. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.staff.amu.edu.pl/~interl/interlingvistiko/Lidia_publ.pdf Listo de verkoj polaj kaj esperantlingvaj de Lidia Ligęza aperintaj ĝis 2013 ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161214011855/http://www.staff.amu.edu.pl/~interl/interlingvistiko/Lidia_publ.pdf |date=2016-12-14 }} * [http://malnova.esperanto.pl/page.php?tid=1304 Poemo "Testamento"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220401022720/http://malnova.esperanto.pl/page.php?tid=1304 |date=2022-04-01 }} * [http://malnova.esperanto.pl/page.php?tid=1305 Poemo "Sur la Faga Monto"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220401022719/http://malnova.esperanto.pl/page.php?tid=1305 |date=2022-04-01 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ligeza, L}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] kieo4y5xy75zt8a9v6w8ix35o2ejzx4 0 570876 9347320 8820563 2026-04-04T13:33:39Z Sj1mor 12103 9347320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ 1384 | dato de morto = {{dato|21|10|1460}} }} '''Dominiko el Prusio''' (germane: ''Dominikus von Preußen'', en la latina varie: ''Dominicus Prutenus, Dominicus Borussus, Dominicus Carthusianus, Dominicus Eloinus''; naskiĝinta ĉirkaŭ 1384 en [[Elbląg]] apud [[Gdansk]], mortinta la {{daton|21|10|1460}} en [[Trier]]) estis [[germanio|germana]] teologo kaj patro de la nuna formo de la [[rozario]]-preĝado. == Vivo == Ĉ. la jaro 1402 li studis ĉe la [[Universitato de Krakovo]]. Ĝis 1409 li estis edukisto, lernejestro kaj notaro en [[Görlitz]], [[Gniezno]], [[Prago]] kaj [[Hejdelbergo]]. En oktobro 1409 li aliĝis al la Kartuzio de Trier sub la prioreco de [[Adolfo el Asindo]]. En 1415 li iĝis mem prioro en la de li kunfondita Kartuzio Marienfloss apud Sierck-les-Bains (departemento [[Moselle]]). Pro sankialoj li revenis en 1421 al Trier kie li ja kontinuige verkadis kaj konsiladis la ĉefepiskopon Otto von Ziegenhain. Inter 1434-1435 Dominiko estis majstro de la [[novicado|novicoj]] en [[Majenco]]. En 1439 li iĝis posteulo de [[Adolfo el Asindo]] kiel [[vikario]] de Sankta Albano. == Verkoj == * Homo Dei creatura * Liber experientiae * Te coeli Reginam laudamus (advento 1409) * Clausulae vitae Christi = Rosarium, Rosarium Beatae Mariae Virginis (ĉ. 1434-1439) * Corona gemaria Beatae Mariae Virginis == Eksteraj ligiloj == * [http://www-app.uni-regensburg.de/Fakultaeten/PKGG/Philosophie/Gesch_Phil/alcuin/philosopher.php?id=524 Etbiografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161020174958/http://www-app.uni-regensburg.de/Fakultaeten/PKGG/Philosophie/Gesch_Phil/alcuin/philosopher.php?id=524 |date=2016-10-20 }} * [http://www.regionalgeschichte.net/rheinhessen/mainz/kulturdenkmaeler/kartaeuser-kloster.html Pri la kartuzio majenca] * [http://www.siercklesbains.fr/tourisme-patrimoine-et-hebergements/lieux-a-visiter/la-chapelle-de-marienfloss Pri la kartuzio de Marienfloss/Franclando] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dominiko el Prusio|1382|1461}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj romkatolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Kartuzianoj]] qxzxdh34updp8oe7w0b1ikatokdh9n1 0 573137 9347145 9001409 2026-04-04T12:04:57Z Sj1mor 12103 9347145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''James Herriot''' (1916-1995) (vera nomo: Alf Wight) estis brita best-kuracisto kaj aŭtoro de tre popularaj libroj pri dombestoj kaj kampara vivo en [[Anglio]], meze de la 20 jarcento. Naskiĝinta la 3an de oktobro 1916. [[Dosiero:James-Herriot-Surgery-Exterior-GCR 7884.JPG|eta|maldekstra|upright|222 px|La bestkuracejo de James Herriot, Kirkgate 23, en Thirsk.]] [[Dosiero:AllCreaturesGreatAndSmallSet-1-GCR 7908.JPG|eta|La tv-filmserio Ĉiuj kreitaĵoj grandaj kaj etaj, Thirsk, [[Jorkŝiro]].]] == Biografio == Li finis mezlernejon kaj sekve studis veterinaran medicinon en Glasgova Kolegio. Diplomita en jaro 1939, li komencis labori en vilaĝo [[Thirsk]] (graflando Yorkshire / [[Jorkŝiro]] en nordorienta [[Anglio]]). Tiujare eksplodis la [[Dua Mondmilito]] kaj li estis vokita soldatservi kiel piloto de [[RAF]] ([[Brita Aerarmeo]]). Kiam finiĝis lia [[militservo]], Herriot revenis labori en la sama vilaĝo kaj loĝis tie ĝis fino de la vivo. Lia laboro ne nur mildigis suferon de la bestoj aŭ savis ilian vivon, sed ankaŭ donis la bonegan eblecon observi vivon de la vilaĝanoj. Herriot volis priskribi tion libroforme, sed ne havis tempon ĉar estis ege okupita per sia profesia laboro. Fine, kiam pasis kvin jardekoj de la vivo, la edzino alfrontis Herriot kun la defio: "James, mi petas - ne plu prokrastu kun via libro kaj komencu ĝin verki." Tial oni povas diri, ke – dank'al persisteco de s-ino Herriot – milionoj da legantoj pasigis belegan tempon vojaĝante per libra imago sur turnovojoj de la monteta Jorkŝiro. Dum kelkdek-jara praktikado kiel besta kuracisto, Herriot vizitis tre multajn kamparanojn kaj ofte devis vojaĝi – eĉ dum pluvaj noktoj aŭ vintra neĝado – al malproksimaj, izolitaj farmoj. == Verkado == James Herriot verkis multe kaj ĝuis surprize grandan popularecon, eble pro tio ke liaj libroj portis aŭtentikan freŝon de la vivo (kiel ĉiuj homoj vivantaj proksime al [[naturo]]). En liaj libroj, ĉiuj figuroj - same homoj kiel bestoj - estas priskribitaj majstre, per simpatia humuro kaj ŝercaj dialogoj. Verŝajne neniu verkisto konis dombestojn tiel bone, kiel Herriot. Li ne devis elpensi fantaziajn situaciojn "el plafono" – ja reala vivo estas ĉiam pli interesa ol fikcio. La kreskanta legantaro instigis lin verki pli kaj [[eldonejo]]j atendis por la sekvaj rakontoj. Por plenumi tiujn bezonojn, Herriot aŭtoris pli ol 20 librojn: 1. Rakontoj * Se ili nur povus paroli /originala titolo: If only they could talk * Tio ne devus okazi al bestkuracisto /It shouldn't happen to a vet * Ne veku lacan bestkuraciston / Let sleeping vet lie * Bestkuracisto en jungilaro / Vet in herness * Bestkuracistoj ne povas flugi / Vet might flly * Bestkuracisto en vorticoj de laboro / Vet in a spin * Sinjoro Dio kreis ilin ĉiujn / The Lord God made them all * Ĉiu viva estaĵo / Every living thing 2. Antologioj: * Ĉiuj kreitaĵoj grandaj kaj etaj / All creatures great and small * Ĉiuj aĵoj, brilaj kaj belegaj / All things bright and beautiful * Ĉiuj aĵoj saĝaj kaj mirindaj / All things wise and wonderful 3. Libroj porinfanaj (kelkaj titoloj elinter 10 verkitaj): * Rakontaro pri hundoj / Dog stories * Kristnaska katido / The Christmas Day kitten * Hundo en vendoplaco / Tha market square dog * Smuĝo, la perdita ŝafideto / Smudge, the little lost lamb * Trezorejo de Herriot por infanoj / James Herriot's treasury for children Herriot kuracis diversajn dombestojn: grandajn kiel ĉevaloj kaj bovinoj aŭ malgrandajn kiel hundoj kaj katoj (ankaŭ kuniklojn kaj birdojn). De tio venis la titolo de lia duon-aŭtobiografia ĉefverko 'Ĉiuj kreitaĵoj, grandaj kaj etaj' – tradukita al multaj lingvoj kaj popularigita per la serena kaj bonhumora film-serio. La filmo montras, iom humure, la vivon kaj profesian karieron de juna James (Jakobo) Herriot, kiu ĵus finis veterinaran kolegion kaj veturas per buso al malproksima vilaĝo por eklabori kiel asistanto de la tre sperta bestokuracisto Siegfried (Zigfredo) Farnon. En la buso li rimarkas junulinon, kiun li poste renkontas en unu el la vilaĝoj.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=m6aquEsK_JQ (1:58).</ref> La komencanta best-kuracisto devas konvinki ĉiujn skeptikajn kamparanojn, ke li vere konas sian profesion. Veturante inter multaj vilaĝoj, James surprize renkontas Helena Alderson kiu montriĝas esti la filino de unu farmisto (la sama kiun li antaŭe vidis en la buso!). Ŝi estas ne nur bela sed ankaŭ interesa fraŭlino, do ne mirinde ke James pli kaj pli ofte vizitas tiun vilaĝon. Lia vizitoj ne vanis ĉar kronis ilin la geedziĝa ceremonio, post kiu la juna s-ino Helena Herriot konstante akompanis sian edzon en lia laboro. La serio konsistas el 90 filmoj - ĉiu daŭras 50 minutojn kaj alportas tute novaj epizodojn, ofte kun granda dozo de bona humoro. Aliflanke, montriĝas ke kuracado de bestoj estas ne nur fascina, sed ankaŭ malfacila laboro. La ĉefaj kvar aktoroj ludis tre bone siajn rolojn, sed precipe inteligente faris tion Robert Hardy kiel la sperta d-ro Farnon. (Tiu kvara estis Tristan, frivola frato de Siegfried Farnon). Neforgeseblas la buntaj tipoj de kamparanoj, ilia vivstilo kaj laboro. Se oni aldonas pitoreskajn pejzaĝojn de la kamparo en norda Anglio, tiam ne surprizas ke oni ege ŝatis televidi ĉiun filmoparton, kutime en dimanĉaj posttagmezoj. === Komentoj de la film-spektantoj === * Tio estas mia favorata filmo: sen pafiloj kaj perforto, sen vulgaraj scenoj. Sprita, gaja lingvaĵo. Tre bona por rigardi en familia rondo. La aktorado estis bonega kaj la pejzaĝoj - fabele ravigaj. * Mi ŝategis tiun filmon, same kiel la librojn de Herriot. Eĉ nuntempe mi volonte ĝin rigardas de tempo al tempo. * Tia filmo venigas serenon al nia vivo kaj trankviligas. Tion ni tre bezonas precipe hodiaŭ, kiam la „moderna” vivstilo konstante altrudas rapidecon! == Verkista heredaĵo kaj Muzeo de James Herriot == [[Dosiero:World-of-James-Herriot-2013.jpg|eta|maldekstra|Enirejo al la Muzeo de James Herriot en Thirsk (2013).]] [[Dosiero:Thirskherriot2.jpg|eta|La Muzeo de James Herriot en Thirsk.]] Populareco de la Herriot-aj libroj vigligis turistan ekonomion en lia vilaĝo Thirsk. Tie, en la domo de la verkisto, oni malfermis Muzeon de James Herriot (''The World of James Herriot'') kie troveblas lia laborejo, [[apoteko]] kaj gastoĉambro kun originalaj mebloj de tiu tempo. Loka turist-agentejo organizas ekskursojn "Laŭ spuroj de d-ro Herriot". Por servi la turistojn, oni malfermis tie tavernon kaj malgrandajn hotelojn en la ĉirkaŭaĵo. Tiel aspektas apoteko de James Herriot. Hodiaŭ ĝi estas parto de la muzeo. En la regiono kie vivis James Herriot, ĉiujare Jorkŝira Agrikultura Societo organizas grandan foiron. Dum tiu tradicia festivalo, la farmistoj prezentas la sukcese kreskigitajn dombestojn (ĉiuj kreitaĵoj, grandaj kaj etaj), kiel ĉevaloj, bovinoj, ŝafoj, porkoj, hundoj, kunikloj, kolomboj. Tiuj plej bonaj partoprenas en la konkurso, kies venkintoj ricevas [[diplomo]]jn kaj fariĝas popularaj pro la intervjuoj en gazeto kaj loka televido. Entute, oni eldonis pli ol 80 milionojn de liaj libroj kaj la filmon rigardis 18 milionoj. Tio influis multajn homojn elekti la profesion de bestkuracisto. [[Universitato de Glasgovo]] fondis bibliotekon, honore al sia fama studento J.Herriot (nome ''The James Herriot Library''). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Herriot, James}} [[Kategorio:Britaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Britoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Britaj humuristoj]] [[Kategorio:Britaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Britaj bestokuracistoj]] [[Kategorio:Britaj romanistoj]] bdyc9ad7ql627th3muwcsik97jrik5a 0 582565 9347380 9054812 2026-04-04T13:50:55Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347380 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Litoria xanthomera amplexus.jpg|eta|Oranĝfemuraj ranoj (''Litoria xanthomera'') dum ampleksumo.]] '''Amplekso''' aŭ '''ampleksumo''' (el la latina ''amplexus'', signife "brakumo") estas tipo de [[Pariĝado|pariĝada kutimo]] montrata de kelkaj ekstere fekundiĝantaj specioj (ĉefe [[amfibioj]] kaj hufokraboj aŭ limuledoj) en kiu masklo alprenas inon per siaj antaŭaj kruroj kiel parto de la pariĝada procezo, kaj samtempe aŭ kun ioma prokrasto, li fekundigas la inajn ovojn ĉar ili estis liberigitaj el la korpo. Ĉe amfibioj, la inoj povas esti kaptitaj ĉe la [[kapo]], [[talio]] aŭ [[akselo]]j, kaj la tipo de ampleksumo estas karaktera de kelkaj taksonomiaj grupoj. Ampleksumo implicas rektan kontakton inter masklo kaj ino, distingite el aliaj formoj de ekstera fekundado kiel [[Frajado|malferma frajado]], en kiu la [[spermo]] kaj la ovoj estas libere lasataj en akvo sen rekta kontakto fare de individuoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikt=amplekso|ReVo=amplek}} * [http://fvc3.com/tadpoles.html Ampleksumado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090703075359/http://fvc3.com/tadpoles.html |date=2009-07-03 }} [[Kategorio:Reproduktado]] [[Kategorio:Amfibioj]] kq54jy9lh6vj24nrm4bb5a4up4n5k3p 0 583736 9347220 8950391 2026-04-04T13:01:39Z Sj1mor 12103 9347220 wikitext text/x-wiki '''KiVa '''estas derivata de la finnaj vortoj "Kiusaamisen Vastainen" aŭ "Kiusaamista Vastustava" (kontraŭ [[ĉikanado]]). La vorto 'kiva' staru por 'amuza' aŭ 'bonetosa' KiVa-lernejoj estas [[lernejo]]j kiuj estas amuzaj kaj kie ĉiuj sentas sin hejme. '''KiVa Koulu''' signifas en la [[finna lingvo]] 'lernejo kontraŭ ĉikanado' per esploro-bazitaj programoj por redukti kaj preventi ĉikanadon. La programo estis evoluigita ĉe la [[Universitato de Turku]] kaj kiun financis la finna ministerio de edukado.  La programo celas provizi konkretajn ilojn por pritrakti la temon ĉikanadon dum la lecionoj. Instruistoj ricevas trejnadon por pli facile rekoni ĉikanadon. Ankaŭ la gelernantoj estas enplektitaj en la programo pere de kundiskutoj, ekzercoj kaj komputilan ludon per kiuj ili povas kompreni kiel ĉikanado funkcias kaj ekscii kio fareblas kontraŭ ĉikanado. Dum la lecionoj oni parolas pri respekto, funkciado en grupo kaj pri ĉikanado<ref>(nederlanda) KiVa school : samen tegen pesten (KiVa lernejo : kune kontraŭ ĉikanado), Kivaschool.nl, p. 3, la 2-an de aprilo 2017.</ref>. La kontraŭĉikanada programo estis efika en [[Finnlando]] kaj tial oni pristudas ĝin en [[Belgio]], [[Nederlando]], [[Italio]], [[Nov-Zelando]], [[Estonio]] kaj [[Kimrio]] kaj en iuj Eŭropaj Lernejoj i.a. tiu en [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]].<ref>(finna) [http://domino.utu.fi/tiedotus/tiedotukset.nsf/b4b4dcb2321eecfcc225726b004c1301/a6e67dd62ba2f615c22572410038a873?OpenDocument KiVa Koulu -hankkeen aloitus 2006]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.kivakoulu.fi/ * http://www.kivaprogram.net/ == Vidu ankaŭ == * [[Ĉikanado]] [[Kategorio:Agreso]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] [[Kategorio:Lernejoj]] [[Kategorio:Mallongigoj]] [[Kategorio:Finnaj vortoj kaj esprimoj]] [[Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj]] [[Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj ekde nekonata dato]] o4z146drmm211d97wde0rx23t9t0tpe 0 583814 9347357 8874022 2026-04-04T13:42:53Z Sj1mor 12103 9347357 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Anton ZINGERLE''' (naskiĝinta la {{daton|1|2|1842}} en [[Meran]], mortinta la {{daton|7|12|1910}} en [[Innsbruck]]) estis [[aŭstrio-Hungario|aŭstra]] filologo klasika. == Vivo == Estante nevo de la [[benediktanoj|benediktana]] prioro [[Pius Zingerle]] li edukitis profundege ĉe la gimnazio de sia naskiĝurbo. Poste li iris al la [[Universitato de Innsbruck]] kie li finis la studojn en 1865. Unue orientiĝante je instruado li deĵoris inter 1864-66 kiel profesoro ĉe la aŭstria gimnazio en [[Verono]]. Tiutempe li vizitis multajn urbojn en Norda [[Italujo]], ĉefe pro sciencaj kialoj. En 1866 li nomumitis profesoro ĉe la imperiestra gimnazio en [[Trento]]. Li ankaŭ estis distrikta kontrolisto por la germanlingvaj lernejoj en [[Tirolo (regiono)|Itallingva Tirolo]]. Post doktoriĝo ĉe la [[Universitato de Tübingen]] Zingerle iris kiel profesoro ĉe la Imperiestran gimnazion de Innsbruck. Tie li habilitiĝis kiel docento universitata. Ĉealterneje li ja iĝis en 1873 neorda profesoro pri klasika filologio, en 1877 orda. Ekde 1887 li estis estro de la seminario klasiklingva. Kiel filologo li ankaŭ okupiĝis pri la dialektoj tirolaj. Zingerle estis tre diligenta fakverkisto. Li eldonis tri memstaraj skribaĵoj: * ''De Halieuticon fragmento Ovidio non abindicando'' (Verona 1865) * ''De Germanico Caesare Drusi filio'' (Trento 1867) * ''Ovidius und sein Verhältniss zu den Vorgängern und gleichzeitigen römischen Dichtern'', 3 kajeroj (Innsbruck 1869–1871): en la unua kajero li skribis pri la rilato de [[Ovidio]] al [[Katulo]], [[Tibulo]], [[Propercio]] - en la dua al [[Kvinto Ennio]], [[Lukrecio]], [[Vergilio]] - en la tria al [[Horacio]]. == Aliaj verkoj == * ''Zu späteren lateinischen Dichtern. Beiträge zur Geschichte der römischen Poesie'', 2 Hefte (1879): Zur Imitatio Horatiana; Ueber Ausonius; Wiederholungen im lateinischen Hexameterschlusse in den verschiedensten Epochen und deren Entstehung; Ueber einen Innsbrucker Codex des Seneca Tragicus; Zu Lucan, Silius, Martial; Zur Behandlung des Mythos von der Bergaufthürmung bei römischen Dichtern; Zu Paulinus Nolanus; Neun metrische Excurse * ''Martial’s Ovid-Studien. Untersuchungen'' (1877) * ''Beiträge zur Geschichte der Philologie. I. Theil: De carminibus latinis saeculi XV. et XVI. ineditis'' (1880): kun multaj poemoj de italaj kaj germanaj humanistoj * ''Kleine philologische Abhandlungen'', 3 Hefte (1871-1882): Petrarca’s Verhältniß zu den römischen Dichtern; Bemerkungen zu den Sulpicia-Elegien des Tibullus; Handschriftliches zu Ovid’s Remedia Amoris; Einiges über die Scene in Sophokles’ Aias K. 646–692; Zur Echtheitsfrage der unter Ovid’s Namen überlieferten Halieutica; Weiteres zu den Sulpicia-Elegien des Tibullus; Zur Erklärung und Kritik einiger Stellen lat. Autoren; Beiträge zur Handschriftenkunde; Zur Kritik und Erklärung lateinischer Schriftsteller; De scriptorum locis, qui ad poenarum apud inferos descriptionem spectant * ''Titi Livii ab urbe condita libri ed. A. Z.'' (Lipsiae 1881) * ''P. Ovidii Nasonis Metamorphos. libri XV'' (Lipsiae 1884). === Artikoloj (elekto) === * ''Zu den Persius-Scholien'' ("Sitzungsberichten der philosophisch-historischen Classe der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften": 97. Bd., 1881) * ''Beiträge zur Kritik der 3. Dekade des Livius'' ("Sitzungsberichten der philosophisch-historischen Classe der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften": 101. Bd., 1882) * ''Studien zu Hilarius von Poitiers'' ("Sitzungsberichten der philosophisch-historischen Classe der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften": 1885) * ''Zu Hildebert und Alanus'' ("Sitzungsberichten der philosophisch-historischen Classe der königlichen Akademie in München": 1881) * ''Zu Livius. Wiener Studien'' ("Zeitschrift für österreichische Gymnasien": 1878, 1881, 1888, 1889) * ''Zu Theophrast'' ("Zeitschrift für österreichische Gymnasien": 1888). Ziingerle ankaŭ verkis por jenaj gazetoj: "Alpenfreund" (Amthor), "Berliner philosophische Wochenschrift", "Deutsche Literatur-Zeitung", "Philologische Rundschau". Zingerle ankaŭ engaĝiĝis pri la eldono de verkoj de la [[patroj de la Eklezio]] laŭ komisio de "Kaiserliche Akademie der Wissenschaften" == Fonto == * Constantin von Wurzbach: "Zingerle, Anton", en: ''Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich'', 60. Theil. Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei, Wien 1891, p. 144–146, kio [https://de.wikisource.org/wiki/BLKÖ:Zingerle,_Anton legeblas tie chi interrete.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zingerle, Anton}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Tirolanoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj pedagogoj]] 8fukabxzl1iltfx3dd3m1wp26zwi64p 0 588108 9347245 9001804 2026-04-04T13:09:41Z Sj1mor 12103 9347245 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo=KLaip. universiteto Gamtos ir matematikos mokslų fakultetas.JPG |bildopriskribo= Historiaj konstruaĵoj de la kampuso de la Universitato de Klaipėda |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo= |moto = ''Čia esi matomas''<br>Vi estas videbla ĉi tie |urbo = |speco = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = LT |situo sur mapo = Klaipėda |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato de Klaipėda''' - ([[litove]] ''Klaipėdos universitetas'', akronime '''KU''') estas [[universitato]] en [[Klaipėda]], [[Litovio]]. Ĝi estis fondita en [[1991]], surbaze de filioj de [[Vytautas-Magnus-Universitato]] kaj [[Universitato Vilno]].<ref>[https://www.edumaritime.net/international/europe/northern-europe informo en la retejo ''edumaritime.com''], alirita la 31-an de majo 2015</ref> Ĝis 2013 tie studis 30 mil studentoj. Ĝi servas al ĉirkaŭ 5 800 studentoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20090209220833/http://www.ku.lt/universitetas/ Klaipėdos universitetas: faktai ir skaičiai"] ({{lt}}). Universitato de Klaipėda, arkivita el la originalo en aŭgusto 2009</ref> Julie 2022 okazis en ĝi [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]] (BET-56). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ku.lt oficiala retejo de la universitato] {{-}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Litovio]] [[Kategorio:Klaipėda]] ipyqb6qtko5xr3ljjtignemgehxhaww 9347247 9347245 2026-04-04T13:10:09Z Sj1mor 12103 9347247 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo=KLaip. universiteto Gamtos ir matematikos mokslų fakultetas.JPG |bildopriskribo= Historiaj konstruaĵoj de la kampuso de la Universitato de Klaipėda |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo= |moto = ''Čia esi matomas''<br>Vi estas videbla ĉi tie |urbo = |speco = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = LT |situo sur mapo = Klaipėda |situo sur mapo = Litovio |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato de Klaipėda''' - ([[litove]] ''Klaipėdos universitetas'', akronime '''KU''') estas [[universitato]] en [[Klaipėda]], [[Litovio]]. Ĝi estis fondita en [[1991]], surbaze de filioj de [[Vytautas-Magnus-Universitato]] kaj [[Universitato Vilno]].<ref>[https://www.edumaritime.net/international/europe/northern-europe informo en la retejo ''edumaritime.com''], alirita la 31-an de majo 2015</ref> Ĝis 2013 tie studis 30 mil studentoj. Ĝi servas al ĉirkaŭ 5 800 studentoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20090209220833/http://www.ku.lt/universitetas/ Klaipėdos universitetas: faktai ir skaičiai"] ({{lt}}). Universitato de Klaipėda, arkivita el la originalo en aŭgusto 2009</ref> Julie 2022 okazis en ĝi [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]] (BET-56). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ku.lt oficiala retejo de la universitato] {{-}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Litovio]] [[Kategorio:Klaipėda]] dspe8g3w9mc1oeknvc0upqrhjvggjct 9347248 9347247 2026-04-04T13:10:19Z Sj1mor 12103 9347248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo=KLaip. universiteto Gamtos ir matematikos mokslų fakultetas.JPG |bildopriskribo= Historiaj konstruaĵoj de la kampuso de la Universitato de Klaipėda |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblemo= |moto = ''Čia esi matomas''<br>Vi estas videbla ĉi tie |urbo = |speco = |establita = |gviadanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = LT |situo sur mapo = Klaipėda |situo sur mapo2= Litovio |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato de Klaipėda''' - ([[litove]] ''Klaipėdos universitetas'', akronime '''KU''') estas [[universitato]] en [[Klaipėda]], [[Litovio]]. Ĝi estis fondita en [[1991]], surbaze de filioj de [[Vytautas-Magnus-Universitato]] kaj [[Universitato Vilno]].<ref>[https://www.edumaritime.net/international/europe/northern-europe informo en la retejo ''edumaritime.com''], alirita la 31-an de majo 2015</ref> Ĝis 2013 tie studis 30 mil studentoj. Ĝi servas al ĉirkaŭ 5 800 studentoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20090209220833/http://www.ku.lt/universitetas/ Klaipėdos universitetas: faktai ir skaičiai"] ({{lt}}). Universitato de Klaipėda, arkivita el la originalo en aŭgusto 2009</ref> Julie 2022 okazis en ĝi [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]] (BET-56). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ku.lt oficiala retejo de la universitato] {{-}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Litovio]] [[Kategorio:Klaipėda]] 7n56ts99qpgjj4rnezozn6oj3prk3a8 0 591649 9347728 8938457 2026-04-05T05:13:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347728 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:POJ text sample.svg|eta|<center>teksto en ''Pe̍h-ōe-jī'']] '''''Pe̍h-ōe-jī''''' ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]: [[Internacia Fonetika Alfabeto|peʔ˩ ue˩ dzi˨]], en Esperanto '''peueĝi''' {{sondosiero|Peh-oe-ji.ogg}}, mallonge '''POJ''' (Parollingva skribo), estas ortografia sistemo por la latinlitera [[transliterumo]] de ĉiuj variaĵoj de la [[minnana lingvo|minnana aŭ sudmina lingvo]], parto de la [[ĉina lingvaro]], kiuj inkluzivas interalie la [[hokla lingvo|hoklan lingvon]] parolatan en [[Tajvano]]. En [[Esperanto]] ĝi do principe nomeblas '''sudmina latinigo'''. Komputila subteno estis evoluigita en [[2004]] kaj ekzistas tiparoj kaj detalaj retaj vortaroj. Eĉ se ekzistis pluraj malsamaj vaiaĵoj de romanigo por skribi la tajvanan, multaj el ili estis derivitaj de Peh-oe-ji. Peh-oe-ji kaj ĝiaj derivaĵoj estas la plej uzata romanigo eĉ nuntempe. == Etimologio == La nomo "Pe̍h-ōe-jī" (ĉine tr. 白話字, ĉine simpligita 白话字, pinjino ''báihuàzì)'' signifas "skribi per parola lingvo", ĉar la sistemo sekvas la principon de [[Fonetiko|fonetika]] notacio. Kiam oni skribas peweji mem, oni uzas la mallongigon “kàu-lô” (ĉine trad. 教羅, ĉine simpligita 教罗, pinjino ''jiàoluō).''. Iuj opinias ke nomi peueĝi "romanigon" estas malĝusta, ĉar ĝi estas pli verŝajne ne helpfonetika sistemo, sed ortografio. == Historio == [[Dosiero:Pa-khek-le Kau-hoe.jpg|maldekstra|eta|<center>teksto de kristana preĝejo en [[Tajnan]] (Tâi-lâm), kiu memorigas pri la katolika misiisto ''Thomas Barclay'']] Evoluigita la sistemo estis de okcidentaj [[kristanismo|kristanaj]] [[misiisto]]j inter la [[16-a jarcento|16-a]] ĝis [[19-a jarcento]] de nia erao, por al [[kristanismo]] konvertigi ĉinojn kiuj enmigris en la koloniajn teritoriojn de [[sudorienta Azio]]. La [[latina alfabeto]] kaj [[Diakrita signo|diakritaj signoj]] estas uzataj por indiki tonojn. Tiu romanigo disvastiĝis en [[Fuĝjano]], [[Tajvano]]. En la mezo de la [[20-a jarcento]], pli ol 100,000 homoj scipovis skribi la romanigitan skribon ''peŭeĝi''. La sistemo ankaŭ estis uzata en la unua [[gazeto]] de [[Tajvano]], nomita ''Tâi-oân Kàu-hoē Kong-pò (Tajvana preĝejaj novaĵoj).'' Peueĝi estis malpermesata dum la epoko de la japania koloniado de Tajvano inter la jaroj 1895 kaj 1945, kaj poste fote kritikata dum la escepta stato de la [[Kuomintango]]-registaro (1947-1987). La japanaj aŭtoritatoj komencis konsideri la skribon peueĝi kiel obstaklo al [[Japana lingvo|japanigo]] kaj potenciala maniero skribi kodojn kaj sekretajn mesaĝojn de revolucia naturo. La Kuomintango estis komence liberala al "lokaj dialektoj" (ĉiuj ĉinaj lingvoj krom [[Ĉina normlingvo|Putonghua]], la ĉina normigita lingvo). La unua registara dekreto kontraŭ lokaj lingvoj estis la dekreto de 1953 malpermesanta la uzon de la japana kaj tajvana en edukado. En 1955 estis malpermesite uzi peveji por [[prozelitismo]]. Klopodoj kontraŭ ''peŭeĝi'' intensiĝis en la malfruaj [[1960-aj jaroj]] kaj fruaj [[1970-aj jaroj]], kiam pluraj publikaĵoj estis malpermesitaj aŭ konfiskitaj por malhelpi la disvastiĝon de la peŭeĝi. En 1964, la uzo de la [[Hokla lingvo|tajvana lingvo]] (''hokia'') en lernejoj estis malpermesita kaj malobservo estis puninda per batadoj, monpunoj, kaj humiligo. La Kuomintango opiniis ke la ĉinoj ne lernu la ĉinan lingvon uzante la romanigitan skribon peueĝi”. Ekzistis vidpunkto, kies apogantoj argumentis ke la Kuomintango decidis ŝanĝi la taktikon de "dividu kaj regu" disvastigante la tajvanan fonetikan alfabeton, mallonge TFA ( ĉine: 台灣 語言音標方案, pinjine: Táiwān yǔyán yīnbiāo fāng.'àyan Yīnbiāo), kiu tiutempe estis akceptita de la plej multaj subtenantoj de tajvanigo. Instruado de la denaska lingvo restas temo de intensa politika debato eĉ en la [[21-a jarcento]]<ref>(en) ''[https://web.archive.org/web/20140903034417/http://www.chinapost.com.tw/news/2003/09/25/41604/Premiers-comments.htm Premier's comments over language status draws anger]'', China Post. [http://www.chinapost.com.tw/news/2003/09/25/41604/Premiers-comments.htm Arkivita el la originalo] la 3-an de septembro 2014, alirite la 31-an de marto 2010.</ref>. En [[Fuĝjano]] la sistemo post la establigo de la [[Popola Respubliko de Ĉinio]] en 1949 forte reduktiĝis favore al [[pinjino]]. Nuntempe la sistemo peueĝi precipe uziĝas de tajvanaj kristanoj kaj de kristanaj ĉinoj en [[sudorienta Azio]]. Ĝis 1955, pli ol 2,3 milionoj da libroj estis presitaj en peueĝi kaj studo de 2002 mencias 840 malsamajn peueĝi-tekstojn. Krom la Vikipedio en la sudmina lingvo, ekzistas kelkaj edukaj materialoj, religiaj tekstoj, lingvaj, medicinaj kaj geografiaj tekstoj. == Kultura heredaĵo == La [[Nacia Universitato Cheng Kung]] organizis internacian simpozion kies temo estis "Protekto kaj Regenerado de Kultura Heredaĵo", kiu celis esprimi antaŭ la internacia komunumo, ke tajvananoj intencas peti ke popola skribo kaj ilia kulturo estu nemateria kultura heredaĵo agnoskita de Unesko. == Bibliografio == (ĉine) Ang Ui-jin. Taiwan Fangyan zhi Lü (Vojaĝo Tra Tajvana Regiona Parolado).Tajpeo: Avanguard Publishing, 1992, ISBN 957-9512-31-0 . (angla) Chiung, Wi-vun Taiffalo. ''Language, Identity and Decolonization'' (Lingvo, Identeco kaj Malkoloniigo).Tainan: Nacia Universitato Cheng Kung, 2005, ISBN 957-8845-85-5. (angla) [http://uibun.twl.ncku.edu.tw/chuliau/lunsoat/english/romantw/roman-tw-v.pdf&#x20;Taiwan Romanization and Language Planning in Taiwan] (PDF) (angla) Chiung Wi-vun, ''Exploring The Stories Of Peh-Oe-Ji'', eld. Nacia Muzeo de Tajvana Literaturo (NMTL) kaj la Tajvana Latiniga Asocio (Taiwan Romanization Association, mallonge TRA).{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == [[Minnana lingvo]] [[Nacia Universitato Cheng Kung]] [[Pinjino]] [[Cai Yuanpei]] == Eksteraj ligiloj == (ĉina trad.) [https://tlh.org.tw/tai/ Tajvana latiniga asocio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251205030541/https://tlh.org.tw/tai/ |date=2025-12-05 }} (TRA) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ĉina lingvaro]] [[Kategorio:Romanigo de la ĉina]] [[Kategorio:Lingvoj de Tajvano]] [[Kategorio:Alfabetoj bazitaj sur la latina]] gy13mmrt66jn7jg1s50mj2vo0rjbgs4 0 593174 9347770 8529324 2026-04-05T05:43:08Z Sj1mor 12103 9347770 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 29490 ''Myslbek'' |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 29490 Myslbek |Aliaj_nomoj = '''1997 WX''' |Dato_de_malkovro = {{dato|19|novembro|1997}} |Malkovrinto = [[Petr Pravec]] |Loko_de_malkovro = [[Ondřejov (Distrikto Prago-oriento)|Ondřejov]] ([[Ĉeĥio]]) |Epoko = 2458000.5 {{dato|4|septembro|2017}} TDB |Granda_duonakso = 350,431 [[1 E9 m|Gm]] (2,342 [[Astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 325,895 Gm (2,178 AU) |Apoapsido = 374,967 Gm (2,507 AU) |Discentreco = 0,07002 |Periodo = 1309,528&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(3,585&nbsp;[[jaro]]j) |Klinangulo = 7,990° |Meza_anomaliangulo = 173,805°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|4|septembro|2017}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 9,056° |Argumento_de_periapsido = 30,526° |Terdistanco_min = 177,739 [[1 E9 m|Gm]] (1,188 [[Astronomia unuo|AU]]) |Diametro = 3,174 ± 0,235 km |Albedo_geom = 0,366 ± 0,031 |Absoluta_magnitudo = 14,4 }} '''29490 ''Myslbek''''' estas tre malgranda treege hela asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|19|novembro|1997}} de la [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[astronomo]] [[Petr Pravec]] elde la [[Observatorio de Ondřejov]] ([[Distrikto Prago-oriento|Prago-oriento]], [[Ĉeĥio]]). == Nomo == Ĝi estis nomita en memoro de la ĉeĥa [[skulptisto]] [[Josef Václav Myslbek]] ([[1848]]–[[1922]]), reprezentanto de la [[realismo (arto)|realismo]]. Lia plej bona verko estas la [[surĉevala statuo]] pri [[Sankta Venceslao]], [[Patrona Sanktulo]] de la ĉeĥa nacio, ĉe la supro de la [[Venceslaa Placo]] en [[Prago]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|29490-myslbek-1997-wx}} {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (29001–30000)#29451-29500|Listo de asteroidoj (29001 – 30000)]] |antaŭ = [[(29489) 1997 WQ]] |periodo = '''29490 ''Myslbek''''' |post = ''[[29491 Pfaff]]'' }} {{DEFAŬLTORDIGO:Myslbek}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Petr Pravec]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997]] k91erksbsxijqti0y2upmwd7qjsw4vg 0 596617 9347359 8973202 2026-04-04T13:43:14Z Sj1mor 12103 9347359 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gustav Friedrich von HETSCH''' (naskiĝinta la {{daton|29|9|1788}} en [[Stuttgart]], mortinta la {{daton|7|9|1864}} en [[Kopenhago]]) estis [[danio|dana]] arkitekto kaj pentristo de [[germanio|germana]] origino. Li apartenas kulturhistorie al la t.n. [[Ora epoko (Danio)]]. == Vivo == La filo de la pentristo [[Philipp Friedrich von Hetsch]] ekstudis matematikon ĉe la [[Universitato de Tübingen]]. Sed jam post du jaroj li revenis al Stuttgart por ekstudenti en la fako arkitekturo ĉe [[Gottlieb Christian Eberhard von Etzel]]. Post la iro de la patro al [[Parizo]] en la jaro 1808-a Gustav Friedrich sekvis lin. Tiuloke li studis ekde 1809 ĉe [[Nacia Altlernejo de Belartoj]] ĉe la profesoroj [[Charles Percier]] kaj [[Louis-Hippolyte Lebas]]. Apogate per instruistoj Hetsch iĝis kunlaboristo de [[Jean-Baptiste Rondelet]]. Post kelkaj antaŭlaboroj Hetsch iĝis la ĉefarkitekto de Rondelet dum la konstruado de la [[Panteono de Parizo]]. Pro malfavora kondiĉaro politika li devis bedaŭrinde reveni en Germanujon en 1812 kaj denove en Stuttgart li eksetlis. Samloke li ekzamenitis kaj ricevis la ĉefarkitektan majstrecon. Ĉar la [[Napoleonaj Militoj]] malhelpis ĉian profesiadon Hetsch ekvojaĝis al [[Romo]]. Tie li konatiĝis kun la dana arkitekto [[Peder Malling]], kiu peris kontakton i.a. kun la pejzaĝisto [[Johan Fredrik Eckersberg]] kaj la skulptisto [[Bertel Thorvaldsen]]. Dum la reiro de Malling en oktobro 1815 Hetsch simple sekvis lin. Jam en 1816 li estis dungita kiel docento ĉe la Lernejo pri ornamaĵoj, kie li instruis estontajn arkitektojn. Ĝi estis parto de la [[Reĝa Dana Akademio de Arto]] kaj ankaŭ subtenitis de ĝi. Por bone instrui Hetsch ekkolektis desegnaĵojn modelajn. Ilin aĉetis en 1818 la dana kortego disponigante la tuton por daŭra uzo. Baldaŭ li konatiĝis ankaŭ kun la arkitekto [[Christian Frederik Hansen]]. En 1820 li iĝis akademiano, en 1822 dana ŝtatanano. 34-jaraĝa li vokitis ĉe la Reĝan Danan Akademion de Arto kiel profesoro, kie li respondecis unuarange pri la skizoj de la Nova sinagogo, de kelkaj [[universitato de Kopenhago|universitateroj]] kaj la katolika Ansgar-kirko (Kopenhago). Kune kun Christian Frederik Hansen li aranĝis la internon de Kastelo [[Christiansborg]]. Tiam la korteganoj atentiĝis pri li kaj estrigis lin ĉe la Dana porcelanmanufakturejo reĝa. Inter 1829 kaj 1830 li vojaĝis tra Germanujo, Franclando kaj Italujo por postflari novajn konstrustilojn. En 1851 li vizitis en ŝtata delegacio la [[internacia ekspozicio|Internacian ekspozicion]] en [[Londono]], en 1885 la saman eventon en [[Parizo]]. En 1902 [[Edvard Harald Bentzen]] kreis monumenton por Hetsch kiu starigitis en la dana ĉefurbo. == Familiaĵoj == Hetsch nuptis en la 28.8.1823 Annette Hansen (1795–1827), filino de la amiko Christian Frederik Hansen. Post ties frua morto en 1827 li edzinigis en 1829 la fratinon de la mortinta edzino Carolina Amalie Augusta (1800–1874). Kun ŝi li havis unu filon, la pentriston [[Christian Fredrik Hetsch]] (1830–1903). == Verkoj == * ''Anleitung zum Studium der Perspective und deren Anwendung''. Tauchnitz, Leipzig 1894 * ''Fortenigner for Haandvaerkere'' (modelaj folioj por metiistoj). Gyldendal, Kopenhagen 1839/42 (12 Teile) * ''Religion der Karthager''. Mit 4 Kupfertafeln und einer architektonischen Erklärung. Schubothe, Kopenhagen 1824 (12 partoj) == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Gustav Friedrich von Hetsch | revizio = 170197699 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-biographie.de/gnd116778725.html#ndbcontent Biografio ĉe NDB] * {{DNB-Portal|116778725}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hetsch, Gustav Friedrich von}} [[Kategorio:Danaj arkitektoj]] [[Kategorio:Germanaj arkitektoj]] [[Kategorio:Danaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] gp27u3kf9yb4q05cixwf2e6fs6rqoff 0 599259 9347330 8758564 2026-04-04T13:35:49Z Sj1mor 12103 9347330 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zuzanna STROMENGER''' (naskiĝis la 28-an de decembro 1925 en [[Varsovio]], mortis la 31-an de marto 2011) – pola [[biologo|biologino]], spertulino pri [[zoologio]], [[hidrologio]] kaj [[etologio]], publicistino, tradukistino, defendantino de [[bestaj rajtoj]]. == Vivo == Ŝi estis filino de muziksciencisto Karol Stromenger kaj nepino de komponisto Henryk Melcer. Dum la [[dua mondmilito]] batalis en la [[ribelo de Varsovio]] kiel kurierino de [[Pola Enlanda Armeo]]. En Varsovio finis [[mezlernejo]]n kaj poste akiris magistrecon pri [[filozofio]] kaj [[doktoro|doktorecon]] pri [[biologio]] en la [[Universitato de Lodzo]]. Zuzanna Stromenger [[lekcio|lekciis]] en [[altlernejo]]j. Aŭtorino de dekkelkaj libroj kaj kunaŭtorino de pluraj [[traduko]]j. Ŝi publikigis preskaŭ 300 artikolojn [[scienco|scienckarakterajn]], [[popularigo de scienco|sciencpopularigajn]], didaktikajn, [[leksikografio|leksikografiajn]] kaj konsultajn. Redaktorino de pluraj kolektivaj eldonaĵoj. == Distingoj == * Kavalira Kruco de la Ordeno Renaskiĝinta Pollando * Varsovia Ribel-Kruco * Ora Distingilo de la Asocio de Best-Amikoj * Distingilo ''Merita Populariganto de [[Scio]]'' * Distingilo ''Merita Kultur-Aganto'' * Distingilo ''Pro Meritoj por [[Mazovio]]'' == Bibliografio == * [http://ksiazki.wp.pl/aid,6539,nazwisko,Zuzanna-Stromenger,autor.html?ticaid=1c0f2 Biogram w serwisie ksiazka.wpl.pl] Vivkuro en servilo ksiazka.wp.pl * [http://ahm.1944.pl/Zuzanna_Stromenger/1 Archiwum Historii Mówionej] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304093112/http://ahm.1944.pl/Zuzanna_Stromenger/1 |date=2016-03-04 }} Arkivo de Parola Historio {{Projektoj}} {{Vivtempo|Stromenger, Zuzanna}} [[Kategorio:Polaj biologoj]] [[Kategorio:Partoprenantoj de la Varsovia ribelo]] 5n9xcpgreyo3m7qy8k5jn1c8aq0ggp1 0 606968 9347844 9271259 2026-04-05T07:04:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347844 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Philippe BLANCHET''' ([[Marseille]], 25-a julio [[1961]]<ref name="prefics.org2">[http://archive.wikiwix.com/cache/20120425201659/http://www.prefics.org/membres/pdf/BLANCHET_Philippe.pdf Philippe Blanchet] {{pdf}}</ref>) estas franca [[lingvisto]] kiu specialiĝis en sociolingvistiko<ref>(franca) Introduction générale (ĝenerala enkonduko)[http://www.sociolinguistique.fr/]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, fako kiun li instruas ĉe la universitato Rennes II.<ref>(franca) [https://perso.univ-rennes2.fr/philippe.blanchet#ancre_cv Vivkuro, Université Rennes II]</ref> <ref>(franca) [http://data.bnf.fr/12039882/philippe_blanchet/ Philippe Blanchet] </ref> ==Biografio == Philippe Blanchet estas profesoro de [[Sociolingvistiko|socilingvistiko]] kaj didaktiko de lingvoj al la Universitato Rennes II, Alta-Bretonio. Li estas fakulo de la [[Provenca lingvo|provenca]] lingvo, de la variantoj de la franca kaj de la [[Plurlingveco|plurilingvismo]] en [[Franclingvio|franclingvujoj]]<ref>(franca) [http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12039882m Philippe Blanchet] sur la katalogo de la franca nacia biblioteko.</ref>. Li kunlaboras regule kun [[Henriette Walter]], [[Louis-Jean Calvet]] kaj multnombraj lingvistoj. Li estas spertulo por pluraj internaciaj organizaĵoj kaj gvidas plurajn internaciajn esplorprogramojn<ref name="prefics.org2" />. La ellaborado de la koncepto ''glottophobie'' (lingvofobio) kiu temas pri «lingva diskriminacio» en multaj kuntekstoj estas priskribata en lia verko ''Discriminations: combattre la glottophobie'' ''(2016)'' kaj ricevis multan atenton.<ref>Blanchet, Ph., 2016, [https://www.cairn.info/revue-langage-et-societe-2016-2-page-133.htm Discriminations : combattre la glottophobie], Paris, Textuel, 192 p.</ref><ref>(franca) Marielle Rispail, «Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie»,sur la retejo de la ''[https://lidil.revues.org/4015 Revue de linguistique et de didactique des langues]'' Lidil [rete], 53 | 2016, la 1-an de januaro 2017, alirite la 23 marto 2018. URL : <nowiki>http://journals.openedition.org/lidil/4015</nowiki></ref> Philippe Blanchet estas ankaŭ poeto kaj verkisto en la [[Provenca lingvo|provenca]]. Li ricevis la ''Grandan Literaturan Premion de la Provenco'' (fr. ''Grand prix littéraire de Provence'') en 2001 pro sia literatura verkaro<ref>(franca) Philippe Blanchet, [https://www.canal-u.tv/auteurs/blanchet_philippe Canal-u].</ref>. == Verkaro (elekto) == * Blanchet, Ph., 2016, ''Discriminations : combattre la glottophobie'', Paris, Textuel, 192 p., reeldono 2018, Lambert-Lucas. * kune kun Coste D., (dir.) ''Regards critiques sur la notion d’ «interculturalité». Pour une didactique de la pluralité linguistique et culturelle'', Paris, L’Harmattan, 2010, 192 p. * kune kun Robillard, D. de (koord.), 2012, ''L'implication des langues dans l'élaboration et la publication des recherches scientifiques : l'exemple du français parmi d'autres langues'', collection Français & Société 24, Fernelmont / Bruxelles, EME, 81 p. * kune kun Becetti, A. kaj Colonna, R. (dir.), 2013, ''Politiques linguistiques et plurilinguismes : du terrain à l'action glottopolitique'', Paris, L'Harmattan, 204 paĝoj. ==Vidu ankaŭ== * [[Sociolingvistiko|Socilingvistiko]] * (franca) [[:fr:Glottophobie|Glottophobie]] (lingvofobio aŭ lingva diskriminacio) ==Eksteraj ligiloj== * (franca) [http://perso.univ-rennes2.fr/philippe.blanchet Persona slipo Universitato Rennes 2] * (franca) ''[https://www.youtube.com/watch?v=DS1DDYz1IP8 De la didactique des langues à la didactique du plurilinguisme],'' prelego en kiu li analizas la lingvopolitikon en Eŭropo. * (franca) ''[https://www.youtube.com/watch?v=3D_ABYMMPak&t=318s Glottophobie : quand la langue devient une arme social]''e, pri kio estas [[lingva diskriminacio]]. ==Referencoj== {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Blanchet, Philippe}} [[Kategorio:Francaj lingvistoj]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] [[Kategorio:Lingva justeco]] rqn1ad8jwogepsawrj0zd7ehhpzia17 0 608925 9348004 9285368 2026-04-05T11:32:24Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9348004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Piotr Szychowski''' aŭ '''Petro Ŝiĥovski''' (naskiĝis la [[6-an de julio]] [[1981]] en [[Vroclavo]]) estas d-ro habil., adjunkto de Muzika Akademio je la nomo de [[Ignacy Jan Paderewski]] en [[Poznano]], mondfama [[pianisto]], filo de univ. d-rino Zofia Szychowska. (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://amuz.edu.pl/piotr-szychowski-2/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200923140908/https://amuz.edu.pl/piotr-szychowski-2/ |arkivdato=2020-09-23 }}</ref>, <ref>http://www.piotrszychowski.pl/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180421174143/http://piotrszychowski.pl/ |date=2018-04-21 }}</ref>, <ref>https://www.google.com/search?q=piotr+szychowski&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=z-hXt9g5TGENBM%253A%252CfOP2Y2IM5k4PwM%252C_&usg=__t0_pcSbbsueBuGXtVMagTAJ7w6I%3D&sa=X&ved=0ahUKEwjauPeeqNPZAhUK_KQKHeCxDBMQ9QEIODAF&biw=1024&bih=469#imgrc=z-hXt9g5TGENBM:</ref>, <ref>https://www.youtube.com/watch?v=kN7iyJgn_uc</ref>, <ref>https://www.youtube.com/watch?v=JkTxLbyEpXw</ref>, <ref>http://gorzow.wyborcza.pl/gorzow/7,36844,23147136,piotr-szychowski-i-jego-goscie-koncert-jubileuszowy-pianisty.html?disableRedirects=true</ref>, <ref>https://www.facebook.com/pg/LubuskiUrzadWojewodzki/photos/?tab=album&album_id=1836587829704830</ref>, <ref>https://www.youtube.com/watch?v=gBa1lilil84&feature=share</ref>, <ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10201336420692005&set=a.2436116121776.83806.1817927131&type=3&theater</ref>). Li estas unu el la plej eminentaj pianistoj de la juna generacio en Pollando. == Biografio == === Muzika edukado === [[Dosiero:Akademia Muzyczna Poznań noc RB1.JPG|eta|Muzika Akademio je la nomo de [[Ignacy Jan Paderewski]] en [[Poznano]] (nokte)]] [[Dosiero:Berlin UdK Fasanenstraße.jpg|eta|dekstra|200px|<center>[[Universitato de Artoj Berlino]], konstruaĵo ĉe la Fasanenstraße]] [[Dosiero:Philharmonie 1a.jpg|eta|rekta=1.5|Ĉefa enirejo de la [[Berliner Philharmoniker|Filharmonio de Berlino]]]] [[Dosiero:Jose Carreras Royal Albert Hall 2001.jpg|eta|150px|maldekstra|[[José Carreras]]]] Li ludas la pianon ekde la aĝo de 7 jaroj. [[Dosiero:Royalfestivalhall.jpg|eta|150px|[[Royal Festival Hall]] ([[Esperante]]: reĝa festohalo) dum la remalfermo-solenaĵoj en la 2008 post la renovigo]] Li estas absolvento de la Ŝtata Muzika Liceo je la nomo de [[Karol Szymanowski]] en [[Vroclavo]] en la klaso de [[fortepiano]] de prof-ino Janina Butor. Li finis kun la distingo la Muzikan Akademion je la nomo de [[Ignacy Jan Paderewski]] en [[Poznano]] en la klaso de fortepiano de prof. Waldemar Andrzejewski (vidu la apudan foton). Dum la jaroj 2005-2009 li studis en la [[Universitato de Artoj Berlino]] ([[germane]] Universität der Künste Berlin /UdK Berlin) en la klaso de fortepiano de prof. Rainer Becker (vidu la apudan foton). Li perfektigis sian lertecon en la majstraj kursoj sub la gvido i.a. Dang Thai Son, Bernard Ringeissen, Klaus Hellwig, Hans Leygraf, Ryszard Bakst, Viktor Mierĵanov kaj Andrzej Jasiński. === Kariero === En la jaro 2009 li akiris la titolon de doktoro de arto kaj li ricevis sian nomumiĝon al la posteno de adjunkto en la Katedro de Fortepiano en la Muzika Akademio je la nomo de [[Ignacy Jan Paderewski]] en [[Poznano]]. Januare 2009 li debutis en la [[Berliner Philharmoniker|Filharmonio de Berlino]] (vidu la apudan foton) kun la Das Sinfonie Orchester Berlin ludante Fortepianan Koncerton c-moll KV491 de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. En julio 2010 li koncertis kun konata [[Hispanio|hispana]] [[tenoro]] de [[Opero]] [[José Carreras]] (vidu la apudan foton) antaŭ la 10 mil da publiko (spektantaro) kadre de la speciala koncerto en „Motoarena” okaze de la 777-jara jubileo de [[Toruno]], la urbo de fama pola astronomo [[Nikolao Koperniko]]. En la jaro 2017 li habilitiĝis en tiu Muzika Akademio je la nomo de [[Ignacy Jan Paderewski]] en [[Poznano]]. Ekde la 12a de decembro 2018 li kiel universitata profesoro instruis pianistojn en [[Ĉinio]] (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10210289088303100&set=a.3051846554652&type=3&theater</ref>). En aprilo 2019 turnee koncertis en [[Ĉinio]] (<ref>https://mp.weixin.qq.com/s/RIsKyUtUbRT7VNQandrNCA</ref>). [[Dosiero:Chopinfest.jpg|eta|"Chopinfest", la Festivalo de la "Subĉiela Muziko de [[Ŝopeno]]" en Radomyśl/Radomyŝl en la [[Ĵitomira provinco]] en [[Ukrainio]]]] Li koncertis en la plej prestiĝaj koncertejoj kaj salonoj de Eŭropo kaj la mondo, i.a. en [[Londono]] (Purcell Room/[[Royal Festival Hall]] / [[Esperante]]: reĝa festohalo, vidu la apudan foton), [[Vatikano]], [[Moskvo]], [[Edinburgo]], [[Budapeŝto]], [[Bukareŝto]] (Ateneul Roman), sed ankaŭ en [[Ŝanhajo]] (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10201336420692005&set=a.2436116121776.83806.1817927131&type=3&theater</ref>), [[Bejruto]], naciaj filharmonioj en [[Sofio]], [[Murmansko]], [[Krasnodaro]], [[Podgorico]] kaj [[Varsovio]]. Li koncertis dum la 1-a Festivalo de la "Subĉiela Muziko de [[Ŝopeno]]" ("Chopinfest") en Radomyśl (Radomyŝl) en la [[Ĵitomira provinco]] en [[Ukrainio]] (vidu la afiŝon de la Festivalo). Li partoprenis en la prestiĝaj pianist-festivaloj en [[Berlino]], [[Romo]], [[Duszniki-Zdrój]] (vidu la suban foton de "La Biendomo de [[Ŝopeno]]" en [[Duszniki-Zdrój]] en kiu okazas la Internaciaj Festivaloj de [[Ŝopeno]]), [[Varsovio]] kaj aliaj. <gallery widths=160 heights=140> Międzynarodowy Festiwal Chopinowski w Dusznikach-Zdroju 2017 04.jpg|"La Biendomo de [[Ŝopeno]]" en [[Duszniki-Zdrój]] (nokte) en kiu okazas la Internaciaj Festivaloj de [[Ŝopeno]] Międzynarodowy Festiwal Chopinowski w Dusznikach-Zdroju 2017 05.jpg|La interno de "La Biendomo de [[Ŝopeno]]" en [[Duszniki-Zdrój]] dum la la Internacia Festivalo de [[Ŝopeno]] </gallery> [[Dosiero:Kiev Philharmony.jpg|dekstra|200px|eta|Nacia Filharmonio en [[Kievo]]]] [[Dosiero:Philharmonic Hall Liverpool.jpg|eta|dekstra|200px|La Reĝa Filharmonio en [[Liverpolo]]]] [[Dosiero:Filharmonia Gorzowska.jpg|eta|Filharmonio en [[Gorzów Wielkopolski]]]] Printempe 2012 li faris koncert-turneon tra [[Ukrainio]] (La Nacia Filharmonio en [[Kievo]], vidu la apudan foton, filharmonioj en [[Ĥarkovo]] kaj [[Donecko]]), kaj li ankaŭ koncertis kun la fortepiana [[recitalo]] en la Reĝa Filharmonio en [[Liverpolo]] (vidu la suban foton). Li kunlaboras kun pluraj institucioj, organizaĵoj kaj asocioj kaj li popularigas sciencon kaj arton: * 1. Pol-Itala Fondaĵo je la nomo de [[Frédéric Chopin]] - li estas en ĝi la ano de la Kontrola Konsilio * 2. Festivalo, la Somera Ĉambra Muziko en [[Drezdenko]] (<ref>http://gorzow.wyborcza.pl/gorzow/1,36844,16339468,Beethoven_w_Drezdenku__Gra_Piotr_Szychowski.html{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) – ano de la Program-Konsilio * 3. Festivalo, la Somera Ĉambra Muziko en [[Gorzów Wielkopolski]] (vidu la suban foton) kaj en [[Krzyż Wielkopolski]] (<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.wimbp.gorzow.pl/pierwszy-koncert-z-cyklu-8222klasyka-muzyczna-w-ksia-2943/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20241127191621/https://www.wimbp.gorzow.pl/pierwszy-koncert-z-cyklu-8222klasyka-muzyczna-w-ksia-2943/ |arkivdato=2024-11-27 }}</ref>, <ref>http://www.mgokkrzyz.pl/news,iv-letnie-spotkania-kameralne,432,27</ref>) – ano de la Program-Konsilio * 4. Festivalo, la Somera Ĉambra Muziko en [[Witnica]] (<ref>http://parafiawitnica.pl/news/zakonczenie-iii-letnich-spotkan-kameralnych-w-witnicy/{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) – ano de la Program-Konsilio * 5. Societo de la Amantoj de Orgen- kaj Ĉambra Muziko “Sauerianum” – ano de la Societo * 6. „Study in Poznań” / "Studado en Poznano" – la projekto realiigita fare de la Fako pri Disvolviĝo de la Urba Oficejo en Poznano (kadre de la programo "Universitata kaj Scienca Poznano") - ano de la ensemblo-grupo * 7. Kun la klasika muziko sub pajlan tegmenton "[[Drezdenko]] 2017" – la artista direktoro * 8. Li koncertis dum la 12-a Internacia Pianista Festivalo 2020 en la Reĝa Urbo [[Krakovo]], bonvolu aŭdi lian unuhoran [[recitalo]]n kadre de la Festivalo kiu okazis la 16-an de oktobro 2020(<ref>https://www.youtube.com/watch?v=IYiMYzW7bJU&feature=share</ref>). Kiel [[pedagogo]] li gvidis la majstro-kursojn kaj pianistajn artajn ekzercadojn: * 1. 11-14.04.2017 Li gvidis kiel pedagogo la Majstro-Kurson en [[Pekino]] ([[Ĉinio]]) (China Service Center for Friendship and Cooperation with Foreign Countries) * 2. 10.05.2017 La Majstro-Kurso en [[Taiyuan]] ([[Ĉinio]]) * 3. 17.04.2016 La Majstro-Kurso en [[Pekino]] ([[Ĉinio]]) (China Service Center for Friendship and Cooperation with Foreign Countries) * 4. 15-16.04.2016 La Majstro-Kurso en Hebi ([[Ĉinio]]) * 5. 14.04.2016 La Majstro-Kurso en [[Pekino]] ([[Ĉinio]]) * 6. 10-13.04.2016 La Majstro-Kursoj kun lekcioj kaj la pianista koncerto en [[Shenzhen]] ([[Ĉinio]]) * 7. 9.04.2016 La Majstro-Kurso en [[Pekino]] ([[Ĉinio]]) * 8. 8.02.2015 La Majstro-Kurso en [[Pekino]] ([[Ĉinio]]) (China Service Center for Friendship and Cooperation with Foreign Countries) * 9. 20-24.05.2015 La Majstro-Kurso en Muzika Konservatorio en [[Navaro]] (Conservatorio G.Cantelli di Novara) ([[Italio]]) * 10. 25-28.09.2014 La Majstro-Kurso en Muzika Konservatorio de G.B.Martini en [[Bolonjo]] (Conservatorio di Musica G.B.Martini di Bologna) ([[Italio]]) * 11. 22-24.08.2014 La Majstro-Kurso en [[Pekino]] ([[Ĉinio]]) * 12. 30.06–04.07.2013 La Majstro-Kurso en Muzika Konservatorio en [[Verono]] (Conservatorio di Musica di Verona) ([[Italio]]) * 13. 12.12.2012 La Majstro-Kurso en Muzika Konservatorio de la [[Sankta Cecilo]] en [[Romo]] (Conservatorio Santa Cecilia di Roma) ([[Italio]]) * 14. 26-28.09.2012 La Majstro-Kurso en Muzika Konservatorio de la [[Sankta Cecilo]] en [[Romo]] (Conservatorio Santa Cecilia di Roma) ([[Italio]]) * 15. 20-24.06.2011 La Majstro-Kurso en la Ŝtata Konservatorio de G.P. Da Palestrina en [[Cagliari]] (Conservatorio Statale G.P. Da Palestrina di Cagliari) ([[Italio]]) * 16. 28–30.09.2010 La Majstro-Kurso en Muzika Konservatorio en [[Navaro]] (Conservatiorio di Musica G. Cantelli di Novara) ([[Italio]]) [[Dosiero:Chopin Intl Piano Competition 2005.jpg|eta|200px|La interno de la Nacia Filharmonio en [[Varsovio]] dum la unua etapo de la 15a Internacia Pianista Konkurso je la nomo de [[Frédéric Chopin]]]] Li kunlaboris kun pluraj [[orkestro]]j: Das Sinfonie Orchester Berlin (La Simfonia Orkestro en [[Berlino]]), Nacia Orkestro Simfonia en [[Libano]], Orkestro de [[Filharmonio]] en [[Poznano]], Orkestro de Filharmonio en [[Vroclavo]], Orkestro de Filharmonio en [[Lodzo]], Orkestro de Filharmonio en [[Zabrze]], Orkestra Simfonia en [[Toruno]], Orkestro de Ĉambra Muziko en [[Łomża]], Orkestro de Muzika [[Akademio]] en [[Varsovio]], Orkestro Simfonia de Muzika Akademio en [[Poznano]] kaj li kunlaboris kun dirigentoj: Ulrich Fritze, David Giménez, Marek Pijarowski, Daniel Stabrawa, Jerzy Salwarowski, Mirosław Łukasz Błaszczyk, Wojciech Czepiel, Marcin Sompoliński, Agnieszka Wolińska. == La premioj en la konkursoj kaj festivaloj == [[Dosiero:Great Hall Leeds.jpg|eta|dekstra|upright|150px|Universitato en [[Leeds]] kie en [[aŭlo]] okazas la Internacia Pianista Konkurso en [[Leeds]] (Leeds International Piano Competition)]] [[Dosiero:FilharmoniaWroclawska.jpg|eta|150px|maldekstra|Enirejo de la Filharmonio je la nomo de [[Witold Lutosławski]] en [[Vroclavo]]]] [[Dosiero:Ateneul Român - Gradina.jpg|eta|maldekstra|150px|Ateneul Roman en [[Bukareŝto]]]] [[Dosiero:Polska Filharmonia Sinfonia Baltica w Słupsku 89.jpg|eta|dekstra|150px|Pola Filharmonio „Sinfonia Baltica” en [[Slupsko]] / [[Słupsk]]]] [[Dosiero:Teatr slupsk.JPG|eta|maldekstra|150px|Muzika Teatro en [[Slupsko]] - Pola Filharmonio „Sinfonia Baltica” en [[Slupsko]] / [[Słupsk]]]] [[Dosiero:SM Antonin pałac myśliwski(3) ID 653820.jpg|eta|dekstra|150px|La Ĉasista Palaco en '''Antonin''' (en [[Grandpolio]]), kie okazas la Internacia Festivalo "[[Ŝopeno]] en la Aŭtunaj Koloroj"]] Piotr Szychowski reprezentis Pollandon en la 15a Internacia Pianista Konkurso je la nomo de [[Frédéric Chopin]] en [[Varsovio]] ([[pole]]: [[Fryderyk Franciszek Chopin]], [[france]]: [[Frédéric-François Chopin]], [[Esperante|esperantigite]]: [[Ŝopeno]], vidu la supran foton) kaj en la Internacia Pianista Konkurso en [[Leeds]] (Leeds International Piano Competition) kiu okazas en la Universitato en [[Leeds]] (vidu la apudan foton). Li koncertis en Okcidenta [[Eŭropo]] kaj en [[Ĉinio]], [[Japanio]], [[Kazaĥio]] (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10210095647307196&set=a.3051846554652&type=3&theater</ref>) kaj [[Libano]], ludante en la prestiĝaj salonoj ([[aŭlo]]j) i.a.: Nacia Filharmonio, Studio S1 kaj La Granda Teatro en [[Varsovio]], Filharmonio de [[Poznano]], Filharmonio de [[Vroclavo]], [[Royal Festival Hall]] en [[Londono]] (Purcell Room/ [[Esperante]]: reĝa festohalo, vidu la apudan foton), Filharmonio de [[Berlino]], Nacia Filharmonio en [[Kievo]], Filharmonio de [[Sofio]], Ateneul Roman en [[Bukareŝto]] (vidu la apudan foton), Auditorium Augustinianum en [[Vatikano]], en Palaco de Durasov en [[Moskvo]], Filharmonioj de [[Almato]] (<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10210095647307196&set=a.3051846554652&type=3&theater</ref>), [[Murmansko]], [[Krasnodaro]], [[Ĥarkovo]] kaj [[Donecko]]. Li partoprenis en Festivalo de Pola Pianistiko en [[Slupsko]] / [[Słupsk]] (vidu la apudajn fotojn), en Internacia Pianista Festivalo en [[Duszniki-Zdrój]], en Varsovia [[Ŝopeno]]-Festivalo en Nacia Filharmonio, La folle journée – Chopin Open en [[Varsovio]], Festivalo "Chopiniana" – La Tagoj de [[Frédéric Chopin]] en [[Varsovio]], Internacia Festivalo "[[Ŝopeno]] en la Aŭtunaj Koloroj" en '''Antonin''' (vidu la apudan foton), Internaciaj Sofiaj Muzik-Semajnoj, Internacia Festivalo Muzika Somero en [[Moskvo]], Mois de la Francophonie en [[Ŝanhajo]]. Li estas laŭreato de pluraj prestiĝaj premioj en la naciaj kaj internaciaj konkursoj. Jen kelkaj el ili: * La 1-a Premio en la Internacia Muzika Konkurso "Jeunesses Musicales" en [[Bukareŝto]] ([[Rumanio]]) * La 1-a Premio en la Internacia Konkurso de Junaj Pianistoj en [[Romo]] ([[Italio]]) * La 3-a Premio en la Internacia Pianista Konkurso en [[Ettlingen]] ([[Germanio]]) * La 3-a Premio en la 6a Tutpollanda Pianista Konkurso je la nomo de [[Frédéric Chopin]] por la kandidatoj al la 15a Internacia Pianista Konkurso je la nomo de [[Frédéric Chopin]] en [[Varsovio]] ([[Pollando]]) (vidu la supran foton) [[Dosiero:DAAD.JPG|eta|<center>La centra oficejo de la Germana Akademia Interŝanĝa Servo/[[Deutscher Akademischer Austauschdienst]] (DAAD) en [[Bonno]]]] Multfoje li estis stipendiulo: de la Ministro pri Kulturo kaj Nacia Heredaĵo, de la Landa Funduso por la Infanoj, de la Urbestroj de [[Poznano]] kaj [[Vroclavo]], de la Prezidanto ([[Marŝalo]]) de [[Grandpollanda provinco]] ([[Grandpolio]]) kaj de la [[Deutscher Akademischer Austauschdienst]] [e.&nbsp;V.] (DAAD) - [[Esperante]]: "Germana Akademia Interŝanĝa Servo [registrita asocio]" en [[Bonno]] (vidu la apudan foton). Li estas laŭreato de la stipendia Projekto de la Ministro pri Kulturo kaj Nacia Heredaĵo „Młoda Polska” ("Juna Pollando"). == La ŝtataj distingoj == Li estis distingita per la '''Arĝenta Merita Kruco''' aljuĝita al li de [[Prezidento de Pollando]] [[Andrzej Duda]] kaj enmanigita al li fare de la Provincestro de [[Lubuŝa Provinco]] Władysław Dajczak (<ref>https://www.facebook.com/pg/LubuskiUrzadWojewodzki/photos/?tab=album&album_id=1836587829704830</ref>). == La privata vivo == [[Dosiero:SM Wilkszyn kościół św Wawrzyńca (6) ID 597197.jpg|eta|dekstra|250px|La preĝejo de [[Sankta Laŭrenco]] en [[Wilkszyn]]]] Li estas filo de Zofia Szychowska (univ. d-rino en Medicina Universitato en [[Vroclavo]]) kaj d-ro Marek Szychowski ([[laringologo]]), li havas tri fratinojn: Anna (post edziĝo: Anna Key), Joanna (post edziĝo: Joanna Lemma) kaj Julia (ankoraŭ fraŭlino, ŝi estas ankaŭ muzike talenta pianistino kaj ŝi ludas ankaŭ la [[gambovjolo]]n), li naskiĝis en [[Vroclavo]] kaj poste kun la gepatroj translokiĝis al [[Wilkszyn]] (vidu la apudan foton), nun loĝas en Mosin ĉe [[Poznano]]. Li havas edzinon: Ewa kaj du filinojn: Wiktoria kaj Pola. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Szychowski, Piotr}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Poloj]] [[Kategorio:Polaj pianistoj]] [[Kategorio:Polaj muzikistoj]] 75b9breb33if2ver80db5opwzaqo0sa 0 610871 9347435 8920526 2026-04-04T16:35:59Z Sj1mor 12103 9347435 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 31 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 146 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro 2018 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Nicola Ruggiero]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba31 Beletra Almanako 31] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9-781-5956-9371-6 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA31''' estas la tridek-unua numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro 2018. Bildoj de plantoj. == Enhavo == * ''Prezento'' ([[Probal Daŝgupto]]). Pri la konceptoj de [[kanono]] kaj [[krestomatio]]. === [[Nekrologo]]j === [[Konisi Gaku]] (1934-2018), [[Paulo Silas]] (1990-2017), [[Amerigo Iannacone]] (1950-2017), [[Mikaelo Giŝpling]] (1924-2017), [[Mine Yositaka]] (1941-2017), [[Fabienne Berthelot]] (1965-2018). De tiu lasta oni publikigas du tekstojn, nome ''Ne legi estas rajto'', intervjuo fare de [[István Ertl]], pri legemo kaj literaturemo de esperantistoj; kaj ''Marĝene de "Fajron sentas mi interne"'', nome recenzo pri romano de [[Ulrich Matthias]], kiu temas pri la malfacila epoko de junulo kiu klopodas la konstruon de sia propra personeco. === Omaĝo al pioniro === * ''Tri originaloj de [[Bakin]]''. ** "En la malluma nokto", teatra dialogo inter frato kaj fratino kiu penas nokte por atingi fine la verdan stelon. ** "Mia koro", doloraj sentoj direktitaj al jam mortinta patrino. ** "Mia frateto", zorgo al malsana frato, dum surstrate la invadantaj japanoj murdaĉas lokanojn. === Originala [[prozo]] === * [[Sten Johansson]]: ''Muta naturo''. Dialogo inter du artostudentojn. Valter teoriumas pri [[katabazo]] kaj [[katarso]]. * [[Spomenka Štimec]]: ''Bastardo''. Dora ricevis forlasitan infanon kaj kreskigas lin. Kiam li knabiĝis, li estas forportata al urbo por esti edukita en lernejo. === Originala [[poezio]] === * [[Jorge Camacho]]: ''Kuzo''. Pri niaj kuzoj [[simio]]j, kies planitaj bildoj por tiu numero aperos en [[BA32]]. === Tradukita prozo === * Huŝang Moradi Kermani: ''La samovaro'' (trad. Saed Abbasi). Okaze de nuptofesto najbarinoj organiziĝas por aĉeti valoran donacon al la fianĉino, nome [[samovaro]]. La elektito por transporti la valoraĵon ĉe la fianĉinfamilio estas knabo, kiu dum atendas la donacantinojn profitas la momenton por viziti iaman sian zorgantinon. Tiu kredis, ke temas pri donaco por si mem. === Tradukita poezio === * Iulia Militaru: ''Abstrakta naturo'' (trad. [[Suso Moinhos]]). Abstraktaĵo pri linioj rilate al virinoj. Bildoj pri [[heliko]] kaj tiuj linioj. * [[Celso Emilio Ferreiro]]: ''Naŭ poemoj'' (trad. Suso Moinhos). El kiuj sep el libro ''Longa nokto el ŝtono'', alude al la diktatoreca epoko de la [[Frankisma Hispanio]]. * [[Eric Paul Shaffer]]: [https://catherinebkrause.com/eo/catherine-b-krause-kvira-malkapabla-poeto-kaj-verkisto/poezio/la-godzila-iluzio-de-eric-paul-shaffer-elangligita-de-catherine-b-krause-el-the-godzilla-delusion/ La godzila iluzio] (trad. Catherine B. Krause). Unua verso: "Kiel tre multaj el ni, Godzilo kredas sin pli granda ol li estas." === Artikoloj kaj [[eseo]]j === * [[Humphrey Tonkin]]: ''[[Tivadar Soros]] kaj [[Julio Baghy]] - transvivantoj''. Ambaŭ verkistoj estis hungaroj kaj verkis pri siaj spertoj dum [[mondmilito]]j. Soros verkis ''Modernaj Robinzonoj'' (1923) pri la unua kaj ''Maskerado ĉirkaŭ la morto'' (1968) pri la dua. Ankaŭ Baghy suferis la teruraĵojn de la [[Unua Mondmilito]] kaj metis siajn spertojn en ''Viktimoj'' kaj aliaj verkoj. Ambaŭ verkistoj ne okupiĝas pri la veraj militaj aferoj, sed pri militprizonoj (respektive [[koncentrejo]]j) kaj ĉefe fuĝo el tio. * [[Sten Johansson]]: ''Kia la postulemo, tia la rakolto?''. Komentoj pri la tekstoj premiitaj en la "Belartaj konkursoj" de [[UEA]]. Johansson ĝenerale kritikas la mankojn de la tekstoj, kaj konsilas solvojn. * [[Carlo Minnaja]]: ''Kial recenzi? Kion? Kiel? Kiu recenzu?''. Ampleksa meditado pri kial, kion, kiel recenzi sur baze ĉefe de la recenzoj aperintaj en BA. * Saker: ''Letero al miaj usonaj amikoj'' (trad. [[Sen Rodin]]). Eseeto pri tio kion faris [[Usono]] el la fino de la 19-a jarcento kiel tute maljusta agado en tre diversaj epokoj kaj landoj, kaj ĉefe kun diversaj ekskuzoj tre diference de la supozataj usonaj klopodoj al libereco, demokratio, etiko ktp. La ĉefa mejloŝtono estas la partopreno de Usono, de la aliaj aliancanoj, kaj de la venkitaj potencoj, en la [[Dua Mondmilito]]. Oni konstruas diversajn hipotezojn pri kiel aliaj landoj estus agantaj se la rezulto de la milito estus estinta la mala. * Brigid O'Keeffe: ''Enkonduko al [[Antaŭ unu jarcento. Esperanto kaj la unua mondmilito|Antaŭ unu jarcento: La granda milito kaj Esperanto]]'' (trad. [[István Ertl]]). Oni resumas la celojn de tiu verko pri la [[Unua Mondmilito]] kaj oni komentas kelkajn el ties ĉefaj tekstoj. * Hashimoto Yoshiro: ''Por bona vivo de la homo: Kial kaj kiel mi uzas Esperanton?''. Elirinte el la japana koncepto de "bona vivo" kiel idealo oni meditas pri la absurdaj doloroj kaj manieroj eviti ilin. Esperanto povas kontribui al lingva egaleco. * Paulina Kožuchová: ''Genro kaj Sekso: Teoriaj Aliroj''. Elirante el teorioj de mal/konstruismo kaj postkonstruismo. === [[Intervjuo]] === * [[Nicola Ruggiero]]: ''Konversacio kun [[Kalle Kniivilä]]''. Konversacio pri la kunteksto de la verkoj de Kalle Kniivilä pri transiro el Sovetunio al Rusio kaj najbaraj landoj, nome ''Homoj de Putin'', ''Krimeo estas nia'', ''Idoj de la Imperio'' kaj ''La strato de Tanja''. === [[Recenzo]]j === * Marcelo Monteiro: ''Salutinda traduko de galega furoraĵo'', pri ''Memoraĵoj de kampara knabo'' (de [[Xosé Neira Vilas]]; trad. Suso Moinhos). * [[Mao Zifu]]: ''Memoraĵoj memorigaj'', pri ''Memoraĵoj de kampara knabo''. Ambaŭ recenzoj pozitive pri la recenzita verko. * [[Anina Stecay]]: ''Du kaj duona murdoj. Modest-a ekpaŝo al krimromanoj'', pri ''Averto pri murdo'' kaj ''Murdo en la parko'' (de [[Julian Modest]]). * [[Zdravko Seleš]]: ''Moderna sorĉistino'', pri ''Tikiriki Tok el Strobilo'' (de [[Luiza Carol]]). === [[Bildo]]j === * Kovrila foto de Laura San Segundo: "Kokoso, ruĝa kapsiko kaj tomatetoj" * Rubrikaj bildoj el [[Vikipedio]]: "Hortus Eystettensis (1640, Peter H. Raven Library — BHL 45339)" == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba31/index.html BA n-ro 31, februaro 2018] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|31]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2018]] aznecmtd9iovn6jyedlwcscsqdxgkrm 0 614145 9347276 9271756 2026-04-04T13:16:59Z Sj1mor 12103 9347276 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Thomas Hansen KINGO''' (naskiĝinta la {{daton|15|12|1634}} en [[Frederikssund]], mortinta la {{daton|14|10|1703}} en [[Odense]]) estis [[danio|dana]] episkopo, poeto kaj himnoverkisto. Lia laboro markis la altan punkton de dana [[baroko|baroka]] poezio. == Vivo == Li apartenis al sufiĉe malriĉa familio parte de [[skotlando|skota]] origino kaj estis iĝis kleriko. En lia junaĝo, Kingo skribis serion de poemoj imagantaj humurajn scenojn en vilaĝvivo kaj pastoreca ampoemo, ''Chrysillis''. Li studis teologion ĉe la [[Universitato de Kopenhago]], diplomiĝis en 1654, kaj por iom da tempoli funkciis kiel privata instruanto. En 1661 li estis nomumita vikario por la pastro en Kirke Helsinge, kaj en 1668 li estis ordinita ministro eklezia ĉe lia naskiĝurbo, kie lia poezia agado komenciĝis. Komence li provis verko patriotajn poemojn, sed poste dediĉis sin preskaŭ tute al himnoj, kaj en 1674 la unua parto de lia ''Aandelige Siunge-Koor'' (Spirita koruskantaro) ekaperis; sekis en 1681 la dua parto. Tiu laboro konsistas el kolekto de belaj himnoj pluraj de kiuj estas daŭre popularaj en la dana eklezio. En 1677 Kingo estis nomumita episkopo de [[Fyn]]. Ŝarĝite fare de la registaro je la kompilo de nova himnaro, li redaktis (1699) la tielnomitan ''Kingos Psalmebog'' kiu enhavas okdek kvin el siaj propraj kunmetaĵoj, kaj kiu daŭre estas uzita en diversaj partoj de Danio kaj [[Norvegio]]. Kelkaj partoj de la dana kamparana loĝantaro firme restis ĉe liaj himnoj dum la pietisto kaj raciisma periodo kontribuanta al ilia supervivo. La sama validas por la [[Ferooj]], kie liaj himnoj estis en ĝeneraligita uzo tra la plej granda parto de la 20-a jarcento, ofte kantite al tre komplikaj popolmelodioj, kiuj povas ofte spuriĝi reen danke al la Kingo-verko. Alia verko estis ''Gradual'' 1699. Verkis prie science Marianne Clausen. Ne estante la unua dana himnoverkisto Kingo devas esti konsiderita la unua vere grava - kaj ankaŭ unu el la gvidantaj danaj poetoj de la 17-a jarcento. Liaj himnoj eliras per forta kaj ofte "tipaj" [[malnova Testamento|malnovtestamenta]] kolerego kaj mondorezigno - antaŭ ol ŝanĝi je [[Nova Testamento|novtestamenta]] kristana mildeco kaj fido. Ambaŭ elementoj estas ankaŭ tipaj por Kingo mem. Liaj sekularaj poemoj kaj patrujkantoj ofte estas longspiraj kaj markitaj per eksteraj efektoj. Ĉe mallonga versado li tamen restis unika kiel en sia kaj simpla kaj digna memorpoemo de la marheroo [[Niels Juel]]. == Literaturo == * Hans Brix, Paul Diderichsen, F.J. Billeskov Jansen (eld.): ''Thomas Kingo - Samlede skrifter''. Bd. 1–7, København: Reitzel, 1939–1975 * Marita Akhøj Nielsen (eld.): ''Thomas Kingo - Digtning i udvalg''. København: Det Danske Sprog- og Litteraturselskab, 1995 * Martin Wittenberg: ''Thomas Kingos historisch-topographische Dichtung : eine Untersuchung von Inhalt, Stil und Sprache in ausgewählten Beispielen''. Bonn 1972 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://runeberg.org/dbl/9/0172.html Dansk Biografisk Leksikon: Thomas Kingo] * [http://www.kalliope.org/ffront.cgi?fhandle=kingo Kalliope.org - Thomas Kingo/originalaj tekstoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kingo, Thomas}} [[Kategorio:Danaj poetoj]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] [[Kategorio:Ekleziaj kantoj]] [[Kategorio:Danaj luteranaj episkopoj‎]] [[Kategorio:Danaj himnoverkistoj‎ ]] n9vtcf7noszkrgku66hbffb3e40uryq 0 617218 9347201 8913195 2026-04-04T12:32:29Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9347201 wikitext text/x-wiki {{Vivtempo|Pellico, Silvio}} {{Informkesto gravulo}} '''Silvio Pellico''' ([[Saluzzo]], [[1789]] — [[Torino]], {{daton|31|1|1854}}) estis [[Italio|itala]] verkisto. == Biografio == Post la lernojaroj, li vojaĝis al [[Lyon]], [[Francio]], por komercaj aktivaĵoj. Reire al Italio en [[1809]], kaj ekloĝis en [[Milano]]. Li konatiĝis kun poeto [[Vincezo Monti]] kaj kun la verkisto Niccolò Foscolo, pli konata laŭ la nomo [[Ugo Foscolo]]. Ekde [[1812]] li komencis verki, aparte por [[teatro]]. Liaj teatraĵoj estis inspiritaj de la klasika [[tragedio]], sed pli forte ligitaj al [[romantikismo|romantika]] enhavo. Lia [[liberalismo|liberala]] kaj [[respubliko|respublika]] sinteno kondukis lin al prizono en [[1820]], pro akuzo aparteni al la movado [[Karbonarismo]]. Li estis kondamnita al [[mortopuno]] sed la puno estis transformita al [[trudlaboro]] dum 15 jaroj, kiun li devis travivi en la Fortikaĵo de [[Špilberk]] ([[Moravio]]). La imperiestro lin pardonis kaj li estis liberigita en [[1830]]. En Torino li restis dum iom da tempo ĉe [[Palazzo Barolo]] kiel gasto, Pellico tute forlasis siajn politikajn kaj eĉ beletrajn aktivaĵojn. Markizino Barolo sukcesis por li laborpostenon kiel [[Biblioteko|bibliotekisto]]. Li tamen neniam forgesis siajn prizonulajn spertojn, redonitajn en lia plej notinda libro, nome ''Le mie prigioni'' (Miaj prizonoj), de [[1832]]. == Verkoj == *''Francesca de Rimini'' ([[1814]]) *''Le mie prigioni'' ([[1832]]) ===En Esperanto aperis=== ''Pri la devoj de l' Homoj.''' Esperanta traduko de [[Aĥilo Tellini|D-ro A. Tellini]]. Eldonita de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1922. 94 paĝoj: 12 x 16 cm. {{citaĵo|Tre interesa libreto, aŭ verdire parolado, kun kristana morala tendenco, estas klare kaj plej bone tradukita de nia malnova samideano itala Tellini, kiun ni gratulas pro lia ellaboraĵo. Li pruvis denove, kiel bonega nia lingvo taŭgas por filozofiaj temoj.|[[Belga esperantisto]] n111-112 (maj-jun 1924)}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{En}} [http://www.gutenberg.org/author/Silvio_Pellico Silvio Pellico en Projekto Gutemberg] * {{Es}} [http://www.dominiopublico.nom.es/autor.php?r=r&id=Silvio_Pellico en ''Domínio Público''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191021194624/http://www.dominiopublico.nom.es/autor.php?r=r&id=Silvio_Pellico |date=2019-10-21 }} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pellico, Silvio}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Homoj de la unuiĝo de Italio‎]] kb8d3l4i7wk3atfd8to5dmpyt83cnxe 0 618084 9347898 8527960 2026-04-05T08:21:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Pierre Jean Capretz''' ([[Mazamet]], la {{daton|30|1|1925}} – [[Aix-en-Provence]], la {{daton|2|4|2014}}) estis [[Francio|franca]] klerigisto kaj verkisto, konata pro la entreprenado de [[aŭdvida]]j metodoj por instruado de la [[franca]]<ref>{{en}} [https://books.google.com/books?id=HCEiAQAAIAAJ&q=%22Capretz,+pierre%22+1925&dq=%22Capretz,+pierre%22+1925 Who's who in American Education: A Biographical Dictionary of Eminent Living ... - Google Books<!-- Bot generated title -->]</ref> Diplomito de la [[Universitato de Parizo]] pri [[Juro]] (1947), li ekinstruis la francan en 1949 en la [[Universitato de Florido]], [[Usono]]. En [[1956]] li eklaboris en la [[Universitato Yale]], kie li poste fariĝis direktoro de lingvo-laboratorio. Li fariĝis vaste konata kiel kreinto kaj prezentisto de la [[televidserio|televidseria]] instrumetodo ĉe la usona publika televida ĉeno [[Public Broadcasting Service|PBS]], ''[[French in Action]]'', produktita en 1987. Kun praktikaj situacioj travivitaj de paro usona-franca, la serio atingis vastan publikon kun sukceso kaj estis prezentita en pluraj landoj. En 2010 oni faris en Yale renkonton por celebri la 25 jarojn de la serio, kun Capretz kaj la aktoroj. Li ricevis honoran titolon ''Doctor of Letters'' (doktoro pri beletro) de [[Middlebury College]] en aŭgusto 1993. Capretz reiris al Francio, kie li mortis preskaŭ 90-jaraĝa.<ref>{{en}} [http://yaledailynews.com/blog/2014/04/04/french-in-action-creator-pierre-capretz-dies/ French in Action creator Pierre Capretz dies<!-- Bot generated title -->] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140407144420/http://yaledailynews.com/blog/2014/04/04/french-in-action-creator-pierre-capretz-dies/ |date=2014-04-07 }}</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Capretz, Pierre}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj instruistoj]] [[Kategorio:Lingvo-instruado]] co968c8o5mtmybnd0m4wkn738nb9orn 2 622540 9347554 7131844 2026-04-04T19:39:21Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Reading_in_the_Crootch_or_Krotol_language.wav|Reading_in_the_Crootch_or_Krotol_language.wav]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Catego 9347554 wikitext text/x-wiki [[File:Эниси Лисика (2019). Eniisi Lisika (2019).png|thumb|Ищите меня тут / Look for me here (''Na kultar nokhlu gau''): https://ru.wikipedia.org/wiki/Участник:Eniisi_Lisika).]] <div style="float: left; border: solid #6ef7a7 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:#c5fcdc;" | style="width: 45px; height: 45px; background: #6ef7a7; text-align: center; font-size: 12pt;" |''''''kro-N'''''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em;" |Ina-tonk'yoshug '''satuma''' baazdul-don '''Krotol'-do''' shegami. |} </div> pqvcf8l51bbwx7x2nbvtbyvn2j5dvsg 0 625561 9347722 8242738 2026-04-05T05:09:37Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347722 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = István Szentgyörgyi |dosiero = Hungary - Istvan Szentgyörgyi (1881-1938) during sculptures - Az Est Hármaskönyve 1938 Unknown photographer.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = István Szentgyörgyi skulptas |naskonomo = Stephanes Schreiner |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1881|06|20}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Ĵitiŝte|Bégaszentgyörgy]] ([[Hungara reĝlando]]) }} '''[[Stefano|István]] Szentgyörgyi''' [iŝtvAn sentdjordji], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Szentgyörgyi István''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], platetisto, altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Schreiner'' [ŝrejner] ĝis [[1903]]. Stephanes Schreiner <ref>https://www.kozterkep.hu/a/1585/szentgyorgyi-istvan.html</ref> naskiĝis la {{daton|20|junio|1881}} en [[Ĵitiŝte|Bégaszentgyörgy]] ([[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Ĵitiŝte]] en [[Serbio]]), li mortis la {{daton|28|septembro|1938}} en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Bajor Gizi Actors' Museum. 'Mother and son' by István Szentgyörgyi - Budapest.JPG|eta|maldekstre|<center>Patrino kaj filo fare de István Szentgyörgyi]] [[Dosiero:Hungary - Istvan Szentgyörgyi (1881-1938) Mother and child - statue - Az Est Hármaskönyve 1938 Unknown photographer.jpg|eta|<center>Patrino kaj bebo fare de István Szentgyörgyi]] == Biografio == István Szentgyörgyi apartenis al la [[germana]] [[minoritato]] de la lando. Li forlasis la [[gimnazio]]n kaj frekventis metilernejon en [[Szeged]]. Li spertiĝis pri skulptado de [[ligno]]j, poste pri [[ŝtono]]j en [[Zuriko]]. Hejmenveninta li studis en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo]]. Lia [[majstro]] estis [[Lajos György Mátrai]]. Post la [[diplomo]] li kreis ornamaĵojn. Inter [[1905]] kaj [[1910]] li studis en akademio de [[Bruselo]], lia majstro estis [[Charles van der Stappen]]. Hejmenveninte li kreis precipe malgrandajn skulptaĵojn. Li batalis dum la [[1-a mondmilito]] inter 1914-1916. En [[1925]] li ekinstruis en la [[Hungara Belarta Universitato|Reĝa Belarta Altlernejo]]. Li ricevis plurajn [[premio]]jn. == Elektitaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1908, 1921) * Bruselo (1910) * [[Arthalo Budapeŝto]] (1917) == Elektitaj skulptaĵoj == <gallery mode=packed> Egyetemalapítók Szentgyörgyi István.jpg|Fondintoj de universitato Bajza utca 39., Feszty villa, Jókai emléktábla (Szentgyörgyi István alkotása). Fortepan 26630.jpg|Memortabulo pri [[Mór Jókai]] Kiskőrös Petőfi Szentgyörgyi.JPG|[[Petőfi]] en [[Kiskőrös]] Nagyatádi Szabó István szobra.JPG|[[István Szabó Nagyatádi]] Portrait of Ferenc Herceg by Istvan Szentgyoergyi, 1920.jpg|[[Ferenc Herczeg]] Szilády Áron Szentgyörgyi Kiskunhalas.JPG|[[Áron Szilády]] World War I memorial by István Szentgyörgyi, 2017 Szolnok.jpg|Milita monumento Soroksar elso vilaghaborus emlekmu 0212a.jpg|Milita monumento 32 -es Mária Terézia Budapesti Háziezred 1741 - 1918 (2).JPG|Soldata monumento Radetzky Memorial at the Frederick cavalry barracks. - Komárom, Hungary.jpg|Monumento Justitia Well, 2018 Józsefváros.jpg|Fontano Justo de Hungaroj </gallery> == Elektitaj platetoj == * Vira portreto (bronzo) * "A fekete lovas írójának, Herczeg Ferencnek, a bánáti svábság nagy fiának" (bronzo) * "Szegedi Vívó Egyesület 1899- 1924 / Hősök Emlékversenye 1938. ápr. 24. III." (bronzo) == Elektitaj disĉiploj == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Csúcs]] * [[Géza G. Fekete]] * [[Jenő Grantner]] * [[Dezső Győri]] * [[József Ispánki]] * [[Sándor Konrád]] * [[Walter Madarassy]] * [[Antal Tápai]] {{Div col end}} == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/14892.htm hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.hung-art.hu/frames.html?/magyar/s/szentgyo/index.html hungarlingva biografio] * [http://hetnap.rs/cikk/Szentgyorgyi-Istvan-4477.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szentgyorgyi Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungaraj platetistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungariaj germanoj]] l8dm8btiezwbrnnekc6ekfakxwlho7t 0 626530 9347679 9308572 2026-04-05T02:01:30Z Castelobranco 3895 *kategorio 9347679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio | emblemo = Logo EHF wordmark.svg }} La '''eŭropaj ĉampionadoj de manpilkado''' - fakte pli ekzakte kaj pli ĝuste nomeblaj '''Viraj''' eŭropaj ĉampionadoj de manpilkado - estas konkursoj de la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF) por determini la plej bonajn virajn [[Manpilkado|manpilkadajn]] teamojn de Eŭropo. Fakte temas pri du apartaj konkursoj: unu por viroj kaj unu por virinoj. Ili estas aranĝitaj aparte, sed krom tio estas simila. Ili estas unuafoje aranĝitaj en la jaro 1994 - tri jaroj post la fondiĝo de la EHF. Ili okazis ĉiun duan jaron en [[Pareco de nombroj|paraj]] jaroj. La vira ĉampionado kutime okazas en januaro kaj la virina kutime en decembro. La konkurso ankaŭ estas kvalifiko por la [[Manpilka Mondpokalo|Monda Ĉampionado]] kaj la [[Olimpikaj Ludoj]]. La plej ofte venkinta teamo estas la sveda (4-foje), antaŭ la dana kaj franca teamoj (ambaŭ 3-foje) kaj la germana kaj hispana teamoj (ambaŭ 2-foje). == Disvolvo de la konkurso == Komence nur 12 teamoj povas kvalifiki sin por la konkurso. Ekde 2002 partoprenas 16 teamoj. La teamo de la gastiganta ŝtato estas aŭtomate kvalifikata. La konkurso konsistas el tri etapoj. La unua kaj dua estas rondbataloj kaj la tria estas elimina sistemo. En la unua etapo ekzistas kvar grupoj kun po kvar teamoj. Ĉiu teamo ludas po unu ludon kontraŭ la tri samgrupaj teamoj. La tri unuaj teamoj de la klasigo rajtas partopreni en la dua etapo. La lasta teamo estas eliminita. En la dua etapo ekzistas du grupoj kun do nun po ses teamoj. Ili kunprenas la rezultojn, kiun ili gajnis kontraŭ la ankaŭ progresantaj teamoj. La teamoj nun ludas kontraŭ la tri aliaj teamoj de la grupo. La du unuaj klasitaj de la du grupoj kvalifikas sin por la tria etapo. Tie la unuaj klasitaj ludas kontraŭ la duaj klasitaj de la alia grupo en duonfinaloj. La venkintoj ludas en la finalo pri la ĉampioneco. == Resumo == {| class="wikitable" ! Numero !! Jaro !! Gastiganto !! style="background:#FFD700"| Ĉampiono !! Rezulto !! style="background:#CCCCCC"| dua !! style="background:#CC9966"| tria |- | style="text-align:right"| 1 || 1994 || [[Portugalujo]] || {{MP|SWE|1|f}} || style="text-align:center"| 34:21 || {{MP|RUS|1|f}} || {{MP|HRV|1|f}} |- | style="text-align:right"| 2 || 1996 || [[Hispanujo]] (Hispanio) || {{MP|RUS|1|f}} || style="text-align:center"| 23:22 || {{MP|ESP|1|f}} || {{Jugoslavio}} |- | style="text-align:right"| 3 || 1998 || [[Italujo]] (Italio) || {{MP|SWE|1|f}} || style="text-align:center"| 25:23 || {{MP|ESP|1|f}} || {{MP|GER|1|f}} |- | style="text-align:right"| 4 || 2000 || [[Kroatujo]] (Kroatio) || {{MP|SWE|1|f}} || style="text-align:center"| 32:31 || {{MP|RUS|1|f}} || {{MP|ESP|1|f}} |- | style="text-align:right"| 5 || 2002 || [[Svedujo]] (Svedio) || {{MP|SWE|1|f}} || style="text-align:center"| 33:31 || {{MP|GER|1|f}} || {{MP|DEN|1|f}} |- | style="text-align:right"| 6 || 2004 || [[Slovenujo]] (Slovenio) || {{MP|GER|1|f}} || style="text-align:center"| 30:25 || {{MP|SVN|1|f}} || {{MP|DEN|1|f}} |- | style="text-align:right"| 7 || 2006 || [[Svislando]] || {{MP|FRA|1|f}} || style="text-align:center"| 31:23 || {{MP|ESP|1|f}} || {{MP|DEN|1|f}} |- | style="text-align:right"| 8 || 2008 || [[Norvegujo]] (Norvegio) || {{MP|DEN|1|f}} || style="text-align:center"| 34:20 || {{MP|HRV|1|f}} || {{MP|FRA|1|f}} |- | style="text-align:right"| 9 || 2010 || [[Aŭstrujo]] (Aŭstrio) || {{MP|FRA|1|f}} || style="text-align:center"| 25:21 || {{MP|HRV|1|f}} || {{MP|ISL|1|f}} |- | style="text-align:right"| 10 || 2012 || [[Serbujo]] (Serbio) || {{MP|DEN|1|f}} || style="text-align:center"| 21:19 || {{MP|SRB|1|f}} || {{MP|HRV|1|f}} |- | style="text-align:right"| 11 || 2014 || [[Danujo]] (Danio) || {{MP|FRA|1|f}} || style="text-align:center"| 41:32 || {{MP|DEN|1|f}} || {{MP|ESP|1|f}} |- | style="text-align:right"| 12 || 2016 || [[Pollando]] || {{MP|GER|1|f}} || style="text-align:center"| 24:17 || {{MP|ESP|1|f}} || {{MP|HRV|1|f}} |- | style="text-align:right"| 13 || 2018 || [[Kroatujo]] (Kroatio) || {{MP|ESP|1|f}} || style="text-align:center"| 29:23 || {{MP|SWE|1|f}} || {{MP|FRA|1|f}} |- | style="text-align:right"| 14 || 2020 || [[Aŭstrujo]]/[[Norvegujo]]/[[Svedujo]] || {{MP|ESP|1|f}} || style="text-align:center"| 22:20 || {{MP|HRV|1|f}} || {{MP|NOR|1|f}} |- | style="text-align:right"| 15 || 2022 || [[Hungarujo]]/[[Slovakujo]] || '''{{SvedioMP}}''' || style="text-align:center"| 27:26 || {{HispanioMP}} || {{DanioMP}} |- | style="text-align:right"| 16 || 2024 || [[Germanujo]] (Germanio) || '''{{FrancioMP}}''' || style="text-align:center"| 33:31 || {{DanioMP}} || {{SvedioMP}} |- | style="text-align:right"| 17 || 2026 || [[Danio]]/[[Svedio]]/[[Norvegio]] || '''{{DanioMP}}''' || style="text-align:center"| 34:27 || {{GermanioMP}} || {{KroatioMP}} |} == Vidu ankaŭ == {{portalo|manpilkado}} * [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado]] ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.eurohandball.com/ Eŭropa Federacio de Manpilkado] * [http://www.ehf-euro.com Retpaĝo de la ĉampionadoj] {{Eŭropa Ĉampionumo de Manpilkado}} [[Kategorio:Vira eŭropa ĉampionado de manpilkado| ]] [[Kategorio:Eŭropa Ĉampionado|Manpilkado]] [[Kategorio:Aperis en 1994]] [[Kategorio:Sporto en 1994]] evok5mo6ionx12ssx337r6wwhdxjj4h 10 628123 9347864 8763064 2026-04-05T07:22:31Z ThomasPusch 1869 9347864 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |bildo=[[dosiero:Karte A Sbg ZE.svg|70px|mapo]] |titolo=urbaj kaj neurbaj komunumoj en la [[distrikto Zell am See]] ("[[Pinzgau]]") de {{Aŭstrio}} |nomo = distrikto Zell am See |listo1= [[Bramberg am Wildkogel]]&nbsp;&#124; [[Bruck an der Großglocknerstraße]]&nbsp;&#124; [[Dienten am Hochkönig]]&nbsp;&#124; [[Fusch an der Großglocknerstraße]]&nbsp;&#124; [[Hollersbach im Pinzgau]]&nbsp;&#124; [[Kaprun]]&nbsp;&#124; [[Krimml]]&nbsp;&#124; [[Lend (Salzburg)|Lend]]&nbsp;&#124; [[Leogang]]&nbsp;&#124; [[Lofer]]&nbsp;&#124; [[Maishofen]]&nbsp;&#124; [[Maria Alm am Steinernen Meer]]&nbsp;&#124; [[Mittersill]]&nbsp;&#124; [[Neukirchen am Großvenediger]]&nbsp;&#124; [[Niedernsill]]&nbsp;&#124; [[Piesendorf]]&nbsp;&#124; [[Rauris]]&nbsp;&#124; [[Saalbach-Hinterglemm]]&nbsp;&#124; [[Saalfelden am Steinernen Meer]]&nbsp;&#124; [[Sankt Martin bei Lofer]]&nbsp;&#124; [[Stuhlfelden]]&nbsp;&#124; [[Taxenbach]]&nbsp;&#124; [[Unken (Salzburg)|Unken]]&nbsp;&#124; [[Uttendorf (Salzburg)|Uttendorf]]&nbsp;&#124; [[Viehhofen]]&nbsp;&#124; [[Wald im Pinzgau]]&nbsp;&#124; [[Weißbach bei Lofer]]&nbsp;&#124; [[Zell am See]] }}<noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Aŭstrio|Zell am See]] fi67o3ubsrh0vn29wn4jjn0k6ss1dsm 0 630115 9347847 8406383 2026-04-05T07:08:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Philippe MÉAILLE''' (naskita la 27-an de aprilo 1973) estas franca aŭtoro kaj artkolektisto de [[nuntempa arto]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.artmarketmonitor.com/2014/09/22/everybody-talks-about-collecting-with-their-eyes-not-their-ears-few-do-it-like-philippe-meaille/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-01-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190327101313/https://www.artmarketmonitor.com/2014/09/22/everybody-talks-about-collecting-with-their-eyes-not-their-ears-few-do-it-like-philippe-meaille/ |arkivdato=2019-03-27 }}</ref><ref>https://www.connaissancedesarts.com/art-contemporain/philippe-meaille-installe-sa-collection-au-chateau-de-montsoreau-1126444/</ref><ref>https://www.mutualart.com/Article/Combining-Past--Present-and-Future--The-/DCC6DC54DE5810EF</ref><ref>https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-collector-turned-15th-century-french-castle-contemporary-art-destination</ref>. Philippe Méaille estas la fondinto kaj prezidanto de la [[Kastelo de Montsoreau-Muzeo de Nuntempa Arto]]<ref>https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/de-lart-contemporain-au-chateau-de-montsoreau-3503626</ref><ref>https://www.artforum.com/news/french-collector-pulls-loans-from-macba-after-catalonia-referendum-71621</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://thriveglobal.com/stories/philippe-meaille-it-is-time-we-take-responsibility-and-repair-the-climate-and-the-planet-this-is-what-i-call-prospective-ecology/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191023110522/https://thriveglobal.com/stories/philippe-meaille-it-is-time-we-take-responsibility-and-repair-the-climate-and-the-planet-this-is-what-i-call-prospective-ecology/ |arkivdato=2019-10-23 }}</ref>. Nuntempe Méaille posedas unu el la plej grandaj kolektoj de [[Art & Language]]-verkoj en la mondo<ref>https://news.artnet.com/market/art-language-philippe-meaille-french-chateau-310458</ref><ref>https://hyperallergic.com/522074/chateau-de-montsoreau-museum-of-contemporary-art-art-and-language/</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Méaille, Philippe}} [[Kategorio:Francaj artkolektistoj]] [[Kategorio:Fondintoj de muzeoj]] 3vlbjed9sfeqynzd84wma245159lhf9 0 630783 9347433 9294790 2026-04-04T16:34:32Z Sj1mor 12103 9347433 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} '''''Belarta rikolto''''' estas serio de kajeroj publikigata de la novjorka eldonejo [[Mondial_(eldonejo)|Mondial]]. En ĝi aperas la “Premiitaj verkoj de la [[Belartaj_Konkursoj_de_UEA|Belartaj konkursoj de Universala Esperanto-Asocio]]’’. Ĝis nun aperis jenaj kajeroj: * 2013 – kontribuoj de: [[Nicola Ruggiero]], [[Benoît Philippe]], [[Ewa Grochowska]], [[Jesper Jacobsen]], [[Luiza Carol]], Nikolao Uzunov, [[Jorge Camacho]], [[Lena Karpunina]], [[Dimitrije Janičić]], [[Humphrey Tonkin]], [[Michela Lipari]]. * 2014 – kontribuoj de: [[Suso Moinhos]] (Jesús Moinhos Pardavila), Benoît Philippe, [[Amir Naor]], Ewa Grochowska, [[Paulo Sergio Viana]], [[Lenke Szász]], Luiza Carol, [[Steven D. Brewer]], Humphrey Tonkin. * 2015 – kontribuoj de [[Mao Zifu]], Jorge Camacho, Paulo Sergio Viana, Ewa Grochowska, Nicola Ruggiero, Davide Astori, Amir Naor, Humphrey Tonkin, [[Sten Johansson]]. * 2016 - kontribuoj de: [[Antonio Valén]], Benoît Philippe, Aleksandro Mitin, [[Valentin Melnikov]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], Lenke Szász, Ewa Grochowska, Amir Naor, Steven D. Brewer, [[Rafael Henrique Zerbetto]], Jorge Camacho, Jesús Moinhos Pardavila, Amir Naor, Raffaele del Re, Humphrey Tonkin, [[Baldur Ragnarsson]]. * 2017 – kontribuoj de: [[Nicolau_Dols_Salas|Nicolau Dols]], Jesper Lykke Jacobsen, [[Lode Van de Velde]], Ewa Grochowska, [[Laure Patas d’Illiers]], Carys Goldy, Amir Naor, [[Roberto Lloancy]], [[Javier Alcalde]]. * 2018 – kontribuoj de: Aleksandro Mitin, Piero Lupo, Nicola Ruggiero, Laure Patas d’Illiers, José Eduardo Rosa Crispim, [[Gonçalo Neves]], [[Amri Wandel]], [[Zdravko Seleš]], [[Miguel Fernández]]. *2019 – kontribuoj de: [[Evgeni Georgiev|Evgenij Georgiev]], Yida Wei, [[Tatjana Auderskaja]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], Christopher Lewis, Ariel Bonkorpa, Ewa Grochowska, Grupo de Esperantistoj de Francilio 2018-1019, [[Roman Dobrzyński]], [[Suso Moinhos]], [[Miguel Fernández]]. *2020 - kontribuoj de: [[Nicolino Rossi]], Evgenij Georgiev, [[Serĝo Sir']], Tiberio Madonna, Jesper Lykke Jacobsen, Vladimir Opletajev, Ewa Grochowska, [[Paulo Sérgio Viana]], [[Francisco Javier Moleón]], Emanuele Bovio Regano, [[Roman Dobrzyński]] kaj Roberto Lloancy; krome la "Raporton de la Prezidanto" de la Belartaj Konkursoj (Miguel Fernández). *2021 - kontribuoj de: Miĥail Frolov, Benoît Philippe, Choe Taesok, Evgenij Georgiev, Francisco Javier Moleón, Anna Lowenstein, Sara Spanò, [[Jorge Rafael Nogueras]], Aleksandro Melnikov, Roman Dobrzyński, Richard Hable, Petro Palivoda, Ewa Grochowska, Serĝo Sire; krome la "Raporton de la Prezidanto" de la Belartaj Konkursoj (Miguel Fernández). *2022 - kontribuoj de: Evgenij Georgiev, Benoît Philippe, Sylvain Barrier, Evgenij Georgiev, Sara Spanò, [[Jorge Rafael Nogueras]], Tobiasz Kubisiowski, Emanuele Bovio Regano, Francisco Javier Moleón, Pascal Vilain, Christian Rivière, [[Raffaele Del Re]], Amir Naor, Ewa Grochowska, Stela Besenyei-Merger, [[Brandon Sowers]], [[Federico Gobbo]]; krome la "Raporton de la Prezidanto" de la Belartaj Konkursoj (Miguel Fernández). [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Usonaj libroj]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Mondial]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en la 21-a jarcento]] ddmcghbb9236ripraizstl3elhrpmmz 0 630829 9347482 9212890 2026-04-04T17:37:27Z ThomasPusch 1869 3 retejoj aldonataj 9347482 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = AT-5 | situo sur mapo2=Aŭstrio | zomo = 11 | bildo = Verwesschloss 05, Lend.jpg | bildo-priskribo = la loka kasteleto }} '''Lend''' estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Salcburgio]] kaj al la [[distrikto Zell am See]] (germane ''Bezirk Zell am See'', prononco {{prononco|beCIRK CELamze:}}, aŭ simple ''Pinzgau'', prononco {{prononco|PINCgaŭ}}). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. <!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2018 en la komunumo vivis ??? loĝantoj. Bonus aktualigo! --> <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>]] --> {{-l}} ==Vidindaĵoj== *[[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Embach)]] *[[Preĝejo Sankta Ruperto (Lend)|Preĝejo Sankta Ruperto]] ==Servoj== *[[Spirita Centro Embach]] (edifa kunvenejo en urbokvartalo) ==Gefiloj== * [[Fritz Macho]], aluminifabrika laboristo kaj fotisto *[[Hans Katschthaler]], instruisto kaj ministroprezidanto de Salcburgio *[[Thomas Pichler]], ermito == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.lend.at}} ({{de}}) * [https://www.facebook.com/gemeinsamlendembach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{de}}) * [https://www.instagram.com/gemeinde_lend_embach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Zell am See}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Pinzgau]] 4dsvrrtcnzdmex4iuuczm4l5zoymard 9347483 9347482 2026-04-04T17:38:37Z ThomasPusch 1869 /* Gefiloj */ 9347483 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = AT-5 | situo sur mapo2=Aŭstrio | zomo = 11 | bildo = Verwesschloss 05, Lend.jpg | bildo-priskribo = la loka kasteleto }} '''Lend''' estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Salcburgio]] kaj al la [[distrikto Zell am See]] (germane ''Bezirk Zell am See'', prononco {{prononco|beCIRK CELamze:}}, aŭ simple ''Pinzgau'', prononco {{prononco|PINCgaŭ}}). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. <!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2018 en la komunumo vivis ??? loĝantoj. Bonus aktualigo! --> <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>]] --> {{-l}} ==Vidindaĵoj== *[[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Embach)]] *[[Preĝejo Sankta Ruperto (Lend)|Preĝejo Sankta Ruperto]] ==Servoj== *[[Spirita Centro Embach]] (edifa kunvenejo en urbokvartalo) ==Gefiloj== * [[Fritz Macho]] (1899-1974), aluminifabrika laboristo kaj fotisto *[[Hans Katschthaler]] (1933-2012), instruisto kaj ministroprezidanto de Salcburgio *[[Thomas Pichler]] (1629-1699), ermito == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.lend.at}} ({{de}}) * [https://www.facebook.com/gemeinsamlendembach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{de}}) * [https://www.instagram.com/gemeinde_lend_embach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Zell am See}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Pinzgau]] 53t50bqbdib50vbz887yxiupl77rbzo 9347866 9347483 2026-04-05T07:24:04Z ThomasPusch 1869 9347866 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = AT-5 | situo sur mapo2=Aŭstrio | zomo = 11 | bildo = Verwesschloss 05, Lend.jpg | bildo-priskribo = la loka kasteleto }} '''Lend''' estas komunumo de [[Aŭstrio]] - aparta parto de ĝi estas la kvartalo ''Embach''. Lend apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Salcburgio]] kaj al la [[distrikto Zell am See]] (germane ''Bezirk Zell am See'', prononco {{prononco|beCIRK CELamze:}}, aŭ simple ''Pinzgau'', prononco {{prononco|PINCgaŭ}}). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. <!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2018 en la komunumo vivis ??? loĝantoj. Bonus aktualigo! --> <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>]] --> {{-l}} ==Vidindaĵoj== *[[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Embach)]] *[[Preĝejo Sankta Ruperto (Lend)|Preĝejo Sankta Ruperto]] ==Servoj== *[[Spirita Centro Embach]] (edifa kunvenejo en urbokvartalo) ==Gefiloj== * [[Fritz Macho]] (1899-1974), aluminifabrika laboristo kaj fotisto *[[Hans Katschthaler]] (1933-2012), instruisto kaj ministroprezidanto de Salcburgio *[[Thomas Pichler]] (1629-1699), ermito == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.lend.at}} ({{de}}) * [https://www.facebook.com/gemeinsamlendembach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{de}}) * [https://www.instagram.com/gemeinde_lend_embach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Zell am See}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Pinzgau]] lkwli5yklvwt3czr4os5kboa4spikkw 9347868 9347866 2026-04-05T07:25:04Z ThomasPusch 1869 aktualigo 2018 > 2025 9347868 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = AT-5 | situo sur mapo2=Aŭstrio | zomo = 11 | bildo = Verwesschloss 05, Lend.jpg | bildo-priskribo = la loka kasteleto }} '''Lend''' estas komunumo de [[Aŭstrio]] - aparta parto de ĝi estas la kvartalo ''Embach''. Lend apartenas al la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Salcburgio]] kaj al la [[distrikto Zell am See]] (germane ''Bezirk Zell am See'', prononco {{prononco|beCIRK CELamze:}}, aŭ simple ''Pinzgau'', prononco {{prononco|PINCgaŭ}}). Komence de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantoj. <!-- Por vikidatumoj: Komence de la jaro 2025 en la komunumo vivis 1 288 loĝantoj. --> <!-- [[dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>]] --> {{-l}} ==Vidindaĵoj== *[[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Embach)]] *[[Preĝejo Sankta Ruperto (Lend)|Preĝejo Sankta Ruperto]] ==Servoj== *[[Spirita Centro Embach]] (edifa kunvenejo en urbokvartalo) ==Gefiloj== * [[Fritz Macho]] (1899-1974), aluminifabrika laboristo kaj fotisto *[[Hans Katschthaler]] (1933-2012), instruisto kaj ministroprezidanto de Salcburgio *[[Thomas Pichler]] (1629-1699), ermito == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.lend.at}} ({{de}}) * [https://www.facebook.com/gemeinsamlendembach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{de}}) * [https://www.instagram.com/gemeinde_lend_embach paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Instagram]]'' ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Zell am See}} {{ĝermo|Aŭstrio}} [[kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Pinzgau]] mjztzr3ix0p9ut63zlqlb3qybe9dve0 0 631457 9347673 8784764 2026-04-05T01:46:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Wikipedia Wien Mai 2013 07.jpg|eta|Peter Turrini en Vieno en majo 2013]] '''Peter TURRINI''' (naskiĝinta la {{daton|26|9|1944}} en [[Wolfsberg (Karintio)|Wolfsberg]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto. Li famiĝis pro socikritikaĵoj kaj atakemaj drametoj verkitaj, aparte en sia pli frua kreiva periodo. == Vivo == Peter Turrini estas la filo de la [[italio|itala]] artĉarpenstisto Ernesto Turrini kaj de la [[stirio|stiria]] domservistino Else Turrini (''fraŭline'' Reßler). La junulajn jarojn li pasigis en [[Maria Saal]]. Pere de la kantistino [[Maja Weis-Ostborn]] kaj la komponisto [[Gerhard Lampersberg]] li frue ekkontaktis avangardanojn [[vieno|vienajn]]. Inter 1963 kaj 1971 li diverspostene laboris, i.a. kiel deponejisto ĉe la subĉemizfabrikanto ''Huber-Trikot'', kiel reklamverkisto ĉe usona agentejo, kiel hotela akceptejisto en [[Bibione]], kiel helplaboristo en [[Neuwied am Rhein]]. Inter 1967/68 li vivis sur [[Rodoso]]. Ekde 1971 li estas liberprofesia verkisto. En 2005 oni elektis lim korespondanta membro de ''Germana akademio pri lingvo kaj poetiko'' (DASA, [[Darmstadt]]). Nuntempe li vivas en Kleinriedenthal apud [[Retz]]/[[Distrikto Hollabrunn]]. Li verkas teatraĵojn, scenariojn, poemojn, eseojn kaj paroladojn. Liaj verkoj tradukitis en multajn fremdajn lingvojn kaj tutmonde ŝatatas liaj teatraĵoj. Peter Turrini famiĝis per ''Rozznjogd'' (1971), ''Sauschlachten'' (1972) kaj la televidserio ''[[Alpensaga]]'' (1974–1979). En la du unuaj verkoj li uzis dialekton, dume li preferis ĉe ''Minderleistern'' artistegan, "decan" lingvon. Turrini partoprenis nenombreblajn laŭtlegadojn; ofte ankaŭ ĉe ''Linkes Wort'', laŭlegadciklo kun politikaj akcentoj organizitaj ĉiujare en la kadro de festo de la [[komunista Partio de Aŭstrio|aŭstra komunisma]] organo ''Volksstimme''. Kune kun [[Helmut Qualtinger]] kaj [[H. C. Artmann]] li entreprenis turneon voĉlegan dum pluraj semajnoj ĉe usonaj altlernejoj. Turrini membras ĉe "Grazer Autorenversammlung" ([[Graz]]). Dum la paca sieĝo de praarbaroj apud [[Hainburgo ĉe Danubo]] fare de mediprotektemuloj en 1984 Turrini ankaŭ aktivis kaj aktoris. En 2005 li aktoris en la germana krimfilmserio "Tatort" en 2005. == Verkaro == * 1967 Rozznjogd. Nach Motiven von [[Willard Manus]]. Uraufführung am 22. Jänner 1971 im [[Wiener Volkstheater]]. * 1971 Oropax oder Friede den Ohren. [[Hörspiel]]. Gesendet am 10. Februar 1971, Österreich 1.<ref>[http://www.arbeiter-zeitung.at/cgi-bin/archiv/flash.pl?seite=19710218_A09;html=1 ''Die Hörfunkkritik: Zwei Enttäuschungen.''] In: ''[[Arbeiter-Zeitung]].'' 18.&nbsp;Februar 1971, S.&nbsp;9, oben rechts.</ref> * 1971 Zero, Zero. Ein Kunststück. Uraufführung am 22. Mai 1971 im Rahmen der [[Wiener Festwochen]] im [[Theater an der Wien]]. * 1972 Sauschlachten. Ein Volksstück. Uraufführung am 15. Jänner 1972 im Werkraumtheater der [[Münchner Kammerspiele]]. * 1972 Der tollste Tag. Theaterstück. Frei nach [[Pierre Augustin Caron de Beaumarchais|Beaumarchais]]. Uraufführung am 26.&nbsp;Februar 1972 im Landestheater Darmstadt. * 1972 Erlebnisse in der Mundhöhle. Roman. * 1973 Kindsmord. Theaterstück. Uraufführung am 10. März 1973 im Stadttheater Klagenfurt. * 1973 Die Wirtin. Theaterstück. Frei nach der Komödie [[La locandiera]] von [[Carlo Goldoni|Goldoni]]. Uraufführung am 24.&nbsp;November 1973 im Nürnberger Schauspielhaus. * 1974 Phonoptical. Terror. Heil Dir. Uraufführung am 16. Juni 1974 auf der Studiobühne Villach. * 1974 bis 1979 [[Alpensaga]]. Fernseh-[[Mehrteiler]] in sechs Teilen. Gemeinsam mit [[Dieter Berner]] * 1977 [[Der Bauer und der Millionär]]. Fernsehfilm. * 1977 [[Staatsoperette (Film)|Die Staatsoperette]]. Fernsehfilm. * 1978 Lesebuch eins. Stücke, Pamphlete, Filme, Reaktionen. * 1980 [[Die Alpensaga (Buch)|Alpensaga]]. Drei Bände. * 1980 Ein paar Schritte zurück. Gedichte. * 1980 Josef und Maria. Theaterstück. Uraufführung am 8. November 1980 im Rahmen des Festivals [[Steirischer Herbst]] als Gastspiel des Wiener Volkstheaters. * 1981 [[Die Bürger]]. Theaterstück. Uraufführung am 27. Jänner 1981 im Wiener Volkstheater. * 1982 Campiello. Theaterstück. Frei nach [[Carlo Goldoni|Goldoni]]. Uraufführung am 26.&nbsp;September im Wiener Volkstheater. * 1983 Lesebuch zwei. Stücke, Filme, Gedichte, Reaktionen. * 1984 Atemnot. Spielfilm. Drehbuch: Peter Turrini. Regie: [[Käthe Kratz]]. * 1986 Es ist ein gutes Land. Texte zu Anlässen. * 1987 Faust III. Eine Komödie, teils teils. Uraufführung am 3. Dezember 1987 im Theater Nero im Theater im Künstlerhaus in Wien. * 1988 Die Minderleister. Ein Drama. Uraufführung am 1. Juni 1988 im Wiener Akademietheater. * 1988 Mein Österreich. Reden, Polemiken, Aufsätze. * 1988 bis 1990 [[Arbeitersaga|Die Arbeitersaga]]. Fernseh-[[Mehrteiler]] in vier Teilen. Gemeinsam mit [[Rudi Palla]] und [[Dieter Berner]]. * 1990 Tod und Teufel. Eine Kolportage. Uraufführung am 10. November 1990 im [[Wiener Burgtheater|Burgtheater Wien]]. * 1993 Alpenglühen. Ein Stück. Uraufführung am 17. Februar 1993 im Wiener Burgtheater. * 1993 Grillparzer im Pornoladen. Nach dem Stück ''Love Boutique'' von [[Willard Manus]]. Uraufführung am 20. Februar 1993 im [[Berliner Ensemble]]. * 1993 Im Namen der Liebe. Gedichte. * 1995 Die Schlacht um Wien. Schauspiel in drei Akten. Uraufführung am 13. Mai 1995 im [[Wiener Burgtheater|Burgtheater Wien]]. * 1996 Liebe Mörder! Von der Gegenwart, dem Theater und vom lieben Gott. Prosa. * 1997 Endlich Schluß. Ein Monolog. Uraufführung am 7. Juni 1997 am Wiener Akademietheater. * 1998 Die Liebe in Madagaskar Theaterstück. Uraufführung am 3. April 1998 am Wiener Akademietheater. * 1999 Ein irrer Traum. Lesebuch eins. * 1999 Das Gegenteil ist wahr. Lesebuch zwei. * 1999 Zu Hause bin ich nur hier: am Theater. Lesebuch drei. * 1999 Tod und Teufel. Oper. Musik von [[Gerd Kühr]]. Libretto von Peter Turrini. Uraufführung am 17.&nbsp;September 1999 in der Grazer Oper. * 2000 Kasino. Ein Tanzspiel. Aufführung am 21. Jänner 2000 im Kasino am Schwarzenbergplatz. * 2000 Die Eröffnung. Theaterstück. Uraufführung am 21. Oktober 2000 im [[Schauspielhaus Bochum]]. * 2001 [[Die Verhaftung des Johann Nepomuk Nestroy]]. Spielfilm. * 2001 Ich liebe dieses Land. Theaterstück. Uraufführung am 7. Dezember 2001 im [[Berliner Ensemble]]. * 2002 Der Riese vom Steinfeld. Oper. Musik: [[Friedrich Cerha]]. Libretto: Peter Turrini. Uraufführung am 15.&nbsp;Juni 2002 in der Wiener Staatsoper. * 2002 Da Ponte in Santa Fe. Ein Stück. Uraufführung am 29. Juli 2012 bei den Salzburger Festspielen. * 2005 Bei Einbruch der Dunkelheit. Theaterstück. Uraufführung am 14. Jänner 2006 im Stadttheater Klagenfurt. * 2006 Mein Nestroy. Theaterstück. Uraufführung am 14. September 2006 im [[Theater in der Josefstadt]]. * 2007 Jedem das Seine. Volksoperette. Gemeinsam mit Silke Hassler. Musik: [[Roland Neuwirth]]. Uraufführung am 8.&nbsp;März 2007 im Stadttheater Klagenfurt. * 2007 Der Diener zweier Herren. Theaterstück frei nach [[Carlo Goldoni]]. Uraufführung am 15.&nbsp;November 2007 im [[Theater in der Josefstadt]]. * 2009 Der blaue Engel. Theaterstück nach dem Roman [[Professor Unrat]] von [[Heinrich Mann]] und dem Film [[Der blaue Engel]] von [[Josef von Sternberg]]. Uraufführung am 19.&nbsp;August 2009 bei den [[Bregenzer Festspiele]]n. * 2010 Campiello. Oper. Musik: Herwig Reiter. Libretto: Peter Turrini. Uraufführung am 29.&nbsp;April 2010, Neue Oper Wien, in der Anker-Expedit-Halle. * 2011 Silvester. Theaterstück. Uraufführung am 8. Jänner 2011 im [[Stadttheater Klagenfurt]]. * 2012 Der Riese vom Steinfeld. Theaterstück. Deutschsprachige Erstaufführung am 7.&nbsp;September 2012 im [[Volkstheater Wien]]. * 2013 Aus Liebe. Theaterstück. Uraufführung am 16. Mai 2013 im [[Theater in der Josefstadt]]. * 2013 Manchmal ist ein Fasan eine Ente. [[Verlag Jungbrunnen]] 2013. * 2014 C'est la vie – Eine Revue. Uraufführung am 19. September 2014 im Theater in der Josefstadt. * 2016 Sieben Sekunden Ewigkeit. Theaterstück. Uraufführung am 12. Januar 2017 im Theater in der Josefstadt. * 2018 Fremdenzimmer. Uraufführung am 25. Jänner 2018 am Theater in der Josefstadt * 2018 Rozzenjogd, gezeichnet von [[Gerhard Haderer]]. [[Haymon Verlag]]. Innsbruck. '''Sondiskoj/Kompaktdiskoj'''. * 1973 Helmut Qualtinger liest Texte von Peter Turrini. Ton-Kollagen: [[Uzzi Förster]]. Langspielplatte. Wien: ''Es ist ein gutes Land''. Preiser Records. * 1975 Peter Turrini liest ''Rozznjogd''. Langspielplatte. Stuttgart: Intercort Literar Serie. * 1985 Peter Turrini liest Gedichte. Langspielplatte. GIG Records. * 1996 Peter Turrini und Kisten Dene lesen ''Im Namen der Liebe''. Musik: Hans-Georg Koch. CD. Wien: ORF. * 1996 Peter Turrini und Otto Schenk lesen Helmut Qualtinger. Auswahl der Texte von Silke Hassler. CD. Wien: ORF. * 1999 Peter Turrini liest ''Alpenglühen''. Dramaturgie: Silke Hassler. CD. Wien: ORF. * 2000 Peter Turrini liest ''Die Verhaftung des Johann Nepomuk Nestroy''. CD. Lienz: Waku word. * 2000 Peter Turrini liest ''Ein paar Schritte zurück''. CD. Lienz: Waku word. * 2004 Peter Turrini liest ''Die Eröffnung''. CD. Wien: ORF. * 2012 Turrini liest Walla. CD. Wien: [[Fabrique Records]]. * 2013 Peter Turrini und Sophie Aujesky lesen ''Manchmal ist ein Fasan eine Ente''. CD. Wien: ORF. == Literaturo == * Wolfgang Schuch, [[Klaus Siblewski]] (Hrsg.): ''Peter Turrini. Texte, Daten, Bilder''. Luchterhand Literaturverlag, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-630-61960-6 (= ''Sammlung Luchterhand'', Band 960). * Jutta Landa (Hrsg.): ''I am too many people. Peter Turrini: playwright, poet, essayist''. Ariadne Press, Riverside, CA 1998, ISBN 1-572-41040-X ({{en}}). * Herbert Neubauer (Photos), [[Silke Hassler]]: ''Masken und Gesicht. Peter Turrini im Portrait''. [[Essay]], Wieser, Klagenfurt 2006, ISBN 978-3-85129-619-8 (= ''Europa erlesen: Literaturschauplatz''). * [[Klaus Amann]]: ''Kämpfer, Künstler, Narr und Bürger. Lesebuch über das Phänomen Turrini''. Residenzverlag, Salzburg / St. Pölten 2007. ISBN 978-3-701-73058-2. * Heiner Hammerschlag: ''Der Dichter und das Dorf''. Broschüre. Sonderdruck Carinthia, Klagenfurt 2010. * Arno Rußegger: ''Ein romantischer Realist''. StudienVerlag. Innsbruck 2016. * Christine Grond-Rigler: ''Zur internationalen Rezeption der Dramen von Peter Turrini''. StudienVerlag. Innsbruck 2016. == Filmportreto == * ''Theaterglühen – Der Autor Peter Turrini'', ORF/3sat/Vis-à-vis Film, 1999; Buch & Regie: [[Heinz Trenczak]] * ''[[Peter Turrini: Rückkehr an meinen Ausgangspunkt]], ein Kino Dokumentarfilm mit Peter Turrini''. 90 min. (plus 100 min. Lesungen) A 2014 Buch & Regie: [[Ruth Rieser]]; RR* Filmproduktion; == Honoroj == * [[Gerhart-Hauptmann-Preis]] 1981 * [[Literaturpreis des Landes Steiermark]] 1999 * [[Romy (Fernsehpreis)|Goldene Romy]] 2001 * [[Stiftung Würth|Würth-Preis für Europäische Literatur]] 2008 * [[Nestroy-Ring|Johann-Nestroy-Ring]] 2008 der Stadt Bad Ischl * [[Ehrendoktor]] der [[Universität Klagenfurt]] 2010 * [[Nestroy-Theaterpreis]] 2011 (Kategorie: [[Nestroy-Theaterpreis/Lebenswerk|Lebenswerk]]) * [[Vinzenz-Rizzi-Preis]] 2014 * Kulturpreis des Landes Kärnten 2017 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.turrini.at Hejmpaĝo de Turrini] * {{DNB-Portal|118838776}} * [http://www.literaturhaus.at/autoren/T/turrini Peter Turrini ĉe literaturhaus.at] * [http://www.3sat.de/3sat.php?http://www.3sat.de/kulturzeit/tips/87742/index.html 3sat: ''Leben auf dem Tonhof'' – Peter Turrini schreibt für das Stadttheater Klagenfurt ''Bei Einbruch der Dunkelheit''. reĝisoro: Dietmar Pflegerl]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.archivderzeitgenossen.at/index.php/biographie-peter-turrini.html Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120805115534/http://www.archivderzeitgenossen.at/index.php/biographie-peter-turrini.html |date=2012-08-05 }} * [http://www.archivderzeitgenossen.at/index.php/werksverzeichnis-peter-turrini.html Verkaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121111185913/http://www.archivderzeitgenossen.at/index.php/werksverzeichnis-peter-turrini.html |date=2012-11-11 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Turrini, Peter|1944|}} [[Kategorio:Aŭstraj poetoj]] [[Kategorio:Aŭstraj dramistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj scenaristoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] r4bs67saal8103gj61lkdt21o8w1chk 0 633455 9347189 8821252 2026-04-04T12:27:19Z Sj1mor 12103 9347189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ken-Iĉiro Kobajaŝi |dosiero = Japanse gastdirigent Ken Kobayashi in Concertgebouw Amsterdam Ken Kobayashi in , Bestanddeelnr 928-1669.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Ken-Iĉiro Kobajaŝi dirigentas en 1995 |naskonomo = 小林 研一郎 }} '''Ken-Iĉiro Kobajaŝi,''' origine [[japane]] '''小林 研一郎''' laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj ortografio '''Kobajasi Kenicsiró''' estas [[japana|japandevena]] [[Hungario|hungara]] [[dirigento]], [[komponisto]], altlerneja [[instruisto]]. [[Dosiero:Mr. Shinozaki, Shigeaki Saegusa and Kenichiro Kobayashi.jpg|eta|<center>Ken-Iĉiro Kobajaŝi (dekstre)]] Ken-Iĉiro Kobajaŝi <ref>https://cultura.hu/kultura/kobajasi-kenicsiro-75/</ref> naskiĝis la {{daton|9|aprilo|1940}} en [[Ivaki]] ([[Japanio]]). == Biografio == Ken-Iĉiro Kobajaŝi aĝis 10, kiam li aŭdis simfonion de [[Beethoven]], poste li decidis esti komponisto. En la sekva jaro li jam komponadis. En [[1960]] li ekstudis en [[Belarta Universitato de Tokio]], iom poste li interesiĝis jam pri dirigentado. Post siaj studoj li atingis la unuan lokon en dirigento-konkurso en [[1972]], poste li ricevis dirigentan postenon en Tokio. Lia internacia kariero komenciĝis en [[Budapeŝto]] en [[1974]], tiam li atingis la unuan lokon en konkurso anstataŭ la hungaraj favoritoj. Li ricevis dirigentan postenon apud [[János Ferencsik]]. Post morto de Ferencsik li estis la primara dirigento inter 1987-1992, poste li ricevis la titolon eterna honora dirigento de la orkestro. Krom tio li ofte estis gastodirigento en [[Eŭropo]], eĉ en Japanio. Li ankaŭ instruis en la japana belarta akademio, krome li havas dirigentajn postenojn ankaŭ en Japanio. Kelkfoje li komponadis. Lia filino estas [[pianisto]]. Li ricevis 3 hungarajn ŝtatajn [[premio]]jn inter 1986-1994, ĉeĥan premion en 2000. Li ricevis la titolojn ambasadoro de la hungara kulturo en 2010 kaj honora instruisto de [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt]]. == Lia libro == * ''Karmesterszóló'' (1997) == Elektitaj komponaĵoj == * ''Passacaglia'' == Fontoj == * [http://www.origo.hu/kultura/20150407-kobajasi-kenicsiro-a-magyarok-kedvenc-japan-karmestere.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190228192052/http://www.origo.hu/kultura/20150407-kobajasi-kenicsiro-a-magyarok-kedvenc-japan-karmestere.html |date=2019-02-28 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kobajasi Kenicsiro}} [[Kategorio:Japanaj dirigentoj]] [[Kategorio:Hungaraj dirigentoj]] [[Kategorio:Japanaj altlernejaj instruistoj]] a3xhtqaz87vu2wx0onyoo6gwktqm0dc 0 642706 9347164 9234359 2026-04-04T12:13:44Z Sj1mor 12103 9347164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = DE-TH |tersituo = Erfurto (Malnova urbo)/Centra Erfurto/Erfurto |zomo = 16 }} [[Dosiero:Bw P Erfurt Luftbild.jpg|eta|Iama fervojflegejo en Erfurto de supre]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 13.jpg|eta|Norda fasado/BwP]] [[Dosiero:Plan der Stadt Erfurt 1881 Gerhardt & Schreiber.png|links|eta|Plano de 1881 kun ankoraŭ ebena relaro kaj la unua kajo antaŭ la malmova akceptejo]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 08.jpg|eta|Suda fasado/BwP]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 05.jpg|eta|Lokomotivriparejo]] [[Dosiero:Güterbahnhof und Bw Erfurt 03.jpg|eta|Halo eosta]] '''Fervojflegejo erfurta''' (germane: ''Bahnbetriebswerk Erfurt'', mallongigo ''Bw Erfurt'') estas iama fervojaĵriparegejo en [[Erfurto]], [[Germanio]]. Ĝi funkciis inter 1847 kaj 1968 havinte post 1888 du situon: ''BwP'' troviĝis ĉe Thomas-strato 83 dume ''BwG'' estis ĉe Weimarische-strato. Ke temus pri monumentprotektindaĵaro konstatitis oficiale jam en aprilo 1919. == Historio == Jam mallonge antaŭ la fondo de [[Turingia fervojsocieto]] (Thüringische Eisenbahn-Gesellschaft) en 1844 menditis la unuaj vaporlokmotivoj kiuj bezonis lokon por parkumo kaj riparoj. En kunteksto kun konstruo de la akceptejo de la [[Stacidomo de Erfurto|Ĉefa stacidomo erfurta]] ene de la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto]] akiritis areoj laŭlonge de Thomas-strato. En 1846 liveritis la unuaj lokomotivoj. Unu jaron poste starigitis lokomotivremizo, karbonejo, akvumiloj kaj riparejo. En 1853 ĉe Rosen-strateto nova lokomitivdeponejo kun 22 lokoj faritis, kies turnilo novigitis en 1856 jam. En 1873 fariĝis okcidente de Löber-pordego alia granda ringlokomotivdeponejo. Ankaŭ la ĉefa riparejo plurfoje novigitis kaj pligrandigitis, nome en 1856, 1862 kaj 1873. La simetria, plur-ala areo videblante ankoraŭ sur urboplano de 1881, anstataŭigitis per la ĝis hodiaŭ ekzistantaj grandaj haloj kun tiutempe tipaj brikaj fasadoj.<ref>[[Grafitio]] ĉe la suda fasado de la eosta direktig-halo porlokomotiva de 2016.</ref> Inter 1888 kaj 1894 konstruitis en la proksimeco de la nova varstacidomo ĉe Weimarer-strato nova fervojflegejo. Sekve ĝi nomitis ''BwG'' . Ĝia kerno estis granda [[remizo]] kun 59 lokomotivparkumejoj kaj riparejoj, ses halaj navoj, unu trakinterliga rulplatformo, du rulplatformoj, unu 320 metrojn longa koaksejo kaj akvoturo, kiun provizis la en 1935 konstruita akvobaraĵo proksime de [[Lütsche (vilaĝo)]]. BwG estis siatempo la plej granda kaj plej moderna fervojflegejo en la regiono administrita disde Erfurto. La malnova riparejo ĉe la persona stacidomo nomiĝis ''BwP''. La lokomotiva vartado malekfunkciis en 1925. Daŭre vartitis lokomotivoj por rapidaj kaj regionaj vagonaroj kiel ankaŭ la manovraj lokomotivoj por malvartransportado. En 1968, post abolicio de ambaŭ flegejoj, ludonitis parto de la ejoj ĝis la 1990-aj jaroj ekz. al firmaoj aŭtomobilaj kaj al la poŝto. En la 29.2.2019 la urba konsilantaro decidis komenci esplorojn pri konstruoa [[ICE]]-urbokvartalo ĉirkaŭ la stacidomo; en la 22.12.2014 la Landa evoluigsocieto [[Turingio]] (Landesentwicklungsgesellschaft Thüringen) akiris areojn de ĉe ambaŭ flegejeroj kune kun la iama vartransportstacidomo. Por la areoj estantaj oriente de la stacidiomo ĉe la vartransportstacidiomo ellaboritis en novembro 2015 sub la titolo ''ICE-City Teilbereich Ost Neues Schmidtstedter Tor'' fare de la arkitekta buroo Machleidt + Partner el [[Berlino]] en kooperacio kun Mola + Winkelmüller kaj Sinai kadroplano urbkonstrua permesante ankaŭ spacon por hoteloj, burooj, kongresaj kaj seminariaj ejoj, vendejoj, restoracioj kaj loĝejoj. Por pligravigi la areon de ŝosea subtransejo ĉe Schmidtstedter-pordejo naskiĝu du turdomegoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ice-knoten.de/ice-city/ |titolo=Freistaat Thüringen: ''ICE City'' |alirdato=2019-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170528010512/http://www.ice-knoten.de/ice-city/ |arkivdato=2017-05-28 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/ice_city/index.html |titolo=Stadt Erfurt: ''ICE-City Erfurt – die schnelle Mitte Deutschlands'' |alirdato=2019-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190517081319/https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/ice_city/index.html |arkivdato=2019-05-17 }}</ref> == Estanteco == La estonta utiligo de la malnova fervojflegejo P okcidente de la stacidomo restis nedecidita. En la 13.6.2017 la konserviĝintaj haloj de BwP temigis simpozion pri industria kulturo en Turingio kiun partoprenis reprezentantoj de diversaj altlernejoj kaj institutoj, ekz. de la Teknika altlernejo [[Freiberg (Saksio)]], de [[Universitato de Kaselo]], de Bauhaus-altlernejo [[Vajmaro]], de [[Universitato de Kolonjo]], de Berlina centro por industrikulturo, de Instituto por nova industrikulturo [[Cottbus]], de Ferropolis s.r.l. [[Dessau]], de Porregiona iniciataro [[Ruhr]], de Malsupera monumentprotektadministradejo erfurta. Tiam postulitis deklari la halaron monumentprotektinda kaj novmaniere utiligi la tuton.<ref>Jan Kobel: ''Industriekultur in Thüringen.'' Arnstadt 2017.</ref> En la 20.12.2017 la urba konsilantaro decidis post postulo de la socialdemokratia frakcio ekigi interparolojn kun la Liberŝtato Turingio je enlistigo de la aĵoj en la listo de kulturmonumentoj oficialaj.<ref>Holger Wetzel: ''SPD will alte Bahnhallen schützen.'' En: ''[[Thüringer Allgemeine|Erfurter Allgemeine]].'' 14.12.2017. [https://www.thueringer-allgemeine.de/web/zgt/politik/detail/-/specific/SPD-will-alte-Bahnhallen-in-Erfurt-schuetzen-LEG-sieht-Entwicklung-mit-Sorge-129438109 (online)]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Stadt Erfurt: ''Beschluss zur Drucksachen-Nr. 2516/17 der weiterführende Sitzung des Stadtrates vom 21.12.2017.'' [http://buergerinfo.erfurt.de/bi/si0050.php?__ksinr=86999715 (surrete ĉe: ''buergerinfo.erfurt.de'')]</ref> En aprilo 2019 prezentitis sufiĉe da kialoj historiaj, teknikaj, urbokonstruaj dignigantaj tian enlistigon.<ref>Skribaĵo de Turingia oficejo pri monumentprotekto kaj arkeologio de la 15.3.2019 adresita je la Malsupra administradejo monumentprotekta de la urbo Erfurto.</ref> La fervojflegejo G ĉe Weimarische-strato, inter la fervojlinio suda kaj la strato ''Am Wasserturm'', funkcias ĝis hodiaŭ (DB Werk Erfurt).<ref>[https://www.bahn.de/db_regio/view/schiene/werk-erfurt.shtml Deutsche Bahn ‐ Werk Erfurt]</ref> == Literaturo kaj fontoj == * Detlef Hommel, Georg Thielmann: ''Verkehrsknoten Erfurt.'' EK-Verlag, Freiburg (Breisgau) 2000, ISBN 3-88255-273-5. * ''Plan der Stadt Erfurt.'' Verlag Gerhardt & Schreiber, Erfurt 1881. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bahnstatistik.de/Direktionen/Rbd_Erfurt.htm Königliche Eisenbahndirektion zu Erfurt ĉe ''Bahnstatistik.de''] == Fonto == {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Bahnbetriebswerk Erfurt | revizio = 188428191 }} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Fervojo en Turingio|Erfurto]] [[Kategorio:Transporto en Erfurto]] d27gwwlv5qw8xm6ra62kq5vlbpu87k0 0 667751 9347291 9085041 2026-04-04T13:23:19Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347291 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Pri la vastasenca uzo de la vorto "akrido", vidu la paĝon [[Akridedoj]]}} {{Taksonomio |nomo = Akrido |koloro = pink |dosiero = Acrida_Conica.jpg |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodo]]j ''Arthropoda'' |klaso = [[Insekto]] ''Insecta'' |ordo = [[Ortopteroj]] ''Orthoptera'' |subordo = ''Caelifera'' |familio = [[Akridedoj]] |genro = ''Akrido'' |vikispecio = Acrida |komunejo = Acrida }} [[Dosiero:Differential Grasshopper 01.jpg|eta|220px|maldekstre|Akrido havas malferman [[Kardiovaskula sistemo|cirkulan sistemon]], en kiu [[hemolimfo]] moviĝas tra interkonektitaj spacoj ĉirkaŭ la organoj.]] '''Akrido''' ({{lang-la|Acrida}}) estas [[genro]] de saltanta [[insekto]] el la [[familio]] [[Akridedoj]]. La genro enhavas proksimume 40 speciojn, vivantajn en Afriko, Eŭropo, Azio, Nord-Ameriko, Havajo, kaj Aŭstralio; multaj specioj estas trudinsektoj damaĝantaj agrojn. == Specioj == Jen la specioj de la genro Akrido:<ref name=osf>{{cite web |title=''Acrida'' Linnaeus |url=http://orthoptera.speciesfile.org/Common/basic/Taxa.aspx?TaxonNameID=1111341 |authors=Cigliano, M.M., H. Braun, D.C. Eades & D. Otte |website=orthoptera.speciesfile.org |publisher=Orthoptera Species File |accessdate=15 December 2018}}</ref> {{Kolumnoj-listo|3| *''Acrida acuminata'' <small>Stål, 1873</small> *''Acrida anatolica'' <small>Dirsh, 1949</small> *''Acrida bara'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida bhoramdevi'' <small>Gupta & Chandra, 2018</small> *''Acrida bicolor'' <small>(Thunberg, 1815)</small> *''Acrida cinerea'' <small>(Thunberg, 1815)</small> *''Acrida confusa'' <small>Dirsh, 1954</small> *''Acrida conica'' <small>(Fabricius, 1781)</small> *''Acrida coronata'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida crassicollis'' <small>Chopard, 1921</small> *''Acrida crida'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida curticnema'' <small>Liu, 1981</small> *''Acrida exaltata'' <small>(Walker, 1859)</small> *''Acrida excentrica'' <small>Woznessenskij, 1998</small> *''Acrida exota'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida formosana'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida fumata'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida gigantea'' <small>(Herbst, 1786)</small> *''Acrida granulata'' <small>Mistshenko, 1951</small> *''Acrida gyarosi'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida herbacea'' <small>Bolívar, 1922</small> *''Acrida hsiai'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida incallida'' <small>Mistshenko, 1951</small> *''Acrida indica'' <small>Dirsh, 1954</small> *''Acrida kozlovi'' <small>Mistshenko, 1951</small> *''Acrida liangi'' <small>Woznessenskij, 1998</small> *''Acrida lineata'' <small>(Thunberg, 1815)</small> *''Acrida madecassa'' <small>(Brancsik, 1892)</small> *''Acrida maxima'' <small>Karny, 1907</small> *''Acrida montana'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida oxycephala'' <small>(Pallas, 1771)</small> *''Acrida propinqua'' <small>Burr, 1902</small> *''Acrida raipurensis'' <small>Gupta & Chandra, 2018</small> *''Acrida rufipes'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida shanghaica'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida subtilis'' <small>Burr, 1902</small> *''Acrida sulphuripennis'' <small>(Gerstaecker, 1869)</small> *''Acrida testacea'' <small>(Thunberg, 1815)</small> *''Acrida tjiamuica'' <small>Steinmann, 1963</small> *''Acrida turrita'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> *''Acrida ungarica'' <small>(Herbst, 1786)</small> *''Acrida willemsei'' <small>Dirsh, 1954</small> }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[grilo]] * [[lokusto]] * [[Akridedoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Zoologio}} {{Projektoj|wikt=akrido|ReVo=akrid}} * [https://web.archive.org/web/20050117191541/http://satesperanto.free.fr/prelegbratis.pdf lokusto, akrido pli precize ĉe SAT-kongreso 2004] [[Kategorio:Ortopteroj|Insektoj]] 7lu0qku4lmsb2hss63l2wcq3yjdnorr 0 669674 9347662 9334048 2026-04-05T00:11:14Z Castelobranco 3895 /* Rezultoj */ +ligiloj al naciaj teamoj -matĉaj rezultoj -4a 9347662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio | emblemo = Internationalen Handballföderation.png }} La '''virina monda ĉampionado de manpilkado''' estas konkurso por determini la plej bonan virinan landan teamon de [[manpilkado]] de la mondo. La [[Internacia Federacio de Manpilkado]] aranĝas la konkursojn. La unua ĉampionado okazis 1957 en la [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]]. Kiel la sekvinta ĉampionado oni ludis sur eta kampa ludejo. Ĉar oni ludis laŭ la samaj reguloj kiel en halo oni rigardas ilin kiel halaj ĉampionadoj. Antaŭ la jaro 1993 la turniro okazis neregule kun intertempoj de du, tri aŭ kvar jaroj. Ekde tiam ĝi okazas ĉiun duan jaron. La turniro ekde 1971 okazas en decembro kaj fojfoje jam komenciĝas en novembro. En la konkurso la eŭropaj teamoj superregas la medalpoziciojn. Kontraŭe al la vira ĉampionado jam du neeŭropaj teamoj gajnis ormedalon – Sud-Koreio en 1995 kaj Brazilo en 2011. Sed krom plia bronza medalo de Sud-Koreio en 2003 ĉiu alia medalo estis gajnita de eŭropaj teamoj. La plej sukcesa teamo estas tiu de la Rusa Federacio (Rusio). == Rezultoj == {| class="wikitable sortable" width=100% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| N-ro ! align=center| Jaro ! align=left| Gastiganto ! align=left| Teamoj ! align=left| {{oro1}} ! align=left| {{arĝento2}} ! align=left| {{bronzo3}} |- align=center | 1 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || align=left | {{Flago2|YUG}} [[Jugoslavio]] || 9 || align=left | {{MP|CSK|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|YUG|2|f}} |- align=center | 2 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] || align=left | {{Flago2|ROU}} [[Rumanio]] || 9 || align=left | {{MP|ROU|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|CSK|2|f}} |- align=center | 3 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] || align=left | {{Flago2|DEU}} [[Germanio]] || 8 || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|YUG|2|f}} || align=left | {{MP|FRG|2|f}} |- align=center | – || 1968 || align=left | {{Flago2|URS}} [[Sovetunio]] || colspan=4 | ''Ne okazis pro la [[Praga Printempo]]'' |- align=center | 4 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] || align=left | {{Flago2|NLD}} [[Nederlando]] || 9 || align=left | {{MP|GDR|2|f}} || align=left | {{MP|YUG|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |- align=center | 5 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] || align=left | {{Flago2|YUG}} [[Jugoslavio]] || 12 || align=left | {{MP|CSK|2|f}} || align=left | {{MP|ROU|2|f}} || align=left | {{MP|URS|2|f}} |- align=center | 6 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] || align=left | {{Flago2|URS}} [[Sovetunio]] || 12 || align=left | {{MP|GDR|2|f}} || align=left | {{MP|URS|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |- align=center | 7 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] || align=left | {{Flago2|CZE}} [[Ĉeĥoslovakio]] || 12 || align=left | {{MP|GDR|2|f}} || align=left | {{MP|URS|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |- align=center | 8 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] || align=left | {{Flago2|HUN}} [[Hungario]] || 12 || align=left | {{MP|URS|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|YUG|2|f}} |- align=center | 9 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] || align=left | {{Flago2|NLD}} [[Nederlando]] || 16 || align=left | {{MP|URS|2|f}} || align=left | {{MP|CSK|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} |- align=center | 10 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] || align=left | {{Flago2|KOR}} [[Sud-Koreio]] || 16 || align=left | {{MP|URS|2|f}} || align=left | {{MP|YUG|2|f}} || align=left | {{MP|GDR|2|f}} |- align=center | 11 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || align=left | {{Flago2|NOR}} [[Norvegio]] || 16 || align=left | {{MP|GER|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} |- align=center | 12 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || align=left | {{Flago2|AUT}} [[Aŭstrio]]<br />{{Flago2|HUN}} [[Hungario]] || 20 || align=left | {{MP|KOR|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} |- align=center | 13 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || align=left | {{Flago2|DEU}} [[Germanio]] || 24 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|GER|2|f}} |- align=center | 14 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || align=left | {{Flago2|DNK}} [[Danio]]<br />{{Flago|NOR}} [[Norvegio]] || 24 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|AUT|2|f}} |- align=center | 15 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || align=left | {{Flago2|ITA}} [[Italio]] || 24 || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|YUG|2|f}} |- align=center | 16 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || align=left | {{Flago2|HRV}} [[Kroatio]] || 24 || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|KOR|2|f}} |- align=center | 17 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || align=left | {{Flago2|RUS}} [[Rusio]] || 24 || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|ROU|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |- align=center | 18 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || align=left | {{Flago2|FRA}} [[Francio]] || 24 || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|GER|2|f}} |- align=center | 19 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || align=left | {{Flago2|CHN}} [[Ĉinio]] || 24 || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} |- align=center | 20 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || align=left | {{Flago2|BRA}} [[Brazilo]] || 24 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} |- align=center | 21 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] || align=left | {{Flago2|SRB}} [[Serbio]] || 24 || align=left | {{MP|BRA|2|f}} || align=left | {{MP|SRB|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} |- align=center | 22 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] || align=left | {{Flago2|DNK}} [[Danio]] || 24 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} || align=left | {{MP|ROU|2|f}} |- align=center | 23 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] || align=left | {{Flago2|DEU}} [[Germanio]] || 24 || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} |- align=center | 24 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] || align=left | {{Flago2|JPN}} [[Japanio]] || 24 || align=left | {{MP|NED|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |- align=center | 25 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || align=left | {{Flago2|ESP}} [[Hispanio]] || 32 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} |- align=center | 26 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || align=left | {{Flago2|DNK}} [[Danio]]<br />{{Flago2|NOR}} [[Norvegio]]<br />{{Flago2|SWE}} [[Svedio]] || 32 || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} |- align=center | 27 || [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] || align=left | {{Flago2|DEU}} [[Germanio]]<br />{{Flago2|NOR}} [[Nederlando]] || 32 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|GER|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ihf.info/ ihf.info] Retpaĝo de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]] [[Dosiero:24th IHF Women's Handball World Championship Kumamoto 2019 Australia-Korea 003.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|ludo inter la teamoj de Aŭstralio kaj Sud-Koreio dum la ĉampionado de 2019 en Japanio}}]] {{Monda Ĉampionado de Manpilkado}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Virina monda ĉampionado de manpilkado| ]] [[Kategorio:Virinaj manpilkadaj konkursoj|Mondo]] [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj]] [[Kategorio:Virinaj sportaj konkursoj|manpilkado]] [[Kategorio:Aperis en 1957]] q74fd7gimp2m0nphdtnncvbpug1zf2b 0 671076 9347725 8928873 2026-04-05T05:11:22Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347725 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Erik Bogsch |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Eriko (persona nomo)|Erik]] Bogsch''' [bogŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Bogsch Erik''' estas [[Hungario|hungara]] [[kemiisto]]. Erik Bogsch<ref>https://www.richter.hu/hu-HU/rolunk/tarsasag_testuletei/Pages/Ugyvezetoseg.aspx</ref> naskiĝis la {{daton|31|oktobro|1947}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Erik Bogsch maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemiistan [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] en [[1970]], post 4 jaroj plian diplomon. Post la unua diplomo li eklaboris en signifa produktejo pri [[medikamento]]j en Budapeŝto. Inter 1977 kaj 1983 li gvidis oficejeton pri eksportado de hungaraj medikamentoj en [[Meksikurbo]]. Hejmenveninte li plenumis altajn poziciojn en la menciita produktejo. Inter [[1988]] kaj [[1992]] li havis similan, sed pli grandan oficejon en [[Londono]]. Hejmenveninta li estis nomumita estro de la medikamentproduktejo. Li faris el la preskaŭ bankrotiĝanta firmao stabilan mondkonatan firmaon, kiu intertempe prenis la nomon pri la iama fondinto [[Gedeon Richter]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 1995-2017. Li havas [[edzino]]n, kiu naskis [[filo|gefilojn]] en 1972, 1974 kaj 1976. == Fontoj == * [https://mfor.hu/cikkek/mfor/Bogsch_Erik.html hungarlingva biografio] * [https://www.kobanya.hu/?module=news&action=show&nid=178739 hungarlingva biografio] * [http://valasz.hu/itthon/csendben-a-csucson-377 hungarlingva intervjuo kun biografio]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bogsch Erik}} [[Kategorio:Hungaraj kemiistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] cd9m8hqvlyl7w8sluw3gz2f5oz3hhwc 0 672744 9347240 8411974 2026-04-04T13:07:31Z Sj1mor 12103 9347240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''August Alexander KÄMMERER''' (en [[Rusio]] ankaŭ: ''Kemmerer''; naskiĝinta la {{daton|8|3|1789}} en [[Artern]], mortinta la {{daton|3|2|1858}} en [[Sankt-Peterburgo]]) estis [[germanio|germana]] geologo kaj apotekisto. == Vivo == August Alexander Kämmerer deĵoris kiel Oberberg-apotekisto (mastro de la Supra apoteko, ruse: ''Glavnaja gornaja apteka'') kaj ĉefminejdirektoro en [[Sankt-Peterburgo]]. Je la komenco de la 19a jarcento li fondis la unuan modernan apotekon en Sankt-Peterburgo kaj helpis en 1818 fondi la Farmacian societon peterburgan. En 1845 oni nomumis lin ties unua estro. En [[Hejdelbergo]] li doktoriĝis per la discertacio ''Überblick der Theorien der Geologie Werners und Huttons'' (pri la teorioj geologiaj de Werner kaj Hutton). La [[caro|Imperiestra]]-ruslanda akademio medicina nomumis lin ankaŭ ''apotekisto unuarango''. En 1824 li iĝis ĉefa kemiisto kaj baldaŭ poste estro de Oberberg-apoteko. Laŭ komisio ruslandregistara li vojaĝis en 1839 al [[Bad Pyrmont]] por kunveni kun germanaj naturscienculoj kaj kuracistoj. Caro [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] eĉ responduligis pri la eduko de la infanoj.<ref>[https://de.rbth.com/lifestyle/2015/03/15/zaren_auf_der_schulbank_33109 Pri la eduko de estontaj caroj en la 19a jarcento kun mencio de Kämmerer: ''Zaren auf der Schulbank'' fare de Olga Dudnikova ĉe la lifestyle-rubriko de "Russia Beyond", 15.3.2015]</ref> ==Honoroj== Nordenskjöld nomis por li en la 5.4.1851 la variaĵon [[silikatmineraloj|silikatmineran]] el ''Kämmererit''. Kämmerer donacis siajn kolektojn de mineraloj al la [[Universitato de Tartu]]. Caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] nomumis lin Orda ŝtata konsilisto kaj rajtigis lin nomiĝi ''ekscelenco''. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== *Schmölling, Klaus: "Über das Mineral Kämmererit und dessen Namenspaten, den Gelehrten Dr. August Alexander Kämmerer (1789-1858) aus Artern", en: ''Aratora. Zeitschrift des Vereins für Heimatkunde, -Geschichte und -Schutz von Artern e.V.'', 19/2009, 284 paĝoj *Otfried Wagenbreth: ''Geschichte der Geologie in Deutschland'', Springer-Verlag 2014, ISBN 978-3-662447123 == Eksteraj ligiloj== *[https://www.geoloogia.ut.ee/en/department/history-geology-tartu-university Informoj pri la mineralogia sekcio de ĉe la Altlernejo de Tartu, kiun kunfondis Kämmerer] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191213183925/https://www.geoloogia.ut.ee/en/department/history-geology-tartu-university |date=2019-12-13 }} *[https://www.heilsteine.info/klinochlor-kaemmererit-t21603.html Bildo de ''Kämmererit'', ŝtono honore nomita por Kämmerer] *[https://books.google.de/books?id=Gmk-AAAAcAAJ&pg=RA3-PA11&lpg=RA3-PA11&dq=alexander+kemmerer+petersburg&source=bl&ots=zzWkZ9d3Vw&sig=ACfU3U0nUjJhZ6aK7MAgDygQEFknR7PHBw&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwiM_ef1krPmAhUzonEKHW5pDw0Q6AEwA3oECAYQAQ#v=onepage&q=alexander%20kemmerer%20petersburg&f=false Kemmerer en la fakgazeto ''Flora'', vol. 1, 10-a jarkolekto (1827), el Regensburg] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Kammerer, August Alexander|1789|1858}} [[Kategorio:Germanaj geologoj]] [[Kategorio:Apotekistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Germanaj mineralogoj]] i9atyy2nfdjrnu2exrifrzc7023pafn 0 678176 9347729 8135573 2026-04-05T05:13:09Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Benedek Varga |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = en [[1962]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) }} '''Benedek [[Varga (familia nomo)|Varga]],''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Varga Benedek''' estas [[Hungario|hungara]] muzeestro. Benedek Varga<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1871184/da33ff82-e63f-479e-8a0a-4ff81c471d97/solr/0/24/2/3/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis en [[1962]] en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Benedek Varga akiris [[diplomo]]n pri historio-arĥivado en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1989]], poste li studis helpe de internacia [[stipendio]] en [[Londono]], [[Kembriĝo (Britio)]] kaj [[Wolfenbüttel]]. Hejmenveninte li laboris en [[muzeo]]-[[biblioteko]]-[[arĥivo]] de [[Universitato Semmelweis]]. Li iĝis vicmuzeestro en 2000, muzeestro inter 2008-2016. Intertempe li estis ankaŭ [[lektoro]] en [[Kalvinana Universitato Gáspár Károli]]. Li estis nomumita muzeestro de [[Hungara Nacia Muzeo]] en [[2016]]. == Fontoj == * [https://hu.linkedin.com/in/benedek-varga-1a599b43 datenoj angle]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://mnm.hu/hu/muzeum/hirek/varga-benedek-nemzeti-muzeum-uj-foigazgatoja datenoj hungare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128123035/https://mnm.hu/hu/muzeum/hirek/varga-benedek-nemzeti-muzeum-uj-foigazgatoja |date=2018-11-28 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Direktoroj de Hungara Nacia Muzeo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Varga Benedek}} [[Kategorio:Hungaraj muzeestroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] d9s4lt6y2emvo1hbxya8ykvsk647gtx 0 678621 9347577 7880112 2026-04-04T19:57:33Z Sj1mor 12103 9347577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Carl Friedrich Wilhelm CLAUS''' (2a de januaro 1835 – 18a de januaro 1899) estis [[Germanoj|germana]] zoologo. Li estis oponanto de la ideoj de [[Ernst Haeckel]]. == Biografio == Claus studis en la [[Universitato de Marburgo]] kaj en la [[Universitato de Giessen|Universitato de Gießen]] kun [[Rudolf Leuckart]]. Li laboris en la [[Universitato de Würzburg]]. En 1863, li iĝis profesoro de zoologio en [[Universitato de Marburgo|Marburgo]], en 1870 en [[Universitato de Göttingen|Göttingen]] kaj en 1873 en [[Universitato de Vieno|Vieno]].<ref name="nie"> Gilman, D. C.; Peck, H. T.; Colby, F. M., eld. (1905). [https://en.wikisource.org/wiki/The_New_International_Encyclop%C3%A6dia/Claus,_Karl_Friedrich_Wilhelm "Claus, Karl Friedrich Wilhelm".] New International Encyclopedia (1a eld.). New York: Dodd, Mead. </ref> Li estis estro de la [[oceanografio|oceanografia]] esplorstacio en [[Trieste]] kaj estis specializita en [[marbiologio]] kaj lia intereso fokusiĝis al [[krustuloj]]. Dum sia esplorado en [[ĉelbiologio]] li stampis la vorton "fagocito". Li estas konata pro la fakto ke [[Sigmund Freud]] startis siajn studojn pri la ankoraŭ nesolvita reproduktado de [[angilo]]j.<ref>{{cite web |url=http://www.expertensprechen.de/ |title=Archived copy |accessdate=2008-03-03 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220102932/http://www.expertensprechen.de/ |archivedate=2008-02-20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080220102932/http://www.expertensprechen.de/ |arkivdato=2008-02-20 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2004/1020/feuilleton/0027/index.html |title=Archived copy |access-date=2008-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213135507/http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2004/1020/feuilleton/0027/index.html |archive-date=2009-12-13 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wno.org/newpages/sci02b.html |title=Archived copy |accessdate=2012-01-04 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111217081256/http://www.wno.org/newpages/sci02b.html |archivedate=2011-12-17 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111217081256/http://www.wno.org/newpages/sci02b.html |arkivdato=2011-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111217081256/http://www.wno.org/newpages/sci02b.html |date=2011-12-17 }}</ref> == Verkoj == El nombraj verkoj, jenaj gravas: * Die freilebenden Copepoden (1863); * Beiträge zur Kenntnis der Ostracoden (1868); * Grundzüge der Zoölogie (1868) [1]; * Ueber den Bau und die Entwicklung der Cumaceen (1870); * Die Metamorphose der Squilliden (1872); * Ueber die Entwicklung Organisation und systematische Stellung der Arguliden (1875); * Lehrbuch der Zoölogie (1897); == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Claus, Carl Friedrich Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj zoologoj]] heq86699y6cdp6fdxju5pqbr303bnk3 0 679528 9347756 8955115 2026-04-05T05:35:42Z Sj1mor 12103 9347756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Travis Alabanza''' (naskiĝis la [[15-an de novembro]] [[1996]] estas angla deklamisto, [[poeto]] kaj verkisto. == Kariero == Alabanza unue iĝis publikigita por poezio en ''Black and Gay in the UK Anthology'' en 2015. Poste tiun jaron Alabanza iris al turneo por sia teatra spektaklo ''Stories of a Queer Brown Muddy Kid'', prezentante sin en kluboj, librejoj tra Usono. [[Riismo|Ri]] estis atentita kiel gasta lektoro kaj [[juristo]] en kvardek universitatoj en Britujo dum Monato de GLAT-a kaj Nigrula Historio al diskutaj problemoj rilata al raso, [[seksa orientiĝo]], kaj [[genro]]. Ria laboro estis atentita en Duckie, Bar Wotever, And What! Alabanza identiĝas kiel genre nekonfirma kaj uzas la pronomon [[ununombra they]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.buzzfeed.com/laurasilver/topshop-refused-to-let-a-trans-person-into-an-all-gender|titolo=Topshop Refused To Let A Trans Person Into An All-Gender Changing Room}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://readthemuse.wordpress.com/2017/08/02/an-interview-with-travis-alabanza-before-i-step-outside-you-love-me/|titolo=Interview: Travis Alabanza on their chapbook, Before I Step Outside (You Love Me)|dato=2017-08-02}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alabanza, Travis}} [[Kategorio:Anglaj artistoj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 66h9q5y8fwwb7yji8qqqz19f2d299cb 0 680535 9347171 6887370 2026-04-04T12:16:13Z Sj1mor 12103 9347171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | dosiero = Werner Brix en Majenco 2020-02-14 a.jpg }} '''Werner Brix''' (naskiĝis la 7-an de decembro 1964 en Vieno) estas [[aŭstroj|aŭstra]] [[kabaredisto|kabared-artisto]] kaj [[aktoro]]. == Vivo == Brix kreskis en [[Klosterneuburg]]. Li diplomiĝis de la Supera Teknika Instituto por Telekomunikado en [[Vieno]]. Sekve li laboris en industria entrepreno dum ses jaroj. Samtempe li partoprenis en amatora teatro. Brix prenis lecionojn pri aktorado de Monika Pagnieux (Le Coq), Erika Mottl, Herwig Seeböck kaj Giora Seeliger. Li laboras kiel liberprofesia aktoro kaj reĝisoro ekde 1987. De 1991 ĝis 1993, li transprenis la direktadon de la kabareda teatro "''Spektakel''" ("spektaklo"). En 1995 li debutis kiel kabareda artisto kun sia unua sola programo ĉe la kabaredo ''Niedermair'' en Vieno, sekvita de naŭ pliaj solaj programoj ĝis 2016. Inter la jaroj 2005 kaj 2008 li aperis ankaŭ kun la kolega kabaredisto Gregor Seberg en komuna programo. Brix ricevis plurajn premiojn pro sia kabareda laboro. Aldone al sia kabaredista kariero, Brix aperas kiel teatra aktoro, aperas en longaj filmoj kaj pluraj televidaj produktadoj. Malantaŭ la kamerao, li laboras kiel reĝisoro kaj scenaristo kaj disvolvas filmajn konceptojn por kompanioj. Li ankaŭ aranĝas aktorajn metiejojn en Aŭstrio kaj Germanio kaj trejnas komercistojn kaj politikistojn. Li docentas kaj instruas en kursoj ĉe la [[Universitato de Kaselo]]. ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.brix.at/ oficiala retejo] ({{de}}) {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Brix, Werner}} [[Kategorio:Aŭstraj kabaredistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] otrr7816yldvu001ryncyq3rvpksin6 0 681611 9347324 9139401 2026-04-04T13:34:04Z Sj1mor 12103 9347324 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Imre Ozorai |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = en la fruaj [[1500-aj jaroj]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Ozora]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = antaŭ ol 1550 |loko de morto = ? }} '''[[Emeriko|Imre]] Ozorai,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ozorai Imre''', estis [[Hungario|hungara]] katolika [[pastro]], [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥo]], pli poste unu el la unuaj hungaraj protestantaj (luteranaj) pastroj. [[Dosiero:-Az Christusrul es az o? eg´ hazarul, esmet Az Antichristusrul es az o? eg´ hazarul.- - Upper cover (c37a16).jpg|eta|<center>Libro de Imre Ozorai]] Imre Ozorai<ref>https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/078/pc007833.html#9</ref> naskiĝis en la fruaj [[1500-aj jaroj]] en [[Ozora]], li mortis antaŭ ol 1550 en nekonata loko. == Biografio == Imre Ozorai lernis en sia naskiĝloko en la franciskana [[monaĥejo]], kie li iĝis pastro kaj monaĥo. En [[1530]] li estis sendita plulerni al [[Universitato de Krakovo]], kie li ekkonis la protestantismon kaj forlasis la katolikismon. En la sekva jaro li studis jam en [[Wittenberg]]. Hejmenveninta li predikis en la [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]]. Lia libro en 1535 estis la unua hungara libro, kiu ne akceptis la katolikismon. Tiutempe en Hungarujo estis ĥaoso; parto de la lando komencis aparteni al la [[Osmana Imperio]], tial pri la vivo de Ozorai restis neniuj informoj. == Lia libro == * ''De Christo, et ejus Ecclesia, Item de Antichristo, eiusque Ecclesia'' (1535, 1546) == Fontoj == * [http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2082 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221224012130/http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2082 |date=2022-12-24 }} * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/SzazMagyarFalu-szaz-magyar-falu-1/ozora-D3A8/fuggelek-D648/i-ozoraiak-voltak-D649/ hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo O, poste serĉu la nomon)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ozorai Imre}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj luteranaj pastroj]] mui869oht3aoes78ssuisp3p139j7kw 9347384 9347324 2026-04-04T13:52:31Z Filozofo 3592 Lingva plibonigo 9347384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Imre Ozorai |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = en la fruaj [[1500-aj jaroj]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Ozora]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = antaŭ ol 1550 |loko de morto = ? }} '''[[Emeriko|Imre]] Ozorai,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Ozorai Imre''', estis [[Hungario|hungara]] katolika [[pastro]], [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥo]], pli poste unu el la unuaj hungaraj protestantaj (luteranaj) pastroj. [[Dosiero:-Az Christusrul es az o? eg´ hazarul, esmet Az Antichristusrul es az o? eg´ hazarul.- - Upper cover (c37a16).jpg|eta|<center>Libro de Imre Ozorai]] Imre Ozorai<ref>https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/078/pc007833.html#9</ref> naskiĝis en la fruaj [[1500-aj jaroj]] en [[Ozora]], li mortis antaŭ ol 1550 en nekonata loko. == Biografio == Imre Ozorai lernis en sia naskiĝloko en la franciskana [[monaĥejo]], kie li iĝis pastro kaj monaĥo. En [[1530]] li estis sendita plulerni al [[Universitato de Krakovo]], kie li ekkonis la protestantismon kaj forlasis la katolikismon. En la sekva jaro li studis jam en [[Wittenberg]]. Hejmenveninte, li predikis en la [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]]. Lia libro en 1535 estis la unua hungara libro, kiu ne akceptis la katolikismon. Tiutempe en Hungarujo estis ĥaoso; parto de la lando komencis aparteni al la [[Osmana Imperio]], tial pri la vivo de Ozorai restis neniuj informoj. == Lia libro == * ''De Christo, et ejus Ecclesia, Item de Antichristo, eiusque Ecclesia'' (1535, 1546) == Fontoj == * [http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2082 hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221224012130/http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2082 |date=2022-12-24 }} * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/SzazMagyarFalu-szaz-magyar-falu-1/ozora-D3A8/fuggelek-D648/i-ozoraiak-voltak-D649/ hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo O, poste serĉu la nomon)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ozorai Imre}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj luteranaj pastroj]] huu99a9sgbcubhjk8tbzrkqgqqd0ybn 0 691131 9347995 9346421 2026-04-05T11:19:53Z Petr Tomasovsky 678 9347995 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-1 | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = nekonstruita fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-1 | oficiala_nomo_tipo = Koda nomo | moto = | kromnomo = ne estis donita | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = MO S-1.jpg | dosiero_priskribo = Bazplano de la nerealigita infanteria fuorto MO S-1 <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Karviná | municipo = Kopytov <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | orogenezo = Ostrava baseno | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-1 | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 56 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 22 | long_s = 03 | long_EW = E <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 1 casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Informkesto fuorto de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj | nomo = – | dosiero = | priskribo = | koda nomo = MO S-1 | betonado = nekonstruita | tipo = PSJ | rezistkapablo = la II-a | maldekstre = [[infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|M/OR]] | kloŝoj = ZD | ŝirmaj embrazuroj = 2 | etaĝoj = 1 | konstru-subsektoro = la 1-a subsektoro – [[Bohumín]] | hom-ekipo = 30/30 | bataliono = la I-a | roto = la 1-a }} [[Infanteria fuorto]] '''MO-S-1''' devis esti konsisto de la 1-a konstru-subsektoro de linio de la [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] en [[sektoro Moravia Ostrava]], [[subsektoro 1./II. Bohumín|subsektoro Bohumín]]. Ĝia projekto estis finita en la jaro [[1935]]. Ĉar ĝi ne estis konstruita, ĝi ricevis nenian nomon kiel la ceteraj konstruitaj fuortoj. Ĝia situo estis elektita en la norda parto de vilaĝo [[Šunychl]] ĉe [[Kopytov]], ĝuste ĉe rivero [[Olše]], kiu tiam estis la ĉeĥoslovaka-germana ŝtatlimo (hodiaŭ la [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando|ĉeĥa-pola landlimo]] funkcias ankaŭ en la sama loko). Oni spekulacias, ke pro onidiraj protestoj de la pola registaro ne estis ties konstruado komencita, ĉar la pafadoj povis trafi ankaŭ la polan teritorion, sed pli verŝajna varianto de la prokrasto de la konstruado estas pro kaŭzo de plilongigo de la linio de la pezaj fortikaĵoj direkte al oriento laŭlonge laŭ rivero Olše, por ke oni malebligu ĉirkaŭigon tra la pola teritorio. == Armilaro == La fuorto devis esti konstruita en la II-a grado de rezistkapablo kaj krom alia ĝi devis esti ekipita per [[infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝonta maŝinpafila turo]]. == Linio == La armiloj de la fuorto devis maldekstre pripafadi spacon de ŝoseo, kiu tra ĉi tie kondukis trans ŝtatlimo kaj la maŝinpafila turo devis pripafado antaŭbatalejon, por ke ne okazigu eventuala ĉirkaŭigo tra la pola teritorio. Direkte al sudokcidento troviĝas najbara fuorto [[MO S-2 "U školy"]]. Direkte al oriento ligas linio de [[ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj modelo 37]]. ==Rilataj artikoloj== * [[Subsektoro 1./II. Bohumín]] * [[Kunfluejo de Odro kaj Olše]] * [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando]] ==Vidu ankaŭ== * [[T-S 82 V končinách]] ==Literaturo== * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} * [http://www.military.cz/opevneni/detail_bunkru.asp?ID=1&nazev=? Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160113162038/http://www.military.cz/opevneni/detail_bunkru.asp?ID=1&nazev=%3F |date=2016-01-13 }} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa= – |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-2 "U Školy"|MO S-2]] }} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bohumín]] [[Kategorio:Proponitaj konstruaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando]] [[Kategorio:Šunychl]] jtfy6g2r61mp37zubz4t47y7v5dyrs4 0 694878 9347731 7965724 2026-04-05T05:14:51Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9347731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Jakó |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Géza Jakó,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jakó Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[ceramiko|ceramikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Géza Jakó<ref>http://www.szentesinfo.hu/cd/helyismeret/epiteszet/html/oldal28.htm</ref> naskiĝis la {{daton|4|januaro|1886}} en [[Szentes]], li mortis la {{daton|19|oktobro|1943}} en [[Budafok]]. == Biografio == Géza Jakó maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo]] en [[1908]]. Li ricevis [[stipendio]]jn por profundigi siaj sciojn en pluraj landoj de [[Eŭropo]]. Hejmenveninte en 1910 li laboris en uzino de [[Vilmos Zsolnay]], poste en propra [[ateliero]] en Budafok. Inter [[1911]] kaj [[1923]] li instruis en la menciita Lernejo. Lia unua eksterlanda [[ekspozicio]] okazis en [[Helsinko]] en [[1921]], poste li estis invitita al [[Talino]] por fondi la ceramikan katedron. Ĝi malfermiĝis en 1923 kaj Jakó estis katedrestro ĝis 1934. Hejmenveninta li instruis en la Industriarta Lernejo ekde 1938 ĝismorte. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis 2 [[filo]]jn. == Liaj libroj == * ''A művész és a szocializmus'' (1919) * ''Keramische Materialkunde'' (1928) * ''Eesti savitöösturite käsiraamat'' (1933) * ''Az agyagipar'' (1934) == Elektitaj ceramikaĵoj == * ''Kisváza'' (1910) * ''Pávaszemdíszes kőcserép korsó'' * ''Cseppformájú fajansz vázák'' == Memorigiloj == * memortabulo en Talino (2002) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06879/06908.htm hungarlingva biografio] * [http://epa.oszk.hu/01600/01609/00029/pdf/MFME_EPA01609_1987_1_379-424.pdf hungarlingva biografio] * [https://budapestauction.com/geza-jako/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200617102549/https://budapestauction.com/geza-jako/festo |date=2020-06-17 }} * [https://infovilag.hu/jako-geza-tallinn-esztorszag/ hungarlingva biografio] * [http://www.magyarkeramia.hu/keramia/jako/page.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jako Geza}} [[Kategorio:Hungaraj ceramikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] ag3maq3w5axtmiewd3oln9jgdvbt4v3 0 699491 9347507 8964642 2026-04-04T18:04:59Z Tirolischleioans 254019 9347507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Florian SCHAFFENRATH''' (naskiĝinta la {{daton|25|5|1978}} en [[Innsbruck]]) estas [[aŭstrio|aŭstra]] klasika filologo. == Vivo == Post pasigo de la junulaj jaroj en [[Axams]] li frekventis la Akademian gimnazion insbrukan kie li trapasis en la jaro 1996-a la abiturientan ekzamenon. Poste li studis [[klasika filologio|filologion klasikan]] en [[Heidelberg]], Innsbruck kaj [[Sieno]] inter 1996 kaj 2005. En junio 2005 li doktoriĝis sub la plej grandaj honoroj ''sub auspiciis praesidentis''. Inter 2002 kaj 2009 li estis esploradasistanto en la sekcio de latinistiko ĉe la Instituto pri lingvoj kaj literaturoj (projekto ''Historio de latinlingva literaturo en Tirolo'') anstataŭigante inter aŭtuno 2005 kaj somero 2006 la universitatan asistanton [[Wolfgang Kofler]]. Schaffenrath povis deĵori inter aŭtuno 2006 kaj somero 2007 ĉe la Aŭstria historia instituto en [[Romo]]. De 2010 ĝis 2014 li estis helpanta profesoro pri klasika filologio; post habilitiĝo sia en aŭgusto 2014 li gajnis la rajtigon docentadan pri klasikaj filologiaĵoj kaj novlatinaĵoj. En septembro 2014 li ekdirektoris ĉe la insbruka ''Ludwig-Boltzmann-instituto pri novlatinaj studoj''. Ekde oktobro 2014 li estas asociita profesoro de la Universitato de Innsbruck. Liaj ĉefaj esploradkampoj kuŝas pri la novlatina [[epopeo]], la latinlingva literaturo de Tirolo, [[Marko Polo]] kaj la [[Filipo la 2-a (Makedonio)|kontraŭfilipaj]] paroladoj de [[Cicerono]]. En 2004 li iĝis membro de [[Österreichischer Cartellverband]], en Innsbruck ĉe ''AV Austria Innsbruck''; en Romo oni igis lin ano de la katolika korporacio ''KAV Capitolina Rom''. == Premioj == * 2018: Tiroler Landespreis für Wissenschaft – Förderpreis<ref>[https://www.tirol.gv.at/presse/meldungen/meldung/artikel/landespreis-fuer-wissenschaft-geht-an-linguisten-martin-korenjak/ ''Landespreis für Wissenschaft geht an Linguisten Martin Korenjak''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200803124036/https://www.tirol.gv.at/presse/meldungen/meldung/artikel/landespreis-fuer-wissenschaft-geht-an-linguisten-martin-korenjak/ |date=2020-08-03 }}, gazetaranonco de la 5.11.2018</ref> == Verkoj (elekto) == * ''Acta der Hl. Notburga, der jungfräulichen Magd, der herausragenden Schutzherrin der Armen sowie der Patronin gegen Tierseuchen''. Freunde der Notburgakirche in Eben, Eben am Achensee 2001, OCLC 792987872 * eldoniste kun [[Stefan Tilg]]: ''Achilles in Tirol. Der „bayerische Rummel“ 1703 in der „Epitome rerum Oenovallensium“'' (= ''Commentationes Aenipontanae.'' Band 35) (= ''Commentationes Aenipontanae. Tirolensia Latina.'' Band 5). Wagner, Innsbruck 2004, ISBN 3-7030-0386-3. * kun [[Hermann Niedermayr]]: ''Reisen in den Fernen Osten. Spätmittelalterliche Fernreiseberichte in lateinischer Sprache. Eine Auswahl. Texte, Übersetzungen und Kommentare'' (= ''Latein Forum.'' Band 55/56). Verein Latein-Forum, Innsbruck 2005, ISBN 3-9501975-1-6. * ''Ubertino Carrara SJ. Columbus. Carmen epicum (1715)'' (= ''Bibliothek seltener Texte in Studienausgaben.'' Band 6). Weidler, Berlin 2006, ISBN 3-89693-421-X (zugleich Dissertation, Innsbruck 2004). * ''Die Briefe des Priors Benedikt Stephani aus Stams (1640–1671)'' (= ''Tiroler Geschichtsquellen.'' Band 51). Tiroler Landesarchiv, Innsbruck 2006, ISBN 3-901464-22-0. * eldoniste kun [[Florian Martin Müller]]: ''Anton Roschmanns lateinische Beschreibung der Ruinen von Aguntum. Reliquiae aedificii Romani ad oppidum Tyrolense Lienz detectae vulgo das Zwergengebäu'' (= ''Commentationes Aenipontanae.'' Band 36) (= ''Commentationes Aenipontanae. Tirolensia Latina.'' Band 6). Wagner, Innsbruck 2007, ISBN 3-7030-0434-7. * eldoniste kun Wolfgang Kofler kaj [[Karlheinz Töchterle]]: ''Pontes V. Übersetzung als Vermittlerin antiker Literatur'' (= ''Comparanda.'' Band 11). Studien-Verlag, Innsbruck i.a. 2009, ISBN 978-3-7065-4643-0. * eldoniste: ''Silius Italicus. Akten der Innsbrucker Tagung vom 19.–21. Juni 2008'' (= ''Studien zur Klassischen Philologie.'' Band 164). Studien-Verlag, Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-631-58658-7. * eldoniste kun Wolfgang Kofler kaj [[Martin Korenjak]]: ''Gipfel der Zeit. Berge in Texten aus fünf Jahrtausenden. Karlheinz Töchterle zum 60. Geburtstag'' (= ''Paradeigmata.'' Band 12). Rombach, Freiburg/Berlin/Wien 2010, ISBN 978-3-7930-9636-8. * eldoniste kun Martin Korenjak: ''Pontes VI. Der Altsprachliche Unterricht in der Frühen Neuzeit'' (= ''Comparanda.'' Band 14). Studien-Verlag, Innsbruck i.a. 2010, ISBN 978-3-7065-4819-9. == Eksteraj ligiloj == * [http://neolatin.lbg.ac.at/team/florian-schaffenrath Florian Schaffenrath sur la paĝoj de la Boltzmann-instituto insbruka] * [https://www.uibk.ac.at/latinistik-graezistik/mitarbeiterinnen/florian-schaffenrath/ Florian Schaffenrath sur la paĝoj de la insbruka universitato] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schaffenrath, Florian}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Aŭstraj filologoj]] [[Kategorio:Universitato de Innsbruck]] kppa7xzrui987dw8q906x8e5f0bwudp 0 700735 9347774 9258628 2026-04-05T05:44:17Z Sj1mor 12103 9347774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''William Joseph SCHALLERT'''<ref name=filmr>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/94/William-Schallert.html |title=William Schallert Biography |website=Film Reference |access-date=2013-11-20}}</ref> (6a de julio, 1922&nbsp;– 8a de majo, 2016) estis usona [[aktoro]], kiu rolis ĉe televido kaj kino dum preskaŭ 60 jaroj.<ref>King, Susan. "Classic Hollywood – Trekkin' On: William Schallert..." ''[[Los Angeles Times]]'' – 4a de julio, 2011.</ref> == Fruaj vivo kaj komenco de kariero == William Schallert naskiĝis en [[Los-Anĝeleso]], Kalifornio, filo de Edwin Francis Schallert, delonga dramkritikisto por la '' [[Los Angeles Times]]'', kaj Elza Emily Schallert (nask. Baumgarten), revuoverkisto kaj radia prezentisto.<ref name=filmr/> Li komencis aktori dum li estis studento ĉe la Universitato de Suda Kalifornio en Los-Anĝeleso sed devis iĝi ĉasaviadisto de [[Army Air Corps]] dum 2-a Mondmilito. Li revenis al [[UCLA]] post la milito kaj diplomiĝis en 1946.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/william-schallert-dead-patty-duke-732312|titolo=William Schallert, 'Patty Duke Show' Star, Dies at 93}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hngn.com/articles/199029/20160509/william-schallert-actor-former-sag-president-dies-93.htm|titolo=William Schallert: Actor And Former SAG President Dies At 93|dato=9a de majo 2016|eldoninto=Headlines & Global News}}</ref> En 1946, li helpis fondi la [[El Centro Theatre|Cirklan Teatron]] kun [[Sydney Chaplin]] kaj pluraj kunstudantoj. En 1948, Schallert estis reĝisorita de la patro de Sidney, [[Charlie Chaplin]], en enscenigo de teatraĵo ''Rain'' de [[W. Somerset Maugham]].<ref name="tcm.com">TCM Database: William Schallert Biography.[http://www.tcm.com/tcmdb/person/171202%7C156365/William-Schallert/] Alirita en 2014-04-03</ref> == Kariero en kino kaj televido == Li komencis sian karieron en kino per [[The Foxes of Harrow]] en 1947 kaj aktoris kiel figuranto aŭ per malgrandaj flankaj roloj dum kelkaj jaroj, lia unua listita noma rolulo estis en [[Lonely Heart Bandits]] 1950. Li ekis en televido per '''Family Theatre''' en 1951. Dum la [[1950-aj jaroj]] li aktoris en la misfama televidaĵo '''Space Patrol''' kaj en nebonkvalitaj kinfilmoj kiel '''The Girls of Pleasure Island''' kaj '''Captain Kidd and the Slave Girl''' kaj televidserioj. La plej bonaj televidaĵoj kiel li partoprenis estis '''Rebound''', [[Mr. & Mrs. North]], [[Zorro (televidserio)|Zorro]], [[Father Knows Best]] kaj [[Maverick (televidserio)|Maverick]] sed ĉiam en malgravetaj roloj. Dum la [[1960-aj jaroj]], li partoprenis la plej popularajn televidaĵojn kiel [[Wagon Train]], [[The Twilight Zone]], [[Sea Hunt]], [[Bat Masterson (televidserio)|Bat Masterson]], [[The Untouchables]], [[The Rifleman]], [[Alfred Hitchcock Presents]], [[Bonanza]], [[Dr. Kildare]], [[Lassie (televidserio)|Lassie]], [[Have Gun - Will Travel]], [[Empire]], [[Combat!]], [[The Rat Patrol]], [[Mission: Impossible]], [[Star Trek]], [[The Wild Wild West]], [[Here Come the Brides]], [[Bewitched]], [[That Girl]], [[Land of the Giants]] kaj [[Get Smart]]. Krome, en kino, li daŭris partoprenis per malgrandaj roloj. Schallert en la [[1970-aj jaroj]] partoprenis televidaĵojn [[Hawaii Five-O]], [[Man on a String]], [[Kung Fu (televidserio)|Kung Fu]], [[Ironside]], [[Gunsmoke]], [[Love, American Style]], [[The Six Million Dollar Man]], [[Barnaby Jones]], [[The Manhunter]], [[Police Story]], [[The Bionic Woman]], [[Little House on the Prairie]], [[CHiPs]] inter aliaj. Krome li rolis en kinfilmoj kiel [[Charley Varrick]] kaj [[The Jerk]]. Li komencis sian karieron kiel voĉaktoro per [[These Are the Days]] en 1974. En la [[1980-a jaroj]], li rolis ĉe televidaĵoj kiel [[The Misadventures of Sheriff Lobo]], [[The Waltons]], [[Magnum, P.I.]], [[Through Naked Eyes]], [[Highway to Heaven]], ktp. Kiel voĉaktoro li partoprenis aĵojn kiel [[Smurfs]], [[Pink Panther and Sons]], [[Galtar and the Golden Lance]] kaj [[Wildfire]]. Kaj en kino li aktoris ĉe [[Innerspace]] kaj kelkaj aliaj. Je la fino de la [[20-a jarcento]], li partoprenis televidaĵojn kiel [[Mrs. Lambert Remembers Love]], [[Dinosaurs]] (voĉe), [[Star Trek: Deep Space Nine]], [[Melrose Place]], [[Lois & Clark: The New Adventures of Superman]], [[Roseanne]], [[ER]], [[The Angry Beavers]] (voĉe) kaj kinfilmon [[Matinee]]. En nuna jarcento li voĉe rolis en [[What's New, Scooby-Doo?]], li aperis en [[Close to Home]], [[My Name Is Earl]], [[The Suite Life of Zack & Cody]], [[2 Broke Girls]], ktp. krome partoprenis en la famegaj [[How I Met Your Mother]] kaj [[Desperate Housewives]]. === Elektita kina filmografio === {{Div col}} * ''[[The Foxes of Harrow]]'' (1947) kiel Philadelphia Banker (nelistita, filmo debut) * ''Doctor Jim'' (1947) kiel George Brant * ''[[Mighty Joe Young (1949 filmo)|Mighty Joe Young]]'' (1949) kiel helpisto (nelistita) * ''[[The Reckless Moment]]'' (1949) kiel Police Lieutenant (nelistita) * ''[[Perfect Strangers (1950 filmo)|Perfect Strangers]]'' (1950) kiel helpisto de komisiono (nelistita) * ''[[Lonely Heart Bandits]]'' (1950) kiel Dave Clark * ''[[Belle Le Grand]]'' (1951) kiel Clerk (nelistita) * ''[[M (1951 filmo)|M]]'' (1951) kiel [[Rorschach Test]] paciento (nelistita) * ''[[The Man from Planet X]]'' (1951) kiel Dr. Mears * ''[[The People Against O'Hara]]'' (1951) kiel Internulo en ambulanco (nelistita) * ''[[The Red Badge of Courage (1951 filmo)|The Red Badge of Courage]]'' (1951) kiel soldato (nelistita) * ''[[Bannerline]]'' (1951) kiel Cass - Raportisto (nelistita) * ''[[Anne of the Indies]]'' (1951) kiel Pirato (nelistita) * ''[[Rose of Cimarron (filmo)|Rose of Cimarron]]'' (1952) kiel gvardio * ''[[Just This Once (filmo)|Just This Once]]'' (1952) kiel Secretario (forlasita) * ''[[Hoodlum Empire]]'' (1952) kiel klerikulo (nelistita) * ''[[Singin' in the Rain]]'' (1952) kiel Meseĝisto (nelistita) * ''[[Paula (1952 filmo)|Paula]]'' (1952) kiel raportisto (nelistita) * ''[[Storm Over Tibet]]'' (1952) kiel Aylen * ''[[Sally and Saint Anne]]'' (1952) (nelistita) * ''[[Holiday for Sinners]]'' (1952) kiel pastro (nelistita) * ''[[Captive Women]]'' (1952) kiel Carver * ''[[Flat Top (filmo)|Flat Top]]'' (1952) kiel Ens. Longfellow * ''[[Invasion U.S.A. (1952 filmo)|Invasion U.S.A.]]'' (1952) kiel tria ĵurnalisto (nelistita) * ''[[Torpedo Alley (filmo)|Torpedo Alley]]'' (1952) kiel sennoma rolulo (nelistita) * ''[[The Jazz Singer (1952 filmo)|The Jazz Singer]]'' (1952) kiel teatra helpisto (nelistita) * ''[[Sword of Venus]]'' (1953) kiel Valmont * ''[[The Girls of Pleasure Island]]'' (1953) kiel Orderly (nelistita) * ''[[Port Sinister]]'' (1953) kiel Collins * ''[[Riot in Cell Block 11]]'' (1954) kiel raportisto * ''[[Captain Kidd and the Slave Girl]]'' (1954) kiel pastro (nelistita) * ''[[The High and the Mighty (filmo)|The High and the Mighty]]'' (1954) kiel elsendisto * ''[[Gog (filmo)|Gog]]'' (1954) kiel Engle * ''[[Them!]]'' (1954) kiel ambulanca helpisto (nelistita) * ''[[The Raid (1954 filmo)|The Raid]]'' (1954) kiel suda soldato(nelistita) * ''[[Shield for Murder]]'' (1954) kiel helpisto de polico * ''[[Tobor the Great]]'' (1954) kiel Johnston - raportisto (nelistita) * ''[[Down Three Dark Streets]]'' (1954) kiel Ben (nelistita) * ''[[Black Tuesday (filmo)|Black Tuesday]]'' (1954) kiel Collins (nelistita) * ''[[Smoke Signal (filmo)|Smoke Signal]]'' (1955) kiel Soldato Livingston * ''[[An Annapolis Story]]'' (1955) kiel Tony's Instructor (scenes deleted) * ''[[Top of the World (1955 filmo)|Top of the World]]'' (1955) kiel Kapt. Harding * ''Bobby Ware Is Missing'' (1955) kiel Polica Radielsendisto (nelistita) * ''[[Hell's Horizon]]'' (1955) kiel Kapt. Ben Morgan * ''[[Glory (1956 filmo)|Glory]]'' (1956) kiel festano (nelistita) * ''[[The Lone Ranger (1956 filmo)|The Lone Ranger]]'' (1956) kiel Clive (nelistita) * ''[[Raw Edge]]'' (1956) kiel Misiisto * ''[[Gunslinger (filmo)|Gunslinger]]'' (1956) kiel Helpanto Scott Hood * ''[[Written on the Wind]]'' (1956) kiel raportisto * ''[[Friendly Persuasion (1956 filmo)|Friendly Persuasion]]'' (1956) kiel Juna Edzo (nelistita) * ''[[The Incredible Shrinking Man]]'' (1957) kiel Doctor Arthur Bramson * ''[[The Tattered Dress]]'' (1957) kiel ano de ĵurio * ''[[The Girl in the Kremlin]]'' (1957) kiel Jacob Stalin * ''[[Band of Angels]]'' (1957) kiel Unia Leŭtenanto (nelistita) * ''[[Man on Fire (1957 filmo)|Man on Fire]]'' (1957) kiel Charles, Stenografiisto (nelistita) * ''[[The Story of Mankind (filmo)|The Story of Mankind]]'' (1957) kiel Grafo de Warwick * ''[[The Tarnished Angels]]'' (1957) kiel Ted Baker * ''[[The Monolith Monsters]]'' (1957) kiel meteologiisto (nelistita) * ''[[Man in the Shadow (1957 American filmo)|Man in the Shadow]]'' (1957) kiel Jim Shaney * ''[[Juvenile Jungle (filmo)|Juvenile Jungle]]'' (1958) kiel malgrava rolulo (nelistita) * ''[[Cry Terror!]]'' (1958) kiel Henderson, banka reprezentanto * ''[[Torpedo Run]]'' (1958) kiel Kapt. Randy Vandercook - maristo de 'Bluefin' (nelistita) * ''[[Some Came Running (filmo)|Some Came Running]]'' (1958) kiel Al - la vendisto (nelistita) * ''[[Day of the Outlaw]]'' (1959) kiel Preston (nelistita) * ''[[The Beat Generation]]'' (1959) kiel Patro Dinelli (nelistita) * ''[[Blue Denim]]'' (1959) kiel George - Banka Vica-Presidento (nelistita) * ''[[Pillow Talk (filmo)|Pillow Talk]]'' (1959) kiel Hotela servisto * ''[[The Gallant Hours]]'' (1960) kiel Thomas George Lanphier Jr. (nelistita) * ''[[Lonely Are the Brave]]'' (1962) kiel Harry * ''Paradise Alley'' (1962) kiel Jack Williams * ''Shotgun Wedding'' (1963) kiel Preacher Parsons * ''[[In the Heat of the Night (filmo)|In the Heat of the Night]]'' (1967) kiel urbestro Schubert * ''[[Hour of the Gun]]'' (1967) kiel Herman Spicer * ''[[Will Penny]]'' (1967) kiel Dr. Fraker * ''[[Speedway (1968 filmo)|Speedway]]'' (1968) kiel Abel Esterlake * ''[[Sam Whiskey]]'' (1969) kiel Mr. Perkins * ''[[The Computer Wore Tennis Shoes]]'' (1969) kiel profesoro Quigley * ''[[Colossus: The Forbin Project]]'' (1970) kiel CIA-Direktoro Grauber * ''[[Tora! Tora! Tora!]]'' (1970) kiel Harry Hopkins - ĉambra helpisto de Roosevelt(forigita) * ''The Trial of the Catonsville Nine'' (1972) kiel Juĝisto * ''[[Charley Varrick]]'' (1973) kiel San Miguel Sheriff Bill Horton * ''[[Hijack (1973 filmo)|Hijack!]]'' (1973, TV Movie) kiel Frank Kleiner * ''[[Peege]]'' (1973, Short) kiel Paĉjo * ''[[The Strongest Man in the World]]'' (1975) kiel Prof. Quigley * ''[[Tunnel Vision (1976 filmo)|Tunnel Vision]]'' (1976) kiel Francis X. Cody * ''[[Dawn: Portrait of a Teenage Runaway]]'' (1976, TV Movie) kiel Harry * ''[[The Jerk]]'' (1979) kiel Juĝisto M.A. Loring (nelistita) * ''[[Hangar 18 (filmo)|Hangar 18]]'' (1980) kiel profesoro Mills * ''[[Twilight Zone: The Movie]]'' (1983) kiel Patro (segmento "It's a Good Life") * ''[[Gremlins]]'' (1984) kiel Pastro Bartlett (nelistita) * ''[[Teachers (filmo)|Teachers]]'' (1984) kiel Horn * ''[[Innerspace]]'' (1987) kiel Dr. Greenbush * ''[[House Party 2]]'' (1991) kiel Dean Kramer * ''[[Matinee (1993 filmo)|Matinee]]'' (1993) kiel Dr. Grabow, DDS (nelistita) * ''[[Beethoven's 2nd (filmo)|Beethoven's 2nd]]'' (1993) kiel Steve - M.C. at Pet & Owner Burger Binge (nelistita) * ''[[Shake, Rattle and Rock! (1994 filmo)|Shake, Rattle and Rock!]]'' (1994) kiel Juĝisto Boone * ''Sweetzer'' (2007) kiel Barnaby {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schallert, William}} [[Kategorio:Aktoroj de Star Trek]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] sppmtcvg7ptb1qf1pik1xbdcrt9zvry 0 708260 9347801 9320753 2026-04-05T06:36:26Z Psubhashish 62350 vid + 9347801 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:OpenSpeaks-srb-Ramani Dalbehera-OG-Aadhaar Experience 01.webm|thumb|Parolanto de la Lanjia dialekto de la Sora lingvo kunhavas sian sperton kun Aadhaar en 2019]] [[File:OpenSpeaks-srb-Idital-Opino Gomango-Namad Dalbehera-Intro.webm|thumb|Namad Dalbehera, barata artisto, parolas pri la pentraĵo de Idital en la sora lingvo]] [[Dosiero:Idital Wall Painting.jpg|alternative=Soraa pentraĵo|eta|330ra|Soraa pentraĵo.]] '''Soraoj''' (aŭ popolo soraa, savara aŭ sabara)<ref>{{en}} Verrier Elwin, ''The Religion of an Indian Tribe'', Oxford University Press, 1955.</ref> estas indiĝenoj de [[aŭstralazia lingvaro]] vivanta en [[Odiŝo]] ([[Barato]]) kaj nombris 535 000 personojn en 2011<ref>(en) ''[http://www.censusindia.gov.in/datagov/PCA-A11_Appendix/ST-21-PCA-A11-APPENDIX.xls Tribal population in Orissa]'', censo 2011.</ref><ref>(en) [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/18034/9/09_chpater%203.pdf Tribal population in Orissa, paĝoj 100-120]</ref>. La soaroj estas grandaj marŝemuloj, grimpemuloj kaj ĉasistoj. Ilia pentrarto iom similas al tiuj de la varloj (en: ''[[:en:Warli|Warli]]'')<ref>(en) Dinanath Pathy, ''Let A Thousand Flowers Bloom: Contemporary Art of Orissa'', Aryan Books International, 2001, {{ISBN|9788173052095}}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Arto de Barato]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Odiŝo]] [[Kategorio:Barato]] [[Kategorio:Pentrado]] [[Kategorio:Arto de Barato]] 5jhcdw516rlmrvfung4ot3urwfat0lh 0 710237 9347306 8504955 2026-04-04T13:28:57Z Sj1mor 12103 9347306 wikitext text/x-wiki [[Dosiero: Varpas1889.jpg|eta|210ra|<center>Kovrilpaĝo de la unua numero de Varpas, eldonita en 1889]] '''Varpas''' (laŭvorte: "La Sonorilo") estis ĉiumonata [[litovlingva]] gazeto aperinta dum la litova gazetara malpermeso de januaro 1889 ĝis decembro 1905 por litovlingvaj legantoj en la [[Rusia Imperio]]. Ĉar ĝia publikigo estis kontraŭleĝa en la Rusia Imperio, ĝi estis presita en [[Tilsit]] (nun nomata ''Sovetsk'') kaj [[Ragnit]] (nun nomata ''Neman'') en [[Germana Regno|Germana]] [[Orienta Prusio]] kaj kontrabandita en Litovion de la ''[[knygnešiai]]'' (librokontrabandistoj). ''Varpas'', kun eldonkvanto de ĉirkaŭ 500 ĝis 1000 ekzempleroj, ludis pivotan rolon en la [[Nacia Litova Reviviĝo]]. [[Dosiero:Kudirka3.jpg|eta|180ra|maldekstra|<center>portreto de [[Vincas Kudirka]] sur monbileto de 500 [[litova lido|litovaj lidoj]] eldonata dum 2000]] En liaj artikoloj, la redaktoro [[Vincas Kudirka]], medicina studento en la [[Universitato de Varsovio]], kuraĝigis la litovojn fieri pri sia kultura heredaĵo, diskutis la problemojn la Rusia Imperia regado kaŭzis por la litova loĝantaro, kaj kontraŭagis la provojn kulture rusigi la socion. Dum sia ĵurnalista laboro, li notis siajn pensojn kio estas Litovio kaj kio ĝi estu, kaj la rezulta esenco iĝis la kvindek-vorta poemo ''[[Lietuva, Tėvynė mūsų]]'' (Litovio, patrujo nia).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://members.efn.org/~valdas/kudirka.html |titolo=poemoj de Vincas Kudirka |alirdato=2020-12-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013062357/http://members.efn.org/~valdas/kudirka.html |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> Tiu poemo, ''[[Tautiška giesmė]]'', unu el poemoj de fondinto kaj redaktoro verkitaj por memorfesti la 10-jariĝon de ''Varpas'', fariĝis la [[litova nacia himno]]. La redakcio de Varpas poste komencis du pliajn fakajn eldonaĵojn: pli praktikan gazeton ''Ūkininkas'' ("La Kamparano", 1890–1905) por malpli kleraj kamparanoj kaj senpolitikam publikaĵon ''Naujienos'' (Novaĵoj, 1901–1903) por ĝenerala publiko. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Memorejo 'silenta sonorilo' en Alytus a.jpg|eta|centra|250ra|<center>Daŭre la sonorilo, aludanta ankaŭ al la nuna katolikeco de plej multaj litovoj, restas ŝatata kulturidentiga simbolo en Litovio: jen ekzemple la memorejo 'silenta sonorilo' en [[Alytus]]]] <!--{{projektoj}}--> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Litoviaj gazetoj]] 8x5009di9n2svr5dyruvi1fuhm578je 0 724753 9347173 8448704 2026-04-04T12:18:18Z Sj1mor 12103 9347173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Shin'ichirō TOMONAGA''' (朝 永 振 一郎 Tomonaga Shin'ichirō?) ([[31-an de marto]] [[1906]] - [[8-an de julio]] [[1979]]). Li estis [[japana]] [[teoria fiziko|teoria fizikisto]] kiu gajnis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] kune kun [[Richard Feynman]] kaj [[Julian Schwinger]], pro ilia laboro en [[kvantuma elektrodinamiko]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1965/tomonaga/facts/ Nobel-premioj]</ref> Oni ofte vidas lian nomon transliterumitan kiel Sin-Itiro Tomonaga. == Biografio == Naskiĝis en [[Tokio]] en [[1906]], estante la dua filo de Sanjūrō Tomonaga, japana filozofo. Eniris al la Imperia [[Universitato de Kioto]] en [[1926]]. Estis kunulo de studoj de [[Yukawa Hideki|Hideki Yukawa]], kiu ankaŭ gajnis la [[Nobel-premio|Nobel-premion]]. Laboris kiel ĉeestanto en la universitato por tri jaroj, kaj post diplomiĝi kuniĝis al la teamo de Nishina en Riken. En [[1937]], dum li laboris en [[Leipzig]], li kunlaboris kun la grupo de esploro de [[Werner Heisenberg]]. Du jaroj poste, li revenis al Japanio kaŭzita de la komenco de la [[Dua Mondmilito]] fininte la doktoriĝon. En Japanio estis kontraktinta kiel instruisto de la [[Universitato de Tokio]] (poste [[Universitato de Cukuba]]). En [[1948]], apud liaj studentoj, reekzamenis la laboron de Sidnejo Dancoff, pri kvantuma elektrodinamiko, kaj malkovris la metodon de renormaligo, akirante en sendependa formo la samajn rezultojn kiel Julian Schwinger. Dum la sekva jaro Tomonaga estis invitita de [[Robert Oppenheimer]] por labori en la Instituto de Studoj Antaŭenirintaj en Princeton Township, [[Nov-Ĵerzejo]]. En [[1965]] akiris la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]], speciale pro siaj laboroj koncerne al la metodo de renormaligo. Li forpasis en Tokio en 1979. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tomonaga, Shinichiro}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina]] [[Kategorio:Japanaj fizikistoj]] [[Kategorio:Teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Partiklaj fizikistoj]] [[Kategorio:Kvantumaj fizikistoj]] 48vrme2gredw8934svvpycib418nfjo 0 728661 9347262 9001104 2026-04-04T13:14:44Z ~2026-20848-64 254648 9347262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|malapero=1973|regiono-ISO=FI-10|tipo1=reliefo}} '''Kampara komunumo de Kemijärvi''' estas eksa komunumo de Finnlando en provinco [[Finna Laponio|Laponio]]. La komunumo nomiĝis Kemijärvi, ĝis en 1957 estis fondita la kampurbo [[Kemijärvi]] kaj la komunumo, kiu antaŭe estis pri sia nomo, estis nomita kiel ''Kemijärven maalaiskunta'' (kampara komunumo de Kemijärvi). Tio estis la lasta fojo, kiam al nomo de iu komunumo de Finnlando estis aldonita la vorto ''[[kampara komunumo (Finnlando)|maalaiskunta]]''/''landskommun''. La komunumo estis ligita al Kemijärvi en 1973. La terareo de la komunumo estis 3 510,4 km². Fine de 1972 la komunumo havis 7523 loĝantojn. {{ĝermo|Finnlando}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando]] 3nx17ta5gx1vkp49bbi79lbrmrd4klm 9347269 9347262 2026-04-04T13:16:05Z ~2026-20848-64 254648 9347269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|malapero=1973|regiono-ISO=FI-10|tipo1=reliefo}} '''Kampara komunumo de Kemijärvi''' estas eksa komunumo de Finnlando en provinco [[Finna Laponio|Laponio]]. La komunumo nomiĝis Kemijärvi, ĝis en 1957 estis fondita la kampurbo [[Kemijärvi]] kaj la komunumo, kiu antaŭe estis pri sia nomo, estis nomita kiel ''Kemijärven maalaiskunta'' (kampara komunumo de Kemijärvi). Tio estis la lasta fojo, kiam al nomo de iu komunumo de Finnlando estis aldonita la vorto ''maalaiskunta''/''landskommun'' (vidu [[kampara komunumo [[Finnlando]]). La komunumo estis ligita al Kemijärvi en 1973. La terareo de la komunumo estis 3 510,4 km². Fine de 1972 la komunumo havis 7523 loĝantojn. {{ĝermo|Finnlando}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando]] sqb927j3nu9t96azwb6omlvdysmdkdw 9347271 9347269 2026-04-04T13:16:31Z ~2026-20848-64 254648 9347271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|malapero=1973|regiono-ISO=FI-10|tipo1=reliefo}} '''Kampara komunumo de Kemijärvi''' estas eksa komunumo de Finnlando en provinco [[Finna Laponio|Laponio]]. La komunumo nomiĝis Kemijärvi, ĝis en 1957 estis fondita la kampurbo [[Kemijärvi]] kaj la komunumo, kiu antaŭe estis pri sia nomo, estis nomita kiel ''Kemijärven maalaiskunta'' (kampara komunumo de Kemijärvi). Tio estis la lasta fojo, kiam al nomo de iu komunumo de Finnlando estis aldonita la vorto ''maalaiskunta''/''landskommun'' (vidu [[kampara komunumo (Finnlando)]]). La komunumo estis ligita al Kemijärvi en 1973. La terareo de la komunumo estis 3 510,4 km². Fine de 1972 la komunumo havis 7523 loĝantojn. {{ĝermo|Finnlando}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando]] fl3sipxgb2s3moim7ophxqjeb9qlunt 0 732841 9347603 8600813 2026-04-04T20:32:55Z Verdulo 1002 9347603 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Linda Ronstadt 1976.jpg}} '''Linda Maria RONSTADT''' ([[Tucson]], [[Arizono]]), la 15-an de julio 1946) estas usona kantistino, kiu trarompis en la [[1970-aj jaroj]] per pop-influita [[kontreo]][[rokenrolo]]. Ronstadt gajnis 11 premiojn [[Grammy]] kaj ĉesis kanti post kiam ŝi estis diagnozita kun [[Parkinsona malsano]]. == Diskoj == === Studialbumoj === * Hand Sown ... Home Grown (1969) * Silk Purse (1970) * Linda Ronstadt (1972) * Don't Cry Now (1973) * Heart Like a Wheel (1974) * Prisoner in Disguise (1975) * Hasten Down the Wind (1976) * Simple Dreams (1977) * Living in the USA (1978) * Mad Love (1980) * Get Closer (1982) * What's New (1983) * Lush Life (1984) * For Sentimental Reasons (1986) * Canciones de Mi Padre (1987) * Cry Like a Rainstorm, Howl Like the Wind (1989) * Mas Canciones (1991) * Frenesí (1992) * Winter Light (1993) * Feels Like Home (1995) * Dedicated to the One I Love (1996) * We Ran (1998) * A Merry Little Christmas (2000) * Hummin' to Myself (2004) === Koncertalbumoj === * Live in Hollywood (2019) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.discogs.com/artist/Linda+Ronstadt Diskografio en Discogs] * {{IMDb nomo}} * {{Facebook}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ronstadt, Linda}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] fsbftx1jl9fz5rpepdd6np33qlbclw3 9347604 9347603 2026-04-04T20:43:25Z Verdulo 1002 9347604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Linda Ronstadt 1976.jpg}} [[Dosiero:Linda_Ronstadt_(1973).jpg|eta|Linda Ronstadt (1973)]] '''Linda Maria RONSTADT''' ([[Tucson]], [[Arizono]]), la 15-an de julio 1946) estas usona kantistino, kiu trarompis en la [[1970-aj jaroj]] per pop-influita [[kontreo]][[rokenrolo]]. Ronstadt gajnis 11 premiojn [[Grammy]] kaj ĉesis kanti post kiam ŝi estis diagnozita kun [[Parkinsona malsano]]. == Diskoj == === Studialbumoj === * Hand Sown ... Home Grown (1969) * Silk Purse (1970) * Linda Ronstadt (1972) * Don't Cry Now (1973) * Heart Like a Wheel (1974) * Prisoner in Disguise (1975) * Hasten Down the Wind (1976) * Simple Dreams (1977) * Living in the USA (1978) * Mad Love (1980) * Get Closer (1982) * What's New (1983) * Lush Life (1984) * For Sentimental Reasons (1986) * Canciones de Mi Padre (1987) * Cry Like a Rainstorm, Howl Like the Wind (1989) * Mas Canciones (1991) * Frenesí (1992) * Winter Light (1993) * Feels Like Home (1995) * Dedicated to the One I Love (1996) * We Ran (1998) * A Merry Little Christmas (2000) * Hummin' to Myself (2004) === Koncertalbumoj === * Live in Hollywood (2019) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.discogs.com/artist/Linda+Ronstadt Diskografio en Discogs] * {{IMDb nomo}} * {{Facebook}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ronstadt, Linda}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] a4oqw82ye22mf8xkg8oxwqblflxxskm 9347645 9347604 2026-04-04T22:37:05Z Verdulo 1002 9347645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Linda Ronstadt 1976.jpg}} [[Dosiero:Linda_Ronstadt_(1973).jpg|eta|Linda Ronstadt (1973)]] '''Linda Maria RONSTADT''' ([[Tucson]], [[Arizono]]), la 15-an de julio 1946) estas usona kantistino, kiu trarompis en la [[1970-aj jaroj]] per pop-influita [[kontreo]][[rokenrolo]]. Ronstadt gajnis 11 premiojn [[Grammy]] kaj ĉesis kanti post kiam ŝi estis diagnozita kun [[Parkinsona malsano]]. == Diskoj == === Studialbumoj === * Hand Sown ... Home Grown (1969) * Silk Purse (1970) * Linda Ronstadt (1972) * Don't Cry Now (1973) * Heart Like a Wheel (1974) * Prisoner in Disguise (1975) * Hasten Down the Wind (1976) * Simple Dreams (1977) * Living in the USA (1978) * Mad Love (1980) * Get Closer (1982) * What's New (1983) * Lush Life (1984) * For Sentimental Reasons (1986) * Canciones de Mi Padre (1987) * Cry Like a Rainstorm, Howl Like the Wind (1989) * Mas Canciones (1991) * Frenesí (1992) * Winter Light (1993) * Feels Like Home (1995) * Dedicated to the One I Love (1996) * We Ran (1998) * A Merry Little Christmas (2000) * Hummin' to Myself (2004) === Koncertalbumoj === * Live in Hollywood (2019) [[Dosiero:LindaRonstadtPerforming.jpg|eta|maldekstra|Linda Ronstadt kantante]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.discogs.com/artist/Linda+Ronstadt Diskografio en Discogs] * {{IMDb nomo}} * {{Facebook}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ronstadt, Linda}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] cpr9h3qcln5l8095jwg69oquged319t 9347646 9347645 2026-04-04T22:42:03Z Verdulo 1002 /* Koncertalbumoj */ 9347646 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Linda Ronstadt 1976.jpg}} [[Dosiero:Linda_Ronstadt_(1973).jpg|eta|Linda Ronstadt (1973)]] '''Linda Maria RONSTADT''' ([[Tucson]], [[Arizono]]), la 15-an de julio 1946) estas usona kantistino, kiu trarompis en la [[1970-aj jaroj]] per pop-influita [[kontreo]][[rokenrolo]]. Ronstadt gajnis 11 premiojn [[Grammy]] kaj ĉesis kanti post kiam ŝi estis diagnozita kun [[Parkinsona malsano]]. == Diskoj == === Studialbumoj === * Hand Sown ... Home Grown (1969) * Silk Purse (1970) * Linda Ronstadt (1972) * Don't Cry Now (1973) * Heart Like a Wheel (1974) * Prisoner in Disguise (1975) * Hasten Down the Wind (1976) * Simple Dreams (1977) * Living in the USA (1978) * Mad Love (1980) * Get Closer (1982) * What's New (1983) * Lush Life (1984) * For Sentimental Reasons (1986) * Canciones de Mi Padre (1987) * Cry Like a Rainstorm, Howl Like the Wind (1989) * Mas Canciones (1991) * Frenesí (1992) * Winter Light (1993) * Feels Like Home (1995) * Dedicated to the One I Love (1996) * We Ran (1998) * A Merry Little Christmas (2000) * Hummin' to Myself (2004) === Koncertalbumoj === * Live in Hollywood (2019) [[Dosiero:LindaRonstadtPerforming.jpg|eta|maldekstra|Linda Ronstadt (1978)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.discogs.com/artist/Linda+Ronstadt Diskografio en Discogs] * {{IMDb nomo}} * {{Facebook}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ronstadt, Linda}} [[Kategorio:Usonaj kantistoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] sbhkinmb9jhofbtzjosmfzb9jgo7f7j 0 733326 9347170 8568874 2026-04-04T12:15:55Z Sj1mor 12103 9347170 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Werner RUF''' (15-a de Oktobro 1937 en [[Sigmaringen]]) estas [[germanoj|germana]] [[Politikologio|politikologo]], [[profesoro]] kaj [[pacisto]]. Werner Ruf studis [[politikologio]]n kaj [[sociologio]]n, [[romanistiko]]n kaj [[historio]]n en [[Freiburg im Breisgau]], [[Parizo]], [[Saarbrücken]] kaj [[Tunizio]]. En la 1960-aj kaj [[1970-aj jaroj]] li specialiĝis pri [[Nordafriko]]. El 1971 ĝis 1975 Ruf estis asocia profesoro en la Universitato Aix-Marseille I. Poste li instruis en la [[Universitato Duisburg-Essen]] kaj poste en la [[Universitato de Kaselo]]. Paralele al la profesora agado, li disvolvigis projektojn pri [[paco]] kaj konfliktosolvado. Lia teksto "La ĝihadisma internacio. Ĉu variaĵo de privata milita entreprenismo?" aperis en Esperanto en la libro ''Milito kaj paco''.<ref>Milito kaj paco. [[Berto Breĥto]]: La memoro de la homaro; [[Andrew Murray]]: Milito kaj kontraŭstaro al milito; [[Erhard Crome]]: Ĉu jarcento pacifika? Bernd Müller: Du strategioj de la ekspansio orienten; Hermann Kopp: Recenzo de la libro de Peter Struynski pri senpilotaj flugmaŝinoj por batalo (sepavoj); [[Thomas Metscher]]: "Malbenita estu la milito". Politika poezio - pensadoj pri disputata nocio; 15 jaroj NATO-agreso kontraŭ la Federacia Respubliko Jugoslavio; Werner Ruf: La ĝihadisma internacio. Ĉu variaĵo de privata milita entreprenismo?; [[Andreas Wehr]]: Pri la aktualeco de la imperiismo-demando. Elgermanigitaj de [[Vilhelmo Lutermano]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 82 paĝoj, ISBN 978-2-36960-002-2 (= MAS-libro 107).</ref> == Kelkaj verkoj == * ''Der Burgibismus und die Außenpolitik des unabhängigen Tunesien'', Bertelsmann Universitätsverlag, Gütersloh 1969, ''(Erschien in arabischer Übersetzung Ende 2013 in Tunis)'' * ''Die neue Welt-UN-Ordnung. Vom Umgang des Sicherheitsrates mit der Souveränität der "Dritten Welt"'', Münster 1994, ISBN 3-929-44038-5. ''(erschien in arabischer Übersetzung 2013 in Tunis)'' * ''Die algerische Tragödie. Vom Zerbrechen des Staates einer zerrissenen Gesellschaft'', Münster 1997, ISBN 3-929-44094-6 * ''Der Islam – Schrecken des Abendlandes. Wie sich der Westen sein Feindbild konstruiert.'', Köln 2012, ISBN 3-8943-8484-0 * ''Islamischer Staat und Co. Profit, Religion und globalisierter Terror'', Köln 2016 == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ruf, Werner}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj sociologoj]] [[Kategorio:Germanaj politologoj]] jdymzd88mwksn6w0y7owqyngddu5fyy 0 749557 9347752 8660687 2026-04-05T05:30:51Z Sj1mor 12103 9347752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''Platlando: Romano de Multaj Dimensioj''' estas [[Satiro|satira]] novelo de [[Edwin Abbott Abbott]] verkita en [[1884]]. Kiel [[Fikcio|fikcion]], Platlando estas konsiderita [[satiro]] de la [[Fantasto|fantazio]] ĝenro, prezentanta vivon en du- [[Dimensio|dimensia]] [[Ebeno (matematiko)|planara]] mondo, sed ĝi ankaŭ kritikas la [[Hierarkio|socian hierarkion]] en la [[viktoriana epoko]] en kiu Abbott vivis. Kelkaj filmoj sekvis la intrigon de la rakonto, inkluzive de du [[filmo]]j publikigitaj en [[2007]]. == Intriga Resumo == [[Dosiero:Houghton_EC85_Ab264_884f_-_Flatland,_men_and_women_doors.jpg|maldekstra|eta|250x250ra| Ilustraĵo de tipa domo en Platlando. Maldekstre larĝa pordo por viroj ([[Latero|pluranguloj]]), kaj dekstre mallarĝa pordo por virinoj ([[Rekto|rektaj linioj]]): [[alegorio]] por la klasdiferenco inter viroj kaj virinoj en [[viktoriana epoko]]]] La rakonto priskribas dudimensian mondon, kies loĝantoj estas [[plurlatero]], kiuj estas dividitaj en [[Kasto|malsamajn kastojn]] laŭ la nombro de siaj lateroj. La [[Cirklo|cirkloj]] estas de la plej alta kasto, kaj la [[Rekto|rektaj linioj]] estas la plej malalta. La virinoj estas reprezentataj de rektaj linioj. La rakontanto, humila Kvadrato (la kasto de kvadratoj estas la klaso de [[Ĝentlemano|ĝentlemanoj]] kaj profesiuloj en Platlando), rakontas al la legantoj pri kelkaj el la implicoj de vivo en du dimensioj. La Kvadrato revas viziti unudimensian mondon, kie li provas konvinki la malkleran reganton de la regno, ke ja estas du dimensioj, sed trovas, ke igi la unudimensian reganton vidi ekster la senfinan rektan linion en kiu li vivas estas neeble. [[Globo (matematiko)|Tridimensia Sfero]] tiam vizitas la Kvadraton, kiu estas nekapabla kompreni la [[Volumeno|volumenon]] de la Sfero ĝis ĝi vidas Spacolandon (angla ''Spaceland'') per siaj propraj okuloj. La Sfero vizitas Platlandon komence de ĉiu jarmilo, por sendi novan antaŭdiron pri la ideo de la tria dimensio, kun la espero, ke la loĝantoj de Platlando finfine estos edukitaj kaj rekonos la ekziston de Spacolando. El la sekureca Spacolando, la Sfero kaj la Kvadrato povas preteratenti la cirklojn, nome la gvidantojn de Platlando, sekrete rakonti antaŭajn provojn prezenti la ekziston de alia lando, kaj kondiĉi ke ĉiu kiu propagandas pri vizito aŭ revelacio de tia lando estos kondamnita al morto aŭ longa aresto (depende de la [[kasto]] al kiu li apartenas). Post kiam la menso de la Kvadrato malfermiĝis al novaj dimensioj (laŭvorte), la Kvadrato provas konvinki al la Sfero ke ekzistas kvar spacaj dimensioj, kaj eble eĉ pli. La Sfero ofendiĝas pro la aŭdaco de la [[hipotezo]] de la Kvadrato; li ne povas kompreni la ideon pri la ekzisto de aliaj dimensioj kaj forpelas sian studenton el Spacolando en malhonoro. Post iom da tempo, la Kvadrato sonĝas ke la Sfero revenas por viziti lin, ĉi-foje por prezenti al li Punktlandon (angle ''Pointland''), kiu tute ne havas dimensiojn. La Punkto (la sola loĝanto de la lando, kaj laŭ defaŭlto ĝia reganto) vidas en si mem la tutan [[Universo|universon]], kaj ne konceptas la ekziston de dimensioj aŭ estaĵoj aliaj ol si mem. La Kvadrato ne sukcesas konvinki la Punkton pri la ekzisto de ĉi tiuj, ĉar la Punkto tute ne rekonas ĝin kaj pensas ke si parolas al si mem. La Sfero tiam pardonpetas al la Kvadrato por esti kolera pri ĝi, kaj konsentas ke povas ekzisti mondoj kun kvar dimensioj kaj pli. Ĉe la fino de la rakonto, la Kvadrato ne sukcesas disvastigi la ideon de tri dimensioj en Platlando. Li estas ĵetita en [[Enprizonigo|malliberejon]], kaj malkovras ke, kun la paso de la tempo li ankaŭ trovas ĉiam pli malfacila imagi tridimensiajn formojn. == Traduko al Esperanto == ''Platlando: Romano de Multaj Dimensioj'', Eldonejo Libera, 2022. == Vidu ankaŭ == * [[Parabolo de la kaverno|Parabolo de la Kaverno de Platono]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons-inline}} * [http://readingmachine.co.il/home/books/book_462_68/chapter01_3627987 La unua ĉapitro de la libro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211228105841/http://readingmachine.co.il/home/books/book_462_68/chapter01_3627987 |date=2021-12-28 }} el la retejo de Reading Machine * [https://librivox.org/flatland-a-romance-of-many-dimensions-by-edwin-abbott-abbott/ Aŭdlibro - Flatland] en la angla el la retejo de Librivox {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paralelaj universoj en fikcio]] [[Kategorio:Libroj adaptitaj al kino]] [[Kategorio:Noveloj]] [[Kategorio:Matematikaj libroj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1884]] [[Kategorio:Fantastaj libroj]] [[Kategorio:Literaturo de Britio]] [[Kategorio:Dimensio]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkoj]] gymydfrvysgdkadu78qqtqd0lefffuk 0 750877 9347910 8774356 2026-04-05T08:42:27Z Sj1mor 12103 9347910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}En la [[helena mitologio]], '''Eŭridico''' (en [[greka]] Εὐρυδίκη/Eurudíkê) estis kampara [[nimfo]] el [[Trakio]] kaj edzino de la kantisto kaj muzikisto [[Orfeo]], kiu fame trankviligis bestojn per sia muziko. [[Dosiero:C.sf., urbino, francesco xanto avelli, coppa con euridice, aristeo e orfeo, 1531 circa.JPG|eta|250px|[[Aristeo]], Eŭridico kaj [[Orfeo]] laŭ survaza pentraĵo de Francesco Xanto Avelli (ĉ. [[1531]]).]] [[Dosiero:Jean-Baptiste-Camille Corot - Orpheus Leading Eurydice from the Underworld - 87.190 - Museum of Fine Arts.jpg|eta|dekstre|300px|''Orfeo sekvita de Eŭridico'', de [[Jean-Baptiste-Camille Corot]].]]En la verkoj de [[Vergilio]], [[Aristeo]] rolis en la rakonto de [[Orfeo]] kaj Eŭridico. Laŭ tiuj versioj, li estis loĝanta en la valo [[Tempe]] kiam li renkontis la edzinon de Orfeo ĝuste post ŝia edziniĝo. Pasie, li persekutadis ŝin, ĝis kiam serpento pikis Eŭridicon, ĝuste pro sia kurado tra la arbaro, kaj tio mortigis ŝin<ref>[[Vergilio]]. ''[[Georgiko]]''.</ref>. Kiam Orfeo eniris en la Submondo por klopodi revenigi al la vivo sian edzinon Eŭridicon, estis [[Prozerpino]] kiu ordonis, ke dum la restado en ŝia regno, Eŭridico devas iri ĉiam malantaŭ Orfeo dum tiu trankviligas [[Cerbero]]n per sia muziko sen rigardi malantaŭen. Tamen, kiam li estis jam abandononta la submondon, Orfeo haltis kaj senpacience rigardis malantaŭen al Eŭridico, post kio ŝi estis revenigita denove al Hadeso kaj Orfeo perdis porĉiame sian amatinon.<ref>[[Vergilio]]: ''[[Georgiko]]'' IV, pp. 453-527.</ref> == La legendo en literaturo == La legendon de Orfeo kaj Eŭridico rakontis la klasikaj aŭtoroj * [[Vergilio]] ''[[Georgiko]]'': [http://www.thelatinlibrary.com/verg.html Vergilius] (''latine'') * [[Ovidio]] ''[[Metamorfozoj]] (10a libro)'': [http://www.gottwein.de/Lat/ov/met01la.php Metamorphoses] (''latine'') Kelkaj de la multaj aliaj verkoj * nekonata aŭtoro: ''Sir Orfeo'', mezangla poemo, ĉ. 1300. * [[Poliziano|Angelo Poliziano]]: ''Festa di Orfeo'', 1470. * [[Calderón]]: ''El divino Orfeo'', teatraĵo de 1663. * [[Johann Wolfgang von Goethe]]: ''Urworte Orphisch'', poemo, 1817. * [[Georg Trakl]]: ''Passion'', poemo, 1914. * [[Oskar Kokoschka]]: ''Orpheus und Euridike'', teatraĵo, 1918. * [[Rainer Maria Rilke]]: Poemaro ''[[La Sonetoj al Orfeo]]'', 1923. * [[Jean Cocteau]]: ''Orpheus et Eurydike'', 1926. * [[Ingeborg Bachmann]]: ''Dunkles zu sagen'', poemo, 1953. * [[Tennessee Williams]]: ''Orpheus Descending'', teatraĵo 1957. La historio de Orfeo kaj Eŭridico estas intrigo de kelkaj [[opero]]j, inter kiuj ''Euridice'' (1600), de [[Jacopo Peri]], ''La favola d'Orfeo'' (1609) de [[Claudio Monteverdi]] kaj ''Orfeo ed Euridice'' (1762) de [[Christoph Willibald Gluck]]. ''[[Orfeu Negro]]'' [eo: Nigra Orfeo] estas filmo el la jaro 1959, kiu translokas la [[antikva]]n [[mito]]n pri [[Orfeo]] kaj Eŭridico en la estantecon de la [[karnavalo]] de [[Rio-de-Ĵanejro]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Driadoj]] [[Kategorio:Nereidoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Postmorto en helena mitologio]] [[Kategorio:Roluloj de Metamorfozoj de Ovidio]] 6518kw11f3jyocf0kxmbdmf1mfqzqf5 0 759784 9347438 8307061 2026-04-04T16:37:35Z Sj1mor 12103 9347438 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books -->}} '''''La Ponto super Drino''''' estas [[historia romano]] de la jugoslava verkisto [[Ivo Andrić]]. Ĝi rondiras ĉirkaŭ la [[Ponto Mehmed Paŝa Sokoloviĉ]] en [[Višegrad]], kiu etendas super la [[Drina]] Rivero kaj staras kiel silenta atestanto al historio ekde ties konstruo fare de la [[Otomanoj]] en la mezo de la 16-a jarcento ĝis ties parta detruo dum la [[Unua Mondmilito]]. La rakonto daŭras pri kvar jarcentoj kaj kovras la [[Otomana Imperio|Otomana]] kaj [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstrio-hungara]] okupoj de la regiono, kun aparta emfazo pri la vivoj, destinoj kaj rilatoj de la lokaj loĝantoj, precipe [[Serboj]] kaj [[Bosnoj|bosniaj islamanoj]]. Ĝi eldoniĝis pere de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] en la renoma [[Serio Oriento-Okcidento]] en 2018. == Intriga resumo<ref>Revuo Kontakto numero 302 (2021:2) "La granda rakontisto Ivo Andrić: Pri la enhavo de la romano" fare de [[Zdravko SELEŠ]] paĝo 19</ref> == [[Dosiero:Sokullupasa.jpg|maldekstra|eta|274x274ra|Mehmed-paša Sokolović]]La romano ― samkiel la dua plej grava romano de Andrić, kiu la vorton kroniko havas jam ĉe la titolo ([[La kroniko de Travnik]]) ― estas verkita en la formo de kroniko pri la historio de la urbo Višegrad, lokita ĉelime inter [[Bosnio]] kaj [[Serbio]]. La vera temo de la romano komenciĝas per konstruado de la ponto, kiu tiam fariĝis la plej grava konstruaĵo en la tuta regiono, ebligante gravan trafikon kaj ege influante la vivon de homoj en Višegrad kaj ĝia ĉirkaŭaĵo. Iuj el la plej interesaj partoj de la romano estas, tute nature, ligitaj kun la konstruado de la ponto. La ponto estis konstruita laŭ ideo, volo kaj per la financoj de escepte potenca [[Granda Veziro|grandveziro]], [[Mehmed-paŝao Sokolović]], kiun kun la viŝegrada regiono ligis deveno. Sed, kvankam lia fondaĵo devis esti utila por homoj, kaj ne nur por la [[monumento]] pri li, kiel estas [[Faraono|faraonaj]] [[Piramidoj de Egiptio|piramidoj]], la konstruadon trafis problemoj. "Ili sciis, ke la konstruadon malhelpis [[niksino]], kiel de ĉiam kaj ĉie iu malhelpis konstruadojn, kaj nokte detruadis tion, kio tage estis masonita.“ Tie komenciĝas la unua legendo ligita al la ponto. Laŭ ĝi „''“io“ el la akvo ekparolis kaj konsilis al [[Rade Neimar]], ke li trovu du etajn infanojn, [[Ĝemelo|ĝemelojn]], fraton kaj fratinon, Stojon kaj Ostojon laŭnome, kaj ke li enmasonu ilin en la mezajn [[Kolono|kolonojn]] de la ponto.(…) La infanojn oni enmasonis, ĉar alie ne povis esti, sed Neimar, onidire, indulgis ŝin kaj lasis en la kolonoj [[Aperturo (arkitekturo)|aperturojn]], tra kiuj la malfeliĉa povis [[Mamnutrado|mamnutri]] siajn oferitajn infanojn. (...) Kiel memoraĵo pri tio jam jarcentojn el la muregoj elfluadas [[Patrina lakto|patrinlakto]].“'' Andrić rakontis ankaŭ pri la situo de la ponto, pri ĝia aspekto (''La ponto estas ducent kvindek paŝojn longa kaj ĉirkaŭ dek paŝojn larĝa, escepte en la mezo, kie ĝi plilarĝiĝas per du egalaj terasoj, ĉiuflanke de la pontpavimo po unu, kaj atingas duoblan larĝecon. Ĝi estas la parto de la ponto nomata pordego …'') kaj pri la influo de la ponto al la cerbumado kaj pripensado de Viŝegradanoj. Sed kiam Andrić revenas al vera rakontado, la legantojn atendas unu el la plej kruelaj kaj la plej impresaj paĝoj de la monda literaturo. Ne nur niksino malkonstruadis la ponton, sed tion faradis grupo da serbaj devig-laboristoj. Ilian gvidanton, Radisav-on, ili kaptis kaj palisumis. Priskribante kvazaŭ senemocie, tute objektive la okazaĵon, kiu al la leganto hirtigas la hararon, Andrić registras la reagojn de la spektantoj: "''al ĉiuj tremis la gamboj, paliĝis la vizaĝoj kaj malvarmiĝis la fingroj sur la manoj. (…) Timo frostigis al ili la ventrojn, kaj la gamboj sub ili agaciĝis, sed ili povis nek moviĝi, nek forpreni rigardon de tiu spektaklo.''" Sed tiu hororaĵo finiĝas bumerange: gvidanto de la sejmenoj (ni dirus: policistoj), rememoris la minacon de Abid-agao, gvidanto de la konstruentrepreno, ke li vivantan lin palisumos, se li ne sukcesos kapti la kulpulon – kaj li freneziĝis. "''Nepriskribebla timego ekregis la civitanojn kaj laboristojn''“ kaj la ponto kaj [[Karavanserajo|karavan-serajlo]] (tranoktejo por vojaĝantoj) estis finkonstruitaj kaj ekis sian vivon. Sed Mehmed-paŝao ne vivis longe sen doloro (la doloro, kiun el sia infanaĝo li kunportis el Bosnio) – iu [[derviŝo]] atencis lin. Andrić rakontas pri homoj kaj eventoj ligitaj kun la ponto, pri la okazaĵoj sur la ponto kaj ĉirkaŭ ĝi, tra jarcentoj kiam Bosnion regis turkoj, pri la grandaj ŝanĝoj kiam venis aŭstroj, kaj la rakontado finiĝas en [[1914]], komence de la unua mondmilito. La plej grandaj okazaĵoj dum jarcentoj estis granda [[inundo]] kaj serba ribelo komence de la [[19-a jarcento]], sed por la rakontanto, same kiel por la civitanaro, estis tre interesaj la esceptaj personoj, kiel Salko Ćorkan, Lotika, aŭ la belega kaj orgojla Fata, filino de Abid-agao, pri kiu oni faris kanton: "''Saĝa estas, bela estas, / De Avdaga' bela Fata''", kiu, ne akceptinte [[Aranĝita geedzeco|edziniĝi kontraŭvole]], trapasante kun la edziĝfestantoj la ponton, ĵetis sin en la riveron Drina. == Analizo<ref>Revuo Kontakto numero 302 (2021:2) "La granda rakontisto Ivo Andrić: La granda rakontisto" fare de Zdravko SELEŠ paĝo 20</ref> == [[Dosiero:Bridge_on_the_Drina,_1915.jpg|dekstra|eta|250x250ra|La parte detruita [[Ponto Mehmed Paŝa Sokoloviĉ|Mehmed Paša Sokolović Ponto]], 1915]]La priskribo de la historio estas la kampo, kiun ĝuste la politiko plej multe influas. Preskaŭ ĉiam la kialo por verkado kaj legado de historiaj romanoj ne estas nur intereso pri la pasintaj aferoj, sed ilia influo kaj simileco aŭ malsimileco kun la nuntempo. Kvankam verŝajne la plej granda parto de la homoj esperas, ke la historion oni povas egaligi kun la [[Progreso (filozofio)|progreso]], ekzistas ankaŭ la dua forta ideo pri la historio, laŭ kiu la homaro ĉiam ripetas misfarojn, kaj la historio ripetiĝas laŭ la samaj metodoj. Tiel Andrić rakontas pri du imperioj – la turka kaj la aŭstra, kaj pri etna aparteno – kiu estas la plej evidenta problemo de Bosnio. Bosnio ne estas plurkultura (kvankam ĝi ankaŭ tio povus esti en la senco de “la riĉeco en diverseco”). Ĝi estas pluretna – kaj tio estas ĝia nesolvebla problemo. Nome, kie ajn diversaj etnoj vivas kune, kun tempopaso evoluas iliaj envioj kaj malamoj, toleremoj kaj maltoleremoj. Plurkultureco bonas, sed pluretneco en la malbona mondo malbonas – ĉar kiam ŝanĝiĝas potencoj, tiam ofte la plej malbonaj senvalorigas kunvivadon, malbruajn amikecojn, malsamajn vivkutimojn de aliuloj, vivkutimojn antaŭe influintaj al ilia najbara vivo. Tamen, homoj estas vere tre similaj. Ili vivas, kuiras kaj parolas simile, kaj ofte oni ne scias kiuj ili estas genetike. Tio aparte videblas en Bosnio, same kiel en ĉiuj lokoj, kie okazadis grandaj kaj oftaj historiaj ŝanĝoj kaj [[Migrado|migradoj]]. Oni forgesas [[Kristanigo|kristanigojn]] kaj turkigojn, ĉar la familia nomo Turković apartenas al kroatoj, kaj Ivo Andrić fariĝis serba verkisto. Kaj la homoj, pro la iluzio de etna aparteno, interbatalas, malamas kaj murdas unuj la aliajn. Kelkajn jarcentojn poste, aŭ en pli rapida nuntempo post 30 aŭ 50 jaroj, iu denove kontraŭ siaj najbaroj semas la samajn malamojn, pro kiuj eĉ geedzoj divorcas, ĉar al ili subite pli gravas ilia etna identeco, ol la intimeco de edzo, edzino, patro… La sortoj estas terure manipulitaj per malsamaj identecoj, kaj la radikoj de tia nuntempo klare videblas en la romano de Andrić. Ivo Andrić, rakontante en siaj historiaj romanoj pri homaj destinoj dum tempoj kruelaj, sangavidaj aŭ normalaj, kiaj ja tempoj jam estas, en la centron de sia intereso metas homajn sortojn, mezuritajn el du flankoj, el la flanko de la eterneco (aŭ nur de la tempofluo) kaj el la flanko de homaj deziroj, amoj kaj aspiroj. Tute konscia pri tio, la kvinan ĉapitron de la romano Andrić komencas jene: "''Pasis la unua jarcento, tempo longa kaj mortiga por la homoj kaj multaj iliaj verkoj, sed nerimarkebla por grandaj konstruaĵoj…''“. Tial en la granda historia romano, kiu estas organizita kiel kroniko ĉirkaŭ la tempofluo, kontraŭe al la ĉefa aranĝo, ligita al herooj kaj iliaj vivoj, oni havas tute alispecan rakontadon, ne [[Honoré de Balzac|Balzake]] priskribadon, sed ion, kion oni vidas kiel „brilon de novelistiko". Oni povas paroli pri novelisme faritaj portretoj, ĉar temas pli pri portretoj, ol pri kompletaj sortorakontoj. Temas pri portretoj sur kiuj videblas sulkoj, feliĉaj ridetoj aŭ ombroj de pensoj kaj zorgoj, gravaj por iu difinita vivmomento, kaj teksitaj de io, okazinta antaŭe kaj okazanta nun. Ili estas portretoj-skizoj, faritaj per karbo aŭ [[akvarelo]], anstataŭ per oleaj farboj sur tolo; la portretoj bazitaj sur kaptitaj momentoj de vero, kiel fotoj sen anonco kaj preparo, kiam nekonsciaj pri fotiĝo, ni prezentiĝas kaj senvualigas nin per iu tipa gesto. Sen troa priskribado, dirante nur esencajn, kirurgie precize sekciitajn ecojn, pensojn kaj sentojn de siaj rolantoj, li sukcesas subite vivigi ilin antaŭ ni kun ĉiuj en la realeco kaŝitaj sekretoj, malkovritaj al nia kompreno, al niaj malamo, amo kaj kompato. Rigardante ilin, ni fartas superece kaj malforte; superece ĉar preskaŭ ĉiujn la vivo kaj la sorto venkobatis, sed ankaŭ malforte – similaj al ili en la navigado laŭ la vivomaro, ĉiam pli forta ol estas niaj ŝipoj. Sed super ĉiuj tiuj hom-rakontoj staras la ponto kiel simbolo, ke iuj niaj verkoj tamen povas postvivi niajn mallongajn vivojn. Rigardante tiun kontraston kaj kunvivadon de homoj kaj la ponto tra multaj jarcentoj, Andrić el ĝi kaj interplektitaj rakontoj eltiras kaj heredas la saĝon, tra kiu li vidas kaj mezuras homajn dezirojn kaj penojn por supervivi la kadrojn de siaj destinoj kaj provojn por vivi konforme al siaj idealoj kaj sonĝoj, por resti memorataj, anstataŭ forgesitaj, kiel plej ofte okazas. Tiel la ponto fariĝis monumento kaj memoraĵo pri la grandveziro Mehmed-paŝao Sokolović, kaj Andrić konstruis unu novan monumenton al la veziro kaj eĉ pli al la ponto kaj al ĉiuj kun ĝi ligitaj aferoj, pli daŭran ol [[kupro]]. La foto de Andrić antaŭ la ponto, videbla sur la kovrilpaĝo, tiusence ligis kun ĝi mem ĉiujn konstruistojn, la heroojn de la viŝegradaj rakontoj, kiujn priskribis kaj al kiuj donis novan (literaturan) vivon la granda rakontisto Andrić, ĉar la legendo pri la ponto en lia "prezento" superis la lokon kaj la epokon, sen kio ne ekzistus ankaŭ la rakonto pri Andrić. Li finis la rakonton, al kiu li restos por ĉiam ligita, kvazaŭ ĝi lin (jes, certe) kreis! Kaj ni, legantoj, povas ĝui lian rakontadon kaj la saĝecon, kiun la romano al ni prezentas – la saĝecon, kiu ne feliĉigas kaj ne estas optimisma, sed donas al ni la eblon vidi ĉiujn homajn farojn en iu alia dimensio, indulgi la aliajn kaj nin mem – ĉar mezuritaj fare de la jarcentoj kaj eterneco, niaj sukcesoj kaj malsukcesoj estas preskaŭ malgravaj! Sed niajn bonajn farojn kaj bonajn verkojn iu eble memoros kaj rerakontos en la estonto! == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Ivo Andrić]]: [https://retbutiko.be/eo/ero/psdri La ponto super Drino] == Referencoj == {{Referencoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ponto Super Drino}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo de Serbio]] [[Kategorio:Historiaj romanoj]] [[Kategorio:20-a jarcento en fikcio]] [[Kategorio:19-a jarcento en fikcio]] [[Kategorio:18-a jarcento en fikcio]] [[Kategorio:17-a jarcento en fikcio]] [[Kategorio:16-a jarcento en fikcio]] [[Kategorio:Literaturo de Bosnio]] [[Kategorio:Kulturo de Bosnio kaj Hercegovino]] [[Kategorio:Romanoj de 1945]] [[Kategorio:Serio Oriento-Okcidento]] [[Kategorio:Verkoj el la serblingva literaturo]] 3q4j7z97nqh1azdzybxsuctc9nedrl0 0 770194 9347259 9296153 2026-04-04T13:13:23Z Sj1mor 12103 9347259 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Georgios Nikolaou Papanikolaou''' (aŭ '''George Papanicolaou'''; greke: Γεώργιος Ν. Παπανικολάου; 13 majo 1883 – 19 februaro 1962) estis kuracisto, pioniro en [[citopatologio]]. Li disvolvis teston por frua detektado de kancero en la [[utera cerviko]]: la cervikan frotadon aŭ Papanikolaŭ-testo (aŭ Pap-testo) Li unue raportis ke [[Utero|uteraj]] kanceraj ĉeloj povus esti eltrovitaj per vagina ŝmirado en 1928, sed lia laboro ne estis ĝenerale rekonita ĝis la 1940aj jaroj. Vasta elprovo de liaj teknikoj estis efektivigita en la fruaj 1950aj jaroj. [[Dosiero:George_Papanikolaou_house_in_Kymi.jpg|eta|La domo de Papanikolaou en Kymi]] == Biografio == Papanikolaou naskiĝis en [[Kymi]], Grekio. Li ĉeestis la [[Nacia kaj Kapodistria Universitato de Ateno|Universitaton de Ateno]], kie li studis literaturon, filozofion, lingvojn kaj muzikon. Instigite de sia patro, li studis Medicinon, kiun li finis 1904. En 1907, li komencis studi sub [[Ernst Haeckel]] ĉe la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] por unu semestro kaj poste translokiĝis al [[Universitato Alberto Ludoviko de Frajburgo|Universitato de Frajburgo]], kie li estis instruita de [[August Weismann]]. Poste li aliris la [[Munkena universitato|Universitaton de Munkeno]], kie li diplomiĝis kun doktoreca grado en zoologio en 1910. Poste, Papanikolaou revenis al Ateno kaj geedziĝis al Andromachi Mavrogeni, kiu poste fariĝis lia laboratoria helpanto. Li tiam foriris por Monako, kie li laboris por la [[Oceanografia Muzeo de Monako|Oceanografia Instituto de Monako]], partoprenante en la Oceanografia Esplorada Teamo de Princo [[Alberto la 1-a (Monako)|Alberto la 1-a el Monako]] (1911). En 1913, li elmigris al Usono por labori en la departemento de [[Patologio]] de [[Novjorka Hospitalo|Nov-Jorka Hospitalo]] kaj la Departemento de [[Anatomio]] ĉe la Kuraca Altlernejo de [[Universitato Cornell]] . Li unue raportis ke utera kancero povus esti diagnozita per vagina ŝmirado en 1928, sed la graveco de lia laboro ne estis rekonita ĝis la eldono, kune kun Herbert Frederick Traut, de ''Diagnosis of Uterine Cancer by the Vaginal Smear'' en 1943. La libro diskutas la pretigon de vagina kaj cervika ŝmiradoj, la fiziologiajn ŝanĝojn dum la [[menstrua ciklo]], la efikojn de diversaj patologiaj kondiĉoj kaj la ŝanĝojn viditajn en la ĉeesto de kancero de la [[uterkolo]] kaj de la utera [[endometrio]]. Li tiel fariĝis konata por sia inventaĵo de la Papanicolaou-testo, ofte konata kiel la ''Pap-ŝmirado'' aŭ ''Pap-testo'', kiu estas uzata tutmonde por la malkaŝo kaj evitado de cervika kancero kaj aliaj citologiaj malsanoj de la virina [[Reprodukta sistemo|reprodukta sistemo]]. Papanicolaou estis la ricevinto de la Albert Lasker Premio por Klinika Kuraca Esploro en 1950. En 1961, li translokiĝis al [[Miami]], [[Florido]], por evoluigi la Papanicolaou Kancera Esplor-Instituton ĉe la [[Universitato de Miami]], sed mortis tie je la 19a februaro 1962 antaŭ ties malfermo. Lia edzino Andromachi "Mary" Papanikolaou daŭrigis lian laboron ĉe la Papanicolaou Kancera Esplor-Instituto post lia morto kaj ŝi mortis en Miami en oktobro 1982. == Eksteraj ligiloj == * [https://twitter.com/SciKalendaro/status/1525059527501959168 Papanikolaou en la Scienca Kalendaro de CSIC] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Papanikolaou, Georgios}} [[Kategorio:Grekaj inventistoj]] [[Kategorio:Grekaj medicinistoj]] dw7nxte13u5zeuhrzqmulyd2w5wl5cz 0 777826 9347672 7659685 2026-04-05T01:41:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Peter Sasdy |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Petro|Peter]] Sasdy''' laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj ortografio '''Sásdy Péter''' [ŝAsdi pEter], estas [[Hungario|hungardevena]] [[brita]] [[reĝisoro]], [[produktoro]], [[ĵurnalisto]]. Liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''Sömjén Sasdy, Peter; Barlay, Stephen.'' Peter Sasdy<ref>https://www.imdb.com/name/nm0765856/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/results/-/results/4c2c5f6f-df4b-4072-ab48-adb36132938a/solr#/displayResult</ref> naskiĝis la {{daton|27|majo|1935}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Peter Sasdy disidis dum la [[hungara revolucio de 1956]] al [[Britio]]. Komence li laboris en [[kafejo]] dum li studis reĝisoradon ĉe [[BBC]]. Inter [[1959]] kaj [[1993]] li reĝisoris pli ol cent kinajn filmojn kaj epizodojn en televidaj filmoj. Li edziĝis en [[1965]], lia [[edzino]] naskis dufoje. == Liaj kinaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto) == * ''Taste the Blood of Dracula'' (1970) * ''Countess Dracula'' (1971) - ankaŭ scenaristo * ''Hands of the Ripper'' (1971, lia plej ŝatata filmo) * ''Welcome to Blood City'' (1977) * ''The Lonely Lady'' (1983) "meritis" premion plej aĉa reĝisoro == Liaj televidaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto) == * ''Emergency-Ward 10'' (serio, 30 epizodoj, 1959-1960) * ''Story Parade'' (serio, 3 epizodoj, 1964-1965) * ''Orson Welles' Great Mysteries'' (serio, 7 epizodoj, 1973-1974) * ''The Secret Diary of Adrian Mole, Aged 13¾'' (serio, 6 epizodoj, 1985) - ankaŭ produktoro * ''Omnibus'' (serio, 1993) == Elektitaj filmaj produktaĵoj == * ''Drama 61-67'' (televida serio, 1962-1963) - ankaŭ reĝisoro * ''Making News'' (televida serio, 1990) * ''Ending Up'' (televida filmo, 1989) == Fontoj == * [https://www.howold.co/person/peter-sasdy/biography anglalingva biografio kun foto]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sasdy Peter}} [[Kategorio:Britaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Britaj produktoroj]] [[Kategorio:Hungardevenaj britoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} n9pjvseuhfrdey4x7ixj4mosjj2d2cu 0 793758 9347344 8387499 2026-04-04T13:40:00Z Sj1mor 12103 9347344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nicolas GRESCHNY''' aŭ '''Nicolaï Greschny''', estis [[Fresko|freskisto]] el la 20a jarcento, naskiĝinta {{Naskiĝdato|1912|9|2}} en [[Talino]], [[Estonio]] kaj mortinta {{Mortodato kaj aĝo|1985|4|24}} en La Maurinié, [[Marsal]], en [[Tarn]].<ref>[http://www.nicolaigreschny.net/?page_id=11 Association des Amis de Nicolaï Greschny : La Maurinié]</ref> Li estas ankaŭ pentristo de [[Ikono (religio)|ikonoj]]. Nicolas Greschny pentradis pli ol 100 freskojn, precipe sur la muroj de preĝejoj lokitaj en la Sudo kaj la Sud-okcidento de Francio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/patrimoine/nicolai-greschny-toute-une-vie-de-fresques_3394085.html|dato=2014-08-28|titolo=Nicolai Greschny toute une vie de fresques}}</ref> [[Dosiero:St Martin church in Lagardiolle (13).jpg|eta|maldekstre|La preĝejo de Sankta Marteno en Lagardiolle (2021).]] <!-- * 1912 : Naskiĝo de Nicolaï en [[Talino]] de familio de rusia deveno [[Malnovritanoj|ortodoksulo malnova-kredanta]], * 1922-1923 : Lia familio parto en ekzilo viktimo de kontraŭ -religiajpersekutadoj orchestrées per la komunisma reĝimo. * 1927-1928 : Li studas al la Belartoj en Berlino, en Germanio. Per la deflankiĝo de Jezuitoj, li fariĝas [[Rusa grek-katolika eklezio|grek-katoliko]]. * 1934: Dum li loĝas en Germanio, Nicolas Greschny devas fuĝi al [[Vieno]] en Aŭstrio, persekutita tiu ĉi fojo per la naziaj, poste li gajnos [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovakion]] al la momento de la [[Anschluss]]. * 1939: Nicolas Greschny estas en Danio de kie li kaptas Norvegion, poste Anglio en 1940. * 1940: Nicolas studas la teologion al la [[Universitato de Loveno]] al Belgio. Rekaptita de la milito, li estas ankoraŭ en fuĝo, en Francio, kie li estos haltigita, poste internigita al la kampo de [[Argelès-sur-Mer|Argelès-sur-Maro]]. * 1940-1942 : kaŝita ĉe la Jezuitoj de Tuluzo, Nicolaï pasas lian licencon de teologio. * Post 1945 : La ĝenerala vikario de [[Albi (Francio)|Albi]], Gilbert Assémat, kuraĝigas lin kaj malfermas al li multnombrajn paroĥojn de la ĉirkaŭaĵoj. * 1948 : trairante la regionon albigeoise al biciklo, li malkovras al Marsal amaso de ruinoj kaj de ronces, la bieno de la Maurinié kiun li aĉetis en 1949. Estas konstruas lian kapelon laŭ la kanonoj de la romanika arto.<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2010/11/12/946120-la-maurinie-paradis-de-nicolai-greschny.html La dépêche : La Maurinié, paradis de Nicolaï Greschny (12/11/2010)]</ref> * 1985 : Li mortas en lia domareto de la Maurinié kaj ripozas en la kapelo kiun li konstruis tie.<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2012/06/24/1385777-marsal-marie-therese-greschny-la-maurinie-et-son-oiseau-russe.html La dépêche : Marsal. Marie-Thérèse Greschny, la Maurinié et son «oiseau» russe (24/06/2012)]</ref> Listo de la verkoj realigitaj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.nicolaigreschny.net/?page_id=8}}</ref> en kapeloj, preĝejoj kaj aliaj konstruaĵoj, klasigitaj tie ĉi laŭ [[Departementoj de Francio|departementoj]]. La kvar departementoj Haute-Garonne, Tarn, Aveyron kaj Hérault kiun komprenas pri tio granda pluso nombro estas prezentitaj en unuopa sekcio. --> == Notoj kaj referencoj == <references responsive="1" group=""></references> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Greschny, Nicolas}} [[Kategorio:Estonaj artistoj]] kqojuzjlb9h71zwjxrj0rwzqk6q0tbo 0 813801 9347591 9064399 2026-04-04T20:07:19Z Sj1mor 12103 9347591 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Universitato Libera de Bruselo}}{{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo = Vrije Universiteit Brussel logo.svg |moto = |lando = |situo = {{Flago|Belgio}}[[Brusela Ĉefurba Regiono]] |establita = 1834 |gvidanto = |regiono-ISO = BE |situo sur mapo=Bruselo |zomo = 14 |retejo = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj = }} '''VUB''' aŭ '''Libera Universitato de Bruselo''' (nederlande: ''Vrije Universiteit Brussel'') estas nederlandlingva [[universitato]] lokita en [[Brusela Ĉefurba Regiono]]. Ĝi komenciĝis ekde 1935 kiel nederlandlingva parto de la unue ekskluzive francparolanta universitata institucio ''ULB'' aŭ ''[[Universitato Libera de Bruselo]]'' (france: ''Université Libre de Bruxelles''), kaj en 1969 tute sendependiĝis. Ekde tiam en la urbo ekzistas du "Liberaj Universitatoj de Bruselo". La komuna origina universitato estis fondata en 1834 kiel la unua universitato de la grandurbo de Bruselo kaj. Ĝia nomo referencas al libereco de penso kaj esplorado rilate al registaro kaj la eklezio - do ĝi estis kaj restis laika kaj neŝtata. Ambaŭ "Liberaj Universitatoj de Bruselo" daure sekvas tiun gvidlinion. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{nl}}) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Belgio|Libera de Bruselo]] [[Kategorio:Bruselo]] jk0dpudbdvl1kbroei7v8sfpka3q90o 9347593 9347591 2026-04-04T20:08:56Z Sj1mor 12103 9347593 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Universitato Libera de Bruselo]] ''Université Libre de Bruxelles'' (ULB)}} {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo = Vrije Universiteit Brussel logo.svg |moto = |lando = |situo = {{Flago|Belgio}}[[Brusela Ĉefurba Regiono]] |establita = 1834 |gvidanto = |regiono-ISO = BE |situo sur mapo=Bruselo |zomo = 14 |retejo = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj = }} '''VUB''' aŭ '''Libera Universitato de Bruselo''' (nederlande: ''Vrije Universiteit Brussel'') estas nederlandlingva [[universitato]] lokita en [[Brusela Ĉefurba Regiono]]. Ĝi komenciĝis ekde 1935 kiel nederlandlingva parto de la unue ekskluzive francparolanta universitata institucio ''ULB'' aŭ ''[[Universitato Libera de Bruselo]]'' (france: ''Université Libre de Bruxelles''), kaj en 1969 tute sendependiĝis. Ekde tiam en la urbo ekzistas du "Liberaj Universitatoj de Bruselo". La komuna origina universitato estis fondata en 1834 kiel la unua universitato de la grandurbo de Bruselo kaj. Ĝia nomo referencas al libereco de penso kaj esplorado rilate al registaro kaj la eklezio - do ĝi estis kaj restis laika kaj neŝtata. Ambaŭ "Liberaj Universitatoj de Bruselo" daure sekvas tiun gvidlinion. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{nl}}) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj en Belgio|Libera de Bruselo]] [[Kategorio:Bruselo]] hj6zfwijlqnqjbo24pp6a3rau71yl10 0 815363 9347233 9238062 2026-04-04T13:05:55Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347233 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:ספסל_מחוץ_לגדר_בתחנת_הרכבת_קיסריה_פרדס_חנה.jpg|eta|Ekzemplo de absurdaĵo, ĉirkaŭbarita benko sur kiu oni ne povas sidi]] '''Absurdo''' estas tia situacio, kiu ne konsentas kun [[logiko]] kaj [[prudento]]. Homo ofte renkontas absurdajn fenomenojn, kaj povas reagi al ili en diversaj manieroj, kiel ekzemple: [[Humuro|ridado]], [[miro]], [[timo]] aŭ [[kolero]]. Absurdo estas ofte subjektiva afero: situacio, kiu ŝajnas absurda al unu observanto, povas ŝajni logika kaj en ordo al alia. En [[logiko]], la absurdo estas uzata kiel centra [[Malpruvebleco|refuta]] ilo, ĉefe kiel bazo por la [[leĝo de neekzisto de tria eblo]], kaj kiel [[pruvo per disputo]] La potenco de la absurdo elstaras en la [[Retoriko|retorika]] bildigo de abstraktaj logikaj konceptoj, sed la absurdo estas ne nur retorika aparato koncernita kun esprimi opiniojn por ekvilibri socian [[Komunikado|komunikadon]], sed ankaŭ ilo por tiu persono kiu uzas ĝin por montri al si novajn vidpunktojn de la mondo. == Arto == En [[arto]], la absurdo estas uzata kiel grava ilo por krei [[humuro]]n kaj ekzameni ideojn el nekonvenciaj anguloj. Absurda [[logiko]], ĉefe en [[literaturo]], [[kino]] kaj [[teatro]], estas formo de [[Asocio (psikologio)|asocia]] [[inferenco]] en kiu la verkisto aŭ parolanto elĉerpas inferencaj [[aserto]]j laŭ siaj personaj asocioj, kaj kutime atingante ekstremajn konkludojn. Ekzemplo de la uzo de absurda logiko estas "Ĉiuj pilkoj estas bluaj, ĉiuj bluaĵoj flugas, tial la pilkoj havas flugilojn kaj ne obeas la [[Leĝo de gravito|leĝon de gravito]]." Alia ekzemplo povus esti "ĉiuj pilkoj estas bluaj, ĉiuj bluaĵoj flugas, do la polica futbalteamo forflugos el la turniro". Observanto, kiu ne ĉiam komprenas la asociajn kuntekstojn kaj do ne komprenas la ligon inter la asertoj ("la pilkoj estas bluaj", "la bluaĵaj flugas") kaj la konkludoj ("la polica teamo perdis") povus esti konfuzita. Alternative, la novaj ideoj povas ankaŭ krei por la observanto [[Humuro|humuran]] vidon de la faktoj, kiuj nun, dank'al la uzo de absurda logiko, aperas al li el nova kaj pli aŭtentika vidpunkto por li. Ĉi tiu estas la speco de humuro produktita en [[satiro]]. En multaj kazoj, teksto skribita en [[konscifluo]] kreas en la leganto senton similan al teksto kiu uzas absurdan logikon. Absurda logiko ankaŭ estas uzita en la procezo de kreado de nesencaj verkaĵoj, kaj en aliaj kampoj de [[arto]]. En la kampo de [[fasonado]], Chindogu uzas la absurdon en [[industria fasonado]] kiu ne estas uzebla. == Ekzistadismo == En la kampo de [[filozofio]], la absurdo estas centra termino en [[ekzistadismo]]. [[Albert Camus]] kaj [[Jean-Paul Sartre]] estas konsideritaj la plej grandaj pensuloj en la kampo de ekzistadismo kaj estas inter la plej grandaj verkistoj de la absurdo. La absurdo en ekzistadismo rilatas al la interspaco inter la vivoj kiujn ni kondukas kaj ilia ŝajna senceleco. Ni vivas nian vivon sciante, ke niaj vivoj estas tute sensencaj, tamen ni daŭrigas nian ĉiutagan rutinon malgraŭ la absurdo de ĝi. Ĉar ekzistadismo estas sekulara filozofia doktrino, la eneca sensignifeco de la vivo kiun ĝi prezentas devenas de la fakto ke ekzistas neniu [[supera estaĵo]] aŭ sendependa kaj apriora [[Moralo|morala kodo]] kiu donus pravigon aŭ celon al iu ago aŭ decido. Homo estas devigita elekti kaj fari moralajn decidojn surbaze de kriterioj, kiujn li starigas al si, tial li ne servas pli altan celon ol li mem. Rimarkindas, ke ekzistas ankaŭ religiaj ekzistadismaj filozofoj, ekzemple [[Søren Kierkegaard]]. [[Sinmortigo]] estas ebla [[Raciismo|racia]] solvo, do, al la ekzisteca absurdo, kvankam la plej multaj homoj ne elektas ĉi tiun solvon. En sia eseo ''[[La Mito de Sizifo]]'' (france: ''Le Mythe de Sisyphe''), Albert Camus malakceptas la ideon de sinmortigo kiel solvo de la absurdo. Camus prezentas la vivon de [[Sizifo]] kiel [[metaforo]]n por homa ekzisto. Homo estas komparita kun Sizifo, al kiu la dioj ordonis al li ruli ŝtonon al la supro de monto, nur por vidi ĝin ruliĝi reen, kaj provi ruli ĝin denove fojon sur la monton, porĉiame. Tiel estas la homo - devigita vivi sian vivon, sciante, ke ĝi ne havas signifon. Camus asertas, ke la solvo de la absurdo ne estas sinmortigo, sed la traktado kun ĝi. La sperto mem de la absurdo estas la solvo: "La lukto al la supro sufiĉas en si mem por plenigi la homan koron per ĝojo. Oni devas pensi pri feliĉa Sizifo" (el "La Mito de Sizifo"). En diversaj [[Religio|religioj]] estas malsama traktado de la temo de ekzistadeca absurdo. Dum la plej multaj [[Judismo|judaj]] pensuloj ofte neas absurdan konscion pri ekzisto, kaj laŭdas [[Raciismo|bonordan racian]] aŭ [[Mistikismo|mistikan]] pensadon, en [[kristanismo]] la absurdo de ekzisto povas havi multe pli centran valoron. Ekzemplo de tio estas de la doktrino de [[Søren Kierkegaard]], kiu vidas la kredantan personon (reprezentitan de la plej granda el kredantoj, [[Abraham|Abrahamo]]) kiel tiu kiu transcendas la konsiderojn de racio, kaj faras la "salton en la absurdon". Ŝajnas, ke tiu prefero por la absurdo devenas parte el la bazaj kristanaj kredoj, kiel la [[Sankta Triunuo]], kiu laŭ multaj estas logika absurdo, sed la kredantoj estas ordonitaj kredi malgraŭ tio, kaj eble eĉ pro tio. Tiu ĉi kredo resumiĝas en la diraĵo atribuita al [[Tertuliano]] latine: "Credo quia absurdum est" - "Mi kredas ĉar ĝi estas absurda" (fakte, la ĝusta diraĵo de Tertuliano estas "...Prorsus credibile est, quia ineptum est...certum est.. quia impossibile" ("Nur ĉar ĝi estas absurda, vi devas kredi ĝin... estas certe ĉar ĝi estas neebla") {{Refn|[http://www.tertullian.org/articles/sider_credo.htm CREDO QUIA ABSURDUM?], Tertuliano, el la "Klasika Mondo" 73, apr-majo 1980, p. 417}} {{Refn|[http://www.americanthinker.com/2004/09/dan_rather_philosophertheologi.html Dan Rather, philosopher-theologian], en la retejo "La usona pensulo", septembro 2004}}. Laŭ la pensantoj de la absurdo, estas nur du certaj aferoj en la vivo de homo: [[nasko]] kaj [[morto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|wikt=absurdo|ReVo=absurd.0ajxo|ReVo titolo=Absurdaĵo / Absurdo}} * [[Absurda teatro|Teatro de absurdo]] * Absurdismo * [[ekzistadismo]] * [[Absurdistano]] '''Verkistoj kiuj uzas absurdon en sia verkado:''' * [[Jonathan Swift]] * [[Lewis Carroll]] * [[Ivan Krilov|Ivan Andrejeviĉ Krylov]] * [[Eugène Ionesco|Agen Unesko]] * [[Jozeph Heller]] * [[Daniil Ivanoviĉ Ĥarms|Daniel Harmes]] * [[Douglas Adams]] * [[Kurt Vonnegut]] * [[Franz Kafka]] * [[Samuel Josef Agnon|Shai Agnon]] * [[László Krasznahorkai]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekzistadismo]] owa4w3qhesz8rxg7ztkxofrcddcy8xa 0 815934 9347477 9211218 2026-04-04T17:26:59Z ThomasPusch 1869 /* Verkoj */ 9347477 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Virgil GRODER''' (naskiĝinta la {{Daton|2|10|1856}} en [[Kals am Großglockner|Kals]], mortinta la {{Daton|6|5|1924}} en [[Mittersill]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] pentristo. == Vivo == Estante filo de gastejestro li trejniĝis kiel ĉarpentisto. Lernoknabece li transloĝiĝis al Mittersill kiel parenco lia jam sammetie deĵoris. La pentradon li ellernis ĉe [[Franz Defregger]] en [[Munkeno]] antaŭ kontinuigo de la studoj en [[Romo]]. Reveninte en 1886 al [[Pinzgau]] li liberprofesiulis. Baldaŭ li famiĝis kiel preĝeja pentristo en Pinzgaŭ kaj en la tirolaj distriktoj de [[distrikto Kufstein|Kufstein]] kaj [[distrikto Kitzbühel|Kitzbühel]]. Pro multo da mendoj fare de tirolanoj apartenantaj al la [[princĉefepiskoplando Salcburgo|arkidiocezo salcburga]] li transloĝiĝis en 1889 al [[Hopfgarten im Brixental]]. Tie li ekkonis Theres Sojer (* 1871) kiun li edzinigis en la 11.1.1892; naskis ŝi tri filojn. Post kiam la mendoj el Pinzgau ree plimultis li reen iris al Mittersill en 1900 kie li konstruigis por la tuta familio domon ĉe la enirejo de la valo ''Felbertal''. Li ankaŭ muzikan talentegon havis estrante longtempe la blovmuzikkapelon de Mittersill. == Graveco == Groder faris [[ĝenropentraĵo]]jn kaj portretojn je. Konserviĝis de li multaj vandaj kaj plafonaj artaĵoj en preĝejoj de Pinzgau kaj la najbaraj nordtirolaj distriktoj. [[Sekpentraĵo]]j liaj tie plejmultas.<ref>Willi Sauberer: ''Recherchen zur Rupert-Rezeption – Miszellen, Marginalien, Exkurse, Entdeckungen.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde'', Band 144 (2004), p. 321–358</ref> Groder apartenis al la grupo de la lastaj [[nazaretanoj (arto)|nazaretanoj]]. Tamen li poste jam uzis elementojn de moderna pentrado. Multo el liaj verkoj bedaŭrinde foriĝis dum postaj restaŭradoj aŭ almenaŭ ricevis surpentron. == Verkoj == [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Rupert 13, Lend.jpg|eta|plafono en la Ruperto-kirko de Lend]] * murare kaj plafone, paroĥa kirko de [[Fieberbrunn]], 1889 (forigo 1954/55)<ref>[[Johannes Neuhardt]]: ''Fieberbrunn.'' Christliche Kunststätten Österreichs, Nr.&nbsp;143, Verlag St. Peter, Salzburg 1985</ref> * renovigo, paroĥa kirko en [[Finkenberg]], 1890 * interna renovigo de la paroĥa kirko en [[Hopfgarten im Brixental]], 1891–93 * vande, paroĥa kirko en [[Kelchsau]], 1892/93 * volbe, paroĥa kirko en Kals am Großglockner, 1894/95 (foriĝo) * plafone, paroĥa kirko en [[Kramsach|Voldöpp (Kramsach)]], ĉ. 1895 * renovigo, paroĥa kirko en [[Mayrhofen]], 1895 * plafone, Widum [[Zell am Ziller]], 1896 * paska tombo, paroĥa kirko en [[St. Jakob in Defereggen]], 1897 * volbe, Hauser Kapelle, [[Wörgl]], 1898 * plafone, paroĥa kirko en [[Stumm]], 1898 (surpentro fare de [[Christoph Anton Mayr]], kio korektiĝis en 1946) * murare, paroĥa kirko en [[Stuhlfelden]], 1899/1900 * freskoj, katolika kapelo de la vilaĝo Mairhof, [[Roppen]], ĉ. 1900 * vande, paroĥa kirko en [[Bad Häring]], 1901 (foriĝo) * plafone, paroĥa kirko en [[Lend (Salzburg)|Lend]], 1901–07 * pentraĵoj, paroĥa kirko en [[Bucheben]], 1902 * murare de la altarejo, paroĥa kirko en [[Hollersbach im Pinzgau|Hollersbach]], 1902 * murare kaj plafone, paroĥa kirko en [[Lend|Embach (Lend)]], 1903 * dekoraciaj pentraĵoj, paroĥa kirko en [[Kaprun]], 1910 (1961 forigo, rekonstruo en 1982 respektive 2008/09)<ref>Herbert Berndl: ''Pfarrkirche zur hl. Margaretha in Kaprun.'' Christliche Kunststätten Österreichs, nr. 498, Verlag St. Peter, Salzburg 2009 ([http://web.kaprun.at/pfarrgemeinde/kirchenfuehrer.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210202134516/http://web.kaprun.at/pfarrgemeinde/kirchenfuehrer.pdf |date=2021-02-02 }})</ref> * plafone en la longa navo, paroĥa kirko en [[Brandberg]] (surpentriĝo en 1950) == Literaturo == * [https://www.biographien.ac.at/oebl_2/66.pdf biografio ĉe ÖBL] * Hasenauer: [https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?apm=0&aid=sch&datum=19240518&seite=3 "Kunstmaler Virgil Groder †"] - Ĉe: [[Salzburger Chronik]], 18.5.1924, p. 3-4 * Viktor Ladstätter: ''Virgil Groder – Ein Kirchenmaler aus Kals.'' Ĉe: ''Osttiroler Heimatblätter'' Nr. 10/2012, p. 1–4 ([https://www.osttirol-online.at/fbooks/50caf711986f5/H_2012_10/HTML/files/assets/basic-html/page1.html surrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Virgil Groder | revizio = 223377074 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj|GND=1011386070|VIAF=170364648}} {{DEFAŬLTORDIGO:Groder, Virgil}} [[Kategorio:Aŭstraj pentristoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1856]] [[Kategorio:Mortintoj en 1924]] [[Kategorio:Pinzgau]] [[Kategorio:Ĉarpentistoj]] 004mhkrymbsbf0li5l9enp5twltf2hw 0 822840 9347741 9098117 2026-04-05T05:23:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Pharoah_Sanders_(1981)_by_Wojciech_Soporek.jpg|dekstra|eta|Pharoah Sanders en 1981]] [[Dosiero:Pharoah_Sanders.jpg|dekstra|eta|Sanders prezentata ĉe la Ĵaza Kafejo en Londono, Anglio, 2008]] [[Dosiero:Sanders_pharoah_ts_william_henderson_p_070208_altes-pfandhaus_koeln.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Sanders kun William Henderson en 2008]] '''Pharoah SANDERS''' (la [[13-a de oktobro|13an‏ de oktobro]] [[1940]] - la 24-an de septembro [[2022]]) estis [[usonanoj|usona]] [[Saksofono|ĵazosaksofonisto]]. Li aktivis ĉefe en [[libera ĵazo]] kaj [[Avangardo|avangardaj]] stiloj, konsiderita la posteulo de [[John Coltrane]] <ref>[http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=15356 Artikolo pri Albert Ayler]</ref>. Kiel elstara membro de la protesta movado de la [[afrik-usonanoj]] kontraŭ la [[Rasa segregacio|politiko de rasapartigo]] kaj kiel subtenanto de la pli radikala flanko de la civitanrajta Afrikusona Civilrajta Movado kiu postulis [[apartismo]]n, li estis inter la gvidantoj de la tendenco de liberiĝo de eŭropa estetiko en muziko kiel reprezentado de liberiĝo de "blanka kulturo" kaj klopodis por krei nigran muzikon influitan de afrikaj ritmoj, afrika estetiko kaj ne-eŭropaj [[gamo]]j. == Vivo == Li naskiĝis Ferrell Sanders en [[Little Rock (Arkansaso)|Little Rock]], [[Arkansaso]]. Li komencis sian karieron kiel [[Tenoro|tenorsaksofonisto]] en [[Oakland|Oakland (Kalifornio)]] en [[Ritmenbluso|ritmenblusaj]] grupoj. En [[1961]] li translokiĝis al [[Novjorko]] kaj ludis kun la [[pianisto]] [[Sun Ra]] kiu donis al li la kromnomon "Faraono". De [[1965]] li estis la regula partnero de Coltrane en la plej multaj el siaj novigaj eksperimentoj kaj influis Coltrane por antaŭenpuŝi la limojn de la [[Muzika ĝenro|ĝenro]] kaj la esprimplenajn limojn de la saksofono. En tiu tempo li ankaŭ ludis en la libera ĵazgrupo kiu kondukis ĵazon al liberaj, spontaneaj, senbridaj, kunpremitaj-sonaj kaj [[Dissonaĵo|disonancoj]] kun [[Albert Ayler]], Sun Ra, [[Cecil Taylor]] kaj aliaj. Lia tenordueto kun Coltrane ''Meditations'' estas unu el la pintoj de ĉi tiu stilo. Sanders estis influita de Coltrane muzike, kvankam li daŭre reklamis sian personan stilon, sed li ankaŭ estis influita de Coltrane spirite, vidante muzikon kiel mistika instrumento kaj ludante kiel religia rito. Stile, Sanders emfazas liberan [[Improvizado (muziko)|improvizon]] en la grupo, kontraste al la individua [[Soloo|solluda]] aliro de Coltrane. En [[1968]] li aliĝis al la Jazz Composer's Orchestra Association (JCOA) gvidita fare de Michael Mantler kaj [[Carla Bley]] en la albumo ''Communications'' kune kun [[Cecil Taylor]], [[Don Cherry]], Larry Curiel kaj aliaj. [[John Zorn]] citis la tenorsoloon de Sanders en tiu disko kiel la plej bonan tenorsoloon kiun li aŭdis. En la [[1970-aj jaroj]] li kunlaboris kun la vidvino de Coltrane, la pianisto [[Alice Coltrane]], en la albumo ''Journey In Satchidananda'' kaj surbendigis plurajn diskojn ĉe la [[diskeldonejo]] ''Impulse!'' kiu estis asociita kun Coltrane. Krom ludi kaj krei, dum ĉi tiuj jaroj Sanders estis politika aktivulo en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|civitanrajta]] movado en la batalo por la rajtoj de [[afrik-usonanoj]], dum ĝi integris la ideologion kun la ideoj de libera ĵazo kaj uzis [[Afriko|afrikajn]] [[Notvaloro|ritmojn]] (ekzemple en la disko ''Black Unity'' de [[1971]]). En la [[1980-aj jaroj]] kaj [[1990-aj jaroj]] li estis okupata en konstanta serĉado kaj provis ludi rhythm and blues, [[malmolbopo]] kaj [[modala ĵazo]]. En [[1994]] li iris al [[Maroko]] kaj kunlaboris kun lokaj muzikistoj en la disko ''The Trance Of Seven Colors''. En [[2003]] li ludis en "Holy Shell Band" de Steve Torrey <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=277 |titolo="Muzikbando de la sekralaj konkoj", All about Jazz |alirdato=2023-05-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090111222528/http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=277 |arkivdato=2009-01-11 }}</ref>. == Diskaro == * ''Pharoah's First'' (1964) * ''Tauhid'' (1966) * ''Izipho Zam (My Gifts)'' (1969) * ''Karma'' (1969) * ''Jewels of Thought'' (1969) * ''Deaf Dumb Blind (Summun Bukmun Umyun)'' (1970) * ''Thembi'' (1970–71) * ''Black Unity'' (1971) * ''Wisdom Through Music'' (1972) * ''Village of the Pharoahs'' (1971–73) * ''Live at the East'' (1972) * ''Love in Us All'' (1972–73) * ''Elevation'' (1973) * ''Pharoah'' (1976) * ''Journey to the One'' (1979) * ''Pharoah Sanders Live...'' (1981) * ''Rejoice'' (1981) * ''Shukuru'' (1981) * ''Heart Is a Melody'' (1982) * ''Africa'' (1987) * ''Oh Lord, Let Me Do No Wrong'' (1987) * ''A Prayer Before Dawn'' (1987) * ''Moon Child'' (1989) * ''Welcome to Love'' (1990) * ''Promises'' (2021) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.widehive.com/artists/pharoahsanders La paĝo de Pharoah Sanders ĉe Larĝa Hive Rekordoj] * [https://www.allmusic.com/artist/mn0000330601 Pharoah Sanders] ĉe AllMusic * [https://www.discogs.com/artist/21147 Pharoah Sanders] discography ĉe Discogs * {{IMDb nomo|1046665}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sanders, Pharoah}} [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj islamanoj]] [[Kategorio:Konvertitoj al islamo]] qixv7v3jxkc168we3boobwnadufil12 0 822911 9347740 9239827 2026-04-05T05:22:13Z Sj1mor 12103 9347740 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE-TH|tersituo=|zomo=13}} [[Dosiero:Bad Berka eksa sanatorio - fokuso.jpg|eta|{{centre|la iama sanatorio en Bad Berka, post restaŭrado en 2014}}]] [[Dosiero:Bad-Berka-Sanatorium-Schloss-Harth-Speisesaal.jpg|eta|{{centre|refektorio en 1910}}]] '''Kastelo Harth''' (germane: ''Schloß Harth'') en [[Bad Berka]], [[Turingio]] (Heinrich-Heine-Allee 2–4), ne estas kastelo sed monumentprotektota ejaro de iama [[sanatorio]] ĝuante idiliecan situon. De 1905 kun interrompoj ĝis 1990 ĝi funkciis klinike, flegadeje, rehabiliteje. En 1997 startis ĝia grava klerigeja rolo por instruistoj de la Liberŝtato [[Turingio]].<ref>Fakte temis pri transloĝiĝo disde [[Hopfengrund]] (Arnstadt).</ref> == Historio == === Fondigo kaj utiligo kiel sanatoriejo ĝis 1934 === [[Dosiero:Schloss Harth 14.jpg|eta|{{centre|du flankaj konstruaĵoj}}]] En 1899 la kuracisto Franz Starcke fondis malgrandan sanigejon en la ''Amerika Vilao'' ĉe la piedo de la suda flanko de Harth-monto proksime de la ĉefa stacidomo [[Bad Berka]]. Ĝi estis specialigita pri la kuracado de nervaj, koraj, vaskula kaj internaj malsanoj. La granda sukceso de la strukturo instigis lin konstrui pli impresan novkonstruaĵon iom poste, kiu ankaŭ plenumu ĉiujn tiutempe modernajn postulojn. Ĝi estis malfermita en julio 1905 kaj nomiĝis ''Kastelo Harth'' laŭ la monto. La kvaretaĝa, longforma konstruaĵo havis altan soklegon el sabloŝtonaj kvadroj antaŭ kiu estis granda teraso. Al ĉiu ĉambro estis aldonita balkono, sube kun kolonoj kaj rondarkoj. Supre estas du etaĝoj da [[framskeletaĵo]]. Maldekstre kaj dekstre estis kurbaj transversaj gabloj kun antaŭmetitaj framskeletaj orieloj. Starcke taksis ĝin sanigejo en la plej bona senco de la vorto kaj sekve skribigis super la ĉefa pordo la latinlingvan devizon ''Mens sana in corpore sano''. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] la domo nombriĝis inter la plej elstaraj kaj multekostaj en la tuta urbeto. Inter la pacientoj estis en 1911 la tiam 18-jara Rudolf Ditzen, kiu devis pasigi tie ok semajnojn, kaj poste iĝis fama verkisto sub sia pseŭdonimo [[Hans Fallada]]. Post 1918 Starcke vendis la domon al [[minejo|porminista]] pensia asekurkompanio en [[Halle (Saale)|Halle]] nome ''Norddeutsche Knappschafts-Pensionskasse'' kiu malfermis la domon al ĉiuj sociaj klasoj, ĉefe al viroj kun koraj malsanoj, stomakaj kaj intestaj malsanoj, kaj poste ankaŭ al suferantoj je astmo kaj pulmoproblemoj. Krome alvenis tiam kelkaj flankaj ejoj. === Uzoj en la naziisma epoko kaj dummilite === Post la potencakiro de la [[nazioj]] ekis en 1934 surloke funkcio de regiona kaj ŝtata gvidista trejniĝo. En la antaŭa sanatorio okazis kursoj ekz. por gvidantoj de [[Hitlera Junularo]]; estro ĝenerala estis la sportfunkciulo Gert Abelbeck. Ekde 1938 ankaŭ oficiroj de [[Wehrmacht]] gastis surloke. Dum la [[Dua mondmilito]] rekomenciĝis kuracada utiligo kiam la tuto iĝis [[lazareto]], de aprilo 1945 eĉ por anoj de la Turingion liberiginta [[Usona Armeo]], ekde julio 1945 ĝis jarfino de la anoj de la Turingion okupanta [[Ruĝa Armeo]]. Dum mallonga tempo de 1946 bonvenigis oni tie [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelitojn el Orienta Eŭropo]] antaŭ ol la komplekso servis kiel partilernejo de [[Socialista Unueca Partio de Germanio]]. === Asigno por nova kliniko === Fine de 1948/49, la konstruaĵoj iĝis parto de [[Sofia sanigejo]] (''sekcio II'') por kio necesis fari konstruajn ŝanĝojn, La unuaj pacientoj kun siliko-tuberkulozo estis akceptitaj en junio 1949. La sekciestra ĉefkuracisto Niegsch, loĝis apudflanke en la ''Amerika Vilao''. Eĉ malantaŭ la finkonstruo de la moderna malsanulejo ''Zentralklinik'' en 1957, suferantoj estis ankoraŭ zorgataj en kastele ĝis la jaro 1969-a. Samjare oni starigis rehabilitan centron: en 1974 ĝi siafunkcie unikas en tuta [[GDR]] ricevinte statuson de medicina faklernejo por handikapuloj kaj malbonaŭdantoj. === Instituto por instruistara pliedukado post 1994 === Post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] la klinika utiligo de la domo estis definitive ĉesigita. En 1994 venis aprobo de la kabineto de la turingia landregistaro loki je Harth-kastelo la porinstruistan (plu)klerigejon ''Thüringer Institut für Lehrerfortbildung, Lehrplanentwicklung und Medien'' (ThILLM). Por tio necesis ampleksaj restaŭradoj; solena malfermiĝo estis en 1997. La lastpasintaj restaŭradoj estis en la 2014-a jaro. == Literaturo == * Hella Tänzer, Ludwig Häfner: ''Bad Berka im Wandel der Zeit.'' Eldonis la urba administrado (Stadtverwaltung), Bad Berka 2019 * Stadt Bad Berka: ''Häuser mit Geschichte Vom Sanatorium Schloss Harth zum Thüringer Lehrerbildungs-Institut.'' Amtsblatt (oficiala cirkulero) 09/06, Bad Berka 2006 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.schulportal-thueringen.de/thillm/ueberuns paĝoj de ThILLM] * [https://www.zentralklinik.de/fileadmin/FILES/bad_berka/Dokumente/History/ZBB_Ausstellung_Entwicklung.pdf historio de Centra Kliniko de Bad Berka] ==Notoj== <references/> [[Kategorio:Bad Berka]] [[Kategorio:Malsanulejoj en Turingio|Bad Berka]] [[Kategorio:Edukado en Turingio|Bad Berka]] re53nte5qn5ce2ru4fbqdv3gageh3u9 0 824081 9347877 8153182 2026-04-05T07:30:31Z Sj1mor 12103 9347877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 37 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 164 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = oktobro 2019 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba37 Beletra Almanako 37] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9400-3 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA37''' estas la tridek-sepa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro 2020. == Prezento == * [[Jesper Lykke Jacobsen]] == Nekrologoj == * [[Júlia Sigmond]], [[Sen Rodin]] ** [[Júlia Sigmond]]: ''Ankoraŭ; Dialogo'' ** [[Sen Rodin]]: ''El “Arbo”'' == Originala prozo == * [[Sten Johansson]]: ''Amanda'' * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Nordo. Amo'' == Originala poezio == * [[Dimitrije Diso Janičić]]: ''Du poemoj (Sur la bordo de Danubo; Kvankam)'' * [[Probal Daŝgupto]] kaj [[Mauro Nervi]]: ''Korespondo pri la poemaro Havenoj'' de [[Mauro Nervi]] * [[Mauro Nervi]]: El ''Havenoj'' (La nokto; En mansardo; Fumo; Ringo forruliĝis; Turingio 1982; stockholm; Kanto de Jago; En stacidomo; Tristan; Kairo)'' == Tradukita prozo == * [[Apulejo]]: ''Metamorfozoj (aŭ: La ora azeno)'' (trad. [[Nicola Ruggiero]]) == Tradukita poezio == * [[Miĥail Lermontov]]: ''Demono mia'' (trad. [[Evgenij Georgiev]]) * [[Rainer Maria Rilke]]: ''[[La Sonetoj al Orfeo]]'' (specimene) (trad. [[Mark Fettes]]) == Artikoloj kaj eseoj == * [[Ulrich Lins]]: ''Kion Edmond Privat lernis en Usono'' ** [[Edmond Privat]]: ''Tra Usono (Ĉapitro el Aventuroj de pioniro)'' * [[Probal Daŝgupto]]: Antaŭparolo al ''La polusoj preĝas: la ekvatoro respondas'' * Signild Franzén: ''Taglibro de kampara knabino'' * [[Gerrit Berveling]]: ''La fino de la latina periodo'' * [[Miguel Fernández]]: ''La hispana romancaro'' == Recenzoj == * [[Jorge Camacho]] pri ''Loĝi en homaj lingvoj: la substancisma perspektivo'' (de [[Probal Daŝgupto]]) * [[Mikaelo Bronŝtejn]] pri ''Marina'' (de [[Sten Johansson]]) * [[Sten Johansson]] pri ''Aspiroj. Kroniko de neanoncita murdo'' (de [[Lode Van de Velde]]) == Rubriko sen nomo == * [[Jorge Camacho]]: ''Virusaj versoj'' * [[Rabindranath Tagore]]: ''Tempo kriza'' (trad. [[Probal Daŝgupto]]) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba37/index.html BA n-ro 37, februaro 2020] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|37]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2020]] fifkwp2r1un37hj9qwdhk9j43qskkan 0 826747 9347640 8845580 2026-04-04T22:05:59Z TheWikipedian1250 159105 9347640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo |bildo = The Punisher Human Statue Bodyart Bodypainting (9104641893).jpg |nomo = Punisher |specio = Homo |okupo = Privatmiliciano />[[Marsoldato]] en la usona armeo (antaŭe) |verko = |familio = Mario Castiglione (patro; forpasinta) Louisa Castiglione (patrino; forpasinta)<br />Maria Castle (edzino; forpasinta)<br />Lisa Castle (filino; forpasinta)<br />Frank Castle Jr. (filo; forpasinta) |loĝloko = [[Kvinzo]], [[Novjorko]] |kreita de = [[Gerry Conway]]<br />[[Ross Andru]]<br />[[John Romita, Sr.|S-ro John Romita]] |titolo = La Punanto, Castle, John Smith, Franken-Castle |povoj = * granda intelekto * forto * neregebla volo * fakulo pri armeaj kaj gerilaj taktikoj * strategio * kaŝe * eksperto pri enfiltriĝo kaj malkonstruoj * eksperto pri demandado * tre trejnita armita/senarma batalisto * majstro militartisto * sperto pri armiloj * pafilado * paflerteco * eksploda sperto * kompetenteco pri malkonstruo * eskapa eksperto * sperta ŝoforo * sperta piloto |amikoj=Mikroĉipo (Microchip), Araneo-Viro (Spider-Man), Nigra Vidvino (Black Widow), Fero Viro (Iron Man), Fantoma Rajdanto (Ghost Rider), Daredevil, Deadpool, Mantelo kaj Ponardo (Cloak and Dagger)|malamiko=Puzlo (Jigsaw), Doktoro Oktopodo, Verda Gobleno, Hobgobleno, Ĉefo (Kingpin), Martelkapo (Hammerhead), Bovokulo (Bullseye), Jack-o-Lantern}} La '''Punanto''' (angle ''Punisher''), kies vera nomo estas '''Frank Castle''', estas [[bildliteraturo|bildstria]] fikciulo kaj [[seria murdisto]] [[kontraŭheroo]], kiu aperas en la komiksoj eldonitaj de [[Marvel Comics]]. La Punanto estis kreita de verkisto [[Gerry Conway]] kaj la dizajnistoj [[Ross Andru]] kaj [[John Romita, Sr.|S-ro John Romita]] kaj faris sian debuton en ''The Amazing Spider-Man #129'', kie li estis origine prezentita kiel insidmurdisto kaj rivalo de la titulara [[superheroo]] [[Spider-Man|Araneo-Viro]]. La statuso de la Punanto kiel [[superheroo]] aŭ [[kontraŭheroo]] estas kontestata temo kaj plejparte dependas de la interpreto de la ricevanto. Precipe pro la fakto ke, male al la plej multaj superherooj de la Marvel-universo, la Punanto mortigas siajn kontraŭulojn, kiu igas lin veni en konflikton kun aliaj herooj de tiu universo (ekz. kun Daredevil kaj Spider-Man). Lia reala identeco estas Frank Castle (naskita kiel Castiglione), veterano de [[Vjetnama milito|Vjetnammilito]]. La Punanto estas venĝisto kiu uzas neortodoksajn metodojn kiel ekzemple [[torturo]], [[kidnapo]], minacoj kaj [[murdo]] en sia batalo kontraŭ krimo. Lia familio estis mortigita post atestado de [[mafio]]murdo en [[Centra Parko]] de [[Novjorko]]. De tie, pelita de deziro al [[venĝo]], Frank Castle, unu sola viro, faris unu-viran militon kontraŭ krimuloj de ĉiuj specoj. Kvankam multaj opinias, ke li provas venĝi sian familion, lia ĉefa ideo estas puni ĉiujn malbonulojn. == Publikigado == La Punanto estas inspirita fare de [[Mack Bolan]], ''La Ekzekutisto'', kiu estis kreita fare de Don Pendleton por serio de suspensromanoj publikigitaj en [[1969]]. Li ankaŭ estas multe simila al la karaktero pozita fare de [[Charles Bronson]] en la filmo ''Mortdeziro'' ("Death Wish") de Michael Winner publikigita en 1974. La karaktero unue aperas en komikso kie li estas alfrontita fare de Araneo-Viro. En tiu epizodo, la superfiulo Ŝakalo, rekrutas la Punanton por mortigi Araneo-Viro, kiun Araneo-Viro kredas respondecas pri la morto de Gwen Stacy, la fianĉo de Peter Parker, kiu estis sia favoratstudento. Ekde tiam, la Punanto faris multajn prezentiĝojn en la Spider-Man aŭ Daredevil serialo, antaŭ esti rajtigita al sia propra titolo. Post sukcesa miniserialo en [[1985]] (skribita fare de Steven Grant kaj tirita fare de Mike Zeck), Marvel lanĉis seriokutimulojn dediĉitan al la karaktero en 1987, kun Mike Baron kaj Klaus Janson disponiganta la manuskripton kaj arton, respektive. Ĉi tiu serio estos sekvita per du kromproduktoj: ''Punisher War Journal'' kaj ''Punisher War Zone''. == Gravula biografio == Frank Castle estas eks-[[marsoldato]] kaj [[Vjetnama milito|Vjetnammilito]] veterano kiu havis vivon kune kun sia edzino kaj infanoj. Li, lia edzino kaj infanoj iris dum [[pikniko]] en [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]] kie ili atestis mafiekzekuton, tiel ke la kvar estis mortigitaj de [[Gangstero|gangsteroj]] por atestado de tia krimo, kaj Frank estis la nura pluvivanto. Li mirakle eskapis vivanta kaj ĵuris puni tiujn respondecajn por la morto de sia familio. De tiu momento, Frank Castle decidis komenci senkaŝan militon kontraŭ krimo, uzante metodojn kiuj ne estas ĉiam laŭleĝaj aŭ ene de la leĝo. Post la morto de lia familio, Castle malaperis dum pluraj monatoj, estante malobeema en la mararmeo. Dum la tempo kiam li malaperis, li amasigis rimedojn kaj armilojn. Antaŭ la tempo li reaperis, li adaptis siajn batalkapablojn por fari unu-viran militon kontraŭ krimo. Li, kiel unua misio, mortigis la krimulojn kiuj mortigis lian edzinon kaj infanojn. Frank havas plurajn renkontojn kun aliaj Novjorko-herooj kiel ekzemple Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras miksaĵo de malordo kaj ĝeno. Kiel li vidas ĝin, li estas tiu kiu faras la diferencon, sendube forigante krimon. Li kredas, ke aliaj simple metas bandaĝojn sur vundojn. Kvankam Frank Castle kunlaboris kun ili dum pluraj okazoj, Spider-Man kaj Daredevil estas polusaj kontraŭoj en siaj respektivaj manieroj rigardi krimon kaj punon, kaj ofte batalis kontraŭ ambaŭ dum multoblaj okazoj kiam ili renkontas. Iel, Castle ĝuas sian malamikecon kun Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras reprezenti la juran sistemon de la nacio, kiu ĉiam influas liajn planojn asasini krimulojn. Kelkaj policanoj ne haltigas ŝin, kiam ili vidas ŝin, ĉar ili preferas prizorgi la verajn krimulojn antaŭ ol aresti, laŭ iuj, tiujn, kiuj "purigas la urbon de rubo". Eĉ tiel, la Punanto estis multfoje malliberigita pro siaj krimoj, sed li ĉiam trovas manieron eskapi, aŭ per siaj propraj rimedoj aŭ kun la helpo de gardistoj kiuj simpatias kun liaj manieroj. Eĉ en malliberejo, Castle daŭre mortigis krimulojn. Tra la jaroj, aliaj kun similaj sentoj aŭ kiuj perdis amaton sub kompareblaj cirkonstancoj partneris kun la Punisto. Policanoj kaj prokuroroj, frustritaj per la limigoj de la jura ordo, helpis la Puniston donante al li informojn pri krimuloj aŭ fermante liajn agojn. Li preferas minimumigi tiujn interagojn, eĉ irante ĝis murdi kelkajn el la viglaj imitistoj. Lia misio kaj filozofio estas simplaj, tial li estas fraŭla. La Punisto ne serĉas sekvantojn aŭ kunulojn. Longe vastigis sian mision de persona venĝo ĝis ekstermado de ĉiuj krimuloj, Castle plene komprenas ke lia krucmilito neniam finiĝos ĝis la tago kiam li mortos. Li estas same disciplinita nun kiel li estis marsoldato: li kolektas informojn, fiksas celojn kaj planas siajn operaciojn ĝis la plej malgranda detalo. Estas preskaŭ maleble kapti la Gvardian Kastelon malsupren. Kvankam la aŭtoritatoj kaj la grandaj mafiaj familioj de Novjorko scias pri lia ekzisto, la Punanto daŭre estas ĉirkaŭita de la mistiko de urba legendo. Por multaj krimuloj li estas ilia plej malbona koŝmaro, obsedita de sia deziro fini krimon kaj tute nehaltigebla. == Filmoj == * [[The Punisher (1989)]] * [[The Punisher (2004)]] * [[The Punisher: War Zone]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marvel.com/characters/punisher-frank-castle Oficiala paĝaro] ([[angle]]). [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Bildstriaj fikciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj usonanoj]] [[Kategorio:Fikciaj amasmurdistoj]] [[Kategorio:Fikciaj militistoj]] [[Kategorio:Filmaj roluloj]] [[Kategorio:Kontraŭherooj]] [[Kategorio:Marvel-figuroj]] nocwfa34zd9ar9z1qyoejfg3mejnzan 9347641 9347640 2026-04-04T22:08:02Z TheWikipedian1250 159105 9347641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo |bildo = The Punisher Human Statue Bodyart Bodypainting (9104641893).jpg |nomo = Punisher |specio = Homo |okupo |verko = |familio = Mario Castiglione (patro; forpasinta) Louisa Castiglione (patrino; forpasinta)<br />Maria Castle (edzino; forpasinta)<br />Lisa Castle (filino; forpasinta)<br />Frank Castle Jr. (filo; forpasinta) |loĝloko = [[Kvinzo]], [[Novjorko]] |kreita de = [[Gerry Conway]]<br />[[Ross Andru]]<br />[[John Romita, Sr.|S-ro John Romita]] |titolo = La Punanto, Castle, John Smith, Franken-Castle |povoj = * granda intelekto * forto * neregebla volo * fakulo pri armeaj kaj gerilaj taktikoj * strategio * kaŝe * eksperto pri enfiltriĝo kaj malkonstruoj * eksperto pri demandado * tre trejnita armita/senarma batalisto * majstro militartisto * sperto pri armiloj * pafilado * paflerteco * eksploda sperto * kompetenteco pri malkonstruo * eskapa eksperto * sperta ŝoforo * sperta piloto |amikoj=Mikroĉipo (Microchip), Araneo-Viro (Spider-Man), Nigra Vidvino (Black Widow), Fero Viro (Iron Man), Fantoma Rajdanto (Ghost Rider), Daredevil, Deadpool, Mantelo kaj Ponardo (Cloak and Dagger)|malamiko=Puzlo (Jigsaw), Doktoro Oktopodo, Verda Gobleno, Hobgobleno, Ĉefo (Kingpin), Martelkapo (Hammerhead), Bovokulo (Bullseye), Jack-o-Lantern}} La '''Punanto''' (angle ''Punisher''), kies vera nomo estas '''Frank Castle''', estas [[bildliteraturo|bildstria]] fikciulo kaj [[seria murdisto]] [[kontraŭheroo]], kiu aperas en la komiksoj eldonitaj de [[Marvel Comics]]. La Punanto estis kreita de verkisto [[Gerry Conway]] kaj la dizajnistoj [[Ross Andru]] kaj [[John Romita, Sr.|S-ro John Romita]] kaj faris sian debuton en ''The Amazing Spider-Man #129'', kie li estis origine prezentita kiel insidmurdisto kaj rivalo de la titulara [[superheroo]] [[Spider-Man|Araneo-Viro]]. La statuso de la Punanto kiel [[superheroo]] aŭ [[kontraŭheroo]] estas kontestata temo kaj plejparte dependas de la interpreto de la ricevanto. Precipe pro la fakto ke, male al la plej multaj superherooj de la Marvel-universo, la Punanto mortigas siajn kontraŭulojn, kiu igas lin veni en konflikton kun aliaj herooj de tiu universo (ekz. kun Daredevil kaj Spider-Man). Lia reala identeco estas Frank Castle (naskita kiel Castiglione), veterano de [[Vjetnama milito|Vjetnammilito]]. La Punanto estas venĝisto kiu uzas neortodoksajn metodojn kiel ekzemple [[torturo]], [[kidnapo]], minacoj kaj [[murdo]] en sia batalo kontraŭ krimo. Lia familio estis mortigita post atestado de [[mafio]]murdo en [[Centra Parko]] de [[Novjorko]]. De tie, pelita de deziro al [[venĝo]], Frank Castle, unu sola viro, faris unu-viran militon kontraŭ krimuloj de ĉiuj specoj. Kvankam multaj opinias, ke li provas venĝi sian familion, lia ĉefa ideo estas puni ĉiujn malbonulojn. == Publikigado == La Punanto estas inspirita fare de [[Mack Bolan]], ''La Ekzekutisto'', kiu estis kreita fare de Don Pendleton por serio de suspensromanoj publikigitaj en [[1969]]. Li ankaŭ estas multe simila al la karaktero pozita fare de [[Charles Bronson]] en la filmo ''Mortdeziro'' ("Death Wish") de Michael Winner publikigita en 1974. La karaktero unue aperas en komikso kie li estas alfrontita fare de Araneo-Viro. En tiu epizodo, la superfiulo Ŝakalo, rekrutas la Punanton por mortigi Araneo-Viro, kiun Araneo-Viro kredas respondecas pri la morto de Gwen Stacy, la fianĉo de Peter Parker, kiu estis sia favoratstudento. Ekde tiam, la Punanto faris multajn prezentiĝojn en la Spider-Man aŭ Daredevil serialo, antaŭ esti rajtigita al sia propra titolo. Post sukcesa miniserialo en [[1985]] (skribita fare de Steven Grant kaj tirita fare de Mike Zeck), Marvel lanĉis seriokutimulojn dediĉitan al la karaktero en 1987, kun Mike Baron kaj Klaus Janson disponiganta la manuskripton kaj arton, respektive. Ĉi tiu serio estos sekvita per du kromproduktoj: ''Punisher War Journal'' kaj ''Punisher War Zone''. == Gravula biografio == Frank Castle estas eks-[[marsoldato]] kaj [[Vjetnama milito|Vjetnammilito]] veterano kiu havis vivon kune kun sia edzino kaj infanoj. Li, lia edzino kaj infanoj iris dum [[pikniko]] en [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]] kie ili atestis mafiekzekuton, tiel ke la kvar estis mortigitaj de [[Gangstero|gangsteroj]] por atestado de tia krimo, kaj Frank estis la nura pluvivanto. Li mirakle eskapis vivanta kaj ĵuris puni tiujn respondecajn por la morto de sia familio. De tiu momento, Frank Castle decidis komenci senkaŝan militon kontraŭ krimo, uzante metodojn kiuj ne estas ĉiam laŭleĝaj aŭ ene de la leĝo. Post la morto de lia familio, Castle malaperis dum pluraj monatoj, estante malobeema en la mararmeo. Dum la tempo kiam li malaperis, li amasigis rimedojn kaj armilojn. Antaŭ la tempo li reaperis, li adaptis siajn batalkapablojn por fari unu-viran militon kontraŭ krimo. Li, kiel unua misio, mortigis la krimulojn kiuj mortigis lian edzinon kaj infanojn. Frank havas plurajn renkontojn kun aliaj Novjorko-herooj kiel ekzemple Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras miksaĵo de malordo kaj ĝeno. Kiel li vidas ĝin, li estas tiu kiu faras la diferencon, sendube forigante krimon. Li kredas, ke aliaj simple metas bandaĝojn sur vundojn. Kvankam Frank Castle kunlaboris kun ili dum pluraj okazoj, Spider-Man kaj Daredevil estas polusaj kontraŭoj en siaj respektivaj manieroj rigardi krimon kaj punon, kaj ofte batalis kontraŭ ambaŭ dum multoblaj okazoj kiam ili renkontas. Iel, Castle ĝuas sian malamikecon kun Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras reprezenti la juran sistemon de la nacio, kiu ĉiam influas liajn planojn asasini krimulojn. Kelkaj policanoj ne haltigas ŝin, kiam ili vidas ŝin, ĉar ili preferas prizorgi la verajn krimulojn antaŭ ol aresti, laŭ iuj, tiujn, kiuj "purigas la urbon de rubo". Eĉ tiel, la Punanto estis multfoje malliberigita pro siaj krimoj, sed li ĉiam trovas manieron eskapi, aŭ per siaj propraj rimedoj aŭ kun la helpo de gardistoj kiuj simpatias kun liaj manieroj. Eĉ en malliberejo, Castle daŭre mortigis krimulojn. Tra la jaroj, aliaj kun similaj sentoj aŭ kiuj perdis amaton sub kompareblaj cirkonstancoj partneris kun la Punisto. Policanoj kaj prokuroroj, frustritaj per la limigoj de la jura ordo, helpis la Puniston donante al li informojn pri krimuloj aŭ fermante liajn agojn. Li preferas minimumigi tiujn interagojn, eĉ irante ĝis murdi kelkajn el la viglaj imitistoj. Lia misio kaj filozofio estas simplaj, tial li estas fraŭla. La Punisto ne serĉas sekvantojn aŭ kunulojn. Longe vastigis sian mision de persona venĝo ĝis ekstermado de ĉiuj krimuloj, Castle plene komprenas ke lia krucmilito neniam finiĝos ĝis la tago kiam li mortos. Li estas same disciplinita nun kiel li estis marsoldato: li kolektas informojn, fiksas celojn kaj planas siajn operaciojn ĝis la plej malgranda detalo. Estas preskaŭ maleble kapti la Gvardian Kastelon malsupren. Kvankam la aŭtoritatoj kaj la grandaj mafiaj familioj de Novjorko scias pri lia ekzisto, la Punanto daŭre estas ĉirkaŭita de la mistiko de urba legendo. Por multaj krimuloj li estas ilia plej malbona koŝmaro, obsedita de sia deziro fini krimon kaj tute nehaltigebla. == Filmoj == * [[The Punisher (1989)]] * [[The Punisher (2004)]] * [[The Punisher: War Zone]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marvel.com/characters/punisher-frank-castle Oficiala paĝaro] ([[angle]]). [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Bildstriaj fikciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj usonanoj]] [[Kategorio:Fikciaj amasmurdistoj]] [[Kategorio:Fikciaj militistoj]] [[Kategorio:Filmaj roluloj]] [[Kategorio:Kontraŭherooj]] [[Kategorio:Marvel-figuroj]] 52kqvfp1ttgsqqpvvpitei8a565ytd5 9347642 9347641 2026-04-04T22:09:03Z TheWikipedian1250 159105 9347642 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo |bildo = The Punisher Human Statue Bodyart Bodypainting (9104641893).jpg |nomo = Punisher |specio = Homo |okupo |verko = |familio = Mario Castiglione (patro; forpasinta) Louisa Castiglione (patrino; forpasinta)<br />Maria Castle (edzino; forpasinta)<br />Lisa Castle (filino; forpasinta)<br />Frank Castle Jr. (filo; forpasinta) |loĝloko = [[Kvinzo]], [[Novjorko]] |kreita de = [[Gerry Conway]]<br />[[Ross Andru]]<br />[[John Romita, Sr.|S-ro John Romita]] |titolo = La Punanto, Castle, John Smith, Franken-Castle |povoj = * granda intelekto * forto * neregebla volo * fakulo pri armeaj kaj gerilaj taktikoj * strategio * kaŝe * eksperto pri enfiltriĝo kaj malkonstruoj * eksperto pri demandado * tre trejnita armita/senarma batalisto * majstro militartisto * sperto pri armiloj * pafilado * paflerteco * eksploda sperto * kompetenteco pri malkonstruo * eskapa eksperto * sperta ŝoforo * sperta piloto |amikoj=Mikroĉipo (Microchip), Araneo-Viro (Spider-Man), Nigra Vidvino (Black Widow), Fero Viro (Iron Man), Fantoma Rajdanto (Ghost Rider), Daredevil, Deadpool, Mantelo kaj Ponardo (Cloak and Dagger)|malamiko=Puzlo (Jigsaw), Doktoro Oktopodo, Verda Gobleno, Hobgobleno, Ĉefo (Kingpin), Martelkapo (Hammerhead), Bovokulo (Bullseye), Jack-o-Lantern}} La '''Punanto''' (angle ''Punisher''), kies vera nomo estas '''Frank Castle''', estas [[bildliteraturo|bildstria]] fikciulo kaj [[seria murdisto]] [[kontraŭheroo]], kiu aperas en la komiksoj eldonitaj de [[Marvel Comics]]. La Punanto estis kreita de verkisto [[Gerry Conway]] kaj la dizajnistoj [[Ross Andru]] kaj [[John Romita, Sr.|S-ro John Romita]] kaj faris sian debuton en ''The Amazing Spider-Man #129'', kie li estis origine prezentita kiel insidmurdisto kaj rivalo de la titulara [[superheroo]] [[Spider-Man|Araneo-Viro]]. La statuso de la Punanto kiel [[superheroo]] aŭ [[kontraŭheroo]] estas kontestata temo kaj plejparte dependas de la interpreto de la ricevanto. Precipe pro la fakto ke, male al la plej multaj superherooj de la Marvel-universo, la Punanto mortigas siajn kontraŭulojn, kiu igas lin veni en konflikton kun aliaj herooj de tiu universo (ekz. kun Daredevil kaj Spider-Man). Lia reala identeco estas Frank Castle (naskita kiel Castiglione), veterano de [[Vjetnama milito|Vjetnammilito]]. La Punanto estas [[Vigilanto|privatmilicano]] kiu uzas neortodoksajn metodojn kiel ekzemple [[torturo]], [[kidnapo]], minacoj kaj [[murdo]] en sia batalo kontraŭ krimo. Lia familio estis mortigita post atestado de [[mafio]]murdo en [[Centra Parko]] de [[Novjorko]]. De tie, pelita de deziro al [[venĝo]], Frank Castle, unu sola viro, faris unu-viran militon kontraŭ krimuloj de ĉiuj specoj. Kvankam multaj opinias, ke li provas venĝi sian familion, lia ĉefa ideo estas puni ĉiujn malbonulojn. == Publikigado == La Punanto estas inspirita fare de [[Mack Bolan]], ''La Ekzekutisto'', kiu estis kreita fare de Don Pendleton por serio de suspensromanoj publikigitaj en [[1969]]. Li ankaŭ estas multe simila al la karaktero pozita fare de [[Charles Bronson]] en la filmo ''Mortdeziro'' ("Death Wish") de Michael Winner publikigita en 1974. La karaktero unue aperas en komikso kie li estas alfrontita fare de Araneo-Viro. En tiu epizodo, la superfiulo Ŝakalo, rekrutas la Punanton por mortigi Araneo-Viro, kiun Araneo-Viro kredas respondecas pri la morto de Gwen Stacy, la fianĉo de Peter Parker, kiu estis sia favoratstudento. Ekde tiam, la Punanto faris multajn prezentiĝojn en la Spider-Man aŭ Daredevil serialo, antaŭ esti rajtigita al sia propra titolo. Post sukcesa miniserialo en [[1985]] (skribita fare de Steven Grant kaj tirita fare de Mike Zeck), Marvel lanĉis seriokutimulojn dediĉitan al la karaktero en 1987, kun Mike Baron kaj Klaus Janson disponiganta la manuskripton kaj arton, respektive. Ĉi tiu serio estos sekvita per du kromproduktoj: ''Punisher War Journal'' kaj ''Punisher War Zone''. == Gravula biografio == Frank Castle estas eks-[[marsoldato]] kaj [[Vjetnama milito|Vjetnammilito]] veterano kiu havis vivon kune kun sia edzino kaj infanoj. Li, lia edzino kaj infanoj iris dum [[pikniko]] en [[Centra Parko (Novjorko)|Centra Parko]] kie ili atestis mafiekzekuton, tiel ke la kvar estis mortigitaj de [[Gangstero|gangsteroj]] por atestado de tia krimo, kaj Frank estis la nura pluvivanto. Li mirakle eskapis vivanta kaj ĵuris puni tiujn respondecajn por la morto de sia familio. De tiu momento, Frank Castle decidis komenci senkaŝan militon kontraŭ krimo, uzante metodojn kiuj ne estas ĉiam laŭleĝaj aŭ ene de la leĝo. Post la morto de lia familio, Castle malaperis dum pluraj monatoj, estante malobeema en la mararmeo. Dum la tempo kiam li malaperis, li amasigis rimedojn kaj armilojn. Antaŭ la tempo li reaperis, li adaptis siajn batalkapablojn por fari unu-viran militon kontraŭ krimo. Li, kiel unua misio, mortigis la krimulojn kiuj mortigis lian edzinon kaj infanojn. Frank havas plurajn renkontojn kun aliaj Novjorko-herooj kiel ekzemple Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras miksaĵo de malordo kaj ĝeno. Kiel li vidas ĝin, li estas tiu kiu faras la diferencon, sendube forigante krimon. Li kredas, ke aliaj simple metas bandaĝojn sur vundojn. Kvankam Frank Castle kunlaboris kun ili dum pluraj okazoj, Spider-Man kaj Daredevil estas polusaj kontraŭoj en siaj respektivaj manieroj rigardi krimon kaj punon, kaj ofte batalis kontraŭ ambaŭ dum multoblaj okazoj kiam ili renkontas. Iel, Castle ĝuas sian malamikecon kun Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras reprezenti la juran sistemon de la nacio, kiu ĉiam influas liajn planojn asasini krimulojn. Kelkaj policanoj ne haltigas ŝin, kiam ili vidas ŝin, ĉar ili preferas prizorgi la verajn krimulojn antaŭ ol aresti, laŭ iuj, tiujn, kiuj "purigas la urbon de rubo". Eĉ tiel, la Punanto estis multfoje malliberigita pro siaj krimoj, sed li ĉiam trovas manieron eskapi, aŭ per siaj propraj rimedoj aŭ kun la helpo de gardistoj kiuj simpatias kun liaj manieroj. Eĉ en malliberejo, Castle daŭre mortigis krimulojn. Tra la jaroj, aliaj kun similaj sentoj aŭ kiuj perdis amaton sub kompareblaj cirkonstancoj partneris kun la Punisto. Policanoj kaj prokuroroj, frustritaj per la limigoj de la jura ordo, helpis la Puniston donante al li informojn pri krimuloj aŭ fermante liajn agojn. Li preferas minimumigi tiujn interagojn, eĉ irante ĝis murdi kelkajn el la viglaj imitistoj. Lia misio kaj filozofio estas simplaj, tial li estas fraŭla. La Punisto ne serĉas sekvantojn aŭ kunulojn. Longe vastigis sian mision de persona venĝo ĝis ekstermado de ĉiuj krimuloj, Castle plene komprenas ke lia krucmilito neniam finiĝos ĝis la tago kiam li mortos. Li estas same disciplinita nun kiel li estis marsoldato: li kolektas informojn, fiksas celojn kaj planas siajn operaciojn ĝis la plej malgranda detalo. Estas preskaŭ maleble kapti la Gvardian Kastelon malsupren. Kvankam la aŭtoritatoj kaj la grandaj mafiaj familioj de Novjorko scias pri lia ekzisto, la Punanto daŭre estas ĉirkaŭita de la mistiko de urba legendo. Por multaj krimuloj li estas ilia plej malbona koŝmaro, obsedita de sia deziro fini krimon kaj tute nehaltigebla. == Filmoj == * [[The Punisher (1989)]] * [[The Punisher (2004)]] * [[The Punisher: War Zone]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.marvel.com/characters/punisher-frank-castle Oficiala paĝaro] ([[angle]]). [[Kategorio:Bildliteraturo]] [[Kategorio:Bildstriaj fikciuloj]] [[Kategorio:Fikciaj usonanoj]] [[Kategorio:Fikciaj amasmurdistoj]] [[Kategorio:Fikciaj militistoj]] [[Kategorio:Filmaj roluloj]] [[Kategorio:Kontraŭherooj]] [[Kategorio:Marvel-figuroj]] b8at4buncz20r19r3o2xdaxndc5prmn 0 832385 9347346 8267741 2026-04-04T13:40:17Z Sj1mor 12103 9347346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Juan CARAMUEL y Lobkowitz''' (Juan Caramuel de Lobkowitz, 23a de Majo 1606 en [[Madrido]] — 7a aŭ 8a de Septembro 1682 en [[Vigevano]]) estis hispana katolika [[Skolastiko|skolastika filozofo]], ekleziulo, matematikisto kaj verkisto. Oni konsideras lin posteulo de la familio [[Lobkovic]]. Li estis infangeniulo, studis orientajn lingvojn kaj translokiĝis al hispanaj [[Malaltaj Landoj]], kie li plenumis altrangajn komisiojn. En 1638 li doktoriĝis pri teologio en la [[Universitato de Loveno]].<ref> Buján, p. 47.</ref> Lerninte la doktrinojn de [[Cornelius Jansen]], Caramuel predikis tra Belgio kaj Germanio, speciale ĉe [[Mainz]]. Memortabulo en la katedralo de Vigevano postulas, ke li reportis ĉirkaŭ 30 000 personojn reen al romkatolikismo.<ref> Mazzini Lorenzo, p. 111. </ref> En la [[1640-aj jaroj]] li estis diplomato, abato en kelkaj postenoj. En 1648 li militestris en [[Prago]] kontraŭ svedoj. El la [[1650-aj jaroj]] li plenumis diversajn altajn postenojn en [[Italio]], el 1657 kiel [[episkopo]]. Caramuel aktive korespondis kun famaj fakuloj:<ref name="Ares">Ares, J., Lara, J., Lizcano, D. et al., "Who Discovered the Binary System and Arithmetic? Did Leibniz Plagiarize Caramuel?," ''Sci. Eng. Ethics'' (2018) 24: 173-188. https://doi.org/10.1007/s11948-017-9890-6</ref> nome filozofoj [[René Descartes]] kaj [[Pierre Gassendi]]; la [[Jezuitoj|jezuito]] [[polimato]] [[Athanasius Kircher]]; la ĉeĥa [[kapucenoj|kapuceno]] kaj [[astronomo]] Anton Maria Schyrleus of Rheita, la doktoro Jan Marek Marci, la papo [[Aleksandro la 7-a]] (Fabio Chigi), kiu ege admiris lian verkaron; la astronomo Godefroy Wendelin, la teologoj Franciscus Bonae Spei kaj Antonino Diana, [[Giovanni Battista Hodierna]], [[Johannes Hevelius]], Valerianus Magnus], Juan Eusebio Nieremberg, kaj multaj aliaj. ==Verkoj== * Philippus Prudens, Antverpeno, 1639. * Respuesta al Manifiesto del Reyno de Portugal, Antverpeno, 1641.[23] * Rationalis et realis philosophia, Loveno, 1642.[24] * Solis et artis adulteria. Loveno: André Bouvet. 1644. * Theologia moralis fundamentalis, praeterintentionalis, decalogica, sacramentalis, canonica, regularis, civilis, militaris, Frankfurto, 1652–1653. * Theologia rationalis, Frankfurto, 1654–1655. * Theologia moralis fundamentalis, dua eldono, Romo, 1656. * Primus calamus ob oculos ponens metametricam, quae variis currentium, recurrentium, adscendentium, descendentium, nec-non circumvolantium versuum ductibus, aut aeri incisos, aut buxo insculptos, aut plumbo infusos, multiformes labyrinthos exponat, Romo, 1663. * Mathesis biceps. 1. Lyon: Laurent Anisson. 1667. * Mathesis nova. Campagna: Sebastiano Alecci. 1670. * Arquitectura civil recta y oblicua..., Vigevano, C. Corrado, 1678[-1679]. * Leptotatos, latine subtilissimus, Vigevano 1681. ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Juan Caramuel y Lobkowitz|revizio=1156545800}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Caramuel, Juan}} [[Kategorio:Hispanaj eseistoj]] [[Kategorio:Hispanaj matematikistoj]] [[Kategorio:Hispanaj teologoj]] qnfk6jufg4c6vtv59powjz7ask9xcpu 0 835524 9347708 9339749 2026-04-05T04:08:36Z Arbarulo 135469 menciinda 9347708 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto |estro = Vasant Narasimhan (2017-), Joseph Jimenez (2010-2017), Daniel Vasella (-2010) }} '''Novartis''' '''Pharma AG''' estas svisa farmacia kompanio kiu estas unu el la plej grandaj en sia negoco en la mondo. Ĝia ĉefsidejo situas en [[Bazelo]], [[Svislando]] <ref>{{Cite web|title=Who are the top 10 pharmaceutical companies in the world (2022)? {{!}} Proclinical Blogs|url=https://www.proclinical.com/blogs/2022-6/who-are-the-top-10-pharma-companies-in-the-world-2022|access-date=2023-07-11|website=Proclinical|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.contractpharma.com/heaps/view/10305/1/|title=Top 25 Pharma & BioPharma in 2022 &#124; Contract Pharma|website=www.contractpharma.com}}</ref>. Novartis estis establita en [[1996]], laŭ grandega negoca interkonsento en kiu du farmaciaj kompanioj kunfandiĝis - Ciba-Geigy kaj Sandoz <ref name=":4">{{Cite book|last=Mendenhall|first=Mark E.|title=Mergers and Acquisitions: Managing Culture and Human Resources|publisher=Stanford University Press|year=2005|isbn=0-8047-4661-3|location=Stanford, CA|pages=380|language=en}}</ref>. La ĉefsidejo de la kompanio situas en la urbo [[Bazelo]] en [[Svislando]]. Ĝi estas unu el la plej grandaj kompanioj en la mondo (ne nur en la kampo de farmaciaĵoj, sed ĝenerale) laŭ agadkampo, {{Refn|Laŭ [http://www.forbes.com/global2000/#/industry:Pharmaceuticals rangigo Forbes]}} kaj ĝia [[Merkata kapitaligo|merkata valoro]] estis taksita je proksimume 220,36 miliardoj da [[Usona dolaro|dolaroj]] en junio [[2014]]. La nomo de la firmao, Novartis, devenas de du [[Latina lingvo|latinaj]] vortoj: nova (nova) kaj artes ([[arto]], [[metio]]) - kun la signifo nova [[scio]], nova [[lerteco]]. La [[akcio]]j de la firmao estas komercitaj ĉe la [[Novjorka Borso]] kaj la svisa borso. Ĝia [[filio]] Novartis India estas komercita ĉe la [[borso de Mumbajo]] ({{l-en|Bombay Stock Exchange}}). Inter la vario de drogoj produktitaj de Novartis, [[metilfenidato]] (merkate konata kiel Ritalin) kaj [[diklofenako]] (konata kiel Voltaren) estas inkluzivitaj. Novartis estas plenplena membro de la [[:en:European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations|European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations]] (EFPIA),<ref>{{Cite news|title=The Pharmaceutical Industry in Figures - 2008 Edition|page=49|publisher=European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA)|format=PDF|url=http://www.efpia.eu/content/default.asp?PageID=559&DocID=4883|url-status=dead|access-date=2008-08-25|archive-url=https://archive.today/20080916100937/http://www.efpia.eu/content/default.asp?PageID=559&DocID=4883|archive-date=16 September 2008|df=dmy-all}} {{Webarchiv|url=https://archive.is/20080916100937/http://www.efpia.eu/content/default.asp?PageID=559&DocID=4883 |date=2008-09-16 }}</ref> la [[:en:International Federation of Pharmaceutical Manufacturers and Associations|International Federation of Pharmaceutical Manufacturers and Associations]] (IFPMA),<ref>{{Cite web|title=IFPMA Member List|url=http://www.ifpma.org/about-ifpma/members/companies.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207235721/http://www.ifpma.org/about-ifpma/members/companies.html|archive-date=7 February 2014|access-date=29 January 2021}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140207235721/http://www.ifpma.org/about-ifpma/members/companies.html |date=2014-02-07 }}</ref> kaj la [[:en:Pharmaceutical Research and Manufacturers of America|Pharmaceutical Research and Manufacturers of America]] (PhRMA).<ref>{{Cite web|title=404|url=https://www.phrma.org/404|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006232747/http://www.phrma.org/about/member-companies|archive-date=6 October 2013|access-date=29 January 2021|website=www.phrma.org}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == ; Por plia legado * Rik Kirkland kaj Joseph Jimenez: intervjuo [http://www.mckinsey.com/insights/leading_in_the_21st_century/novartis_on_digitizing_medicine_in_an_aging_world ''Novartis on digitizing medicine in an aging world''] en junio 2015 de la retejo ''mckinsey.com'', alirita 2015-08-16 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://www.novartis.com/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Transnaciaj firmaoj]] [[Kategorio:Farmaciaj firmaoj]] 5os4kuc9w1yo23c6djjcdjj160y5pe6 0 835987 9347637 9137248 2026-04-04T21:54:36Z Popolano 3885 korekto de kelkaj tajperaroj 9347637 wikitext text/x-wiki {|class="wikitable" align="right" style="text-align:center; margin-left:0.5em; max-width: 230px;" |+Multiplika Tabulo de Kvaternionoj |- !width=15 nowrap|&darr;&thinsp;&times;&thinsp;&rarr; !width=15|{{math|1}} !width=15|{{math|'''i'''}} !width=15|{{math|'''j'''}} !width=15|{{math|'''k'''}} |- !{{math|1}} |{{math|1}} |{{math|'''i'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|'''k'''}} |- !{{math|'''i'''}} |{{math|'''i'''}} |{{math|−1}} |{{math|'''k'''}} |{{math|−'''j'''}} |- !{{math|'''j'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|−'''k'''}} |{{math|−1}} |{{math|'''i'''}} |- !{{math|'''k'''}} |{{math|'''k'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|−'''i'''}} |{{math|−1}} |} En [[matematiko]], la '''kvaterniona''' [[nombrosistemo]] etendas la [[kompleksa_nombro|kompleksajn nombrojn]]. La kvaternionoj unue estis priskribitaj de la irlanda matematikisto [[William Rowan Hamilton]] en 1843<ref>{{cite journal |title=On Quaternions; or on a new System of Imaginaries in Algebra |journal=Letter to John T. Graves |date=17 October 1843}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DRLpAFZM7uwC&pg=PA385 |title=The history of non-euclidean geometry: Evolution of the concept of a geometric space |year=1988 |publisher=Springer |first=Boris Abramovich |last=Rozenfelʹd |page=385 |isbn=9780387964584}}</ref> kiel rimedo por reprezenti la [[3-dimensia_turnada_grupo|grupon de turnadoj]] de [[tri-dimensia spaco]]. La multipliko de kvaternionoj estas [[Komuteco|nekomuta]]. La kvaternionoj ĝenerale estas reprezentataj per la esprimo <math display=block>a + b\ \mathbf i + c\ \mathbf j +d\ \mathbf k,</math> kie {{math|''a'', ''b'', ''c''}}, kaj {{math|''d''}} estas [[Reelo|reelaj nombroj]]; kaj {{math|1, '''i''', '''j'''}}, kaj {{math|'''k'''}} estas la normaj (kaj normalaj) kvaternionaj ''[[Bazo_(lineara_algebro)|bazaj]]'' ''[[vektoro]]j''.<ref>{{ citation | last = Curtis | first = Morton L. | title = Matrix Groups | edition = 2nd | location = New York | publisher = [[Springer-Verlag]] | year = 1984 | isbn = 978-0-387-96074-6 | page=10 }}</ref> La kvaternionoj povas esti uzata kun aliaj reprezentoj de tri-dimensiaj turnadoj, ekzemple [[anguloj de Eŭler]] kaj [[matrico]]j de turnado, aŭ sole, depende de la aplikaĵo. {|class="wikitable" align="right" style="text-align:center; margin-left:0.5em; max-width: 230px;" |+Multiplika tabulo |- !width=15|× !width=15|{{math|1}} !width=15|{{math|'''i'''}} !width=15|{{math|'''j'''}} !width=15|{{math|'''k'''}} |- !{{math|1}} |{{math|1}} |{{math|'''i'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|'''k'''}} |- !{{math|'''i'''}} |{{math|'''i'''}} |{{math|−1}} |style="background: #FF9999;"|{{math|'''k'''}} |style="background: #9999FF;"|{{math|−'''j'''}} |- !{{math|'''j'''}} |{{math|'''j'''}} |style="background: #FF9999;"| {{math|−'''k'''}} |{{math|−1}} |style="background: #99FF99;"|{{math|'''i'''}} |- !{{math|'''k'''}} |{{math|'''k'''}} |style="background: #9999FF;"|{{math|'''j'''}} |style="background: #99FF99;"|{{math|−'''i'''}} |{{math|−1}} |- |+Nekomuteco estas emfazita per koloritaj kvadratoj. |} == Difino == Kvaterniono estas reprezentita per [[Esprimo (matematiko)|esprimo]] kun formo <math>(a, b, c, d)</math> aŭ, egale, <math display=block>a + b\,\mathbf{i} + c\,\mathbf{j} + d\,\mathbf{k}\ ,</math> kie <math>a, b, c, d</math> estas reela nombroj, kaj {{math|'''i''', '''j''', '''k'''}}, estas simboloj, kiuj reprezentas [[unuvektoro]]j, kie ĉiuj estas ortaj unu al la aliaj. Kutime, se unu el {{math|a, b, c, d}} estas nulo, la termino de la responda komponento estas ellasita; se ĉiuj estas nulo, la kvaterniono estas la ''nula kvaterniono'', skribata kiel <math>\mathbf{0}</math>; se unu el {{math|b, c, d}} egalas 1, la responda termino estas skribata kiel nur {{math|'''i''', '''j'''}}, aŭ {{math|'''k'''}}. La aro de kvaternionoj estas 4-dimensia [[vektora spaco]] sur la reelaj nombroj, kun <math>\left\{ 1, \mathbf i, \mathbf j, \mathbf k\right\}</math> kiel bazo kun po-komponenta adicio. <math display=block>\begin{align} &(a_1+b_1\,\mathbf i + c_1\,\mathbf j + d_1\,\mathbf k) + (a_2 + b_2\,\mathbf i + c_2\,\mathbf j + d_2\,\mathbf k) \\[3mu] &\qquad = (a_1 + a_2) + (b_1 + b_2)\,\mathbf i + (c_1 + c_2)\,\mathbf j + (d_1 + d_2)\,\mathbf k, \end{align}</math> kaj po-komponenta multipliko <math display=block>\begin{align} \lambda(a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j + d\,\mathbf k) = \lambda a + (\lambda b)\,\mathbf i + (\lambda c)\,\mathbf j + (\lambda d)\,\mathbf k. \end{align}</math> La multiplika grupstrukturo (indikata per apudmeto), estas difinita sur la kvaternionoj tiel: *La reela kvaterniono {{math|'''1'''}} estas la [[Neŭtrala_elemento_(matematiko)|neŭtrala elemento]]. *La '''reelaj''' kvaternionoj komutas kun ĉiuj aliaj kvaternionoj. Tio estas, {{nowrap|{{math|''r'' '''q''' {{=}} '''q''' ''r''}}}} por ĉiu kvaterniono {{math|'''q'''}} kaj ĉiu reela kvaterniono {{math|''r''}}. *La produkto estas difinita por la bazaj elementoj, kaj tiam estas etendigita al ĉiuj kvaternionoj per la [[Distribueco|distribua proprieto]]. La produkto ne estas [[Komuteco|komuta]], sed estas [[Asocieco|asocia]], do la kvaternionoj formas asocian algebron sur la reeloj. *Krome, ĉiu nenula kvaterniono havas inverson: <math display=block>(a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j + d \,\mathbf k)^{-1} = \frac{1}{a^2 + b^2 + c^2 + d^2}\,(a - b\,\mathbf i - c\,\mathbf j- d\,\mathbf k).</math> Do la kvaternionoj formas [[divida algebro|dividan algebron]]. == Kvaternionoj kiel turnadoj == [[Image:Euler AxisAngle.png|thumb|right|3D vidigo de sfero kaj turnado ĉirkaŭ Eŭlera akso (<math>\hat{e}</math>) tra angulo de <math>\theta</math>]] En tri-dimensia spaco, laŭ la Turnado Teoremo de [[Leonhard_Euler|Eŭlero]], kiu ajn turnado aŭ sekvenco de turnadoj de rigida korpo ĉirkaŭ fiksata punkto egalas unu turnado tra angulo <math>\theta</math> ĉirkaŭ fiksata akso (nomata la ''Eŭlera akso''), kiu enhavas la fiksatan punkton. <ref>Euclidean and non-Euclidean Geometry. Patrick J. Ryan, Cambridge University Press, Cambridge, 1987.</ref> La Eŭlera akso estas kutime reprezentata per [[unuvektoro]]&nbsp;<math>\vec{u}</math> (<math>\hat{e}</math> en la jena bildo). Tial, ajna turnado en tri-dimensioj povas esti reprezentata kiel vectoro <math>\vec{u}</math> kaj angulo <math>\theta</math>. Kvaternionoj prezentas simplan metodon enkodi tiun reprezenton <ref>I.L. Kantor. Hypercomplex numbers, Springer-Verlag, New York, 1989.</ref> kiel akso kaj angulo per kvar reelaj nombroj, kaj povas esti uzata por apliki (kalkuki) la respondan turnadon al [[situa vektoro]] {{math|(x,y,z)}}, reprezentas punkto relative al la [[Origino (matematiko)|origino]] en tri-dimensia [[Kartezia koordinato|Kartezia spaco]], skribata kiel '''R'''³. Kartezia vectoro, ekzemple {{math|(2, 3, 4)}}, povas esti reskribita kiel {{math|2 '''i''' + 3 '''j''' + 4 '''k'''}}, kie {{math|'''i'''}}, {{math|'''j'''}}, {{math|'''k'''}} estas la bazaj unukvaternionoj, kiuj tie ĉi korespondas al la tri-dimensiajn Karteziajn aksojn (tradicie nomiĝatajn {{math|'''x'''}}, {{math|'''y'''}}, {{math|'''z'''}}), kun la multiplikaj reguloj de la kvaternionoj. Do la "kvaterniona interpretado" de la Kartezian vektoron {{math|(''u_x'', ''u_y'', ''u_z'')}} estas {{math|(0, ''u_x'', ''u_y'', ''u_z'')}}. Tio estas "pura kvaterniono", kiu signifas, ke ĝi havas neniom reelan parton. Kiel reprezenti turnadon per kvaronjono? Se ni reprezentas la turnadan akson <math>\vec{u} = (u_x, u_y, u_z)</math> kiel la unukvaterniono {{math|'''u''' {{=}} (''0'', ''u_x'', ''u_y'', ''u_z'')}}, kaj la punkto <math>\vec{p} = (p_x, p_y, p_z)</math> kiel {{math|'''p''' {{=}} (''0'', ''p_x'', ''p_y'', ''p_z'')}}, do la (kvarterniona interpretado de la) rezulto de la turnado de la punkto tra angulo <math>\theta</math> ĉirkaŭ {{math|'''u'''}} estas :<math display="block">\mathbf{r} \ {{=}} \ \mathbf{q} \cdot \mathbf{p} \cdot \mathbf{q}^{-1}</math> kie :<math display="block"> \mathbf{q} = e^{\frac{\theta}{2}{(u_x\mathbf{i} + u_y\mathbf{j} + u_z\mathbf{k})}} = \cos \frac{\theta}{2} + (u_x\mathbf{i} + u_y\mathbf{j} + u_z\mathbf{k}) \sin \frac{\theta}{2} = \cos \frac{\theta}{2} + \mathbf u \sin \frac{\theta}{2}.</math> Oni povas montri, ke la skalara komponanto de la rezulto {{math|'''r'''}} necese estas nulo. Estas ankaŭ montrebla, ke du turnadaj kvaternionoj povas esti kombinataj en unu kvaternionon per la esprimo <math>\mathbf{q}' = \mathbf{q}_2 \cdot \mathbf{q}_1</math>, kie {{math|'''q''′'''''}} korespondas al la turnado {{math|'''q'''₁}} sekvita de la turnado {{math|'''q'''₂}}. Tiel, multaj turnadoj povas esti kombinataj kune, kaj tiam aplikataj kiel unu turnado. == Vidu ankaŭ == * [[3-dimensia turnada grupo]] * [[Tridimensia komputila grafiko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|matematiko}} [[Kategorio:Algebraj strukturoj]] [[Kategorio:Geometrio]] [[Kategorio:Nombroj]] 8xcqtbuw1d7947ql2qd7x0mw2w3cthm 9347742 9347637 2026-04-05T05:26:42Z Sj1mor 12103 9347742 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {|class="wikitable" align="right" style="text-align:center; margin-left:0.5em; max-width: 230px;" |+Multiplika Tabulo de Kvaternionoj |- !width=15 nowrap|&darr;&thinsp;&times;&thinsp;&rarr; !width=15|{{math|1}} !width=15|{{math|'''i'''}} !width=15|{{math|'''j'''}} !width=15|{{math|'''k'''}} |- !{{math|1}} |{{math|1}} |{{math|'''i'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|'''k'''}} |- !{{math|'''i'''}} |{{math|'''i'''}} |{{math|−1}} |{{math|'''k'''}} |{{math|−'''j'''}} |- !{{math|'''j'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|−'''k'''}} |{{math|−1}} |{{math|'''i'''}} |- !{{math|'''k'''}} |{{math|'''k'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|−'''i'''}} |{{math|−1}} |} En [[matematiko]], la '''kvaterniona''' [[nombrosistemo]] etendas la [[kompleksa_nombro|kompleksajn nombrojn]]. La kvaternionoj unue estis priskribitaj de la irlanda matematikisto [[William Rowan Hamilton]] en 1843<ref>{{cite journal |title=On Quaternions; or on a new System of Imaginaries in Algebra |journal=Letter to John T. Graves |date=17 October 1843}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DRLpAFZM7uwC&pg=PA385 |title=The history of non-euclidean geometry: Evolution of the concept of a geometric space |year=1988 |publisher=Springer |first=Boris Abramovich |last=Rozenfelʹd |page=385 |isbn=9780387964584}}</ref> kiel rimedo por reprezenti la [[3-dimensia_turnada_grupo|grupon de turnadoj]] de [[tri-dimensia spaco]]. La multipliko de kvaternionoj estas [[Komuteco|nekomuta]]. La kvaternionoj ĝenerale estas reprezentataj per la esprimo <math display=block>a + b\ \mathbf i + c\ \mathbf j +d\ \mathbf k,</math> kie {{math|''a'', ''b'', ''c''}}, kaj {{math|''d''}} estas [[Reelo|reelaj nombroj]]; kaj {{math|1, '''i''', '''j'''}}, kaj {{math|'''k'''}} estas la normaj (kaj normalaj) kvaternionaj ''[[Bazo_(lineara_algebro)|bazaj]]'' ''[[vektoro]]j''.<ref>{{ citation | last = Curtis | first = Morton L. | title = Matrix Groups | edition = 2nd | location = New York | publisher = [[Springer-Verlag]] | year = 1984 | isbn = 978-0-387-96074-6 | page=10 }}</ref> La kvaternionoj povas esti uzata kun aliaj reprezentoj de tri-dimensiaj turnadoj, ekzemple [[anguloj de Eŭler]] kaj [[matrico]]j de turnado, aŭ sole, depende de la aplikaĵo. {|class="wikitable" align="right" style="text-align:center; margin-left:0.5em; max-width: 230px;" |+Multiplika tabulo |- !width=15|× !width=15|{{math|1}} !width=15|{{math|'''i'''}} !width=15|{{math|'''j'''}} !width=15|{{math|'''k'''}} |- !{{math|1}} |{{math|1}} |{{math|'''i'''}} |{{math|'''j'''}} |{{math|'''k'''}} |- !{{math|'''i'''}} |{{math|'''i'''}} |{{math|−1}} |style="background: #FF9999;"|{{math|'''k'''}} |style="background: #9999FF;"|{{math|−'''j'''}} |- !{{math|'''j'''}} |{{math|'''j'''}} |style="background: #FF9999;"| {{math|−'''k'''}} |{{math|−1}} |style="background: #99FF99;"|{{math|'''i'''}} |- !{{math|'''k'''}} |{{math|'''k'''}} |style="background: #9999FF;"|{{math|'''j'''}} |style="background: #99FF99;"|{{math|−'''i'''}} |{{math|−1}} |- |+Nekomuteco estas emfazita per koloritaj kvadratoj. |} == Difino == Kvaterniono estas reprezentita per [[Esprimo (matematiko)|esprimo]] kun formo <math>(a, b, c, d)</math> aŭ, egale, <math display=block>a + b\,\mathbf{i} + c\,\mathbf{j} + d\,\mathbf{k}\ ,</math> kie <math>a, b, c, d</math> estas reela nombroj, kaj {{math|'''i''', '''j''', '''k'''}}, estas simboloj, kiuj reprezentas [[unuvektoro]]j, kie ĉiuj estas ortaj unu al la aliaj. Kutime, se unu el {{math|a, b, c, d}} estas nulo, la termino de la responda komponento estas ellasita; se ĉiuj estas nulo, la kvaterniono estas la ''nula kvaterniono'', skribata kiel <math>\mathbf{0}</math>; se unu el {{math|b, c, d}} egalas 1, la responda termino estas skribata kiel nur {{math|'''i''', '''j'''}}, aŭ {{math|'''k'''}}. La aro de kvaternionoj estas 4-dimensia [[vektora spaco]] sur la reelaj nombroj, kun <math>\left\{ 1, \mathbf i, \mathbf j, \mathbf k\right\}</math> kiel bazo kun po-komponenta adicio. <math display=block>\begin{align} &(a_1+b_1\,\mathbf i + c_1\,\mathbf j + d_1\,\mathbf k) + (a_2 + b_2\,\mathbf i + c_2\,\mathbf j + d_2\,\mathbf k) \\[3mu] &\qquad = (a_1 + a_2) + (b_1 + b_2)\,\mathbf i + (c_1 + c_2)\,\mathbf j + (d_1 + d_2)\,\mathbf k, \end{align}</math> kaj po-komponenta multipliko <math display=block>\begin{align} \lambda(a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j + d\,\mathbf k) = \lambda a + (\lambda b)\,\mathbf i + (\lambda c)\,\mathbf j + (\lambda d)\,\mathbf k. \end{align}</math> La multiplika grupstrukturo (indikata per apudmeto), estas difinita sur la kvaternionoj tiel: *La reela kvaterniono {{math|'''1'''}} estas la [[Neŭtrala_elemento_(matematiko)|neŭtrala elemento]]. *La '''reelaj''' kvaternionoj komutas kun ĉiuj aliaj kvaternionoj. Tio estas, {{nowrap|{{math|''r'' '''q''' {{=}} '''q''' ''r''}}}} por ĉiu kvaterniono {{math|'''q'''}} kaj ĉiu reela kvaterniono {{math|''r''}}. *La produkto estas difinita por la bazaj elementoj, kaj tiam estas etendigita al ĉiuj kvaternionoj per la [[Distribueco|distribua proprieto]]. La produkto ne estas [[Komuteco|komuta]], sed estas [[Asocieco|asocia]], do la kvaternionoj formas asocian algebron sur la reeloj. *Krome, ĉiu nenula kvaterniono havas inverson: <math display=block>(a + b\,\mathbf i + c\,\mathbf j + d \,\mathbf k)^{-1} = \frac{1}{a^2 + b^2 + c^2 + d^2}\,(a - b\,\mathbf i - c\,\mathbf j- d\,\mathbf k).</math> Do la kvaternionoj formas [[divida algebro|dividan algebron]]. == Kvaternionoj kiel turnadoj == [[Image:Euler AxisAngle.png|thumb|right|3D vidigo de sfero kaj turnado ĉirkaŭ Eŭlera akso (<math>\hat{e}</math>) tra angulo de <math>\theta</math>]] En tri-dimensia spaco, laŭ la Turnado Teoremo de [[Leonhard_Euler|Eŭlero]], kiu ajn turnado aŭ sekvenco de turnadoj de rigida korpo ĉirkaŭ fiksata punkto egalas unu turnado tra angulo <math>\theta</math> ĉirkaŭ fiksata akso (nomata la ''Eŭlera akso''), kiu enhavas la fiksatan punkton. <ref>Euclidean and non-Euclidean Geometry. Patrick J. Ryan, Cambridge University Press, Cambridge, 1987.</ref> La Eŭlera akso estas kutime reprezentata per [[unuvektoro]]&nbsp;<math>\vec{u}</math> (<math>\hat{e}</math> en la jena bildo). Tial, ajna turnado en tri-dimensioj povas esti reprezentata kiel vectoro <math>\vec{u}</math> kaj angulo <math>\theta</math>. Kvaternionoj prezentas simplan metodon enkodi tiun reprezenton <ref>I.L. Kantor. Hypercomplex numbers, Springer-Verlag, New York, 1989.</ref> kiel akso kaj angulo per kvar reelaj nombroj, kaj povas esti uzata por apliki (kalkuki) la respondan turnadon al [[situa vektoro]] {{math|(x,y,z)}}, reprezentas punkto relative al la [[Origino (matematiko)|origino]] en tri-dimensia [[Kartezia koordinato|Kartezia spaco]], skribata kiel '''R'''³. Kartezia vectoro, ekzemple {{math|(2, 3, 4)}}, povas esti reskribita kiel {{math|2 '''i''' + 3 '''j''' + 4 '''k'''}}, kie {{math|'''i'''}}, {{math|'''j'''}}, {{math|'''k'''}} estas la bazaj unukvaternionoj, kiuj tie ĉi korespondas al la tri-dimensiajn Karteziajn aksojn (tradicie nomiĝatajn {{math|'''x'''}}, {{math|'''y'''}}, {{math|'''z'''}}), kun la multiplikaj reguloj de la kvaternionoj. Do la "kvaterniona interpretado" de la Kartezian vektoron {{math|(''u_x'', ''u_y'', ''u_z'')}} estas {{math|(0, ''u_x'', ''u_y'', ''u_z'')}}. Tio estas "pura kvaterniono", kiu signifas, ke ĝi havas neniom reelan parton. Kiel reprezenti turnadon per kvaronjono? Se ni reprezentas la turnadan akson <math>\vec{u} = (u_x, u_y, u_z)</math> kiel la unukvaterniono {{math|'''u''' {{=}} (''0'', ''u_x'', ''u_y'', ''u_z'')}}, kaj la punkto <math>\vec{p} = (p_x, p_y, p_z)</math> kiel {{math|'''p''' {{=}} (''0'', ''p_x'', ''p_y'', ''p_z'')}}, do la (kvarterniona interpretado de la) rezulto de la turnado de la punkto tra angulo <math>\theta</math> ĉirkaŭ {{math|'''u'''}} estas :<math display="block">\mathbf{r} \ {{=}} \ \mathbf{q} \cdot \mathbf{p} \cdot \mathbf{q}^{-1}</math> kie :<math display="block"> \mathbf{q} = e^{\frac{\theta}{2}{(u_x\mathbf{i} + u_y\mathbf{j} + u_z\mathbf{k})}} = \cos \frac{\theta}{2} + (u_x\mathbf{i} + u_y\mathbf{j} + u_z\mathbf{k}) \sin \frac{\theta}{2} = \cos \frac{\theta}{2} + \mathbf u \sin \frac{\theta}{2}.</math> Oni povas montri, ke la skalara komponanto de la rezulto {{math|'''r'''}} necese estas nulo. Estas ankaŭ montrebla, ke du turnadaj kvaternionoj povas esti kombinataj en unu kvaternionon per la esprimo <math>\mathbf{q}' = \mathbf{q}_2 \cdot \mathbf{q}_1</math>, kie {{math|'''q''′'''''}} korespondas al la turnado {{math|'''q'''₁}} sekvita de la turnado {{math|'''q'''₂}}. Tiel, multaj turnadoj povas esti kombinataj kune, kaj tiam aplikataj kiel unu turnado. == Vidu ankaŭ == * [[3-dimensia turnada grupo]] * [[Tridimensia komputila grafiko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|matematiko}} [[Kategorio:Algebraj strukturoj]] [[Kategorio:Geometrio]] [[Kategorio:Nombroj]] kmie4in4t0yveihluahz8rpzjlpwn5q 0 839497 9347279 9092627 2026-04-04T13:17:48Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347279 wikitext text/x-wiki '''Akado''' havas plurajn signifojn: * [[Akado (urbo)]] * [[Akado (antikva regiono)]] {{Projektoj|wikt=akado|ReVo=akad}}{{-}}{{apartigilo}} ls0w2gtfedayx74vwxf9iea63ompdoh 0 843157 9347882 8884757 2026-04-05T07:37:52Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9347882 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Gedenktafel Exl-Bühne.jpg|eta|memortabulo je vando de gastejo teatreja, "Exl-Bühne" en Wilten]] '''Ferdinand EXL''' (naskiĝinta la {{daton|27|8|1875}} en [[innsbruck|Insbruko]], mortinta la {{daton|28|10|1942}} samloke) estis [[aŭstrio|aŭstra]] aktoro kaj teatrestro. Li edzinigis la aktorinon Anna Gstöttner kun kiu li havis du filinojn. == Vivo == Estante filo de poŝtoficisto li trejniĝis kiel librobindisto. Pro entuziasmiĝo porteatra li ekanis ĉe Kamparana teatro de Pradl. Sed lia gusto pri vera aŭtentikeco dum artista valoro igis lin baldaŭ, en 1902, fondi en Wilten propran institucion sub la titolo "Erste Tiroler Bauernspieler-Gesellschaft". La unua teatraĵo enscenigita estis ''Der Pfarrer von Kirchfeld''. La aktorojn li al si elektis el la laika kantorondo "Deutscher Männergesangsverein Innsbruck". Gravege estis la rekruto de Anna Gstöttner (la posta edzino), de ties fratino Mimi Gstöttner-Auer kaj de la bofrato kaj elstara karaktermimo Eduard Köck kiuj formis la kernon de la aktoraro. Danke al montraj gastadoj en [[Svislando]] kaj [[Germanujo]] li (re)konatigis verkojn de [[Ludwig Anzengruber]], [[Franz Kranewitter]], [[Karl Schönherr]] kaj [[Richard Billinger]]. La talenta paro de la Exl-oj regis samnivele komediojn kaj tragediojn, kiel montras la jenaj teatrotitoloj: ''Volk in Not''; ''Glaube und Heimat''; ''Erde''; ''Die Kreuzelschreiber''. En aŭtuno 1915 Ferdinand Exl fariĝis direktoro de "Innsbrucker Stadttheater" florigonte ĝin sub malfacilaj kondiĉoj. En 1920 li retiriĝis kaj rekoncentriĝis tute pri la propra trupo se ne konsideri estradon inter 1919 kaj 1922 de la de li kreita scenejo "Innsbrucker Kammerspiele". En februaro 1941 li transdonis la gvidon de la teatro "Exl-Bühne" al la filino Ilse. En 1956 la tuto ĉesis. == Honoroj == * 1942: honora civitaneco insbruka<ref>[https://www.innsbruck.gv.at/data.cfm?vpath=redaktion/politik/dokumente35/ehrungen/ehrenbuerger Stadt Innsbruck: Ehrenbürger] (PDF; 216&nbsp;kB)</ref> * 1962: strato ''Exlgasse'' en la insbruka kvartalo ''Höttinger Au<ref>''Neubenennungen von Gassen und Wegen in der Höttinger Au.'' Ĉe: Amtsblatt der Landeshauptstadt Innsbruck, nr.&nbsp;9, September 1962, p. 4 ([http://www.literature.at/viewer.alo?objid=1031232&page=4&scale=3.33&viewmode=fullscreen interrete])</ref> * strato nomita por li en [[Wörgl]], ''Ferdinand-Exl-Straße''<ref>[http://heimat.woergl.at/index.php/ferdinand-exl-strasse Ferdinand-Exl-Straße], Kultur Wörgl</ref> * munto de memortabulo kun busto ĉe la posteula konstruaĵo de la historia ''Österreichischer Hof'' en la insbruka kvartalo Wilten kie okazis grava premiero en 1902.<ref>[https://gis.tirol.gv.at/kunstkatasterpdf/pdf/67138.pdf Tiroler Kunstkataster]</ref> == Filmigoj == * 1913: Die Todesbraut * 1921: Glaube und Heimat * 1928: Kaiserjäger * 1940: Der Feuerteufel * 1941: Der Meineidbauer == Fonto == * Doublier, Gertrud, "Exl, Ferdinand". Ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 4 (1959), p. 698 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd135924413.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == * [https://austria-forum.org/af/AEIOU/Exl,_Ferdinand pri Exl en la AEIOU-leksikono] * [https://www.filmportal.de/person/ferdinand-exl_7e3385cab38b41f985a2d4f525704a1e informoj ĉe Filmportal.de] * [https://www.imdb.com/name/nm0264052/ informoj ĉe la filmlistaro IMDb] == Vidu ankaŭ == * [[Rudolf Greinz]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Exl, Ferdinand}} [[Kategorio:Tirolanoj]] [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] [[Kategorio:Dramaturgoj]] [[Kategorio:Teatrestroj]] 9nuqls3efcha98qqkqnmvbvrsxq2v17 0 843388 9347881 9049990 2026-04-05T07:36:46Z ThomasPusch 1869 /* Graveco */ 9347881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero=Franz Kranewitter-(um-1930).jpg |priskribo=Franz Kranewitter (ĉ. 1930) }} '''Franz KRANEWITTER''' (naskiĝinta la {{daton|18|12|1860}} en [[Nassereith]]/[[distrikto Imst]], mortinta la {{daton|4|1|1938}} samloke) estis [[aŭstrio|aŭstra]] dramisto. == Vivo == Estante filo de tinkturfabrikestro li ekde la junaj jaroj influiĝis per la heroa, severa kaj obskura pejzaĝo de sia vivomedio kaj per aspekto de malfacilaj vivokondiĉoj. Kranewitter frekventis gimnaziojn en [[Bozen]], [[Hall in Tirol|Hall]] kaj [[Innsbruck]] kaj studis kelkajn semestrojn germanistikon ĉe la [[Universitato de Innsbruck]]. Post la morto de la patro li interrompis la studojn por vivi kiel liberprofesiulo. Tiutempe ankaŭ gravis la kontaktoj kun [[Adolf Pichler]], rilate al la mondvizio, ne al skribostilo. Liberalisma, naciema kaj kontraŭklerika pensoj igis lin ribelo kontraŭ la tradiciema ĉirkaŭaĵo. Sekve li bezonis multajn jarojn pri agnosko enpatruja, kaj la sukceso venis en la momento kiam la kreiva forto ekĉesis. == Graveco == Estante nature dramisto li komencis la verkistan karieron en 1888 (poezie) per ''Lyrische Fresken'' (1888) kaj la epopeo ''Kulturkampf'' (1890), kiu bildigas akrajn politikajn tensiojn envilaĝajn. La detala observo de la kamparanaj karakteroj senteblas en la tragedio ''Um Haus und Hof'' (1895). La motivo de malkorekta heredado antaŭformiĝis jam en la [[Ludwig Anzengruber|anzengruber-a]] romano ''Der Sternsteinhof''. La heroinoj en ambaŭ verkoj uzas ĉiun rimedojn por iĝi farmestrinoj. Dume la persono ĉe Anzengruber fariĝis diligenta kamparanino, la kranewitter-a ulino restas sub demona influo; ĝi ŝin igos krimulino kaj kondukos al la morto. Tiu ĉi naturalisma prezento indignigis multajn samtempulojn. [[Michael Gaismair]] estas la heroo de la samnoma dramo (1899), kiu en la jaro 1525-a gvidas la tirolanojn al la [[kamparana ribelo|ribelo]] kontraŭ feŭda kaj religia subpremoj. Sed tio estinta komence heroa, finiĝas kiel groteskaĵo: kiam la hispana guberniestro inter la kamparanoj montras la forprenitan kapon de la gvidanto ili ekkrias: ''Vivu Aŭstrio!''. Simile nekonsole finiĝas la ribela teatraĵo ''Andre Hofer'' (1902). Post longegaj historistudoj Kranewitter konvinkiĝis ke la ĝistiama interpreto de [[Andreas Hofer]] estas legenda kaj sekve forigota. Por li, Hofer estas ne nur heroo en kiu simboliĝas la destino de popolo, sed naiva kamparano kiu tro senpripense komencas nesenchavanan batalon. De la komenco Hofer estas batita ulo, ĉar lia [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|imperiestro]] en [[traktato de Schönbrunn|kontrakto kun Napoleono]] jam rezignis pri [[Tirolo]]. Malgraŭ ĉio Hofer ne rezistas kontraŭ rezistado falonte kiel senkulpa-kulpa viktimo de politika kaj eklezia netoleremecoj. Tiu ĉi verko kaŭzis multe da protestoj kaj la enscenigo de 1903 en Innsbruck fariĝis vera teatroskandalo ĉar la popolo ne pretis akcepti detruon de mito. === Majstroverkoj === Por retiriĝi el eterna batalo pri opinioj Kranewitter orientiĝis pli pri mitaj kaj nesuspektaj temoj. Kelkaj simplaj komedioj verkiĝis sen senpera komparo-ebloj kun tiamaj aktualaĵoj. Ili ĉiuj konsidereblas nuraj ekzercoj por la venonta ĉefverko, la unuakta ciklo ''Die sieben Todsünden'', por kio Kranewitter bezonis kvaronan jarcenton. Instigo estis [[mezepoko|mezepokaj]] moralrakontoj; la penso koncentri ĉiujn virtojn en nur unusola akto tamen estis ideo de Kranewitter mem. Kun fortaj vortoj, kvazaŭ laŭ la maniero de lignoskulptaĵo, estas desegnitaj la homaj animoj frapataj de malvirtoj: Giggl de vantemo, Naz de malvarao, Eav de malĉasteco, Gafleiner de envio, Joch de tromanĝemo kaj Med de malelano. Sed tiuj ĉi personoj ne volas ŝanĝiĝi, pro ke senalternative devas veni katastrofo: Kranewitter taksas la homojn nesinŝanĝemaj! Eĉ bona volo ne povas alporti turniĝon por la homo kiu estas kondamnito paranta al si mem la vojon al la perdiĝo. Konsekvence simbola fino de homaj pasioj estas la epilogo ''Totentanz'': Landen venis [[pestepidemio]] ĉion malkonstruinta kaj fine restis ankoraŭ entombigisto kaj entombigistino. Sed ankoraŭ dum la granda mortumo plejvalidas egoismaj trajtoj kaj montras sin la plej perfidaj instinktoj. Finfine nur la morto ĉiujn egaligas. [[Dosiero:Follower of Jheronimus Bosch 013.jpg|eta|la sep [[morta peko|mortaj pekoj]] lau H. Bosch; portis la lasta verko de Kranewitter la saman titolon]] Per tio ĉi finiĝas la poetaj agadoj de Kranewetter, kiu literaturhistorie takseblas perfekta renoviĝo de popularteatro el la [[alpoj|alpaj]] regionoj. Sed oni ŝuldis la egan furoron de ĝi ankaŭ al elstaraj aktoroj de la [[ferdinand Exl|Exl-trupo]]. Ili eĉ ekstere de Tirolo konatigis la verkojn de Kranewitter per ne malmultaj gastludoj. == Fonto == * [[Eugen Thurnher|Thurnher, Eugen]], "Kranewitter, Franz". Ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 12 (1980), p. 671-673 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118813439.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/kranewitter.html postlasitaĵoj ĉe Brenner-arkivo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231116070227/https://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/kranewitter.html |date=2023-11-16 }} * [https://kranewitterbuehne.theater/ paĝaro de teatro en Nassereith portante la nomon de Kranewitter] * [https://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=20090202:2:20601962953620::NO::P2_ID,P2_TYP_ID:376 Tirola literaturleksikono] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kranewitter, Franz}} [[Kategorio:Aŭstraj dramistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Tirolanoj]] ia271lwwgrlxk0plxj7yrzn27i2l1uw 0 843389 9347880 9269988 2026-04-05T07:36:02Z ThomasPusch 1869 /* Vivo */ 9347880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rudolf BRIX''' (naskiĝinta la {{Daton|4|6|1880}} en [[Innsbruck]], mortinta samloke la {{Daton|26|4|1953}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto. == Vivo== Post studoj ĉe la [[Universitato de Innsbruck]], Brix iĝis policisto; li finkarieris kiel insbruka ĉefpoliciestro. Jam frue li venis en kontakto kun la teatra mondo verkante ne tute 25 teatraĵojn. Inter 1900 kaj 1911 li eldonis, kune kun [[Franz Kranewitter]] und [[Richard Wilhelm Polifka]], la gazeton "Der Föhn". Brix amikiĝis kun [[Rudolf Greinz]], [[Ferdinand Exl]] kaj [[Karl Schönherr]] kaj edzigis Luise Herzleier, kiu aktorinis ĉe [[ferdinand Exl|Exl-trupo]]. Sekve la plejmulto de liaj verkoj ĝuis ensceniĝon fare de la exl-anoj en Innsbruck kaj [[Vieno]]. Liaj dramoj kaŭzis multajn skandalojn. Post prezentiĝo la komedio ''Das Gnadenbild'' estis malpermesita en 1909, pro maldigno antaŭ doktrinoj kaj institucioj de la [[katolika Eklezio|Eklezio]], fare de cenzuristoj en [[tirolo (regiono)|Tirolo]] kaj [[Vorarlberg]]; en [[Graz]] kaj [[Linz]] ĝi elvokis akrajn protestojn.<ref>Barbara Hoiß, Sandra Unterweger: "Ein Lokalaugenschein in Tirol 1900–1950." Ĉe: Stefan Neuhaus, Johann Holzner (eld.): ''Literatur als Skandal: Fälle – Funktionen – Folgen.'' Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 978-3-525-20855-7, p. 314–343.</ref> ''Der Mönch und die Sünderin'' havis ĝis 1930 nur kvin enscenigojn en Vieno antaŭ nepluludo post interveno de klerikaj cirkloj. La verko ''In unserem Weinberg liegt ein Schatz'', kie Brix priridigas policanojn, kialigis la intertempan maldungigon de la aŭtoro mem kaj lian frupensiigon en 1934. Sed plej konataj iĝis liaj novaranĝoj de popularaj intrigoj, ekz. ''Der Graf von Schroffenstein'' kaj ''Die Räuber am Glockenhof''. Ĉi-lastan aĵon oni ofte spekti povas en la ofertaro de laikaj trupoj. Grandan sukceson ĝi havis ekz. okaze de "Rittner Sommerspiele"<ref>[http://www.rittnersommerspiele.com/2001/aŭtor.phtml Rittner Sommerspiele: Rudolf Brix]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> aŭ "Tiroler Volksschauspiele" en [[Telfs]]. == Verkoj== * ''Der dürre Baum.'' Tragedio en tri aktoj, 1910 * ''Das Gnadenbild'' (pli malfrua titolo: ''Das Jungfernweh''). Komedio en kvar aktoj, 1911 * ''Ans Vaterland, ans teure ....'' 1914 * ''Das Kartenhaus'' (kroma titolo: ''Die Unkeuschheit''). Tragedio en tri aktoj, 1915 * ''Der unsinnige Donnerstag.'' Komedio en tri aktoj, 1918 * ''Grotesken: Die Ehebrecherin, Ein ernstes Spiel, Der ersehnte Tag, Abrechnung, Die böse Stunde.'' Kvin intrigo en po unu akto, 1922 * ''Der Götze.'' Kamparana tragedio en tri aktoj, 1924 * ''Das Götzenbild. Ein Priesterdrama''. 1924 * ''Balduin und Filimunde'' (kroma titolo: ''Filimunde, die Mörderin''). Tragika komedio en kvin aktoj. 1926 * ''Spiritus.'' Tragika komedio en kvar aktoj. 1928 * ''Der Mönch und die Sünderin. Ein dramatischer Roman in 21 Kapiteln.'' 1930 * ''Laßt andere für uns sorgen!. Eine Schmarotzerkomödie in 5 Aufzügen.'' 1930 * ''Im Namen der Gerechtigkeit.'' Tri aktoj. 1931 * ''In unserem Weinberg liegt ein Schatz.'' 1932 * ''Das Gottesurteil zu Sigmundsberg oder das Haupt des Enthaupteten.'' 1933 * ''Der Graf von Schroffenstein oder das Wiederfinden in der Totengruft.'' 1933 * ''Die Räuber vom Glockenhof.'' 1934 * ''Ein Kuß, ein Schicksal.'' Komedio. 1935 * ''Der Bauernrebell''. 1936 * ''Don Johannes.'' Komedio. 1937 * ''Das Opfer.'' Tragedio. 1943 == Literatur == * [https://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=TLL:2:0::::P2_ID:70 Rudolf Brix] ĉe Tirola literaturleksikono, Forschungsinstitut Brenner-Archiv * [https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Rudolf_Brix informoj en Viena historileksikono] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Brix, Rudolf}} [[Kategorio:Policistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj dramistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Mortintoj en 1953]] [[Kategorio:Tirolanoj]] o5a78glhig13r03pmi195pclbb5jwml 9347883 9347880 2026-04-05T07:38:46Z ThomasPusch 1869 /* Notoj */ 9347883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rudolf BRIX''' (naskiĝinta la {{Daton|4|6|1880}} en [[Innsbruck]], mortinta samloke la {{Daton|26|4|1953}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto. == Vivo== Post studoj ĉe la [[Universitato de Innsbruck]], Brix iĝis policisto; li finkarieris kiel insbruka ĉefpoliciestro. Jam frue li venis en kontakto kun la teatra mondo verkante ne tute 25 teatraĵojn. Inter 1900 kaj 1911 li eldonis, kune kun [[Franz Kranewitter]] und [[Richard Wilhelm Polifka]], la gazeton "Der Föhn". Brix amikiĝis kun [[Rudolf Greinz]], [[Ferdinand Exl]] kaj [[Karl Schönherr]] kaj edzigis Luise Herzleier, kiu aktorinis ĉe [[ferdinand Exl|Exl-trupo]]. Sekve la plejmulto de liaj verkoj ĝuis ensceniĝon fare de la exl-anoj en Innsbruck kaj [[Vieno]]. Liaj dramoj kaŭzis multajn skandalojn. Post prezentiĝo la komedio ''Das Gnadenbild'' estis malpermesita en 1909, pro maldigno antaŭ doktrinoj kaj institucioj de la [[katolika Eklezio|Eklezio]], fare de cenzuristoj en [[tirolo (regiono)|Tirolo]] kaj [[Vorarlberg]]; en [[Graz]] kaj [[Linz]] ĝi elvokis akrajn protestojn.<ref>Barbara Hoiß, Sandra Unterweger: "Ein Lokalaugenschein in Tirol 1900–1950." Ĉe: Stefan Neuhaus, Johann Holzner (eld.): ''Literatur als Skandal: Fälle – Funktionen – Folgen.'' Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 978-3-525-20855-7, p. 314–343.</ref> ''Der Mönch und die Sünderin'' havis ĝis 1930 nur kvin enscenigojn en Vieno antaŭ nepluludo post interveno de klerikaj cirkloj. La verko ''In unserem Weinberg liegt ein Schatz'', kie Brix priridigas policanojn, kialigis la intertempan maldungigon de la aŭtoro mem kaj lian frupensiigon en 1934. Sed plej konataj iĝis liaj novaranĝoj de popularaj intrigoj, ekz. ''Der Graf von Schroffenstein'' kaj ''Die Räuber am Glockenhof''. Ĉi-lastan aĵon oni ofte spekti povas en la ofertaro de laikaj trupoj. Grandan sukceson ĝi havis ekz. okaze de "Rittner Sommerspiele"<ref>[http://www.rittnersommerspiele.com/2001/aŭtor.phtml Rittner Sommerspiele: Rudolf Brix]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> aŭ "Tiroler Volksschauspiele" en [[Telfs]]. == Verkoj== * ''Der dürre Baum.'' Tragedio en tri aktoj, 1910 * ''Das Gnadenbild'' (pli malfrua titolo: ''Das Jungfernweh''). Komedio en kvar aktoj, 1911 * ''Ans Vaterland, ans teure ....'' 1914 * ''Das Kartenhaus'' (kroma titolo: ''Die Unkeuschheit''). Tragedio en tri aktoj, 1915 * ''Der unsinnige Donnerstag.'' Komedio en tri aktoj, 1918 * ''Grotesken: Die Ehebrecherin, Ein ernstes Spiel, Der ersehnte Tag, Abrechnung, Die böse Stunde.'' Kvin intrigo en po unu akto, 1922 * ''Der Götze.'' Kamparana tragedio en tri aktoj, 1924 * ''Das Götzenbild. Ein Priesterdrama''. 1924 * ''Balduin und Filimunde'' (kroma titolo: ''Filimunde, die Mörderin''). Tragika komedio en kvin aktoj. 1926 * ''Spiritus.'' Tragika komedio en kvar aktoj. 1928 * ''Der Mönch und die Sünderin. Ein dramatischer Roman in 21 Kapiteln.'' 1930 * ''Laßt andere für uns sorgen!. Eine Schmarotzerkomödie in 5 Aufzügen.'' 1930 * ''Im Namen der Gerechtigkeit.'' Tri aktoj. 1931 * ''In unserem Weinberg liegt ein Schatz.'' 1932 * ''Das Gottesurteil zu Sigmundsberg oder das Haupt des Enthaupteten.'' 1933 * ''Der Graf von Schroffenstein oder das Wiederfinden in der Totengruft.'' 1933 * ''Die Räuber vom Glockenhof.'' 1934 * ''Ein Kuß, ein Schicksal.'' Komedio. 1935 * ''Der Bauernrebell''. 1936 * ''Don Johannes.'' Komedio. 1937 * ''Das Opfer.'' Tragedio. 1943 == Literatur == * [https://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=TLL:2:0::::P2_ID:70 Rudolf Brix] ĉe Tirola literaturleksikono, Forschungsinstitut Brenner-Archiv * [https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Rudolf_Brix informoj en Viena historileksikono] == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rudolf Greinz]] {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Brix, Rudolf}} [[Kategorio:Policistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj dramistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Mortintoj en 1953]] [[Kategorio:Tirolanoj]] ampp7shxrhj7f36bgl1ujazee75z3ph 9347884 9347883 2026-04-05T07:39:38Z ThomasPusch 1869 9347884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rudolf BRIX''' (naskiĝinta la {{Daton|4|6|1880}} en [[Innsbruck]], mortinta samloke la {{Daton|26|4|1953}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto. == Vivo== Post studoj ĉe la [[Universitato de Innsbruck]], Brix iĝis policisto; li finkarieris kiel insbruka ĉefpoliciestro. Jam frue li venis en kontakto kun la teatra mondo verkante ne tute 25 teatraĵojn. Inter 1900 kaj 1911 li eldonis, kune kun [[Franz Kranewitter]] und [[Richard Wilhelm Polifka]], la gazeton "Der Föhn". Brix amikiĝis kun [[Rudolf Greinz]], [[Ferdinand Exl]] kaj [[Karl Schönherr]] kaj edzigis Luise Herzleier, kiu aktorinis ĉe [[ferdinand Exl|Exl-trupo]]. Sekve la plejmulto de liaj verkoj ĝuis ensceniĝon fare de la exl-anoj en Innsbruck kaj [[Vieno]]. Liaj dramoj kaŭzis multajn skandalojn. Post prezentiĝo la komedio ''Das Gnadenbild'' estis malpermesita en 1909, pro maldigno antaŭ doktrinoj kaj institucioj de la [[katolika Eklezio|Eklezio]], fare de cenzuristoj en [[tirolo (regiono)|Tirolo]] kaj [[Vorarlberg]]; en [[Graz]] kaj [[Linz]] ĝi elvokis akrajn protestojn.<ref>Barbara Hoiß, Sandra Unterweger: "Ein Lokalaugenschein in Tirol 1900–1950." Ĉe: Stefan Neuhaus, Johann Holzner (eld.): ''Literatur als Skandal: Fälle – Funktionen – Folgen.'' Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 978-3-525-20855-7, p. 314–343.</ref> ''Der Mönch und die Sünderin'' havis ĝis 1930 nur kvin enscenigojn en Vieno antaŭ nepluludo post interveno de klerikaj cirkloj. La verko ''In unserem Weinberg liegt ein Schatz'', kie Brix priridigas policanojn, kialigis la intertempan maldungigon de la aŭtoro mem kaj lian frupensiigon en 1934. Sed plej konataj iĝis liaj novaranĝoj de popularaj intrigoj, ekz. ''Der Graf von Schroffenstein'' kaj ''Die Räuber am Glockenhof''. Ĉi-lastan aĵon oni ofte spekti povas en la ofertaro de laikaj trupoj. Grandan sukceson ĝi havis ekz. okaze de "Rittner Sommerspiele" aŭ "Tiroler Volksschauspiele" en [[Telfs]]. == Verkoj== * ''Der dürre Baum.'' Tragedio en tri aktoj, 1910 * ''Das Gnadenbild'' (pli malfrua titolo: ''Das Jungfernweh''). Komedio en kvar aktoj, 1911 * ''Ans Vaterland, ans teure ....'' 1914 * ''Das Kartenhaus'' (kroma titolo: ''Die Unkeuschheit''). Tragedio en tri aktoj, 1915 * ''Der unsinnige Donnerstag.'' Komedio en tri aktoj, 1918 * ''Grotesken: Die Ehebrecherin, Ein ernstes Spiel, Der ersehnte Tag, Abrechnung, Die böse Stunde.'' Kvin intrigo en po unu akto, 1922 * ''Der Götze.'' Kamparana tragedio en tri aktoj, 1924 * ''Das Götzenbild. Ein Priesterdrama''. 1924 * ''Balduin und Filimunde'' (kroma titolo: ''Filimunde, die Mörderin''). Tragika komedio en kvin aktoj. 1926 * ''Spiritus.'' Tragika komedio en kvar aktoj. 1928 * ''Der Mönch und die Sünderin. Ein dramatischer Roman in 21 Kapiteln.'' 1930 * ''Laßt andere für uns sorgen!. Eine Schmarotzerkomödie in 5 Aufzügen.'' 1930 * ''Im Namen der Gerechtigkeit.'' Tri aktoj. 1931 * ''In unserem Weinberg liegt ein Schatz.'' 1932 * ''Das Gottesurteil zu Sigmundsberg oder das Haupt des Enthaupteten.'' 1933 * ''Der Graf von Schroffenstein oder das Wiederfinden in der Totengruft.'' 1933 * ''Die Räuber vom Glockenhof.'' 1934 * ''Ein Kuß, ein Schicksal.'' Komedio. 1935 * ''Der Bauernrebell''. 1936 * ''Don Johannes.'' Komedio. 1937 * ''Das Opfer.'' Tragedio. 1943 == Literatur0 == * [https://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=TLL:2:0::::P2_ID:70 Rudolf Brix] ĉe Tirola literaturleksikono, Forschungsinstitut Brenner-Archiv * [https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Rudolf_Brix informoj en Viena historileksikono] == Notoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Brix, Rudolf}} [[Kategorio:Policistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj dramistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Mortintoj en 1953]] [[Kategorio:Tirolanoj]] hojz9fcqvfyrpwy2hn8vxuvspufvu56 0 848313 9347545 9006723 2026-04-04T19:25:20Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Anti_PKI_Literature.jpg|Anti_PKI_Literature.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Anti PKI Literature.jpg|]] 9347545 wikitext text/x-wiki La '''Indonezia amasmurdaro''', ankaŭ konataj kiel la '''indonezia genocido''', la '''indonezia komunista elpurigo''' aŭ la '''tragedio de 1965''' ({{Lang-id|'''Pembantaian di Indonesia 1965–1966'''}}) estis [[Kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisma]] [[Politika purigo|elpurigo]], kiu daŭris de oktobro 1965 ĝis marto 1966. La plej ofta takso de la nombro da mortoj estas 500,000 ĝis 1 miliono da homoj <ref name="amnesty.nl">[https://www.amnesty.nl/actiecentrum/acties/schrijfactie-indonesie-straffeloosheid-voor-massamoorden-1965-1966 Schrijfactie Indonesië: straffeloosheid voor massamoorden 1965-1966], ''[[Amnesty International]]''</ref>. La viktimoj estis membroj de la [[Komunista Partio de Indonezio]] (PKI), civitanoj kiuj apogis [[Komunismo]]n aŭ estis ŝajnaj de esti [[Politika maldekstro|maldekstruloj]], virinoj de la Garwani-organizaĵo kiuj laboris por [[virinaj rajtoj]] kune kun la Komunista Partio, kaj membroj de la [[Ĉinoj|ĉinaj]], [[Kristanismo|kristanaj]] kaj [[Islamano|islamanaj]] malplimultoj. La krimintoj estis partoj de la indonezia armeo kaj speciale formitaj milicoj sub la komando de generalo kaj poste prezidanto [[Suharto]]. Interalie, ĉirkaŭ miliono pli da homoj estis arestitaj kaj malliberigitaj <ref>{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/08/07/indonesia-again-silences-1965-massacre-victims|title=Indonesia Again Silences 1965 Massacre Victims|last=Kine|first=Phelim|date=2017|website=[[Human Rights Watch]]|publisher=|quote=Over the next few months, at least 500,000 people were killed (the total may be as high as one million). The victims included members of the Communist Party of Indonesia (PKI), ethnic Chinese, trade unionists, teachers, activists, and artists.}}</ref>. La abomenaĵoj, foje priskribitaj kiel [[genocido]] <ref>{{cite book|editor-last=Totten|editor-first=Samuel|date=2004|title=Teaching about Genocide: Approaches, and Resources|last=Cribb|first=Robert|chapter-url=https://books.google.com/books?id=LoQo50YPzTUC&pg=PA133|chapter=Case Study 4: The Indonesian Genocide of 1965-1966|pages=133–143|publisher=Information Age Publishing|isbn=1-59311-074-X}}</ref><ref name=":0">{{cite journal|last1=Leksana|first1=Grace|date=16 June 2020|title=Collaboration in Mass Violence: The Case of the Indonesian Anti-Leftist Mass Killings in 1965–66 in East Java|journal=Journal of Genocide Research|volume=23|issue=1|pages=58–80|doi=10.1080/14623528.2020.1778612|s2cid=225789678|doi-access=free}}</ref> aŭ [[politicido]] <ref>{{cite web|last1=Roosa|first1=John|title=The 1965–66 Politicide in Indonesia: Toward Knowing Who Did What to Whom and Why|url=http://aparc.fsi.stanford.edu/southeastasia/events/1965-66-politicide-indonesia-toward-knowing-who-did-what-whom-and-why|website=Stanford|accessdate=2023-12-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214002350/https://aparc.fsi.stanford.edu/southeastasia/events/1965-66-politicide-indonesia-toward-knowing-who-did-what-whom-and-why|archivedate=2018-12-14}}</ref><ref>{{cite web|title=The Indonesian Politicide of 1965–66: How Could it Have Happened?|url=https://www.maastrichtuniversity.nl/events/indonesian-politicide-1965-66-how-could-it-have-happened|publisher=Maastricht University}}</ref>, estis instigitaj fare de la indonezia armeo sub Suharto. La elpurigo komenciĝis post malsukcesa [[puĉo]] de grupo de soldatoj en la indonezia armeo. Armeoficialuloj sciigis ke la Komunista Partio de Indonezio estis malantaŭ la puĉo, kaj kontraŭkomunistaj manifestacioj kaj perfortaj strattumultoj tuj komenciĝis. Politikistoj kaj armea personaro identigita kiel komunistoj estis forigitaj de siaj postenoj kaj malliberigitaj, kelkaj tuj murditaj. Militfortoj estis senditaj al la urbocentroj, kie ili arestis kaj murdis ĉiun komunistan aktivulon, kun la helpo de la lokaj loĝantoj. En [[Orienta Javo]] kaj [[Balio (provinco)|Balio]], la plej multaj el la murdoj estis faritaj fare de membroj de la [[Junulara asocio|junulara movado]] de la reganta partio. La elpurigo laŭlitere eliminis la komunistan partion en Indonezio, kiu malfortigis la potencon de la tutmonda komunista movado kaj influis la [[Malvarma milito|Malvarman Militon]]. La perfortaj okazaĵoj kaŭzis la eksiĝon de prezidanto [[Sukarno]], kiu estis devigita transdoni siajn potencojn al [[Suharto]], kiu siavice gvidis la "Novan Ordon" en Indonezio, kromnomo por serio de vastaj ŝanĝoj kiuj kondukis al [[Totalismo|totalisma]] regado en la lando. Post la ampleksa detruo de la Komunista Partio, la [[diktaturo]] de generalo Suharto komenciĝis en 1966. Suharto anstataŭigis la ŝtatfondinton Sukarno kaj regis ĝis 1998. La versio, ke la PKI respondecis nur pri la puĉo kaj la amasmurdo kiel "savo de la patrujo" formis specon de [[fonda mito]] por la reĝimo de Suharto kaj ĝia ŝtatideologio de la "Nova Ordo" ( ''Orde Baru'' ). Tial, ĝis 1998, ajna kritiko de la oficiala versio de la okazaĵoj estis malpermesita. Nuntempe estas certe, ke la puĉo-akuzoj kontraŭ la PKI estis malveraj; tamen, la realaj respondecoj estas neklaraj. Ĝis nun okazis nek krima enketo pri la okazaĵoj nek sendependaj registaraj esploroj. Prefere, la okazaĵoj estas rigarditaj en oficiala indonezia [[historiografio]] kiel heroaj faroj kiuj helpis protekti la landon kontraŭ komunismo. Sekve, kelkaj el tiuj implikitaj en la murdoj ankoraŭ fanfaronas pri siaj agoj ĝis hodiaŭ, dum homoj kiuj estis erare akuzitaj kaj persekutitaj tiam ankoraŭ portas la makulan stigmon de la iama "[[politika malliberulo]]", ekzemple tra stampo sur sia [[identigilo]]. Ili estas malfavorataj kaj diskriminaciitaj en diversaj manieroj en la ĉiutaga vivo <ref>{{cite news|last=Varagur|first=Krithika|date=23 October 2017|title=Indonesia Revives Its Communist Ghosts|url=https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2017-10-23/indonesian-military-stirs-communist-fears-for-political-advantage|work=U.S. News & World Report|access-date=23 October 2017}}</ref>. La okazaĵoj de la elpurigo ne estas menciitaj en la plej multaj lernolibroj en Indonezio, kaj raportoj pri ili estis cenzuritaj dum la regado de Suharto, kiu dum sia regado kreskigis inter la loĝantoj timon de la "komunisma minaco", ĝenerala uzita en la lando eĉ nuntempe. [[Usono]] neis ajnan rilaton al la eventoj, sed en 2017 dokumentoj estis rivelitaj laŭ kiuj estis profundaj ligoj inter kontraŭkomunismaj armeaj oficiroj kaj [[CIA|CIA-]] personaro, kiuj trejnis pli ol 1 200 indoneziajn oficirojn, inkluzive de altranga armea personaro, kaj ankaŭ provizis la indonezian militistaron kun armiloj, financa helpo, kaj nomlistoj de suspektitaj komunistaj agentoj <ref name=":0" /><ref name="Bevins2020">{{cite book|last1=Bevins|first1=Vincent|title=The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World|date=2020|publisher=PublicAffairs|isbn=978-1-5417-4240-6}}</ref><ref>{{Cite book|section=Indonesia|title=Military Assistance Training in East and Southeast Asia|date=February 16, 1971|location=Washington DC|publisher=US Government Printing Office|page=18|hdl=2027/uc1.b3605665?urlappend=%3Bseq=440}}</ref>. Pintsekreta CIAa raporto de 1968 deklaris ke la amasmurdaro "rangas kiel unu el la plej malbonaj amasmurdoj de la 20a jarcento, kune kun la [[Granda purigo|sovetiaj elpurigoj de la 1930aj jaroj]], la [[Holokaŭsto|naziaj amasaj murdoj]] dum la [[Dua Mondmilito]] kaj la Maoista sangoverŝado ([[amasmortigo de farmigantoj en Popola Respubliko Ĉinio]]) de la frua 1950aj jaroj." <ref name="Blumenthal2">Mark Aarons (2007). "[https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&pg=PA69 Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide]." In David A. Blumenthal and Timothy L. H. McCormack (eds). ''[http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? (International Humanitarian Law).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160105000000/https://web.archive.org/web/20160105053952/http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance |date=2016-01-05 }}'' Martinus Nijhoff Publishers. {{ISBN|90-04-15691-7}} p.&nbsp;[https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&pg=PA81 81].</ref><ref name="David F. Schmitz 2006 48-492">{{cite book|author=David F. Schmitz|title=The United States and Right-Wing Dictatorships, 1965–1989|year=2006|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.com/books?id=1EV440YU6toC&pg=PA48|pages=48–9|isbn=978-0-521-67853-7}}</ref> == Fono == La prezidanteco de [[Sukarno]] en Indonezio estis bazita sur la "Nasakom" principo ([[naciismo]], [[religio]], kaj [[komunismo]]) kiu kreis ekvilibron inter la ĉefaj korpoj kiuj funkciigis en la lando: la indonezia armeo, la Komunista Partio de Indonezio kaj la religio de [[Islamo]]. La Komunista Partio de Indonezio iĝis tre populara, kaj Sukarno ankaŭ apogis ĝin. Ĝi estis la tria plej granda komunista partio en la mondo, kun proksimume 300,000 kartoportantaj komunistoj ([[:en:Card-carrying_communist|en]]) kaj proksimume du milionoj da registritaj partianoj. La partio gajnis 16% de la voĉoj en la baloto de 1955 kaj 30% de la voĉoj en Orienta Javo. La partio provis reformi la distribuadon de tero en la lando (do antaŭenigi [[Agrara reformo|agraran reformon]]), kiu minacis la kapitalistojn kaj interalie prezentis minacon al la socia statuso de islamaj klerikoj. Sukarno reklamis [[Marksismo|marksisman]] ideologion, renkontiĝis kun [[Zhou Enlai]], la Ĉefministro de la [[Ĉinio|Ĉina Popola Respubliko]], kaj ĉe la konferenco de la [[Movado de Nealiancitaj Landoj|Ne-aliancaj Ŝtatoj]] en [[Kairo]] en oktobro 1964 deklaris ke li intencis "movigi indonezian politikon maldekstren" kaj neŭtraligi kontraŭkomunismajn elementojn en la armeo, kiuj kontraŭstaris tiun ĉi politikon. La politiko de Sukarno kaŭzis zorgon en [[Usono]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]], kaj ili aktivigis spionagentejojn kiuj disponigis armean kaj ekonomian subtenon al kontraŭkomunistaj komandantoj en la indonezia armeo, instigante ilin por agi kontraŭ la landa komunista partio kaj ĝenerale kontraŭ maldekstruloj en la lando. == Puĉo la 30-an de septembro 1965 (G30S/PKI) == [[Dosiero:Suharto_at_funeral.jpg|eta|Generalmajoro [[Suharto]], en la fronto, ĉe la entombigo de kvin el la oficiroj mortigitaj la 30-an de septembro 1965]] Ene de la indonezia armeo ekzistis lukto inter la subtenantoj de Sukarno kaj liaj kontraŭuloj. La 30-an de septembro 1965, grupo de soldatoj kidnapis kaj ekzekutis ses altrangajn armeoficirojn. Tiu ĉi grupo poste estis nomita la "Movado de la 30-a de septembro". La soldatoj anoncis en la amaskomunikilaro, ke ili estas subtenantoj de Sokarno, kaj ke ili faris la agon por malhelpi militan puĉon kontraŭ li. Sukarno mem retiriĝis de la ago kaj rifuzis kunlabori kun la membroj de la grupo. Ili transprenis la prezidentan palacon kaj provis transpreni la centran komunikadokonstruaĵon en [[Ĝakarto]], sed kapitulacis al la bataliono de la strategia komando de la armeo, kiu estis komandita fare d [[generalmajoro]] [[Suharto]]. Suharto rapidis por preni ordonrajton pri la militfortoj, kaj disigis soldatojn tra la lando por malhelpi la disvastiĝon kaj influon de la "Movado de la 30-a de septembro", kiun li priskribis kiel "danĝeron por la nacio". La 5-an de oktobro komenciĝis la propaganda kampanjo de Suharto kontraŭ la Komunista Partio de Indonezio. Laŭ li, la partianoj estis malantaŭ la militprovo de puĉo, kaj intencas fari [[amasmurdo]]n de siaj kontraŭuloj. Suharto kaj lia militteamo cirkulis bildojn kaj terurajn priskribojn de la oficiroj kiuj estis murditaj per torturo. La Komunista Partio neis la akuzojn, sed senrezulte. La streĉiteco kaj malamo en indonezia socio, kiuj estis subpremitaj tra la jaroj, erupciis tuj kaj kaŭzis ondon de perforto instigita fare de la militistaro kaj la pastraro specife kontraŭ membroj de la Indonezia Komunista Partio. == Politika purigado == La militfortoj forigis de iliaj pozicioj ŝtatoficistojn kaj armeajn oficirojn kiuj estis konsideritaj identiĝi kun la Komunista Partio. Sukarno-lojaluloj estis forpelitaj de la parlamento kaj la registaro. Ĉefoj de la Komunista Partio tuj estis arestitaj, kaj kelkaj estis tuj ekzekutitaj. Milita personaro organizis manifestaciojn en [[Ĝakarto]], dum kiuj la domo de la Komunista Partio estis [[Brulatenco|brulatencita]] la 8-an de oktobro. En multaj kazoj, armea personaro kiu identiĝis kun la Komunista Partio estis murdita fare de siaj kolegoj. Inter la armea personaro kiu estis ekzekutita estis ankaŭ la komandanto de la Indonezia Aera Forto. Ene de kelkaj tagoj, kontraŭkomunismaj [[Junulara asocio|junularaj]] kaj [[studentorganizaĵo]]j estis establitaj en Indonezio kiuj agis kontraŭ maldekstruloj. En Ĝakarto kaj [[Okcidenta Javo]], pli ol 10,000 maldekstremaj aktivuloj estis arestitaj. Komence de oktobro, la armeo ordonis fermi ĉiujn gazetojn aligitajn kun la maldekstremaj partioj, kaj la 18-an de oktobro 1965, la landa Komunista Partio estis malpermesita en Indonezio. Pintaj PKI-gvidantoj estis ĉasitaj kaj arestitaj: pinta PKI-gvidanto Njoto ([[:en:Njoto|en]]) estis pafita la 6an de novembro, PKI-gvidanto Dipa Nusantara Aidit ([[:en:D._N._Aidit|en]]) la 22an de novembro, kaj PKI vicprezidanto M.H. Lukman ([[:en:M.H._Lukman|en]]) baldaŭ post <ref>Nathaniel Mehr, ''Constructive Bloodshed in Indonesia: The United States, Great Britain and the Mass Murders in Indonesia 1965-1966'' </ref>. == Masakroj kaj amasmurdoj == La sistema amasmurdo komenciĝis en oktobro 1965; depende de taksoj, 500,000 ĝis 3 milionoj da homoj iĝis viktimo <ref name="Indonesia's killing fields">[http://www.aljazeera.com/programmes/101east/2012/12/2012121874846805636.html Indonesia's killing fields] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150214000000/https://web.archive.org/web/20150214005113/http://www.aljazeera.com/programmes/101east/2012/12/2012121874846805636.html |date=2015-02-14 }}. Al Jazeera, 21 December 2012. Retrieved 24 January 2016.</ref><ref>{{cite book|last1=Gellately|first1=Robert|last2=Kiernan|first2=Ben|author-link2=Ben Kiernan|date=July 2003|title=The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective|url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-regional-history/specter-genocide-mass-murder-historical-perspective|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=[https://books.google.com/books?id=k9Ro7b0tWz4C&pg=PA290 290–291]|isbn=0-521-52750-3|access-date=19 October 2015}}</ref>. Multaj el la [[Masakro|masakroj]] okazis en oktobro 1965 en [[Ĝakarto]], [[Centra Javo|Centra]] kaj Orienta Javo kaj [[Balio (provinco)|Balio]]. Armea propagando portretis la komunistojn kiel malbonulojn, kaj instigis indoneziajn civilulojn por damaĝi ilin. La armeo organizis, trejnis kaj liveris municion al civilaj grupoj kaj lokaj milicoj tra la lando. Prezidanto [[Sukarno]] vokis al la armeo ĉesigi ĝian implikiĝon en mortigado de la komunistoj, sed vane. Direkte al la fino de oktobro, devotaj [[Islamano|islamanoj]] ankaŭ komencis murdi komunistojn, asertante ke estis ilia devo purigi Indonezion de [[ateismo]]. En pluraj kazoj, devotaj islamanoj masakris la islaman malplimulton de la Abangan origino, kiu kombinas moderan islamon kun [[Hinduismo|hinduismaj]] kutimoj, el kiuj kelkaj estis membroj de la Komunista Partio <ref name="Ricklefs 1991, p. 288">Ricklefs (1991), p. 288.</ref>. En kelkaj kazoj, la Usona Ambasado en Ĝakarto mem provizis la militistaron per listoj de miloj da membroj de la Komunista Partio kaj de aliaj maldekstremaj partioj, kiuj estis markitaj kiel celoj <ref name="Atlantic2017">{{cite news|last=Bevins|first=Vincent|date=20 October 2017|title=What the United States Did in Indonesia|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2017/10/the-indonesia-documents-and-the-us-agenda/543534/|work=The Atlantic}}</ref>. La plej multaj el la viktimoj estis membroj de la Komunista partio, civitanoj kiuj apogis Komunismon aŭ estis suspektindaj de esti [[Politika maldekstro|maldekstruloj]], kaj inter ili la virinoj de la Garwani-organizaĵo kiuj laboris por [[virinaj rajtoj]] kune kun la Komunista Partio. La viktimoj estis plejparte malriĉaj aŭ de la [[meza klaso]], inkluzive de farmistoj, laboristoj, studentoj, instruistoj, [[artisto]]j kaj ŝtatoficistoj. Plejofte ili estis ekzekutitaj per pafado, sed kelkaj estis murditaj per [[torturo]] aŭ per glavo, kaj la kadavroj estis mutilitaj. La domoj de la viktimoj estis prirabitaj kaj transdonitaj al la armeo. La islamanoj en Indonezio ankaŭ faris masakrojn, krimfajron kaj tumultrabadon kontraŭ la [[Ĉinoj|ĉinaj]] kaj [[Kristanismo|kristanaj]] malplimultoj en la lando. Dum la historio de Indonezio ne maloftas la [[ĉinfobio|malamo al la ĉinoj]], kaj tiutempe iuj indonezianoj asertis ke "la ĉinoj estas la disvastigantoj de la [[pesto]] de komunismo kaj la agentoj de Popola Ĉinio kiu aspiras transpreni Indonezion kun ilia helpo kaj kun la helpo de la Indonezia Komunista Partio." Ekde decembro 1965 tra 1966, la revuo [[Time]] raportis:<blockquote>"Miloj da membroj de la Komunista Partio de Indonezio kaj iliaj familioj estas laŭdire murditaj fare de armeunuoj post esplordemandado en malliberejoj. Bandoj de islamanoj armitaj per glavoj ŝteliras en la hejmojn de komunistoj nokte kaj mortigas tutajn familiojn. En vilaĝoj en Orienta Javo ili metis islamajn bandojn metis la kapojn de la viktimoj sur stangojn kaj marŝis kun ili tra la vilaĝoj. La mortigo estis tiom granda, ke la forigo de la korpoj kreis severan sanitaran problemon en Orienta Javo kaj [[Norda Sumatro]], kie la odoroj de la kaduka karno ŝvebis tra la humida aero. Homoj vizitantaj tiujn areojn raportis riverojn kaj riveretojn plenaj de kadavroj."</blockquote>La masakroj ĉie en Indonezio, kun la escepto de Javo, daŭris ĝis marto 1966, kiam ekzistis preskaŭ neniuj komunistaj suspektatoj netuŝitaj. En [[Javo]] restis ĉirkaŭ 80 komunistoj kiuj formis armitan [[milico]]n sub la gvido de Mabe Soro, kaj batalis decideme kontraŭ la armeo, sed en batalo kontraŭ la indonezia armeo la 4-an de marto 1967, Soro kaj ĉiuj membroj de la milico estis mortigitaj. == Taksoj de la nombro de murdigitoj kaj malliberigitoj == Tra la jaroj, diversaj taksoj estis donitaj koncerne la nombron da mortintoj. En decembro 1965, la mortnombro estis taksita je 100,000. La ofta takso estas ke inter duonmiliono kaj miliono da homoj estis mortigitaj en la tumultoj. La nombro de mortintoj ne estas precize konata, ĉar en la momento de la eventoj preskaŭ neniuj internaciaj ĵurnalistoj ĉeestis en Indonezio, kaj ankaŭ ĉar la registaro trudis pezan [[cenzuro]]n al gazetaraj raportoj. La masakroj ne estis esploritaj fare de internaciaj aŭtoritatoj ĉar ili okazis ĉe la apogeo de la [[Malvarma milito]], en tempo kiam timo de komunismo regis en [[Okcidenta civilizo|Okcidento]]. Politika sciencisto [[Benedict Anderson]] estis unu el la esploristoj kiuj provis taksi la mortnombron. En 1966 li taksis, ke estis 200 000 mortintoj, sed en 1985 li publikigis reviziitan takson, laŭ kiu inter duonmiliono kaj miliono da homoj estis mortigitaj. Tiu ĉi takso estas akceptita de la plej multaj historiistoj. Arestoj kaj malliberigo daŭris dum dek jaroj post la elpurigo. Kiam la masakro okazis en 1965-1966, Amnestio Internacia ankoraŭ havis neniujn rimedojn por kontroli la okazaĵojn kun siaj propraj enketistoj. Unua surloka enketo estis farita en 1975. Laŭ raporto de [[Amnestio Internacia]] de 1977, proksimume miliono da homoj suspektitaj pri [[komunismo]] estis arestitaj kaj malliberigitaj, el tiuj post jardeko restis almenaŭ 55,000 homoj malliberigitaj sen proceso aŭ kondamno. Laŭ deklaro de la indonezia registaro, inter 1981 kaj 1990, en la lando loĝis inter 1,6 kaj 1,8 milionoj da homoj, kiuj antaŭe estis arestitaj pro subteno de komunismo. La arestitaj komunistoj estis malliberigitaj en malliberejoj kaj koncentrejoj, kie ili estis tenitaj dum longa tempo en malhumanaj kondiĉoj, pridemanditaj kun severa torturo kaj okupiĝis pri [[Trudlaboro|punlaboro]]. Multaj ne postvivis la areston, kaj mortis kiel rezulto pro [[Malsufiĉa nutrado|subnutrado]] aŭ [[perforto]]. Kaj viroj kaj virinoj suferis de [[Seksatenco|seksperforto]] kaj [[seksa perforto]] dum sia aresto. Kelkaj el ili estis liberigitaj nur post ĉirkaŭ 30 jaroj. Post estado liberigitaj de aresto, ili ofte estis poziciigitaj sub [[hejmaresto]]n aŭ senditaj al [[Prizonkolonio|punkolonio]], kaj ili kaj iliaj familianoj estis malpermesitaj iĝi ŝtatoficistoj. == Internaciaj reagoj == En la okuloj de la Okcidento, la mortigoj kaj elpurigoj estis viditaj kiel venko super [[komunismo]] en la mezo de la Malvarma Milito. Okcidentaj registaroj kaj granda parto de la amaskomunikilaro preferis [[Suharto]]n kaj la "Novan Ordon" super la maldekstrema registaro de Sukarno. Multaj raportoj en la okcidentaj amaskomunikiloj donis laŭvorte la mesaĝojn de la indonezia armeo, kiu malgravigis la respondecon de la armeo por la mortigoj kaj asertis ke la plej granda parto de ili okazis kiel eksplodoj de "spontana perforto" flanke de la civitanoj. Komence de la okazaĵoj, [[Sovetunio]] kondamnis la amasarestojn de la komunistoj en Indonezio, kaj poste kondamnis la [[masakro]]jn kaj priskribis ilin kiel "tragikan okazaĵon, ekstreman kazon de [[rasismo]] kaj [[militarismo]]." La registaro de [[Ĉinio]] ankaŭ deklaris ke tiuj estis "ŝokaj kaj diablaj krimoj, senprecedencaj en historio." Pliaj kondamnoj estis esprimitaj de [[Jugoslavio]], [[Albanio]] kaj [[Nord-Koreio]]. Tiutempe, la [[Unuiĝintaj Nacioj]] ne kondamnis la masakrojn. Unu el la malmultaj politikistoj en la Okcidento kiu kondamnis la okazaĵoj estis [[Robert F. Kennedy|Robert Kennedy]], kiu diris: "Ni eliris kontraŭ la nehomecaj masakroj faritaj fare de la [[nazio]]j kaj la komunistoj. Ĉu ni ankaŭ iros kontraŭ la nehoma masakro en Indonezio, kie pli ol 100,000 komunistoj estis ne la murdintoj, sed la viktimoj?" == Eksterlanda implikiĝo == [[Usono]] neis ajnan rilaton al la eventoj, sed en 2017 dokumentoj estis malkaŝitaj laŭ kiuj estis profundaj ligoj inter kontraŭkomunismaj oficiroj en la indonezia armeo kaj [[CIA|CIA-]] personaro, kiuj trejnis pli ol 1 200 indoneziajn oficirojn, inkluzive de altranga armea personaro, kaj ankaŭ provizis la armeon per armiloj, financa helpo, kaj listoj de miloj da komunistaj aktivuloj <ref name=":0" /><ref name="Bevins2020" />. Dum la eventoj, Usono, [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] kaj [[Aŭstralio]] kunlaboris en propagando kaj [[psikologia milito|psikologia militado]] kontraŭ la maldekstruloj kaj la Komunista Partio de Indonezio <ref>{{Cite journal|last=Kim|first=Jaechun|date=2002|title=U.S. Covert Action in Indonesia in the 1960s: Assessing the Motives and Consequences|journal=Journal of International and Area Studies|volume=9|issue=2|pages=63–85|jstor=43107065|issn=1226-8550}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-07-20|title=Judges say Australia complicit in 1965 Indonesian massacres|url=https://www.abc.net.au/news/2016-07-21/1965-indonesian-mass-killings-were-crimes-against-humanity/7647274|access-date=2021-01-14|website=www.abc.net.au|language=en-AU}}</ref><ref name="Lashmar2021">{{cite news|last1=Lashmar|first1=Paul|last2=Gilby|first2=Nicholas|last3=Oliver|first3=James|date=October 17, 2021|title=Slaughter in Indonesia: Britain's secret propaganda war|url=https://www.theguardian.com/world/2021/oct/17/slaughter-in-indonesia-britains-secret-propaganda-war|work=The Observer}}</ref>. == Postsekvoj == La membroj de la taĉmento kiu provis militan puĉon la 30-an de septembro 1965 estis kaptitaj, procesitaj kaj ekzekutitaj. Kiel jam dirite, la prezidanteco de [[Sukarno]] estis bazita sur la "Nasakom" principo kiu kreis ekvilibron inter la ĉefaj korpoj kiuj funkciigis en la lando: la indonezia armeo, la Komunista Partio de Indonezio kaj la religio de [[Islamo]]. La okazaĵoj de la masakro renversis ĉi tiun ekvilibron, efike eliminante la Komunistan Partion. Sekve de la okazaĵojn, Sukarno estis devigita transdoni siajn potencojn al [[Suharto]], kiu gvidis la "Novan Ordon" en Indonezio, moknomo por serio de grandskalaj ŝanĝoj kiuj kondukis al [[Totalismo|totalisma]] regado en la lando. En 1975, la indonezia armeo invadis [[Orienta Timoro|Orientan Timoron]], kie perforta kaj brutala [[orient-timora genocido|genocido]] estis okazigita, en agadotipo simila al la elpurigo de la komunistoj. Inter la loĝantaro restis malmultaj kiuj subtenis komunismon aŭ estis membroj de partio, kaj ili estis dum longa tempo sub la gvatado de la sekurecaj aŭtoritatoj. Aktuale je la komenco de la [[21-a jarcento]], Ili daŭre estas en la " [[listo|nigra listo]] " kaj estas malpermesite labori en la ŝtatservo kaj en kelkaj aliaj profesioj. Diskutoj pri la masakro kaj la okazaĵoj rilataj al ĝi estas konsiderataj [[tabuo]]j en la indonezia socio eĉ nuntempe. En 1999, prezidanto [[Abdurrahman Wahid]] provis resendi komunistajn aktivulojn al Indonezio kaj doni al la partio renovigitan [[Legitimeco|legitimecon]], sed tiu provo estis blokita fare de la islamaj gvidantoj kaj armeaj komandantoj de la lando. La okazaĵoj de la elpurigo ne estas menciitaj en la plej multaj lernolibroj en Indonezio, kaj raportoj pri ili estis cenzuritaj dum la regado de Suharto, kiu dum sia regado kreskigis inter la loĝantoj timon de la "komunisma minaco", ĝenerala en la lando eĉ nuntempe. En 2009, la indonezia parlamento establis "Vero kaj Repaciĝo-Komisionon" por esplori la mortigojn, sed ĝiaj agadoj estis suspenditaj baldaŭ post, per ordo de la indonezia kasacia kortumo. La elpurigo de la komunistoj en Indonezio estis signifa turnopunkto en la [[Malvarma milito|Malvarma Milito]]. Sur lia ascendo al potenco, Suharto efektivigis [[Kapitalismo|kapitalisman]] politikon en la lando, sub la konsilado de ekonomiistoj kiuj studentiĝis ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Berkelio]] kaj financita fare de la [[Ford Fondaĵo]]. En novembro 2015, la indonezia registaro estis jurprocesita ĉe la [[Internacia Puna Kortumo]] en [[Hago]] fare de [[Homaj rajtoj|homaj-rajtoj-]] aktivuloj pro [[Krimoj kontraŭ la homeco]]. En julio 2016, la estro de la tribunalo Zac Jacob legis la rezultojn de la enketo, laŭ kiu Indonezio rekte respondecas pri la eventoj kaj kulpas pri krimoj kontraŭ la homaro. La tribunalo akuzis Suharto'n je disvastigado de malvera propagando kaj instigado al la mortigoj, kaj finis ke la masakro "estis intencita por detrui parton de la enloĝantaro kaj povas esti klasifikita kiel [[genocido]]." La raporto inkludis aliajn gravajn rezultojn, inkluzive de la malliberigo kaj sklavigo de loĝantoj en [[Koncentrejo|koncentrejoj]], senkompata torturo, sistema seksa perforto kaj [[Malaperigo|malaperigoj]]. Indonezio malaprobis la [[Verdikto|verdikton]] de la tribunalo, kaj la indonezia ministro pri defendo diris ke la okazaĵoj "estas neniu de ilia afero., ili ne estas niaj superuloj kaj Indonezio havas propran juran sistemon. "La Internacia Puna Kortumo havas neniun leĝan aŭtoritaton, kaj ĝiaj juĝoj ne estas devigaj. == Kultura heredaĵo - libroj kaj filmoj == Dum multaj jaroj la elpurigoj de 1965 estis konsideritaj [[tabuo]] en indonezia socio, kaj dum la 30 jaroj da la regado de [[Suharto]], cenzuro estis trudita al iu publikaĵo pri tiu temo. Post tio, kelkaj libroj kaj [[Dokumentario|dokumentarioj]] estis publikigitaj priskribante la okazaĵojn kaj citante la vortojn de la pluvivantoj. La dokumentarioj "''The Act of Killing''" <ref>Macaulay, Scott (17 February 2014). [http://filmmakermagazine.com/84443-the-act-of-killing-wins-documentary-bafta-director-oppenheimers-speech-edited-online/ The Act of Killing Wins Documentary BAFTA; Director Oppenheimer's Speech Edited Online]. magazino ''Filmmaker.'' Retrieved 12 May 2015.</ref> kaj "''View of Silence''" inkluzivas [[Intervjuo|intervjuojn]] kun homoj kiuj partoprenis en masakroj, same kiel la rakonton de funebra familio, kiu provas atingi la radikon de la okazaĵoj. En unu el la scenoj en la filmo, soldatoj kiuj partoprenis en la masakroj estas intervjuitaj, 50 jarojn post la okazaĵoj, kaj ili daŭre fiere priskribas kiel ili torturis kaj murdis homojn kiuj estis suspektitaj esti komunistoj. Kelkaj el tiuj eventoj estis priskribitaj en la populara romano kaj filmo ''[[The Year of Living Dangerously]]'', kiu estis malpermesita en Indonezio ĝis 1999. La romano estis verkita de la aŭstraliano Christopher Koch en 1978 kaj transformita en filmon de [[Peter Weir]] en 1982. La filmo ĉefroligis [[Mel Gibson]] kaj [[Sigourney Weaver]], inter aliaj aktoroj. Malgranda parto de la okazaĵoj estas montrita en la filmo " ''A Year in the Shadow of Danger'' ", de 1982. Antaŭ tiu filmo estis malpermesita de projekcio en Indonezio ĝis 2000. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.tribunal1965.org/en/final-report-of-the-ipt-1965/ Final Report of the IPT 1965: Findings and Documents of the IPT 1965]. International People's Tribunal 1965. * [https://www.nytimes.com/2015/09/30/opinion/suhartos-purge-indonesias-silence.html?_r=0 Suharto's Purge, Indonesia's Silence]. [[:en:Joshua_Oppenheimer|Joshua Oppenheimer]] for ''[[:en:The_New_York_Times|The New York Times]]'', 29 September 2015. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Politikaj kaj kulturaj purigoj]] [[Kategorio:Masakroj]] [[Kategorio:Amasmurdoj]] [[Kategorio:Konfliktoj de la Malvarma milito]] [[Kategorio:Historio de Indonezio]] [[Kategorio:Krimoj kontraŭ la homaro]] [[Kategorio:Genocido]] knzccsqp508alxboagce7kh82excf00 0 852042 9347775 9248032 2026-04-05T05:44:28Z Sj1mor 12103 9347775 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |emblemo=Etxepare Euskal Institutua.jpg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES-PV |Mapo en angulo=Donostio |situo sur mapo=Centra Donostio |zomo=13 }} [[Dosiero:Lingue_vasconum_primitiae.gif|eta|La kovrilo de ''Lingue vasconum primitiae'' la unua publikigita libro en la eŭska lingvo, kiu estis publikigita en [[1545]].]] La '''Eŭska Instituto Etxepare''' ('''EIE''', {{lang-eu|Etxepare Euskal Institutua}}) estas publika agentejo kiu funkcias kiel kultura organizaĵo kaj kiu estis kreita fare de la Registaro de la [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] <ref>[https://www.berria.eus/albisteak/16464/euskara-eta-euskal-kultura-nazioartean-hedatzeko-etxepare-euskal-institutua-sortuko-du-jaularitzak.htm]</ref>. Ĝia celo estas promocii la [[eŭska lingvo|eŭskajn lingvon]], kulturon kaj kreivan talenton de la [[eŭskoj]] internacie, kaj konstrui daŭrajn rilatojn kun aliaj landoj kaj kulturoj en tiuj ĉi lokoj. Tiucele, la Eŭska Fondaĵo Etxepare subtenas kvalitajn artajn agadojn kaj la kulturan moviĝeblon de artistoj kaj industriaj profesiuloj, same kiel la instruadon de la eŭska kaj eŭska kulturo. Ĝi ankaŭ instigas kunlaboron kun internaciaj koncernatoj en la kampoj de kulturo kaj [[supera eduko]], proksime laborante kun oficialaj eŭskaj delegacioj eksterlande. Menciindas, ke la eŭskoj kaj la katalunoj (kun la [[Institut Ramon Llull]]) estas la nuraj du neŝtataj nacioj kun tia kompleksa kaj strategia organizo. == Historio == La Instituto povas esti vidita kiel parto de la [[kultura diplomatio]] de la naskiĝanta eŭska [[Nacio-ŝtato|naciŝtato]]. Tiurilate, ĝi ankaŭ havas la karakterizaĵojn de milda potenca strategio asociita kun la nacio de suverenaj ŝtatoj kaj pli. La Eŭska Fondaĵo Etxepare malfermis siajn pordojn la 29an de oktobro 2010 en sia oficejo en Kale Prim en [[Donostio]] (San Sebastián). En septembro 2015, la Instituto translokiĝis al ĝia permanenta loko en la Tabakalera konstruaĵo en Donostio <ref>{{cite web|title=El “ecosistema cultural” de Tabakalera, a punto de brotar|url=http://www.noticiasdenavarra.com/2015/09/02/ocio-y-cultura/cultura/el-ecosistema-cultural-de-tabakalera-a-punto-de-brotar|publisher=Noticias de Navarra|date=2 Medi 2015|access-date=7 Awst 2016|archive-date=2016-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807042201/http://www.noticiasdenavarra.com/2015/09/02/ocio-y-cultura/cultura/el-ecosistema-cultural-de-tabakalera-a-punto-de-brotar|url-status=dead}}</ref>. Etxepare estas subtenata de la Departemento pri Edukado, [[Lingvopolitiko|Lingva Politiko]] kaj Kulturo de la Eŭska Registaro ( Parlamento de Eŭskio ). La Eŭska Instituto Etxepare estis kreita en 2007 per Leĝo 3/2007, la 20-an de aprilo, kiu reguligas ĝian kreadon. La Instituto estas nomita laŭ Bernat Etxepare, [[pastro]] kaj verkinto de ''Linguae Vasconum Primitiae'' (1545), la unua libro estanta publikigita en la eŭska. La frazo, kiu difinas la mision, troviĝas en tiu unua libro: "Heuscara/Ialgi hadi mundura" ("Eŭskara, eliru en la mondon"). La organizaĵo nun renovigis tiun ĉi moton al: 'Eŭskara. Kulturo. Mundura' ("Eŭska. Kulturo. Al la mondo"). Ĝia direktoro estas Irene Larraza. == Celoj == La celo de la Eŭska Fondaĵo Etxepare estas diskonigi la plej signifajn aspektojn de la eŭska kulturo. Ĝiaj ĉefaj celoj estas: * Kuraĝigi kaj antaŭenigu internacian rekonon de la eŭska lingvo. * Promocii la instruadon, lernadon kaj uzadon de la eŭska lingvo tra la mondo. * Subteni esploradon pri eŭska kulturo, precipe en universitatoj kaj altnivelaj esplorcentroj. * Inspiri scivolemon pri eŭska kulturo. * Plialtigi la internacian profilon de kulturaj projektoj kreitaj en Eŭskio: instigi klopodojn kaj agojn utilajn al disvastigo, kun emfazo pri promocio kaj sekurigado de elirejo por kulturaj entreprenoj kreitaj en la eŭska. * Kunlaboro kun eŭska talento, koncernatoj kaj kreivaj produktantoj: ofertado de novaj ŝancoj bazitaj sur bezonoj, malferma aliro al internaciaj kulturaj organizaĵoj kaj reklamantoj; la aŭtoroj estas la rimedo, la Instituto estas la ponto. == Agado == [[Dosiero:Txalaparta_(19806751883).jpg|eta|La tradicia muziko de la [[Txalaparta]], unu aspekto de la eŭska kulturo antaŭenigita inter pli nuntempaj esprimoj]] [[Dosiero:Basque_Corner_2.jpg|eta|Eŭska [[restoracio]] en la urbo de [[Reno]], [[Nevado]] kie ekzistas historia eŭska komunumo]] En la laboro de promocio de la eŭska, la Eŭska Instituto Etxepare promocias spacojn por interago kun aliaj lingvoj kaj komunumoj, kaj lanĉas internaciajn programojn por informado kaj esplorado pri la lingvo kaj kulturo. Ĉi tiu verko inkluzivas reton de universitataj prelegantoj, stipendiojn proponitajn al studentoj de ĉi tiuj kursoj, katedrojn pri eŭskaj studoj kaj instruado koncentrita al trejnado de internaciaj instruistoj. Entute, la instituto havas 36 prelegecojn disvastigitaj tra la mondo, same kiel 9 profesorecojn: * Bernardo Atxaga, Prezidanto: [[Urba Universitato de Novjorko]] * Jon Bilbao, Prezidanto: [[Universitato de Nevado ĉe Reno]] * Manuel de Irujo, Katedro: [[Universitato de Liverpolo]] * Koldo Mitxelena, Prezidanto: [[Universitato de Ĉikago]] * Eduardo Chillida, Prezidanto: [[Universitato de Frankfurto|Goethe Universität de Frankfurto]] * Jean Haritschelhar, Prezidanto: [[Universitato Bordeaux Montaigne]] * Eloise Garmendia Bieter, Katedro: [[Ŝtata Universitato Boise]] * William A. Douglass, profesoreco: [[Universitato de Masaĉuseco Amherst|Universitato de Masaĉuseco, Amherst]] * Amale Artetxe, Prezidanto: [[CONICENT]] - Nacia Konsilio por Scienca kaj Teknika Esploro ([[Argentino]]) Krome, ĝiaj reprezentantoj partoprenas altnivelajn internaciajn lingvajn forumojn kaj aliajn lingvajn eventojn por konigi la eŭskan lingvon kaj ĝian realecon al publikaj institucioj kaj eksterlandaj civitanoj. Antaŭenigi tradukojn estas unu el la ĉefaj laborlinioj de la Instituto. Tiucele ĝi ĉiujare ofertas subvenciojn por tradukado de eŭskaj literaturaj verkoj al fremdaj lingvoj, kaj ankaŭ administras la Premion de Tradukado Etxepare - Laboral Kutxa por la plej bona traduko de la jaro. Tiusence ĝi ankaŭ havas trilingvajn verkojn aperintajn papere kaj rete pri eŭska kulturo kaj literatura kreado. Por plenumi tiun celon, ĝi havas proksiman rilaton kun eŭskaj kreintoj kaj la eŭska kultura industrio, por reklami iliajn kreaĵojn en la plej taŭga maniero kaj konstrui pontojn kiam necese. Unu el la ĉefaj principoj de EIE estas [[kunlaboro]] kun aliaj agentoj. Interkonsentoj estas subskribitaj kun organizoj kaj entoj por efektivigi specifajn programojn kaj agadojn. Ĝi enscenigas produktadojn kaj [[Kunproduktado (amaskomunikiloj)|kunproduktaĵo]]jn en strategiaj kulturaj lokoj ĉirkaŭ la mondo, formante teamon kun lokaj agentoj. Ĝi ankaŭ kunlaboras kun diversaj festivaloj por ke ili dediĉu spacon al la eŭska kulturo; ekzemple, la sekcio ''Eŭska Fenestro'' (angle "Basque Window") kiu estis kreita en kelkaj festivaloj en [[Ameriko]] kaj [[Eŭropo]] aŭ nomanta Eŭskio kiel la gastlando en muzikaj kaj teatraj festivaloj. Tamen EIE supozas sian devon kiel kondukisto, tial ĝia agado ne limiĝas al konigi la eŭska kulturo. Ilia deziro estas ke kulturaj rilatoj estu dudirektaj, kreskigante rilatojn kun aliaj kulturoj. Sekvante ĉi tiun linion, ĝi kreis, kune kun aliaj agentoj, loĝejprogramojn por plibonigi la provizon kaj internaciigon de eŭskaj artistoj. Krome, ĝi baldaŭ lanĉos iniciaton venigi fakulojn el la tuta mondo al Eŭskio, por ke ili konu propramane pri la laboro de eŭskaj kreintoj <ref>https://www.berria.eus/paperekoa/5002087/035/003/2017-12-19/miren-arzalluzek-utzi-egingo-dio-etxepare-euskal-institutua-zuzentzeari.htm</ref>. En 2017 ili kunlaboris kun la Sismògraf [[Festivalo]], sendante nuntempan eŭskadan dancon al la festivalo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.etxepare.eus/en Eŭska Instituto Etxepare oficialan retejon etxepare.eus/en] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Eŭska kulturo]] [[Kategorio:Eŭska lingvo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2010]] aeaieflzvw4poo3smva2b0vnmshql5l 0 852530 9347165 8888858 2026-04-04T12:13:57Z Sj1mor 12103 9347165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Peter von Cornelius (1862).jpg|thumb|Peter von Cornelius (1862)]] [[File:Peter von Cornelius 001.jpg|thumb|[[Parabolo de la dek virgulinoj]], ĉ. 1813]] '''Peter von CORNELIUS''' (naskiĝinta la {{daton|23|9|1783}} en [[Duseldorfo]], mortinta la {{Daton|6|3|1867}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] pentristo, histori-ilustristo kaj fondinto de artlernejo. ==Vivo== Li estis frue gvidita al la arto de sia patro, galerio-inspektoro Aloys Cornelius en Duseldorfo. Post la morto de sia patro (1799), la junulo devis subteni la familion per siaj artistaj talentoj. La direktoro de la artakademio en Düsseldorf, poste en [[Munkeno]], [[Johann Peter von Langer]], ne rekonis la kapablojn de Cornelius, sed li havis apogon fare de la lasta rektoro de la [[Universitato de Kolonjo]], [[Ferdinand Franz Wallraf]]. Tiu patrono aranĝis por li la unuan pli grandan komision nome pentri en la Kvirino-kirko de [[Neuss]]. La verkoj estis kalkiktaj dum la restaŭro de la preĝejo en 1865. En 1809 Cornelius translokiĝis al [[Frankfurto ĉe Majno]], kie li, interalie, pentris la sanktan familion kun la patrino Anna. Li fariĝis konata en pli larĝaj rondoj per dek du desegnaĵoj por la --[[Faŭsto]] de [[johann Wolfgang von Goethe]], kies kuprogravurojn faris [[Ferdinand Ruscheweyh]]; la desegnaĵojn Goethe mem ne tro favore kritikis. Tiuj desegnaĵoj, kaj ankoraŭ pli la desegnaĵoj por la [[kanto de la Nibelungoj]] faritaj en Romo laŭ gravuradoj de Lips, Ritter, Barth kaj Amsler, montras la originalecon de Cornelius je plena mezuro. Kvankam li sekvis la antikvajn germanajn majstrojn, liaj verkoj ne estas aparte ligitaj al iu ajn el ili. En 1811 Cornelius iris al [[Romo]], kie en tiu tempo la germana arto nove radikiĝis sub la influo de la antikvo, la verkoj de [[Mikelanĝelo]] kaj [[Rafaelo]] kaj aliaj pli malnovaj. Li aliĝis al la societo la [[nazaretanoj (arto)|Nazaretanoj]] (kiel Overbeck, Veit, Schadow, Pforr, Vogel kaj aliaj). Baldaŭ la emo de Cornelius pri pompo kaj monumenteco malkongruis kun la gusto de la samklubanoj. Per la iniciato de la [[prusio|prusa]] konsulo [[Jakob Ludwig Salomon Bartholdy]], Cornelius kaj liaj kolegoj ricevis la komision fari artaĵojn por ties vilao sur [[Pincio]]-monto biblia historio de Jozefo en Egiptujo. Tiel estis revivigata la forgesita freskopentra metodo de [[Anton Raphael Mengs]]. Cornelius mem pentris la sonĝo-interpretadon de Jozefo kaj la scenojn pri la interfrata rekono. La admirenda efekto igis markizon Massimi peti pentri scenojn el [[Dante Alighieri]], [[Ariosto]] kaj [[Torquato Tasso]] por vilao situanta kontraŭe al la [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]]. Cornelius jam komencis nur tri kartonojn por la ''Paradizo'' de Dante, kiam li ricevis duoblan vokon el Germanujo en 1819. La tronheredanto [[ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko]] elektis lin por ornamo de la de li konstruita [[gliptoteko (Munkeno)|munkenan gliptotekon]] per freskoj, kaj samtempe la prusa registaro petis la artiston fondi la pentristlernejon en Duseldorfo. ===Reveno al Germanujo, agadoj Bavaruje === Ĉe la fino de 1819 Cornelius revenis al Germanio kaj ekestris la akademion duseldorfan, ricevante permeson pasigi la somermonatojn en Munkeno por pentri freskojn en la Gliptoteko. En la printempo de 1820, li, subtenate de grupo de diligentaj lernantoj, ekigis la realigon de sia granda verko. La freskoj en la ĉefaj ĉambroj de la Gliptoteko traktas la grekan mitologion kaj la trojan heroo-mitologion en serio de konektitaj reprezentoj. La kompozicioj estas grandaj kaj elpensitaj, kaj same majestaj en la kreado kaj desegno, kiel en la esprimo de potenco. La ĉambro de la dioj estis finita en 1826. Dum tiu tempo, la agado de la majstro en Duseldorfo fokusiĝis pri monumentaj verkoj, kaj liaj plej eminentaj lernantoj en la [[Rejnlando]] ade produktis freskojn. En 1825, post la morto de Langer, Cornelius fariĝis direktoro de la akademio munkena: multaj liaj disĉiploj sekvis lin kaj per siaj verkoj ili montris la novan stildirekton ekz. ĉe la arkadoj de la reĝa korto, ĉe la plafonoj de la [[Odeono]], en la muropentraĵoj de la palaco de la duko Maksimiliano de Bavario. En la sama jaro, Cornelius estis nobeligata fare de reĝo Ludoviko. Li tuj ekpretis ornami la [[iliado|Iliadan]] ĉambron en la Gliptoteko kaj preskaŭ samtempe ekaktivi en la Ludoviko-kirko kaj por la loĝioj de la [[Malnova Pinakoteko]]. En 1830 li iris al Romo kaj elpensis la unuan kartonon por la freskpentraĵoj destinitaj al la munkena Ludoviko-kirko. Ilia enhavo temu ĝenerale pri la kristana [[kredokonfeso]]. La plafono montras Dion kiel kreinton kaj gardanton de la mondo, moderigantan la vojojn de la planedoj, kun ĉirkaŭo de anĝelkorusoj kaj simbolaj figuroj. La lateralaj ĥorejoj enhavas la historion de Kristo, lian naskiĝon kaj krucumiĝon. La tri krucejoj de la transepto montras la regadon de la [[Sankta Spirito]] kaj la religian komunumon. La ĉefverko de la majstro estas sur la altaro, nome la ĉiela juĝo, kiu estis pentrita de Cornelius mem (kompletigo en 1840). La desegnaĵon por tio li faris dum sia rea restado en Romo en 1834 kaj 1835. Samtempe Cornelius laboris pri skizoj por la 25 loĝioj antaŭ la salonegoj de la Malnova Pinakoteko, por kiuj li havis kiel temon la historion de la kristana arto, de ĝia kresko en la mezepoko ĝis ĝia plej altaj floro kaj perfekteco. Tiuj pentraĵoj, finfarite de [[Clemens von Zimmermann]], estis la unua okazo de neinterkonsento inter la komisiinta reĝo Ludoviko kaj Cornelius, ĉar la reĝo, instigite de Klenze, ne volis permesi plian influon de la inventinto pri la artaĵa realigo. Pro tio kaj pro novaj kritikoj de la reĝo pri la pentraĵoj ĉe Ludoviko-kirko, Cornelius demetis siajn oficojn en Bavarujo. ===Iro al Berlino=== En pasko 1841 Cornelius estis vokita al Berlino de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]], precipe por ornamado de la tiam konstruata ''Camposanto'', ripozejo de la reĝa familio laŭ itala tombeja stilo. La baztemo de la farotaj pentraĵoj estis la versetoj de la [[epistolo al la romanoj]]: ''La pagon de la peko estas la morto; sed la donaco de Dio estas eterna vivo en Kristo, nia Sinjoro''. La tuto, en longeco de 56 m, estu reprezentita per 55 pentraĵoj disigitaj sur la kvar muroj de rektangula arkada promenejo, inkluzive de: 1) Liberigo de la peko kaj ĝiaj sekvoj, malsanoj, ktp., per la naskiĝo kaj morto de Kristo. 2) La dia natureco de Kristo, kiu ricevas sian mondsavadan rolon nur per la morto. 3) Daŭrigo de la verkoj de Kristo per la laboro de la apostoloj. 4) Fino de la tera vivo kaj transiro al la eterna vivo. Super ĉiu ĉefpentraĵo, en la rondo de la arko, estas desegnaĵo, kaj plu, pli longa predelaj pentraĵoj, dum pentraj niŝoj kun pli plastikaj grupoj apartigas la ĉefpentraĵojn. Tiuj grupoj enhavas la reprezenton de la ok [[beatecoj]]. Tiu ĉi bildserio kiel ankaŭ tiu pli frua por la munkena Gliptoteko nombriĝas inter la plej grandaj verkoj de la germana arto. La senfina riĉeco de la fantazio, la vero de la esprimo, la grandioza formkreado, la freŝeco kaj vivanteco de la tuto kaj la ideoŝarĝo furoregas kaj imponegas. Precipe majestas la kartono kun la kvar [[apokalipsa rajdanto|apokalipsaj rajdantoj]] per granda drama forto. Berline li ankaŭ kreis la desegon por la arĝenta verko ''Glaubensschild'' kiun dediĉis kaj donacis la prusa reĝo al la [[princo de Kimrujo]]: temas pri la etendiĝo de la Eklezio en kies sinon venu ankaŭ la princo. Malgraŭ tiuj grandegaj laboroj, Cornelius ne sukcesis per la desegnoj por Tasso, kiuj devis esti uzitaj por vivantaj bildoj, nek per la pentraĵo ''Christus in der Vorhölle'', la sola granda olepentraĵo de la majstro, kiu meritis la akrajn kritikojn. En 1841, la filozofia fakultato de la reĝa akademio en Münster donis al li honoran doktorecon pri filozofio. El Berlino, la majstro kelkfoje vojaĝis al Romo por longa restado, sed li revenis en la somero de 1861 al Germanio, por pasigi la lastajn jarojn de sia vivo en Berlino kaj labori plu je siaj kartonoj por la tombejosalono. Tamen, la granda projekto, same kiel la poste aldonita ideo pentri grandegan murpentraĵon por la katedralo, haltis kaj estis poste tute ĉesigita. Cornelius ne lasis sin maltrankviligi de tio. La lasta kartono, kiun li desegnis ĝis la aŭtuno antaŭ sia morto, staris super lia ĉerko. ==Graveco== Kvankam la juĝoj pri Cornelius estas diversaj, ĉiuj konsentas, ke lia grandeco troveblas precipe en la elpensado kaj komponado. Li celis la seriozan, grandan, potencan, kaj li batalis kontraŭ ĉio malgranda kaj simple agrabla, atakante ĝin per sia tuta forto, tiel ke li eĉ ne akceptis la aŭtonoman ekziston de la ĝenro-pentraĵo. Kiel la reĝo en la arto, kiel lin nomas Vischer, li ŝategis gigantecon kaj malŝatis negigantecon. Tamen, lia neperfekta tekniko koncerne kolorigon okulfrapis. Inter liaj disĉiploj aparte elstaras: [[Wilhelm Kaulbach]] kaj [[Adam Eberle]], Zimmermann kaj [[Philipp von Foltz]], [[Hermann Anschütz]] kaj [[Johann Georg Hiltensperger]], [[Karl Stürmer]], [[Hermann Stilke]], [[Karl Heinrich Hermann]], [[Gottlieb Gassen]], [[Karl Schorn]], [[Wilhelm Röckel]], kaj la arthistoriisto [[Ernst Förster]]. Tamen, la de li fondita lernejo ne profunde radikis, kaj Cornelius mem ne akiris daŭran influon en la plu-evoluon de la germana arto. ==Fonto== ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 4. Leipzig 1906, p. 288-290 ([http://www.zeno.org/nid/20006445381 tie ĉi interrete]) ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|}} *[https://de.wikisource.org/wiki/Peter_Cornelius Vikifontaro] *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118676903 ligiloj ĉe DDB] *[http://www.zeno.org/Kunstwerke/A/Cornelius,+Peter+von verkoj ĉe Zeno.org] *Einem, Herbert von: "Cornelius, Peter von". Ĉe: Neue Deutsche Biographie 3 (1957), p. 363-365 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118676903.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Cornelius, Peter von}} [[kategorio:Germanaj pentristoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1783]] [[kategorio:Mortintoj en 1867]] 855gju80g4c0toio3ipnz4o2zn3gup9 0 852545 9347969 9143277 2026-04-05T10:39:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347969 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Oksalata acido|Malonata acido|Sukcenata acido|Glutarata acido|Adipata acido|Suberata acido|Azelata acido|Sebacata acido|Undekanoduata acido|Dodekanoduata acido}} {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Arial" color="blue"><span style="font-size:200%;">Heptanoduata acido</span></span> |- ||[[Kemia formulo]]||<center><span style="font-size:300%;"> <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><b>C₇H₁₂O₄</b></font></span></span></center> |- |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Bastona kemia strukturo de la <br>Heptanoduata acido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Pimelic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|300px|Pimelata acido]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<center>'''Tridimensia kemia strukturo de la Heptanoduata acido'''</center> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Pimelic acid sample.png|300px|Blankaj kristaloj de pimelata acido]]</center>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;" |<small>Blankaj kristaloj de pimelata acido.'''</small> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" |* Heptanodukarboksilata acido |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=111-16-0 111-16-0]<br> |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.376.html 376] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/385 385] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||blanka aŭ kremkolora solidaĵo |- |[[Molmaso]]||160,16988 g mol⁻¹ |- |[[Denseco]]||1,29 g/cm⁻³<ref>[https://www.guidechem.com/encyclopedia/pimelic-acid-dic2255.html GuideChem]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||105°C <ref>[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID5021598 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Bolpunkto]]||353,7°C <ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/111-16-0_829304.html Chemsrc]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4352}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=111-16-0 Chemical Book]</ref> |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||4,71 |- |[[Ekflama temperaturo]]||181,9°C <ref name=Chemnet>[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=111-16-0&l=no&exact=dict&f=plist&mark=&submit.x=0&submit.y=0 Chemnet]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:25 g/L<ref name=Chemnet/><br>Solvebla en alkoholo kaj etero, nesolvebla en benzeno |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||4800 mg/kg (buŝe) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://assets.lgcstandards.com/sys-master%2Fpdfs%2Fh50%2Fh65%2F10154316300318%2FSDS_LA+15-0700-13_ST-WB-MSDS-2571829-1-1-1.PDF |titolo=LGC Standards |alirdato=2024-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240127091610/https://assets.lgcstandards.com/sys-master%2Fpdfs%2Fh50%2Fh65%2F10154316300318%2FSDS_LA+15-0700-13_ST-WB-MSDS-2571829-1-1-1.PDF |arkivdato=2024-01-27 }}</ref> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']] |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}} |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|264+265|271|280|302+352|304+340|305+351+338|319|321|332+317|337+317|362+364|403+233|405|501}} |-style="background: yellow;color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br>(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} <big>'''Pimelata acido'''</big> aŭ <big>'''heptanoduata acido'''</big> estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''pimeloila klorido''' kaj '''natria hidroksido'''. Ĝi estas blanka aŭ kremkolora solidaĵo, solvebla en akvo, alkoholo kaj etero, nesolvebla en benzeno. Pimelata acido posedas 7 karbonatomojn, 12 hidrogenatomojn kaj 4 oksigenatomojn. Pimelata acido uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. ==Sintezoj== ===Sintezo 1=== * Preparado de la '''pimelata acido''' per oksidigo de '''cikloheptanolo''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Cycloheptanol 3D.png|cikloheptanolo|120px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{[[O]}\, }</math>[[Dosiero:Pimelic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|Pimelata acido|160px]] |- |} ===Sintezo 2=== * Preparado de la '''pimelata acido''' per oksidigo de '''pimelaldehido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Pimelic aldehyde 3D.png|pimelaldehido|120px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{[O]}\, }</math>[[Dosiero:Pimelic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|Pimelata acido|160px]] |- |} ===Sintezo 3=== * Preparado de la '''pimelata acido''' per traktado de '''pimeloila klorido''' kaj '''natria hidroksido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Pimeloyl chloride 3D.png|pimeloila klorido|160px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|120px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Pimelic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|Pimelata acido|160px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|90px]] |- |} ===Sintezo 4=== * Preparado de la '''natria klorido''' per traktado de '''natria pimelato''' kaj '''klorida acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Sodium pimelate 3D.png|natria pimelato|160px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]] +[[Dosiero:Pimelic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|Pimelata acido|160px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }</math>[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|90px]] |- |} ===Sintezo 5=== * Preparado de la '''nitrita acido''' per traktado de '''cikloheptanono''' kaj '''nitrita acido''': {| style = "margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;" | [[Dosiero:Cycloheptanone 3D.png|cikloheptanono|120px]] <math>\mathsf{ \xrightarrow [N_2]{HNO_2}\, }</math>[[Dosiero:Pimelic_acid_molecule_ball_from_xtal.png|Pimelata acido|160px]] |- |} ==Vidu ankaŭ== * [[Karboksilata acido]] == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Karboksilataj acidoj]] m6rmjk9180gu6lp4rp071s59fejwr5g 0 855450 9347243 8698192 2026-04-04T13:08:42Z Castelobranco 3895 +Vikivortaro 9347243 wikitext text/x-wiki '''Acideco''' estas la kvalito de [[acido]]. Ĝi povas prezenti karakterizojn kiel acida gusto, elsendo de [[hidrogeno]], aŭ [[pH (kemia parametro)|pH]] malpli ol 7 (je 25 °C). La plej ofta skalo por kvantigi la acidecon aŭ la bazecon estas la pH, kiu aplikeblas nur por akva solvaĵo.<ref> Sánchez, David Ignacio Machuca; Torres, Miriam Hervás (30a de septembro 2014). [https://web.archive.org/web/20180123072434/https://books.google.es/books?id=-6anBAAAQBAJ&pg=PT124&dq=escala+m%C3%A1s+com%C3%BAn+para+cuantificar+la+acidez&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjEsYepkuzYAhXDIlAKHSpjCBcQ6AEILjAB#v=onepage&q=escala%20m%C3%A1s%20com%C3%BAn%20para%20cuantificar%20la%20acidez&f=false Operaciones unitarias y proceso químico.] QUIE0108. IC Editorial. ISBN 9788416207039. Arkivita el originalo la 23an de januaro 2018. Konsultita la 22an de januaro 2018. </ref>​ Tamen, krom ĉe akvaj solvaĵoj eblas determini kaj kvantigi ankaŭ la acidecon de diversaj substancoj. Oni povas kompari, por ekzemplo, la acideco de la gasoj [[karbona dioksido]] (CO₂, acida), [[sulfura trioksido]] (SO₃, pli [[Forta acido|forte]] acida) kaj dinitrogeno (N₂, neŭtra). Krome, en likva [[amoniako]] la [[metalo|metala]] [[natrio]] estas pli baza ol [[magnezio]] aŭ [[aluminio]]. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Acidez|revizio=155966405}} {{Projektoj|wikt=acideco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kemiaj proprecoj]] [[Kategorio:Acido-baza kemio]] 67k2v57g7wj1qtt88zws1dlpqht8kf6 0 867338 9347966 8722258 2026-04-05T10:32:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pentraĵo | titolo = Pilgrims Going To Church | dosiero = George-Henry-Boughton-Pilgrims-Going-To-Church.jpg | grandeco = 400px | pentristo = George Henry Boughton | jaro = 1867 | alteco = 73.7 | larĝeco = 132.1 | speco = | muzeo = The Robert L. Stuart Collection | loko = Novjorka Historia Societo }} '''''Pilgrimantoj irantaj al preĝejo''''' ({{lang-en|Pilgrims Going To Church}}), origine '''''Fruaj Puritanoj de Nov-Anglio irantaj al preĝejo''''' ({{lang-en|The Early Puritans of New England Going to Church}}), estas pentraĵo de angl-usona pentristo George Henry Boughton (1833–1905) farita en 1867. ==Priskribo== La vintra sceno prezentas la 17a-jarcentajn puritanajn setlantojn de [[Nov-Anglio]], poste identigitaj specife kiel la ''Pilgrim Fathers'', kiel malgranda armita grupo de sombre vestitaj, Di-timantaj animoj irantaj sian vojon de dekstre maldekstren tra neĝo, ĵus malbarita arbaro al domo de diservo (malgranda konstruaĵo videbla en la maldekstra fono). Pastro kaj lia edzino kondukas proksimume duondekduon da virinoj kaj infanoj direkte al la preĝejo kaj estas mem gviditaj kaj laŭflankitaj fare de malgaje aspektantaj viroj portantaj muskedojn. La influo de la kamparanaj procesiaj pentraĵoj de franca artisto Jules Bastien-Lepage (1848-1884) estas evidenta. La ekstera muldado de la nuna kadro supozeble estas de amerika fabrikado, dum la interna tegaĵo estas angla, kaj enhavas rozetmotivon trovitan sur la kadroj de pentraĵoj fare de iuj el la [[La Antaŭ-Rafaelida Frataro|Antaŭ-Rafaelidaj]] artistoj. ==Historio== Boughton foje estis konata kiel la "Pentristo de Nov-Anglia Puritanismo". Kiel ĉe kelkaj el liaj aliaj verkoj, ''Pilgrimantoj'' inspiriĝis de literatura fonto: nome la historio de William Henry Bartlett de 1853, ''The Pilgrim Fathers''.<ref>Bartlett, W. H. (1853), ''[https://books.google.com/books?id=2gBSAAAAcAAJ&q=intitle:The+intitle:pilgrim+intitle:Fathers+inauthor:William+inauthor:Henry+inauthor:Bartlett The Pilgrim Fathers, or The Founders of New England in the Reign of James the First]'', London; pg 237.</ref> Ĝi estis ekspoziciita ĉe la [[Reĝa Akademio de Artoj (Britio)|Reĝa Akademio de Artoj]] en 1867, ricevante varman akcepton, kaj ĉe la [[Centennial Exposition]] en [[Filadelfio]] en 1876. Ĝi estis aĉetita en 1868 de Robert L. Stuart. La pentraĵo estis la plej ŝatata de juna [[Vincent van Gogh]] en Londono en 1873.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://vangoghletters.org/vg/letters/let014/letter.html|titolo=Letero al Willem kaj Caroline anal van Stockum-Haanebeek|titolo-aldono=|alirdato=|persona nomo=Vincent|familia nomo=van Gogh|aŭtoroligilo=|kunaŭtoroj=|redaktinto=|dato=|formato=|verko=Van Gogh Leteroj|eldoninto=Van Gogh Museum|paĝoj=|lingvo=|arkivurl=|arkivdato=|citaĵo=}}{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Referencoj== <references/> *Vedder, Lee A. (2005), "Nineteenth-century American Paintings", ''Antiques'', 167: 146-155. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Famaj pentraĵoj]] jh1tir4x0pywwsp4osuv75ncccbmoos 0 868992 9347514 9270258 2026-04-04T18:08:48Z Tirolischleioans 254019 9347514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[file:Westfriedhof Innsbruck Büste Bruder Willram.jpg|eta|busto de Anton Müllers ĉe la [[Insbruka Okcidenta Tombejo]]]] '''Anton MÜLLER''', pli konata sub la pseŭdonimo ''Bruder Willram'' (naskiĝinta la {{daton|10|3|1870}} en [[Bruneck]], mortinta la {{daton|16|2|1939}} en [[innsbruck|Insbruko]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] verkisto kaj romkatolika pastro. Li ĉefe verkis patrujajn poemojn kaj edifajn katolikaĵojn. == Vivo== Estante filo de ĉarpentisto li frekventis en [[Brixen]] la gimnazion ''Vinzentinum''; post trapasto de la abiturienta ekzameno li samurbe eniris la porpastran seminarion. Ĉar jam tiam evidentis lia poeta talento li aniĝis al la poeta rondo ''Netheborn'' kies anoj donis al si kromnomoj. Tiel estiĝis la nomo ''Bruder Willram''. Li ricevis la sacerdotan [[ordinacio]]n en la katedralo de Brixen en 1892; sekvis kapelanaj jaroj en [[Nikolsdorf]], kie li publikigis sian unuan poezikolekton ''Kiesel und Krystall''. La jarojn 1899 ĝis 1901 pasigis li en [[Romo]] altlerneje por plukleriĝi je arĥeologio kaj arthistorio. Poste li venis Insbrukon kie li denove laboris helppastrece ĝis ekdeĵoro kiel instruisto pri religio ĉe la Porinstruista seminario insbruka; samfunkcie li restis ĝis retiriĝo en la 1933-a jaro. Krom la instruado gravis por li fari popularajn paroladojn, predikadi kaj verkadi: liaj militglorigantaj skribaĵoj el la [[Unua mondmilito]] ja frapis multajn esploristojn kaj eĉ jam samtempulojn. En la periodaĵo "Die Fackel" en 1920, [[Karl Kraus]] taksis la produktojn de Müller sangosoiofanta spirita elpensitaĵaro de abomena pormilita lirikisto.<ref>[http://mobileapps.tt.com/kultur/kunst/10952949-91/blut-muss-flie%C3%9Fen.csp "Blut muss fließen. Das Museum [[Absam]] auf der Blut- und Tintenspur des Kriegshetzers Bruder Willram."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180713011616/http://mobileapps.tt.com/kultur/kunst/10952949-91/blut-muss-flie%C3%9Fen.csp |date=2018-07-13 }} - Ĉe: ''Tiroler Tageszeitung'', 5.1.2016</ref> Postmilite Müller fondis la societon ''Bruder-Willram-Bund'' kiu engaĝiĝis por malriĉaj junuloj. Multaj liaj publikigitaj aferoj ricevis premiojn. == Verkoj (elekto)== * ''Wanderweisen und Heimatlieder'', 1897 * ''In wachen Träumen'', 1901 * ''Blütenstaub und Blättergold'', 1903 * ''Heliotrop'', 1905 * ''Grünes Laub und weißer Flieder'', 1906 * ''Aus goldenen Tagen'', 1910 * ''Bilder auf Goldgrund'', 1912 * ''Das blutige Jahr'', 1915 * ''Der lange Kampf'', 1917 * ''Aus Herz und Heimat'', 1918 * ''Unter morgenländischem Himmel'', 1923 == Literaturo == *G. Weiß: [https://www.biographien.ac.at/oebl_6/409.pdf "Müller, Anton".] - Ĉe: ''Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950'' (ÖBL). Volumo 6, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1975, ISBN 3-7001-0128-7, p. 409 * [[Josef Weingartner]] k. a.: ''Originale im Priesterrock. Erinnerungen''. Tyrolia-Verlag, Innsbruck k. a. 1962 (=Tyrolia-Geschenktaschenbücher, 24), p. 30–79. * [[Martin Kolozs]]: ''Zur höheren Ehre – Die Tiroler Priesterdichter Reimmichl, Bruder Willram, Josef Weingartner und Reinhold Stecher''. Biographien, Universitätsverlag Wagner, Innsbruck 2017. * Hannes Mittermaier: "Bruder Willram zwischen Volksverhetzung, Kriegstheologie und spätem Reuebekenntnis. Literatur als Kriegsdienst – Sünde oder Seelenheil?" Ĉe: ''Der Schlern'', 5/2019, p. 16–33 == Eksteraj ligiloj== * {{DNB-Portal|101058489|NAME=Bruder Willram}} * [https://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/mueller.html Brenner-Archiv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240222135127/https://www.uibk.ac.at/brenner-archiv/archiv/mueller.html |date=2024-02-22 }} * Eintrag über [https://orawww.uibk.ac.at/apex/uprod/f?p=20090202:2:6653937355552::NO::P2_ID,P2_TYP_ID:71 Bruder Willram] ĉe: ''Lexikon Literatur in Tirol'' == Notoj== <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Muller, Anton}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Poetoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Tirolanoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1870]] [[Kategorio:Mortintoj en 1939]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Aŭstrio]] hav00a7fh65efh05focq82q8juan20t 0 872757 9347244 8782223 2026-04-04T13:08:46Z Sj1mor 12103 9347244 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Adam Christian GASPARI''' (naskiĝinta la {{daton|18|11|1752}} en [[Schleusingen]], mortinta la {{Daton|27|5|1830}} en [[kaliningrad|Kenigsbergo]]) estis [[germanio|germana]] geografo. == Vivo == [[file:PPN663957664 Ad. Chr. Gaspari.jpg|thumb|Adam Christian Gaspari; kuprogravuraĵo de [[Conrad Westermayr]], 1804]] Post studoj li fariĝis kamerlengo ĉe grafo Moltke; poste li estis (de 1795) eksterorda profesoro pri filozofio ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]], de 1797 profesoro ĉe Malnova Gimnazio de [[Oldenburg]]. Poste li estis privata instruisto je [[hamburgo|Wandsbek (Hamburgo)]]. De 1803 li instruadis historion, geografion kaj statistikon ĉe la [[Universitato de Tartu]]. En 1804/05 li estis rektoro, en 1806/07 dekano de la sekcio filologia-historia. Krome li docentis pri rusa historio antaŭ estontaj instruistoj kaj anis en horartabula lernejkomisiono. La altlernejon de Tartu li forlasis pro nesufiĉaj rimedoj por akiro de porinstruada materialo kaj eldonado. De 1810 estis li orda profesoro pri geografio kaj statistiko ĉe la altlernejo kenigsberga. Kiam en [[Prusujo]] okazis profundaj edukreformoj, li estis de 1810 intertempe membro de la komisiono ''Wissenschaftliche Deputation'' kiu ŝanĝu la tutan lernejan sistemon laŭ [[novhumanismo]]. Gaspari estis kuneldoninto de "Allgemeine Geographische Ephemeriden". Li ankaŭ estis [[framasonismo|framasono]] kaj membris inter 1814 kaj 1821 al la loĝio ''Zum Todtenkopf und Phoenix''.<ref>''Chronik der Johannisloge 'Zum Todtenkopfe und Phönix'.'' Berlin 2009</ref> == Skribaĵoj == * ''Versuch über das politische Gleichgewicht der europäischen Staaten'', Hamburg 1790 * ''Über den methodischen Unterricht in der Geographie und die zweckmäßigen Hilfsmittel dazu'', Weimar 1791. * ''Vollständiges Handbuch der neuesten Erdbeschreibung'', 1//1 (enkonduko kaj parto de Germanujo), Weimar: Verlag des Industrie-Comptoirs, 1797. * ''Neuer methodischer Schul-Atlas'', kun Franz Ludwig Güssefeld. Weimar 1799. * ''General-Karte, zugleich Postkarte, von den sämtlichen Königlich Preußischen Staaten 1802'' - kun Daniel Friedrich Sotzmann kaj Wolfgang Scharfe * ''Der Französisch-Russische Entschädigungs-Plan: mit historischen, geographischen und statistischen Erläuterungen und einer Vergleichungs-Tafel'', Regensburg 1802 ([https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11251349?page=,1 interrete]). * ''Der Deputations-Rezeß'', Hamburg: Perthes, 1803. Represo Hildesheim 2003: Hans-Jürgen Becker (eld.): ''Adam Christian Gaspari, Der Deputations-Rezeß, mit historisch-geographischen und statistischen Erläuterungen und einer Vergleichungstafel'' * ''Lehrbuch der Erdbeschreibung: zur Erläuterung des neuen methodischen Schulatlasses'', dek unua eldono, Weimar: Verlag des Geographischen Instituts, 1811. == Literaturo == {{Commonscat}} *Friedrich Ratzel [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Gaspari,_Adam_Christian&oldid=- "Gaspari, Adam Christian"] - ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie'',volumo 8 (1878), p. 394 *[https://ru-wikisource-org.translate.goog/wiki/%D0%A0%D0%91%D0%A1/%D0%92%D0%A2/%D0%93%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B8,_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=de&_x_tr_hl=de "Гаспари, Адам Христиан"] - ĉe: ''Русский биографический словарь'' (de А. А. Половцова) == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|117675482}} *[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117675482 ligiloj ĉe DDB] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Gaspari, Adam Christian}} [[Kategorio:Germanaj geografoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Germanaj framasonoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1752]] [[Kategorio:Mortintoj en 1830]] [[Kategorio:Rektoroj]] [[kategorio:Germanaj historiistoj]] aqzfq0dvc61i1zkn2jywsp80b80cmli 0 878680 9347997 9346548 2026-04-05T11:22:17Z Petr Tomasovsky 678 9347997 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-4 "U Šedé vily" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-4 "U Šedé vily" | moto = | kromnomo = | dosiero = Mo-s4 seda vila, leto (kvh bohumin).jpg | dosiero_priskribo = MO S-4 "U Šedé vily" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Karviná <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | ŝoseo = | aliro = [[Bohumín]] | publiko = jes <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-4 "U Šedé vily" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 54 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 20 | long_s = 43 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Nombro de etaĝoj | libera1 = 4 | libera1_tipo = Nombro de kloŝoj | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 4 U šedé vily casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-4 "U Šedé vily"''' estas unuetaĝa, [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kvarkloŝa]] [[infanteria fuorto]], konstruita en la III-a grado de rezistkapablo. La objekto estas konsisto de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj limregionaj fortikaĵoj]] el la jaroj 1935–1938, konstrua [[sektoro Moravia Ostrava]], [[subsektoro 1./II. Bohumín|subsektoro Bohumín]]. Ĝi troviĝas en urba parto [[Starý Bohumín]] de urbo [[Bohumín]] en [[distrikto Karviná]]. Geografie ĝi troviĝas en [[Ostrava baseno]] en [[Moraviasilezia regiono]]. == Historio == La betonado okazis en periodo de la 15-a ĝis la 23-a de junio [[1936]] kaj ĝi estis farata de firmao [[Karel Skorkovský]], Prago XII. La infanteriaj fuortoj en la subsektoro Bohumín estas plej multe similaj al franca [[Maginot-linio]], ĉar francaj inĝenieroj helpis kun ilia projektado. La fuorto troviĝas ĉe nuntempa [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando|ĉeĥa-pola ŝtatlimo]]. == Armilaro == * 2x [[4cm kanono modelo 36]] * 3x [[peza maŝinpafilo mod. 37]] soloo * 1x peza maŝinpafilo mod. 37 ĝemelo * 6x [[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] == Pluaj informoj == Proksime troviĝas ankaŭ ermitejo [[Pustyňa]], [[Limpasejo Chałupki-Bohumín (ŝosea)|limpasejo Starý Bohumín]] kaj maldekstre de MO S-4 la infanteria fuorto [[MO S-5 "Na Trati"]]. ==Rilataj artikoloj== * [[Subsektoro 1./II. Bohumín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Mo-s4_seda_vila,_zima_(kvh_bohumin).jpg|MO S-4 vintre Tramvaj-bohumin.jpg|Tramo veturanta proksime de MO S-4 sur [[tramtransporto en Bohumín]] File:Stary Bogumin - zapory przeciwczołgowe.jpg|Kontraŭtankaj obstakloj, kiuj estas malantaŭ virinoj, apartenas verŝajne al MO S-4 (fotita en 1939) </gallery> ==Eksteraj ligiloj== * {{Commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-3 "U mlýna"|MO S-3]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-5 "Na Trati"|MO S-5]] }} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Bohumín]] [[Kategorio:Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando]] [[Kategorio:Starý Bohumín]] ka7yfoat36o05xehdo2ulr1m7ltenm8 0 886992 9347689 8958419 2026-04-05T02:32:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347689 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Petroikoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = NI Robin Karori.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = [[Nordinsula petroiko]] (''Petroica longipes'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Petroikedoj]] ''Petroicidae'' |genro = '''Petroikoj''' ''Petroica'' |genro aŭtoritato = [[William John Swainson|Swainson]], 1829 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = 14, vidu tekston |vikispecio = |komunejo = }} '''Petroikoj''' (''Petroica'') estas [[genro (biologio)|genro]] de [[Aŭstralazio|Aŭstralaziaj]] birdoj el familio [[Petroikedoj]]. La genron enkondukis angla naturalisto [[William John Swainson]] en 1829, kaj li deklaris la [[tipo (biologio)|tipa]] specio {{N|plurkolora petroiko}} (''Petroica multicolor'').<ref>{{ cite book | last=Swainson | first=William John | author-link=William John Swainson | year=1829 | title=Zoological illustrations, or, Original figures and descriptions of new, rare, or interesting animals | series=Series 2 | volume=1 | place=London | publisher=Baldwin, Cradock | at=Plate 36 text | url=https://biodiversitylibrary.org/page/29155282 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=562 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14484263 }}</ref> La genra nomo estas kunmetaĵo de {{J|antikva greka}} vortoj ''petro-'' ("roko") kaj ''oikos'' ("hejmo").<ref>{{cite web | last=Jobling | first=J.A. | year=2019 | title=''Petroica'' | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive: Key to Scientific Names in Ornithology | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/dictionary/definition/petroica | access-date=17 June 2019 }}</ref> Kiel aliaj petroikedoj, petroikoj estas aspekte, kondute kaj ekologie similaj al Eŭropaj [[rubekolo]]j, kaj do la vorto "rubekolo" estas iam uzata por ili, malgraŭ ke al veraj rubekoloj ili ne estas tro parencaj. Ĉar multaj specioj de petroikoj havas iun nuancon de ruĝa koloro en sia [[plumaro]], en Aŭstralio oni iam nomas ilin "ruĝaj rubekoloj", kontraste al membroj de genro ''[[Eopsaltria]]'', kiujn ili nomas "flavaj rubekoloj".<ref name = "DDK03">{{cite journal | author = Dowling DK | title = Breeding biology of the red-capped robin | journal = Australian Journal of Zoology | volume = 51 | issue = 6 | pages = 533–549 | publisher = CSIRO Publishing | year = 2003 | url = http://publish.csiro.au/paper/ZO03028.htm | doi = 10.1071/ZO03028 | access-date = 2007-06-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070523172607/http://www.publish.csiro.au/paper/ZO03028.htm |date=2007-05-23 }}</ref> ==Specioj== Laŭ la nuna sistematiko, la genro enhavas 14 speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Australasian robins, rockfowl, rockjumpers, Rail-babbler | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/au_robins/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=17 June 2019 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Iĉo !! Ino !! Kutima nomo !! Scienca nomo !! Distribuo |- |[[File:Male Rose Robin.jpg|120px]] || [[File:Roro fem026w.JPG|120px]] ||[[Rozkolora petroiko]]|| ''Petroica rosea''||[[Aŭstralio]] |- |[[File:Pink Robin - Mount Field National Park.jpg|120px]] || || [[Frambkolora petroiko]]|| ''Petroica rodinogaster''|| [[Tasmanio]], [[Suda Aŭstralio]] |- | || ||[[Neĝa petroiko]]|| ''Petroica archboldi''||[[Uesta Papuo]], [[Indonezio]] |- | || ||[[Monta petroiko]]|| ''Petroica bivittata''|| altaĵoj de [[Novgvineo]] |- |[[File:Flame Robin male 1 - Jenolan Caves.jpg|120px]] || [[File:Flame Robin (Petroica phoenicea) (17191139570).jpg|120px]] ||[[Flama petroiko]]|| ''Petroica phoenicea''||sud-eosta Aŭstralio kaj [[Tasmanio]] |- | || ||[[Salomona petroiko]]|| ''Petroica polymorpha''|| [[Salomonoj]] |- |[[File:1976.08.02 12.45 pm Pacific robin, Nadarivatu-Nadrau Plateau, Fiji 2897 c.jpg|120px]] || ||[[Pacifika petroiko]]|| ''Petroica pusilla''|| [[Melanezio]] kaj [[Polinezio]] |- |[[File:Norfolk Robin (Petroica multicolor) in the Norfolk Island.jpg|120px]] || ||[[Plurkolora petroiko]]|| ''Petroica multicolor''|| [[Norfolkinsulo]] |- |[[File:Scarlet Robin 0401.jpg|120px]] || [[File:Scarlet Robin female - Blackheath.jpg|120px]] ||[[Skarlata petroiko]]|| ''Petroica boodang''|| Aŭstralio kaj Tasmanio |- |[[File:Petroica goodenovii 2 - Wianamatta Reserve.jpg|120px]] || [[File:Red-capped Robin (Petroica goodenovii) female (14403872754).jpg|120px]] ||[[Ruĝĉapa petroiko]]|| ''Petroica goodenovii''|| Aŭstralio |- |[[File:Petroica macrocephala macrocephala1.jpg|120px]] || [[File:Tomtit fem - New Zealand (25419832238).jpg|120px]] ||[[Grandkapa petroiko]]|| ''Petroica macrocephala''||[[Aotearoo]] |- |[[File:NZ North Island Robin-2.jpg|120px]] || ||[[Nordinsula petroiko]]|| ''Petroica longipes''|| [[Norda insulo]] (Aotearoo) |- |[[File:South Island robin, Lewis Pass.jpg|120px]] || ||[[Sudinsula petroiko]]|| ''Petroica australis''|| [[Suda insulo]] (Aotearoo) |- |[[File:Black Robin on Rangatira Island.jpg|120px]] || ||[[Nigra petroiko]]|| ''Petroica traversi''|| [[Chatham-insularo]] |- |} == Referencoj == {{referencoj}} == Literaturo == * '''Del Hoyo''', J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). Handbook of the Birds of the World. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. {{ISBN|978-84-96553-42-2}} *{{Cite journal| doi = 10.1016/j.ympev.2018.10.024 | volume = 131| pages = 48–54| last1 = Kearns| first1 = A.M.| last2 = Malloy| first2 = J.F.| last3 = Gobbert| first3 = M.K.| last4 = Thierry| first4 = A| last5 = Joseph| first5 = L.| last6 = Driskell| first6 = A.C.| last7 = Omland| first7 = K.E.| title = Nuclear introns help unravel the diversification history of the Australo-Pacific ''Petroica'' robins| journal = Molecular Phylogenetics and Evolution | year = 2019 | pmid = 30367975| doi-access = free| bibcode = 2019MolPE.131...48K}} {{Portalo|Birdoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Petroicedoj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] fsge3xpdlqdcpai52bvifd5w6qv6i5e 0 887885 9347921 9220557 2026-04-05T09:15:34Z Sj1mor 12103 /* Tradukita prozo */ 9347921 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 50 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 168 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2024 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba50 Beletra Almanako 50] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9781595694850 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA50''' estas la kvindeka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2024. == Prezento == * [[Probal Daŝgupto]] == Originala prozo == * [[Gunnar Gällmo]]: Mokrokalvo la gigantegegego * [[Sten Johansson]]: Televivo * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: Min prenu! * [[Carlo Minnaja]]: Sopirata renkontiĝo * Debra Hamel: La bona najbaro * [[Cho Sung Ho]]: Tri koncertoj de Khatia * [[Ulrich Becker]]: Pordoj == Originala poezio == * [[Krys Williams]]: Oazo * [[Luiza Carol]]: Balado pri la grafo Trubaduro == Tradukita prozo == * [[Grazia Deledda]]: Nokte (tradukis [[Carlo Minnaja]]) * [[Roberto Pérez-Franco]]: Tri rakontoj kaj poemo (Notoj pri Paradizo; En la akvofluo; La cirko; La donaceto (trad. [[Norberto Díaz Guevara|Norberto Diaz Guevara]], reviziis [[Jorge Rafael Nogueras]] kaj la aŭtoro) * [[Longoso|Longos]]: Dafniso kaj Ĥloa. Dua libro (trad. [[Gerrit Berveling]]) * [[Iñaki Goitia Lucas]]: Kvar mikronoveloj (trad. [[Liven Dek]]) == Tradukita poezio == * [[Robindronath Tagor]]: La invento de la ŝuoj (trad. [[Probal Daŝgupto]]) * Krisztina Tóth: Orient-eŭropa triptiko (trad. [[Stela Besenyei-Merger]]) * [[Zsuzsa Rakovszky]]: Decline and Fall (trad. [[István Ertl]]) * Luofu: Du poemoj (Pro la vento; La funebro de poemo ; trad. Ardo) * Ronald Euler: Poemoj (Koko-Fric’; Kun malfermitaj okuloj; Panjo; Kune; Korbatado; Muelista vorto; La rideto de l’ patro; Por lasta fojo; trad. [[Benoît Philippe]].) == Artikoloj kaj eseoj == * [[Abel Montagut]]: Pri la eksterteranoj en [[Poemo de Utnoa]] kaj en ĝiaj - sciencfikciaj fontoj * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: Pri la utilo krei grandegan korpuson de Esperantaj revuoj * [[Ulrich Lins]]: Teruo Matsumoto – japano en Pollando. La escepta vivo de esperantista edzo * [[Gerrit Berveling]]: El mia vivo ĝis la 80-jariĝo * [[Lusin]]: Hazardaj pensojto (trad. Hu Shenghao) * [[Miguel Fernández]]: ''La vorto kaj la vento'' kaj ties eĥo en la nuntempa [[hispana literaturo]] == Recenzoj == * [[Valentin Melnikov]]: pri ''Nordo. Amo'' de [[Mikaelo Bronŝtejn]] * Emanuele Regano: pri ''Kandido, aŭ Optimismo'' de [[Voltero]], trad. [[Sergio Pokrovskij]] * [[Federico Gobbo]]: pri ''J.R.R. Tolkien the Esperantist. Before the arrival of Bilbo Baggins'' de Oronzo Cilli, Arden R. Smith, Patrick H. Wynne * [[Antonio Valén]]: pri ''Semo de matenruĝoj'' de [[Miguel Fernández]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba50/index.html BA n-ro 50, junio 2024] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|50]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2024]] 9syixgsjdexogp5y9utz10g6hvjhqnc 9348010 9347921 2026-04-05T11:36:57Z Sj1mor 12103 /* Tradukita poezio */ 9348010 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 50 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 168 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2024 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba50 Beletra Almanako 50] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9781595694850 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA50''' estas la kvindeka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2024. == Prezento == * [[Probal Daŝgupto]] == Originala prozo == * [[Gunnar Gällmo]]: Mokrokalvo la gigantegegego * [[Sten Johansson]]: Televivo * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: Min prenu! * [[Carlo Minnaja]]: Sopirata renkontiĝo * Debra Hamel: La bona najbaro * [[Cho Sung Ho]]: Tri koncertoj de Khatia * [[Ulrich Becker]]: Pordoj == Originala poezio == * [[Krys Williams]]: Oazo * [[Luiza Carol]]: Balado pri la grafo Trubaduro == Tradukita prozo == * [[Grazia Deledda]]: Nokte (tradukis [[Carlo Minnaja]]) * [[Roberto Pérez-Franco]]: Tri rakontoj kaj poemo (Notoj pri Paradizo; En la akvofluo; La cirko; La donaceto (trad. [[Norberto Díaz Guevara|Norberto Diaz Guevara]], reviziis [[Jorge Rafael Nogueras]] kaj la aŭtoro) * [[Longoso|Longos]]: Dafniso kaj Ĥloa. Dua libro (trad. [[Gerrit Berveling]]) * [[Iñaki Goitia Lucas]]: Kvar mikronoveloj (trad. [[Liven Dek]]) == Tradukita poezio == * [[Robindronath Tagor]]: La invento de la ŝuoj (trad. [[Probal Daŝgupto]]) * [[Krisztina Tóth (poeto)|Krisztina Tóth]]: Orient-eŭropa triptiko (trad. [[Stela Besenyei-Merger]]) * [[Zsuzsa Rakovszky]]: Decline and Fall (trad. [[István Ertl]]) * [[Luofu]]: Du poemoj (Pro la vento; La funebro de poemo ; trad. Ardo) * [[Ronald Euler]]: Poemoj (Koko-Fric’; Kun malfermitaj okuloj; Panjo; Kune; Korbatado; Muelista vorto; La rideto de l’ patro; Por lasta fojo; trad. [[Benoît Philippe]].) == Artikoloj kaj eseoj == * [[Abel Montagut]]: Pri la eksterteranoj en [[Poemo de Utnoa]] kaj en ĝiaj - sciencfikciaj fontoj * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: Pri la utilo krei grandegan korpuson de Esperantaj revuoj * [[Ulrich Lins]]: Teruo Matsumoto – japano en Pollando. La escepta vivo de esperantista edzo * [[Gerrit Berveling]]: El mia vivo ĝis la 80-jariĝo * [[Lusin]]: Hazardaj pensojto (trad. Hu Shenghao) * [[Miguel Fernández]]: ''La vorto kaj la vento'' kaj ties eĥo en la nuntempa [[hispana literaturo]] == Recenzoj == * [[Valentin Melnikov]]: pri ''Nordo. Amo'' de [[Mikaelo Bronŝtejn]] * Emanuele Regano: pri ''Kandido, aŭ Optimismo'' de [[Voltero]], trad. [[Sergio Pokrovskij]] * [[Federico Gobbo]]: pri ''J.R.R. Tolkien the Esperantist. Before the arrival of Bilbo Baggins'' de Oronzo Cilli, Arden R. Smith, Patrick H. Wynne * [[Antonio Valén]]: pri ''Semo de matenruĝoj'' de [[Miguel Fernández]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba50/index.html BA n-ro 50, junio 2024] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|50]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2024]] ttp8p5pf8vq8v6sr7xrlr8rczgvg61w 9348026 9348010 2026-04-05T11:58:35Z Sj1mor 12103 /* Tradukita poezio */ 9348026 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 50 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 168 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2024 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba50 Beletra Almanako 50] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9781595694850 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA50''' estas la kvindeka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2024. == Prezento == * [[Probal Daŝgupto]] == Originala prozo == * [[Gunnar Gällmo]]: Mokrokalvo la gigantegegego * [[Sten Johansson]]: Televivo * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: Min prenu! * [[Carlo Minnaja]]: Sopirata renkontiĝo * Debra Hamel: La bona najbaro * [[Cho Sung Ho]]: Tri koncertoj de Khatia * [[Ulrich Becker]]: Pordoj == Originala poezio == * [[Krys Williams]]: Oazo * [[Luiza Carol]]: Balado pri la grafo Trubaduro == Tradukita prozo == * [[Grazia Deledda]]: Nokte (tradukis [[Carlo Minnaja]]) * [[Roberto Pérez-Franco]]: Tri rakontoj kaj poemo (Notoj pri Paradizo; En la akvofluo; La cirko; La donaceto (trad. [[Norberto Díaz Guevara|Norberto Diaz Guevara]], reviziis [[Jorge Rafael Nogueras]] kaj la aŭtoro) * [[Longoso|Longos]]: Dafniso kaj Ĥloa. Dua libro (trad. [[Gerrit Berveling]]) * [[Iñaki Goitia Lucas]]: Kvar mikronoveloj (trad. [[Liven Dek]]) == Tradukita poezio == * [[Robindronath Tagor]]: La invento de la ŝuoj (trad. [[Probal Daŝgupto]]) * [[Krisztina Tóth (poeto)|Krisztina Tóth]]: Orient-eŭropa triptiko (trad. [[Stela Besenyei-Merger]]) * [[Zsuzsa Rakovszky]]: Decline and Fall (trad. [[István Ertl]]) * [[Luofu (poeto)|Luofu]]: Du poemoj (Pro la vento; La funebro de poemo ; trad. Ardo) * [[Ronald Euler]]: Poemoj (Koko-Fric’; Kun malfermitaj okuloj; Panjo; Kune; Korbatado; Muelista vorto; La rideto de l’ patro; Por lasta fojo; trad. [[Benoît Philippe]].) == Artikoloj kaj eseoj == * [[Abel Montagut]]: Pri la eksterteranoj en [[Poemo de Utnoa]] kaj en ĝiaj - sciencfikciaj fontoj * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: Pri la utilo krei grandegan korpuson de Esperantaj revuoj * [[Ulrich Lins]]: Teruo Matsumoto – japano en Pollando. La escepta vivo de esperantista edzo * [[Gerrit Berveling]]: El mia vivo ĝis la 80-jariĝo * [[Lusin]]: Hazardaj pensojto (trad. Hu Shenghao) * [[Miguel Fernández]]: ''La vorto kaj la vento'' kaj ties eĥo en la nuntempa [[hispana literaturo]] == Recenzoj == * [[Valentin Melnikov]]: pri ''Nordo. Amo'' de [[Mikaelo Bronŝtejn]] * Emanuele Regano: pri ''Kandido, aŭ Optimismo'' de [[Voltero]], trad. [[Sergio Pokrovskij]] * [[Federico Gobbo]]: pri ''J.R.R. Tolkien the Esperantist. Before the arrival of Bilbo Baggins'' de Oronzo Cilli, Arden R. Smith, Patrick H. Wynne * [[Antonio Valén]]: pri ''Semo de matenruĝoj'' de [[Miguel Fernández]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba50/index.html BA n-ro 50, junio 2024] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|50]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2024]] jab5xnw4rbl5624me0z1ylbgpce00p7 0 904034 9347484 9044755 2026-04-04T17:40:35Z ThomasPusch 1869 9347484 wikitext text/x-wiki [[File:Pfarrhof Embach 02, Lend.jpg|thumb|katolika paroĥa domo, Embach]] '''Spirita Centro Embach''' (germane: ''Geistliches Zentrum Embach'') troviĝas ekde oktobro 2010 en la iama paroĥestrejo de Embach, kvartalo de [[lend (Salcburgio)|Lend]], en la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Salcburgio]] de la [[Aŭstra Respubliko]]. Ĉi domo, situante apud la [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Embach)|Laŭrenco-kirko]] sur monteto, ĉiam estis fotinda motivo. Danke al laborado de la provizora paroĥestro Scherer la tuta komplekso ricevis novan rolon. Konservante la originan aspoekton oni restaŭris ĝin kaj alifunkciigis ĝin al tranoktejo por unuopuloj kaj grupoj. Stalo kontraŭanta, du cent jarojn aĝa, estis ŝanĝita je konvenejo spirita. Planis kaj realigis la tuton firmao ''LP architektur ZT'' (k.l.r.) el [[altenmarkt im Pongau|Altenmarkt]] kiu post arkitektura konkurso de 2008 venkis.<ref>[https://www.lparchitektur.at/de/projekte/oeffentliche-bauten/geistliches-zentrum-2010-embach/ prezento sur arkitekta fakpaĝaro]</ref> Centre troviĝas ankaŭ meditada salono, kongresaj ĉambroj kaj vendejo kie eblas akiri klostrajn produktojn, aĵojn faritajn per [[justa komerco]] kaj verkojn elfaritajn de handikapuloj. Okazas ĉi tie seminarioj kaj eventoj servantaj al edifaj temoj. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} *[http://www.geistliches-zentrum.at hejmpaĝo] *[https://www.kirchenfuehrer.info/de/kirchen/detail.asp?id=84&tit=Geschichte+von+Kirche+und+Pfarre+Lend-Embach "Geschichte von Kirche und Pfarre Lend-Embach"] == Fontoj == * taggazeto ''Salzburger Nachrichten,'' 2.11.2010, regionaj paĝoj (p. 32) == Notoj == <references/> [[Kategorio:Kunvenejoj]] [[Kategorio:Pinzgau]] {{Unua}} ite6k0mwtyh7bk0zprgprdmly5mgb9a 0 904091 9347848 9303248 2026-04-05T07:08:56Z ThomasPusch 1869 /* Interno */ 9347848 wikitext text/x-wiki [[file:Pfarrkirche hl. Laurentius Embach 18, Lend.jpg|thumb|Katholische Pfarrkirche hl. Laurentius in Embach]] [[file:Pfarrkirche Embach Kirchenschiff (Gemeinde Lend - Salzburger Land).JPG|thumb|vido de la altarejo]] '''Preĝejo Sankta Laŭrenco''' (germane: ''Pfarrkirche Embach'') staras sur monteto sude de Embach, kvartalo de [[lend (Salcburgio)|Lend]], Aŭstrujo. Ĝi apartenas al la dekanujo [[Taxenbach]]. Tuj apudas la [[Spirita Centro Embach]] (i.a. ene de la iama domo de la parokestro). La dekliva kirkmonto klarigas la apartan senton por la alproksimiĝanto. Kaj paroĥestrejo kaj kirko en la kuro de la tempo pligrandiĝis, kiel atestas la iel tro malgranda placo. == Historio== Dokumenta unua mencio estis en la 1344-a jaro. En 1508 okazis konsekriĝo. Inter 1784 kaj 1786 ĉefkonstruisto Louis Grenier pligrandigis ĝin kaj konstruis la novan uestan fronton. En 1968 oni restaŭris la eksteran fasadon. La paroĥo fondiĝis en 1813. == Arkitekturo== La ununava konstruaĵo, kerne gotikaĵo kun gotika norda turo kaj historiisma okcidenta fasado, estas ĉirkaŭata de tombejo. Videblas de ekstere longa navo sub [[groptegmento]]; sude kaj norde estas soklo kaj duparta gotika [[kontraŭforto]]. En la dua navero troviĝas ambaŭflanke po rondarka prtalo el la 18-a jarcento, dum ĉe la norda kvara [[navero]] estas alkonstruita eta kapelo kun segmanta arkmalfermiĝo. La ĥorejo finiĝas plurangulecen. Norde de ĝi staras la gotika turo kun horizontala ŝmirbanda ornamaĵo de la fasado, la sona arkado estas rondarkaj. Plejsupre troviĝas pintgabla spajro. Sude la altarejo staras du etaĝa sakristia alkonstruitaĵo. La fenestroj de la longa navo kaj de la altarejo estas rondarkaj. La klasikisma uesta fronto havas fasadon avankorpan: supre de la sokla zono montriĝas duobla pilastraro kun triglifa [[friso]]. Kronas kruco kaj inter la pilastroj estas malaltigitaj kampetoj; meze estas la rondarka ĉefa portalo. Surtombeje estas la tombo de la iama salcburgia ministroprezidanto [[Hans Katschthaler]], gefilo de Embach. == Interno == La duetaĝa uesta galerio havas barokan parapeton. La triumfarko estas ronda, la apsido centrita kaj pli mallarĝa. Altarejvolbe estas bildoj de la adorado de la reĝoj kaj la naskiĝo de Jesuo (18-a jarcento); sude de la altarejo estas rondarka fenestro kaj la sakristio havas barokajn stukajn spegulojn. Plafone spekteblas scenoj el la vivo de la Dipatriono kaj de la kvar [[patroj de la Eklezio]] (de [[Virgil Groder]], 1903). La ĉefaltaro de 1903 havas centre la pilgrimejan graco-bildon pri ''Maria Elend'' el la 18-a jarcento kiun oni en 1785 transigis disde Maria Elend ĉi tien. La altara supro havas figuran grupon de la iama ĉefaltaro; ĝi datas de la dua duono de la 18-a jarcento. La statuoj ĉe la ĉefaltaraj flankoj montras la sanktulojn [[Francisko Ksavero]] kaj Stefano: ili kreiĝis, kun al altaro, en la 1903-a jaro. La flankaj altaroj estas el la malfrua 18-a jarcento. Centre de la liva videblas Sankta Laŭrenco sur verko de [[Franz Nikolaus Streicher]] el 1785. La konzolaj figuroj estas Nikolao kaj Marteno (el la fino de la 18-a jarcento). La dekstra flanka altaro prezentas Marion Magdalan (1861, de [[Johann Hueber]]). Konzolfiguroj tieaj estas Georgo kaj Floriano (fine de la 18-a jarcento). Statuo de Sankta Petro (de ĉ. 1760) troviĝas en la Katedralmuzeo salcburga. La 15 staciojn de [[via crucis]] kreis en 1785 Xaver Kurz. La orgenon konstruis [[Albert Mauracher]] en 1887. == Literaturo == * ''Embach, Gemeinde Lend, Pfarrkirche hl. Laurentius, Pfarrhof,'' che: ''Die Kunstdenkmäler Österreichs. Dehio Salzburg 1986,'' p. 86–87. == Eksteraj ligiloj== *[https://www.kirchenfuehrer.info/de/kirchen/detail.asp?id=84&tit=Geschichte+von+Kirche+und+Pfarre+Lend-Embach "Geschichte von Kirche und Pfarre Lend-Embach"] {{Commonscat}} {{Bibliotekoj}} {{Coordinate|NS=47.289520|EW=13.001914|type=building|region=AT-5}} [[Kategorio:Pinzgau]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Laŭrenco|Embach]] [[Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj]] [[kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Aŭstrio|Embach]] qtrpwred5ax0me7uy747g6psf9gdl31 0 906260 9347918 9261946 2026-04-05T09:09:43Z Sj1mor 12103 9347918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto reganto | vico = | ofico= prezidanto de [[Birmo]] (Mjanmao) | de = februaro [[2026]] | ĝis = | antaŭulo = | sekvanto = | vico2 = }} '''Min Aung Hlaing''' ([[Birma lingvo|birme]] မင်းအောင်လှိုင်; n. la [[3-a de julio|3-an de julio]] [[1956]] en [[Davej]]) estas birma [[generalo]] kiu estas nuntempe la armea gvidanto de [[Mjanmao]]. Li estas la estro de la Ŝtata Administra Konsilio de Mjanmao kaj ankaŭ la [[Ĉef-komandanto|ĉefkomandanto]] de la [[militfortoj]] de la lando. Li nun estas la [[De facto|defakta]] [[reganto]] de la lando post renverso de la elektita registaro gvidata de la ĉefministro [[Aung San Suu Kyi]] en [[puĉo]] la 1-an de februaro 2021. Li estas konsiderita la arkitekto de tiu transpreno, trudante unujaran [[krizostato]]n kaj tiel finante la antaŭan civilregadon <ref>{{Cite web|date=2024-07-22|title=The leader of Myanmar's army government is named acting president so he can renew state of emergency|url=https://www.independent.co.uk/news/ap-myanmar-bangkok-aung-san-suu-kyi-security-council-b2583975.html|access-date=2024-07-23|website=The Independent|language=en}}</ref> <ref name="Reuters SAC dissolved">{{cite news|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|access-date=10 August 2021|work=[[Reuters]]|date=1 August 2021|archive-date=1 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|url-status=live}}</ref><ref name="who_is_hlaing_2021_02v06_nikkei_com">[https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Who-is-Myanmar-junta-chief-Min-Aung-Hlaing-5-things-to-know "Who is Myanmar junta chief Min Aung Hlaing? 5 things to know,"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211219000000/https://web.archive.org/web/20211219202613/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Who-is-Myanmar-junta-chief-Min-Aung-Hlaing-5-things-to-know |date=2021-12-19 }} 6 February 2021, ''Nikkei Asia,'' retrieved 28 December 2021</ref><ref>{{Cite web|date=1 February 2021|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi detained as military seizes control|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131232954/https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|archive-date=31 January 2021|access-date=|website=BBC News}}</ref>. En novembro 2024, la [[Prokuroro]] de la [[Internacia Kriminala Kortumo]] (ICC) petis [[Arestordono|arestordonon]] por Min Aung Hlaing por [[krimoj kontraŭ la homeco]] por la [[Deporto|deportado]] kaj [[persekuto]] de la [[Rohinĝoj]] faritaj en Birmo kaj parte en [[Bangladeŝo]] inter aŭgusto kaj decembro [[2017]]. Ĉi tio signifas, ke se la peto estas koncedita, li tuj estu transdonota la jurisdikcion al la ICC, se li eniru iajn ICC-membroŝtaton <ref name="ranksawarded">{{cite news|title=Myanmar coup: Who is army Chief Min Aung Hlaing?|url=https://www.tbsnews.net/world/myanmar-coup-who-army-chief-min-aung-hlaing-194995|access-date=27 March 2021|work=The Business Standard|date=1 February 2021|archive-date=13 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813052613/https://www.tbsnews.net/world/myanmar-coup-who-army-chief-min-aung-hlaing-194995|url-status=live}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉefministroj de Birmo]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1956]] [[Kategorio:Generaloj]] [[Kategorio:Regnestroj]] rz8ap9rgsltnaxnb6ovli55dtazwzgk 0 907367 9347919 9306907 2026-04-05T09:12:23Z Sj1mor 12103 /* Tradukita prozo */ 9347919 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 51 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 168 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = oktobro 2024 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba50 Beletra Almanako 50] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9781595695062 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA51''' estas la kvindekunua numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2024. == Prezento == * [[Probal Daŝgupto]] == Originala prozo == * [[Sten Johansson]]: Neŭtrale * [[Grigorij Arosev]]: 1986. Dio kaj tajpilo * [[Laure Patas d’Illiers]]: Verda pordo en ĉielarko * [[Spomenka Štimec]]: Vojaĝo al Simo * [[Trevor Steele]]: Analoj de feliĉa epoko * [[Yin Jiaxin]]: Bovlo da agariksupo * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: La genezo == Originala poezio == * [[Humphrey Tonkin]]: Epitalamo por Lidia kaj Briano – majo 2024 == Tradukita prozo == * [[Roberto Pérez-Franco]]: Vivo (trad. Norberto Díaz Guevara kaj la aŭtoro) * [[Serhij Ĵadan]]: Tiu, kiu vin varmigas en la nokto (trad. [[Kalle Kniivilä]]) * [[Mati Unt]]: La foriro de Helgi Sallo (trad. [[István Ertl]]) * [[Mudlum]]: La apartamento numero 43 (trad. István Ertl) * [[Ilmar Jaks]]: Ekzilito malkovras suneklipson (trad. István Ertl) * [[Simona Klemenčič]]: Domo sen speguloj (trad. la aŭtorino) == Teatro == * [[Luiza Carol]]: Trans la nebulo. Imaga sonĝo de Puccini == Artikoloj kaj eseoj == * [[Probal Daŝgupto]]: Nia vivo sen Renato (1941-2025) * Probal Daŝgupto: La pozicio de la angla en Barato. Prelego en Japana Esperanto-Instituto, Tokio, 2001 * [[Vinko Ošlak]]: Du iluzioj pri Esperanto == Recenzoj == * [[Ryszard Rokicki]] pri ''Vortfarado en Esperanto. Funkcigramatika analizo'' de [[Wim Jansen]] * [[Miguel Fernández]] pri ''Sinjorino en ruĝo sur griza fono'' de [[Miguel Delibes]], trad. [[Antonio Valén]] * Debra Hamel pri ''La granda kaldrono'' de [[John Francis]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba51/index.html BA n-ro 51, oktobro 2024] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|51]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2024]] aezkiwcqeaxwr6dk2nwydt9y3pks3hf 4 907453 9347711 9334840 2026-04-05T04:41:08Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9347711 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT DISTINCT ?item ?itemLabel ?speakers ?sitelinks WHERE { # Get items that are languages (more direct approach) {?item wdt:P31 wd:Q34770} UNION # language {?item wdt:P31 wd:Q33742} UNION # natural language {?item wdt:P31 wd:Q1288568} # modern language # Get number of speakers and sitelinks ?item wdt:P1098 ?speakers . ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks . FILTER(?sitelinks > 2) # Exclude languages with Esperanto Wikipedia articles MINUS { ?article schema:about ?item . ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/> . } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "eo,en" . } } ORDER BY DESC(?speakers) LIMIT 30 |columns=label:nomo (propono),?speakers:parolantoj,?sitelinks:nombro de ligiloj,item:vikidatuma ero |thumb=200 |links=red |summary= }} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! parolantoj ! nombro de ligiloj ! vikidatuma ero |- | [[moderna persa lingvo]] | 96308080 | 11 | [[:d:Q56356571|Q56356571]] |- | [[svahila]] | 82300000<br/>16010110 | 10 | [[:d:Q3197533|Q3197533]] |- | [[sudĉina lingvo]] | 73100000 | 66 | [[:d:Q7033959|Q7033959]] |- | [[Irana persa lingvo]] | 52800000 | 14 | [[:d:Q3513637|Q3513637]] |- | [[niĝeria piĝino]] | 47500000 | 24 | [[:d:Q33655|Q33655]] |- | [[hunana lingvo]] | 37300000 | 38 | [[:d:Q13220|Q13220]] |- | [[raĝastana lingvo]] | 36000000<br/>19972883<br/>12370010 | 60 | [[:d:Q13196|Q13196]] |- | [[sudana araba lingvo]] | 31900000 | 22 | [[:d:Q56573|Q56573]] |- | [[maroka araba lingvo]] | 27500000 | 49 | [[:d:Q56426|Q56426]] |- | [[N’Ko]] | 27000000 | 21 | [[:d:Q18546266|Q18546266]] |- | [[nordlevant-araba]] | 24600000 | 11 | [[:d:Q22809485|Q22809485]] |- | [[Saʽidi Arabic]] | 22400000 | 20 | [[:d:Q56592|Q56592]] |- | [[avadhia]] | 22000000 | 69 | [[:d:Q29579|Q29579]] |- | [[norda paŝtua]] | 20900000 | 7 | [[:d:Q12642194|Q12642194]] |- | [[magaha lingvo]] | 20700000 | 64 | [[:d:Q33728|Q33728]] |- | [[Kongu Tamil]] | 20000000 | 4 | [[:d:Q6429269|Q6429269]] |- | [[Tajvana lingvo (Q36778)|Tajvana lingvo]] | 18000000 | 42 | [[:d:Q36778|Q36778]] |- | [[chhattisgarhi]] | 16300000 | 57 | [[:d:Q33158|Q33158]] |- | [[madura lingvo]] | 15000000 | 58 | [[:d:Q36213|Q36213]] |- | [[Niĝera fulfulde]] | 14500000 | 7 | [[:d:Q36129|Q36129]] |- | [[marvari]] | 14000000 | 56 | [[:d:Q56312|Q56312]] |- | [[Sylheti]] | 13980000 | 200 | [[:d:Q2044560|Q2044560]] |- | [[sud-azerbajĝana lingvo]] | 13800000 | 13 | [[:d:Q3449805|Q3449805]] |- | [[chittagonien]] | 13000000 | 38 | [[:d:Q33173|Q33173]] |- | [[Dakni]] | 12800000 | 24 | [[:d:Q669431|Q669431]] |- | [[sud-levantena araba dialekto]] | 11600000 | 10 | [[:d:Q55633582|Q55633582]] |- | [[tunizia araba lingvo]] | 11600000 | 38 | [[:d:Q56240|Q56240]] |} {{Wikidata list end}} kzo171yefd2hvjmb4zct2xuw37m4shc 0 911233 9347487 9270246 2026-04-04T17:46:00Z Johenĉjo 20754 Ŝativo anstataŭ "Ĥativo" laŭ la Vikipedia artikolo, kvankam mi dubas pri la neceso esperantigi ĉion. 9347487 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto verkisto}}'''Pascual PONT Martínez''' ([[Ŝativo]], 1937 - [[Valencio]], 13a de aprilo 2023) estis humanisto kaj esperantisto de Valencio kiu tre kontribuis al la [[Valencia Esperanto-Grupo]] per altkvalitaj verkoj. [[File:Pascual Pont Martínez en prelego en la Valencia Esperanto-Grupo.jpg|thumb|Pascual Pont Martínez en prelego en la Valencia Esperanto-Grupo.<ref>Prelego de Pascual Pont Martínez ĉe la Valencia Esperanto-Grupo, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=ZmnKwtpyBbg</ref>]] == Membiografio<ref>[https://www.universocomplejo.es/autobiografia/]</ref> == Naskita en [[Ŝativo|Ĥativo]] en 1937, li fariĝis orfo pro la [[Hispana Enlanda Milito]] kiam li havis nur 15 monatojn. Li laboris en oficejo pri administrado, kiel helpanto en kamiono, kaj en brik- kaj tigol-fabriko. Je la aĝo de 15 jaroj, li translokiĝis al Valencio por ekkomenci kiel metilernanto en MACOSA, granda metalurgia entrepreno. Tie, la [[Kristana laborista junularo|Kristana Laborista Junularo]] (JOC) instigis en li senton pri la digno de la laboro kaj de la [[laboristo]]j. Dum 1957, li loĝis en [[Ĝenevo]] kaj laboris en la [[Sécheron|Secheron]]-laborejoj, komisiite de la valenciana entrepreno. Li starigis fortajn rilatojn kun la svisaj sindikatoj kaj kun la franca JOC. La svisa demokratia spirito profunde influis lin. Li partoprenis la Internacian Kongreson de la JOC en Romo kiel interpretisto inter la franca kaj la hispana. Tie li interkonsentis kun la naciaj gvidantoj de la hispana JOC pri sia aliĝo al la Nacia Komisiono en la sekva januaro. Li funkciis kiel Nacia Respondeculo pri Metilernantoj inter 1958 kaj 1960. En 1961 li revenis al la laborejo en Valencio kaj fariĝis Direktoro pri Studoj en la Laborista Socia Instituto. En 1962 li edziĝis al Rosa Andrés, kun kiu li kundividis profundan senton pri homa digno. En 1963 li estis elektita kiel Laborista Ĵuriano en la entrepreno, kaj ree elektita en 1966 kun pli ol 99 % de la voĉoj. Li ekis kontaktojn por starigi la sekretan sindikaton [[USO]] en Valencio, sed familiaj problemoj kaj granda respondeco en la laborejo — intertraktado de kolektiva kontrakto kaj traktado de kriza dosiero kiu minacis la maldungon de pli ol 200 laboristoj — devigis lin forlasi la sekretan agadon kaj ankaŭ sian rolon en la Laborista Socia Instituto. Tamen li devis ankoraŭ partopreni en alia kontraktintertraktado kaj kriza solvado. Lia plej granda sindikata kontento estis, ke neniu laboristo estis finfine maldungita en tiuj du krizoj, kvankam entute pli ol 400 suferis sub tiu minaco. La hispana politika transiro estis travivita de li el la laboreja vidpunkto. Kvin sindikataj grupoj luktis por reprezento kaj direkto de la agado; kvar petis lian aliĝon, sed li ne aliĝis al iu ajn el ili. Li ne akceptis iliajn diferencojn kaj dubis pri la efikeco de sindikata agado, ĉar la kapitalisma dinamiko facile nuligis la atingitajn plibonigojn. Li konkludis ke pli profunda reformo estas necesa. Volonte li retiriĝis el la sindikata agado kaj relanĉis la studadon pri peritekniko, kiun li antaŭe forlasis pro sia engaĝiĝo en JOC, sed fine li denove ĉesis pro manko de intereso. En 1977 li akceptis postenon kiel kontrolisto, proponitan de la entrepreno. Tiu nova tasko ebligis al li pli bone kompreni la homan naturon. La konfliktoj kun laboristoj kiujn li administris devenis el la fakto ke li ne povis egale doni bonŝancojn al ĉiuj. La naskiĝo de liaj tri infanoj malkaŝis al li la bedaŭrindan staton de la lernejoj en lia kvartalo — Cruz Cubierta en Valencio. La petoj, promesoj, mensogoj kaj obstakloj suferitaj de la grupo da laboristoj kiuj mobiliziĝis por akiri bazan rajton kiel lernejo por siaj infanoj, okupis lin tiam. En 1979, la familio translokiĝis al la najbara laborista kvartalo San Marcelino, kie, spite al mankoj, ekzistis batalema najbara movado kaj diversaj asocioj, en kiuj la tuta familio partoprenis laŭ siaj interesoj. Li mem eniris la Asocion de Najbaroj kaj estis voĉdonita kiel respondeculo pri urboplanado. Inter la multaj bataloj por plibonigi la kvartalon, la plej komplika temis pri la kontraŭstaro al la kontraŭleĝa konstruado de municipa kremaciejo sur la sola verda areo de la distrikto. Tiu lukto inkluzivis la postulon pri taŭga ĝardenado inter la tombejo kaj la kvartalo. Frua emeritiĝo en januaro 1993, pro restrukturado de la entrepreno, ebligis al li disponi de tempo por pripensado, verkado kaj reordigo de sia percepto pri la senco de la ekzisto. Li verkis abunde pri diversaj temoj, ĉar por li ĉio en la vivo estas interplektita. Najbaro, Miguel Fuster, kiu konis kelkajn el liaj verkoj, instigis lin enmeti ilin en [[Interreto]]n. Li inkluzivis tre personajn tekstojn kiel “Demando de kredo” kaj “Persona vojo”, kiuj formas parton de ampleksa verko de 2005. Ili eble ne interesiĝos al la ĝenerala publiko, sed ili valoras por tiuj kiuj volas kompreni lian pensan evoluon. Li inkludis, kiel parto de sia membiografio, mallongan studon verkitan en 1992 kun la titolo “La Triunuo nomiĝas E.M.I.”, kiu spegulas liajn tiamajn pensojn. Tamen ĝia esenco restas, eĉ se jam malklare skizita en lia juneco. Tial, post relegado, kiam li rimarkis la alternon inter pasinteca kaj nuntempa verbotempoj, li decidis lasi ĝin tiel, ĉar kvankam temis pri okazintaĵoj, iliaj efikoj daŭre influis lian nuntempon. En 1996 li partoprenis en konferenco de la Nobel-premiito pri ekonomiko Reinhard Selten ĉe la Universitato de Murcio. Ambaŭ parolis en esperanto, kun samtempa traduko al la hispana. La okazaĵo konfirmis lian engaĝiĝon pri la internacia lingvo, kiun li konsideris realisma ilo por neimperiisma tutmonda komunikado. Li konservis amikan rilaton kun Selten kaj ofte defendis publike la valoron de esperanto por la estonteco de Eŭropo kaj la mondo.<ref>[https://web.archive.org/web/20240715110520/https://atrio.org/2016/09/recuerdo-de-reinhard-selten/ Pascual Pont: Recuerdo de Reinhard Selten] ĉe Atrio.org (arkivita la 15-a de julio 2024)</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pont Martínez, Pascual}} [[Kategorio:Valencianoj]] [[Kategorio:Hispanaj humanistoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Valenciaj esperantistoj]] 8mktx9r8xoshckd4wo7chjks1ee9y1a 9347499 9347487 2026-04-04T17:49:51Z Johenĉjo 20754 Same kiel supre. 9347499 wikitext text/x-wiki {{unua}}{{Informkesto verkisto}}'''Pascual PONT Martínez''' ([[Ŝativo]], 1937 - [[Valencio]], 13a de aprilo 2023) estis humanisto kaj esperantisto de Valencio kiu tre kontribuis al la [[Valencia Esperanto-Grupo]] per altkvalitaj verkoj. [[File:Pascual Pont Martínez en prelego en la Valencia Esperanto-Grupo.jpg|thumb|Pascual Pont Martínez en prelego en la Valencia Esperanto-Grupo.<ref>Prelego de Pascual Pont Martínez ĉe la Valencia Esperanto-Grupo, YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=ZmnKwtpyBbg</ref>]] == Membiografio<ref>[https://www.universocomplejo.es/autobiografia/]</ref> == Naskita en [[Ŝativo]] en 1937, li fariĝis orfo pro la [[Hispana Enlanda Milito]] kiam li havis nur 15 monatojn. Li laboris en oficejo pri administrado, kiel helpanto en kamiono, kaj en brik- kaj tigol-fabriko. Je la aĝo de 15 jaroj, li translokiĝis al Valencio por ekkomenci kiel metilernanto en MACOSA, granda metalurgia entrepreno. Tie, la [[Kristana laborista junularo|Kristana Laborista Junularo]] (JOC) instigis en li senton pri la digno de la laboro kaj de la [[laboristo]]j. Dum 1957, li loĝis en [[Ĝenevo]] kaj laboris en la [[Sécheron|Secheron]]-laborejoj, komisiite de la valenciana entrepreno. Li starigis fortajn rilatojn kun la svisaj sindikatoj kaj kun la franca JOC. La svisa demokratia spirito profunde influis lin. Li partoprenis la Internacian Kongreson de la JOC en Romo kiel interpretisto inter la franca kaj la hispana. Tie li interkonsentis kun la naciaj gvidantoj de la hispana JOC pri sia aliĝo al la Nacia Komisiono en la sekva januaro. Li funkciis kiel Nacia Respondeculo pri Metilernantoj inter 1958 kaj 1960. En 1961 li revenis al la laborejo en Valencio kaj fariĝis Direktoro pri Studoj en la Laborista Socia Instituto. En 1962 li edziĝis al Rosa Andrés, kun kiu li kundividis profundan senton pri homa digno. En 1963 li estis elektita kiel Laborista Ĵuriano en la entrepreno, kaj ree elektita en 1966 kun pli ol 99 % de la voĉoj. Li ekis kontaktojn por starigi la sekretan sindikaton [[USO]] en Valencio, sed familiaj problemoj kaj granda respondeco en la laborejo — intertraktado de kolektiva kontrakto kaj traktado de kriza dosiero kiu minacis la maldungon de pli ol 200 laboristoj — devigis lin forlasi la sekretan agadon kaj ankaŭ sian rolon en la Laborista Socia Instituto. Tamen li devis ankoraŭ partopreni en alia kontraktintertraktado kaj kriza solvado. Lia plej granda sindikata kontento estis, ke neniu laboristo estis finfine maldungita en tiuj du krizoj, kvankam entute pli ol 400 suferis sub tiu minaco. La hispana politika transiro estis travivita de li el la laboreja vidpunkto. Kvin sindikataj grupoj luktis por reprezento kaj direkto de la agado; kvar petis lian aliĝon, sed li ne aliĝis al iu ajn el ili. Li ne akceptis iliajn diferencojn kaj dubis pri la efikeco de sindikata agado, ĉar la kapitalisma dinamiko facile nuligis la atingitajn plibonigojn. Li konkludis ke pli profunda reformo estas necesa. Volonte li retiriĝis el la sindikata agado kaj relanĉis la studadon pri peritekniko, kiun li antaŭe forlasis pro sia engaĝiĝo en JOC, sed fine li denove ĉesis pro manko de intereso. En 1977 li akceptis postenon kiel kontrolisto, proponitan de la entrepreno. Tiu nova tasko ebligis al li pli bone kompreni la homan naturon. La konfliktoj kun laboristoj kiujn li administris devenis el la fakto ke li ne povis egale doni bonŝancojn al ĉiuj. La naskiĝo de liaj tri infanoj malkaŝis al li la bedaŭrindan staton de la lernejoj en lia kvartalo — Cruz Cubierta en Valencio. La petoj, promesoj, mensogoj kaj obstakloj suferitaj de la grupo da laboristoj kiuj mobiliziĝis por akiri bazan rajton kiel lernejo por siaj infanoj, okupis lin tiam. En 1979, la familio translokiĝis al la najbara laborista kvartalo San Marcelino, kie, spite al mankoj, ekzistis batalema najbara movado kaj diversaj asocioj, en kiuj la tuta familio partoprenis laŭ siaj interesoj. Li mem eniris la Asocion de Najbaroj kaj estis voĉdonita kiel respondeculo pri urboplanado. Inter la multaj bataloj por plibonigi la kvartalon, la plej komplika temis pri la kontraŭstaro al la kontraŭleĝa konstruado de municipa kremaciejo sur la sola verda areo de la distrikto. Tiu lukto inkluzivis la postulon pri taŭga ĝardenado inter la tombejo kaj la kvartalo. Frua emeritiĝo en januaro 1993, pro restrukturado de la entrepreno, ebligis al li disponi de tempo por pripensado, verkado kaj reordigo de sia percepto pri la senco de la ekzisto. Li verkis abunde pri diversaj temoj, ĉar por li ĉio en la vivo estas interplektita. Najbaro, Miguel Fuster, kiu konis kelkajn el liaj verkoj, instigis lin enmeti ilin en [[Interreto]]n. Li inkluzivis tre personajn tekstojn kiel “Demando de kredo” kaj “Persona vojo”, kiuj formas parton de ampleksa verko de 2005. Ili eble ne interesiĝos al la ĝenerala publiko, sed ili valoras por tiuj kiuj volas kompreni lian pensan evoluon. Li inkludis, kiel parto de sia membiografio, mallongan studon verkitan en 1992 kun la titolo “La Triunuo nomiĝas E.M.I.”, kiu spegulas liajn tiamajn pensojn. Tamen ĝia esenco restas, eĉ se jam malklare skizita en lia juneco. Tial, post relegado, kiam li rimarkis la alternon inter pasinteca kaj nuntempa verbotempoj, li decidis lasi ĝin tiel, ĉar kvankam temis pri okazintaĵoj, iliaj efikoj daŭre influis lian nuntempon. En 1996 li partoprenis en konferenco de la Nobel-premiito pri ekonomiko Reinhard Selten ĉe la Universitato de Murcio. Ambaŭ parolis en esperanto, kun samtempa traduko al la hispana. La okazaĵo konfirmis lian engaĝiĝon pri la internacia lingvo, kiun li konsideris realisma ilo por neimperiisma tutmonda komunikado. Li konservis amikan rilaton kun Selten kaj ofte defendis publike la valoron de esperanto por la estonteco de Eŭropo kaj la mondo.<ref>[https://web.archive.org/web/20240715110520/https://atrio.org/2016/09/recuerdo-de-reinhard-selten/ Pascual Pont: Recuerdo de Reinhard Selten] ĉe Atrio.org (arkivita la 15-a de julio 2024)</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Pont Martínez, Pascual}} [[Kategorio:Valencianoj]] [[Kategorio:Hispanaj humanistoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Valenciaj esperantistoj]] rxvm6vsr4krw4r4x85s68g2op3j9824 0 911992 9347172 9343808 2026-04-04T12:17:14Z Wooze 197817 Nuligis version 9343808 de [[Uzanto:~2026-19726-76|~2026-19726-76]] ([[Speciala:Contributions/~2026-19726-76|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:~2026-19726-76|diskutpaĝo]]) 9347172 wikitext text/x-wiki {{delete|not notable + crosswiki spam}} {{Informkesto gravulo | nomo = Thae Su Nyein | bildo = | bildopriskribo = Thae Su Nyein en 2024 | naskiĝnomo = သဲစုညိမ်း | naskiĝdato = {{naskiĝdato kaj aĝo|2007|05|24}} | naskiĝloko = [[Taungoo]], [[Regiono Bago]], [[Mjanmao]] | patrino = <!-- Nomo de patrino, se konata --> | religio = Budhismo | nacieco = birma | etno = birmana | civitaneco = [[Mjanmao]] | loĝloko = Taungoo, Mjanmao | alma_mater = <!-- Ne aplikebla, ĉar ŝi ankoraŭ estas juna studentino --> | okupoj = Belecreĝino, aktorino, modelo | konata pro = [[Miss Grand Myanmar 2024]] | premioj = Miss Beauty Skin Award<br>Miss I'Aura Queen Award<br>Miss Fan Vote Award | aktiva jaroj = 2023–nune | subskribo = | grandeco de subskribo = <!-- ekz. 100px --> | evt1 = Gajninto de Miss Grand Myanmar | evt1 dato = 11 decembro 2023 | evt2 = Dua vic-reĝino ĉe Miss Grand International | evt2 dato = 25 oktobro 2024 | kesteroj = <!-- aliaj ŝablonoj, se uzataj --> | kaŝitaj kesteroj = <!-- aliaj kaŝitaj informoj --> }} '''Thae Su Nyein''' ({{Lang-my|သဲစုငြိမ်း}}, naskiĝinta la [[24-an de majo]] [[2007]]) estas birma belecreĝino, aktorino kaj modelo. Ŝi estis la gajninto de la Miss Grand Myanmar 2024 konkurso kaj reprezentis Mjanmaon ĉe la Miss Grand International 2024, kie ŝi atingis la titolon de dua vic-reĝino (2nd Runner-Up). == Infanaĝo kaj edukado == Thae Su Nyein naskiĝis en Taungoo, Regiono Bago, [[Mjanmao]] la 24-an de majo 2007. Ŝi estas la plej aĝa el du gefratoj. == Beleckonkursoj == === Miss Grand Myanmar 2024 === En decembro 2023, Thae Su Nyein partoprenis en la konkurso Miss Grand Myanmar 2024 kaj estis kronita kiel la venkinto.<ref name=winner>{{cite web|url=https://www.pct.com.mm/miss-grand-myanmar-2024-ဆုကို-တောင်ငူအလှမယ်-သ/|title=Miss Grand Myanmar 2024 ဆုကို တောင်ငူအလှမယ် ” သဲစုညိမ်း “ရရှိ|date=11 December 2023|accessdate=11 December 2023|language=my|website=www.pct.com.mm}}</ref><ref name=vnn>{{cite web|url=https://hoahoctro.tienphong.vn/tan-miss-grand-myanmar-2024-moi-16-tuoi-da-co-man-tra-loi-cau-hoi-ung-xu-thuyet-phuc-post1594651.tpo|title=Tân Miss Grand Myanmar 2024: Mới 16 tuổi đã có màn trả lời câu hỏi ứng xử thuyết phục|date=11 December 2023|accessdate=11 December 2023|language=vi|website=Tiền Phong}}</ref> === Miss Grand International 2024 === Thae Su Nyein reprezentis sian landon ĉe la Miss Grand International 2024, okazinta en [[Bangkok]], [[Tajlando]]. Ŝi atingis la 2-an lokon kiel dua vic-reĝino (2nd Runner-Up).<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|title=India wins Miss Grand International 2024; PH bet CJ Opiaza is 1st runner-up|date=25 October 2024|accessdate=25 October 2024|publisher=ABS-CBN News}}</ref> Ŝi ankaŭ gajnis plurajn specialajn premiojn: **Miss Beauty Skin Award**, **Miss I’Aura Queen Award**, kaj **Miss Fan Vote Award**. == Perdo de titolo == La 28-an de oktobro 2024, la organizo [[Miss Grand International]] oficiale nuligis la titolon de Thae Su Nyein pro supozitaj malobservoj de la regularo fare de ŝi kaj ŝia nacia direktoro.<ref>{{cite web|url=https://philstarlife.com/news-and-views/719223-miss-grand-international-myanmar-thae-su-nyein-title-officially-revoked|title=Miss Grand International Organization officially revokes Miss Myanmar's title due to 'inappropriate behavior'|date=28 October 2024|accessdate=28 October 2024|work=The Philippine Star}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Imdb name|nm17681327}} * {{Facebook|100041417092778}} * {{Instagram|thaesunyeinnn}} [[Kategorio:Birmanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] g0q6cubpv0bjxomtywyves1xzfugcbg 9347644 9347172 2026-04-04T22:28:12Z ~2026-20237-63 254538 Neniu malferma diskuto! La kialo estas erara/malkonvena. 9347644 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Thae Su Nyein | bildo = | bildopriskribo = Thae Su Nyein en 2024 | naskiĝnomo = သဲစုညိမ်း | naskiĝdato = {{naskiĝdato kaj aĝo|2007|05|24}} | naskiĝloko = [[Taungoo]], [[Regiono Bago]], [[Mjanmao]] | patrino = <!-- Nomo de patrino, se konata --> | religio = Budhismo | nacieco = birma | etno = birmana | civitaneco = [[Mjanmao]] | loĝloko = Taungoo, Mjanmao | alma_mater = <!-- Ne aplikebla, ĉar ŝi ankoraŭ estas juna studentino --> | okupoj = Belecreĝino, aktorino, modelo | konata pro = [[Miss Grand Myanmar 2024]] | premioj = Miss Beauty Skin Award<br>Miss I'Aura Queen Award<br>Miss Fan Vote Award | aktiva jaroj = 2023–nune | subskribo = | grandeco de subskribo = <!-- ekz. 100px --> | evt1 = Gajninto de Miss Grand Myanmar | evt1 dato = 11 decembro 2023 | evt2 = Dua vic-reĝino ĉe Miss Grand International | evt2 dato = 25 oktobro 2024 | kesteroj = <!-- aliaj ŝablonoj, se uzataj --> | kaŝitaj kesteroj = <!-- aliaj kaŝitaj informoj --> }} '''Thae Su Nyein''' ({{Lang-my|သဲစုငြိမ်း}}, naskiĝinta la [[24-an de majo]] [[2007]]) estas birma belecreĝino, aktorino kaj modelo. Ŝi estis la gajninto de la Miss Grand Myanmar 2024 konkurso kaj reprezentis Mjanmaon ĉe la Miss Grand International 2024, kie ŝi atingis la titolon de dua vic-reĝino (2nd Runner-Up). == Infanaĝo kaj edukado == Thae Su Nyein naskiĝis en Taungoo, Regiono Bago, [[Mjanmao]] la 24-an de majo 2007. Ŝi estas la plej aĝa el du gefratoj. == Beleckonkursoj == === Miss Grand Myanmar 2024 === En decembro 2023, Thae Su Nyein partoprenis en la konkurso Miss Grand Myanmar 2024 kaj estis kronita kiel la venkinto.<ref name=winner>{{cite web|url=https://www.pct.com.mm/miss-grand-myanmar-2024-ဆုကို-တောင်ငူအလှမယ်-သ/|title=Miss Grand Myanmar 2024 ဆုကို တောင်ငူအလှမယ် ” သဲစုညိမ်း “ရရှိ|date=11 December 2023|accessdate=11 December 2023|language=my|website=www.pct.com.mm}}</ref><ref name=vnn>{{cite web|url=https://hoahoctro.tienphong.vn/tan-miss-grand-myanmar-2024-moi-16-tuoi-da-co-man-tra-loi-cau-hoi-ung-xu-thuyet-phuc-post1594651.tpo|title=Tân Miss Grand Myanmar 2024: Mới 16 tuổi đã có màn trả lời câu hỏi ứng xử thuyết phục|date=11 December 2023|accessdate=11 December 2023|language=vi|website=Tiền Phong}}</ref> === Miss Grand International 2024 === Thae Su Nyein reprezentis sian landon ĉe la Miss Grand International 2024, okazinta en [[Bangkok]], [[Tajlando]]. Ŝi atingis la 2-an lokon kiel dua vic-reĝino (2nd Runner-Up).<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/10/25/india-wins-miss-grand-international-2024-ph-bet-cj-opiaza-is-1st-runner-up-2339|title=India wins Miss Grand International 2024; PH bet CJ Opiaza is 1st runner-up|date=25 October 2024|accessdate=25 October 2024|publisher=ABS-CBN News}}</ref> Ŝi ankaŭ gajnis plurajn specialajn premiojn: **Miss Beauty Skin Award**, **Miss I’Aura Queen Award**, kaj **Miss Fan Vote Award**. == Perdo de titolo == La 28-an de oktobro 2024, la organizo [[Miss Grand International]] oficiale nuligis la titolon de Thae Su Nyein pro supozitaj malobservoj de la regularo fare de ŝi kaj ŝia nacia direktoro.<ref>{{cite web|url=https://philstarlife.com/news-and-views/719223-miss-grand-international-myanmar-thae-su-nyein-title-officially-revoked|title=Miss Grand International Organization officially revokes Miss Myanmar's title due to 'inappropriate behavior'|date=28 October 2024|accessdate=28 October 2024|work=The Philippine Star}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Imdb name|nm17681327}} * {{Facebook|100041417092778}} * {{Instagram|thaesunyeinnn}} [[Kategorio:Birmanoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] b62uaa6amlo0msiy9qjoyss1fdwe3f8 0 922188 9347680 9269268 2026-04-05T02:02:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347680 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Peter ȘRAGHER''' (ofte ankaŭ ''Sragher''; naskiĝinta la {{daton|7|7|1960}} en [[Bukareŝto]]) estas [[rumanio|rumana]] verkisto, ĵurnalisto, tradukisto kaj fotisto.<ref>Kp. lian ekspozicion en 2007 Bukareŝte pri la [[Viena Prater]] kaj ''Lobau'' ([[apudrivera ebenaĵo]] de [[Danubo]]) sub la titolo ''Lebendiges, gebrochenes, totes Holz in dem Prater und der Lobau''.</ref> Pluraj poemoj de li aperis en literaturgazetoj de [[Aŭstrujo]], [[Kolombio]], [[Egipto]] kaj [[Hispanujo]]. Presis oni liajn eseojn kaj rakontojn en Aŭstrujo, [[Bulgarujo]] kaj [[Germanujo]]. Estante filo de la konata verkisto, tradukisto kaj historiisto [[I. M. Ștefan]], li frekventis Bukareŝte la germanlingvan ''Liceon n-ro 21''. En ties trilingva gazeto "Anul 2000" li publikigis sian unuan poeziaĵon en 1970. Poste studis li ĉe la [[universitato de Bukareŝto]] la filologiojn germanan kaj anglan. La anglan li jam estis lerninta hejme de onklino en la aĝo de ses jaroj. Post finstudo en 1984 perlaboris li la vivon per traduko de sciencaj tekstoj. Post la [[rumana Revolucio de 1989|revolucio de 1989]] li deĵoris kiel editoro de la taggazeto "Adevărul". Șragher prezidentas ĉe la bukareŝta filio de literaturaj tradukistoj kaj anas ĉe la ĉefa komitato de la Unio de rumanaj verkistoj (Uniunea Scriitorilor din România)<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://uniuneascriitorilor.ro/conducere |titolo=listo de la fakaj/filiaj estroj |alirdato=2025-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240311185326/https://uniuneascriitorilor.ro/conducere |arkivdato=2024-03-11 }}</ref> kiel ankaŭ de [[stirio|stiria]] porverkista ligo je [[Graz]] (Grazer Autorinnen- und Autorenversammlung)<ref>[https://www.gav.at/pages/mitglieder.php?ID=543 membrolisto de la stiria porverkista ligo]</ref>. Șragher liberprofesias de 1995 tradukinte plurajn poemojn de aŭstraj verkistoj (ekz. de Bernhard Widder, Ernst David, Gerhard Kofler, Bruno Weinhals, Christian Loidl) por rumanaj literaturrevuoj kaj la publikjura radiofonio, sed ankaŭ prozaĵojn de [[Manfred Rumpl]] aŭ eseojn de [[Wolfgang Kraus]]. Peradis li radifoniajn kontaktojn kaj informojn pri kultureventoj el [[Vieno]] kaj [[Krems]]. Li partoprenis plurajn poezi-festivalojn en Kolombio (1999: Festival Internacional de Poesía en Medellín), Vieno (2000, 2002: Hallamaschfestival) kaj [[Argentino]] (2001: Festival Internacional de Poesía en Rosario). Voĉlegadoj de li sekveblis ankaŭ en [[Novjorko]] ĉe [[Universitato de Novjorko]] (2005), [[Universitato Kolumbio]], ''Bowery Poetry Club'' (2009) kaj ''Liberty Free Theater'' je Liberty ([[Kantono Sullivan (Nov-Jorkio)|Kantono Sullivan]]; 2012).<ref>[https://wedpoetry.wordpress.com/2012/07/30/august-8th-laura-moran-peter-sragher/ "Wednesday Night Poetry Series since 1995"] - programaj anoncoj por 2012</ref> Li volonte okupiĝas pri [[Lucian Blaga]]<ref>[https://acad.ro/evenimente/acte_evenimente/2025/37_simpozionBlaga130_invitatie.pdf "130 de ani de la nașterea lui Lucian Blaga"] - fare de ''Academia Română,'' 27.5.2025</ref> kaj kunlaboris ĉi-rilaten kun la aŭstra filozofo kaj tradukisto [[Rainer Schubert]].<ref>Kp. ekz. la intervjuon [https://www.fitralit.ro/19-10-2015-hon-prof-dr-rainer-schubert-die-chancen-einer-rezeption-von-lucian-blagas-philosophischen-schriften-im-deutschen-sprachraum-zu-verbessern/ "Die Chancen einer Rezeption von Lucian Blagas philosophischen Schriften im deutschen Sprachraum zu verbessern"] - ĉe: ''Revista de traduceri literare,'' 19.10.2015</ref> Ŝatatas liaj moderigaj kaj kunordigaj kvalitatoj ekz. de la fakrevuo "Revista de traduceri literare" aŭ de la literaturtradukadaj eventoj "Colocviilor de traduceri literare". Kun sia edzino Cristina li havas filon nome David-Thomas. ==Stipendioj (elekto)== *1992: de ''Österreichische Gesellschaft für Literatur'' (Aŭstrujo) *1994: de la Aŭstruja ministerio pri scienco kaj edukado kaj de ''Schule für Dichtung in Wien'' *1996, 1998: de la kultursekcio de la kancelierejo federacia de Aŭstrujo *1998: de ''Schule für Dichtung in Wien'' ==Verkoj (elekto)== *''Să facem un copil,'' Editura paralela 45, Bukareŝto 2003, ISBN 973-593-845-6 *(kun Saviana Stanescu) ''Vitrina,'' Bukareŝto 1999 *''Reisen ohne Reisen / Calatorînd fără a calatorî,'' Kriterion, Bukareŝto 1996, ISBN 973-26-0476-X (de Ernst David) *''Sprache aus Entfernung / Vorbire de la distanța,'' Editura Du style, Bukareŝto 1995, ISBN: 973-973-095-7 (de Bernhard Widder) *''Animale de vis, suplu haituite / Traumvieh, geschmeidig gehetzt,'' Kriterion, Bukareŝto 1995, ISBN 973-26-0429-8 (antologio de sep aŭstraj poetoj) *''De ce m-ai făcut sarutul urii,'' Editura Du style, Bukareŝto 1995, ISBN 973-969-017-3 *''Dimineața sărută genunĉiul Athenei, Brumar, Timișoara, 2012 *''Ascultă tăcerea vorbind / Hear silence speaking,'' Lapwing Publishing House, Belfasto 2012 (dulingve) *''Poemele Dunării / Danube poems,'' Timișoara 2020 (poemoj en la rumana kaj la angla)<ref>Irina Radu: [https://adz.news/artikel/artikel/die-donau-als-auffuehrung "Die Donau als Aufführung"] - ĉe: [[Allgemeine Deutsche Zeitung für Rumänien|ADZ]], 8.5.2021</ref> *''Je me lave de la nuit,'' Parizo 2023 *''Cartea lui David,'' Timișoara 2017 ==Eksteraj ligiloj== *[https://www.arspoetica.sk/index.php/en/festival/2024/artists/peter-sragher biografio] - ĉe: ''arspoetica.sk'' *[https://bjconstanta.ro/peter-sragher-la-biblioteca-judeteana-ioan-n-roman-constanta-joi-6-martie-2025/ "Peter Șragher la Biblioteca județeană 'Ioan N. Roman' din Constanța"] - pri prelego de li kaj Eminescu-recitado (marto 2025) *[https://www.litero-mania.com/poeme-de-peter-sragher/ "Poeme de Peter Șragher"] - ĉe: ''litero-mania.com'' (ekzemploj de la poemoj de Șragher mem) *Valentin Țigău: [https://www.rri.ro/exclusiv-rri/reporter-rri/poate-fi-tradus-eminescu-id859337.html "Poate fi tradus Eminescu?"] - ĉe: ''Radio Rumanujo Internacia,'' 7.2.2025 (radioelsendo pri la ebleco/neebleco korekte traduki aĵojn de [[Mihai Eminescu]]) ==Notoj== <references/> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sragher, Peter}} [[kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[kategorio:Rumanaj tradukistoj]] [[kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[kategorio:Naskiĝintoj en 1960]] [[kategorio:Germanistoj]] [[kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]] [[kategorio:Homoj rilataj al Bukareŝto]] {{Unua}} b7m2hv0ly7k1jdszpvawrm4f5euqi3d 14 925671 9347886 9222088 2026-04-05T07:46:22Z Petr Tomasovsky 678 9347886 wikitext text/x-wiki {{commonscat linio|Ženijní skupinové velitelství II Hlučín}} [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Pereintaj organizaĵoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Hlučín]] gyhpf1qwptclh0bs308stkg2ji369vb 0 929607 9347667 9311052 2026-04-05T00:48:34Z Castelobranco 3895 align 9347667 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio | emblemo = Logo EHF wordmark.svg }} La '''virina eŭropa ĉampionado de manpilkado''' okazas ekde 1994, ĉiujn du jarojn. Ekde 2024, post kvalifika rondo, konkuras la 24 plej bonaj teamoj (antaŭe 16) de la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). Krom determini la plej bonan eŭropan teamon, la turniro ankaŭ servas kiel kvalifikiga konkuro por la [[virina monda ĉampionado de manpilkado]]. La nuna titolposedanto de 2024 estas la [[Norvega virina nacia teamo de manpilkado]], kiu entute ekde la komenco de la 2000-aj jaroj superregas la konkurson - inter aliaj teamoj aparte menciindas la [[franca virina nacia teamo de manpilkado|franca]], [[nederlanda virina nacia teamo de manpilkado|nederlanda]] kaj [[germana virina nacia teamo de manpilkado|germana]] teamoj. La sekva virina eŭropa ĉampionumo de manpilkado okazos en 2026 en Pollando, Rumanio, Ĉeĥio kaj Turkio. == Rezultoj == {| class="wikitable" width=100% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center|N-ro ! align=center|Jaro ! align=center width=20% |Gastiganto(j) ! align=center|Teamoj ! align=center|{{oro1}} ! align=center|{{arĝento2}} ! align=center|{{bronzo3}} |-valign=center align=center | 1 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || align=left | {{DEU}} || 12 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|GER|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} |-valign=center align=center | 2 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || align=left | {{DNK}} || 12 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|AUT|2|f}} |-valign=center align=center | 3 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || align=left | {{NED}} || 12 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 4 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || align=left | {{ROU}} || 12 || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|UKR|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |-valign=center align=center | 5 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || align=left | {{DEN}} || 16 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 6 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || align=left | {{HUN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 7 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || align=left | {{SWE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 8 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || align=left | {{MKD}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |-valign=center align=center | 9 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || align=left | {{DEN}}<br/> {{NOR}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|SWE|2|f}} || align=left | {{MP|ROU|2|f}} |-valign=center align=center | 10 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] || align=left | {{SRB}} || 16 || align=left | {{MP|MNE|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 11 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] || align=left | {{HUN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|SWE|2|f}} |-valign=center align=center | 12 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] || align=left | {{SWE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 13 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] || align=left | {{FRA}} || 16 || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} |-valign=center align=center | 14 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] || align=left | {{DEN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|CRO|2|f}} |-valign=center align=center | 15 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] || align=left | {{SVN}}<br />{{MKD}}<br />{{MNE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|MNE|2|f}} |-valign=center align=center | 16 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || align=left | {{AUT}}<br />{{HUN}}<br />{{SUI}} || 24 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 17 || 2026 || align=left | {{CZE}}<br />{{POL}}<br />{{ROU}}<br />{{SVK}}<br />{{TUR}} || 24 || || || |} == Vidu ankaŭ == * [[Vira eŭropa ĉampionado de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.ehf-euro.com}} ''ehf-euro.com'' ({{en}}) {{ĝermo|manpilkado}} {{Eŭropa Ĉampionado de Manpilkado}} [[Kategorio:Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado| ]] [[Kategorio:Virinaj sportaj konkursoj|Manpilkado]] 8azzayyhv9v639w0z41mgz4betjci2o 9347690 9347667 2026-04-05T02:32:54Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Virinaj manpilkadaj konkursoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347690 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio | emblemo = Logo EHF wordmark.svg }} La '''virina eŭropa ĉampionado de manpilkado''' okazas ekde 1994, ĉiujn du jarojn. Ekde 2024, post kvalifika rondo, konkuras la 24 plej bonaj teamoj (antaŭe 16) de la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). Krom determini la plej bonan eŭropan teamon, la turniro ankaŭ servas kiel kvalifikiga konkuro por la [[virina monda ĉampionado de manpilkado]]. La nuna titolposedanto de 2024 estas la [[Norvega virina nacia teamo de manpilkado]], kiu entute ekde la komenco de la 2000-aj jaroj superregas la konkurson - inter aliaj teamoj aparte menciindas la [[franca virina nacia teamo de manpilkado|franca]], [[nederlanda virina nacia teamo de manpilkado|nederlanda]] kaj [[germana virina nacia teamo de manpilkado|germana]] teamoj. La sekva virina eŭropa ĉampionumo de manpilkado okazos en 2026 en Pollando, Rumanio, Ĉeĥio kaj Turkio. == Rezultoj == {| class="wikitable" width=100% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center|N-ro ! align=center|Jaro ! align=center width=20% |Gastiganto(j) ! align=center|Teamoj ! align=center|{{oro1}} ! align=center|{{arĝento2}} ! align=center|{{bronzo3}} |-valign=center align=center | 1 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || align=left | {{DEU}} || 12 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|GER|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} |-valign=center align=center | 2 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || align=left | {{DNK}} || 12 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|AUT|2|f}} |-valign=center align=center | 3 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || align=left | {{NED}} || 12 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 4 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || align=left | {{ROU}} || 12 || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|UKR|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |-valign=center align=center | 5 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || align=left | {{DEN}} || 16 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 6 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || align=left | {{HUN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 7 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || align=left | {{SWE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 8 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || align=left | {{MKD}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |-valign=center align=center | 9 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || align=left | {{DEN}}<br/> {{NOR}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|SWE|2|f}} || align=left | {{MP|ROU|2|f}} |-valign=center align=center | 10 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] || align=left | {{SRB}} || 16 || align=left | {{MP|MNE|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 11 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] || align=left | {{HUN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|SWE|2|f}} |-valign=center align=center | 12 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] || align=left | {{SWE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 13 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] || align=left | {{FRA}} || 16 || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} |-valign=center align=center | 14 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] || align=left | {{DEN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|CRO|2|f}} |-valign=center align=center | 15 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] || align=left | {{SVN}}<br />{{MKD}}<br />{{MNE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|MNE|2|f}} |-valign=center align=center | 16 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || align=left | {{AUT}}<br />{{HUN}}<br />{{SUI}} || 24 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 17 || 2026 || align=left | {{CZE}}<br />{{POL}}<br />{{ROU}}<br />{{SVK}}<br />{{TUR}} || 24 || || || |} == Vidu ankaŭ == * [[Vira eŭropa ĉampionado de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.ehf-euro.com}} ''ehf-euro.com'' ({{en}}) {{ĝermo|manpilkado}} {{Eŭropa Ĉampionado de Manpilkado}} [[Kategorio:Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado| ]] [[Kategorio:Virinaj sportaj konkursoj|Manpilkado]] [[Kategorio:Virinaj manpilkadaj konkursoj|Eŭropa]] nokx8tgemeydbhzlqd2s4de5bfsrp7w 9347709 9347690 2026-04-05T04:15:44Z Castelobranco 3895 /* Eksteraj ligiloj */ +projektoj 9347709 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio | emblemo = Logo EHF wordmark.svg }} La '''virina eŭropa ĉampionado de manpilkado''' okazas ekde 1994, ĉiujn du jarojn. Ekde 2024, post kvalifika rondo, konkuras la 24 plej bonaj teamoj (antaŭe 16) de la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). Krom determini la plej bonan eŭropan teamon, la turniro ankaŭ servas kiel kvalifikiga konkuro por la [[virina monda ĉampionado de manpilkado]]. La nuna titolposedanto de 2024 estas la [[Norvega virina nacia teamo de manpilkado]], kiu entute ekde la komenco de la 2000-aj jaroj superregas la konkurson - inter aliaj teamoj aparte menciindas la [[franca virina nacia teamo de manpilkado|franca]], [[nederlanda virina nacia teamo de manpilkado|nederlanda]] kaj [[germana virina nacia teamo de manpilkado|germana]] teamoj. La sekva virina eŭropa ĉampionumo de manpilkado okazos en 2026 en Pollando, Rumanio, Ĉeĥio kaj Turkio. == Rezultoj == {| class="wikitable" width=100% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center|N-ro ! align=center|Jaro ! align=center width=20% |Gastiganto(j) ! align=center|Teamoj ! align=center|{{oro1}} ! align=center|{{arĝento2}} ! align=center|{{bronzo3}} |-valign=center align=center | 1 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || align=left | {{DEU}} || 12 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|GER|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} |-valign=center align=center | 2 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || align=left | {{DNK}} || 12 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|AUT|2|f}} |-valign=center align=center | 3 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || align=left | {{NED}} || 12 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 4 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || align=left | {{ROU}} || 12 || align=left | {{MP|HUN|2|f}} || align=left | {{MP|UKR|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |-valign=center align=center | 5 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || align=left | {{DEN}} || 16 || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 6 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || align=left | {{HUN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 7 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || align=left | {{SWE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 8 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || align=left | {{MKD}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} |-valign=center align=center | 9 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || align=left | {{DEN}}<br/> {{NOR}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|SWE|2|f}} || align=left | {{MP|ROU|2|f}} |-valign=center align=center | 10 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] || align=left | {{SRB}} || 16 || align=left | {{MP|MNE|2|f}} || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 11 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] || align=left | {{HUN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|ESP|2|f}} || align=left | {{MP|SWE|2|f}} |-valign=center align=center | 12 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] || align=left | {{SWE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} |-valign=center align=center | 13 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] || align=left | {{FRA}} || 16 || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|RUS|2|f}} || align=left | {{MP|NED|2|f}} |-valign=center align=center | 14 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] || align=left | {{DEN}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|FRA|2|f}} || align=left | {{MP|CRO|2|f}} |-valign=center align=center | 15 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] || align=left | {{SVN}}<br />{{MKD}}<br />{{MNE}} || 16 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|MNE|2|f}} |-valign=center align=center | 16 || [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || align=left | {{AUT}}<br />{{HUN}}<br />{{SUI}} || 24 || align=left | {{MP|NOR|2|f}} || align=left | {{MP|DEN|2|f}} || align=left | {{MP|HUN|2|f}} |-valign=center align=center | 17 || 2026 || align=left | {{CZE}}<br />{{POL}}<br />{{ROU}}<br />{{SVK}}<br />{{TUR}} || 24 || || || |} == Vidu ankaŭ == * [[Vira eŭropa ĉampionado de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|https://www.ehf-euro.com}} ''ehf-euro.com'' ({{en}}) {{ĝermo|manpilkado}} {{Eŭropa Ĉampionado de Manpilkado}} [[Kategorio:Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado| ]] [[Kategorio:Virinaj sportaj konkursoj|Manpilkado]] [[Kategorio:Virinaj manpilkadaj konkursoj|Eŭropa]] 65ph8ocaj2mq79h9je14xxaw8gqacum 10 930534 9347704 9296901 2026-04-05T04:03:28Z Castelobranco 3895 +{{MP}} 9347704 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | nomo = EHF virinaj naciaj teamoj | titolo = Virinaj naciaj teamoj de la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] | bildo = [[Dosiero:EuropeContour coloured.svg|80px]] | bildo-maldekstre = [[Dosiero:Handball pictogram.svg|60px]] | stato = {{{stato|uncollapsed}}} | listo1 = {{MP|ALB|2|f}} &nbsp;• {{MP|AND|2|f}} &nbsp;• {{MP|ARM|2|f}} &nbsp;• {{MP|AZE|2|f}} &nbsp;• {{MP|AUT|2|f}} &nbsp;• {{MP|BLR|2|f}} &nbsp;• {{MP|BEL|2|f}} &nbsp;• {{MP|BIH|2|f}} &nbsp;• {{MP|GBR|2|f}} &nbsp;• {{MP|BUL|2|f}} &nbsp;• {{MP|CZE|2|f}} &nbsp;• {{MP|DEN|2|f}} &nbsp;• {{MP|EST|2|f}} &nbsp;• {{MP|FRO|2|f}} &nbsp;• {{MP|FIN|2|f}} &nbsp;• {{MP|FRA|2|f}} &nbsp;• {{MP|GER|2|f}} &nbsp;• {{MP|GRE|2|f}} &nbsp;• {{MP|ESP|2|f}} &nbsp;• {{MP|HUN|2|f}} &nbsp;• {{MP|IRL|2|f}} &nbsp;• {{MP|ISL|2|f}} &nbsp;• {{MP|ISR|2|f}} &nbsp;• {{MP|ITA|2|f}} &nbsp;• {{MP|GEO|2|f}} &nbsp;• {{MP|CYP|2|f}} &nbsp;• {{MP|KOS|2|f}} &nbsp;• {{MP|HRV|2|f}} &nbsp;• {{MP|LAT|2|f}} &nbsp;• {{MP|LTU|2|f}} &nbsp;• {{MP|LIE|2|f}} &nbsp;• {{MP|LUX|2|f}} &nbsp;• {{MP|MLT|2|f}} &nbsp;• {{MP|MDA|2|f}} &nbsp;• {{MP|MON|2|f}} &nbsp;• {{MP|MNE|2|f}} &nbsp;• {{MP|NED|2|f}} &nbsp;• {{MP|MKD|2|f}} &nbsp;• {{MP|NOR|2|f}} &nbsp;• {{MP|POL|2|f}} &nbsp;• {{MP|POR|2|f}} &nbsp;• {{MP|ROU|2|f}} &nbsp;• {{MP|RUS|2|f}} &nbsp;• {{MP|SRB|2|f}} &nbsp;• {{MP|SVK|2|f}} &nbsp;• {{MP|SVN|2|f}} &nbsp;• {{MP|SWE|2|f}} &nbsp;• {{MP|CHE|2|f}} &nbsp;• {{MP|TUR|2|f}} &nbsp;• {{MP|UKR|2|f}} | listo2 = ''{{MP|GDR|2|f}} (1951-1990)'' &nbsp;• ''{{MP|CSK|2|f}} (1957-1993)'' &nbsp;• ''{{MP|YUG|2|f}} (1958-1991)'' &nbsp;• ''{{MP|URS|2|f}} (1962-1992)'' }}<noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Navigilo:Sporto|Manpilkado]] </noinclude> 8416g1m3cor9f5vjlwiqkhqgaj3rxlu 0 930538 9347398 9343063 2026-04-04T14:24:15Z Castelobranco 3895 /* Eŭropa ĉampionado */ +flago 9347398 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Aŭstrio | bildo = 20241025 OEHB Friendly AUT-CZE Tulln Austrian team Z09 1226.jpg | bilda grandeco = 300 | bilda teksto = la teamo antaŭ matĉo kontraŭ [[Ĉeĥa virina nacia teamo de manpilkado|Ĉeĥio]] en 2024 | emblemo = Aŭstria Manpilkada Asocio.jpg | emblema grandeco = 200 | asocio = [[Aŭstria Manpilkada Asocio]] | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = Monique Tijsterman | teamestro = | golreĝino = Jasna Kolar-Merdan (1 206) | stadiono = | kodo = AUT | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = olimpiaj ludoj | aperoj-o = 3 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]]'') | plej bona rezulto-o = 5-a ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]], [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}monda ĉampionado | aperoj-m = 15 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]]'') | plej bona rezulto-m = {{bronzo3}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]]) | kontinenta turniro = virina eŭropa ĉampionado de manpilkado{{!}}eŭropa ĉampionado | aperoj-k = 9 fojoj el 16 (''unue en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]]'') | plej bona rezulto-k = {{bronzo3}} ([[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]]) | koloro_maldekstra1 = ffffff | koloro_korpa1 = ffffff | koloro_dekstra1 = ffffff | koloro_pantalona1 = ff0000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = 000000 | koloro_korpa2 = 000000 | koloro_dekstra2 = 000000 | koloro_pantalona2 = 000000 | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''aŭstria virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Aŭstrio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Aŭstria Manpilkada Asocio]] (ÖHB).<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/austria/128|titolo=prezenteto de la nacia federacio en la retejo de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 30-an de januaro 2026}}</ref> La teamo konkuras kadre de la kontinenta konfederacio [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). == Rezultoj == === Olimpiaj ludoj === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || colspan="9" rowspan=2| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] |-align=center | {{Flago|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] || 6 || 0 || 5 || 0 || 0 || 5 || 91 || 117 || −26 |-align=center | {{Flago|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] || colspan="9"| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|ESP}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]] || 5 || 5 || 4 || 2 || 1 || 1 || 90 || 79 || +11 |-align=center | {{Flago|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996|1996]] || colspan="9"| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|AUS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]] || 5 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 220 || 173 || +47 |-align=center | {{Flago|GRC}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2004|2004]] || colspan="9" rowspan=6| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|CHN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]] |-align=center | {{Flago|GBR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] |-align=center | {{Flago|BRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]] |-align=center | {{Flago|JPN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2020|2020]] |-align=center | {{Flago|FRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]] |-align=center !Totalo !! 3/15 !! 13 !! 16 !! 6 !! 1 !! 9 !! 401 !! 369 !! +32 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda Ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || 6 || 2 || 5 || 1 || 0 || 4 || 24 || 42 || −18 |-align=center | {{Flago|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] || colspan=9 rowspan=7 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] |-align=center | {{Flago|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] |-align=center | {{Flago|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] |-align=center | {{Flago|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] |-align=center | {{Flago|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] |-align=center | {{Flago|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] |-align=center | {{Flago|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] || 12 || 2 || 7 || 1 || 0 || 6 || 133 || 155 || −22 |-align=center | {{Flago|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] || 5 || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 101 || 111 || −10 |-align=center | {{Flago|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || 8 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 115 || 115 || 0 |-align=center | {{Flago|AUT}}{{Flago|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || 8 || 10 || 8 || 5 || 0 || 3 || 196 || 162 || +34 |-align=center | {{Flago|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || 11 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 150 || 139 || +11 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago|DNK}}{{Flago|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || {{bronzo3}} || 14 || 9 || 7 || 0 || 2 || 245 || 223 || +22 |-align=center | {{Flago|ITA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || 7 || 11 || 9 || 5 || 1 || 3 || 264 || 244 || +20 |-align=center | {{Flago|HRV}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || 11 || 8 || 8 || 4 || 0 || 4 || 254 || 212 || +42 |-align=center | {{Flago|RUS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || 13 || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 158 || 147 || +11 |-align=center | {{Flago|FRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 141 || 173 || −32 |-align=center | {{Flago|CHN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || 10 || 6 || 9 || 3 || 0 || 6 || 273 || 241 || +32 |-align=center | {{Flago|BRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || colspan=9 rowspan=5 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|SRB}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] |-align=center | {{Flago|DNK}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] |-align=center | {{Flago|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] |-align=center | {{Flago|JPN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] |-align=center | {{Flago|ESP}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 174 || 182 || −8 |-align=center | {{Flago|DNK}}{{Flago|NOR}}{{Flago|SWE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || 19 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 180 || 200 || −20 |-align=center | {{Flago|DEU}}{{Flago|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 150 || 168 || −18 |- ! Totalo !! 15/27 !! 95 !! 102 !! 47 !! 1 !! 54 !! 2558 !! 2514 !! +44 |} === [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado|Eŭropa ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || 9 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 120 || 122 || -02 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || {{bronzo3}} || 10 || 7 || 5 || 0 || 2 || 175 || 150 || +25 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|NLD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || 4 || 8 || 6 || 4 || 0 || 2 || 182 || 183 || -01 |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || 12 || 0 || 6 || 0 || 0 || 6 || 111 || 179 || -68 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || 9 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 159 || 150 || +09 |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || 10 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 164 || 170 || -06 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || 10 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 153 || 200 || -47 |-align=center | {{Flago2|MKD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || 15 || 0 || 3 || 0 || 0 || 3 || 53 || 86 || -33 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} {{Flago2|NOR}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || colspan="9" rowspan="7" | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SRB}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|HUN}} {{Flago2|HRV}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|FRA}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SVN}} {{Flago2|MKD}} {{Flago2|MNE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} {{Flago2|CHE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || 14 || 2 || 3 || 1 || 0 || 2 || 85 || 87 || -02 |-align=center ! Totalo !! 9/16 || 38 || 50 || 19 || 0 || 31 || 1202 || 1327 || -125 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstria vira nacia teamo de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo2}} * [https://www.facebook.com/handball.austria oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.tiktok.com/@handball.austria oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[TikTok]]'' * [https://www.youtube.com/user/HandballAustria oficiala paĝo en la retejo] [[Jutubo]] <br/> {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Aŭstrio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Aŭstrio]] mad7v29quswwsp2a3yog1jvgxe6zf5x 9347400 9347398 2026-04-04T15:26:42Z Castelobranco 3895 /* Monda Ĉampionado */ *flago2 9347400 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Aŭstrio | bildo = 20241025 OEHB Friendly AUT-CZE Tulln Austrian team Z09 1226.jpg | bilda grandeco = 300 | bilda teksto = la teamo antaŭ matĉo kontraŭ [[Ĉeĥa virina nacia teamo de manpilkado|Ĉeĥio]] en 2024 | emblemo = Aŭstria Manpilkada Asocio.jpg | emblema grandeco = 200 | asocio = [[Aŭstria Manpilkada Asocio]] | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = Monique Tijsterman | teamestro = | golreĝino = Jasna Kolar-Merdan (1 206) | stadiono = | kodo = AUT | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = olimpiaj ludoj | aperoj-o = 3 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]]'') | plej bona rezulto-o = 5-a ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]], [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}monda ĉampionado | aperoj-m = 15 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]]'') | plej bona rezulto-m = {{bronzo3}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]]) | kontinenta turniro = virina eŭropa ĉampionado de manpilkado{{!}}eŭropa ĉampionado | aperoj-k = 9 fojoj el 16 (''unue en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]]'') | plej bona rezulto-k = {{bronzo3}} ([[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]]) | koloro_maldekstra1 = ffffff | koloro_korpa1 = ffffff | koloro_dekstra1 = ffffff | koloro_pantalona1 = ff0000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = 000000 | koloro_korpa2 = 000000 | koloro_dekstra2 = 000000 | koloro_pantalona2 = 000000 | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''aŭstria virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Aŭstrio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Aŭstria Manpilkada Asocio]] (ÖHB).<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/austria/128|titolo=prezenteto de la nacia federacio en la retejo de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 30-an de januaro 2026}}</ref> La teamo konkuras kadre de la kontinenta konfederacio [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). == Rezultoj == === Olimpiaj ludoj === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || colspan="9" rowspan=2| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] |-align=center | {{Flago|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] || 6 || 0 || 5 || 0 || 0 || 5 || 91 || 117 || −26 |-align=center | {{Flago|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] || colspan="9"| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|ESP}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]] || 5 || 5 || 4 || 2 || 1 || 1 || 90 || 79 || +11 |-align=center | {{Flago|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996|1996]] || colspan="9"| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|AUS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]] || 5 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 220 || 173 || +47 |-align=center | {{Flago|GRC}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2004|2004]] || colspan="9" rowspan=6| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago|CHN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]] |-align=center | {{Flago|GBR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] |-align=center | {{Flago|BRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]] |-align=center | {{Flago|JPN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2020|2020]] |-align=center | {{Flago|FRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]] |-align=center !Totalo !! 3/15 !! 13 !! 16 !! 6 !! 1 !! 9 !! 401 !! 369 !! +32 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda Ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || 6 || 2 || 5 || 1 || 0 || 4 || 24 || 42 || −18 |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] || colspan=9 rowspan=7 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] |-align=center | {{Flago2|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] || 12 || 2 || 7 || 1 || 0 || 6 || 133 || 155 || −22 |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] || 5 || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 101 || 111 || −10 |-align=center | {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || 8 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 115 || 115 || 0 |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || 8 || 10 || 8 || 5 || 0 || 3 || 196 || 162 || +34 |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || 11 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 150 || 139 || +11 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|DNK}}{{Flago|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || {{bronzo3}} || 14 || 9 || 7 || 0 || 2 || 245 || 223 || +22 |-align=center | {{Flago2|ITA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || 7 || 11 || 9 || 5 || 1 || 3 || 264 || 244 || +20 |-align=center | {{Flago2|HRV}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || 11 || 8 || 8 || 4 || 0 || 4 || 254 || 212 || +42 |-align=center | {{Flago2|RUS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || 13 || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 158 || 147 || +11 |-align=center | {{Flago2|FRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 141 || 173 || −32 |-align=center | {{Flago2|CHN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || 10 || 6 || 9 || 3 || 0 || 6 || 273 || 241 || +32 |-align=center | {{Flago2|BRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || colspan=9 rowspan=5 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|SRB}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] |-align=center | {{Flago2|DNK}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] |-align=center | {{Flago2|JPN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] |-align=center | {{Flago2|ESP}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 174 || 182 || −8 |-align=center | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} {{Flago2|SWE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || 19 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 180 || 200 || −20 |-align=center | {{Flago2|DEU}} {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 150 || 168 || −18 |- ! Totalo !! 15/27 !! 95 !! 102 !! 47 !! 1 !! 54 !! 2558 !! 2514 !! +44 |} === [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado|Eŭropa ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || 9 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 120 || 122 || -02 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || {{bronzo3}} || 10 || 7 || 5 || 0 || 2 || 175 || 150 || +25 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|NLD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || 4 || 8 || 6 || 4 || 0 || 2 || 182 || 183 || -01 |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || 12 || 0 || 6 || 0 || 0 || 6 || 111 || 179 || -68 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || 9 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 159 || 150 || +09 |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || 10 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 164 || 170 || -06 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || 10 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 153 || 200 || -47 |-align=center | {{Flago2|MKD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || 15 || 0 || 3 || 0 || 0 || 3 || 53 || 86 || -33 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} {{Flago2|NOR}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || colspan="9" rowspan="7" | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SRB}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|HUN}} {{Flago2|HRV}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|FRA}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SVN}} {{Flago2|MKD}} {{Flago2|MNE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} {{Flago2|CHE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || 14 || 2 || 3 || 1 || 0 || 2 || 85 || 87 || -02 |-align=center ! Totalo !! 9/16 || 38 || 50 || 19 || 0 || 31 || 1202 || 1327 || -125 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstria vira nacia teamo de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo2}} * [https://www.facebook.com/handball.austria oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.tiktok.com/@handball.austria oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[TikTok]]'' * [https://www.youtube.com/user/HandballAustria oficiala paĝo en la retejo] [[Jutubo]] <br/> {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Aŭstrio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Aŭstrio]] kiw7kdo4vxemoge08rpvgtwgpbgmp8p 9347475 9347400 2026-04-04T17:19:14Z Castelobranco 3895 *flago2 9347475 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Aŭstrio | bildo = 20241025 OEHB Friendly AUT-CZE Tulln Austrian team Z09 1226.jpg | bilda grandeco = 300 | bilda teksto = la teamo antaŭ matĉo kontraŭ [[Ĉeĥa virina nacia teamo de manpilkado|Ĉeĥio]] en 2024 | emblemo = Aŭstria Manpilkada Asocio.jpg | emblema grandeco = 200 | asocio = [[Aŭstria Manpilkada Asocio]] | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = Monique Tijsterman | teamestro = | golreĝino = Jasna Kolar-Merdan (1 206) | stadiono = | kodo = AUT | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = olimpiaj ludoj | aperoj-o = 3 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]]'') | plej bona rezulto-o = 5-a ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]], [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}monda ĉampionado | aperoj-m = 15 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]]'') | plej bona rezulto-m = {{bronzo3}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]]) | kontinenta turniro = virina eŭropa ĉampionado de manpilkado{{!}}eŭropa ĉampionado | aperoj-k = 9 fojoj el 16 (''unue en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]]'') | plej bona rezulto-k = {{bronzo3}} ([[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]]) | koloro_maldekstra1 = ffffff | koloro_korpa1 = ffffff | koloro_dekstra1 = ffffff | koloro_pantalona1 = ff0000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = 000000 | koloro_korpa2 = 000000 | koloro_dekstra2 = 000000 | koloro_pantalona2 = 000000 | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''aŭstria virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Aŭstrio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Aŭstria Manpilkada Asocio]] (ÖHB).<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/member-federations/austria/128|titolo=prezenteto de la nacia federacio en la retejo de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]]|lingvo={{en}}|alirdato=la 30-an de januaro 2026}}</ref> La teamo konkuras kadre de la kontinenta konfederacio [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). == Rezultoj == === Olimpiaj ludoj === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || colspan="9" rowspan=2| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] |-align=center | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] || 6 || 0 || 5 || 0 || 0 || 5 || 91 || 117 || −26 |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] || colspan="9"| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|ESP}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]] || 5 || 5 || 4 || 2 || 1 || 1 || 90 || 79 || +11 |-align=center | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996|1996]] || colspan="9"| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|AUS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]] || 5 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 220 || 173 || +47 |-align=center | {{Flago2|GRC}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2004|2004]] || colspan="9" rowspan=6| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|CHN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]] |-align=center | {{Flago2|GBR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] |-align=center | {{Flago2|BRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]] |-align=center | {{Flago2|JPN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2020|2020]] |-align=center | {{Flago2|FRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]] |-align=center !Totalo !! 3/15 !! 13 !! 16 !! 6 !! 1 !! 9 !! 401 !! 369 !! +32 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda Ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || 6 || 2 || 5 || 1 || 0 || 4 || 24 || 42 || −18 |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] || colspan=9 rowspan=7 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] |-align=center | {{Flago2|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] || 12 || 2 || 7 || 1 || 0 || 6 || 133 || 155 || −22 |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] || 5 || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 101 || 111 || −10 |-align=center | {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || 8 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 115 || 115 || 0 |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || 8 || 10 || 8 || 5 || 0 || 3 || 196 || 162 || +34 |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || 11 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 150 || 139 || +11 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|DNK}}{{Flago|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || {{bronzo3}} || 14 || 9 || 7 || 0 || 2 || 245 || 223 || +22 |-align=center | {{Flago2|ITA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || 7 || 11 || 9 || 5 || 1 || 3 || 264 || 244 || +20 |-align=center | {{Flago2|HRV}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || 11 || 8 || 8 || 4 || 0 || 4 || 254 || 212 || +42 |-align=center | {{Flago2|RUS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || 13 || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 158 || 147 || +11 |-align=center | {{Flago2|FRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 141 || 173 || −32 |-align=center | {{Flago2|CHN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || 10 || 6 || 9 || 3 || 0 || 6 || 273 || 241 || +32 |-align=center | {{Flago2|BRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || colspan=9 rowspan=5 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|SRB}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] |-align=center | {{Flago2|DNK}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] |-align=center | {{Flago2|JPN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] |-align=center | {{Flago2|ESP}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 174 || 182 || −8 |-align=center | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} {{Flago2|SWE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || 19 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 180 || 200 || −20 |-align=center | {{Flago2|DEU}} {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] || 16 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 150 || 168 || −18 |- ! Totalo !! 15/27 !! 95 !! 102 !! 47 !! 1 !! 54 !! 2558 !! 2514 !! +44 |} === [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado|Eŭropa ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || 9 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 120 || 122 || -02 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || {{bronzo3}} || 10 || 7 || 5 || 0 || 2 || 175 || 150 || +25 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|NLD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || 4 || 8 || 6 || 4 || 0 || 2 || 182 || 183 || -01 |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || 12 || 0 || 6 || 0 || 0 || 6 || 111 || 179 || -68 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || 9 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 159 || 150 || +09 |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || 10 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 164 || 170 || -06 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || 10 || 4 || 6 || 2 || 0 || 4 || 153 || 200 || -47 |-align=center | {{Flago2|MKD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || 15 || 0 || 3 || 0 || 0 || 3 || 53 || 86 || -33 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} {{Flago2|NOR}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || colspan="9" rowspan="7" | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SRB}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|HUN}} {{Flago2|HRV}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|FRA}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SVN}} {{Flago2|MKD}} {{Flago2|MNE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} {{Flago2|CHE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || 14 || 2 || 3 || 1 || 0 || 2 || 85 || 87 || -02 |-align=center ! Totalo !! 9/16 || 38 || 50 || 19 || 0 || 31 || 1202 || 1327 || -125 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstria vira nacia teamo de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo2}} * [https://www.facebook.com/handball.austria oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' * [https://www.tiktok.com/@handball.austria oficiala paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[TikTok]]'' * [https://www.youtube.com/user/HandballAustria oficiala paĝo en la retejo] [[Jutubo]] <br/> {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Aŭstrio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Aŭstrio]] gkf2rbe1lzh2jz0svxg3y7jbmcq54y7 0 930568 9347399 9314063 2026-04-04T15:13:21Z Castelobranco 3895 /* Rezultoj */ +rezultoj 9347399 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Rusio | bildo = 2021-04-20 - Women's WCh - European Qual - Russia v Turkey - Photo 214.jpg | bilda grandeco = 300 | bilda teksto = la teamo en aprilo 2021 | emblemo = Federacio Manpilkada de Rusio.png | emblema grandeco = 140 | asocio = [[Federacio Manpilkada de Rusio]] | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = Lyudmila Bodniyeva | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = RUS | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = olimpiaj ludoj | aperoj-o = 3 (''unue en 2008'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} (2008) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado | aperoj-m = 14 (''unue en 1993'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} (2001, 2005, 2007, 2009) | kontinenta turniro = virina eŭropa ĉampionado de manpilkado | aperoj-k = 14/16 (''unue en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]]'') | plej bona rezulto-k = {{arĝento2}} ([[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]]) | koloro_maldekstra1 = FF0000 | koloro_korpa1 = FF0000 | koloro_dekstra1 = FF0000 | koloro_pantalona1 = FF0000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = _thinbluesides | franĝo_dekstra1 = | koloro_maldekstra2 = 0000FF | koloro_korpa2 = 0000FF | koloro_dekstra2 = 0000FF | koloro_pantalona2 = 0000FF | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = _thinwhitesides | franĝo_dekstra2 = }} La '''rusa virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Rusio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. La teamo agas sub la organizado de la [[Federacio Manpilkada de Rusio]], nacia federacio de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]] (IHF) kaj la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). Ĝia ĉeftrejnistino ekde 2021 estas Lyudmila Bodniyeva, la unua virino kun tiu ĉi funkcio en la rusa nacia teamo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.sport-express.ru/handball/reviews/gandbol-kto-takaya-lyudmila-bodnieva-znamenitaya-gandbolistka-vozglavila-sbornuyu-rossii-1837388/|eldoninto=sport-express.ru|titolo=Наших гандболисток впервые будет тренировать женщина. Людмила Бодниева готова к перезагрузке команды|lingvo=ru|alirita=la 17-an de februaro 2026}}</ref> La teamo estis suspendita de turniroj pro la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de la rusia armeo al Ukrainio]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.handball-planet.com/russia-and-belarus-suspended-by-ehf/|titolo=Russia and Belarus suspended by EHF|eldoninto=Handball Planet|lingvo=en|dato=1-a de marto 2022|alirita=la 17-an de februaro 2026}}</ref> == Rezultoj == === Olimpiaj ludoj === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || colspan="9" rowspan=4 | ''{{MP|URS|2|f}}'' |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] |-align=center | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] |-align=center | {{Flago2|ESP}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]] || colspan="9" | ''{{MP|EUN|2|f}}'' |-align=center | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996|1996]] || colspan="9" rowspan=3 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|AUS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]] |-align=center | {{Flago2|GRC}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2004|2004]] |-align=center | {{Flago2|CHN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]] || {{arĝento2}} || 13 || 8||6||1||1||229||210||+19 |-align=center | {{Flago2|GBR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] || 8 || 7 || 6||3||1||2||174||149||+25 |-align=center | {{Flago2|BRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]] || {{oro1}} || 16 || 8||8||0||0||256||230||+26 |-align=center | {{Flago2|JPN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2020|2020]] || {{arĝento2}} || 11 || 8||5||1||2||232||226||+6 |-align=center | {{Flago2|FRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]] || colspan="9" | ''Suspendita'' |-align=center !Totalo !! 4/15 !! 47 !! 30 !! 22 !! 3 !! 5 !! 891 !! 815 !! +76 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || colspan=9 rowspan=10 | ''{{MP|URS|2|f}}'' |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] |-align=center | {{Flago2|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] |-align=center | {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || 5 || 9 || 7||4||1||2||164||147||+17 |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || 6 || 9 || 8||4||1||3||187||171||+16 |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || 4 || 13 || 9||6||1||2||227||209||+18 |-align=center | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || 12 || 6 || 6||3||0||3||178||144||+34 |-align=center | {{Flago2|ITA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || {{oro1}} || 18 || 9||9||0||0||252||194||+58 |-align=center | {{Flago2|HRV}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || 7 || 11 || 8||5||1||2||224||182||+42 |-align=center | {{Flago2|RUS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || {{oro1}} || 20 || 10||10||0||0||328||239||+89 |-align=center | {{Flago2|FRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || {{oro1}} || 15 || 9||7||1||1||324||279||+45 |-align=center | {{Flago2|CHN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || {{oro1}} || 12 || 9||6||0||3||253||242||+11 |-align=center | {{Flago2|BRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || 6 || 14 || 9||7||0||2||295||210||+85 |-align=center | {{Flago2|SRB}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] || colspan=9 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|DNK}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] || 5 || 16 || 9||8||0||1||277||207||+70 |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] || 5 || 12 || 7||6||0||1||202||180||+18 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|JPN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] || {{bronzo3}} || 18 || 10||9||0||1||311||224||+87 |-align=center | {{Flago2|ESP}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || 8 || 9 || 7||4||1||2||211||181||+30 |-align=center | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} {{Flago2|SWE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || colspan=9 rowspan=2 | ''Suspendita'' |-align=center | {{Flago2|DEU}} {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] |- ! Totalo !! 14/27 !! 95 !! 102 !! 47 !! 1 !! 54 !! 2558 !! 2514 !! +44 |} === [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado|Eŭropa ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|GER}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || 6 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 143 || 116 || +27 |-align=center | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || 7 || 7 || 6 || 3 || 1 || 2 || 164 || 147 || +17 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|NLD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || 9 || 3 || 6 || 1 || 1 || 4 || 144 || 147 || -03 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|ROU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || {{bronzo3}} || 10 || 7 || 5 || 0 || 2 || 163 || 148 || +15 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || 4 || 9 || 8 || 4 || 1 || 3 || 202 || 189 || +13 |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || 4 || 8 || 8 || 4 || 0 || 4 || 226 || 215 || +11 |-align=center bgcolor=silver | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || {{arĝento2}} || 14 || 8 || 7 || 0 || 1 || 242 || 200 || +42 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|MKD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || {{bronzo3}} || 11 || 8 || 5 || 1 || 2 || 210 || 183 || +27 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|DEN}} {{Flago2|NOR}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || 7 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 159 || 145 || +14 |-align=center | {{Flago2|SRB}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] || 6 || 7 || 7 || 2 || 3 || 2 || 190 || 180 || +10 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|HUN}} {{Flago2|HRV}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] || 14 || 1 || 3 || 0 || 1 || 2 || 79 || 83 || -4 |-align=center | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] || 7 || 6 || 6 || 2 || 2 || 2 || 148 || 147 || +1 |-align=center bgcolor=silver | {{Flago2|FRA}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] || {{arĝento2}} || 10 || 8 || 5 || 0 || 3 || 217 || 206 || +11 |-align=center | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] || 5 || 11 || 7 || 5 || 1 || 1 || 193 || 178 || +15 |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|SVN}} {{Flago2|MKD}} {{Flago2|MNE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] ||colspan="9" rowspan="2"| ''Suspendita'' |-align=center bgcolor="efefef" | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} {{Flago2|CHE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] |-align=center bgcolor="efefef" ! Totalo !! 14/16 || 109 || 94 || 49 || 11 || 34 || 2480 || 2284 || +196 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rusa vira nacia teamo de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Rusio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Rusio]] ky222x95om7y596duha2s1ycbc1gjr5 9347481 9347399 2026-04-04T17:35:52Z Castelobranco 3895 *ligiloj *bgcolor 9347481 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Rusio | bildo = 2021-04-20 - Women's WCh - European Qual - Russia v Turkey - Photo 214.jpg | bilda grandeco = 300 | bilda teksto = la teamo en aprilo 2021 | emblemo = Federacio Manpilkada de Rusio.png | emblema grandeco = 140 | asocio = [[Federacio Manpilkada de Rusio]] | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = Lyudmila Bodniyeva | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = RUS | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = Olimpiaj ludoj | aperoj-o = 3 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]]'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}Monda ĉampionado | aperoj-m = 14 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]], [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]], [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]], [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]]) | kontinenta turniro = virina eŭropa ĉampionado de manpilkado{{!}}Eŭropa ĉampionado | aperoj-k = 14 fojoj el 16 (''unue en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]]'') | plej bona rezulto-k = {{arĝento2}} ([[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]]) | koloro_maldekstra1 = FF0000 | koloro_korpa1 = FF0000 | koloro_dekstra1 = FF0000 | koloro_pantalona1 = FF0000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = _thinbluesides | franĝo_dekstra1 = | koloro_maldekstra2 = 0000FF | koloro_korpa2 = 0000FF | koloro_dekstra2 = 0000FF | koloro_pantalona2 = 0000FF | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = _thinwhitesides | franĝo_dekstra2 = }} La '''rusa virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Rusio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. La teamo agas sub la organizado de la [[Federacio Manpilkada de Rusio]], nacia federacio de la [[Internacia Federacio de Manpilkado]] (IHF) kaj la [[Eŭropa Manpilkada Federacio]] (EHF). Ĝia ĉeftrejnistino ekde 2021 estas Lyudmila Bodniyeva, la unua virino kun tiu ĉi funkcio en la rusa nacia teamo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.sport-express.ru/handball/reviews/gandbol-kto-takaya-lyudmila-bodnieva-znamenitaya-gandbolistka-vozglavila-sbornuyu-rossii-1837388/|eldoninto=sport-express.ru|titolo=Наших гандболисток впервые будет тренировать женщина. Людмила Бодниева готова к перезагрузке команды|lingvo=ru|alirita=la 17-an de februaro 2026}}</ref> La teamo estis suspendita de turniroj pro la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de la rusia armeo al Ukrainio]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.handball-planet.com/russia-and-belarus-suspended-by-ehf/|titolo=Russia and Belarus suspended by EHF|eldoninto=Handball Planet|lingvo=en|dato=1-a de marto 2022|alirita=la 17-an de februaro 2026}}</ref> == Rezultoj == === Olimpiaj ludoj === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || colspan="9" rowspan=4 | ''{{MP|URS|2|f}}'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|ESP}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]] || colspan="9" | ''{{MP|EUN|2|f}}'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996|1996]] || colspan="9" rowspan=3 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|AUS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|GRC}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2004|2004]] |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|CHN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]] || {{arĝento2}} || 13 || 8||6||1||1||229||210||+19 |-align=center | {{Flago2|GBR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] || 8 || 7 || 6||3||1||2||174||149||+25 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|BRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]] || {{oro1}} || 16 || 8||8||0||0||256||230||+26 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|JPN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2020|2020]] || {{arĝento2}} || 11 || 8||5||1||2||232||226||+6 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|FRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]] || colspan="9" | ''Suspendita'' |-align=center !Totalo !! 4/15 !! 47 !! 30 !! 22 !! 3 !! 5 !! 891 !! 815 !! +76 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || colspan=9 rowspan=10 | ''{{MP|URS|2|f}}'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] |-align=center | {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || 5 || 9 || 7||4||1||2||164||147||+17 |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || 6 || 9 || 8||4||1||3||187||171||+16 |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || 4 || 13 || 9||6||1||2||227||209||+18 |-align=center | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || 12 || 6 || 6||3||0||3||178||144||+34 |-align=center bgcolor="#FFFCAF" | {{Flago2|ITA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || {{oro1}} || 18 || 9||9||0||0||252||194||+58 |-align=center | {{Flago2|HRV}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || 7 || 11 || 8||5||1||2||224||182||+42 |-align=center bgcolor="#FFFCAF" | {{Flago2|RUS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || {{oro1}} || 20 || 10||10||0||0||328||239||+89 |-align=center bgcolor="#FFFCAF" | {{Flago2|FRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || {{oro1}} || 15 || 9||7||1||1||324||279||+45 |-align=center bgcolor="#FFFCAF" | {{Flago2|CHN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || {{oro1}} || 12 || 9||6||0||3||253||242||+11 |-align=center | {{Flago2|BRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || 6 || 14 || 9||7||0||2||295||210||+85 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|SRB}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] || colspan=9 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|DNK}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] || 5 || 16 || 9||8||0||1||277||207||+70 |-align=center | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] || 5 || 12 || 7||6||0||1||202||180||+18 |-align=center bgcolor="#EECC99" | {{Flago2|JPN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] || {{bronzo3}} || 18 || 10||9||0||1||311||224||+87 |-align=center | {{Flago2|ESP}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || 8 || 9 || 7||4||1||2||211||181||+30 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} {{Flago2|SWE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || colspan=9 rowspan=2 | ''Suspendita'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|DEU}} {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] |- ! Totalo !! 14/27 !! 95 !! 102 !! 47 !! 1 !! 54 !! 2558 !! 2514 !! +44 |} === [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado|Eŭropa ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|GER}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || 6 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 143 || 116 || +27 |-align=center | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || 7 || 7 || 6 || 3 || 1 || 2 || 164 || 147 || +17 |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || 9 || 3 || 6 || 1 || 1 || 4 || 144 || 147 || -03 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|ROU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || {{bronzo3}} || 10 || 7 || 5 || 0 || 2 || 163 || 148 || +15 |-align=center | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || 4 || 9 || 8 || 4 || 1 || 3 || 202 || 189 || +13 |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || 4 || 8 || 8 || 4 || 0 || 4 || 226 || 215 || +11 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || {{arĝento2}} || 14 || 8 || 7 || 0 || 1 || 242 || 200 || +42 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|MKD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || {{bronzo3}} || 11 || 8 || 5 || 1 || 2 || 210 || 183 || +27 |-align=center | {{Flago2|DEN}} {{Flago2|NOR}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || 7 || 6 || 6 || 3 || 0 || 3 || 159 || 145 || +14 |-align=center | {{Flago2|SRB}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] || 6 || 7 || 7 || 2 || 3 || 2 || 190 || 180 || +10 |-align=center | {{Flago2|HUN}} {{Flago2|HRV}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] || 14 || 1 || 3 || 0 || 1 || 2 || 79 || 83 || -4 |-align=center | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] || 7 || 6 || 6 || 2 || 2 || 2 || 148 || 147 || +1 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|FRA}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] || {{arĝento2}} || 10 || 8 || 5 || 0 || 3 || 217 || 206 || +11 |-align=center | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] || 5 || 11 || 7 || 5 || 1 || 1 || 193 || 178 || +15 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|SVN}} {{Flago2|MKD}} {{Flago2|MNE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] ||colspan="9" rowspan="2"| ''Suspendita'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} {{Flago2|CHE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] |-align=center bgcolor="efefef" ! Totalo !! 14/16 || 109 || 94 || 49 || 11 || 34 || 2480 || 2284 || +196 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rusa vira nacia teamo de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Rusio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Rusio]] 13mpc0detunl5bscmrqd3186kavv2he 10 930728 9347647 9346038 2026-04-04T23:00:36Z Castelobranco 3895 +ISO 3166-1 alpha-2 +IOK 9347647 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{3|}}}|f|{{Flago2|{{{1}}}}}<span class="nowrap">&nbsp;</span>}}[[{{#switch: {{{1|}}} | AF | AFG = Afgania | AL | ALB = Albana | AD | AND = Andora | AE | ARE | UAE = Emirlanda | AG | ANT | ATG = Antigva-barbuda | AM | ARM = Armena | AO | AGO | ANG | ANO = Angola | AR | ARG = Argentina | AS | ASA | ASM | AMS = Usona samoa | AT | AUT = Aŭstria | AU | AUS = Aŭstralia | AW | ARU | ABW = Aruba | AZ | AZE = Azerbajĝana | BA | BIH | BOS | BSH = Bosna | BB | BAR | BRB = Barbada | BD | BAN | BGD = Bangladeŝa | BE | BEL = Belga | BF | BFA | BUR = Burkina | BG | BGR | BUL = Bulgara | BH | BHR | BRN = Barejna | BI | BDI = Burunda | BJ | BEN = Benina | BM | BER = Bermuda | BN | BRU = Bruneja | BO | BOL = Bolivia | BR | BRA = Brazila | BS | BAH | BHS = Bahama | BT | BHU | BTN = Butana | BW | BOT | BWA = Bocvana | BY | BLR = Belorusa | BZ | BIZ | BLZ = Beliza | CA | CAN = Kanada | CD | ZR | COD | ZAI | ZAR = Kongo-kinŝasa | CF | CAF = Centr-Afrika | CG | CGO | COG = Kongo-brazavila | CH | CHE | SUI = Svisa | CI | CIV = Eburborda | CK | CKI | COK = Kukinsula | CL | CHI | CHL = Ĉilia | CM | CMR = Kameruna | CN | CHN = Ĉinia | CO | COL = Kolombia | CR | CRC | CRI = Kostarika | CS | SCG = Serbo-montenegra | CU | CUB = Kuba | CV | CPV | CVD = Kaboverda | CY | CYP = Kipra | CSK | TCH = Ĉeĥoslovakia | CZ | CZE = Ĉeĥa | DD | DDR | GDR = Orientgermana | DE | DEU | GER = Germana | DJ | DJI = Ĝibutia | DK | DEN | DNK = Dana | DM | DMA = Dominika | DO | DOM = Dominga | DZ | ALG | DZA = Alĝeria | EC | ECU = Ekvadora | EE | EST = Estonia | EG | EGY = Egiptia | ER | ERI = Eritrea | ES | ESP = Hispana | ET | ETH = Etiopia | EUN = Unia teamo | FI | FIN = Finnlanda | FJ | FIJ | FJI = Fiĝia | FM | FSM = Mikronezia | FO | FRO = Feroa | FR | FRA = Franca | FRG = Okcidentgermana | RS | FRJ | FRY | SRB = Serba | GA | GAB = Gabona | GB | UK | GBR = Brita | GD | GRD | GRN = Grenada | GE | GEO = Kartvela | GF | GUF = Franca | GH | GHA = Ganaa | GL | GRL = Gronlanda | GM | GAM | GMB = Gambia | GN | GIN | GUI = Gvinea | GQ | GEQ | GNQ = Ekvatorgvinea | GR | GRC | GRE = Greka | GT | GTM | GUA = Gvatemala | GU | GUM = Gvama | GW | GBS | GNB = Gvineo-Bisaŭa | GY | GUY = Gujana | HK | HKG = Honkonga | HN | HND | HON = Hondura | HR | CRO | HRV = Kroata | HT | HAI | HTI = Haitia | HU | HUN = Hungara | ID | IDN | INA = Indonezia | IE | IRL = Irlanda | IL | ISR = Israela | IN | IND = Barata | IQ | IRQ = Iraka | IR | IRI | IRN = Irana | IS | ISL = Islanda | IT | ITA = Itala | JM | JAM = Jamajka | JO | JOR = Jordana | JP | JPN = Japana | KE | KEN = Kenja | KG | KGZ = Kirgizia | KH | CAM = Kamboĝa | KI | KIR = Kiribata | KM | COM = Komora | KN | KNA | SKN = Sankta-Kita | KP | PRK = Nordkorea | KR | KOR = Sudkorea | KW | KUW | KWT = Kuvajta | KY | CAY = Kajmana | KZ | KAZ = Kazaĥa | LA | LAO = Laosa | LB | LBN = Libana | LC | LCA = Sankta-Lucia | LI | LIE = Liĥtenŝtejna | LK | SRI = Srilanka | LR | LBR = Liberia | LS | LES | LSO = Lesota | LT | LTU = Litova | LU | LUX = Luksemburga | LV | LAT | LVA = Latva | LY | LBA | LBY = Libia | MA | MAR = Maroka | MC | MON | MCO = Monaka | MD | MDA = Moldavia | ME | MNE = Montenegra | MF | MAF = Franca | MG | MAD | MDG = Madagaskara | MH | MHL = Marŝala | MK | MKD = Makedona | ML | MLI = Malia | MM | BU | MYA | BUR = Birma | MN | MGL | MNG = Mongolia | MO | MAC = Makaa | MQ | MTQ = Martinika | MR | MRT | MTN = Maŭritania | MT | MLT = Malta | MU | MRI | MUS = Maŭricia | MV | MDV = Maldiva | MW | MAW | MWI = Malavia | MX | MEX = Meksika | MY | MAS | MYS = Malajzia | MZ | MOZ = Mozambika | NA | NAM = Namibia | NC | NCL = Nov-Kaledonia | NE | NER | NIG = Niĝera | NG | NGA | NGR = Niĝeria | NI | NCA | NIC = Nikaragva | NL | NED | NLD = Nederlanda | NO | NOR = Norvega | NP | NEP | NPL = Nepala | NR | NRU = Naura | NZ | NZL = Nov-Zelanda | OM | OMA | OMN = Omana | PA | PAN = Panama | PE | PER = Perua | PF | PYF = Franca Polinezia | PG | PNG = Papuo-Nov-Gvinea | PH | PHI | PHL = Filipina | PK | PAK = Pakistana | PL | POL = Pola | PR | PRI | PUR = Portorika | PS | PLE | PSE = Palestina | PT | POR | PRT = Portugala | PW | PLW = Palaŭa | PY | PAR | PRY = Paragvaja | QA | QAT = Katara | RE | REU = Reunia | RO | ROM | ROU = Rumana | RS | SRB = Serba | RL | LIB = Libana | RU | RUS = Rusa | RW | RWA = Ruanda | SA | KSA | SAU = Sauda Arabia | SB | SLB | SOL = Salomona | SC | SEY | SYC = Sejŝela | SD | SDN | SUD = Sudana | SE | SWE = Sveda | SG | SGP | SIN = Singapura | SI | SLO | SVN = Slovena | SK | SVK = Slovaka | SL | SLE = Sieraleona | SM | SMR = San-Marina | SN | SEN = Senegala | SO | SOM = Somalia | SR | SUR = Surinama | SS | SSD = Sud-Sudana | ST | STP = Santomea | SU | SUN | URS = Sovetunia | SV | ESA | SLV = Salvadora | SY | SYR = Siria | SX | SXM = Sankta-Martena | SZ | SWZ = Svazilanda | TD | CHA | TCD = Ĉada | TG | TOG | TGO = Togolanda | TH | THA = Tajlanda | TJ | TJK = Taĝikia | TL | TP | TLS = Orientatimora | TM | TKM = Turkmenia | TN | TUN = Tunizia | TO | TGA | TON = Tonga | TR | TUR = Turka | TT | TRI | TTO = Trinidada | TV | TUV = Tuvala | TW | TPE | TWN = Tajvana | TZ | TAN = Tanzania | UA | UKR = Ukrainia | UG | UGA = Uganda | US | USA = Usona | UY | URU | URY = Urugvaja | UZ | UZB = Uzbeka | VA | VAT = Vatikana | VC | VCT | VIN = Sankta-Vincenta | VE | VEN = Venezuela | VG | IVB = Britaj-Virgulininsula | VI | ISV = Usonaj-Virgulininsula | VN | VIE | VNM = Vjetnama | VU | VAN | VUT = Vanuatua | WS | SAM = Samoa | XK | KOS = Kosova | YE | YEM = Jemena | YT | MYT = Majota | YU | YUG = Jugoslava | ZA | RSA | ZAF = Sudafrika | ZM | ZAM | ZMB = Zambia | ZW | ZIM | ZWE = Zimbabva | EUA = Germana unia | EUN = Unia }} {{#ifeq:{{{2|}}}|1|vira|virina}} nacia teamo de manpilkado|{{lando|{{{1|}}}}}]]</includeonly><noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Navigilo:Sporto|Manpilkado]]</noinclude> h2bxp82nrpe6jiuzyr97edcwg5t4wc0 9347649 9347647 2026-04-04T23:03:14Z Castelobranco 3895 *UKR 9347649 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{3|}}}|f|{{Flago2|{{{1}}}}}<span class="nowrap">&nbsp;</span>}}[[{{#switch: {{{1|}}} | AF | AFG = Afgania | AL | ALB = Albana | AD | AND = Andora | AE | ARE | UAE = Emirlanda | AG | ANT | ATG = Antigva-barbuda | AM | ARM = Armena | AO | AGO | ANG | ANO = Angola | AR | ARG = Argentina | AS | ASA | ASM | AMS = Usona samoa | AT | AUT = Aŭstria | AU | AUS = Aŭstralia | AW | ARU | ABW = Aruba | AZ | AZE = Azerbajĝana | BA | BIH | BOS | BSH = Bosna | BB | BAR | BRB = Barbada | BD | BAN | BGD = Bangladeŝa | BE | BEL = Belga | BF | BFA | BUR = Burkina | BG | BGR | BUL = Bulgara | BH | BHR | BRN = Barejna | BI | BDI = Burunda | BJ | BEN = Benina | BM | BER = Bermuda | BN | BRU = Bruneja | BO | BOL = Bolivia | BR | BRA = Brazila | BS | BAH | BHS = Bahama | BT | BHU | BTN = Butana | BW | BOT | BWA = Bocvana | BY | BLR = Belorusa | BZ | BIZ | BLZ = Beliza | CA | CAN = Kanada | CD | ZR | COD | ZAI | ZAR = Kongo-kinŝasa | CF | CAF = Centr-Afrika | CG | CGO | COG = Kongo-brazavila | CH | CHE | SUI = Svisa | CI | CIV = Eburborda | CK | CKI | COK = Kukinsula | CL | CHI | CHL = Ĉilia | CM | CMR = Kameruna | CN | CHN = Ĉinia | CO | COL = Kolombia | CR | CRC | CRI = Kostarika | CS | SCG = Serbo-montenegra | CU | CUB = Kuba | CV | CPV | CVD = Kaboverda | CY | CYP = Kipra | CSK | TCH = Ĉeĥoslovakia | CZ | CZE = Ĉeĥa | DD | DDR | GDR = Orientgermana | DE | DEU | GER = Germana | DJ | DJI = Ĝibutia | DK | DEN | DNK = Dana | DM | DMA = Dominika | DO | DOM = Dominga | DZ | ALG | DZA = Alĝeria | EC | ECU = Ekvadora | EE | EST = Estonia | EG | EGY = Egiptia | ER | ERI = Eritrea | ES | ESP = Hispana | ET | ETH = Etiopia | EUN = Unia teamo | FI | FIN = Finnlanda | FJ | FIJ | FJI = Fiĝia | FM | FSM = Mikronezia | FO | FRO = Feroa | FR | FRA = Franca | FRG = Okcidentgermana | RS | FRJ | FRY | SRB = Serba | GA | GAB = Gabona | GB | UK | GBR = Brita | GD | GRD | GRN = Grenada | GE | GEO = Kartvela | GF | GUF = Franca | GH | GHA = Ganaa | GL | GRL = Gronlanda | GM | GAM | GMB = Gambia | GN | GIN | GUI = Gvinea | GQ | GEQ | GNQ = Ekvatorgvinea | GR | GRC | GRE = Greka | GT | GTM | GUA = Gvatemala | GU | GUM = Gvama | GW | GBS | GNB = Gvineo-Bisaŭa | GY | GUY = Gujana | HK | HKG = Honkonga | HN | HND | HON = Hondura | HR | CRO | HRV = Kroata | HT | HAI | HTI = Haitia | HU | HUN = Hungara | ID | IDN | INA = Indonezia | IE | IRL = Irlanda | IL | ISR = Israela | IN | IND = Barata | IQ | IRQ = Iraka | IR | IRI | IRN = Irana | IS | ISL = Islanda | IT | ITA = Itala | JM | JAM = Jamajka | JO | JOR = Jordana | JP | JPN = Japana | KE | KEN = Kenja | KG | KGZ = Kirgizia | KH | CAM = Kamboĝa | KI | KIR = Kiribata | KM | COM = Komora | KN | KNA | SKN = Sankta-Kita | KP | PRK = Nordkorea | KR | KOR = Sudkorea | KW | KUW | KWT = Kuvajta | KY | CAY = Kajmana | KZ | KAZ = Kazaĥa | LA | LAO = Laosa | LB | LBN = Libana | LC | LCA = Sankta-Lucia | LI | LIE = Liĥtenŝtejna | LK | SRI = Srilanka | LR | LBR = Liberia | LS | LES | LSO = Lesota | LT | LTU = Litova | LU | LUX = Luksemburga | LV | LAT | LVA = Latva | LY | LBA | LBY = Libia | MA | MAR = Maroka | MC | MON | MCO = Monaka | MD | MDA = Moldavia | ME | MNE = Montenegra | MF | MAF = Franca | MG | MAD | MDG = Madagaskara | MH | MHL = Marŝala | MK | MKD = Makedona | ML | MLI = Malia | MM | BU | MYA | BUR = Birma | MN | MGL | MNG = Mongolia | MO | MAC = Makaa | MQ | MTQ = Martinika | MR | MRT | MTN = Maŭritania | MT | MLT = Malta | MU | MRI | MUS = Maŭricia | MV | MDV = Maldiva | MW | MAW | MWI = Malavia | MX | MEX = Meksika | MY | MAS | MYS = Malajzia | MZ | MOZ = Mozambika | NA | NAM = Namibia | NC | NCL = Nov-Kaledonia | NE | NER | NIG = Niĝera | NG | NGA | NGR = Niĝeria | NI | NCA | NIC = Nikaragva | NL | NED | NLD = Nederlanda | NO | NOR = Norvega | NP | NEP | NPL = Nepala | NR | NRU = Naura | NZ | NZL = Nov-Zelanda | OM | OMA | OMN = Omana | PA | PAN = Panama | PE | PER = Perua | PF | PYF = Franca Polinezia | PG | PNG = Papuo-Nov-Gvinea | PH | PHI | PHL = Filipina | PK | PAK = Pakistana | PL | POL = Pola | PR | PRI | PUR = Portorika | PS | PLE | PSE = Palestina | PT | POR | PRT = Portugala | PW | PLW = Palaŭa | PY | PAR | PRY = Paragvaja | QA | QAT = Katara | RE | REU = Reunia | RO | ROM | ROU = Rumana | RS | SRB = Serba | RL | LIB = Libana | RU | RUS = Rusa | RW | RWA = Ruanda | SA | KSA | SAU = Sauda Arabia | SB | SLB | SOL = Salomona | SC | SEY | SYC = Sejŝela | SD | SDN | SUD = Sudana | SE | SWE = Sveda | SG | SGP | SIN = Singapura | SI | SLO | SVN = Slovena | SK | SVK = Slovaka | SL | SLE = Sieraleona | SM | SMR = San-Marina | SN | SEN = Senegala | SO | SOM = Somalia | SR | SUR = Surinama | SS | SSD = Sud-Sudana | ST | STP = Santomea | SU | SUN | URS = Sovetunia | SV | ESA | SLV = Salvadora | SY | SYR = Siria | SX | SXM = Sankta-Martena | SZ | SWZ = Svazilanda | TD | CHA | TCD = Ĉada | TG | TOG | TGO = Togolanda | TH | THA = Tajlanda | TJ | TJK = Taĝikia | TL | TP | TLS = Orientatimora | TM | TKM = Turkmenia | TN | TUN = Tunizia | TO | TGA | TON = Tonga | TR | TUR = Turka | TT | TRI | TTO = Trinidada | TV | TUV = Tuvala | TW | TPE | TWN = Tajvana | TZ | TAN = Tanzania | UA | UKR = Ukraina | UG | UGA = Uganda | US | USA = Usona | UY | URU | URY = Urugvaja | UZ | UZB = Uzbeka | VA | VAT = Vatikana | VC | VCT | VIN = Sankta-Vincenta | VE | VEN = Venezuela | VG | IVB = Britaj-Virgulininsula | VI | ISV = Usonaj-Virgulininsula | VN | VIE | VNM = Vjetnama | VU | VAN | VUT = Vanuatua | WS | SAM = Samoa | XK | KOS = Kosova | YE | YEM = Jemena | YT | MYT = Majota | YU | YUG = Jugoslava | ZA | RSA | ZAF = Sudafrika | ZM | ZAM | ZMB = Zambia | ZW | ZIM | ZWE = Zimbabva | EUA = Germana unia | EUN = Unia }} {{#ifeq:{{{2|}}}|1|vira|virina}} nacia teamo de manpilkado|{{lando|{{{1|}}}}}]]</includeonly><noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Navigilo:Sporto|Manpilkado]]</noinclude> 4vpi8mceyly0aivqt3lppukusgzmjow 9347706 9347649 2026-04-05T04:06:36Z Castelobranco 3895 * 9347706 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{3|}}}|f|{{Flago2|{{{1}}}}}<span class="nowrap">&nbsp;</span>}}[[{{#switch: {{{1|}}} | AF | AFG = Afgania | AL | ALB = Albana | AD | AND = Andora | AE | ARE | UAE = Emirlanda | AG | ANT | ATG = Antigva-barbuda | AM | ARM = Armena | AO | AGO | ANG | ANO = Angola | AR | ARG = Argentina | AS | ASA | ASM | AMS = Usona samoa | AT | AUT = Aŭstria | AU | AUS = Aŭstralia | AW | ARU | ABW = Aruba | AZ | AZE = Azerbajĝana | BA | BIH | BOS | BSH = Bosnia | BB | BAR | BRB = Barbada | BD | BAN | BGD = Bangladeŝa | BE | BEL = Belga | BF | BFA | BUR = Burkina | BG | BGR | BUL = Bulgara | BH | BHR | BRN = Barejna | BI | BDI = Burunda | BJ | BEN = Benina | BM | BER = Bermuda | BN | BRU = Bruneja | BO | BOL = Bolivia | BR | BRA = Brazila | BS | BAH | BHS = Bahama | BT | BHU | BTN = Butana | BW | BOT | BWA = Bocvana | BY | BLR = Belorusa | BZ | BIZ | BLZ = Beliza | CA | CAN = Kanada | CD | ZR | COD | ZAI | ZAR = Kongo-kinŝasa | CF | CAF = Centr-Afrika | CG | CGO | COG = Kongo-brazavila | CH | CHE | SUI = Svisa | CI | CIV = Eburborda | CK | CKI | COK = Kukinsula | CL | CHI | CHL = Ĉilia | CM | CMR = Kameruna | CN | CHN = Ĉinia | CO | COL = Kolombia | CR | CRC | CRI = Kostarika | CS | SCG = Serbo-montenegra | CU | CUB = Kuba | CV | CPV | CVD = Kaboverda | CY | CYP = Kipra | CSK | TCH = Ĉeĥoslovakia | CZ | CZE = Ĉeĥa | DD | DDR | GDR = Orientgermana | DE | DEU | GER = Germana | DJ | DJI = Ĝibutia | DK | DEN | DNK = Dana | DM | DMA = Dominika | DO | DOM = Dominga | DZ | ALG | DZA = Alĝeria | EC | ECU = Ekvadora | EE | EST = Estonia | EG | EGY = Egiptia | ER | ERI = Eritrea | ES | ESP = Hispana | ET | ETH = Etiopia | EUN = Unia teamo | FI | FIN = Finnlanda | FJ | FIJ | FJI = Fiĝia | FM | FSM = Mikronezia | FO | FRO = Feroa | FR | FRA = Franca | FRG = Okcidentgermana | RS | FRJ | FRY | SRB = Serba | GA | GAB = Gabona | GB | UK | GBR = Brita | GD | GRD | GRN = Grenada | GE | GEO = Kartvela | GF | GUF = Franca | GH | GHA = Ganaa | GL | GRL = Gronlanda | GM | GAM | GMB = Gambia | GN | GIN | GUI = Gvinea | GQ | GEQ | GNQ = Ekvatorgvinea | GR | GRC | GRE = Greka | GT | GTM | GUA = Gvatemala | GU | GUM = Gvama | GW | GBS | GNB = Gvineo-Bisaŭa | GY | GUY = Gujana | HK | HKG = Honkonga | HN | HND | HON = Hondura | HR | CRO | HRV = Kroata | HT | HAI | HTI = Haitia | HU | HUN = Hungara | ID | IDN | INA = Indonezia | IE | IRL = Irlanda | IL | ISR = Israela | IN | IND = Barata | IQ | IRQ = Iraka | IR | IRI | IRN = Irana | IS | ISL = Islanda | IT | ITA = Itala | JM | JAM = Jamajka | JO | JOR = Jordana | JP | JPN = Japana | KE | KEN = Kenja | KG | KGZ = Kirgizia | KH | CAM = Kamboĝa | KI | KIR = Kiribata | KM | COM = Komora | KN | KNA | SKN = Sankta-Kita | KP | PRK = Nordkorea | KR | KOR = Sudkorea | KW | KUW | KWT = Kuvajta | KY | CAY = Kajmana | KZ | KAZ = Kazaĥa | LA | LAO = Laosa | LB | LBN = Libana | LC | LCA = Sankta-Lucia | LI | LIE = Liĥtenŝtejna | LK | SRI = Srilanka | LR | LBR = Liberia | LS | LES | LSO = Lesota | LT | LTU = Litova | LU | LUX = Luksemburgia | LV | LAT | LVA = Latva | LY | LBA | LBY = Libia | MA | MAR = Maroka | MC | MON | MCO = Monaka | MD | MDA = Moldava | ME | MNE = Montenegra | MF | MAF = Franca | MG | MAD | MDG = Madagaskara | MH | MHL = Marŝala | MK | MKD = Makedona | ML | MLI = Malia | MM | BU | MYA | BUR = Birma | MN | MGL | MNG = Mongolia | MO | MAC = Makaa | MQ | MTQ = Martinika | MR | MRT | MTN = Maŭritania | MT | MLT = Malta | MU | MRI | MUS = Maŭricia | MV | MDV = Maldiva | MW | MAW | MWI = Malavia | MX | MEX = Meksika | MY | MAS | MYS = Malajzia | MZ | MOZ = Mozambika | NA | NAM = Namibia | NC | NCL = Nov-Kaledonia | NE | NER | NIG = Niĝera | NG | NGA | NGR = Niĝeria | NI | NCA | NIC = Nikaragva | NL | NED | NLD = Nederlanda | NO | NOR = Norvega | NP | NEP | NPL = Nepala | NR | NRU = Naura | NZ | NZL = Nov-Zelanda | OM | OMA | OMN = Omana | PA | PAN = Panama | PE | PER = Perua | PF | PYF = Franca Polinezia | PG | PNG = Papuo-Nov-Gvinea | PH | PHI | PHL = Filipina | PK | PAK = Pakistana | PL | POL = Pola | PR | PRI | PUR = Portorika | PS | PLE | PSE = Palestina | PT | POR | PRT = Portugala | PW | PLW = Palaŭa | PY | PAR | PRY = Paragvaja | QA | QAT = Katara | RE | REU = Reunia | RO | ROM | ROU = Rumana | RS | SRB = Serba | RL | LIB = Libana | RU | RUS = Rusa | RW | RWA = Ruanda | SA | KSA | SAU = Sauda Arabia | SB | SLB | SOL = Salomona | SC | SEY | SYC = Sejŝela | SD | SDN | SUD = Sudana | SE | SWE = Sveda | SG | SGP | SIN = Singapura | SI | SLO | SVN = Slovena | SK | SVK = Slovaka | SL | SLE = Sieraleona | SM | SMR = San-Marina | SN | SEN = Senegala | SO | SOM = Somalia | SR | SUR = Surinama | SS | SSD = Sud-Sudana | ST | STP = Santomea | SU | SUN | URS = Sovetunia | SV | ESA | SLV = Salvadora | SY | SYR = Siria | SX | SXM = Sankta-Martena | SZ | SWZ = Svazilanda | TD | CHA | TCD = Ĉada | TG | TOG | TGO = Togolanda | TH | THA = Tajlanda | TJ | TJK = Taĝikia | TL | TP | TLS = Orientatimora | TM | TKM = Turkmenia | TN | TUN = Tunizia | TO | TGA | TON = Tonga | TR | TUR = Turka | TT | TRI | TTO = Trinidada | TV | TUV = Tuvala | TW | TPE | TWN = Tajvana | TZ | TAN = Tanzania | UA | UKR = Ukraina | UG | UGA = Uganda | US | USA = Usona | UY | URU | URY = Urugvaja | UZ | UZB = Uzbeka | VA | VAT = Vatikana | VC | VCT | VIN = Sankta-Vincenta | VE | VEN = Venezuela | VG | IVB = Britaj-Virgulininsula | VI | ISV = Usonaj-Virgulininsula | VN | VIE | VNM = Vjetnama | VU | VAN | VUT = Vanuatua | WS | SAM = Samoa | XK | KOS = Kosova | YE | YEM = Jemena | YT | MYT = Majota | YU | YUG = Jugoslava | ZA | RSA | ZAF = Sudafrika | ZM | ZAM | ZMB = Zambia | ZW | ZIM | ZWE = Zimbabva | EUA = Germana unia | EUN = Unia }} {{#ifeq:{{{2|}}}|1|vira|virina}} nacia teamo de manpilkado|{{lando|{{{1|}}}}}]]</includeonly><noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Navigilo:Sporto|Manpilkado]]</noinclude> q2t8lloiw47zsuexxebelp0vohyvwlz 9347707 9347706 2026-04-05T04:07:16Z Castelobranco 3895 * 9347707 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{3|}}}|f|{{Flago2|{{{1}}}}}<span class="nowrap">&nbsp;</span>}}[[{{#switch: {{{1|}}} | AF | AFG = Afgania | AL | ALB = Albana | AD | AND = Andora | AE | ARE | UAE = Emirlanda | AG | ANT | ATG = Antigva-barbuda | AM | ARM = Armena | AO | AGO | ANG | ANO = Angola | AR | ARG = Argentina | AS | ASA | ASM | AMS = Usona samoa | AT | AUT = Aŭstria | AU | AUS = Aŭstralia | AW | ARU | ABW = Aruba | AZ | AZE = Azerbajĝana | BA | BIH | BOS | BSH = Bosnia | BB | BAR | BRB = Barbada | BD | BAN | BGD = Bangladeŝa | BE | BEL = Belga | BF | BFA | BUR = Burkina | BG | BGR | BUL = Bulgara | BH | BHR | BRN = Barejna | BI | BDI = Burunda | BJ | BEN = Benina | BM | BER = Bermuda | BN | BRU = Bruneja | BO | BOL = Bolivia | BR | BRA = Brazila | BS | BAH | BHS = Bahama | BT | BHU | BTN = Butana | BW | BOT | BWA = Bocvana | BY | BLR = Belorusa | BZ | BIZ | BLZ = Beliza | CA | CAN = Kanada | CD | ZR | COD | ZAI | ZAR = Kongo-kinŝasa | CF | CAF = Centr-Afrika | CG | CGO | COG = Kongo-brazavila | CH | CHE | SUI = Svisa | CI | CIV = Eburborda | CK | CKI | COK = Kukinsula | CL | CHI | CHL = Ĉilia | CM | CMR = Kameruna | CN | CHN = Ĉinia | CO | COL = Kolombia | CR | CRC | CRI = Kostarika | CS | SCG = Serbo-montenegra | CU | CUB = Kuba | CV | CPV | CVD = Kaboverda | CY | CYP = Kipra | CSK | TCH = Ĉeĥoslovakia | CZ | CZE = Ĉeĥa | DD | DDR | GDR = Orientgermana | DE | DEU | GER = Germana | DJ | DJI = Ĝibutia | DK | DEN | DNK = Dana | DM | DMA = Dominika | DO | DOM = Dominga | DZ | ALG | DZA = Alĝeria | EC | ECU = Ekvadora | EE | EST = Estona | EG | EGY = Egiptia | ER | ERI = Eritrea | ES | ESP = Hispana | ET | ETH = Etiopia | EUN = Unia teamo | FI | FIN = Finnlanda | FJ | FIJ | FJI = Fiĝia | FM | FSM = Mikronezia | FO | FRO = Feroa | FR | FRA = Franca | FRG = Okcidentgermana | RS | FRJ | FRY | SRB = Serba | GA | GAB = Gabona | GB | UK | GBR = Brita | GD | GRD | GRN = Grenada | GE | GEO = Kartvela | GF | GUF = Franca | GH | GHA = Ganaa | GL | GRL = Gronlanda | GM | GAM | GMB = Gambia | GN | GIN | GUI = Gvinea | GQ | GEQ | GNQ = Ekvatorgvinea | GR | GRC | GRE = Greka | GT | GTM | GUA = Gvatemala | GU | GUM = Gvama | GW | GBS | GNB = Gvineo-Bisaŭa | GY | GUY = Gujana | HK | HKG = Honkonga | HN | HND | HON = Hondura | HR | CRO | HRV = Kroata | HT | HAI | HTI = Haitia | HU | HUN = Hungara | ID | IDN | INA = Indonezia | IE | IRL = Irlanda | IL | ISR = Israela | IN | IND = Barata | IQ | IRQ = Iraka | IR | IRI | IRN = Irana | IS | ISL = Islanda | IT | ITA = Itala | JM | JAM = Jamajka | JO | JOR = Jordana | JP | JPN = Japana | KE | KEN = Kenja | KG | KGZ = Kirgizia | KH | CAM = Kamboĝa | KI | KIR = Kiribata | KM | COM = Komora | KN | KNA | SKN = Sankta-Kita | KP | PRK = Nordkorea | KR | KOR = Sudkorea | KW | KUW | KWT = Kuvajta | KY | CAY = Kajmana | KZ | KAZ = Kazaĥa | LA | LAO = Laosa | LB | LBN = Libana | LC | LCA = Sankta-Lucia | LI | LIE = Liĥtenŝtejna | LK | SRI = Srilanka | LR | LBR = Liberia | LS | LES | LSO = Lesota | LT | LTU = Litova | LU | LUX = Luksemburgia | LV | LAT | LVA = Latva | LY | LBA | LBY = Libia | MA | MAR = Maroka | MC | MON | MCO = Monaka | MD | MDA = Moldava | ME | MNE = Montenegra | MF | MAF = Franca | MG | MAD | MDG = Madagaskara | MH | MHL = Marŝala | MK | MKD = Makedona | ML | MLI = Malia | MM | BU | MYA | BUR = Birma | MN | MGL | MNG = Mongolia | MO | MAC = Makaa | MQ | MTQ = Martinika | MR | MRT | MTN = Maŭritania | MT | MLT = Malta | MU | MRI | MUS = Maŭricia | MV | MDV = Maldiva | MW | MAW | MWI = Malavia | MX | MEX = Meksika | MY | MAS | MYS = Malajzia | MZ | MOZ = Mozambika | NA | NAM = Namibia | NC | NCL = Nov-Kaledonia | NE | NER | NIG = Niĝera | NG | NGA | NGR = Niĝeria | NI | NCA | NIC = Nikaragva | NL | NED | NLD = Nederlanda | NO | NOR = Norvega | NP | NEP | NPL = Nepala | NR | NRU = Naura | NZ | NZL = Nov-Zelanda | OM | OMA | OMN = Omana | PA | PAN = Panama | PE | PER = Perua | PF | PYF = Franca Polinezia | PG | PNG = Papuo-Nov-Gvinea | PH | PHI | PHL = Filipina | PK | PAK = Pakistana | PL | POL = Pola | PR | PRI | PUR = Portorika | PS | PLE | PSE = Palestina | PT | POR | PRT = Portugala | PW | PLW = Palaŭa | PY | PAR | PRY = Paragvaja | QA | QAT = Katara | RE | REU = Reunia | RO | ROM | ROU = Rumana | RS | SRB = Serba | RL | LIB = Libana | RU | RUS = Rusa | RW | RWA = Ruanda | SA | KSA | SAU = Sauda Arabia | SB | SLB | SOL = Salomona | SC | SEY | SYC = Sejŝela | SD | SDN | SUD = Sudana | SE | SWE = Sveda | SG | SGP | SIN = Singapura | SI | SLO | SVN = Slovena | SK | SVK = Slovaka | SL | SLE = Sieraleona | SM | SMR = San-Marina | SN | SEN = Senegala | SO | SOM = Somalia | SR | SUR = Surinama | SS | SSD = Sud-Sudana | ST | STP = Santomea | SU | SUN | URS = Sovetunia | SV | ESA | SLV = Salvadora | SY | SYR = Siria | SX | SXM = Sankta-Martena | SZ | SWZ = Svazilanda | TD | CHA | TCD = Ĉada | TG | TOG | TGO = Togolanda | TH | THA = Tajlanda | TJ | TJK = Taĝikia | TL | TP | TLS = Orientatimora | TM | TKM = Turkmenia | TN | TUN = Tunizia | TO | TGA | TON = Tonga | TR | TUR = Turka | TT | TRI | TTO = Trinidada | TV | TUV = Tuvala | TW | TPE | TWN = Tajvana | TZ | TAN = Tanzania | UA | UKR = Ukraina | UG | UGA = Uganda | US | USA = Usona | UY | URU | URY = Urugvaja | UZ | UZB = Uzbeka | VA | VAT = Vatikana | VC | VCT | VIN = Sankta-Vincenta | VE | VEN = Venezuela | VG | IVB = Britaj-Virgulininsula | VI | ISV = Usonaj-Virgulininsula | VN | VIE | VNM = Vjetnama | VU | VAN | VUT = Vanuatua | WS | SAM = Samoa | XK | KOS = Kosova | YE | YEM = Jemena | YT | MYT = Majota | YU | YUG = Jugoslava | ZA | RSA | ZAF = Sudafrika | ZM | ZAM | ZMB = Zambia | ZW | ZIM | ZWE = Zimbabva | EUA = Germana unia | EUN = Unia }} {{#ifeq:{{{2|}}}|1|vira|virina}} nacia teamo de manpilkado|{{lando|{{{1|}}}}}]]</includeonly><noinclude>{{dok}} [[Kategorio:Navigilo:Sporto|Manpilkado]]</noinclude> gulryosvgmwrewkd441penb6eca9jjy 14 930806 9347687 9311051 2026-04-05T02:27:57Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj en Eŭropo]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347687 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Eŭropa Ĉampionado|Manpilkado]] [[Kategorio:Virinaj manpilkadaj konkursoj|Eŭropo]] [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj en Eŭropo| ]] 3h79z1inus9jwrgl4c2lquu8pv24vwe 0 935696 9347923 9310530 2026-04-05T09:20:42Z Sj1mor 12103 /* Tradukita prozo */ 9347923 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 52-53 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 314 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro-junio 2025 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba52-ba53 Beletra Almanako 52-53] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9781595695161 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA52-53''' estas la kvindekdua kaj kvindektria numeroj de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro-junio [[2025]]. == Prezento == * [[Probal Daŝgupto]] === Originala prozo === * [[Sten Johansson]]: [[Farango]] * [[Cho Sung Ho]]: Blanka plafono * Su Fidler Cowling: Gvatanta Tomaso * [[Roberto Pérez-Franco]]: Du [[Mikronovelo|mikronoveloj]] (''La entrudulino; Perdita'') * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: Miaj inĝeniaj konversacioj kun la nepino * [[Evgenij Georgiev]]: [[Raĥab]], saluton! * [[Yin Jiaxin]]: Revene al hejmo * Yin Jiaxin: Amo profundiĝas enkoren * [[Laure Patas d’Illiers]]: Sonĝo de [[amebo]] == Originala poezio == * [[Nicola Ruggiero]]: [[Gazalo]] * Louis Genin: Sed ne forgesu... * Jado (Wei Yubin): Kolekta Klarigo: Lumo de Revenvojo (''Somera voko; Reveno post vesperstudado; Patro revenas de la bazaro; Ĉe festo, revenante hejmen; Adiaŭo; Post jaroj'') * [[Gonçalo Neves]]: La fia komedio * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: Sezonaj sonetoj (''Aŭtuno; Vintro; Printempo; Somero'') * Jesper Lykke Jacobsen: Alvoko * Minosun: Al mia mentoro Seimin * Jubert Cabrezos: Tanagaoj * [[Nikola Rašić]]: Du poemoj (''Telefonado al postmoderno; Vento kaj velo'') * [[Blazio Vaha]]: Poemoj (''Pri-Zamenhofa Zamenhofado; Budapeŝta Esperanta holunĝo kun peskaj pruntaĵoj, je la kvina horo aŭrore, post Prajdo, en la jaro 2025a; Dialoga Esperanto-halanĝo marda kun peskaj pruntovortoj; Kutam, kiu estas vi?'') == Tradukita prozo == * [[Shao Baojian]]: Eterna pordo (''trad. Minosun'') * [[Pádraic Ó Conaire]]: Mia nigra azeneto (''trad. Gabriel Beecham'') * [[Colette]]: Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto; trad. Thierry Tailhades'') * Rob Scherjon: La fluganta domo (''trad. [[Nikola Rašić]]'') == Tradukita poezio == * [[Robindronath Tagor]]: Mia vojo disvagis (''trad. [[Probal Daŝgupto]]'') * [[Ricardo Miró]] kaj Joaquín Pablo Franco González: Du panamaj poemoj (''Patrio; En la mar’; trad. [[Roberto Pérez-Franco]]'') * Loufu: Ekster fumo (''trad. Minosun'') * [[Tanikawa Shuntaro]]: Adiaŭ (''trad. [[Kitagawa Hisasi]]'') * [[Homero]]: [[Odiseado]] (''Tria kanto''; ''trad. [[Abel Montagut]]'') == Teatro == * [[Luiza Carol]]: La vojerarintoj. Monologo de virino spektanta la operon ''[[La traviata|La Traviata]]'' de [[Verdi]] * Luiza Carol: Kaj jam brilis la steloj. Monologo de spektantino == Artikoloj kaj eseoj == * [[Anna Tüskés]]: Intervjuo kun [[Éva Tófalvy]] (''trad. Blazio Vaha'') * Éva Tófalvy: La mondo en [[2082]] laŭ [[Sándor Szathmári]] * [[István Simon (poeto)|István Simon]]: La senkompata humanisto * Maurizio Giacometto: [[Vojaĝo al Kazohinio]] de [[Sándor Szathmári]], kiel reviviĝo de [[raciismo]] en la [[20a jarcento]] * Jado (Wei Yubin): La Spirado de lingvo: ekde la Budapeŝta Esperanta rondo. Pri la viva uzo, novkreado kaj la potenco de la klasikaĵoj * Abel Montagut: Pri esperantigo de virinaj nomoj, precipe tiuj el la antikva greka. Kelkaj esploroj kaj proponoj * Wolfram Rohloff: Cent jaroj da Biblio: okazo esplori * Vejdo (Wei Yida): Variantoj en tradukado de la ĉinaj antikvaj poemoj * [[Wang Chongfang]]: Pri la formo de miaj tradukoj de ĉinaj klasikaj poeziaĵoj * [[Marc van Oostendorp]]: Suneroj en kesto. Leteroj inter Ada Magnina kaj Eduard Bakker (1934-1935) * [[Wera Blanke]]: Mankanta litero * [[Miguel Fernández]]: Poezio kadre de la 83a kongreso de HEF * Yoshiro Hashimoto: La rajto vivi kiel individuo kaj civitano. Kion mi kapablas fari nun? == Recenzo == * [[Trevor Steele]] pri ''Epistolo al Philémonos'' de [[Vinko Ošlak]] * Debra Hamel pri ''[[La edzino de l' tempvojaĝanto (romano)|La edzino de l’ tempvojaĝanto]]'' de [[Audrey Niffenegger]] (''trad. István Ertl'') * [[Geoffrey Greatrex]] pri ''Wisdom’s House, Heaven’s Gate. Athens and Jerusalem in the Middle Ages'' de Teresa Shawcross * [[Cho Sung Ho]] pri ''Rakontaro de Genĝi'' de [[Murasaki Shikibu|Murasaki Sikibu]] (''trad. [[Yamasita Tosihiro]]'') * [[Valentin Melnikov]] pri ''Centvorte'' de [[Jorge Rafael Nogueras]] * [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]] pri ''Nubumo'' de Giuseppe Campolo (''trad. [[Nicolino Rossi]]'') == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba52-ba53/index.html BA n-ro 52-53, februaro-junio 2025] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|52-53]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] jb2fu3000ucoxfsjqa8eejgocuqp7sv 0 936765 9347525 9345948 2026-04-04T18:28:42Z Kani 670 /* Specinomoj */ 9347525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Claude Marie Jules BOURCIER''' (franca prononco: [klod maʁi ʒyl buʁsje]; 19a de Februaro 1797 – 9a de Marto 1873) estis franca [[natursciencisto]] kaj fakulo pri [[kolibro]]j. ==Biografio== Li estis urbestro de Millery, [[Rhône (departemento)|Rhône]] el 1832 ĝis 1837, kaj li estis poste la franca konsulo en [[Ekvadoro]] el 1849 ĝis 1850. En 1857, li iĝis membro de la ''Société linnéenne de Lyon''. ==Specinomoj== Bourcier nomis nombrajn kolibrajn speciojn, ĉu sola ĉu kun aliaj ornitologoj, kiel Adolphe Delattre kaj Martial Etienne Mulsant, ekzemple jenaj: {{Div col|cols = 2}} * [[Rufavosta ermitkolibro]] (''Eutoxeres condamini'') * [[Aglobeka ermitkolibro]] (''Eutoxeres aquila'') * [[Bronzvosta ermitkolibro]] (''Glaucis dohrnii'') * [[Strivosta ermitkolibro]] (''Threnetes ruckeri'') * [[Fulgoĉapa ermitkolibro]] (''Phaethornis augusti'') * [[Palventra ermitkolibro]] (''Phaethornis anthophilus'') * [[Blankliphara ermitkolibro]] (''Phaethornis yaruqui'') * [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''Phaethornis philippii'') * [[Verdafrunta kolibro]], (''Doryfera ludovicae'') * [[Blufrunta kolibro]], (''Doryfera johannae'') * [[Orienta kojnkolibro]] aŭ Kolibro de Geoffroy (''Schistes geoffroyi'') * [[Violorela kolibro]] (''Colibri cyanotus'') * [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') * [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') * [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') * [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') * [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') * [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') * [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') * [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') * [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena wilsoni'') * [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') * [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') * [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') * [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') * [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') * [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') * [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') * [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') * [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') * [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') {{Div col end}} Jenaj kolibrospecioj portas lian nomon: * Kolibro de Bourcier (''Polyonymus caroli''), priskribita de Bourcier mem en 1847; * [[Rektabeka ermitkolibro]] (''Phaethornis bourcieri''), priskribita de [[René Primevère Lesson]] en 1832.<ref name=PR>[https://cths.fr/an/savant.php?id=107047 Prosopo] ''Sociétés savantes de France''. </ref> Specio de sudamerika serpento, ''Saphenophis boursieri'', estis nomita liahonore fare de Giorgio Jan en 1867.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Bourcier", p. 35).</ref> La surtera moluska genro ''Bourciera'' estis nomita laŭ li, baze sur specimenojn kiujn li kolektis por Louis Pfeiffer. ==Verkoj== *''Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches'', 1839 (kun Martial Étienne Mulsant & [[Jules Verreaux]]) *''Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)'', 1874 (postumorte)<ref>[http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jules+Bourcier%22 Google Books] (publications).</ref> ==Fontoj== *Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird?: Men and women commemorated in the common names of birds''. London: Christopher Helm. 400 pp. {{ISBN|978-0713666472}}. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bourcier}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] jnjtg4yzt1xxyld0e7ii0jlw38xxk2o 9347634 9347525 2026-04-04T21:39:26Z Kani 670 /* Specinomoj */ 9347634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Claude Marie Jules BOURCIER''' (franca prononco: [klod maʁi ʒyl buʁsje]; 19a de Februaro 1797 – 9a de Marto 1873) estis franca [[natursciencisto]] kaj fakulo pri [[kolibro]]j. ==Biografio== Li estis urbestro de Millery, [[Rhône (departemento)|Rhône]] el 1832 ĝis 1837, kaj li estis poste la franca konsulo en [[Ekvadoro]] el 1849 ĝis 1850. En 1857, li iĝis membro de la ''Société linnéenne de Lyon''. ==Specinomoj== Bourcier nomis nombrajn kolibrajn speciojn, ĉu sola ĉu kun aliaj ornitologoj, kiel Adolphe Delattre kaj Martial Etienne Mulsant, ekzemple jenaj: {{Div col|cols = 2}} * [[Rufavosta ermitkolibro]] (''Eutoxeres condamini'') * [[Aglobeka ermitkolibro]] (''Eutoxeres aquila'') * [[Bronzvosta ermitkolibro]] (''Glaucis dohrnii'') * [[Strivosta ermitkolibro]] (''Threnetes ruckeri'') * [[Fulgoĉapa ermitkolibro]] (''Phaethornis augusti'') * [[Palventra ermitkolibro]] (''Phaethornis anthophilus'') * [[Blankliphara ermitkolibro]] (''Phaethornis yaruqui'') * [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''Phaethornis philippii'') * [[Verdafrunta kolibro]], (''Doryfera ludovicae'') * [[Blufrunta kolibro]], (''Doryfera johannae'') * [[Orienta kojnkolibro]] aŭ Kolibro de Geoffroy (''Schistes geoffroyi'') * [[Violorela kolibro]] (''Colibri cyanotus'') * [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') * [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') * [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') * [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') * [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') * [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') * [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') * [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') * [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena wilsoni'') * [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') * [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') * [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') * [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') * [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') * [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') * [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') * [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') * [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') * [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') * [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') {{Div col end}} Jenaj kolibrospecioj portas lian nomon: * Kolibro de Bourcier (''Polyonymus caroli''), priskribita de Bourcier mem en 1847; * [[Rektabeka ermitkolibro]] (''Phaethornis bourcieri''), priskribita de [[René Primevère Lesson]] en 1832.<ref name=PR>[https://cths.fr/an/savant.php?id=107047 Prosopo] ''Sociétés savantes de France''. </ref> Specio de sudamerika serpento, ''Saphenophis boursieri'', estis nomita liahonore fare de Giorgio Jan en 1867.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Bourcier", p. 35).</ref> La surtera moluska genro ''Bourciera'' estis nomita laŭ li, baze sur specimenojn kiujn li kolektis por Louis Pfeiffer. ==Verkoj== *''Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches'', 1839 (kun Martial Étienne Mulsant & [[Jules Verreaux]]) *''Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)'', 1874 (postumorte)<ref>[http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jules+Bourcier%22 Google Books] (publications).</ref> ==Fontoj== *Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird?: Men and women commemorated in the common names of birds''. London: Christopher Helm. 400 pp. {{ISBN|978-0713666472}}. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bourcier}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] noai6sufqkmw6q8sdzbh8nnzavykj66 14 936911 9347686 9316625 2026-04-05T02:27:33Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj en Eŭropo]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347686 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Eŭropa Ĉampionado|Manpilkado]] [[Kategorio:Viraj manpilkadaj konkursoj|Eŭropo]] [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj en Eŭropo| ]] 3kaowwertin7xp4v0mc0rw6l0315k2p 0 936984 9347738 9324301 2026-04-05T05:19:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9347738 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Phaethornis'' |koloro = pink |dosiero = Phaethornis superciliosus Eastern Long-tailed Hermit, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg |priskribo de dosiero = [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Ermitkolibroj]] ''Phaethornithinae'' |genro = '''''Phaethornis''''' |genro aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], 1827 |sinonimo= ''Pygmornis'' |specioj de subdivizio = specioj |vikispecio = |komunejo = }} '''''Phaethornis''''' estas genro de amerikaj [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj subfamilio ''[[Phaethornithinae]]''. Ili vivas el suda [[Meksiko]], tra [[Centrameriko]], ĝis [[Sudameriko]] tiom suden kiom ĝis norda [[Argentino]]. ==Taksonomio== La [[genro]]n ''Phaethornis'' enkondukis en 1827 [[William Swainson]] kun la [[Longvosta ermitkolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite journal | last=Swainson | first=William | author-link=William Swainson | year=1827 | title=A synopsis of the birds discovered in Mexico by W. Bullock, F.L.S. and Mr. William Bullock jun. | journal=Philosophical Magazine | series=New Series | volume=1 | pages=364–369, 433–442 [441] | doi=10.1080/14786442708674330 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/15530451 }}</ref> La nomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''phaethōn'' signife "suno" kaj ''ornis'' signife "birdo".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=301 }}</ref> La genro nun enhavas 27 speciojn.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2021 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 11.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=7a de Februaro 2021 }}</ref> La [[Taksonomio (biologio)|taksonomio]] de kelkaj grupoj ege ŝanĝiĝis lastajn jarojn, speciale pro la disigo de kelkaj malgrandaj ermitkolibroj ([[Pigmea ermitkolibro|''P. idaliae'']], [[Nigragorĝa ermitkolibro|''P. atrimentalis'']] kaj [[Strigorĝa ermitkolibro|''P. striigularis'']]) antaŭe konsideritaj subspecioj de la [[Nana ermitkolibro|''Phaethornis longuemareus'']], same kiel pro la disigo de la [[Longbeka ermitkolibro|''P. longirostris'']] el la [[Longvosta ermitkolibro|''P. superciliosus'']].<ref name=Hinkelmann1997>{{cite journal|author1=Hinkelmann, Christoph |author2=Schuchmann, Karl-Ludwig |name-list-style=amp |year=1997|title= Phylogeny of the hermit hummingbirds (Trochilidae: Phaethornithinae)|journal=Studies on Neotropical Fauna and Environment|volume=32|pages= 142–163|doi=10.1080/01650521.1997.9709616|issue=3|bibcode=1997SNFE...32..142H }}</ref> Plua konfuzo estas inter ''P. superciliosus'' kaj [[Grandbeka ermitkolibro|''P. malaris'']]: plimulto de [[taksono]]j antaŭe konsideritaj [[subspecio]]j de la unua (''bolivianus, insolitus, margarettae, moorei'' kaj ''ochraceiventris'') estas nun metitaj kun la dua.<ref name=Hinkelmann1996b>{{cite journal|author=Hinkelmann, Christoph |year=1996|title= Systematics and geographic variation in long-tailed hermit hummingbirds, the ''Phaethornis superciliosus-malaris-longirostris'' species group (Trochilidae), with notes on their biogeography|journal=Ornitologia Neotropical|volume=7|issue=2|pages= 119–148|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v007n02/p0119-p0148.pdf }}</ref> Mankas ankoraŭ tute kontentiga taksonomia traktado de la tuta grupo ''longirostris/malaris/superciliosus'' laŭ kelkaj [[ornitologo]]j pri sudamerikaj birdoj.<ref name=SACC2003>[[South American Classification Committee]] (2003): [http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop77.html Proposal (# 77) to South American Check-list Committee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060904000000/https://web.archive.org/web/20060904092326/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCProp77.html |date=2006-09-04 }}: Split ''Threnetes leucurus'' from ''Threnetes niger''. Alirita 2008-OKT-31.</ref> <ref name=SACC2005>[[South American Classification Committee]] (2005): [http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop178.html Proposal (# 178) to South American Check-list Committee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070223000000/https://web.archive.org/web/20070223190309/http://www.museum.lsu.edu/~remsen/SACCprop178.html |date=2007-02-23 }}: Abandon the Hinkelmann-Schuchmann classification of the hermit hummingbirds (Phaethorninae), and specifically their classification of the ''Phaethornis superciliosus-malaris-longirostris'' species group. Alirita 2008-OKT-31.</ref> <ref name=SACC2008>[[South American Classification Committee]] (2008): A classification of the bird species of South America – [http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline04.html Part 4. Apodiformes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080511000000/https://web.archive.org/web/20080511213550/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline04.html |date=2008-05-11 }}. Version of 2008-OCT-27. Alirita 2008-OKT-31.</ref> Alia tia kazo estas la [[Cinamgorĝa ermitkolibro|''P. maranhaoensis'']]: kelkaj<ref name=Schuchmann>Schuchmann, Karl-Ludwig (1999): Family Trochilidae (Hummingbirds). ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eds.): ''[[Handbook of Birds of the World]]'' (Vol. 5: Barn-owls to Hummingbirds): 468–680, plates 45–76. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}</ref> konsideras ĝin nevalida, kredante, ke ĝi estas fakte maskla plumaro de la [[Cinamgorĝa ermitkolibro|''P. nattereri'']]. Tamen, ''P. maranhaoensis'' vivas nur en la norda parto de la teritorio de ''P. nattereri'', kaj ambaŭ havas diferencajn voĉojn.<ref name=Mallet-Rodrigues/> Ankaŭ molekula esploro konfirmas la validecon de ''P. maranhaoensis'',<ref name=Mallet-Rodrigues>{{cite journal|author=Mallet-Rodrigues, Francisco|year=2006|title=Táxons de aves de validade questionável com ocorrência no Brasil. III – Trochilidae (I)|trans-title=Questionable bird taxa with occurrence in Brazil. III – Trochilidae (I)|journal=Revista Brasileira de Ornitologia|volume=14|issue=4|pages=475–479|language=Portuguese, English|url=http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume144/ara144cbro6.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927121137/http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume144/ara144cbro6.pdf|archive-date=2007-09-27}}</ref> kvankam nuntempe mankas detaloj. Kompareble, ''[[Phaethornis aethopyga|P. aethopyga]]'' ĝenerale estis konsiderita nevalida kiel supozebla [[Hibrido (biologio)|hibrido]] inter ''[[Ruĝeta ermitkolibro|P. ruber]]'' kaj ''[[Strekogorĝa ermitkolibro|P. rupurumii]]'', sed tiu supozo ĵus montriĝis malprava, kio kondukis al revalidigo kiel aparta specio.<ref name=Piacentini>{{cite journal|author=Piacentini, V. de Q., A. Aleixo, & L. F. Silveira |year=2009|title= Hybrid, Subspecies, or Species? The Validity and Taxonomic Status of Phaethornis longuemareus aethopyga Zimmer, 1950 (Trochilidae)|journal=The Auk|volume=126|issue=3|pages= 604–612|doi=10.1525/auk.2009.08130|s2cid=85821671 |url=http://www.ib.usp.br/~lfsilveira/pdf/a_2009_phaethornis.pdf}}</ref> Por tiuj samaj fakuloj, la taksonoj proponitaj kiel hibridoj fare de Hinkelmann,<ref name=Hinkelmann1996a>{{cite journal|author=Hinkelmann, Christoph |year=1996|title= Evidence for natural hybridisation in hermit hummingbirds (''Phaethornis'' spp.)|journal=Bulletin B.O.U.|volume=116|pages= 5–14|url=http://biostor.org/reference/112043}}</ref> povus esti validaj taksonoj, speciale ''P. longuemareus imatacae''. ==Aspekto kaj ekologio== Ilia plumaro tipe inkluzivas verdajn, brunajn, ruĝbrunajn aŭ grizajn nuancojn. Plej multaj specioj montras iom da verda aŭ bronza [[irizeco]] en la supraj partoj, sed tio estas multe malpli okulfrapa ol tiu de multaj aliaj kolibroj. La masklaj kaj inaj plumaroj de ermitkolibroj estas tre similaj, kun diferencoj limigitaj al detaloj pri bekoformo, vostoformo kaj/aŭ forteco de koloroj/padronoj. Neniu specio de ermitkolibro montras la fortan [[seksa dimorfismo|seksan dimorfismon]] kutime asociitan kun kolibroj. Ermitkolibroj de la genro ''Phaethornis'' tipe havas longajn kurbajn bekojn, kvankam tri specioj, nome [[Perua ermitkolibro|''P. koepkeae'']], [[Nadlobeka ermitkolibro|''P. philippii'']] kaj [[Rektabeka ermitkolibro|''P. bourcieri'']] havas preskaŭ rektajn bekojn. Ili havas ruĝan aŭ flavan bazon ĉe la malsupra mandiblo, kaj iliaj du centraj vostoplumoj estas longformaj kaj pinte per blanka, flavbruna aŭ okreca koloroj. La krono de la kapo estas plata, kaj du palaj vizaĝostrioj enfermas malhelan maskon. Plej multaj ''Phaethornis''-ermitkolibroj estas limigitaj al la rando kaj subkreskaĵaro de arbaro, maldensarbaro kaj duarangaj arbaroj, sed kelkaj specioj (ekz. [[Altebenaĵa ermitkolibro|''P. pretrei'']]) troveblas ankaŭ en pli malfermaj vivejoj. Multaj specioj de ermitkolibroj formas [[masklaro|masklarojn]] kaj kunvenas sur tradiciaj ekspoziciejoj, kien inoj venas por elekti partneron. Tamen, masklaj ermitkolibroj estas ĝenerale malpli agresemaj ol aliaj masklaj kolibroj, kvankam ambaŭ seksoj defendos manĝoteritorion. Plej multaj ermitoj estas asociitaj kun helikonioj, sed uzas ankaŭ aliajn nektarfontojn kiel florojn de ''Centropogon'', ''[[Passiflora]]'', ''Costus'', ktp. Je pli malgranda grado, ili kaptas ankaŭ malgrandajn [[artikuloj]]n. La longaj, kurbaj bekoj tipaj por plej multaj membroj de ĉi tiu grupo de kolibroj estas [[adaptado|adaptiĝo]] al certaj floroj. ===Specioj en taksonomia ordo=== {| class="wikitable sortable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo!! Distribuo |- |[[File:Dusky-throated Hermit - Intervales NP - Brazil S4E9692 (12814056545).jpg|120px]] || [[Malhelgorĝa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis squalidus''||Atlantika Arbaro en sudorienta Brazilo |- |[[File:Phaethornis rupununi - Streak-throated hermit; Anavilhanas islands, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg|120px]] || [[Strekogorĝa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis rupurumii''||sudorienta Venezuelo, okcident-centra Gujano, kaj plej norda Brazila Amazona Baseno |- |[[File:Phaethornis aethopygus Tapajos Hermit; Novo Progresso, Pará, Brazil.jpg|120px]] || [[Tapajoza ermitkolibro]] || ''Phaethornis aethopygus''|| sudorienta Amazonio en Brazilo |- |[[File:Little hermit (Phaethornis longuemareus) - male, French Guiana - 1.jpg|120px]] || [[Nana ermitkolibro]]|| ''Phaethornis longuemareus''||nodorienta Venezuelo, norda Gujano, Surinamo, Franca Gujano kaj Trinidado. |- |[[File:Phaethornis idaliae.jpg|120px]] || [[Pigmea ermitkolibro]]|| ''Phaethornis idaliae''||malseka Atlantika Arbaro en sudorienta Brazilo, el Rio de Janeiro norde ĝis sudoienta Bahio |- |[[File:Phaethornis nattereri Cinnamon-throated Hermit; Chapada dos Guimarães, Mato Grosso, Brazil.jpg|120px]] || [[Cinamgorĝa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis nattereri''|| Amazona Pluvarbaro el tre nordorienta Bolivio nordorienten ĝis Maranhão en Brazilo |- |[[File:Black-throated Hermit imported from iNaturalist photo 94209850 on 9 January 2023 (cropped).jpg|120px]] || [[Nigragorĝa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis atrimentalis''||Okcidenta Amazonio en Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo |- |[[File:Colibrí Ermitañito Gargantirayado Stripe-Throated Hermit Phaethornis Striigularis Parque Nacional Henri Pittier Aragua Venezuela 04.jpg|120px]] || [[Strigorĝa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis striigularis''|| suda Meksiko, Mezameriko, Tumbes–Chocó–Magdalena ĝis Cordillera de Mérida kaj Venezuela Marborda Montaro; Sierra Nevada de Santa Marta |- |[[File:Grey-chinned Hermit.jpg|120px]] || [[Grizmentona ermitkolibro]]|| ''Phaethornis griseogularis''|| Kolombio, Ekvadoro, Peruo, Venezuelo, kaj - iom - ĉe tre norda Brazilo |- |[[File:Reddish Hermit.JPG|120px]] || [[Ruĝeta ermitkolibro]]|| ''Phaethornis ruber''||Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, Venezuelo, kaj Gujanoj |- |[[File:Phaethornis stuarti White-browed Hermit; Paucartambo, Peru.jpg|120px]] || [[Blankbrova ermitkolibro]]|| ''Phaethornis stuarti''||Bolivio kaj Peruo |- |[[File:Phaethornis subochraceus (cropped).jpg|120px]] || [[Okraventra ermitkolibro]]|| ''Phaethornis subochraceus''|| Bolivio kaj Brazilo |- |[[File:Phaethornis augusti 345618420.jpg|120px]] || [[Fulgoĉapa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis augusti''|| Venezuelo, Kolombio, Gujano kaj Brazilo |- |[[File:Phaethornis pretrei.jpg|120px]] || [[Altebenaĵa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis pretrei''||orienta kaj sud-centra Brazilo, orienta Bolivio, Paragvajo, kaj iom en nordokcidenta Argentino |- |[[File:RABO-BRANCO-DE-GARGANTA-RAJADA (Phaethornis eurynome).jpg|120px]] || [[Skvamgorĝa ermitkolibro]]|| ''Phaethornis eurynome'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo, kaj orienta Paragvajo |- |[[File:Pale-bellied Hermit2.jpg|120px]] || [[Palventra ermitkolibro]]|| ''Phaethornis anthophilus''||Kolombio, Panamo, kaj Venezuelo |- |[[File:Reddish Hermit.jpg|120px]] || [[Blankbarba ermitkolibro]]|| ''Phaethornis hispidus''|| Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo |- |[[File:White-whiskered Hermit (F).jpg|120px]] || [[Blankliphara ermitkolibro]]|| ''Phaethornis yaruqui''|| Kolombio kaj Ekvadoro |- |[[File:Phaethornis guy.jpg|120px]] || [[Verda ermitkolibro]]|| ''Phaethornis guy''|| suda Centrameriko (Kostariko kaj Panamo) suden ĝis norda Sudameriko (nordorienta Venezuelo kaj Trinidado, kaj la nordaj Andoj de orienta Peruo) |- |[[File:Tawny-bellied Hermit (Phaethornis syrmatophorus).jpg|120px]] || [[Rufaventra ermitkolibro]]|| ''Phaethornis syrmatophorus''|| Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo |- |[[File:Koepcke's Hermit.jpg|120px]] || [[Perua ermitkolibro]]|| ''Phaethornis koepckeae''||Peruo |- |[[File:Phaethornis philippii Needle-billed Hermit; Porto Velho, Rondônia, Brazil.jpg|120px]] || [[Nadlobeka ermitkolibro]]|| ''Phaethornis philippii''|| okcidenta Brazilo, Peruo kaj nordokcidenta Bolivio |- |[[File:Straight-billed Hermit (Phaethornis bourcieri).jpg|120px]] || [[Rektabeka ermitkolibro]]|| ''Phaethornis bourcieri''|| Gujanoj de Gujano, Surinamo, kaj Franca Gvajano; ankaŭ la norda Amazona baseno de Brazilo, kaj Amazonia Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo |- |[[File:Eastern Long-tailed Hermit - Rio Tigre - Costa Rica MG 8436 (26084791724).jpg|120px]] || [[Longbeka ermitkolibro]] aŭ Okcidenta longbeka ermitkolibro|| ''Phaethornis longirostris''||centra Meksiko suden ĝis nordokcidenta Kolombio, plej okcidenta Venezuelo kaj okcidenta Ekvadoro |- |[[File:Mexican Hermit.jpg|120px]] || [[Meksika ermitkolibro]]|| ''Phaethornis mexicanus''|| Meksiko |- | [[File:Longtailed hermit hummingbird (3261473173).jpg|120px]] || [[Longvosta ermitkolibro]]|| ''Phaethornis superciliosus''||Venezuelo, Gujanoj, kaj nordorienta Brazilo |- |[[File:Great-billed Hermit (Phaethornis malaris) (9496909861).jpg|120px]] || [[Grandbeka ermitkolibro]]|| ''Phaethornis malaris''|| Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ecuadoro, Franca Gujano, Peruo, Surinamo, kaj Venezuelo |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Restall, R., C. Rodner, & M. Lentino (2006). ''Birds of Northern South America.'' Christopher Helm, London. {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 1), {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 2). {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] 67dpnxmj2u4fzlfdby5mos2skmbokle 0 938179 9347436 9328118 2026-04-04T16:36:10Z Claudius Deirus 176418 La remklubo 9347436 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |nomo = <small>''{{paĝonomo}}'' <small>· kolegio Linacre</small></small> |bildo = Linacre from field.jpg |bildopriskribo = |emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblema grandeco = 120ra |moto = |lando = {{Britio}} |urbo = [[dosiero:Arms of Oxford.svg|12ra]] [[Oksfordo]] |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |gviadanto = |regiono-ISO = GB |situo sur mapo = Oksforda Universitato |situo sur mapo2 = Centra Oksfordo |zomo = 13 |retejo = }} '''''Linacre College''''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|lˈɪnakə kˈɒlɪd͡ʒ}}] - aŭ '''kolegio Linacre''' estas unu el la [[kolegio]]j de la [[universitato de Oksfordo]] en [[Britio]], situanta en kvartalo nordoriente de la urbocentro de [[Oksfordo]], senpere sude de la universitata parko. Ĝi fondiĝis en [[{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}]]. Fondinto estis la historia [[humanisto]] [[Thomas Linacre|Tomaso Linacre]] (1460–1524). Unu el la plej grandaj sportaj societoj en la kolegio estas la remklubo: [[boatklubo de Linacre]]. La remklubo reprezentas ambaŭ la kolegiojn Linacre kaj [[Nuffield College|Nuffield]] kaj estis tre sukcesa. La klingoj de iliaj remiloj estas flavaj kun nigra Andreokruco. == Vidu ankaŭ == *[[Thomas Linacre]] *[[Boatklubo de Linacre]] *[[Universitato de Oksfordo]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) <br/> {| |[[dosiero:Linacre Main Entrance.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|la ĉefa enirejoo}}]] |[[dosiero:Linacre Griffiths Building.JPG|eta|maldekstra|235ra|{{centre|konstruaĵo ''Griffiths''}}]] |} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|edukado}} [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] ok7wqe2fwtk813ecw0dd19u3pq4xnz2 0 938185 9347452 9328173 2026-04-04T16:58:10Z Claudius Deirus 176418 La remklubo 9347452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |nomo = <small>''{{paĝonomo}}'' <small>· kolegio Nuffield</small></small> |bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo = |emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |emblema grandeco = 120ra |moto = |lando = {{Britio}} |urbo = [[dosiero:Arms of Oxford.svg|12ra]] [[Oksfordo]] |establita = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |gviadanto = |regiono-ISO = GB |situo sur mapo = Oksforda Universitato |situo sur mapo2 = Centra Oksfordo |zomo = 13 |retejo = }} '''''Nuffield College''''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|nˈʌfiːld kˈɒlɪd͡ʒ}}] - aŭ '''kolegio Nuffield''' estas unu el la [[kolegio]]j de la [[universitato de Oksfordo]] en [[Britio]], situanta en la urbocentro de [[Oksfordo]]. Ĝi fondiĝis en [[{{#invoke:Wikidata|claim|P571}}]]. Fondinto estis la entreprenisto kaj filantropa mecenato ''{{vikidatuma listo|p-kodo=P112|modo=kaj|parameter=link}}'' (1877-1963), origine produktanto de [[biciklo]]j kaj fondinto de la [[aŭto]]produkta kompanio ''Morris Motor'' (li ne estis el nobela familio, sed estis nobeligita pro siaj vivatingoj - tamen ĉar li mortis sen havi infanojn la nobelaj titoloj estingiĝis post lia morto). Populara sporto en Oksfordo estas [[remado]], kaj membroj de la kolegio Nuffield remas kiel plenaj membroj de la [[boatklubo de Linacre]],<ref>{{cite web|url=https://ourcs.co.uk/organisation/racing/ |title=b.Respective college |website=OURC |access-date=1a aprilo 2026}}</ref> kiu estas nomita laŭ la humanisto [[Thomas Linacre|Tomaso Linacre]]. En Oksfordo, remado estas sur la rivero [[Tamizo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {| |[[dosiero:Nuffield College.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la kolegia [[spajro]]}}]] |[[dosiero:Nuffield Quad.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|la tipe kvarangula interna korto}}]] |} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|edukado}} [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] 95walpqq2ofqyz912pkmt2039pyjgpq 1 938909 9347784 9333718 2026-04-05T06:06:28Z Sj1mor 12103 /* Esperanta */ nova sekcio 9347784 wikitext text/x-wiki == Nom(ig)o == Ĉu [[Korespondanto]], [[koresponda amiko]], aŭ [[plumamiko]] prefereblas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:43, 17 mar. 2026 (UTC) == Esperanta == "Leteroj kiel suneroj en kesto" [https://www.liberafolio.org/2025/06/19/leteroj-kiel-suneroj-en-kesto/] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:06, 5 apr. 2026 (UTC) f4ksxa1ou87yplohmn0klw5i9nfmvu4 14 938960 9347674 9334011 2026-04-05T01:48:32Z Castelobranco 3895 *kat 9347674 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj tutmondaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Virinaj manpilkadaj konkursoj|Monda]] 3qbtbo5tjs05hz6uv9rl4ao0rjpnut3 0 938967 9347719 9341969 2026-04-05T05:06:18Z Castelobranco 3895 +fina klasifiko 9347719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto manpilkada konkurso | nomo = Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978 | aliaj_nomoj = 1978 World Women's Handball Championship | dosiero = | grandeco = | titolo = | loko = {{flago|Ĉeĥoslovakio|nomo=jes}} | datoj = [[30-a de novembro]] - [[10-a de decembro]] | nombro de teamoj = 12 | konfederacioj = 4 | ejoj = | urboj = | ĉampiono = {{MP|GDR|2|f}} | dua = {{MP|URS|2|f}} | tria = {{MP|HUN|2|f}} | antaŭa1 = Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975 | antaŭa2 = 1975 | sekva1 = Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982 | sekva2 = 1982 | ĝisdatigita = }} La '''[[virina monda ĉampionado de manpilkado]] 1978''' estis la sepa monda konkurso pri virina [[manpilkado]]. Ĝi okazis en [[Ĉeĥoslovakio]] de la [[30-a de novembro]] ĝis la [[10-a de decembro]]. {{MP|GER|2}} gajnis ĝin post venko kontraŭ {{MP|RUS|2}} en la fina matĉo.<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://www.ihf.info/media-center/news/brief-history-ihf-womens-world-championship|titolo=A brief history of the IHF Women’s World Championship|eldoninto=[[Internacia Federacio de Manpilkado|IHF]]|lingvo=en|dato=30-a de novembro 2021|alirdato=la 17-an de marto 2026}}</ref> == Fina klasifiko == {| |- |align=center valign=top width="70%"| {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="15"|Pozicio !width="100"|Teamo !width="15"|{{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} !width="15"|{{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} !width="15"|{{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} !width="15"|{{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} !width="15"|{{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} !{{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} !{{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} !{{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-valign=center style="background:#fffcaf;" | {{oro1}} || style="text-align: left;" | {{MP|GDR|2|f}} || 14 || 8 || 7 || 0 || 1 || 139 || 90 || +49 |-valign=center style="background:#e5e5e5;" | {{arĝento2}} || style="text-align: left;" | {{MP|URS|2|f}} || 12 || 8 || 6 || 0 || 2 || 136 || 80 || +56 |-valign=center style="background:#eecc99;" | {{bronzo3}} || style="text-align: left;" | {{MP|HUN|2|f}} || 12 || 8 || 6 || 0 || 2 || 137 || 112 || +25 |-valign=center | 4 || style="text-align: left;" | {{MP|CSK|2|f}} || 11 || 8 || 5 || 1 || 2 || 134 || 88 || +46 |-valign=center | height="1" bgcolor="lightgrey" colspan="11" | |-valign=center | 5 || style="text-align: left;" | {{MP|YUG|2|f}} || 7 || 7 || 3 || 1 || 4 || 126 || 121 || +5 |-valign=center | 6 || style="text-align: left;" | {{MP|POL|2|f}} || 5 || 8 || 2 || 0 || 6 || 108 || 155 || -47 |- | height="1" bgcolor="lightgrey" colspan="11" | |- | 7 || style="text-align: left;" | {{MP|ROU|2|f}} || 6 || 5 || 3 || 0 || 2 || 78 || 67 || +11 |- | 8 || style="text-align: left;" | {{MP|FRG|2|f}} || 4 || 5 || 2 || 0 || 3 || 77 || 72 || +5 |- | 9 || style="text-align: left;" | {{MP|NED|2|f}} || 2 || 5 || 1 || 0 || 4 || 87 || 97 || -10 |- | height="1" bgcolor="lightgrey" colspan="11" | |- | 10 || style="text-align: left;" | {{MP|KOR|2|f}} || 0 || 3 || 0 || 0 || 3 || 45 || 77 || -32 |- | 11 || style="text-align: left;" | {{MP|CAN|2|f}} || 0 || 3 || 0 || 0 || 3 || 32 || 74 || -42 |- | 12 || style="text-align: left;" | {{MP|DZA|2|f}} || 0 || 3 || 0 || 0 || 3 || 14 || 80 || -66 |} |align=center valign=top width="30%"| {|class="wikitable" !Monda ĉampiono de manpilkado 1978 |- style="text-align: center; margin: 0 auto;" | [[Dosiero:Flago-de-GDR.svg|100px]]<br/>{{MP|GDR|2}}<br/>3-a titolo |} |} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|manpilkado}} {{Monda Ĉampionado de Manpilkado}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Virina monda ĉampionado de manpilkado|1978]] [[Kategorio:Manpilkado en 1978]] [[Kategorio:Manpilkado en Ĉeĥoslovakio]] k2efmzeumfatx1ou137npxjn9sppkvi 0 939131 9347663 9337391 2026-04-05T00:12:49Z Castelobranco 3895 Castelobranco movis paĝon [[Jugoslavia virina nacia teamo de manpilkado]] al [[Jugoslava virina nacia teamo de manpilkado]]: Malĝusta titolo 9337391 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Jugoslavia virina nacia teamo de manpilkado | emblemo = | emblema grandeco = | asocio = Jugoslavia Manpilkada Federacio | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = YUG | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = olimpiaj ludoj | aperoj-o = 2 (''unue en 1980'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} (1984) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado | aperoj-m = 10 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]]) | koloro_maldekstra1 = 2E3598 | koloro_korpa1 = 2E3598 | koloro_dekstra1 = 2E3598 | koloro_pantalona1 = FFFFFF | franĝo_maldekstra1 = _France_1978-1982 | franĝo_korpa1 = _yugoslavia1962h | franĝo_dekstra1 = _France_1978-1982 | franĝo_pantalona1 = _blue_stripes_adidas | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = FFFFFF | koloro_korpa2 = FFFFFF | koloro_dekstra2 = FFFFFF | koloro_pantalona2 = 000080 | franĝo_maldekstra2 = _France_1978-1982 | franĝo_korpa2 = _yugoslavia1962h | franĝo_dekstra2 = _France_1978-1982 | franĝo_pantalona2 = _white_stripes_adidas | titolo2 = Ekstere }} La '''jugoslavia virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentis [[Jugoslavio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]] de 1949 ĝis 1992. Ĝin organizis kaj subtenis la Jugoslavia Manpilkada Federacio (RSJ) kaj la teamo konkuris en la [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|monda ĉampionado]] kaj en [[Someraj Olimpikoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Jugoslavia vira nacia teamo de manpilkado]] {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Jugoslavio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Jugoslavio]] 20ctgg3el88kuqagro0m7wmcf4u76zq 0 939383 9347557 9336660 2026-04-04T19:40:04Z Castelobranco 3895 +rezultoj +referenco +ligiloj 9347557 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Sovetunio | emblemo = | emblema grandeco = | asocio = Sovetunia Manpilkada Federacio | konfederacio = Eŭropa Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = URS | unua matĉo = 8:13 {{MP|CSK|2|f}}<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=Klusov N.P.|titolo=Гандбол|eldoninto=Korpa kulturo kaj sporto|loko=Moskvo|jaro=1982 |lingvo={{ru}} |ĉapitro=Хронология Международньїе встречи сборньїх команд СССР (Kronologio de Internaciaj Renkontiĝoj de la Naciaj Teamoj de Sovetunio) |paĝo=104 |url=https://www.studmed.ru/klusov-np-gandbol-spravochnik_ede2ed5de0f.html|alirdato=la {{daton|6|11|2021}}}}</ref> | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = olimpiaj ludoj | aperoj-o = 3 fojoj el 4 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]]'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]], [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}monda ĉampionado | aperoj-m = 7 fojoj el 10 (''unue en [[virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]], [[virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]], [[virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]]) | koloro_maldekstra1 = FF0000 | koloro_korpa1 = FF0000 | koloro_dekstra1 = FF0000 | koloro_pantalona1 = FF0000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = FFFFFF | koloro_korpa2 = FFFFFF | koloro_dekstra2 = FFFFFF | koloro_pantalona2 = FFFFFF | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''sovetunia virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentis [[Sovetunio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]] de 1962 ĝis 1992. Ĝin organizis kaj subtenis la Sovetunia Manpilkada Federacio kaj la teamo konkuris en la [[virina monda ĉampionado de manpilkado|monda ĉampionado]] kaj en [[Someraj Olimpikoj]]. Post la disfalo de Sovetunio, pluraj naciaj teamoj estis fonditaj en la antaŭaj respublikoj. Kiel posteuloj de la sovetia teamo, la ceteraj respublikoj konkuris kiel [[Unifia teamo]] ĉe la [[Somera Olimpiko 1992]]. == Rezultoj == === Olimpiaj ludoj === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center | {{Flago2|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || {{oro1}} || 10 || 5||5||0||0||92||40||+52 |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] || {{oro1}} || 10 || 5||5||0||0||99||52||+47 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] || colspan=9 | ''Ne partoprenis'' |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] || {{bronzo3}} || 6 || 5||3||1||1||112||85||+27 |-align=center ! Totalo !! 3/4 !! 15 !! 13 !! 1 !! 1 !! 303 !! 177 !! +126 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || colspan=9 | ''Ne partoprenis'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] || 6 || 2 || 5||1||0||4||35||56||−21 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] || colspan=9 rowspan=2 | ''Ne kvalifiĝis'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] || {{bronzo3}} || 7 || 5||3||1||1||50||39||+11 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] || {{arĝento2}} || 11 || 7||5||1||1||118||70||+48 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] || {{arĝento2}} || 12 || 7||6||0||1||126||69||+57 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] || {{oro1}} || 12 || 7||6||0||1||128||109||+19 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] || {{oro1}} || 11 || 6||5||1||0||138||96||+42 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] || {{oro1}} || 12 || 6||6||0||0||150||128||+22 |- ! Totalo !! 7/10 !! 67 !! 43 !! 32 !! 3 !! 8 !! 745 !! 567 !! +178 |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sovetunia vira nacia teamo de manpilkado]] ; Posteuloj {{Kolumnoj-listo|2| * {{MP|ARM|2|f}} * {{MP|AZE|2|f}} * {{MP|BLR|2|f}} * {{MP|EST|2|f}} * {{MP|GEO|2|f}} * {{MP|KAZ|2|f}} * {{MP|KGZ|2|f}} * {{MP|LAT|2|f}} * {{MP|LTU|2|f}} * {{MP|MDA|2|f}} * {{MP|RUS|2|f}} * {{MP|TJK|2|f}} * {{MP|TKM|2|f}} * {{MP|UKR|2|f}} * {{MP|UZB|2|f}} }} {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Sovetunio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Sovetunio]] rg3sb7zg5kt7ab5o5skhi59ik8l3nvh 14 939722 9347682 9339146 2026-04-05T02:10:47Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj]] forigita; [[Kategorio:Manpilkadaj tutmondaj konkursoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347682 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj tutmondaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Viraj manpilkadaj konkursoj|Monda]] kf5wocb4yrbjbymf32o9ooyi1qqqk5f 0 939955 9347403 9343101 2026-04-04T15:30:35Z Tirolischleioans 254019 9347403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AT-8|zomo=13}} '''Jozefa Instituto''' (germane: ''Institut St. Josef'') estas monaĥinejo de la ''Mizerikordaj fratinoj de la Sankta Kruco'' (SCSC) en [[Feldkirch]] (Aŭstrujo, Ardetzenbergstraße 31). Ĝi situas apud la vitejo de sur [[Ardetzenberg]], kontraŭe al la kastelo ''Schattenburg''. La tuta komplekso estas monumente protektita. == Historio == La fratinoj de SCSC aktivas en Feldkirch en la edukado de 1890, diversdome. En 1891 estis fondita elementa kaj virinprofesia faklernejo, kiu kvin jarojn poste ekĝuis publikan aprobon. En 1910/11 konstruiĝis la nuna fortimpresa domego kiel baroka monumentaĵo kun vostaj gabloj kaj fresko de Sankta [[jozefo de Nazareto|Jozefo]]. Alian freskon ''Senmakula koncipiĝo de Mario'' ĉe la maldekstra flanka alo estis farita en 1911 fare de [[Florus Scheel]]. Inter 1958 kaj 1965 alkonstruaĵon kreis la arĥitekto [[Werner Pfeifer]]; en 1982 pliaj etendiĝoj okazis, laŭ planoj de Markus Ruhm. ====Historiaj detaloj==== La lernejaj komencoj de la ''Instituto St. Josef'' devenas el la jaro 1891. Tiutempe la pastro Josef Häusle kaj la vicurbestro de Feldkirch Josef Wegeler fondis privatan popollernnejon por knabinoj. La gvidado de la lernejo estis transdonita al svisdevena kongregacio (el [[Ingenbohl]]). Pro la rapida kresko de la lernantaro, la lernejo devis plurfoje translokiĝi: *Unue la instruado okazis en la domo de s-ro Wegeler mem. *Jam en 1892 oni translokiĝis al la naskiĝdomo de s-ro Häusle en la strato ''Kreuzgasse 14.'' *En 1902 estis malfermita tie la unua komerca lernejo por knabinoj en [[Vorarlbergo]] kaj Tirolo. La edukado jam tiam estis tre praktika kaj inkludis ekskursojn al regionaj entreprenoj (ekz. al la ĉokoladfabriko ''Suchard'' aŭ la bierfarejo ''Fohrenburg'' en [[Bludenz]]). Ĉar la ekzistantaj lokoj ne plu sufiĉis, Häusle aĉetis terenon ĉe la strato al la monto Ardetzenberg. en 1909. La arkitekto Franz Herles planis la novan konstruaĵon. Malgraŭ prokrastoj pro inundoj kaj pluvegoj, la konstruaĵo estis finita en 1910. En septembro 1911, la fratinoj kaj lernantinoj finfine translokiĝis al la nova ejo, kiu ricevis la nomon ''Institut St. Josef''. Dum la [[Unua Mondmilito]] la konstruaĵo estis konfiskita de la militistaro por esti uzata kiel lazareto kaj poste kiel cenzurejo. La fratinoj povis reveni nur en 1919. Dum la intermilita tempo la instituto fariĝis elstara klerigejo en Feldkirch. En 1927 la tiama lernejo ''Bürgerschule'' estis transformita al ĉeflernejo (Hauptschule). En 1938 la [[nazioj]] devigis la fratinojn forlasi la institukonstruaĵon. Ĝis 1945 la konstruaĵo estis uzata por urbaj lernejoj. Post la milito komenciĝis la rekonstruo. En la sekvaj jardekoj la instruoferto estis modernigita. En 1959 estis fondita klerigejo por infanĝardenistinoj. Fine de la 1970-aj jaroj estis fonditaj novaj lernejotipoj kiel la kvinjara Supera lernejo por ekonomiaj profesioj (HLW) kun maturiĝa ekzameno. Samtempe la malnovaj tipoj kiel la popollernejo kaj la komerca lernejo estis fermitaj. Pro la malkresko de novaj ordenaj fratinoj, okazis restrukturado en 1998. La gvidado de la internulejo estis transdonita al la Aŭstria Junulargasteja Organizo. La lernejoj mem estis transprenitaj de subtena asocio, kvankam la ordeno daŭre certigas la katolikan orientiĝon de la edukado. == Instruofertoj == * mezlernejo * faklernejo por elementa pedagogio (BAfEP) * faklernejo por ekonomiaj profesio (HLW) == Literaturo == * DEHIO-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs: ''Vorarlberg. Feldkirch.'' Bundesdenkmalamt (eld.), Verlag Anton Schroll & Co, Wien 1983, ISBN 3-7031-0585-2, p. 195. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.institut-st-josef.com/ hejmpaĝo] * Nicole Ohneberg: [https://www.feldkirch.at/fileadmin/user_upload/document/Stadtarchiv/2010_3-September_100_Jahre_Institut_St._Josef.pdf"Hundert Jahre Institut St. Josef (1911-2011)"] - festbroŝuro (= Feldkirch aktuell, 3/2010; p. 54-57) {{Bibliotekoj}} <!--{{Coordinate|article=/|NS=47/14/25.27/N|EW=9/35/44.9/E|type=building|region=AT-8}}--> [[Kategorio:Feldkirch]] [[Kategorio:Lernejoj en Aŭstrio|Feldkirch]] [[Kategorio:Romkatolikaj monaĥejoj en Aŭstrio|Feldkirch]] emje4svjvc12gjjqy81w6roy92hz8re 0 940113 9347347 9342028 2026-04-04T13:40:28Z Sj1mor 12103 9347347 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} ''Jonkheer'' '''Bernard Aimé Léonard du Bus de Gisignies''' (21a de Junio 1808 en [[Saint-Josse-ten-Noode]] – 6a de Julio 1874 en [[Bad Ems]]) estis nederlanda nobelo kaj poste [[Belgio|belga]] [[politikisto]]. Li estis kolektanto de artoj kaj libroj, [[ornitologo]] kaj [[paleontologo]]. ==Biografio== [[File:Bernard du Bus.jpg|left|thumb|Kiel junulo]] De Gisignies naskiĝis en [[Tournai]] kiel la dua filo de Leonard Pierre Joseph du Bus de Gisignies. Li studis [[juro]]n ĉe la Ŝtata [[Universitato de Loveno]], sed baldaŭ pli interesiĝis pri [[ornitologio]]. En 1835 li prezentis manuskripton al la [[La Reĝaj Akademioj por Scienco kaj la Artoj de Belgio|Reĝa Akademio de Belgio]], en kiu li priskribis la birdon ''Leptorhynchus pectoralis'' ([[Blankkapa himantopo]]). Li fariĝis parlamentano por [[Soignies]] en 1835 kaj senatano por [[Diksmuide]] de 1867 ĝis 1874. De Gisignies fariĝis la unua direktoro de la [[Muzeo de Naturaj Sciencoj|Reĝa Belga Instituto de Natursciencoj]] en 1846. Ĉi-okaze li donacis 2474 birdojn el sia propra kolekto al la muzeo. En 1860, dum la konstruado de novaj fortikaĵoj ĉirkaŭ [[Antverpeno]], li ekinteresiĝis pri [[paleontologio]]. La trovitaj [[fosilio]]j estis ĉefe de [[balenoj]]. Li ankaŭ akiris skeletojn de [[Gronlanda baleno]] (''Balaena mysticetus'') kaj juna [[Blua baleno]] (''Balaenoptera musculus''), kiuj ankoraŭ estas ekspoziciataj en la muzeo. En 1860 skeleto de [[mamuto]] estis trovita proksime de [[Lier]] kaj alportita al la muzeo (ekspoziciita ekde 1869). Tiutempe la sola alia skeleto de mamuto ekspoziciata estis en la muzeo de [[Sankt-Peterburgo]] (Rusio). Li priskribis plurajn speciojn de birdoj, inkluzive de ''Crithagra canicapilla'', [[Peŭcedramedoj|''Peucedramus taeniatus'']], ''[[Discosura popelairii]]'', kaj [[Flavventra kardelo|''Spinus xanthogastrus'']]. En 1867 li fariĝis la direktoro de la scienca fako de la [[La Reĝaj Akademioj por Scienco kaj la Artoj de Belgio|Reĝa Akademio de Belgio]]. Li estis kolektanto de belartoj kaj libroj. Li posedis 94 verkojn de flandraj kaj nederlandaj artistoj el la 17-a jarcento. Multajn el ĉi tiuj akiris la muzeo de belartoj de Belgio post lia morto. ==Fontoj== * [https://web.archive.org/web/20060427092751/http://users.skynet.be/Ravels-Weelde-Poppel/nieuwe_pagina_1175.htm Bernard du Bus de Gisignies] (nederlande) * Heemkundige Kring van Malle (Eld.), ''Camera Obscura op Oost- en Westmalle'', 1980 * Bart De Prins (Eld.), ''Leonard du Bus de Gisignies'', Heemkundige Kring van Malle, 1999 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Belgaj ornitologoj]] [[Kategorio:Paleontologoj]] 1sw6sqagg6vjv90j1lilbdjcc750zry 9347349 9347347 2026-04-04T13:40:49Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9347347 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9347349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} ''Jonkheer'' '''Bernard Aimé Léonard du Bus de Gisignies''' (21a de Junio 1808 en [[Saint-Josse-ten-Noode]] – 6a de Julio 1874 en [[Bad Ems]]) estis nederlanda nobelo kaj poste [[Belgio|belga]] [[politikisto]]. Li estis kolektanto de artoj kaj libroj, [[ornitologo]] kaj [[paleontologo]]. ==Biografio== [[File:Bernard du Bus.jpg|left|thumb|Kiel junulo]] De Gisignies naskiĝis en [[Tournai]] kiel la dua filo de Leonard Pierre Joseph du Bus de Gisignies. Li studis [[juro]]n ĉe la Ŝtata Universitato de [[Loveno]], sed baldaŭ pli interesiĝis pri [[ornitologio]]. En 1835 li prezentis manuskripton al la [[La Reĝaj Akademioj por Scienco kaj la Artoj de Belgio|Reĝa Akademio de Belgio]], en kiu li priskribis la birdon ''Leptorhynchus pectoralis'' ([[Blankkapa himantopo]]). Li fariĝis parlamentano por [[Soignies]] en 1835 kaj senatano por [[Diksmuide]] de 1867 ĝis 1874. De Gisignies fariĝis la unua direktoro de la [[Muzeo de Naturaj Sciencoj|Reĝa Belga Instituto de Natursciencoj]] en 1846. Ĉi-okaze li donacis 2474 birdojn el sia propra kolekto al la muzeo. En 1860, dum la konstruado de novaj fortikaĵoj ĉirkaŭ [[Antverpeno]], li ekinteresiĝis pri [[paleontologio]]. La trovitaj [[fosilio]]j estis ĉefe de [[balenoj]]. Li ankaŭ akiris skeletojn de [[Gronlanda baleno]] (''Balaena mysticetus'') kaj juna [[Blua baleno]] (''Balaenoptera musculus''), kiuj ankoraŭ estas ekspoziciataj en la muzeo. En 1860 skeleto de [[mamuto]] estis trovita proksime de [[Lier]] kaj alportita al la muzeo (ekspoziciita ekde 1869). Tiutempe la sola alia skeleto de mamuto ekspoziciata estis en la muzeo de [[Sankt-Peterburgo]] (Rusio). Li priskribis plurajn speciojn de birdoj, inkluzive de ''Crithagra canicapilla'', [[Peŭcedramedoj|''Peucedramus taeniatus'']], ''[[Discosura popelairii]]'', kaj [[Flavventra kardelo|''Spinus xanthogastrus'']]. En 1867 li fariĝis la direktoro de la scienca fako de la [[La Reĝaj Akademioj por Scienco kaj la Artoj de Belgio|Reĝa Akademio de Belgio]]. Li estis kolektanto de belartoj kaj libroj. Li posedis 94 verkojn de flandraj kaj nederlandaj artistoj el la 17-a jarcento. Multajn el ĉi tiuj akiris la muzeo de belartoj de Belgio post lia morto. ==Fontoj== * [https://web.archive.org/web/20060427092751/http://users.skynet.be/Ravels-Weelde-Poppel/nieuwe_pagina_1175.htm Bernard du Bus de Gisignies] (nederlande) * Heemkundige Kring van Malle (Eld.), ''Camera Obscura op Oost- en Westmalle'', 1980 * Bart De Prins (Eld.), ''Leonard du Bus de Gisignies'', Heemkundige Kring van Malle, 1999 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Belgaj ornitologoj]] [[Kategorio:Paleontologoj]] pr6beyuxeqh4xeqibi0upjjuyhbxauk 0 940406 9347998 9346423 2026-04-05T11:23:34Z Petr Tomasovsky 678 9347998 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-8 "Dvůr Paseky" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-8 "Dvůr Paseky" | moto = | kromnomo = | dosiero = Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 17).jpg | dosiero_priskribo = MO S-8 "Dvůr Paseky" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | ŝoseo = | aliro = el [[Antošovice]] | publiko = | orogenezo = Ostrava baseno | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-8 "Dvůr Paseky" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 206 | lat_d = 49 | lat_m = 54 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 18 | long_s = 13 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Nombro de etaĝoj | libera1 = 2 | libera1_tipo = Nombro de kloŝoj | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 8 Dvůr Paseky casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-8 "Dvůr Paseky"''' estas unuetaĝa, ambaŭflanka, [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|dukloŝa]] [[infanteria fuorto]], konstruita en la II-a grado de rezistkapablo. La objekto estas konsisto de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj limregionaj fortikaĵoj]] el la jaroj 1935–1938, konstrua [[sektoro Moravia Ostrava]], [[subsektoro 1./II. Bohumín|subsektoro Bohumín]]. Ĝi troviĝas proksime de [[Antošovice]] sur katastra teritorio [[Šilheřovice]] en [[distrikto Opava]]. Tio estis entute la unua objekto konstruita enkadre de Ĉeĥoslovakio. == Historio == La betonado okazis en periodo de la 15-a ĝis la 22-a de decembro [[1935]] kaj ĝi estis konstruita de firmao [[Karel Skorkovský]], Prago XII. La infanteriaj fuortoj en la subsektoro Bohumín estas plej multe similaj al franca [[Maginot-linio]], ĉar francaj inĝenieroj helpis kun ilia projektado. La fuorto troviĝas ĉe nuntempa [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando|ĉeĥa-pola ŝtatlimo]] proksime de la nuna pola municipo [[Chałupki]], kiu tiutempe situis en Germanio kaj ĝi nomiĝis {{fremdlingve|de|''Annaberg''}}. La armigado de la objekto okazis printempe de 1937, kiam estis en la objekto instalitaj 4 cm kontraŭtankaj kanonoj mod. 36 (armilo Q) kaj pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (armilo D). Ĉar temis pri la tn. franca tipo, la kontraŭtankaj kanonoj ne havis sur komuna afusto pezan maŝinpafilon 37 (armilo L1), same kiel la [[infanteria fuorto|fuorto]] ankoraŭ mankis ĝemelojn de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (armilo M) kaj tiuj ĉi maŝinpafiloj estis lokigitaj en [[porpafista ĉambro|porpafistaj ĉambroj]] kiel memstaraj armiloj. En la pafdirekton, kaj maldekstre kaj dekstre, agadis ankaŭ 1 kontraŭtanka kanono kaj 2 pezaj maŝinpafiloj. La senperan ŝirmon de la ĉefaj porpafistaj ĉambroj kaj aliron al la objekto certigis malpezaj maŝinpafiloj mod. 26 (armilo N). Integritan parton de la objekto estis du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] armigitaj per malpeta maŝinpafilo mod. 26 (armilo N). La garnizonon kreis 39 viroj, kiuj sekurigis kaj priservon de ĉiuj armiloj kaj de teknikaj ekipaĵoj de la infanteria fuorto, kiel estis dizelagregato, aertekniko kaj telefona konekto pere de [[Kablo|kabla]] reto, kiu estis en la jaro 1938 funkcia. En septembro de 1938 estis tute finita ankaŭ [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakla sistemo]] kaj la fuorto ekipita per preskribita rezervo de [[municio]] kaj [[manĝaĵo]]. Komandanto de la objekto estis en septembro de 1938 serĝento delonge deĵoranta Osvald Flaišinger kaj la garnizono estis konsisto de la 1-a limgardista roto, kies komandanto estis staba kapitano de infanterio Václav Pukl. La linion de [[peza fortikaĵo|pezaj fortikaĵoj]] de [[Bohumín]] ĝis [[Opava]] devis defendi limgardista regimento 4, kiu estiĝis en aŭgusto de 1937 kaj kies komandanto estis [[Ĉeĥoslovakaj legioj|itala legiano]], kolonelo de infanterio [[Jan Satorie (1887–1949)|Jan Satorie]]. Sekve de [[Munkena interkonsento]] la garnizono malplenigis kaj malarmigis la infanterian fuorton, la garnizono poste forlasis la objekton la 8-an de oktobro 1938. Post la okupo estis el la objekto elŝiritaj ambaŭ blendaj kloŝoj kaj ambaŭ [[Embrazuro (fortikaĵo)|pafejoj]] de la kontraŭtankaj kanono. Printempe de 1945 [[Wehrmacht]] preparis uzon de la objektoj kiel defendan linion kontraŭ Ruĝa Armeo sur aliraj vojoj al [[Moravia Ostrava]], sed principaj bataloj ĉi tie entute ne okazis. == Armilaro == * 2x [[4cm kanono modelo 36]] * 4x [[peza maŝinpafilo mod. 37|peza maŝinpafilo mod. 35 (37)]] soloo * 3x [[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] ==Rilataj artikoloj== * [[Subsektoro 1./II. Bohumín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 01).jpg|MO S-8 "Dvůr Paseky" Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 05).jpg|MO S-8 "Dvůr Paseky" Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 08).jpg|Enirejo de MO S-8 "Dvůr Paseky" Šilheřovice, MO-S 8 (2015-05-08; 14).jpg|La maldekstra porpafista ĉambro de MO S-8 "Dvůr Paseky" (stato en 2015) </gallery> ==Eksteraj ligiloj== * {{Commonscat linio}} * [https://www.ceskatelevize.cz/porady/15436948558-zona-ct24/225411058150041/cast/1159209/ www.ceskatelevize.cz] * [https://vepozs.mo.gov.cz/aktuality/pred-90-lety-vznikl-prvni-pechotni-srub-ceskoslovenskeho-opevneni vepozs.mo.gov.cz] {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-7]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-9]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando]] [[Kategorio:Šilheřovice]] [[Kategorio:Ostrava baseno]] 1uhs0wk7jc6xebbg8ccjgpajeoierfz 0 940464 9347463 9347129 2026-04-04T17:03:28Z ThomasPusch 1869 9347463 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Silz}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[dosiero:Silz, Petersberg, Tirol, Foto A. d´Orfey 2011.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la mezepoka [[burgo]] ''Sankt Petersberg''}}]] '''Silz''' {{prononco|zilc}} aŭ formale '''Silz im Inntal''' estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kühtai Kapelle Jagdschloss 2017.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la ĉaskastelo}}]] [[Dosiero:Gemeindeamt Silz.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la administrejo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] o38igubuto20oqbw4euhlrampo6iu36 9347469 9347463 2026-04-04T17:11:40Z ThomasPusch 1869 9347469 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Silz}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[dosiero:Silz, Petersberg, Tirol, Foto A. d´Orfey 2011.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la mezepoka [[burgo]] ''Sankt Petersberg''}}]] '''Silz''' {{prononco|zilc}} aŭ formale '''Silz im Inntal''' estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partneraj komunumoj == * {{flago|Peruo}} {{#invoke:Wikidata|claim|P190|parameter=link}}<!-- Pozuzo --> en [[departemento Pasco]], [[Peruo]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kühtai Kapelle Jagdschloss 2017.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la ĉaskastelo}}]] [[Dosiero:Gemeindeamt Silz.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la administrejo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 7ep9xymku45190tfsxdv37pxsx37dij 9347470 9347469 2026-04-04T17:12:36Z ThomasPusch 1869 /* Partneraj komunumoj */ 9347470 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Silz}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[dosiero:Silz, Petersberg, Tirol, Foto A. d´Orfey 2011.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la mezepoka [[burgo]] ''Sankt Petersberg''}}]] '''Silz''' {{prononco|zilc}} aŭ formale '''Silz im Inntal''' estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Peruo}} {{#invoke:Wikidata|claim|P190|parameter=link}}<!-- Pozuzo --> en [[departemento Pasco]], [[Peruo]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kühtai Kapelle Jagdschloss 2017.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la ĉaskastelo}}]] [[Dosiero:Gemeindeamt Silz.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la administrejo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] mrvvz6pb2ejbgcuim0e8q3ua6e516zi 9347838 9347470 2026-04-05T07:03:52Z ThomasPusch 1869 9347838 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Silz}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[dosiero:Silz, Petersberg, Tirol, Foto A. d´Orfey 2011.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la mezepoka [[burgo]] ''Sankt Petersberg''}}]] '''Silz''' {{prononco|zilc}} aŭ formale '''Silz im Inntal''' estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Peruo}} {{#invoke:Wikidata|claim|P190|parameter=link}}<!-- Pozuzo --> en [[departemento Pasco]], [[Peruo]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kühtai Kapelle Jagdschloss 2017.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la ĉaskastelo}}]] [[Dosiero:Gemeindeamt Silz.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la administrejo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] qzxcv13nr2qq6qj40d6lvrkqffc9g2d 10 940484 9347544 9346540 2026-04-04T19:24:52Z Castelobranco 3895 +SUN, ROM, BUR, CSK, DDR 9347544 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Dosiero:{{#switch: {{{1|}}} | AF | AFG = Al Shahada.svg | AL | ALB = Flago-de-Albanio.svg | AD | AND = {{#ifeq: {{#expr: {{{2|}}} > 1958 and {{{2|}}} < 1972 }} | 1 | Flag of Andorra (1959–1971).svg | Flag of Andorra.svg }} | AE | ARE | UAE = Flago-de-Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj.svg | AG | ANT | ATG = Flago-de-Antigvo kaj Barbudo.svg | AM | ARM = Flago-de-Armenio.svg | AO | AGO | ANG | ANO = Flago-de-Angolo.svg | AR | ARG = Flag of Argentina.svg | AS | ASA | ASM | AMS = Flago-de-Usona Samoo.svg | AT | AUT = Flago-de-Aŭstrio.svg | AU | AUS = Flago-de-Aŭstralio.svg | AW | ARU | ABW = Flag of Aruba.svg | AZ | AZE = Flago-de-Azerbajĝano.svg | BA | BIH | BOS | BSH = Flago-de-Bosnio kaj Hercegovino.svg | BB | BAR | BRB = Flago-de-Barbado.svg | BD | BAN | BGD = Flago-de-Bangladeŝo.svg | BE | BEL = Flago-de-Belgio.svg | BF | BFA | BUR = Flago-de-Burkino.svg | BG | BGR | BUL = Flago-de-Bulgario.svg | BH | BHR | BRN = Flago-de-Barejno.svg | BI | BDI = Flago-de-Burundo.svg | BJ | BEN = Flago-de-Benino.svg | BM | BER = Flago-de-Bermudo.svg | BN | BRU = Flago-de-Brunejo.svg | BO | BOL = Flago-de-Bolivio.svg | BR | BRA = Flago-de-Brazilo.svg | BS | BAH | BHS = Flago-de-Bahamoj.svg | BT | BHU | BTN = Flago-de-Butano.svg | BW | BOT | BWA = Flago-de-Bocvano.svg | BY | BLR = Flago-de-Belorusio.svg | BZ | BIZ | BLZ = Flago-de-Belizo.svg | CA | CAN = Flago-de-Kanado.svg | CD | ZR | COD | ZAI | ZAR = Flago-de-Kongo-Kinŝasa.svg | CF | CAF = Flago-de-Centr-Afrika Respubliko.svg | CG | CGO | COG = Flago-de-Kongo-Brazavila.svg | CH | CHE | SUI = Flago-de-Svislando.svg | CI | CIV = Flago-de-Ebur-Bordo.svg | CK | CKI | COK = Flag of the Cook Islands.svg | CL | CHI | CHL = Flago-de-Ĉilio.svg | CM | CMR = Flago-de-Kameruno.svg | CN | CHN = Flago-de-Ĉinio.svg | CO | COL = Flago-de-Kolombio.svg | CR | CRC | CRI = Flago-de-Kostariko.svg | CS | SCG = Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg | CU | CUB = Flago-de-Kubo.svg | CV | CPV | CVD = Flago-de-Kaboverdo.svg | CY | CYP = Flago-de-Kipro.svg | CZ | CSK | CZE | TCH = Flag of the Czech Republic.svg | DD | DDR | GDR = Flago-de-GDR.svg | DE | DEU | GER | FRG = Flago-de-Germanio.svg | DJ | DJI = Flago-de-Ĝibutio.svg | DK | DEN | DNK = Flago-de-Danio.svg | DM | DMA = Flago-de-Dominiko.svg | DO | DOM = Flago-de-Dominika-Respubliko.svg | DZ | ALG | DZA = Flago-de-Alĝerio.svg | EC | ECU = Flago-de-Ekvadoro.svg | EE | EST = Flago-de-Estonio.svg | EG | EGY = Flago-de-Egiptio.svg | ER | ERI = Flago-de-Eritreo.svg | ES | ESP = Flago-de-Hispanio.svg | ET | ETH = Flago-de-Etiopio.svg | FI | FIN = Flago-de-Finnlando.svg | FJ | FIJ | FJI = Flago-de-Fiĝioj.svg | FM | FSM = Flago-de-Federacio de Mikronezio.svg | FO | FRO = Flago-de-la-Ferooj.svg | FR | FRA = Flago-de-Francio.svg | GA | GAB = Flago-de-Gabono.svg | GB | UK | GBR = Flago-de-Britio.svg | GD | GRD | GRN = Flago-de-Grenado.svg | GE | GEO = Flago-de-Kartvelio.svg | GF | GUF = Flago-de-Francio.svg | GH | GHA = Flago-de-Ganao.svg | GL | GRL = Flago-de-Gronlando.svg | GM | GAM | GMB = Flago-de-Gambio.svg | GN | GIN | GUI = Flago-de-Gvineo.svg | GQ | GEQ | GNQ = Flago-de-Ekvatora-Gvineo.svg | GR | GRC | GRE = Flago-de-Grekio.svg | GT | GTM | GUA = Flago-de-Gvatemalo.svg | GU | GUM = Flago-de-Gvamo.svg | GW | GBS | GNB = Flago-de-Gvineo-Bisaŭo.svg | GY | GUY = Flago-de-Gujano.svg | HK | HKG = Flago-de-Honkongo.svg | HN | HND | HON = Flago-de-Honduro.svg | HR | CRO | HRV = Flago-de-Kroatio.svg | HT | HAI | HTI = Flago-de-Haitio.svg | HU | HUN = Flago-de-Hungario.svg | ID | IDN | INA = Flago-de-Indonezio.svg | IE | IRL = Flago-de-Irlando.svg | IL | ISR = Flago-de-Israelo.svg | IN | IND = Flago-de-Barato.svg | IQ | IRQ = Flago-de-Irako.svg | IR | IRI | IRN = Flago-de-Irano.svg | IS | ISL = Flago-de-Islando.svg | IT | ITA = Flago-de-Italio.svg | JM | JAM = Flago-de-Jamajko.svg | JO | JOR = Flago-de-Jordanio.svg | JP | JPN = Flago-de-Japanio.svg | KE | KEN = Flago-de-Kenjo.svg | KG | KGZ = Flago-de-Kirgizio.svg | KH | CAM = Flago-de-Kamboĝo.svg | KI | KIR = Flago-de-Kiribato.svg | KM | COM = Flago-de-Komoroj.svg | KN | KNA | SKN = Flago-de-Sankta-Kito kaj Neviso.svg | KP | PRK = Flago-de-Nord-Koreio.svg | KR | KOR = Flago-de-Sud-Koreio.svg | KW | KUW | KWT = Flago-de-Kuvajto.svg | KY | CAY = Flago-de-Kajmana Insularo.svg | KZ | KAZ = Flago-de-Kazaĥio.svg | LA | LAO = Flago-de-Laoso.svg | LB | LBN = Flago-de-Libano.svg | LC | LCA = Flago-de-Sankta-Lucio.svg | LI | LIE = Flago-de-Liĥtenŝtejno.svg | LK | SRI = Flago-de-Srilanko.svg | LR | LBR = Flago-de-Liberio.svg | LS | LES | LSO = Flago-de-Lesoto.svg | LT | LTU = Flago-de-Litovio.svg | LU | LUX = Flago-de-Luksemburgo.svg | LV | LAT | LVA = Flago-de-Latvio.svg | LY | LBA | LBY = Flago-de-Libio.svg | MA | MAR = Flago-de-Maroko.svg | MC | MON | MCO = Flago-de-Monako.svg | MD | MDA = Flago-de-Moldavio.svg | ME | MNE = Flago-de-Montenegro.svg | MF | MAF = Flago-de-Francio.svg | MG | MAD | MDG = Flago-de-Madagaskaro.svg | MH | MHL = Flago-de-la-Marŝala-Insularo.svg | MK | MKD = Flago-de-Nord-Makedonio.svg | ML | MLI = Flago-de-Malio.svg | MM | BU | MYA | BUR = Flago-de-Mjanmao.svg | MN | MGL | MNG = Flago-de-Mongolio.svg | MO | MAC = Flago-de-Makao.svg | MQ | MTQ = Flag-of-Martinique.svg | MR | MRT | MTN = Flago-de-Maŭritanio.svg | MT | MLT = Flago-de-Malto.svg | MU | MRI | MUS = Flago-de-Maŭricio.svg | MV | MDV = Flago-de-Maldivoj.svg | MW | MAW | MWI = Flago-de-Malavio.svg | MX | MEX = Flago-de-Meksiko.svg | MY | MAS | MYS = Flago-de-Malajzio.svg | MZ | MOZ = Flago-de-Mozambiko.svg | NA | NAM = Flago-de-Namibio.svg | NC | NCL = Flago-de-Francio.svg | NE | NER | NIG = Flago-de-Niĝero.svg | NG | NGA | NGR = Flago-de-Niĝerio.svg | NI | NCA | NIC = Flago-de-Nikaragvo.svg | NL | NED | NLD = Flago-de-Nederlando.svg | NO | NOR = Flago-de-Norvegio.svg | NP | NEP | NPL = Flago-de-Nepalo.svg | NR | NRU = Flago-de-Nauro.svg | NZ | NZL = Flago-de-Nov-Zelando.svg | OM | OMA | OMN = Flago-de-Omano.svg | PA | PAN = Flago-de-Panamo.svg | PE | PER = Flago-de-Peruo.svg | PF | PYF = Flag of French Polynesia.svg | PG | PNG = Flago-de-Papuo-Nov-Gvineo.svg | PH | PHI | PHL = Flago-de-Filipinoj.svg | PK | PAK = Flago-de-Pakistano.svg | PL | POL = Flago-de-Pollando.svg | PR | PRI | PUR = Flago-de-Porto-Riko.svg | PS | PLE | PSE = Flago-de-Palestino.svg | PT | POR | PRT = Flago-de-Portugalio.svg | PW | PLW = Flago-de-Palaŭo.svg | PY | PAR | PRY = Flago-de-Paragvajo.svg | QA | QAT = Flago-de-Kataro.svg | RE | REU = Flago-de-Francio.svg | RO | ROM | ROU = Flago-de-Rumanio.svg | RS | SRB = Flago-de-Serbio.svg | RL | LIB = Flago-de-Libano.svg | RU | RUS = {{#ifeq: {{#expr: {{{2|}}} > 1990 and {{{2|}}} < 1994 }} | 1 | Flag_of_Russia_(1991–1993).svg | Flago-de-Rusio.svg }} | RW | RWA = Flago-de-Ruando.svg | SA | KSA | SAU = Flago-de-Sauda Arabio.svg | SB | SLB | SOL = Flago-de-Salomonoj.svg | SC | SEY | SYC = Flago-de-Sejŝeloj.svg | SD | SDN | SUD = Flago-de-Sudano.svg | SE | SWE = Flago-de-Svedio.svg | SG | SGP | SIN = Flago-de-Singapuro.svg | SI | SLO | SVN = Flago-de-Slovenio.svg | SK | SVK = Flago-de-Slovakio.svg | SL | SLE = Flago-de-Sieraleono.svg | SM | SMR = Flago-de-San-Marino.svg | SN | SEN = Flago-de-Senegalo.svg | SO | SOM = Flago-de-Somalio.svg | SR | SUR = Flago-de-Surinamo.svg | SS | SSD = Flago-de-Sud-Sudano.svg | ST | STP = Flago-de-Santomeo kaj Principeo.svg | SU | SUN | URS = Flago-de-Sovetunio.svg | SV | ESA | SLV = Flago-de-Salvadoro.svg | SY | SYR = Flago-de-Sirio.svg | SX | SXM = Flag of Sint Maarten.svg | SZ | SWZ = Flago-de-Svazilando.svg | TD | CHA | TCD = Flago-de-Ĉado.svg | TG | TOG | TGO = Flago-de-Togolando.svg | TH | THA = Flago-de-Tajlando.svg | TJ | TJK = Flago-de-Taĝikio.svg | TL | TP | TLS = Flago-de-Orienta Timoro.svg | TM | TKM = Flago-de-Turkmenio.svg | TN | TUN = Flago-de-Tunizio.svg | TO | TGA | TON = Flago-de-Tongo.svg | TR | TUR = Flago-de-Turkio.svg | TT | TRI | TTO = Flago-de-Trinidado kaj Tobago.svg | TV | TUV = Flago-de-Tuvalo.svg | TW | TPE | TWN = Flago-de-Tajvano.svg | TZ | TAN = Flago-de-Tanzanio.svg | UA | UKR = Flago-de-Ukrainio.svg | UG | UGA = Flago-de-Ugando.svg | US | USA = Flago-de-Usono.svg | UY | URU | URY = Flago-de-Urugvajo.svg | UZ | UZB = Flago-de-Uzbekio.svg | VA | VAT = Flago-de-Vatikanurbo.svg | VC | VCT | VIN = Flago-de-Sankta Vincento kaj la Grenadinoj.svg | VE | VEN = Flago-de-Venezuelo.svg | VG | IVB = Flago-de-Britaj Virgulininsuloj.svg | VI | ISV = Flago-de-la-Usonaj-Virgulininsuloj.svg | VN | VIE | VNM = Flago-de-Vjetnamio.svg | VU | VAN | VUT = Flago-de-Vanuatuo.svg | WS | SAM = Flago-de-Samoo.svg | XK | KOS = Flago-de-Kosovo.svg | YE | YEM = Flago-de-Jemeno.svg | YT | MYT = Flago-de-Francio.svg | YU | YUG = Flago-de-SFR-Jugoslavio.svg | ZA | RSA | ZAF = Flago-de-Sud-Afriko.svg | ZM | ZAM | ZMB = Flago-de-Zambio.svg | ZW | ZIM | ZWE = Flago-de-Zimbabvo.svg | EUA = German Olympic flag (1959-1968).svg | EUN = Olympic flag.svg }}|20px]]</includeonly><noinclude>{{dok}}</noinclude> k061zrsfv6gmj105yues38stnizeez2 0 940546 9347405 9346930 2026-04-04T15:37:43Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9347405 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=AT-8|zomo=13}} [[File:Stella Matutina (Jesuitenpädagogium).jpg|thumb|la hodiaŭa konservatorio, borde de rivero Ill; konstruite en 1899 de Peter Hutter]] '''Stella Matutina''' estas la nomo de famekonata lernejo en [[Feldkirch]] (Aŭstrujo), estinte sub la ŝirmo de la [[jezuitoj]]. En 1934 estis translokita parto al [[St. Blasien]].<ref>Tio farendas pro ekonomia sankcio fare de la nazioj kontraŭ la malamika aŭstra registaro, laŭ kio veturantoj al Aŭstrujo devis pagi altan monsumon. Regula personar-transiro de germanaj lernantoj respektive lernigantoj kvazaŭ ĉesintus.</ref> Fino de la instruado estis en la 1979-a jaro, kiam la tuto ŝanĝiĝis al [[konservatorio]]. == Historio == Ĉi lernejo estis laŭkoncepte kiel la Miĥaela Kolegio de [[Friburgo]] - kiun fondis [[Petrus Canisius]] mem - aŭ de aliaj similaj institucioj en [[Ingolstadt]], [[Munkeno]] kaj [[Innsbruck]]. Post kiam la jezuitoj forpeliĝis el [[Svislando]], papo [[Pio la 9-a]] permesis en 1856 novfondiĝon en Feldkirch. Inter la jaroj 1659 kaj 1773 jam estis estinta jezuita lernejo en ĉi urbo, la [[gimnazio de Feldkirch|Nikolao gimnazio]]. Sub la estro de la germanlingva provinco [[Clemens Faller]] ekgastis en iama kazerno la nova lernejo.<ref>En 1900/01 estiĝis plua, nova domo.</ref> La lernantaro originis de tuta [[Germanlingvio]] sed ankaŭ de aliaj landoj (ekz. [[Britio]] aŭ [[Usono]]). La instruistaro konsistis el ordenanoj kaj laikoj. En 1872 estis malpermesita ĉia jezuita instruado, kaj similo sekvis en [[Prusio|Prusujo]]. Pro tiaj fiagoj ankaŭ de la cititaj landoj novuloj alvenis al la pli liberala [[aŭstrio-Hungario|Aŭstrujo-Hungarujo]]. Ĝis la [[Unua Mondmilito]] internacieco de la gimnazio ankaŭ senteblis per la uzo de la [[latina lingvo]] kiel enlerneja komunikilo. Sed post 1918 la plejmulto de la instruotuloj estis germanlingvaj. La abiturientaj ekzamenoj estis ŝtate agnoskitaj, de 1868. En la jaro 1931 pli ol kvin centoj da lernantoj edukiĝis surloke. La instrukvalito estis vere elstara: instruistoj venis eĉ el [[Romo]], de la [[Pontifika Gregoria Universitato]]. Sed ankaŭ inverse karieris aŭstraj instruistoj en Romo, post ilia deĵoro en Feldkirch. Pli ol 20 periodaĵoj pri diversaj temoj (ekz. teologio, natursciencoj, jursciencoj) publikiĝis en Feldkirch. [[pio la 11-a|Achille Ratti]] kaj [[Ludwig von Pastor]] ofte restadis en Feldkirch por studado. Pluraj lernantoj en la internulejoj estis nobelaj. Ankaŭ la sportoj gravegis, ekz. naĝado en propra naĝejo kaj [[piedpilko]].<ref>Laŭdire estis fremdaj lernantoj de ''Stella Matutina'' kiuj helpis popularigi la novan futbalsporton en Aŭstrujo.</ref> Kvinono de la lernantaro inter 1896 kaj 1938 estis [[ordinacio|ordinita]], el kiuj multaj ankaŭ jezuitis.<ref>Josef Knünz: ''100 Jahre Stella Matutina 1856-1956,'' Bregenz 1956</ref> La beatigita imperiestro [[karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a]] kun la edzino [[Zita de Bourbon-Parma]] vizitis la lernejon en la 1917-a jaro. Post la [[anschluss|invado de Aŭstrujo fare de Wehrmacht]] la lernejo estis fermita; ĝi ekservis kiel trejnejo de librotenistoj kaj poste kiel lazareto. Sed multaj lernintoj daŭre rezitis al [[naziismo]] (ekz. [[Augustin Rösch]]) aŭ eĉ fariĝis konsciencaj martiroj (ekz. patro [[Alfred Delp]], studa kaj sporta estro, kaj la patrologo [[Alois Grimm]]). En aŭtuno 1946 la tuto povis refondiĝi, ankaŭ danke al helpo el Svislando. Jam en 1956 la nombro de la lernanto estis trapasinta la nombron de tri centoj. En 1979 [[Pedro Arrupe]], la ĝenerala superulo de la jezuitoj ordonis la neniigon. De post la [[Dua mondmilito]] 2047 lernantoj estis instruataj ĉe la jezuitoj de Feldkirch. Iliaj patrujoj estis la sekvaj landoj: Aŭstrujo, Brazilo, Britio, Francujo, Germanujo, Italujo, Liĥtenŝtejno, Nederlando, Sudtirolo, Svedujo kaj Usono. ==Lernintoj kaj instruintoj (elekto) == [[File:Feldkirch-Pförtnerhaus-Schattenburg-01.jpg|thumb|domo de la pordisto; kastelo [[Schattenburg]] fone]] {{div col|2}} * [[Alfred Delp]], pastro kaj martiro * [[Alois Grimm]], kontraufaŝisto * [[Alois von Löwenstein-Wertheim-Rosenberg]], katolika aktivulo * [[Anton David]], pedagogo kaj jezuito * [[Arthur Conan Doyle]], verkisto skota * [[Clemens August von Galen]], kardinalo * [[Emmanuel von Galen]], parlamentano * [[Erich Przywara]], teologo * [[Ferdinand von Degenfeld Schonburg]], ekonomikisto * [[Franz Ehrle]], kardinalo * [[Franz Xaver Wernz]], superulo jezuita * [[Friedrich Muckermann]], kontraufaŝisto * [[Hans Urs von Balthasar]], kardinalo * [[Heinrich Pesch]], ekonomikisto * [[Hugo Rahner]], teologo * [[Johann Georg Hagen]], astronomo * [[Kurt Schuschnigg]], kanceliero de Austrujo * [[Niklaus Franz von Bachmann]], generalo * [[Oswald von Nell-Breuning]], teologo sociala * [[Otto Ender]], kanceliero de Austrujo * [[Otto Faller]], lernejestro kaj kontraufaŝisto * [[Paul de Chastonay]], mistikulo kaj jezuito * [[Thomas Baumer]], kulturpolitikisto {{div col end}} == Literaturo == * Stella Matutina (eld.): ''75 Jahre Stella Matutina.'' 3 Bände. Band I: ''Abhandlungen von Mitgliedern des Lehrkörpers.'' Band II: ''Abhandlungen von ehemaligen Zöglingen.'' Volumo III: ''Stellazeiten und Stellaleben, geschildert von Zöglingen.'' Memeldono, Feldkirch 1931. * P. Alex Blöchlinger SJ: ''Die Bewegte Geschichte des Kollegs Stella Matutina von 1856–1938 und 1946–1979.'' Bucher, Hohenems 2006, ISBN 978-3-902525-52-9. * P. Alex Blöchlinger SJ: ''150 Jahre seit Gründung der Stella Matutina.'' Ĉe: ''Feldkirch Aktuell.'' Feldkirch, junio 200p. * P. Otto Faller SJ: ''25 Jahre Kolleg St. Blasien.'' Ĉp: ''Kollegbrief 1959.'' Eldonis Kolleg St. Blasien. Sankt Blasien 1959, S. 20–25. * P. Josef Stiglmayr SJ: ''Festschrift zur Feier des Fünfzigjährigen Pensionats U L F Stella Matutina in Feldkirch.'' Feldkirch 1906. * Bernhard Löcher: ''Das österreichische Feldkirch und seine Jesuitenkollegien St. Nikolaus und Stella Matutina.'' Mainzer Studien zur Neueren Geschichte Bd. 22, Frankfurto ĉe Majno 2008. * P. Anton Ludewig SJ: ''Briefe und Akten zur Geschichte des Gymnasiums und des Kollegs der Gesellschaft Jesu in Feldkirch (1649–1773).'' Ĉe: ''Jahresberichte des Privatgymnasiums Stella Matutina (1908–1911).'' * P. Jón Svensson SJ: ''Wie ich den kleinen Zöglingen in der Stella matutina, Oktober 1916, die Exerzitien gab''. Sonderdruck aus den Mitteilungen aus der Deutschen Provinz, n-ro 60, paske 1917. 13 bls. Roermond. * Brigitte Behal: ''Kontinuitäten und Diskontinuitäten deutsch-nationaler katholischer Eliten im Zeitraum 1930–1965.'', Vieno 2009. * P. Albert Heitlinger SJ: ''Über alte Jesuitenkollegien und ihre Pädagogik.'' Ĉe: ''Kollegbrief, 100 Jahre Stella Matutina 1856–1956.'' Teutsch, Bregenz 1956. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20200605080632/http://stellaner-schweiz.ch/ aro da lernintoj el Svislando] * [http://www.stellaner.de/ aro da lernintoj el Germanujo] *[https://stella-musikhochschule.ac.at/ hejmpaĝo de la nun ena muzika altlernejo ''Stella''] == Notoj == <references/> [[kategorio:Feldkirch]] [[kategorio:Gimnazioj en Aŭstrio|Feldkirch]] [[kategorio:Jezuitoj]] [[kategorio:Aperis en 1856]] [[kategorio:Malaperis en 1979]] [[kategorio:Muziklernejoj en Aŭstrio|Feldkirch]] nqkt0z9e4na6pprl7810wkza2dixggp 9347496 9347405 2026-04-04T17:49:18Z Tirolischleioans 254019 /* Lernintoj kaj instruintoj (elekto) */ 9347496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=AT-8|zomo=13}} [[File:Stella Matutina (Jesuitenpädagogium).jpg|thumb|la hodiaŭa konservatorio, borde de rivero Ill; konstruite en 1899 de Peter Hutter]] '''Stella Matutina''' estas la nomo de famekonata lernejo en [[Feldkirch]] (Aŭstrujo), estinte sub la ŝirmo de la [[jezuitoj]]. En 1934 estis translokita parto al [[St. Blasien]].<ref>Tio farendas pro ekonomia sankcio fare de la nazioj kontraŭ la malamika aŭstra registaro, laŭ kio veturantoj al Aŭstrujo devis pagi altan monsumon. Regula personar-transiro de germanaj lernantoj respektive lernigantoj kvazaŭ ĉesintus.</ref> Fino de la instruado estis en la 1979-a jaro, kiam la tuto ŝanĝiĝis al [[konservatorio]]. == Historio == Ĉi lernejo estis laŭkoncepte kiel la Miĥaela Kolegio de [[Friburgo]] - kiun fondis [[Petrus Canisius]] mem - aŭ de aliaj similaj institucioj en [[Ingolstadt]], [[Munkeno]] kaj [[Innsbruck]]. Post kiam la jezuitoj forpeliĝis el [[Svislando]], papo [[Pio la 9-a]] permesis en 1856 novfondiĝon en Feldkirch. Inter la jaroj 1659 kaj 1773 jam estis estinta jezuita lernejo en ĉi urbo, la [[gimnazio de Feldkirch|Nikolao gimnazio]]. Sub la estro de la germanlingva provinco [[Clemens Faller]] ekgastis en iama kazerno la nova lernejo.<ref>En 1900/01 estiĝis plua, nova domo.</ref> La lernantaro originis de tuta [[Germanlingvio]] sed ankaŭ de aliaj landoj (ekz. [[Britio]] aŭ [[Usono]]). La instruistaro konsistis el ordenanoj kaj laikoj. En 1872 estis malpermesita ĉia jezuita instruado, kaj similo sekvis en [[Prusio|Prusujo]]. Pro tiaj fiagoj ankaŭ de la cititaj landoj novuloj alvenis al la pli liberala [[aŭstrio-Hungario|Aŭstrujo-Hungarujo]]. Ĝis la [[Unua Mondmilito]] internacieco de la gimnazio ankaŭ senteblis per la uzo de la [[latina lingvo]] kiel enlerneja komunikilo. Sed post 1918 la plejmulto de la instruotuloj estis germanlingvaj. La abiturientaj ekzamenoj estis ŝtate agnoskitaj, de 1868. En la jaro 1931 pli ol kvin centoj da lernantoj edukiĝis surloke. La instrukvalito estis vere elstara: instruistoj venis eĉ el [[Romo]], de la [[Pontifika Gregoria Universitato]]. Sed ankaŭ inverse karieris aŭstraj instruistoj en Romo, post ilia deĵoro en Feldkirch. Pli ol 20 periodaĵoj pri diversaj temoj (ekz. teologio, natursciencoj, jursciencoj) publikiĝis en Feldkirch. [[pio la 11-a|Achille Ratti]] kaj [[Ludwig von Pastor]] ofte restadis en Feldkirch por studado. Pluraj lernantoj en la internulejoj estis nobelaj. Ankaŭ la sportoj gravegis, ekz. naĝado en propra naĝejo kaj [[piedpilko]].<ref>Laŭdire estis fremdaj lernantoj de ''Stella Matutina'' kiuj helpis popularigi la novan futbalsporton en Aŭstrujo.</ref> Kvinono de la lernantaro inter 1896 kaj 1938 estis [[ordinacio|ordinita]], el kiuj multaj ankaŭ jezuitis.<ref>Josef Knünz: ''100 Jahre Stella Matutina 1856-1956,'' Bregenz 1956</ref> La beatigita imperiestro [[karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a]] kun la edzino [[Zita de Bourbon-Parma]] vizitis la lernejon en la 1917-a jaro. Post la [[anschluss|invado de Aŭstrujo fare de Wehrmacht]] la lernejo estis fermita; ĝi ekservis kiel trejnejo de librotenistoj kaj poste kiel lazareto. Sed multaj lernintoj daŭre rezitis al [[naziismo]] (ekz. [[Augustin Rösch]]) aŭ eĉ fariĝis konsciencaj martiroj (ekz. patro [[Alfred Delp]], studa kaj sporta estro, kaj la patrologo [[Alois Grimm]]). En aŭtuno 1946 la tuto povis refondiĝi, ankaŭ danke al helpo el Svislando. Jam en 1956 la nombro de la lernanto estis trapasinta la nombron de tri centoj. En 1979 [[Pedro Arrupe]], la ĝenerala superulo de la jezuitoj ordonis la neniigon. De post la [[Dua mondmilito]] 2047 lernantoj estis instruataj ĉe la jezuitoj de Feldkirch. Iliaj patrujoj estis la sekvaj landoj: Aŭstrujo, Brazilo, Britio, Francujo, Germanujo, Italujo, Liĥtenŝtejno, Nederlando, Sudtirolo, Svedujo kaj Usono. ==Lernintoj kaj instruintoj (elekto) == [[File:Feldkirch-Pförtnerhaus-Schattenburg-01.jpg|thumb|domo de la pordisto; kastelo [[Schattenburg]] fone]] {{div col|2}} * [[Alfred Delp]], pastro kaj martiro * [[Alois Grimm]], kontraufaŝisto * [[Alois von Löwenstein-Wertheim-Rosenberg]], katolika aktivulo * [[Anton David]], pedagogo kaj jezuito * [[Arthur Conan Doyle]], verkisto skota * [[Clemens August von Galen]], kardinalo * [[Emmanuel von Galen]], parlamentano * [[Erich Przywara]], teologo * [[Ferdinand von Degenfeld Schonburg]], ekonomikisto * [[Franz Ehrle]], kardinalo * [[Franz Xaver Wernz]], superulo jezuita * [[Friedrich Muckermann]], kontraufaŝisto * [[Hans Urs von Balthasar]], kardinalo * [[Heinrich Pesch]], ekonomikisto * [[Hugo Rahner]], teologo * [[Johann Georg Hagen]], astronomo * [[Kurt Schuschnigg]], kanceliero de Aŭstrujo * [[Niklaus Franz von Bachmann]], generalo * [[Oswald von Nell-Breuning]], teologo sociala * [[Otto Ender]], kanceliero de Aŭstrujo * [[Otto Faller]], lernejestro kaj kontraufaŝisto * [[Paul de Chastonay]], mistikulo kaj jezuito * [[Thomas Baumer]], kulturpolitikisto {{div col end}} == Literaturo == * Stella Matutina (eld.): ''75 Jahre Stella Matutina.'' 3 Bände. Band I: ''Abhandlungen von Mitgliedern des Lehrkörpers.'' Band II: ''Abhandlungen von ehemaligen Zöglingen.'' Volumo III: ''Stellazeiten und Stellaleben, geschildert von Zöglingen.'' Memeldono, Feldkirch 1931. * P. Alex Blöchlinger SJ: ''Die Bewegte Geschichte des Kollegs Stella Matutina von 1856–1938 und 1946–1979.'' Bucher, Hohenems 2006, ISBN 978-3-902525-52-9. * P. Alex Blöchlinger SJ: ''150 Jahre seit Gründung der Stella Matutina.'' Ĉe: ''Feldkirch Aktuell.'' Feldkirch, junio 200p. * P. Otto Faller SJ: ''25 Jahre Kolleg St. Blasien.'' Ĉp: ''Kollegbrief 1959.'' Eldonis Kolleg St. Blasien. Sankt Blasien 1959, S. 20–25. * P. Josef Stiglmayr SJ: ''Festschrift zur Feier des Fünfzigjährigen Pensionats U L F Stella Matutina in Feldkirch.'' Feldkirch 1906. * Bernhard Löcher: ''Das österreichische Feldkirch und seine Jesuitenkollegien St. Nikolaus und Stella Matutina.'' Mainzer Studien zur Neueren Geschichte Bd. 22, Frankfurto ĉe Majno 2008. * P. Anton Ludewig SJ: ''Briefe und Akten zur Geschichte des Gymnasiums und des Kollegs der Gesellschaft Jesu in Feldkirch (1649–1773).'' Ĉe: ''Jahresberichte des Privatgymnasiums Stella Matutina (1908–1911).'' * P. Jón Svensson SJ: ''Wie ich den kleinen Zöglingen in der Stella matutina, Oktober 1916, die Exerzitien gab''. Sonderdruck aus den Mitteilungen aus der Deutschen Provinz, n-ro 60, paske 1917. 13 bls. Roermond. * Brigitte Behal: ''Kontinuitäten und Diskontinuitäten deutsch-nationaler katholischer Eliten im Zeitraum 1930–1965.'', Vieno 2009. * P. Albert Heitlinger SJ: ''Über alte Jesuitenkollegien und ihre Pädagogik.'' Ĉe: ''Kollegbrief, 100 Jahre Stella Matutina 1856–1956.'' Teutsch, Bregenz 1956. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20200605080632/http://stellaner-schweiz.ch/ aro da lernintoj el Svislando] * [http://www.stellaner.de/ aro da lernintoj el Germanujo] *[https://stella-musikhochschule.ac.at/ hejmpaĝo de la nun ena muzika altlernejo ''Stella''] == Notoj == <references/> [[kategorio:Feldkirch]] [[kategorio:Gimnazioj en Aŭstrio|Feldkirch]] [[kategorio:Jezuitoj]] [[kategorio:Aperis en 1856]] [[kategorio:Malaperis en 1979]] [[kategorio:Muziklernejoj en Aŭstrio|Feldkirch]] lqfzxrzv6jt35m57vtnfqwd4wyvewvx 0 940619 9347841 9346395 2026-04-05T07:03:53Z ThomasPusch 1869 9347841 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|TArenc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] bbuz4vxlu0sf58b7nuyn1rzsibixsd1 0 940620 9347842 9346397 2026-04-05T07:03:54Z ThomasPusch 1869 9347842 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|UMhaŭzn}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] lrvhrff405fqldlcs8vu458xhcddqpg 0 940621 9347843 9346403 2026-04-05T07:03:54Z ThomasPusch 1869 9347843 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Wenns''' {{prononco|vens}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 1jdp2i3p3v9171o021fq6rgtqzxi6z6 0 940622 9347840 9346393 2026-04-05T07:03:53Z ThomasPusch 1869 9347840 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ŝtams}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] c072yfrz3xsjar2n33571s68de8bmjf 0 940623 9347837 9346405 2026-04-05T07:03:51Z ThomasPusch 1869 9347837 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ZAŬtens}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] bxb8tnvh2nj15ijptcao881fzpoc1kr 0 940624 9347449 9346798 2026-04-04T16:53:07Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347449 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = St.-Antonius-Kirchlein.JPG |bildo-priskribo = pilgrima kirko [[Antonio de Padovo]] |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|riːc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Valentin Rietz.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Valenteno]]}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] b54j8yoiikifxkbmiocuis7epnkdsfg 9347834 9347449 2026-04-05T07:03:49Z ThomasPusch 1869 9347834 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = St.-Antonius-Kirchlein.JPG |bildo-priskribo = pilgrima kirko [[Antonio de Padovo]] |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|riːc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Valentin Rietz.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Valenteno]]}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] tuwosyc4j92qguwxs7zoz2zlhsom36j 0 940625 9347447 9346799 2026-04-04T16:48:54Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347447 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = Roppen Ost Obbruck.jpg |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ROp<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Germanio}} [[Forchheim]] en [[Germanio]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Leonard, Mairhof.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Lourdeskapelle Mairhof Roppen.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la vilaĝo ''Mairhof''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.roppen.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] rkrv056qd19nihfqs0cx6oho0egd3aw 9347479 9347447 2026-04-04T17:33:18Z ThomasPusch 1869 9347479 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = Roppen Ost Obbruck.jpg |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ROp<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Germanio}} [[Forchheim]] en [[Germanio]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Leonard, Mairhof.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Lourdeskapelle Mairhof Roppen.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la vilaĝo ''Mairhof''<ref>La barokajn [[fresko]]jn en tiu vilaĝa kapelo faris la artisto [[Virgil Groder]].</ref>}}]] {{-l}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.roppen.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] jn1e0z0da6lvvmaqgh07esydg4b5h3i 9347835 9347479 2026-04-05T07:03:50Z ThomasPusch 1869 9347835 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = Roppen Ost Obbruck.jpg |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ROp<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Germanio}} [[Forchheim]] en [[Germanio]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Leonard, Mairhof.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Lourdeskapelle Mairhof Roppen.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo de la vilaĝo ''Mairhof''<ref>La barokajn [[fresko]]jn en tiu vilaĝa kapelo faris la artisto [[Virgil Groder]].</ref>}}]] {{-l}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.roppen.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] ehlmm1xdlrtlgft9b7httvyeppm1y91 0 940626 9347836 9346422 2026-04-05T07:03:50Z ThomasPusch 1869 9347836 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|zankt LEːonart im PICtaːl}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|<center>]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.st-leonhard-pitztal.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 9o4cia2jrt5cifper3fiepj8tl8xv40 0 940628 9347442 9346801 2026-04-04T16:41:49Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347442 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|øc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Oetz - Pfarrkirche hll Georg und Nikolaus.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Georgo]] kaj [[sankta Nikolao|Nikolao]]}}]] [[Dosiero:Oetz-Habichen - Bauernhaus Grassmayrhaus - I.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|tradicia bieno ''Grassmayrhaus'']] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 0ib5ucuf3ysa57wygpd0u3llgtedeik 9347443 9347442 2026-04-04T16:43:24Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.oetz.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347443 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|øc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Oetz - Pfarrkirche hll Georg und Nikolaus.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Georgo]] kaj [[sankta Nikolao|Nikolao]]}}]] [[Dosiero:Oetz-Habichen - Bauernhaus Grassmayrhaus - I.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|tradicia bieno ''Grassmayrhaus'']] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.oetz.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 5cnaotvkolhqsexlcidp3o6ej6o2os8 9347833 9347443 2026-04-05T07:03:48Z ThomasPusch 1869 9347833 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|øc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Oetz - Pfarrkirche hll Georg und Nikolaus.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Georgo]] kaj [[sankta Nikolao|Nikolao]]}}]] [[Dosiero:Oetz-Habichen - Bauernhaus Grassmayrhaus - I.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|tradicia bieno ''Grassmayrhaus'']] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.oetz.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] qzysecmfi25m2o3b3abgw1xde8rk6ae 0 940629 9347440 9346800 2026-04-04T16:39:15Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347440 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|OBŝtajk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Josef.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Ludwig Halauska Burg Klamm 1856.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|burgo Klamm, pentraĵo de 1856}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 9oef9qn8awhuqe51uxbh4pk7veffslp 9347445 9347440 2026-04-04T16:45:09Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.obsteig.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347445 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|OBŝtajk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Josef.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Ludwig Halauska Burg Klamm 1856.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|burgo Klamm, pentraĵo de 1856}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.obsteig.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3kpczd18v06352zwor5pvlzi3fjkwt3 9347832 9347445 2026-04-05T07:03:47Z ThomasPusch 1869 9347832 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|OBŝtajk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche hl. Josef.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Ludwig Halauska Burg Klamm 1856.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|burgo Klamm, pentraĵo de 1856}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.obsteig.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] rwqir9h0rvpq78dndzq83s33maj6okq 0 940630 9347432 9346442 2026-04-04T16:34:21Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347432 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|NAs<small>^e</small>rajt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio [[Dosiero:Nassereith, Pfarrkirche hl. Drei König Dm779 2012-08-15 10.13.jpg.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[Dosiero:Nassereith - Burgruine und Schloss Fernstein.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kastelo ''Nassereith''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] ts4t65pss0bge8f9x16plho9pitv6gb 9347434 9347432 2026-04-04T16:35:33Z ThomasPusch 1869 9347434 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|NAs<small>^e</small>rajt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Nassereith, Pfarrkirche hl. Drei König Dm779 2012-08-15 10.13.jpg.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[Dosiero:Nassereith - Burgruine und Schloss Fernstein.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kastelo ''Nassereith''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 5ykbb2tq80n54kw86m6qfw9rvnrsi8m 9347437 9347434 2026-04-04T16:36:13Z ThomasPusch 1869 9347437 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|NAs<small>^e</small>rajt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Nassereith, Pfarrkirche hl. Drei König Dm779 2012-08-15 10.13.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Nassereith - Burgruine und Schloss Fernstein.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kastelo ''Nassereith''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 6dwp2ckvabzb8lo2f86lpyrperu98nj 9347450 9347437 2026-04-04T16:54:40Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.nassereith.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347450 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|NAs<small>^e</small>rajt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Nassereith, Pfarrkirche hl. Drei König Dm779 2012-08-15 10.13.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Nassereith - Burgruine und Schloss Fernstein.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kastelo ''Nassereith''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.nassereith.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] gru6up0ddkzredo3gvid894va534v6y 9347831 9347450 2026-04-05T07:03:46Z ThomasPusch 1869 9347831 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|NAs<small>^e</small>rajt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Nassereith, Pfarrkirche hl. Drei König Dm779 2012-08-15 10.13.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Nassereith - Burgruine und Schloss Fernstein.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kastelo ''Nassereith''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.nassereith.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] mf19d41jxsf1umlgmtqiceouq5gpimm 0 940631 9347150 9346804 2026-04-04T12:11:04Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9347150 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|møc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.moetz.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 9p3t75neqtjbofrj4zsx9b7nbc6rcd6 9347208 9347150 2026-04-04T12:40:18Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347208 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|møc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche Unsere Liebe Frau Maria Schnee.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Sanktuarium Maryjne w Locherboden Tyrol.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|maria pilgrima kirko}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.moetz.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] hfjmpw3oc69zust7orw6rpjj40t92eo 9347830 9347208 2026-04-05T07:03:45Z ThomasPusch 1869 9347830 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|møc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche Unsere Liebe Frau Maria Schnee.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Sanktuarium Maryjne w Locherboden Tyrol.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|maria pilgrima kirko}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.moetz.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] h6e0w0i3f5aghfqj6tu2gertm68j69r 0 940632 9347829 9347138 2026-04-05T07:03:45Z ThomasPusch 1869 9347829 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|mils baj imst}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Widum Mils 7196.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Sebastiano]]}}]] [[Dosiero:Trofana Tyrol, Mils bei Imst, Austria - panoramio.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|gastejo ĉe la aŭtovojo A12}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] i6e05smmjkrasdijmlluow8h1rdybej 0 940633 9347139 9346802 2026-04-04T12:00:40Z ThomasPusch 1869 9347139 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|MIːmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Pfarrkirche Untermieming 001.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko ''Untermieming''}}]] [[Dosiero:Kirche Barwies, Tirol, Austria.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kirko de la vilaĝo ''Barwies''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 5nz2d4s5p33cnjps4le8irrwpakx9cj 9347143 9347139 2026-04-04T12:03:17Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9347143 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|MIːmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Pfarrkirche Untermieming 001.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko ''Untermieming''}}]] [[Dosiero:Kirche Barwies, Tirol, Austria.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kirko de la vilaĝo ''Barwies''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.mieming.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] gacsa93zsfxuxerxq20n3utay2lnzrg 9347828 9347143 2026-04-05T07:03:44Z ThomasPusch 1869 9347828 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|MIːmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Pfarrkirche Untermieming 001.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko ''Untermieming''}}]] [[Dosiero:Kirche Barwies, Tirol, Austria.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kirko de la vilaĝo ''Barwies''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.mieming.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3hjyqi1dufrqkrqzc33onls515r26qe 0 940634 9347839 9346950 2026-04-05T07:03:52Z ThomasPusch 1869 9347839 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Sölden}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |mapo = Sölden im Bezirk IM.png |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo= 8 }} '''Sölden''' {{prononco|ZØLd^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Jakob und Friedhof in Vent.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la paroĥa kirko [[Jakobo la pli aĝa]] en la vilaĝo Vent}}]] == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. La kompare vasta komunuma areo situas rekte ĉe la limo inter Aŭstrio kaj Italio. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Kirche Heiligkreuz1 FoNo.jpg|eta|centra|300ra|{{centre|kirko [[sankta kruco]]}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] e1qq5j45jlp5w40y4w6739t5l7uynok 0 940635 9347472 9346811 2026-04-04T17:14:01Z ThomasPusch 1869 + partnera komunumo 9347472 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Haiming}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Haiming''' {{prononco|HAJmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Peruo}} {{#invoke:Wikidata|claim|P190|parameter=link}}<!-- Pozuzo --> en [[departemento Pasco]], [[Peruo]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] i3fo1yee7cl55p0j7kxu9anct8ev7dr 9347473 9347472 2026-04-04T17:16:52Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.haiming.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347473 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Haiming}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Haiming''' {{prononco|HAJmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Peruo}} {{#invoke:Wikidata|claim|P190|parameter=link}}<!-- Pozuzo --> en [[departemento Pasco]], [[Peruo]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.haiming.gv.at}} ({{de}}) * [https://www.haiming.at aldona turisma, aparte vintrosporta retejo pri Haiming kaj aparte ties parto Ochsengarten] ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3lmk7myx8q0rpp2h05khwxanfcgae0o 9347820 9347473 2026-04-05T07:01:55Z ThomasPusch 1869 9347820 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Haiming}} {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''Haiming''' {{prononco|HAJmi''ng''}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. == Partnera komunumo == * {{flago|Peruo}} {{#invoke:Wikidata|claim|P190|parameter=link}}<!-- Pozuzo --> en [[departemento Pasco]], [[Peruo]] <!-- == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.haiming.gv.at}} ({{de}}) * [https://www.haiming.at aldona turisma, aparte vintrosporta retejo pri Haiming kaj aparte ties parto Ochsengarten] ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] b8wymdydi8e7iiqzv6pq7sg623pix8z 0 940636 9347821 9347133 2026-04-05T07:01:57Z ThomasPusch 1869 9347821 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ARCL im PICtaːl}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:20150623 Magnuskapelle Arzl im Pitztal 7731.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo sankta Magno}}]] [[Dosiero:Frontansicht mit Gang zum Widum.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] m9077zrf4m4hiwxfate9wznped9pwa0 0 940637 9347451 9346809 2026-04-04T16:58:00Z ThomasPusch 1869 3 bildoj aldonataj 9347451 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Ortskapelle Imsterau 7132.jpg 1 863 × 2 80|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka kapeleto ''Imsterau''}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|IMstaberk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Pfarrkirche Imsterberg 7153.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Widum Imsterberg 7184.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la paroĥejo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3xrtunv1g8xr2pqspl5v9vtfmt3v03u 9347454 9347451 2026-04-04T16:58:18Z ThomasPusch 1869 9347454 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Ortskapelle Imsterau 7132.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka kapeleto ''Imsterau''}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|IMstaberk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Pfarrkirche Imsterberg 7153.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Widum Imsterberg 7184.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la paroĥejo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] jlyn63i0qkkarckam5x1nqbjkde8u6w 9347455 9347454 2026-04-04T16:59:14Z ThomasPusch 1869 9347455 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Ortskapelle Imsterau 7132.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka kapeleto ''Imsterau''}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|IMstaberk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> {| align = center |[[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Pfarrkirche Imsterberg 7153.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] |[[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Widum Imsterberg 7184.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la paroĥejo}}]] |} {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] syxunv1jfo7jfk64otfz2930xn2dwxm 9347461 9347455 2026-04-04T17:01:11Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.imsterberg.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347461 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Ortskapelle Imsterau 7132.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka kapeleto ''Imsterau''}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|IMstaberk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> {| align = center |[[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Pfarrkirche Imsterberg 7153.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] |[[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Widum Imsterberg 7184.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la paroĥejo}}]] |} {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.imsterberg.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] lma8bp7vxjq2vlh2qfgkm5uaz7trric 9347823 9347461 2026-04-05T07:03:28Z ThomasPusch 1869 9347823 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Ortskapelle Imsterau 7132.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka kapeleto ''Imsterau''}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|IMstaberk}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> {| align = center |[[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Pfarrkirche Imsterberg 7153.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] |[[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150606 Widum Imsterberg 7184.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la paroĥejo}}]] |} {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.imsterberg.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] dgpkfn20diuhmebqg66i76qjchqpbpg 0 940638 9347205 9346808 2026-04-04T12:39:11Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347205 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|JERc<small>^e</small>ns}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Kath. Pfarrkirche Unsere Liebe Frau Maria Schnee.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:Sanktuarium Maryjne w Locherboden Tyrol.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|maria pilgrima kirko}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 28px7x34b87j5w3lo9gpo6zqzdoc1o0 9347210 9347205 2026-04-04T12:41:45Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9347210 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|JERc<small>^e</small>ns}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Gotthard, Jerzens 08.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Gotardo]]}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] aac8xnk33trh9pklx95hr0qzncm4oid 9347427 9347210 2026-04-04T16:28:04Z ThomasPusch 1869 3 bildoj aldonataj 9347427 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Gotthard, Jerzens 08.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Gotardo]]}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|JERc<small>^e</small>ns}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Philomenakapelle, Jerzens 07.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|katolika kapelo sankta Filomena en Jerzens}}]] [[Dosiero:AT 19491 Ortskapelle Kienberg-8297.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|katolika kapelo en la vilaĝo ''Kienberg''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 2u8nzbr5m5tt1nya9zhhi2a29knvbnk 9347428 9347427 2026-04-04T16:28:40Z ThomasPusch 1869 9347428 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Gotthard, Jerzens 08.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Gotardo]]}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|JERc<small>^e</small>ns}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Philomenakapelle, Jerzens 07.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo sankta Filomena en Jerzens}}]] [[Dosiero:AT 19491 Ortskapelle Kienberg-8297.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo en la vilaĝo ''Kienberg''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3oj6390kfqtpx9yqk2qngoby7dsy3eo 9347429 9347428 2026-04-04T16:30:40Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.jerzens.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347429 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Gotthard, Jerzens 08.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Gotardo]]}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|JERc<small>^e</small>ns}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Philomenakapelle, Jerzens 07.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo sankta Filomena en Jerzens}}]] [[Dosiero:AT 19491 Ortskapelle Kienberg-8297.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo en la vilaĝo ''Kienberg''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.jerzens.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] nukwl9p8qi9bbkh1a8j6hqi2s977uy3 9347824 9347429 2026-04-05T07:03:29Z ThomasPusch 1869 9347824 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche hl. Gotthard, Jerzens 08.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Gotardo]]}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|JERc<small>^e</small>ns}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Philomenakapelle, Jerzens 07.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo sankta Filomena en Jerzens}}]] [[Dosiero:AT 19491 Ortskapelle Kienberg-8297.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo en la vilaĝo ''Kienberg''}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.jerzens.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] n5yddovb0eqbb0l42px1yx9f6zwy1rr 0 940639 9347203 9346807 2026-04-04T12:33:44Z ThomasPusch 1869 3 bildoj aldonataj 9347203 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche Karres 008.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|KAR<small>^e</small>s}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Widum und Teile des Zaunes 006.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la historia katolika pastrejo}}]] [[Dosiero:Michaelskapelle Karres 003.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo [[sankta Miĥaelo]]}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] s40w295a0ube32b1s1fh7qz92nntc9y 9347204 9347203 2026-04-04T12:35:23Z ThomasPusch 1869 retejo|https://www.karres.gv.at 9347204 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche Karres 008.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|KAR<small>^e</small>s}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Widum und Teile des Zaunes 006.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la historia katolika pastrejo}}]] [[Dosiero:Michaelskapelle Karres 003.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo [[sankta Miĥaelo]]}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.karres.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] gpt644k5tz4dal03urp3r7yv9s5e5b9 9347825 9347204 2026-04-05T07:03:32Z ThomasPusch 1869 9347825 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Pfarrkirche Karres 008.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|KAR<small>^e</small>s}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Widum und Teile des Zaunes 006.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la historia katolika pastrejo}}]] [[Dosiero:Michaelskapelle Karres 003.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|katolika kapelo [[sankta Miĥaelo]]}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.karres.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3s6crqu5yvn51wf08ax7u8g5hqvucfl 0 940640 9347174 9346806 2026-04-04T12:18:30Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347174 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|karØSt<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:2015-06-06 0675 Romedihof Brennbichl.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la tribunala konstruaĵo ''Romedihof Brennbichl''}}]] [[Dosiero:Mündung des Gurglbachs in den Inn in der Gemeinde Karrösten|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la rivero [[Inn]], kie la rojo ''Gurglbach'' enfluas ĝin}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] ggv63dmpebblec7zhe8vm3cwllsvhli 9347188 9347174 2026-04-04T12:27:05Z ThomasPusch 1869 plia bildo aldonata 9347188 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Karrösten-Expositurkirche.JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|karØSt<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:2015-06-06 0675 Romedihof Brennbichl.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la tribunala konstruaĵo ''Romedihof Brennbichl''}}]] [[Dosiero:Gurglbach Inn.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la rivero [[Inn]], kie la rojo ''Gurglbach'' enfluas ĝin}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 7cf96589qm2wt5kio5msqh4k8b4i3sx 9347192 9347188 2026-04-04T12:27:50Z ThomasPusch 1869 9347192 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Karrösten-Expositurkirche.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|karØSt<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:2015-06-06 0675 Romedihof Brennbichl.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la tribunala konstruaĵo ''Romedihof Brennbichl''}}]] [[Dosiero:Gurglbach Inn.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la rivero [[Inn]], kie la rojo ''Gurglbach'' enfluas ĝin}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] gzwmjgrq6zr0baymb42q5thhaeyqmaz 9347197 9347192 2026-04-04T12:28:53Z ThomasPusch 1869 retejo|https://www.karroesten.gv.at 9347197 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Karrösten-Expositurkirche.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|karØSt<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:2015-06-06 0675 Romedihof Brennbichl.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la tribunala konstruaĵo ''Romedihof Brennbichl''}}]] [[Dosiero:Gurglbach Inn.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la rivero [[Inn]], kie la rojo ''Gurglbach'' enfluas ĝin}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.karroesten.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] 3sewuuqc2sqlpztlsrrn17ei7osfw6y 9347826 9347197 2026-04-05T07:03:40Z ThomasPusch 1869 9347826 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} [[Dosiero:Karrösten-Expositurkirche.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|karØSt<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]], kiu troviĝas en la valo de rivero [[Inn]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:2015-06-06 0675 Romedihof Brennbichl.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la tribunala konstruaĵo ''Romedihof Brennbichl''}}]] [[Dosiero:Gurglbach Inn.png|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la rivero [[Inn]], kie la rojo ''Gurglbach'' enfluas ĝin}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.karroesten.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] hrq51hvkz03vkpqax8hu1i0t8uxwf42 0 940641 9347153 9346805 2026-04-04T12:11:46Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9347153 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo= 10 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|LE''ng''<small>^e</small>nfelt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150604 Sankt Katharina Längenfeld 6280.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:OetztalerFreilichtmuseumBackhausHauptgebaeude1b.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|subĉiela etnologia muzeo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] tosi0hr9x9l0ge9vz6m3bf5mi3yzxhl 9347163 9347153 2026-04-04T12:13:28Z ThomasPusch 1869 plia bildo aldonata 9347163 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = Blick vom Grat des Wenderkogels ins Ötztal.jpg |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo= 10 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|LE''ng''<small>^e</small>nfelt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150604 Sankt Katharina Längenfeld 6280.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:OetztalerFreilichtmuseumBackhausHauptgebaeude1b.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|subĉiela etnologia muzeo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] q7opab72ofj5o4enq9awsl83r9n4jzl 9347166 9347163 2026-04-04T12:14:37Z ThomasPusch 1869 + retejo https://längenfeld.at/ 9347166 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = Blick vom Grat des Wenderkogels ins Ötztal.jpg |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo= 10 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|LE''ng''<small>^e</small>nfelt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150604 Sankt Katharina Längenfeld 6280.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:OetztalerFreilichtmuseumBackhausHauptgebaeude1b.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|subĉiela etnologia muzeo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://längenfeld.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] nz70uducvq2rso66yhruzyy8t9qmxu5 9347827 9347166 2026-04-05T07:03:42Z ThomasPusch 1869 9347827 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |bildo = Blick vom Grat des Wenderkogels ins Ötztal.jpg |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo= 10 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|LE''ng''<small>^e</small>nfelt}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --> == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro), profesio --> [[Dosiero:Wiki takes Nordtiroler Oberland 20150604 Sankt Katharina Längenfeld 6280.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:OetztalerFreilichtmuseumBackhausHauptgebaeude1b.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|subĉiela etnologia muzeo}}]] {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://längenfeld.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Imst]] he41z288ynsq4at5rqeprtof2eljfbz 0 940660 9347600 9346649 2026-04-04T20:25:18Z Aidas 3488 9347600 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin, * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton, * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout, kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] p9o782gij3hjxvjchhjuiy5juwhwvvs 9347601 9347600 2026-04-04T20:28:18Z Aidas 3488 /* Roloj */ 9347601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton, * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout, kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] ob7j5v12g6j60w9b0ez7nle5iyfqc0b 9347607 9347601 2026-04-04T20:46:23Z Aidas 3488 /* Roloj */ 9347607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton ([[d:Q134589306]]), * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout ([[d:Q134589309]]), * '''[[Neville Longbottom]]''', rolata de Rory Wilmot ([[de:Q135403840]]), kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] hss4e48otxmfu018q04zcwzmyudgzxb 9347627 9347607 2026-04-04T21:24:39Z Aidas 3488 9347627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter (rolulo)|Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton ([[d:Q134589306]]), * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout ([[d:Q134589309]]), * '''[[Neville Longbottom]]''', rolata de Rory Wilmot ([[de:Q135403840]]), kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] 6ecgwsfvhj8o24z8rkkwsl9gyypxxru 9347628 9347627 2026-04-04T21:25:12Z Aidas 3488 /* Roloj */ 9347628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter (rolulo)|Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton ([[d:Q134589306]]), * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout ([[d:Q134589309]]), * ''Neville Longbottom'', rolata de Rory Wilmot ([[de:Q135403840]]), kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] k2wcv1gectkpnvckxtqjixv3foo0s8x 9347629 9347628 2026-04-04T21:25:47Z Aidas 3488 /* Roloj */ 9347629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter (rolulo)|Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton ([[d:Q134589306]]), * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout ([[d:Q134589309]]), * ''Neville Longbottom'', rolata de Rory Wilmot ([[d:Q135403840]]), kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] sm6hhmwbcp3tsh0qpk2wb7vk4eqs3r2 9347630 9347629 2026-04-04T21:26:40Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9347630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", Do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter (rolulo)|Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton ([[d:Q134589306]]), * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout ([[d:Q134589309]]), * ''Neville Longbottom'', rolata de Rory Wilmot ([[d:Q135403840]]), kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * la nova serio {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] 0d5ton6gh89o8vs7z0y4gqm9mvm7vop 9347635 9347630 2026-04-04T21:43:44Z Aidas 3488 9347635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Harry Potter | bildo = Harry Potter TV series logo.png }} '''Harry Potter''' estos [[britio|brita]] [[BBC]]-refilmigo komencita en 2026 de la [[Harry Potter|samnoma romanserio]] de [[J. K. Rowling]]. Samkiel la unua filmigo, la rakonto kovros sep blokojn kiuj kovros sep lernejajn jarojn de la fikcia magia lernejo ''[[Hogwarts]]'', kaj en la unua jarojn temos pri 11-jaruloj, kiuj ĝis la 7-a lerneja jaro kreskos ĝis preskaŭ plenkreskaj 17-jaruloj. Pli pri detaloj kaj kulturaj fonoj de la rakonto vidu en la tekstoj pri la unuopaj volumoj de la romanaserio kaj ankaŭ de la unua, brita-usona filmigo. En la filmo interalie aperas la parte infanaj, parte plenkreskulaj aktoroj {{vikidatuma listo|p-kodo=P161|modo=kaj}}. Reĝisoro estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P57|modo=kaj}}<!-- Mark Mylod, la scenaron verkos {{vikidatuma listo|p-kodo=P58|modo=kaj}}-->, kaj la muziko kiel en la origina kinejfilna serio estas [[Hans Zimmer]]. La unua "sezono", do la unua lerneja jaro koresponda al unua volumo de la libra serio, fakte jam estis filmita en 2025 kaj en 2026 estas prilaborata, por ekprezentiĝi en kinejoj ekde decembro 2026. == Roloj == Aparte elstaraj estis la infanaj ĉefroloj * ''[[Harry Potter (rolulo)|Harry Potter]]'', rolata de Dominic McLaughlin ([[d:Q134593275]]), * ''[[Hermione Granger]]'', rolata de Arabella Stanton ([[d:Q134589306]]), * ''[[Ronald Weasley]]'', rolata de Alastair Stout ([[d:Q134589309]]), * ''Neville Longbottom'', rolata de Rory Wilmot ([[d:Q135403840]]), kaj * la antagonisto ''[[Draco Malfoy]]'', rolata de [[Lox Pratt]]. == Eksteraj ligiloj == <!-- * {{oficiala retejo}} ({{en}}) --> * la nova serio {{IMDb titolo}} <br/> {{Harry Potter}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|televido}} [[Kategorio:Britaj televidaj serioj]] cf1h3zibm122y2fajvoqlb9msobz6yd 0 940675 9347503 9346911 2026-04-04T18:00:05Z Kani 670 9347503 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Brunflanka andkolibro |koloro = pink |dosiero = Oreotrochilus adela 256755748.jpg |priskribo de dosiero = Masklo supre, ino sube |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Wedge-tailed Hillstar.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Oreotrochilus]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Brunflanka andkolibro''' ''O. adela'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Oreotrochilus adela'' |volume=2021 |article-number=e.T22687774A190530116 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22687774/190530116 |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Oreotrochilus adela'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]], 1838) |vikispecio = ''Oreotrochilus adela'' |komunejo = ''Oreotrochilus adela'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Oreotrochilus adela map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunflanka andkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> aŭ ''Kojnvosta andokolibro'' (''Oreotrochilus adela'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la unu el sep specioj de la genro ''[[Oreotrochilus]]''. Ĝi troviĝas en [[Argentino]] kaj [[Bolivio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=January 15, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Available at: http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip [.xls zipped 1 MB] retrieved 27 May 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Brunflanka andkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Brunflanka andkolibro estas 11 ĝis 13 cm longa kaj pezas 7,4 ĝis 8,3 g. Plenkreskuloj havas mezlongan iomete kurban nigran bekon. La supraj partoj de ambaŭ seksoj estas grizbrunaj kun bronza nuanco. La plenkreska masklo havas brilverdan gorĝon kaj kaŝtankolorajn subajn partojn kun tre nigra strio en la centro. La vosto estas laŭgrada kaj plejparte blunigra; ĉiuj krom la centraj plumoj havas cinamkolorajn internajn retojn. La gorĝo de la plenkreska ino estas blanka kun grizecaj kaj verdaj makuloj kaj la cetero de la subaj partoj estas palruĝbrunaj. La vosto estas blunigra kaj la eksteraj tri aŭ kvar paroj da plumoj estas blankaj ĉe siaj pintoj. Junuloj similas al la plenkreska ino.<ref name=WTHI-BOW>Fjeldså, J. kaj G. M. Kirwan (2020). Wedge-tailed Hillstar (''Oreotrochilus adela''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.wethil1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Brunflanka andkolibro troviĝas ekde la suda departemento [[La-Pazio]] en centra Bolivio, suden ĝis la [[provinco Jujuy]] en plej nordokcidenta Argentino. Ĝi loĝas en duonaridaj ĝis laŭsezone humidaj areoj de la Andoj sub la [[Punao (vegetaĵaro)|punaaj herbejoj]]. Ĝi tipe troviĝas inter [[Mezofito|mezofitaj]] arbustoj kaj ankaŭ ofte troviĝas en ravinoj aŭ basenoj kun ĉeesto de ''Polylepis''-arboj. Ĝi loĝas en degradita vivejo tiel longe kiel restas ''[[Dodonaea]]''-arbustoj, pli altaj arbustoj kaj kolonecaj [[kakto]]j. Laŭ alteco ĝi varias de 2 600 ĝis 4 000 metroj.<ref name=WTHI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Brunflanka andkolibro ne estas bone konataj, sed oni supozas okazojn de lokaj movoj kaj disiĝoj.<ref name=WTHI-BOW/> ===Manĝado=== La Brunflanka andkolibro manĝas [[nektaro]]n de florplantoj; ekzemploj inkluzivas tiujn de la genroj ''Barnadesia'', ''Mutisia'', kaj ''Puya''; diversajn [[visko]]jn; kaj kolonecajn [[kakto]]jn. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n.<ref name=WTHI-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Brunflanka andkolibro ne estas bone difinita, sed ŝajnas daŭri de oktobro ĝis eble februaro. Maskloj svatas alterne kantante kaj memmontrante sin de malferma ripozejo kaj farante profundan U-forman flugon. La nesto estas granda taso gluita al rokfaco. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=WTHI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-adela |species=Brunflanka andkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] dekomence taksis la Brunflankan andkolibron kiel [[Preskaŭ Minacata]]n, sed en 2021 reklasifikis ĝin kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio estas taksita je inter 2500 kaj 10 000 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Oreotrochilus adela'' |volume=2021 |article-number=e.T22687774A190530116 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22687774/190530116 |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas ĝenerale malofta, sed ŝajne povas daŭri en degraditaj areoj se restas arbustaj ravinoj. La homa populacio estas densa en sia teritorio kaj ne ekzistas protektitaj areoj.<ref name=WTHI-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Oreotrochilus adela}} {{Wikispecies|Oreotrochilus adela}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] 6yr829cwwe6bbgn4otqvnacghkoksju 0 940682 9347423 9347058 2026-04-04T16:15:07Z Tirolischleioans 254019 /* Idearo */ 9347423 wikitext text/x-wiki [[file:Erich Przywara (1920s).jpg|thumb|Erich Przywara (1920-aj jaroj)]] '''Erich PRZYWARA''' (naskiĝinta la {{Daton|12|10|1889}} en [[Katowice]], mortinta la {{daton|28|9|1972}} en [[Riegsee|Riegsee-Hagen]]) estis [[germanio|germana]] jezuito, romkatolika filozofo kaj teologo. == Vivo == Li [[novicado|novicis]] inter 1908 kaj 1910 je [[leudal|Exaten (Leudal)]] post kio li studis filozofion kaj teolgion je [[Valkenburg aan de Geul|Valkenburg]]. En 1920 estis lia [[ordinacio]]. De 1922 li estis en la redaktarano de la jezuita periodaĵo "Stimmen der Zeit"; de 1933 ĝis ĝia malpermesiĝo fare de la [[nazioj]] li estis ties ĉefredaktisto. Dum la [[Dua Mondmilito]] li, pro grava malsano, nur povis animozrganti por pensiiĝintaj akademiuloj. En Hagen, kie ekis poste lia domicilo, li kreis ampleksan verkaron. Li ankaŭ instruis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]]. == Idearo == Przywara, danke al esplorado de aĵoj de [[Karl Barth]] kaj [[Max Scheler]], asertis ke la ekkono de la homa animo ja pasas en la horizonto de la esto. Sed estante finiĝonta ĝi neniam kapablas la senfinan kvanton de la esto. Sed nur la esto en la estanto, la senfinon nur en la spegulo de la finiĝonto. La esto-kono nur analoge eblas: la poetenco de la ekkonoj relatiiĝas pro ĝia sensignifo, laŭ la formulo de la [[Kvara Laterana koncilio]] ''inter creatorem et creaturam non potest tanta similitudo notari, quin inter eos maior sit dissimilitudo notanda''<ref>Traduko: ''Pri Kreinto kaj kreaĵo oni ne povas aserti ian similecon, sen ke ĝi inkluzivus pli grandan malsimilecon inter ambaŭ.''</ref>. Li klarigas, ke ĉiu filozofio kaj teologio staras sub la antaŭsupozo de ĉi tiu ''analogia entis'', kaj per tio li ĝuste postulas, ke malgraŭ ĝia esenca neimageblo, la senfino tamen povas esti pensebla. == Graveco == Influis lin persona kono de [[Edith Stein]]. Li mem influs Er [[Hans Urs von Balthasar]], [[Karl Rahner]] kaj [[Josef Pieper]]. [[Sophie Scholl]] legis en printempo 1941, kiam ŝi deĵoris ĉe [[Regna Labora Servo]], tekstojn de la [[patroj de la eklezio|eklezia patro]] [[Aŭgusteno de Hipono]]. Ties ideojn klarigis al ŝi la przywara-a verko ''Augustinus. Die Gestalt als Gefüge'' (Lepsiko 1934), kio ridigis ŝiajn laborservajn kamaradinojn. Ĉi-verke Przywara metas la tutan okcidentan ideologoion sub la signon aŭgustenan, kaj ties flankojn pozitivajn kaj la malpozitivajn. Poste Przywara pridiskutas la daŭran katolikteologian tension inter Augusteno kaj [[tomaso de Akvino|Tomaso]]. == Verkoj (elekto) == * ''Gottgeheimnis der Welt. Drei Vorträge über die geistige Krisis der Gegenwart'', München, 1923. * Religionsbegründung. Max Scheler – J.H. Newman; Freiburg, 1923. * Kirchenjahr. Die christliche Spannungseinheit; Freiburg 1923 * ''Liebe. Der christliche Wesensgrund''; Freiburg, 1924. * Wandlung. Ein Christenweg; Augsburg, 1925. * Majestas Divina. Ignatianische Frömmigkeit; Augsburg 1925. * Das Geheimnis Kierkegaards; München/Berlin, 1929. * ''Ringen der Gegenwart'', 2 Bde. 1929. * Christentum lebt in mir. (Neubearbeitung von "Eucharistie und Arbeit"); Freiburg, 1929. * Kant heute. Eine Sichtung; München 1930. * ''Analogia entis. Metaphysik Bd. I Prinzip; München'' 1932. * Karmel. Geistliche Lieder; München, 1932 * Homo. Verse; München 1933. * Augustinus. Die Gestalt als Gefüge; Leipzig 1934 (Spätere Neuauflage im Johannes Verlag als: ''Augustinisch. Ur-Haltung des Geistes''; Einsiedeln 1970) * ''Christliche Existenz''; Leipzig, 1934. * ''Heroisch''; Paderborn, 1936. * Hymnus; Paderborn, 1936. * ''Deus semper maior: Theologie der Exerzitien 1. Anima Christi, Annotationen, Fundament, Erste Woche;'' Freiburg, 1938. * ''Deus semper maior: Theologie der Exerzitien 3. Dritte Woche, Vierte Woche, Liebe, Nachwort: Gott in allen Dingen;'' Freiburg, 1938. * ''Deus semper maior: Theologie der Exerzitien 2. Zweite Woche;'' Freiburg, 1939. * ''Crucis Mysterium. Das christliche Heute;'' Paderborn, 1939. * Was ist Gott? Summula; Nürnberg, 1947 * Nuptiae agni. Liturgie des Kirchenjahrs; Nürnberg, 1948. * Vier Predigten über das Abendland; Einsiedeln, 1948. * ''Hölderlin. Eine Studie;'' Nürnberg, 1949. * Humanitas. Der Mensch gestern und morgen; Nürnberg, 1952. * Christentum gemäß Johannes; Nürnberg, 1954. * In und Gegen. Stellungnahmen zur Zeit; Nürnberg, 1955 * Ignatianisch. Vier Studien zum vierhundertsten Todestag des heiligen Ignatius von Loyola; Frankfurt a.&nbsp;M., 1956 * ''Idee Europa''; Nürnberg, 1956. * ''Alter und Neuer Bund. Theologie der Stunde''; Wien, 1956. * Gespräch zwischen den Kirchen (zusammen mit Hermann Sauer); Nürnberg, 1957. * ''Mensch. Typologische Anthropologie. Erster Band''; Nürnberg, 1959. * Demut Geduld Liebe. Die drei christlichen Tugenden; Düsseldorf, 1960. * Christ und Obrigkeit. Ein Dialog mit Paul Schütz, Werner v. Trott zu Solz, Walter Warnach; Nürnberg, 1962. * Kirche in Gegensätzen; Düsseldorf, 1962. * Hymnen des Karmel. Teresa von Jesu, Johannes vom Kreuz, Therese vom Kind Jesu und Heiligen Antlitz. Übertragungen; Zürich, 1962. == Literaturo == * Eva-Maria Faber: ''Finden, um zu suchen. Der philosophisch-theologische Weg von Erich Przywara''. Aschendorff, Münster 2020, ISBN 978-3-402-24634-4. * Aaron Pidel: ''Church of the Ever Greater God. The Ecclesiology of Erich Przywara''. University of Notre Dame Press, Notre Dame, Indiana 2020, ISBN 978-0-268-10777-2. * Peter Lüning: ''Der Mensch im Angesicht des Gekreuzigten. Untersuchungen zum Kreuzesverständnis von Erich Przywara, Karl Rahner, Jon Sobrino und Hans Urs von Balthasar.'' (Münsterische Beiträge zur Theologie 65). Münster 2007, ISBN 978-3-402-02520-8. * Thomas Schumacher: ''In-Über: Analogie als Grundbestimmung von Theo-Logie; Reflexionen im Ausgang von Erich Przywara.'' München 2003, ISBN 3-936909-00-8. * Karl-Heinz Wiesemann: ''Zerspringender Akkord: das Zusammenspiel von Theologie und Mystik bei Karl Adam, Romano Guardini und Erich Przywara als theologische Fuge.'' Würzburg 1999, ISBN 978-3-429-02183-2. * Martha Zechmeister: ''Erich Przywaras Weg negativer Theologie.'' Lit, Münster 1997, ISBN 3-8258-3105-1. * Leo Zimny: ''Erich Przywara: sein Schrifttum 1912 - 1962.'' Johannes Verlag, Einsiedeln 1963 * Cornelius Keppeler: ''Erich Przywara – herausfordernd und verkannt'', in: ders./Justinus C. Pech (eld.), ''Einflussreich, aber vergessen? Theologische Denker aus der 1. Hälfte des 20. Jahrhunderts'', Heiligenkreuz 2016, ISBN 978-3-902694-94-2, p. 85–105. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|118742116}} {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Przywara, Erich}} [[Kategorio:Germanaj jezuitoj]] [[Kategorio:Homoj de Silezio]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1889]] [[Kategorio:Mortintoj en 1972]] [[kategorio:Germanaj filozofoj]] fhowdpkin56k2gegghq53c9kw9f2vlg 0 940685 9347140 2026-04-04T12:01:00Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Mieming]] 9347140 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mieming]] pmgkvvq8eas6svk3bl78j75h3vuv21g 0 940686 9347141 2026-04-04T12:01:21Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Mieming]] 9347141 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mieming]] pmgkvvq8eas6svk3bl78j75h3vuv21g 0 940687 9347142 2026-04-04T12:01:36Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Mieming]] 9347142 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mieming]] pmgkvvq8eas6svk3bl78j75h3vuv21g 0 940688 9347190 2026-04-04T12:27:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Tokia Universitato de la Artoj]] 9347190 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tokia Universitato de la Artoj]] 66iky8pmrhbunvvudyoxxfrfz330nvz 0 940689 9347199 2026-04-04T12:30:00Z Crosstor 3176 prefektujnivela urbo 9347199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=6}} '''Enŝi Tucja kaj Miao,''' komplete ''Aŭtonoma Prefektujo Enŝi Tucja kaj Miao,'' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''恩施土家族苗族自治州,''' laŭ [[pinjino]] ''Ēnshī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu'' estas prefektujnivela aŭtonomio en [[provinco]] [[Hubejo]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. Sidejo de la aŭtonomio estas [[Enŝi]]. [[Dosiero:Yesanguan town government.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Domo de la Popola Registaro}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|3456136}} homoj. == Geografio == [[Dosiero:Badong-Port-and-Bridge-5051.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ponto kaj rivera haveno}}]] La rivero [[Jangzio]] transiras la nordorientan angulon de la prefektujo. La aŭtonomio etendiĝas sur areo {{nombro|24061}} km² kaj konsistas el ok dividoj. Plejparto de la areo konsistas el arbarkovritaj montoj, sub 1000 m estas maloftaj. [[Jiĉang]] troviĝas 106, provinca sidejo [[Vuhano]] 203, [[Ŝanhajo]] 873, ĉefurbo [[Pekino]] 1044 km laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == [[Dosiero:Nongting Street 05.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Malnova strikta strato}}]] Dum longa tempo en tiu areo mankis ĉinaj administraj strukturoj kaj ili estis regataj de lokaj ĉefoj. Dum la [[Dua Mondmilito]], post kiam la japanoj konkeris Vuhanon, la [[Kuomintango]] translokiĝis tien en 1939 kaj restis tie ĝis la fino de la milito. Post la fondo de la Ĉina Popola Respubliko en 1949, la Speciala Distrikto Enŝi (恩施专区) estis establita, konsistanta el ok distriktoj. La 19-an de aŭgusto 1983 tiu ĉi aŭtonomio estis establita. == Ekonomio == Teo estas kultivata en la montaraj vilaĝoj. Same en la montaro oni trovis riĉajn selenajn kuŝejojn, krome akvoelektraj centraloj donas kurenton. La kampara turismo aktive disvolviĝas. nejot30g3czkzzvhnpqryo1nmrw5pjf 9347358 9347199 2026-04-04T13:42:54Z Crosstor 3176 9347358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=6}} '''Enŝi Tucja kaj Miao,''' komplete ''Aŭtonoma Prefektujo Enŝi Tucja kaj Miao,'' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''恩施土家族苗族自治州,''' laŭ [[pinjino]] ''Ēnshī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu'' estas prefektujnivela aŭtonomio en [[provinco]] [[Hubejo]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. Sidejo de la aŭtonomio estas [[Enŝi]]. [[Dosiero:Yesanguan town government.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Domo de la Popola Registaro}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|3456136}} homoj. == Geografio == [[Dosiero:Badong-Port-and-Bridge-5051.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ponto kaj rivera haveno}}]] La rivero [[Jangzio]] transiras la nordorientan angulon de la prefektujo. La aŭtonomio etendiĝas sur areo {{nombro|24061}} km² kaj konsistas el ok dividoj. Plejparto de la areo konsistas el arbarkovritaj montoj, sub 1000 m estas maloftaj. [[Jiĉang]] troviĝas 106, provinca sidejo [[Vuhano]] 203, [[Ŝanhajo]] 873, ĉefurbo [[Pekino]] 1044 km laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == [[Dosiero:Nongting Street 05.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Malnova strikta strato}}]] Dum longa tempo en tiu areo mankis ĉinaj administraj strukturoj kaj ili estis regataj de lokaj ĉefoj. Dum la [[Dua Mondmilito]], post kiam la japanoj konkeris Vuhanon, la [[Kuomintango]] translokiĝis tien en 1939 kaj restis tie ĝis la fino de la milito. Post la fondo de la Ĉina Popola Respubliko en 1949, la Speciala Distrikto Enŝi (恩施专区) estis establita, konsistanta el ok distriktoj. La 19-an de aŭgusto 1983 tiu ĉi aŭtonomio estis establita. == Ekonomio == Teoj estas kultivataj en la montaraj vilaĝoj. Same en la montaro oni trovis riĉajn selenajn kuŝejojn, krome akvoelektraj centraloj donas kurenton. La kampara turismo aktive disvolviĝas. == Edukado == La Hubeja Nacia Universitato (湖北民族大学) situas ĉe la orienta periferio de Enŝi. Eventuale ekzistas mez- kaj baznivelaj lernejoj en la aŭtonomio. == Religio == La Romkatolika Eklezio havis diocezon sur la teritorio de la hodiaŭa Enŝi-prefektujo. == Trafiko == [[Dosiero:郑渝高铁巴东站.jpg|eta|{{centre|Stacidomo}}]] [[Dosiero:Yesanguan Town 05.jpg|eta|{{centre|Urba vojo}}]] Laŭ Jangzio rivera haveno funkcias, krome alia rivero estas grava akvovojo. Pro la montara tereno, ĝis antaŭ nelonge la aŭtonomio ne havis modernajn fervojojn kaj vojojn. Nun jam rapidfervojo Ŝanhajo-Vuhano-[[Ĉongĉingo]]-[[Ĉengduo]] trairas la aŭtonomion, se ne paroli pri rapidvojoj Ŝanhajo-Ĉengduo kaj Ŝanhajo-Ĉongĉingo. La flughaveno en Enŝi funkcias. == Klimato == La [[klimato]] estas humida subtropika kun musona influo laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: Cfa. La vintroj estas mallongaj, nubaj kaj malvarmetaj, la someroj humidaj. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|16}} kaj varias inter {{GdC|13-21}}. Jare averaĝe pluvas 1425 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la pluvo kulminas julie, malkulminas decembre. Pli ol du trionoj de la jara [[precipitaĵo]] okazas de majo ĝis septembro. La averaĝaj neĝtagoj estas 6. == Vidindaĵoj == * kavernoj kaj aliaj karstaj vidindaĵoj == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|:en:Waimakariri District|Nov-Zelando}} 2019 * {{ĝemeleco|Galway|Irlando}} 2019 * {{ĝemeleco|Ĉeĉon|Sud-Koreio}} 2021 == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] tk6i4wlz4daff3t1eq00398ztg5yjpz 9347702 9347358 2026-04-05T04:01:58Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Enŝi Tucja kaj Miao]] al [[Enshi, Tujia kaj Miao]]: pinjino 9347358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=6}} '''Enŝi Tucja kaj Miao,''' komplete ''Aŭtonoma Prefektujo Enŝi Tucja kaj Miao,'' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''恩施土家族苗族自治州,''' laŭ [[pinjino]] ''Ēnshī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu'' estas prefektujnivela aŭtonomio en [[provinco]] [[Hubejo]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. Sidejo de la aŭtonomio estas [[Enŝi]]. [[Dosiero:Yesanguan town government.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Domo de la Popola Registaro}}]] == Loĝantaro == En [[2020]] la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|3456136}} homoj. == Geografio == [[Dosiero:Badong-Port-and-Bridge-5051.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Ponto kaj rivera haveno}}]] La rivero [[Jangzio]] transiras la nordorientan angulon de la prefektujo. La aŭtonomio etendiĝas sur areo {{nombro|24061}} km² kaj konsistas el ok dividoj. Plejparto de la areo konsistas el arbarkovritaj montoj, sub 1000 m estas maloftaj. [[Jiĉang]] troviĝas 106, provinca sidejo [[Vuhano]] 203, [[Ŝanhajo]] 873, ĉefurbo [[Pekino]] 1044 km laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == [[Dosiero:Nongting Street 05.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Malnova strikta strato}}]] Dum longa tempo en tiu areo mankis ĉinaj administraj strukturoj kaj ili estis regataj de lokaj ĉefoj. Dum la [[Dua Mondmilito]], post kiam la japanoj konkeris Vuhanon, la [[Kuomintango]] translokiĝis tien en 1939 kaj restis tie ĝis la fino de la milito. Post la fondo de la Ĉina Popola Respubliko en 1949, la Speciala Distrikto Enŝi (恩施专区) estis establita, konsistanta el ok distriktoj. La 19-an de aŭgusto 1983 tiu ĉi aŭtonomio estis establita. == Ekonomio == Teoj estas kultivataj en la montaraj vilaĝoj. Same en la montaro oni trovis riĉajn selenajn kuŝejojn, krome akvoelektraj centraloj donas kurenton. La kampara turismo aktive disvolviĝas. == Edukado == La Hubeja Nacia Universitato (湖北民族大学) situas ĉe la orienta periferio de Enŝi. Eventuale ekzistas mez- kaj baznivelaj lernejoj en la aŭtonomio. == Religio == La Romkatolika Eklezio havis diocezon sur la teritorio de la hodiaŭa Enŝi-prefektujo. == Trafiko == [[Dosiero:郑渝高铁巴东站.jpg|eta|{{centre|Stacidomo}}]] [[Dosiero:Yesanguan Town 05.jpg|eta|{{centre|Urba vojo}}]] Laŭ Jangzio rivera haveno funkcias, krome alia rivero estas grava akvovojo. Pro la montara tereno, ĝis antaŭ nelonge la aŭtonomio ne havis modernajn fervojojn kaj vojojn. Nun jam rapidfervojo Ŝanhajo-Vuhano-[[Ĉongĉingo]]-[[Ĉengduo]] trairas la aŭtonomion, se ne paroli pri rapidvojoj Ŝanhajo-Ĉengduo kaj Ŝanhajo-Ĉongĉingo. La flughaveno en Enŝi funkcias. == Klimato == La [[klimato]] estas humida subtropika kun musona influo laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: Cfa. La vintroj estas mallongaj, nubaj kaj malvarmetaj, la someroj humidaj. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|16}} kaj varias inter {{GdC|13-21}}. Jare averaĝe pluvas 1425 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la pluvo kulminas julie, malkulminas decembre. Pli ol du trionoj de la jara [[precipitaĵo]] okazas de majo ĝis septembro. La averaĝaj neĝtagoj estas 6. == Vidindaĵoj == * kavernoj kaj aliaj karstaj vidindaĵoj == Ĝemelurboj == * {{ĝemeleco|:en:Waimakariri District|Nov-Zelando}} 2019 * {{ĝemeleco|Galway|Irlando}} 2019 * {{ĝemeleco|Ĉeĉon|Sud-Koreio}} 2021 == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] tk6i4wlz4daff3t1eq00398ztg5yjpz 1 940690 9347200 2026-04-04T12:30:34Z Sj1mor 12103 /* "Italan Katedron de Esperanto" */ nova sekcio 9347200 wikitext text/x-wiki == "Italan Katedron de Esperanto" == " En [[1912]] li fondis la Italan Katedron de Esperanto. " ĉu vere? kiu kie ĝis kiam? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:30, 4 apr. 2026 (UTC) kd1z56puk607hrpyr5o5ud9db4p55ze 0 940691 9347206 2026-04-04T12:39:12Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verkisto}} '''Giovanni Lodovico Ambrogio RAJBERTI''' (naskiĝis la 18-an de aprilo 1805 en [[Milano]]  - mortis la 11-an de decembro 1861 en [[Monza]]) estis itala poeto, humoristo kaj satiristo, kaj kirurgo laŭ profesio. Li verkis siajn  verkojn en la [[Lombarda lingvo|lombarda dialekto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajberti, Giovanni}} [[Kategorio:Italj verkistoj]]" 9347206 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Giovanni Lodovico Ambrogio RAJBERTI''' (naskiĝis la 18-an de aprilo 1805 en [[Milano]]  - mortis la 11-an de decembro 1861 en [[Monza]]) estis itala poeto, humoristo kaj satiristo, kaj kirurgo laŭ profesio. Li verkis siajn  verkojn en la [[Lombarda lingvo|lombarda dialekto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajberti, Giovanni}} [[Kategorio:Italj verkistoj]] 700tg9a2m2m2yh19xwarrrn66lvaxj4 9347207 9347206 2026-04-04T12:39:37Z Sj1mor 12103 9347207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Giovanni Lodovico Ambrogio RAJBERTI''' (naskiĝis la 18-an de aprilo 1805 en [[Milano]]  - mortis la 11-an de decembro 1861 en [[Monza]]) estis itala poeto, humoristo kaj satiristo, kaj kirurgo laŭ profesio. Li verkis siajn  verkojn en la [[Lombarda lingvo|lombarda dialekto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajberti, Giovanni}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] iutoscnf3180r02pdp88aap5tlc9jut 9347209 9347207 2026-04-04T12:40:46Z Sj1mor 12103 9347209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Giovanni Lodovico Ambrogio RAJBERTI''' (naskiĝis la 18-an de aprilo 1805 en [[Milano]]  - mortis la 11-an de decembro 1861 en [[Monza]]) estis itala poeto, humoristo kaj satiristo, kaj kirurgo laŭ profesio. Li verkis siajn  verkojn en la [[Lombarda lingvo|lombarda dialekto]]. == En Esperanto aperis == * '','' tradukita de [[Aĥilo Tellini]], aperis en <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajberti, Giovanni}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] hoji0mtveelpmdy81r6fyayx6nq9wv9 9347211 9347209 2026-04-04T12:49:44Z Sj1mor 12103 La Kato (Il gatto) 9347211 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Giovanni Lodovico Ambrogio RAJBERTI''' (naskiĝis la 18-an de aprilo 1805 en [[Milano]]  - mortis la 11-an de decembro 1861 en [[Monza]]) estis itala poeto, humoristo kaj satiristo, kaj kirurgo laŭ profesio. Li verkis siajn  verkojn en la [[Lombarda lingvo|lombarda dialekto]]. == En Esperanto aperis == * La Kato (''Il gatto''), tradukita de [[Aĥilo Tellini]], aperis en antaŭ 1911, 105 paĝoj, eldonita fare de [[Universala Esperantia Librejo]], en Ĝenevo. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rajberti, Giovanni}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] 1143lrpxlxvwgmsufxxku8r04eb9d8j 0 940692 9347280 2026-04-04T13:17:58Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Universitato de Feroaj Insuloj]] 9347280 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Universitato de Feroaj Insuloj]] dc9uxpcy4st0qgju0zuzx6gjw55scy5 1 940693 9347281 2026-04-04T13:18:11Z Sj1mor 12103 /* Alidirektilo */ nova sekcio 9347281 wikitext text/x-wiki == Alidirektilo == [[Universitato de Tórshavn]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:18, 4 apr. 2026 (UTC) n66p17ysumjmmmj2bomnc6wpw1qmzyo 1 940694 9347300 2026-04-04T13:27:50Z Sj1mor 12103 /* Universitato */ nova sekcio 9347300 wikitext text/x-wiki == Universitato == "Reinhard Krüger, profesoro pri [[Latinida lingvaro]] ĉe la universitato de [[Stokardo]], malkovris pli ol cent verkistoj (79 el kiuj konitaj laŭnome) de la malfrua antikva epoko ĝis [[1492]], ĉiuj konvinkaj ke la tero estas sfereca. <ref>Reinhard Krüger, ''Materialien und Dokumente zur mittelalterlichen Erdkugeltheorie von der Spätantike bis zur Kolumbusfahrt (1492)'' [http://www.uni-stuttgart.de/lettres/krueger/forschungsvorhaben_erdkugeltheorie_biblio.html]</ref> . [[Universitato de Stutgarto]], ĉu ne? mi sekvis la referencon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:27, 4 apr. 2026 (UTC) bkfwplyymz90klq6hauh7uk67lrpdxh 9347705 9347300 2026-04-05T04:04:26Z Arbarulo 135469 9347705 wikitext text/x-wiki == Universi--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:04, 5 apr. 2026 (UTC)tato == "Reinhard Krüger, profesoro pri [[Latinida lingvaro]] ĉe la universitato de [[Stokardo]], malkovris pli ol cent verkistoj (79 el kiuj konitaj laŭnome) de la malfrua antikva epoko ĝis [[1492]], ĉiuj konvinkaj ke la tero estas sfereca. <ref>Reinhard Krüger, ''Materialien und Dokumente zur mittelalterlichen Erdkugeltheorie von der Spätantike bis zur Kolumbusfahrt (1492)'' [http://www.uni-stuttgart.de/lettres/krueger/forschungsvorhaben_erdkugeltheorie_biblio.html]</ref> . [[Universitato de Stutgarto]], ĉu ne? mi sekvis la referencon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:27, 4 apr. 2026 (UTC) :Jes. Ŝajne la redaktinto malzorge esperantigis la italan nomon ''Stoccarda''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:04, 5 apr. 2026 (UTC) ri6e37eztxp043w0uivgiv1zmno3kh0 0 940695 9347401 2026-04-04T15:26:52Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:hu:Special:Redirect/revision/28537799|Nagy János István]]" 9347401 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] b2b64g5g49qmojiae8lgfffuq3ouloo 9347402 9347401 2026-04-04T15:28:30Z Sj1mor 12103 9347402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''István János Nagy''' (naskiĝis la [[5-a de novembro|5-an de novembro]] [[1967]] en [[Budapeŝto]]) [[Esperantistoj|estas esperantisto]], merkata ekonomikisto kaj ekonomia inĝeniero. Li estis la ekonomia vicprezidanto kaj funkcia direktoro de [[Hungaria Esperanto-Asocio|Hungara Esperanto-Asocio]] (MESZ) (2009-2023). <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagy, János István}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] juvw4ph83qvtetwrtv5brmxwtjj8zdi 0 940696 9347404 2026-04-04T15:31:50Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1346854559|Gene Keyes]]" 9347404 wikitext text/x-wiki * ''The Me Clone, La Mi-Klono'' - mem-eldonita romano en la angla kaj esperanto flank-al-flanke, 220 paĝoj, 1988 * [http://www.genekeyes.com/ Retejo de Gene Keyes] * [http://www.genekeyes.com/MENUS/GK-map-index.html Mondmapo de Cahill-Keyes kaj rimedo de BJS Cahill] : artikoloj kaj rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Strategic-Nonviolence.html Monda Politiko kaj Strategia Senperforto] : Artikoloj kaj paperoj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Esperanto-GK.html Dua Lingvo de la Mondo, Esperanto] : Rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/CHET/Chet-1.html#Suppose Supozu ke ili faris militon kaj neniu venis], Charlotte Keyes, McCall's Magazine oktobro 1966 * [https://www.youtube.com/watch?v=3WjEXGm5hx4 Polaris Action] - dekunu-minuta dokumenta filmo [[Kategorio:Kanadaj kartografoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] p71bbz7sn05f2ruymi4wtknnpjl3bb8 9347406 9347404 2026-04-04T15:39:57Z Sj1mor 12103 9347406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gene KEYES''' (naskiĝis la 24-an de oktobro 1941– mortis la 24-an de majo 2025<ref>{{Cite web|title=Gene Scott Keyes|url=http://www.whitefamilyfuneralhome.com/obituaries/185857|access-date=2026-03-22|website=White Family Funeral Home}}</ref>) estis usona aktivisto, kartografo, instruisto pri politiko kaj esperantisto. Li estis konata pro sia subteno al [[Esperanto]] kiel internacia [[dua lingvo]]. Li atingis konsiderindan atenton pro sia aktivismo [[Protestoj kontraŭ milito en Vjetnamio|kontraŭ la Vjetnama milito]]. <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.quotecounterquote.com/2011/12/suppose-they-gave-war-and-nobody-came.html|title=Suppose They Gave a War and Nobody Came|last=Deis|first=Robert|date=Oct 27, 2015|website=Quote/Counterquote|publisher=Subtropic Productions LLC}}</ref><ref name=":9">{{Cite book|title=The Quote Verifier: Who Said What, Where, and When|last=Keyes|first=Ralph|publisher=St. Martin's Griffin|year=2006|isbn=978-0312340049|pages=[https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye/page/239 239]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye/page/239}}</ref> La slogano ankaŭ fariĝis la bazo de la filmo ''Suppose They Gave a War and Nobody Came'' (Supozu ke ili militis kaj neniu venis). Lia kartografia laboro gajnis premiojn. == Lia rilato al Esperanto == * Li redaktis kaj skribis [[Antaŭparolo|antaŭparolon]] por la angla eldono de ''Dr. Esperanto's International Language'' (la [[Unua Libro]] de [[L. L. Zamenhof]] el 1887, tradukita en 1889 de [[Richard Geoghegan|R. H. Geoghegan]]). Ĉi tiu versio aperis en 2000 kaj poste rete en 2006. * Sur sia retejo (genekeyes.com) li havas apartan sekcion kun ''Esperanto-aĵoj'' kiujn li verkis, tradukis aŭ produktis, inkluzive de poemoj, tradukoj kaj aliaj tekstoj. * Li kaj lia edzino uzis Esperanton en ĉiutaga vivo (ekz. "Bonan nokton, kaj ĝis, kaj kis'") kaj partoprenis esperantistajn kongresojn en Eŭropo. * Li mem sin nomis "Esperanto verkisto" (verkisto/tradukisto) krom siaj aliaj interesoj kiel pacaktivado kaj la Cahill-Keyes mondmapo. Keyes vidis Esperanton kiel praktikan solvon por [[internacia komunikado]], kaj li aktivis por ĝi dum multaj jaroj. == Eldonaĵoj == * ''The Me Clone, La Mi-Klono'' - mem-eldonita romano en la angla kaj esperanto flank-al-flanke, 220 paĝoj, 1988 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.genekeyes.com/ Retejo de Gene Keyes] * [http://www.genekeyes.com/MENUS/GK-map-index.html Mondmapo de Cahill-Keyes kaj rimedo de BJS Cahill] : artikoloj kaj rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Strategic-Nonviolence.html Monda Politiko kaj Strategia Senperforto] : Artikoloj kaj paperoj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Esperanto-GK.html Dua Lingvo de la Mondo, Esperanto] : Rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/CHET/Chet-1.html#Suppose Supozu ke ili faris militon kaj neniu venis], Charlotte Keyes, McCall's Magazine oktobro 1966 * [https://www.youtube.com/watch?v=3WjEXGm5hx4 Polaris Action] - dekunu-minuta dokumenta filmo {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keys, Gene}} [[Kategorio:Kanadaj kartografoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] j9xvepysnp08hvo4vuisiefkfttbaky 9347409 9347406 2026-04-04T15:42:03Z Sj1mor 12103 9347409 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gene KEYES''' (naskiĝis la 24-an de oktobro 1941– mortis la 24-an de majo 2025<ref>{{Cite web|title=Gene Scott Keyes|url=http://www.whitefamilyfuneralhome.com/obituaries/185857|access-date=2026-03-22|website=White Family Funeral Home}}</ref>) estis usona aktivisto, kartografo, instruisto pri politiko kaj esperantisto. Li estis konata pro sia subteno al [[Esperanto]] kiel internacia [[dua lingvo]]. Li atingis konsiderindan atenton pro sia aktivismo [[Protestoj kontraŭ milito en Vjetnamio|kontraŭ la Vjetnama milito]]. <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.quotecounterquote.com/2011/12/suppose-they-gave-war-and-nobody-came.html|title=Suppose They Gave a War and Nobody Came|last=Deis|first=Robert|date=Oct 27, 2015|website=Quote/Counterquote|publisher=Subtropic Productions LLC}}</ref><ref name=":9">{{Cite book|title=The Quote Verifier: Who Said What, Where, and When|last=Keyes|first=Ralph|publisher=St. Martin's Griffin|year=2006|isbn=978-0312340049|pages=[https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye/page/239 239]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye/page/239}}</ref> La slogano ankaŭ fariĝis la bazo de la filmo ''Suppose They Gave a War and Nobody Came'' (Supozu ke ili militis kaj neniu venis). Lia kartografia laboro gajnis premiojn. == Lia rilato al Esperanto == * Li redaktis kaj skribis [[Antaŭparolo|antaŭparolon]] por la angla eldono de ''Dr. Esperanto's International Language'' (la [[Unua Libro]] de [[L. L. Zamenhof]] el 1887, tradukita en 1889 de [[Richard Geoghegan|R. H. Geoghegan]]). Ĉi tiu versio aperis en 2000 kaj poste rete en 2006. * Sur sia retejo (genekeyes.com) li havas apartan sekcion kun ''Esperanto-aĵoj'' kiujn li verkis, tradukis aŭ produktis, inkluzive de poemoj, tradukoj kaj aliaj tekstoj. * Li kaj lia edzino uzis Esperanton en ĉiutaga vivo (ekz. "Bonan nokton, kaj ĝis, kaj kis'") kaj partoprenis esperantistajn kongresojn en Eŭropo. * Li mem sin nomis "Esperanto verkisto" (verkisto/tradukisto) krom siaj aliaj interesoj kiel pacaktivado kaj la Cahill-Keyes mondmapo. Keyes vidis Esperanton kiel praktikan solvon por [[internacia komunikado]], kaj li aktivis por ĝi dum multaj jaroj. == Eldonaĵoj == * ''The Me Clone, La Mi-Klono'' - mem-eldonita romano en la angla kaj esperanto flank-al-flanke, 220 paĝoj, 1988 * [http://www.genekeyes.com/Yuletide-Carols.html Yuletide Carols / Jula Karolaro] kompilataj de Gene Keyes. Dekunu simplaj partituroj &#x11D;is nun, inkluzive nova kaj angla kaj esperanta traduko: [http://www.genekeyes.com/Canticle.html Cantique de Noël / Canticle Noel / Kantik' de Noel'/ (O Holy Night).] Anka&#x16D; [http://www.genekeyes.com/Wenceslas.html Vencelas la Bona Re&#x11D;'], [http://www.genekeyes.com/Coventry.html Koventria Karolo], [http://www.genekeyes.com/Hark.html Aŭdu! Kantas Angel-ĥor’], [http://www.genekeyes.com/Down-in-Yon-Forest.html Tien Arbaren], [http://genekeyes.com/FRIENDLY/friendly.html L'Amikaj Bestoj], [http://www.genekeyes.com/12-DAYS/12-days-of-Christmas.html La Dek Du Tagoj de Kristnasko], [http://www.genekeyes.com/Souling/Souling.html <nowiki>La Animanta Kanto [Anim-Kuk']</nowiki>], [http://www.genekeyes.com/RIU/Riu.html Riu Riu Chiu], [http://www.genekeyes.com/OTR/OTR.html Trans la Riveron kaj Tra l'Arbar'], [http://www.genekeyes.com/ECHO-CAROL/Echo.html Eĥo-Karolo]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.genekeyes.com/ Retejo de Gene Keyes] * [http://www.genekeyes.com/MENUS/GK-map-index.html Mondmapo de Cahill-Keyes kaj rimedo de BJS Cahill] : artikoloj kaj rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Strategic-Nonviolence.html Monda Politiko kaj Strategia Senperforto] : Artikoloj kaj paperoj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Esperanto-GK.html Dua Lingvo de la Mondo, Esperanto] : Rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/CHET/Chet-1.html#Suppose Supozu ke ili faris militon kaj neniu venis], Charlotte Keyes, McCall's Magazine oktobro 1966 * [https://www.youtube.com/watch?v=3WjEXGm5hx4 Polaris Action] - dekunu-minuta dokumenta filmo {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keys, Gene}} [[Kategorio:Kanadaj kartografoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] t01dqs0ai9wkr423w3e61mkgcxzll03 9347411 9347409 2026-04-04T15:48:29Z Sj1mor 12103 9347411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gene KEYES''' (naskiĝis la 24-an de oktobro 1941– mortis la 24-an de majo 2025<ref>{{Cite web|title=Gene Scott Keyes|url=http://www.whitefamilyfuneralhome.com/obituaries/185857|access-date=2026-03-22|website=White Family Funeral Home}}</ref>) estis usona aktivisto, kartografo, instruisto pri politiko kaj esperantisto. Li estis konata pro sia subteno al [[Esperanto]] kiel internacia [[dua lingvo]]. Li atingis konsiderindan atenton pro sia aktivismo [[Protestoj kontraŭ milito en Vjetnamio|kontraŭ la Vjetnama milito]]. <ref name=":8">{{Cite web|url=http://www.quotecounterquote.com/2011/12/suppose-they-gave-war-and-nobody-came.html|title=Suppose They Gave a War and Nobody Came|last=Deis|first=Robert|date=Oct 27, 2015|website=Quote/Counterquote|publisher=Subtropic Productions LLC}}</ref><ref name=":9">{{Cite book|title=The Quote Verifier: Who Said What, Where, and When|last=Keyes|first=Ralph|publisher=St. Martin's Griffin|year=2006|isbn=978-0312340049|pages=[https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye/page/239 239]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye/page/239}}</ref> La slogano ankaŭ fariĝis la bazo de la filmo ''Suppose They Gave a War and Nobody Came'' (Supozu ke ili militis kaj neniu venis). Lia kartografia laboro gajnis premiojn. == Lia rilato al Esperanto == * Li redaktis kaj skribis [[Antaŭparolo|antaŭparolon]] por la angla eldono de ''Dr. Esperanto's International Language'' (la [[Unua Libro]] de [[L. L. Zamenhof]] el 1887, tradukita en 1889 de [[Richard Geoghegan|R. H. Geoghegan]]). Ĉi tiu versio aperis en 2000 kaj poste rete en 2006. * Sur sia retejo (genekeyes.com) li havas apartan sekcion kun ''Esperanto-aĵoj'' kiujn li verkis, tradukis aŭ produktis, inkluzive de poemoj, tradukoj kaj aliaj tekstoj. * Li kaj lia edzino uzis Esperanton en ĉiutaga vivo (ekz. "Bonan nokton, kaj ĝis, kaj kis'") kaj partoprenis esperantistajn kongresojn en Eŭropo. * Li mem sin nomis "Esperanto verkisto" (verkisto/tradukisto) krom siaj aliaj interesoj kiel pacaktivado kaj la Cahill-Keyes mondmapo. Keyes vidis Esperanton kiel praktikan solvon por [[internacia komunikado]], kaj li aktivis por ĝi dum multaj jaroj. == La mondmapa projekcio == La '''Cahill-Keyes mondmapo''' estas speciala poliedra (plurfaca) mapoprojekcio, kiun Gene Keyes proponis en 1975. Ĝi estas rafinado de la pli frua “papilia” mapo de Bernard J. S. Cahill el 1909. Bernard Cahill kreis la originalan okantaranĝan “papilian” mapon en 1909. Gene Keyes, pasia kartografo kaj esperantisto, rafinis ĝin en 1975, kreante la Cahill–Keyes projekcion. Li kaj lia partnero Mary Jo Graça ciferecigis ĝin, kaj aliaj kunlaborantoj (kiel Duncan Webb) produktis belajn politikajn kaj fizikajn versiojn. === Ĉefaj trajtoj === * Ĝi konsistas el 8 okantoj (triangulaj sektoroj), aranĝitaj en simetria “papilia” aŭ M-forma profilo. * Ĉiu okanto estas ekvilatera triangulo kun flanklongo ĉirkaŭ 10 000 km (laŭskale). * Ĝi minimigas distordon kompare kun [[globo]], konservas [[Proporcio|proporciojn]] de “geoceloj” (1° kaj 5° kvadratoj estas proporciaj), kaj havas facile kompreneblan orientiĝon. * La mapo aspektas pli naturaspekta ol tradiciaj projekcioj kiel ''Mercator'', kiu forte distordas polusajn regionojn. Ĝi celas esti pli bona ilo por kompreni la mondon kiel tuton, sen misgvidaj grandecaj aŭ formaj eraroj. Keyes laboris dum jardekoj por perfektigi ĝin, inkluzive de detalaj kalkuloj, ciferecaj versioj kaj grandskalaj “Megamapoj”. == Eldonaĵoj == * ''The Me Clone, La Mi-Klono'' - mem-eldonita romano en la angla kaj esperanto flank-al-flanke, 220 paĝoj, 1988 * [http://www.genekeyes.com/Yuletide-Carols.html Yuletide Carols / Jula Karolaro] kompilataj de Gene Keyes. Dekunu simplaj partituroj &#x11D;is nun, inkluzive nova kaj angla kaj esperanta traduko: [http://www.genekeyes.com/Canticle.html Cantique de Noël / Canticle Noel / Kantik' de Noel'/ (O Holy Night).] Anka&#x16D; [http://www.genekeyes.com/Wenceslas.html Vencelas la Bona Re&#x11D;'], [http://www.genekeyes.com/Coventry.html Koventria Karolo], [http://www.genekeyes.com/Hark.html Aŭdu! Kantas Angel-ĥor’], [http://www.genekeyes.com/Down-in-Yon-Forest.html Tien Arbaren], [http://genekeyes.com/FRIENDLY/friendly.html L'Amikaj Bestoj], [http://www.genekeyes.com/12-DAYS/12-days-of-Christmas.html La Dek Du Tagoj de Kristnasko], [http://www.genekeyes.com/Souling/Souling.html <nowiki>La Animanta Kanto [Anim-Kuk']</nowiki>], [http://www.genekeyes.com/RIU/Riu.html Riu Riu Chiu], [http://www.genekeyes.com/OTR/OTR.html Trans la Riveron kaj Tra l'Arbar'], [http://www.genekeyes.com/ECHO-CAROL/Echo.html Eĥo-Karolo]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.genekeyes.com/ Retejo de Gene Keyes] * [http://www.genekeyes.com/MENUS/GK-map-index.html Mondmapo de Cahill-Keyes kaj rimedo de BJS Cahill] : artikoloj kaj rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Strategic-Nonviolence.html Monda Politiko kaj Strategia Senperforto] : Artikoloj kaj paperoj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/MENUS/Esperanto-GK.html Dua Lingvo de la Mondo, Esperanto] : Rimedoj kompilitaj de Gene Keyes * [http://www.genekeyes.com/CHET/Chet-1.html#Suppose Supozu ke ili faris militon kaj neniu venis], Charlotte Keyes, McCall's Magazine oktobro 1966 * [https://www.youtube.com/watch?v=3WjEXGm5hx4 Polaris Action] - dekunu-minuta dokumenta filmo {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keys, Gene}} [[Kategorio:Kanadaj kartografoj]] [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] e779cur89u6jieyi2k26u83fmauyi6h 0 940697 9347413 2026-04-04T15:55:01Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Grażyna Maszczyńska-Góra''' (1947–2015) estis pola esperantisto, pedagogo, poeto kaj redaktisto el Krakovo. Ŝi estis aktiva membro de la esperantista movado en Pollando, precipe en [[Krakovo]], kaj kontribuis al literaturo por infanoj kaj junuloj en Esperanto. === Ŝia rilato al Esperanto === * Ŝi prezidis la Esperanto-Klubon de [[UNESCO]] en Krakovo kaj estis aktiva en aliaj lokaj grupoj, inkluzive de klubo por veteranaj esperantisto..." 9347413 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Grażyna Maszczyńska-Góra''' (1947–2015) estis pola esperantisto, pedagogo, poeto kaj redaktisto el Krakovo. Ŝi estis aktiva membro de la esperantista movado en Pollando, precipe en [[Krakovo]], kaj kontribuis al literaturo por infanoj kaj junuloj en Esperanto. === Ŝia rilato al Esperanto === * Ŝi prezidis la Esperanto-Klubon de [[UNESCO]] en Krakovo kaj estis aktiva en aliaj lokaj grupoj, inkluzive de klubo por veteranaj esperantistoj. * Ŝi kompilis kaj redaktis plurajn antologiojn de poezio kaj prozo de infanoj kaj junuloj, kun tradukoj al Esperanto (ofte far [[Lidia Ligęza]]). Ekzemploj: ** ''La vojo al revoj'' (antologio de lernanta poezio pole, france kaj esperante, 1993). ** ''Insulo de la milo da ridetoj'' (fabeloj de junaj aŭtoroj, tradukitaj al Esperanto). ** ''Krakovo en suno, nebulo kaj poezio / Krakovo legende kaj poezie ĉirkaŭblovita'' (ŝiaj propraj verkoj tradukitaj al Esperanto). * Ŝi partoprenis internaciajn esperantistajn kaj pedagogiajn aranĝojn (ekz. UK en [[Gotenburgo]], RIDEF-kongresoj) kaj verkis raportojn pri ili. * Ŝia laboro ofte temis pri pedagogio, [[Freinet]]-metodo kaj kreado de infanoj, kiun ŝi ligis kun Esperanto kiel ilo por internacia komunikado kaj [[kultura interŝanĝo]]. Ŝi forpasis en 2015 je aĝo de 68 jaroj. En nekrologoj ŝi estas memorata kiel aktiva esperantisto kaj metodikistino de pola lingvo. Ŝiaj libroj aperis ĉe eldonejo [[Espero (eldonejo)|Espero]] kaj troviĝas en katalogo de UEA. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maszczyńska-Góra, Grażyna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] iin7nokr1awt7zfgyb1b1rk5joycwn0 9347414 9347413 2026-04-04T15:56:47Z Sj1mor 12103 9347414 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Grażyna Maszczyńska-Góra''' (1947–2015) estis pola esperantisto, pedagogo, poeto kaj redaktisto el Krakovo. Ŝi estis aktiva membro de la esperantista movado en Pollando, precipe en [[Krakovo]], kaj kontribuis al literaturo por infanoj kaj junuloj en Esperanto. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi prezidis la Esperanto-Klubon de [[UNESCO]] en Krakovo kaj estis aktiva en aliaj lokaj grupoj, inkluzive de klubo por veteranaj esperantistoj. * Ŝi kompilis kaj redaktis plurajn antologiojn de poezio kaj prozo de infanoj kaj junuloj, kun tradukoj al Esperanto (ofte far [[Lidia Ligęza]]). Ekzemploj: ** ''La vojo al revoj'' (antologio de lernanta poezio pole, france kaj esperante, 1993). ** ''Insulo de la milo da ridetoj'' (fabeloj de junaj aŭtoroj, tradukitaj al Esperanto). ** ''Krakovo en suno, nebulo kaj poezio / Krakovo legende kaj poezie ĉirkaŭblovita'' (ŝiaj propraj verkoj tradukitaj al Esperanto). * Ŝi partoprenis internaciajn esperantistajn kaj pedagogiajn aranĝojn (ekz. [[88-a UK]] en [[Gotenburgo]], RIDEF-kongresoj) kaj verkis raportojn pri ili. * Ŝia laboro ofte temis pri pedagogio, [[Freinet]]-metodo kaj kreado de infanoj, kiun ŝi ligis kun Esperanto kiel ilo por internacia komunikado kaj [[kultura interŝanĝo]]. Ŝi forpasis en 2015 je aĝo de 68 jaroj. En nekrologoj ŝi estas memorata kiel aktiva esperantisto kaj metodikistino de pola lingvo. Ŝiaj libroj aperis ĉe eldonejo [[Espero (eldonejo)|Espero]] kaj troviĝas en katalogo de UEA. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maszczyńska-Góra, Grażyna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] pau7uohs84fz7e40ff563hplxw8fxfw 9347695 9347414 2026-04-05T03:51:04Z Arbarulo 135469 9347695 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = aprilo 2026komento=Eble nekontrolita AI-aĵo}} {{Informkesto homo}} '''Grażyna Maszczyńska-Góra''' (1947–2015) estis pola esperantisto, pedagogo, poeto kaj redaktisto el Krakovo. Ŝi estis aktiva membro de la esperantista movado en Pollando, precipe en [[Krakovo]], kaj kontribuis al literaturo por infanoj kaj junuloj en Esperanto. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi prezidis la Esperanto-Klubon de [[UNESCO]] en Krakovo kaj estis aktiva en aliaj lokaj grupoj, inkluzive de klubo por veteranaj esperantistoj. * Ŝi kompilis kaj redaktis plurajn antologiojn de poezio kaj prozo de infanoj kaj junuloj, kun tradukoj al Esperanto (ofte far [[Lidia Ligęza]]). Ekzemploj: ** ''La vojo al revoj'' (antologio de lernanta poezio pole, france kaj esperante, 1993). ** ''Insulo de la milo da ridetoj'' (fabeloj de junaj aŭtoroj, tradukitaj al Esperanto). ** ''Krakovo en suno, nebulo kaj poezio / Krakovo legende kaj poezie ĉirkaŭblovita'' (ŝiaj propraj verkoj tradukitaj al Esperanto). * Ŝi partoprenis internaciajn esperantistajn kaj pedagogiajn aranĝojn (ekz. [[88-a UK]] en [[Gotenburgo]], RIDEF-kongresoj) kaj verkis raportojn pri ili. * Ŝia laboro ofte temis pri pedagogio, [[Freinet]]-metodo kaj kreado de infanoj, kiun ŝi ligis kun Esperanto kiel ilo por internacia komunikado kaj [[kultura interŝanĝo]]. Ŝi forpasis en 2015 je aĝo de 68 jaroj. En nekrologoj ŝi estas memorata kiel aktiva esperantisto kaj metodikistino de pola lingvo. Ŝiaj libroj aperis ĉe eldonejo [[Espero (eldonejo)|Espero]] kaj troviĝas en katalogo de UEA. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maszczyńska-Góra, Grażyna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] 6k463te6yocdci0jnt08ceg9cg23bvs 9347696 9347695 2026-04-05T03:51:39Z Arbarulo 135469 9347696 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = aprilo 2026|komento=Eble nekontrolita AI-aĵo}} {{Informkesto homo}} '''Grażyna Maszczyńska-Góra''' (1947–2015) estis pola esperantisto, pedagogo, poeto kaj redaktisto el Krakovo. Ŝi estis aktiva membro de la esperantista movado en Pollando, precipe en [[Krakovo]], kaj kontribuis al literaturo por infanoj kaj junuloj en Esperanto. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi prezidis la Esperanto-Klubon de [[UNESCO]] en Krakovo kaj estis aktiva en aliaj lokaj grupoj, inkluzive de klubo por veteranaj esperantistoj. * Ŝi kompilis kaj redaktis plurajn antologiojn de poezio kaj prozo de infanoj kaj junuloj, kun tradukoj al Esperanto (ofte far [[Lidia Ligęza]]). Ekzemploj: ** ''La vojo al revoj'' (antologio de lernanta poezio pole, france kaj esperante, 1993). ** ''Insulo de la milo da ridetoj'' (fabeloj de junaj aŭtoroj, tradukitaj al Esperanto). ** ''Krakovo en suno, nebulo kaj poezio / Krakovo legende kaj poezie ĉirkaŭblovita'' (ŝiaj propraj verkoj tradukitaj al Esperanto). * Ŝi partoprenis internaciajn esperantistajn kaj pedagogiajn aranĝojn (ekz. [[88-a UK]] en [[Gotenburgo]], RIDEF-kongresoj) kaj verkis raportojn pri ili. * Ŝia laboro ofte temis pri pedagogio, [[Freinet]]-metodo kaj kreado de infanoj, kiun ŝi ligis kun Esperanto kiel ilo por internacia komunikado kaj [[kultura interŝanĝo]]. Ŝi forpasis en 2015 je aĝo de 68 jaroj. En nekrologoj ŝi estas memorata kiel aktiva esperantisto kaj metodikistino de pola lingvo. Ŝiaj libroj aperis ĉe eldonejo [[Espero (eldonejo)|Espero]] kaj troviĝas en katalogo de UEA. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maszczyńska-Góra, Grażyna}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] ccviwthf4mb5ce49cir0gynffqamxn0 0 940698 9347417 2026-04-04T16:07:19Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Nick NICHOLAS''' (aŭ Nick S. Nicholas) estas aŭstralia lingvisto, komputikisto kaj verkisto el [[Melburno]], konata en la esperantista komunumo pro siaj literaturaj kontribuaĵoj kaj frua aktivado. Li havas doktoran titolon en lingvistiko (kun fokuso sur la [[moderna greka]]) kaj laboris kiel esploristo ĉe ''Thesaurus Linguae Graecae''. Li ankaŭ estas fama pro siaj laboroj pri aliaj planlingvoj kiel [[Lojban]] kaj la Klingona lingvo|kli..." 9347417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nick NICHOLAS''' (aŭ Nick S. Nicholas) estas aŭstralia lingvisto, komputikisto kaj verkisto el [[Melburno]], konata en la esperantista komunumo pro siaj literaturaj kontribuaĵoj kaj frua aktivado. Li havas doktoran titolon en lingvistiko (kun fokuso sur la [[moderna greka]]) kaj laboris kiel esploristo ĉe ''Thesaurus Linguae Graecae''. Li ankaŭ estas fama pro siaj laboroj pri aliaj planlingvoj kiel [[Lojban]] kaj la [[Klingona lingvo|klingona]]. == Lia rilato al Esperanto == * En sia juneco li estis sekretario de la [[Aŭstria Esperanto-Junularo|Aŭstralia Esperanto-Junularo]] * Li verkis originalan poezion en Esperanto: la kolekto ''Najlonkorda Liro'' (poemoj el 1987–1991), havebla kiel PDF sur lia retejo. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 73 paĝojn da poemoj. * Li tradukis el Esperanto, ekzemple poezion de [[Kálmán Kalocsay]] (kiel “In a Bitter Hour”) al la angla, kaj ankaŭ tradukis al Lojban el Esperanto. * Li aktive diskutis pri Esperanto en retejoj kaj forumejoj (ekz. [[Quora]], [[Stack Exchange]]), analizante ĝiajn fortojn kaj malfortojn el lingvistika vidpunkto. * Lia persona retejo (opoudjis.net) enhavas apartan paĝon pri Esperanto kun ligiloj al siaj verkoj. Nicholas estas tipa ekzemplo de poliglota lingvisto, kiu uzis Esperanton kiel kreivan kaj komunikan ilon kune kun siaj interesoj pri la greka, planlingvoj kaj komputado. Li daŭre estas aktiva en lingvistikaj diskutoj, kvankam lia plej intensa periodo kun Esperanto estis en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. Por legi lian poezion: vizitu [opoudjis.net/Play/esp.html](http://www.opoudjis.net/Play/esp.html) kaj elŝutu la PDF-on de *Najlonkorda Liro*. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nicholas, Nick}} [[Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj]] rirq5u84jwb79sc7uizzrpho3o0nqal 9347418 9347417 2026-04-04T16:09:23Z Sj1mor 12103 9347418 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nick NICHOLAS''' (aŭ Nick S. Nicholas) estas aŭstralia lingvisto, komputikisto kaj verkisto el [[Melburno]], konata en la esperantista komunumo pro siaj literaturaj kontribuaĵoj kaj frua aktivado. Li havas doktoran titolon en lingvistiko (kun fokuso sur la [[moderna greka]]) kaj laboris kiel esploristo ĉe ''Thesaurus Linguae Graecae''. Li ankaŭ estas fama pro siaj laboroj pri aliaj planlingvoj kiel [[Lojban]] kaj la [[Klingona lingvo|klingona]]. == Lia rilato al Esperanto == * En sia juneco li estis sekretario de la [[Aŭstria Esperanto-Junularo|Aŭstralia Esperanto-Junularo]] * Li verkis originalan poezion en Esperanto: la kolekto ''Najlonkorda Liro'' (poemoj el 1987–1991), havebla kiel PDF sur lia retejo. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 73 paĝojn da poemoj. * Li tradukis el Esperanto, ekzemple poezion de [[Kálmán Kalocsay]] (kiel “In a Bitter Hour”) al la angla, kaj ankaŭ tradukis al Lojban el Esperanto. * Li aktive diskutis pri Esperanto en retejoj kaj forumejoj (ekz. [[Quora]], [[Stack Exchange]]), analizante ĝiajn fortojn kaj malfortojn el lingvistika vidpunkto. * Lia persona retejo (opoudjis.net) enhavas apartan paĝon pri Esperanto kun ligiloj al siaj verkoj. Nicholas estas tipa ekzemplo de poliglota lingvisto, kiu uzis Esperanton kiel kreivan kaj komunikan ilon kune kun siaj interesoj pri la greka, planlingvoj kaj komputado. Li daŭre estas aktiva en lingvistikaj diskutoj, kvankam lia plej intensa periodo kun Esperanto estis en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. == Eksteraj ligiloj == Por legi lian poezion: vizitu http://www.opoudjis.net/Play/esp.html kaj elŝutu la PDF-on de ''Najlonkorda Liro''. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nicholas, Nick}} [[Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj]] gsmyukvt7dne1i2zjhxz8adorbi7bm8 9347422 9347418 2026-04-04T16:14:01Z Sj1mor 12103 9347422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nick NICHOLAS''' (aŭ Nick S. Nicholas) estas aŭstralia lingvisto, komputikisto kaj verkisto el [[Melburno]], konata en la esperantista komunumo pro siaj literaturaj kontribuaĵoj kaj frua aktivado. Li havas doktoran titolon en lingvistiko (kun fokuso sur la [[moderna greka]]) kaj laboris kiel esploristo ĉe ''Thesaurus Linguae Graecae''. Li ankaŭ estas fama pro siaj laboroj pri aliaj planlingvoj kiel [[Lojban]] kaj la [[Klingona lingvo|klingona]]. == Lia rilato al Esperanto == * En sia juneco li estis sekretario de la [[Aŭstria Esperanto-Junularo|Aŭstralia Esperanto-Junularo]] * Li verkis originalan poezion en Esperanto: la kolekto ''Najlonkorda Liro'' (poemoj el 1987–1991), havebla kiel PDF sur lia retejo. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 73 paĝojn da poemoj. * Li tradukis el Esperanto, ekzemple poezion de [[Kálmán Kalocsay]] (kiel “In a Bitter Hour”) al la angla, kaj ankaŭ tradukis al Lojban el Esperanto. * Li aktive diskutis pri Esperanto en retejoj kaj forumejoj (ekz. [[Quora]], [[Stack Exchange]]), analizante ĝiajn fortojn kaj malfortojn el lingvistika vidpunkto. * Lia persona retejo (opoudjis.net) enhavas apartan paĝon pri Esperanto kun ligiloj al siaj verkoj. Nicholas estas tipa ekzemplo de poliglota lingvisto, kiu uzis Esperanton kiel kreivan kaj komunikan ilon kune kun siaj interesoj pri la greka, planlingvoj kaj komputado. Li daŭre estas aktiva en lingvistikaj diskutoj, kvankam lia plej intensa periodo kun Esperanto estis en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. == Eldonaĵoj == * [[BA18]] : <nowiki>''</nowiki>Greka balo<nowiki>''</nowiki>. * ''The Klingon Hamlet'' (''La Klingonlingva Hamlet''), la klingonlingva traduko de la plej fama verkaĵo de [[Ŝekspiro]], tradukita de li kaj Andrew Strader kaj subtenita de la [[Klingonlingva Instituto]] (KLI). * [http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/lojbanbrochure/lessons/book1.html Loĵbano por komencantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515223701/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/lojbanbrochure/lessons/book1.html|date=2013-05-15}} de Robin Turner kaj Nick Nicholas == Eksteraj ligiloj == Por legi lian poezion: vizitu http://www.opoudjis.net/Play/esp.html kaj elŝutu la PDF-on de ''Najlonkorda Liro''. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nicholas, Nick}} [[Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj]] ezhkgbkkbk35d4dm839b1fedh0ltq2e 0 940699 9347424 2026-04-04T16:19:38Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Sébastien GARANT''' (nask. 1967) estas kanada (kebeka) verkisto, poeto, belartisto kaj esperantisto. Li verkas en Esperanto, franca kaj angla, kaj interesiĝas pri astronomio, ornitologio, arto kaj spiriteco. Li estas ankaŭ kvakero. == Lia rilato al Esperanto == * En 2010 li eldonis sian unuan (kaj ĝis nun ĉefan) verkaĵon en Esperanto: '''Poemoj pri diversaj universoj''' (97 paĝoj, memeldone en Kebeko, havebla ĉe UEA-katalogo kaj Blur..." 9347424 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sébastien GARANT''' (nask. 1967) estas kanada (kebeka) verkisto, poeto, belartisto kaj esperantisto. Li verkas en Esperanto, franca kaj angla, kaj interesiĝas pri astronomio, ornitologio, arto kaj spiriteco. Li estas ankaŭ kvakero. == Lia rilato al Esperanto == * En 2010 li eldonis sian unuan (kaj ĝis nun ĉefan) verkaĵon en Esperanto: '''Poemoj pri diversaj universoj''' (97 paĝoj, memeldone en Kebeko, havebla ĉe UEA-katalogo kaj Blurb). Ĝi enhavas 45 originalajn poemojn, diversformajn kaj diverstemajn, akompanatajn de nigraj-blankaj ilustraĵoj de la aŭtoro mem. * La libro estas listigita en la katalogo de UEA kaj ricevis atenton en esperantaj gazetoj (ekz. recenzoj kaj mencioj en [[Literatura Foiro]] kaj [[La Ondo de Esperanto]]). Ĝi partoprenis en la konkurso “La Verko de la Jaro” (2011), kvankam ne gajnis. * Li aktive uzas Esperanton kune kun siaj aliaj lingvoj kaj interesoj, kiel videblas en sociaj retoj (ekz. Bluesky), kie li mencias astronomion, arton kaj Esperanton. Lia poezio ofte esploras universojn (laŭvorte kaj figure), kun arta kaj spirita dimensio. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Garant, Sébastien}} [[Kategorio:Kanadaj esperantistoj]] brnnp4s2mxjiozxifj7psfzwplj125r 0 940700 9347425 2026-04-04T16:23:55Z Claudius Deirus 176418 Kreante paĝon por la boatklubo de Linacre, remklubo en suda Anglio. 9347425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo=[[Dosiero:Oxford boathouse 9.jpg|300ra]] |bildopriskribo= La Boatdomo |emblemo= Linacre College Rowing Blade.svg |moto = |lando = [[Dosiero:Flag_of_Oxfordshire.svg|35px]] [[Oksfordio]], [[Anglio]] ([[Britio]]) |situo = Kembriĝo |establita = 1906 |gviadanto = |regiono-ISO = GB-CAM |situo sur mapo = Kembriĝo |situo sur mapo2= Centra Kembriĝo |zomo = 12 |retejo = }} La '''boatklubo de Linacre''' ([[angle]] ''Linacre Boat Club'') estas la [[remado|remklubo]] por la membroj de [[Linacre College|Linacre]] kaj [[Nuffield College|Nuffield]] kolegioj, [[Oksfordo|Oksfordo]], [[Anglio]].<ref>{{cite web|url=https://ourcs.co.uk/organisation/racing/ |title=b.Respective college |website=OURC |access-date=1a aprilo 2026}}</ref> Fondita en 1968, la klubo remas ambaŭ en "kvaroj" kaj en [[okopa remboato|"okoj"]]. Ekde 2022 la boatklubo organizas la 'Tamesis' Regatton, serion de flank-al-flankaj remkonkursoj por komencantoj. Ĉi tiuj konkursoj okazas fine de aŭtuno. La kluba [[boatdomo]] estas kundividata kun la kolegiaj boatkluboj de [[Lady Margaret Hall|Halo de Lordino Margareta]], [[Magdalen College|Magdalen]], kaj [[Kolegio Triunuo (Oksfordo)|Triunuo]]. Ĉi tiu boatdomo estas konstruita sur insulo en la [[rivero Tamizo]], kiu, en Oksfordo, nomiĝas '[[Izisa]]'. De tempo al tempo, la boatklubo uzas la [[konko|konkan]] ŝelon kiel sian simbolon. Inter la fondo de la kolegio en 2019 kaj la kreado de ĝia boatklubo en 2023, membroj de [[Reuben College|kolegio Reuben]] ankaŭ remis kun boatklubo de Linacre.<ref>{{cite web |title=Reflektoj pri remado ĉe Reuben College 2022-2023 |url=https://reuben.ox.ac.uk/article/reflections-rowing-reuben-college-2022-2023 |website=Reuben College |access-date=7a de oktobro 2025 |date=20a de septembro 2023}}</ref> Post tio ili disiĝis por formi la boatklubo de Reuben. == Vidu ankaŭ == *[[Linacre College|Kolegio Linacre]] *[[Universitato de Oksfordo]] *[[Remado]] == Notoj kaj Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Remado]] [[Kategorio:Universitato_de_Kembriĝo]] 2blztlu0asiacw0tw8g9qtetyf0r0h4 0 940701 9347426 2026-04-04T16:25:39Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Nikolao NEĈAJEV''' (nask. 1964) estas rusa esperantisto, poeto kaj aktivulo el [[Irkutsk]] ([[Siberio]]). Li apartenas al la post-sovetia generacio de esperantistoj en Rusio kaj estas konata pro siaj modestaj, sinceraj poemoj en Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton en 1990 kaj ekde tiam aktive partoprenas en la movado, precipe en regionaj aferoj de [[Uralo]] kaj [[Siberio]]. * Li komencis versi en Esperanto nur en..." 9347426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nikolao NEĈAJEV''' (nask. 1964) estas rusa esperantisto, poeto kaj aktivulo el [[Irkutsk]] ([[Siberio]]). Li apartenas al la post-sovetia generacio de esperantistoj en Rusio kaj estas konata pro siaj modestaj, sinceraj poemoj en Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton en 1990 kaj ekde tiam aktive partoprenas en la movado, precipe en regionaj aferoj de [[Uralo]] kaj [[Siberio]]. * Li komencis versi en Esperanto nur en 2007. Lia ĉefa verko estas la malgranda poemaro '''Karavelo''' (Irkutsk, 2012, 26 paĝoj, memeldonita). Ĝi enhavas simplajn, senpretendajn versaĵetojn pri vivo, naturo kaj persona sperto. Recenzoj priskribas ĝin kiel “senpretendan rimaĵaron”. * Li kontribuis poemojn, [[Krucvortenigmo|krucvortenigmojn]] kaj aliajn tekstojn al ruslingvaj esperantaj gazetoj kiel [[La Ondo de Esperanto]], [[Cerbe kaj Kore]], [[Komencanto (revuo)|Komencanto]] kaj aliaj. Ekzemple, poemoj kiel “Mi estas ŝipo”, “Tri tagoj de pentristo” aŭ “Latitudoj”. * Li partoprenis en lotumadoj, konkursoj kaj lokaj aranĝoj, ofte el Irkutsk. Liaj verkoj restas haveblaj en rusaj esperantaj cirkloj kaj rete (ekz. en arkivoj de *La Ondo* aŭ *REU*). <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Neĉajev, Nikolao}} [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] scv5goqna2z2247wv2t9fiw1bbeu5a0 0 940702 9347431 2026-04-04T16:33:48Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Zdravko Seleš''' (nask. 1962 en [[Đurđevac]], [[Kroatio]]) estas kroata verkisto, poeto, esejisto, instruisto kaj esperantisto. Li estas unu el la plej aktivaj esperantistaj aŭtoroj en Kroatio, kunligante nacian literaturon kun Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li estas membro de la Esperanto-klubo “Koko” en Đurđevac kaj aktiva en la Dokumenta Esperanto-Centro Kroatio. Li ofte partoprenas kroatajn esperantistajn kongresojn..." 9347431 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zdravko Seleš''' (nask. 1962 en [[Đurđevac]], [[Kroatio]]) estas kroata verkisto, poeto, esejisto, instruisto kaj esperantisto. Li estas unu el la plej aktivaj esperantistaj aŭtoroj en Kroatio, kunligante nacian literaturon kun Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li estas membro de la Esperanto-klubo “Koko” en Đurđevac kaj aktiva en la Dokumenta Esperanto-Centro Kroatio. Li ofte partoprenas kroatajn esperantistajn kongresojn kaj prezentas librojn. * Lia ĉefa esperanta verko estas la dulingva poezia libro '''Noktulo / Noćnik''' (Đurđevac, 1991), kiu enhavas originalajn poemojn en Esperanto kaj kroata. Ĝi estas unu el la malmultaj kroataj dulingvaj eldonaĵoj en la movado. * En 2012 aperis lia pli granda elekto '''''Snovi i sjene'' / ''Senje i tenje'' / Sonĝoj kaj ombroj''' — poemoj, prozo kaj eseoj en tri lingvoj (kroata, kajkava dialekto, Esperanto). * Li tradukis kaj helpis eldoni kroatajn verkojn en Esperanto, ekz. '''Priĉoj el davnina''' de [[Ivana Brlić-Mažuranić]] (2023, kun [[Josip Pleadin]]) kaj aliajn. * Li verkis recenzojn, eseojn kaj artikolojn pri Esperanto (ekz. “La rolo de Esperanto en la obskura 20a jarcento”), ricevis premiojn kiel la 3-an lokon en la konkurso “Verda Plumo” (2012) kaj kontribuis al [[Belartaj Konkursoj de UEA|belartaj konkursoj de UEA]]. * Li aktive kunlaboras kun aliaj kroataj esperantistoj kaj partoprenas internaciajn renkontiĝojn, prelegojn kaj libroprezentojn. Seleš uzas Esperanton por ligi lokan kulturon (Prekmurje/Podravina) kun la internacia movado. Liaj libroj aperis ĉe lokaj esperantaj eldonejoj kaj estas listigitaj en la katalogo de UEA. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Seleš, Zdravko}} [[Kategorio:Kroataj esperantistoj]] 2zciq52t0o8jyeqr0qtaqequg0re2b2 9347441 9347431 2026-04-04T16:39:51Z Sj1mor 12103 9347441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zdravko Seleš''' (nask. 1962 en [[Đurđevac]], [[Kroatio]]) estas kroata verkisto, poeto, esejisto, instruisto kaj esperantisto. Li estas unu el la plej aktivaj esperantistaj aŭtoroj en Kroatio, kunligante nacian literaturon kun Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li estas membro de la Esperanto-klubo “Koko” en Đurđevac kaj aktiva en la Dokumenta Esperanto-Centro Kroatio. Li ofte partoprenas kroatajn esperantistajn kongresojn kaj prezentas librojn. * Lia ĉefa esperanta verko estas la dulingva poezia libro '''Noktulo / Noćnik''' (Đurđevac, 1991), kiu enhavas originalajn poemojn en Esperanto kaj kroata. Ĝi estas unu el la malmultaj kroataj dulingvaj eldonaĵoj en la movado. * En 2012 aperis lia pli granda elekto '''''Snovi i sjene'' / ''Senje i tenje'' / Sonĝoj kaj ombroj''' — poemoj, prozo kaj eseoj en tri lingvoj (kroata, kajkava dialekto, Esperanto). * Li tradukis kaj helpis eldoni kroatajn verkojn en Esperanto, ekz. '''Priĉoj el davnina''' de [[Ivana Brlić-Mažuranić]] (2023, kun [[Josip Pleadin]]) kaj aliajn. * Li verkis recenzojn, eseojn kaj artikolojn pri Esperanto (ekz. “La rolo de Esperanto en la obskura 20a jarcento”), ricevis premiojn kiel la 3-an lokon en la konkurso “Verda Plumo” (2012) kaj kontribuis al [[Belartaj Konkursoj de UEA|belartaj konkursoj de UEA]] kaj al [[Belarta rikolto]] de 2018. * Li aktive kunlaboras kun aliaj kroataj esperantistoj kaj partoprenas internaciajn renkontiĝojn, prelegojn kaj libroprezentojn. Seleš uzas Esperanton por ligi lokan kulturon (Prekmurje/Podravina) kun la internacia movado. Liaj libroj aperis ĉe lokaj esperantaj eldonejoj kaj estas listigitaj en la katalogo de UEA. == Publikaĵoj == * [[BA31]]: ''Moderna sorĉistino'', pri ''Tikiriki Tok el Strobilo'' (de [[Luiza Carol]]). * [[Revuo Kontakto]] numero 302 (2021:2) "La granda rakontisto [[Ivo Andrić]]: Pri la enhavo de la romano", pri [[La ponto super Drino]] * En la aŭgusta numero 2008 de la revuo de [[Kroata Esperanto-Ligo]] ''Tempo'' aperis lia kontribuo de ''Pri [[Lena Karpunina]] aŭ Serĉante la aŭtorinon malantaŭ la tekstoj'' <ref>Tempo 2/2008, S. 5–7. [https://esperanto.hr/arhiva/tempo_08_2008.pdf Pdf-Version Im Web]</ref> <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Seleš, Zdravko}} [[Kategorio:Kroataj esperantistoj]] 7xucgaj2k2owxc4kbrg1y4azriuvoby 9347444 9347441 2026-04-04T16:43:58Z Sj1mor 12103 /* Lia rilato al Esperanto */ 9347444 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Zdravko Seleš''' (nask. 1962 en [[Đurđevac]], [[Kroatio]]) estas kroata verkisto, poeto, esejisto, instruisto kaj esperantisto. Li estas unu el la plej aktivaj esperantistaj aŭtoroj en Kroatio, kunligante nacian literaturon kun Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li estas membro de la Esperanto-klubo “Koko” en Đurđevac kaj aktiva en la Dokumenta Esperanto-Centro Kroatio. Li ofte partoprenas kroatajn esperantistajn kongresojn kaj prezentas librojn. * Lia ĉefa esperanta verko estas la dulingva poezia libro '''Noktulo / Noćnik''' (Đurđevac, 1991), kiu enhavas originalajn poemojn en Esperanto kaj kroata. Ĝi estas unu el la malmultaj kroataj dulingvaj eldonaĵoj en la movado. * En 2012 aperis lia pli granda elekto '''''Snovi i sjene'' / ''Senje i tenje'' / Sonĝoj kaj ombroj''' — poemoj, prozo kaj eseoj en tri lingvoj (kroata, kajkava dialekto, Esperanto). * Li tradukis kaj helpis eldoni kroatajn verkojn en Esperanto, ekz. "Kroataj rakontoj de antaŭlonge" aŭ "Rakontoj el antikvaj tempoj" (''Priče iz davnine'') de [[Ivana Brlić-Mažuranić]] (2023, kun [[Josip Pleadin]]) kaj aliajn. * Li verkis recenzojn, eseojn kaj artikolojn pri Esperanto (ekz. “La rolo de Esperanto en la obskura 20a jarcento”), ricevis premiojn kiel la 3-an lokon en la konkurso “Verda Plumo” (2012) kaj kontribuis al [[Belartaj Konkursoj de UEA|belartaj konkursoj de UEA]] kaj al [[Belarta rikolto]] de 2018. * Li aktive kunlaboras kun aliaj kroataj esperantistoj kaj partoprenas internaciajn renkontiĝojn, prelegojn kaj libroprezentojn. Seleš uzas Esperanton por ligi lokan kulturon (Prekmurje/Podravina) kun la internacia movado. Liaj libroj aperis ĉe lokaj esperantaj eldonejoj kaj estas listigitaj en la katalogo de UEA. == Publikaĵoj == * [[BA31]]: ''Moderna sorĉistino'', pri ''Tikiriki Tok el Strobilo'' (de [[Luiza Carol]]). * [[Revuo Kontakto]] numero 302 (2021:2) "La granda rakontisto [[Ivo Andrić]]: Pri la enhavo de la romano", pri [[La ponto super Drino]] * En la aŭgusta numero 2008 de la revuo de [[Kroata Esperanto-Ligo]] ''Tempo'' aperis lia kontribuo de ''Pri [[Lena Karpunina]] aŭ Serĉante la aŭtorinon malantaŭ la tekstoj'' <ref>Tempo 2/2008, S. 5–7. [https://esperanto.hr/arhiva/tempo_08_2008.pdf Pdf-Version Im Web]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Seleš, Zdravko}} [[Kategorio:Kroataj esperantistoj]] 7hwhuukuecw1d6g5gif1rbifaa5oqmm 1 940703 9347446 2026-04-04T16:45:13Z Sj1mor 12103 /* Pli da esperantaĵoj */ nova sekcio 9347446 wikitext text/x-wiki == Pli da esperantaĵoj == Ĉu ankaŭ ''Priče iz davnine'' ? Ĝisdatigo petata. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:45, 4 apr. 2026 (UTC) osboulpxr5qxya26huh31nffx8yxj4o 0 940704 9347448 2026-04-04T16:49:15Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Senka Tomić''' (nask. 1961) estas serba instruistino, poetino, redaktistino kaj esperantistino el Jagodina ([[Serbio]]). Ŝi estas unu el la aktivaj voĉoj en la serba esperantisma movado, precipe en literaturo kaj kultura agado. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkas originalajn poemojn en Esperanto kaj serba, ofte en modernaj, liberformaj stiloj. * Ŝia ĉefa libro estas la dulingva poemaro '''Lampiro en mozaiko / ''Svitac u mozaiku'..." 9347448 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Senka Tomić''' (nask. 1961) estas serba instruistino, poetino, redaktistino kaj esperantistino el Jagodina ([[Serbio]]). Ŝi estas unu el la aktivaj voĉoj en la serba esperantisma movado, precipe en literaturo kaj kultura agado. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkas originalajn poemojn en Esperanto kaj serba, ofte en modernaj, liberformaj stiloj. * Ŝia ĉefa libro estas la dulingva poemaro '''Lampiro en mozaiko / ''Svitac u mozaiku''''' (Beogrado, 2011, 96 paĝoj, Interpress). Ĝi enhavas ĉirkaŭ kvardek poemojn en ambaŭ lingvoj, kun postparolo de [[Zlatoje Martinov]]. Recenzoj laŭdas ĝin kiel modernan kaj sinceran kolekton. * Ŝi kompilis kaj redaktis la dulingvan kantlibron ''Pesme iz Srbije'' (serbaj kantoj en Esperanto-traduko), kiu estis prezentita en esperantismaj eventoj en [[Bosnio]] kaj Serbio. * Ŝi partoprenas en esperantistaj renkontiĝoj, prelegoj kaj festoj (ekz. Tago de Esperanto-kulturo en [[Banja Luka]], 2014, kaj aliaj lokaj aranĝoj), kie ŝi prezentas siajn versaĵojn kaj antaŭenigas la lingvon. * Ŝi kunlaboris kun aliaj balkanaj esperantistoj kaj kontribuis al gazetoj kaj lokaj projektoj, ligante nacian kulturon kun Esperanto. Ŝiaj libroj estas haveblaj ĉe UEA-katalogo kaj en serbaj esperantaj rondoj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tomić, Senka}} [[Kategorio:Serbaj esperantistoj]] fcyt13ybzwilz4bt0nymkv5etkexz8t 0 940705 9347453 2026-04-04T16:58:16Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Peter E. BROWNE''' (nask. 1957 en [[El Paso]], [[Teksaso]]) estas usona verkisto, poeto, poligloto kaj esperantisto. Li estas profesoro pri hispana filozofio kaj beletristiko ĉe universitato proksima al la meksika limo (University of Texas-Pan American en [[Edinburg (Teksaso)|Edinburg]], Teksaso). == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton kaj uzas ĝin flue, ofte parolante ĝin dum horoj. Esperanto fariĝis unu el liaj ĉefaj kre..." 9347453 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Peter E. BROWNE''' (nask. 1957 en [[El Paso]], [[Teksaso]]) estas usona verkisto, poeto, poligloto kaj esperantisto. Li estas profesoro pri hispana filozofio kaj beletristiko ĉe universitato proksima al la meksika limo (University of Texas-Pan American en [[Edinburg (Teksaso)|Edinburg]], Teksaso). == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton kaj uzas ĝin flue, ofte parolante ĝin dum horoj. Esperanto fariĝis unu el liaj ĉefaj kreivaj lingvoj kune kun la hispana. * Li verkas originalan poezion en Esperanto. Lia verko '''Meksika Etoso''' estas listigita inter liaj kontribuaĵoj. * Browne estas [[poligloto]]: li flue parolas hispanan, bone komprenas televidelsendojn en pli ol 10 lingvoj, kaj studas ĉinajn sinogramojn (influite de [[Ezra Pound]]). Li verkas ankaŭ en aliaj lingvoj, sed Esperanto ludas gravan rolon en lia kreiva esprimo. * Li kontribuis al esperantaj gazetoj kaj publikigis poemojn. Li aperas en listoj de originalaj esperantlingvaj aŭtoroj kaj estas menciita en intervjuoj kaj poliglota projektoj (sub la [[uzantnomo]] ''alkantre'' sur [[YouTube]], kie li havas filmetojn pri lingvoj inkluzive de Esperanto). * Liaj interesoj inkluzivas [[Meksiko|Meksikon]] (li ofte vizitas ĝin ekde 1986), filozofion, poezion kaj lingvojn. Li eldonis pli ol dek librojn ĉefe en hispana kaj angla, sed Esperanto kompletigas lian multlingvan kreivon. Li povas esti konsiderata kiel usona esperantisto-verkisto: akademiulo kaj poligloto, kiu uzas Esperanton ne nur por komunikado, sed ankaŭ por poezia kaj persona esprimo, ofte kun forta kultura ligo al [[Latinameriko]]. Liaj verkoj estas haveblaj en esperantaj arkivoj kaj retejoj kiel bretaro.ikso.net. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Browne, Peter E.}} [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] 53r0x7oga4415ab5p6yv4fuzoz2ljnh 9347460 9347453 2026-04-04T17:00:48Z Sj1mor 12103 9347460 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Peter E. BROWNE''' (nask. 1957 en [[El Paso]], [[Teksaso]]) estas usona verkisto, poeto, poligloto kaj esperantisto. Li estas profesoro pri hispana filozofio kaj beletristiko ĉe universitato proksima al la meksika limo ([[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] en [[Edinburg (Teksaso)|Edinburg]], Teksaso). == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton kaj uzas ĝin flue, ofte parolante ĝin dum horoj. Esperanto fariĝis unu el liaj ĉefaj kreivaj lingvoj kune kun la hispana. * Li verkas originalan poezion en Esperanto. Lia verko '''Meksika Etoso''' estas listigita inter liaj kontribuaĵoj. * Browne estas [[poligloto]]: li flue parolas hispanan, bone komprenas televidelsendojn en pli ol 10 lingvoj, kaj studas ĉinajn sinogramojn (influite de [[Ezra Pound]]). Li verkas ankaŭ en aliaj lingvoj, sed Esperanto ludas gravan rolon en lia kreiva esprimo. * Li kontribuis al esperantaj gazetoj kaj publikigis poemojn. Li aperas en listoj de originalaj esperantlingvaj aŭtoroj kaj estas menciita en intervjuoj kaj poliglota projektoj (sub la [[uzantnomo]] ''alkantre'' sur [[YouTube]], kie li havas filmetojn pri lingvoj inkluzive de Esperanto). * Liaj interesoj inkluzivas [[Meksiko|Meksikon]] (li ofte vizitas ĝin ekde 1986), filozofion, poezion kaj lingvojn. Li eldonis pli ol dek librojn ĉefe en hispana kaj angla, sed Esperanto kompletigas lian multlingvan kreivon. Li povas esti konsiderata kiel usona esperantisto-verkisto: akademiulo kaj poligloto, kiu uzas Esperanton ne nur por komunikado, sed ankaŭ por poezia kaj persona esprimo, ofte kun forta kultura ligo al [[Latinameriko]]. Liaj verkoj estas haveblaj en esperantaj arkivoj kaj retejoj kiel bretaro.ikso.net. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Browne, Peter E.}} [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] 0xq2ph7w4aznu4e3uzk09s6wx8tuvzd 0 940706 9347459 2026-04-04T17:00:13Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] 9347459 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] jtkegm80rcb1pfs671a0zu6vbrtigb2 9347466 9347459 2026-04-04T17:07:54Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] al [[University of Texas - Pan American]] 9347466 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[University of Texas - Pan American]] cqfs277rj2iyk3k8cvl9qx0vbuk8a0y 0 940707 9347462 2026-04-04T17:02:08Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1339640439|University of Texas–Pan American]]" 9347462 wikitext text/x-wiki * {{Oficiala retejo|http://www.utpa.edu/}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Usonaj universitatoj]] q1fgqm3l2smsc80foaqwy7bzu0gywov 9347465 9347462 2026-04-04T17:07:09Z Sj1mor 12103 9347465 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Disciplina praesidium civitatis''<br>''Education, the Guardian of Society''<br>Disciplino estas la protekto de la ŝtatkomunumo, aŭ<br>Edukado, la Gardanto de la Socio |speco= |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-TX |situo sur mapo= |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Teksaso-Pan-Amerika''' ({{Lang-en|University of Texas–Pan American}}, ankaŭ konata kiel '''UTPA''' aŭ '''UT Pan Am''') estis [[publika universitato]] en [[Edinburg (Teksaso)|Edinburg]], en [[Suda Teksaso]]. Fondita en 1927 kiel Edinburgh College, ĝi estis parto de la sistemo de la Universitato de Teksaso. En 2013, la teksa parlamento aprobis kunfandiĝon inter UTPA kaj la proksima Universitato de Teksaso en Brownsville, kreante la novan Universitaton de Teksaso Rio Grande Valley (UTRGV). Kursoj ĉe UTRGV komenciĝis en aŭgusto 2015. == Fakultatoj == * Sansciencoj kaj Homaj Servoj * Artoj kaj Filozofia Fakultato * Natursciencoj kaj inĝenierarto * Pedagogio * Sociaj kaj kondutaj sciencoj * Ekonomiko == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.utpa.edu/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj]] 5w6ed5bi0dml8mllcsnhgafisgz281q 9347468 9347465 2026-04-04T17:09:09Z Sj1mor 12103 9347468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Disciplina praesidium civitatis''<br>''Education, the Guardian of Society''<br>Disciplino estas la protekto de la ŝtatkomunumo, aŭ<br>Edukado, la Gardanto de la Socio |speco= |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-TX |situo sur mapo= |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Teksaso-Pan-Amerika''' ({{Lang-en|University of Texas–Pan American}}, ankaŭ konata kiel '''UTPA''' aŭ '''UT Pan Am''') estis [[publika universitato]] en [[Edinburg (Teksaso)|Edinburg]], en [[Suda Teksaso]]. Fondita en 1927 kiel Edinburgh College, ĝi estis parto de la sistemo de la Universitato de Teksaso. En 2013, la teksa parlamento aprobis kunfandiĝon inter UTPA kaj la proksima Universitato de Teksaso en Brownsville, kreante la novan Universitaton de Teksaso Rio Grande Valley (UTRGV). Kursoj ĉe UTRGV komenciĝis en aŭgusto 2015. == Fakultatoj == * Sansciencoj kaj Homaj Servoj * Artoj kaj Filozofia Fakultato * Natursciencoj kaj inĝenierarto * Pedagogio * Sociaj kaj kondutaj sciencoj * Ekonomiko <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Peter E. Browne]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.utpa.edu/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj]] da64li0dtzv05dfas9n6hpi9b9tmq3i 9347693 9347468 2026-04-05T03:48:13Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] al [[Universitato de Teksaso–Tutamerika]]: "Panamerikano" ne estas senca Esperanta vorto 9347468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Disciplina praesidium civitatis''<br>''Education, the Guardian of Society''<br>Disciplino estas la protekto de la ŝtatkomunumo, aŭ<br>Edukado, la Gardanto de la Socio |speco= |lando = Usono |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-TX |situo sur mapo= |zomo = 13 |retejo = }} La '''Universitato de Teksaso-Pan-Amerika''' ({{Lang-en|University of Texas–Pan American}}, ankaŭ konata kiel '''UTPA''' aŭ '''UT Pan Am''') estis [[publika universitato]] en [[Edinburg (Teksaso)|Edinburg]], en [[Suda Teksaso]]. Fondita en 1927 kiel Edinburgh College, ĝi estis parto de la sistemo de la Universitato de Teksaso. En 2013, la teksa parlamento aprobis kunfandiĝon inter UTPA kaj la proksima Universitato de Teksaso en Brownsville, kreante la novan Universitaton de Teksaso Rio Grande Valley (UTRGV). Kursoj ĉe UTRGV komenciĝis en aŭgusto 2015. == Fakultatoj == * Sansciencoj kaj Homaj Servoj * Artoj kaj Filozofia Fakultato * Natursciencoj kaj inĝenierarto * Pedagogio * Sociaj kaj kondutaj sciencoj * Ekonomiko <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Vidu ankaŭ == * [[Peter E. Browne]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.utpa.edu/}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj]] da64li0dtzv05dfas9n6hpi9b9tmq3i 0 940708 9347467 2026-04-04T17:08:00Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] 9347467 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] jtkegm80rcb1pfs671a0zu6vbrtigb2 0 940709 9347471 2026-04-04T17:14:01Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Lilia Koleva NIKOLOVA''' (aŭ simple Lilia Nikolova, nask. 1957 en Bulgario) estas bulgara esperantisto kaj poeto. Ŝi apartenas al la nuntempa generacio de bulgaraj esperantistoj kaj kontribuis per originala poezio. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkas originalan poezion en Esperanto. Ŝia plej konata libro estas '''Fortoj, fotoj, vortoj''' (Lulu.com, 2022, ĉirkaŭ 63–64 paĝoj), kolekto de poemoj (inkluzive [[haiku]]-stilaj). Ĝi..." 9347471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lilia Koleva NIKOLOVA''' (aŭ simple Lilia Nikolova, nask. 1957 en Bulgario) estas bulgara esperantisto kaj poeto. Ŝi apartenas al la nuntempa generacio de bulgaraj esperantistoj kaj kontribuis per originala poezio. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkas originalan poezion en Esperanto. Ŝia plej konata libro estas '''Fortoj, fotoj, vortoj''' (Lulu.com, 2022, ĉirkaŭ 63–64 paĝoj), kolekto de poemoj (inkluzive [[haiku]]-stilaj). Ĝi haveblas en papera kaj PDF-formatoj. * Pli frue ŝi publikigis '''Nova serĉo: Familio sava''' ([[Sofio]]/[[Razgrad]], 1997, 24 paĝoj), dulingva aŭ esperantlingva poeziaĵo pri socio kaj Esperanto. * Ŝi kunlaboras kun esperantaj revuoj, ekzemple [[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]] (recenzoj) kaj ''Bona Vol’'' (mencioj kiel poetino el Razgrad). Ŝi ankaŭ kontribuis al internaciaj esperantaj projektoj kaj eventoj. Ŝia poezio kiu kombinas personajn spertojn, sociajn temojn kaj la internacian spiriton de Esperanto. Ŝiaj libroj estas haveblaj ĉe UEA-katalogo, Lulu.com kaj en esperantaj arkivoj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nikolova, Lilia Koleva}} [[Kategorio:Bulgaraj esperantistoj]] aofu5gf3kshe7pybgrmk1rx8vrp5218 0 940710 9347474 2026-04-04T17:17:52Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Gong Xuesheng''' (nask. 1952) estas ĉina esperantisto kaj poeto el la Popola Respubliko Ĉinio. Li apartenas al la generacio de ĉinaj esperantistoj, kiuj aktivis en la post-mao-a periodo, kaj li estas konata pro siaj originalaj poemoj en Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li verkis originalan poezion en Esperanto. Lia ĉefa kaj plej konata verko estas la poemaro '''Impreso en pluvo''' ([[Munkeno]], 1988, 47 paĝoj, Esperanto Eldone..." 9347474 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gong Xuesheng''' (nask. 1952) estas ĉina esperantisto kaj poeto el la Popola Respubliko Ĉinio. Li apartenas al la generacio de ĉinaj esperantistoj, kiuj aktivis en la post-mao-a periodo, kaj li estas konata pro siaj originalaj poemoj en Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li verkis originalan poezion en Esperanto. Lia ĉefa kaj plej konata verko estas la poemaro '''Impreso en pluvo''' ([[Munkeno]], 1988, 47 paĝoj, Esperanto Eldonejo). Ĝi estas priskribita kiel “pensige metafora poemaro” — kolekto de metaforaj, introspektaj versaĵoj, kiuj esploras impresojn, naturon kaj internajn sentojn. * La libro aperis en [[Germanio]] kaj estas listigita en la katalogo de [[UEA]]. Ĝi restas ekzemplo de la malmultaj originalaj esperantlingvaj poemaroj el Ĉinio en tiu epoko. Lia verko troviĝas en esperantaj bibliotekoj kaj arkivoj (ekz. Ĉina Esperanto-Biblioteko). <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gong Xuesheng}} [[Kategorio:Ĉinaj esperantistoj]] 747x0azc3zpjfg1kh58fufy8s93u4e8 0 940711 9347476 2026-04-04T17:22:24Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Emilija Rapka''' (plena nomo Emilija Rapkevičiūtė-Rapka, 1941–2020) estis litova esperantisto, poeto el [[Vilno]]. Ŝi estis unu el la rimarkindaj voĉoj en la litova esperantisma movado en la 21a jarcento. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkis originalan poezion en Esperanto. Ŝia ĉefa verko estas la poemaro '''Apud Balta Maro''' (Vilnius, 2005, 55 paĝoj, ISBN 9955539275). Ĝi enhavas originalajn poemojn kaj kelkajn prozaĵetoj..." 9347476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Emilija Rapka''' (plena nomo Emilija Rapkevičiūtė-Rapka, 1941–2020) estis litova esperantisto, poeto el [[Vilno]]. Ŝi estis unu el la rimarkindaj voĉoj en la litova esperantisma movado en la 21a jarcento. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkis originalan poezion en Esperanto. Ŝia ĉefa verko estas la poemaro '''Apud Balta Maro''' (Vilnius, 2005, 55 paĝoj, ISBN 9955539275). Ĝi enhavas originalajn poemojn kaj kelkajn prozaĵetojn, ofte inspiritajn de la litova marbordo de la [[Balta Maro]]. La libro ricevis recenzojn en esperantaj gazetoj kiel ''Reta Revuo Esperanto''. * Ŝi ankaŭ eldonis alian libron: '''Neforgesebla Kubo''' (2012, 18+12 paĝoj), vojaĝ-rakonto aŭ geografia teksto. * Ŝi aktive partoprenis en litovaj esperantistaj eventoj, deklamis siajn versaĵojn en Esperanto kaj litova, kaj kunlaboris kun aliaj lokaj esperantistoj (ekz. dum [[Zamenhofa Tago|Zamenhof-Tagoj]] en [[Kaŭno]] kaj aliaj renkontiĝoj). <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} -->{{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rapka, Emilija}} [[Kategorio:Litovaj esperantistoj]] the3x6o9em570uj9jays1jvdsdb2eah 1 940712 9347478 2026-04-04T17:30:05Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Necesos rekontroli kiuj ruĝaj ligiloj estas prave metitaj kaj kiuj estas erare faritaj. Cetere, la aŭstra-germana vorto "Widum" en Esperanto simple estas "paroĥejo" aŭ "paroĥa domo" - multaj ne-aŭstraj germanlingvanoj ne konos la vorton, sed ĝi tamen havas simplan tradukon en Esperanto. ~~~~" 9347478 wikitext text/x-wiki Necesos rekontroli kiuj ruĝaj ligiloj estas prave metitaj kaj kiuj estas erare faritaj. Cetere, la aŭstra-germana vorto "Widum" en Esperanto simple estas "paroĥejo" aŭ "paroĥa domo" - multaj ne-aŭstraj germanlingvanoj ne konos la vorton, sed ĝi tamen havas simplan tradukon en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:30, 4 apr. 2026 (UTC) 764opq1ustxf89m5djh68ne0c39jgsr 9347699 9347478 2026-04-05T03:56:21Z Arbarulo 135469 9347699 wikitext text/x-wiki Necesos rekontroli kiuj ruĝaj ligiloj estas prave metitaj kaj kiuj estas erare faritaj. Cetere, la aŭstra-germana vorto "Widum" en Esperanto simple estas "paroĥejo" aŭ "paroĥa domo" - multaj ne-aŭstraj germanlingvanoj ne konos la vorton, sed ĝi tamen havas simplan tradukon en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:30, 4 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas neniun evidentan motivon por suspekto, ke iu ligilo estas erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:56, 5 apr. 2026 (UTC) 609ofcivnebgnueuq4c3r3s4rpafu3q 0 940713 9347480 2026-04-04T17:33:52Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Ivaniĉka Rajkova MAĜAROVA''' (aŭ Ivanička Rajkova Mađarova, 1939–2016) estis bulgara esperantisto, poeto kaj verkistino el Bulgario. Ŝi apartenas al la malfrua generacio de bulgaraj esperantistoj kaj estas konata pro siaj haikuoj kaj aliaj poemoj en Esperanto. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkis originalan poezion en Esperanto, precipe en la [[haiku]]-formo. * Ŝia ĉefa verko estas la dulingva libro ''Pajažinki : hajku'' (a..." 9347480 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ivaniĉka Rajkova MAĜAROVA''' (aŭ Ivanička Rajkova Mađarova, 1939–2016) estis bulgara esperantisto, poeto kaj verkistino el Bulgario. Ŝi apartenas al la malfrua generacio de bulgaraj esperantistoj kaj estas konata pro siaj haikuoj kaj aliaj poemoj en Esperanto. == Ŝia rilato al Esperanto == * Ŝi verkis originalan poezion en Esperanto, precipe en la [[haiku]]-formo. * Ŝia ĉefa verko estas la dulingva libro ''Pajažinki : hajku'' (araneaj retoj : haikuoj), eldonita en [[Razgrad]] en 2016 (Esperanta Domo de Kulturo “D-ro [[Ivan Kirĉev]]”, ISBN 978-619-90604-1-4). Ĝi enhavas haikuojn originale verkita en Esperanto kaj tradukitajn al la bulgara de la aŭtorino mem. La libro aperis ĵus antaŭ ŝia forpaso. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maĝarova, Ivaniĉka Rajkova}} [[Kategorio:Bulgaraj esperantistoj]] 5b1uki541wy0np55mx3qu2ewsiagtxq 0 940714 9347485 2026-04-04T17:40:56Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Aŭstrio]] 9347485 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Aŭstrio]] sjx3sr48y62qtt3dij0gy2yhkwqt0rp 0 940715 9347486 2026-04-04T17:45:10Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Wien01 Dr.-Ignaz-Seipel-Platz Jesuitenkirche 2018-12-25 GuentherZ GD NS-Opfer 0342.jpg|eta|memortabulo por martiroj jezuitaj (Vieno, kirko de la jezuitoj)]] '''Alois GRIMM''' (naskiĝinta la {{Daton|24|10|1886}} en [[Külsheim]], ekzekutita la {{Daton|11|9|1944}} en [[Brandenburg an der Havel|Brandenburg-Görden]]) estis [[germanio|germana]] jezuito, [[patrologio|patrologo]], jezuito, edukisto kaj kontraŭfaŝisto. Post trapaso de la abiturienta ekzameno je..." 9347486 wikitext text/x-wiki [[file:Wien01 Dr.-Ignaz-Seipel-Platz Jesuitenkirche 2018-12-25 GuentherZ GD NS-Opfer 0342.jpg|eta|memortabulo por martiroj jezuitaj (Vieno, kirko de la jezuitoj)]] '''Alois GRIMM''' (naskiĝinta la {{Daton|24|10|1886}} en [[Külsheim]], ekzekutita la {{Daton|11|9|1944}} en [[Brandenburg an der Havel|Brandenburg-Görden]]) estis [[germanio|germana]] jezuito, [[patrologio|patrologo]], jezuito, edukisto kaj kontraŭfaŝisto. Post trapaso de la abiturienta ekzameno je [[Tauberbischofsheim]] li ŝanceliĝis inter mararmea oficirkariero kaj katolika sacerdoteco. Kun la patro li partoprenis pro tio spiritajn ekzercadojn en [[Nederlando]]<ref>La ordeno de la jezuitoj estis malpermesita en Germanujo de julio 1872, pro la [[kulturbatalo]].</ref>. En aŭtuno 1907 li eniris la [[jezuitoj|Societon de Jesuo]]. Estis interrompitaj liaj filozofiaj kaj teologiaj studoj pro sukuristeco en [[lazareto]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Lia [[ordinacio]] estis en la jaro 1920-a. En 1921 li transprenis la germanlingvan animzorgadon je [[Florenco]]. Inter 1922 kaj 1926 li studis [[klasika filologio|klasikan filologion]], historion kaj germanistikon ĉe la universitatoj de [[Vieno]] kaj [[Heidelberg]]. De 1926 li instruistis ĉe [[stella Matutina (Feldkirch)|Stella Matutina]] en [[Feldkirch]], de 1934 en [[St. Blasien]]. Science li esploris tekstojn de la [[patroj de la Eklezio]]. Li eldonis i.a. tekstoj de la t.n. Pseŭdo-Ambrozio por la kolekto ''Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum'' (CSEL; Vieno). Dum la regado de la [[nazioj]] li ne ŝparis kritikan opiniesprimon kontraŭ la novaj regantoj. Por li klaris la minacanta danĝero de denuncantoj sed li pretis suferi se necese.<ref>Benedicta Maria Kempner (1967), p. 128</ref> Post la neniigo de la jezuita lernejo en St. Blasien, Grimm reiris al [[Vorarlbergo]] (al Tisis, kvartalo de Feldkirch) por instrui la latina lingvon al la novicoj kaj animzorgadi. En 1943 [[kaporalo]] el Berlino petis de li helpon katolikiĝi. Li venis regule al privata lernado, baptigis sian infanon kaj prezentis iutage ankaŭ laŭdiran amikon lian al Grimm, por ke li ankaŭ estu instruata en kredaj aferoj. En oktobro 1943 Grimm estis arestita fare de [[Gestapo]] kaj internigita en la kaŝpolica prizono en [[Innsbruck]]. Tie la laŭdira kateĥumena amiko evidentiĝis kiel Gestapo-oficisto. Post esplordemandoj kaj torturoj Grimm estis transportita al Berlino, akuzita kaj kondamnita fare de [[Roland Freisler]] pro [[defetismo]] kaj morala malstabiligo de [[Wehrmacht]]. Kvin jarojn poste lia urno estis entombigita en St. Blasien. Laŭ Grimm estis nomitaj lernejoj, domoj kaj stratoj en Germanujo (ekz. ''Pater-Alois-Grimm-Schule'' en Külsheim; ''Alois-Grimm-Haus'' en St. Blasien). En la Jezuita Kirko de [[Innsbruck]] kaj en [[Pullach]] li memoratas surtabule. Liajn postlasitajn librojn tenadas la jezuita Altlernejo pri Filozofio en [[Munkeno]]. == Literaturo == * [[Otto Faller]]: "Ansprache zur Beisetzung der Asche von † P.Alois Grimm SJ." - ĉe: ''Kolleg-Brief Weihnachten 1949''. Kolleg St. Blasien, 1949, p. 13–16. * Benedicta Maria Kempner: ''Priester vor Hitlers Tribunalen,'' München 1996, ISBN 9783570122921 (represo neŝanĝita de 1967) * Günther Schüly: ''Pater Alois Grimm.'' Kolleg Brief Weihnachten 1956, Kolleg St. Blasien 1956, p. 35–48. * Clemens Siebler: [https://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/130244589/biografie "Grimm, Joseph Alois"] - ĉe: ''Badische Biographien'', NF 2, p. 107–108 * Elmar Weiss (k.a.): ''Geschichte der Brunnenstadt Külsheim,'' 1992, volumo 1, p. 308–319. * Albrecht J. Schmitt: ''Von keiner Macht gezwungen'', 2024, Verlag Books on Demand GmbH, ISBN 9783758373299 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Grimm, Alois}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj jezuitoj]] [[Kategorio:Feldkirch]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Ekzekutitoj personoj de Germanio]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio]] [[Kategorio:Instruistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1886]] [[Kategorio:Mortintoj en 1944]] d8ncac4640o627mfkiycble8taxn3jr 0 940716 9347489 2026-04-04T17:46:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}'..." 9347489 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2=Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo=11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|?<small>^e</small>n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] rsj1htwxon7h69v0awtur5lpl5vyzkd 9347492 9347489 2026-04-04T17:47:54Z ThomasPusch 1869 9347492 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|APzaːm}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] r78spi7ef1u4b7nc099cyvcy2kwk0yx 9347810 9347492 2026-04-05T06:40:01Z ThomasPusch 1869 9347810 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|APzaːm}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 70djtel60tciidb77tczqad03qwt7g4 9347818 9347810 2026-04-05T06:59:20Z ThomasPusch 1869 9347818 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|APzaːm}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] py0nh5i0ehx1066h16ggc6rmyjptq5v 0 940717 9347493 2026-04-04T17:49:00Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Nikola STRANĜANSKI''' (1932–2013) estis bulgara esperantisto, poeto kaj tradukisto. Li apartenis al la meza generacio de bulgaraj esperantistoj kaj kontribuis al originala poezio kaj tradukado en Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li verkis originalan poezion en Esperanto. Liaj ĉefaj libroj estas: ** ''Pacemo'' (1963) — lia debuta poemaro ** ''La somero jam foriris'' (1991). ** ''La luna pado'' (1994). Tiuj kolektoj enhavas lir..." 9347493 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nikola STRANĜANSKI''' (1932–2013) estis bulgara esperantisto, poeto kaj tradukisto. Li apartenis al la meza generacio de bulgaraj esperantistoj kaj kontribuis al originala poezio kaj tradukado en Esperanto. == Lia rilato al Esperanto == * Li verkis originalan poezion en Esperanto. Liaj ĉefaj libroj estas: ** ''Pacemo'' (1963) — lia debuta poemaro ** ''La somero jam foriris'' (1991). ** ''La luna pado'' (1994). Tiuj kolektoj enhavas lirikajn, introspektajn versaĵojn, ofte kun temoj de naturo, paco kaj persona meditado. * Li tradukis el la makedona al Esperanto, plej fame la libron '''Makedonaj perloj: cent kvindek popolkantoj''' (1998/2002), kompilita de Ljuben Dimkaroski. La kantoj estis tradukitaj de Stranĝanski kaj eldonitaj ĉe Inko <ref>'''[147]''' ''Makedonaj perloj''. El la makedona tradukis Nikola Stranĝanski. Apr 2002. 194 paĝoj. ISBN 91-7303-147-X (917303147X); ISBN 978-91-7303-147-9 (9789173031479). 5.284.844 bajtoj. MD5-sumo: a216f2439f2ba1eb5ecacb9c0047534e.</ref> kaj aliaj esperantaj eldonejoj. * Li aktive partoprenis en la bulgara esperantisma movado, kunlaboris kun aliaj bulgaraj verkistoj kaj tradukistoj (kiel [[Venelin Mitev]], [[Penka Papazova]] ktp.), kaj aperis en gazetoj kaj antologioj. Li ankaŭ verkis sonetojn kaj aliajn tekstojn por eventoj kaj publikigoj. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stranĝanski, Nikola}} [[Kategorio:Bulgaraj esperantistoj]] se6yzbgm5hennzpe6f3y6xz6zmn6kwn 0 940718 9347494 2026-04-04T17:49:03Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonom..." 9347494 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ALdrans}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] i8f6uice4ou35fvzw7rrpl6rqrwq0mp 9347798 9347494 2026-04-05T06:35:14Z ThomasPusch 1869 9347798 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ALdrans}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] s19a7l86j1o8gu74ar8ws4v8ct8e8iy 9347803 9347798 2026-04-05T06:36:52Z ThomasPusch 1869 9347803 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ALdrans}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] hy0ncb1iacq68py4wal9d4p7qymqnh4 9347804 9347803 2026-04-05T06:37:15Z ThomasPusch 1869 9347804 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ALdrans}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] fjnu8w3wsv91ehwkabli9kxyqdbd93n 9347878 9347804 2026-04-05T07:32:22Z ThomasPusch 1869 9347878 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|ALdrans}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] --> == Konataj lokuloj== * [[Rudolf Greinz]] (1866-1942). verkisto, poeto kaj vojaĝisto <!-- [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] hmbjm40xdsfngpyjnxqiijycnzhksgm 0 940719 9347495 2026-04-04T17:49:14Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonom..." 9347495 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AMpas}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] i1vsyzewfc8p1xhst89q1cevuk6pure 9347788 9347495 2026-04-05T06:25:40Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.ampass.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347788 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AMpas}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.ampass.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] l90k06ogv9bpthdjs8p07onge3dfaec 9347800 9347788 2026-04-05T06:36:05Z ThomasPusch 1869 9347800 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AMpas}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.ampass.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] hy3y538l42lwfyiia2sgvvd01u4d0bl 9347805 9347800 2026-04-05T06:37:28Z ThomasPusch 1869 9347805 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AMpas}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.ampass.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] l81797n8miakkedhz4nqxi3oba4fpmj 0 940720 9347498 2026-04-04T17:49:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonom..." 9347498 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AKSams}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 31t62efg3jkznpo5fni0cr2llzrqouf 9347791 9347498 2026-04-05T06:30:04Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.axams.gv.at - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347791 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AKSams}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.axams.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 5790sais01cqh9x9dryhfor1k6v28su 9347807 9347791 2026-04-05T06:38:46Z ThomasPusch 1869 9347807 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AKSams}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.axams.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] mox7rqi7jttkmtsfsogdxfgc4kj3341 9347808 9347807 2026-04-05T06:39:24Z ThomasPusch 1869 9347808 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|AKSams}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.axams.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] p5pykioxpz9t9sdzh8vxtizt5k7in5b 0 940721 9347500 2026-04-04T17:51:09Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonom..." 9347500 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|BAŬMkir''h''^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 0trhm5qna3buswzkleggyoaks54bh6o 9347793 9347500 2026-04-05T06:32:19Z ThomasPusch 1869 la vikidatuma retejo estas tute malĝusta, ĝustas https://www.baumkirchen.gv.at/ - mi ŝanĝos tion ankaŭ en vikidatumoj 9347793 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Imst]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|BAŬMkir''h''^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.baumkirchen.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 2y5i9gk6owdds7lxxpko9anwnbgjfd7 9347795 9347793 2026-04-05T06:33:28Z ThomasPusch 1869 9347795 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|BAŬMkir''h''^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]], kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.baumkirchen.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 1y1fw0tqvwbin2vuowq0m4aesm18j84 9347796 9347795 2026-04-05T06:34:24Z ThomasPusch 1869 9347796 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Vorarlbergo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|BAŬMkir''h''^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.baumkirchen.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] 8qglpr0fbhqpxhb7cb4pq4c45zkglcv 9347802 9347796 2026-04-05T06:36:27Z ThomasPusch 1869 9347802 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|BAŬMkir''h''^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.baumkirchen.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Imst}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] lvq35ky0bj90w03zqxv8rwz95or3a7f 9347806 9347802 2026-04-05T06:37:40Z ThomasPusch 1869 9347806 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |ŝtato = {{Aŭstrio}} |titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]] |administra unuo1 = {{Tirolo}} |titolo de administra unuo3 = Distrikto |administra unuo3 = [[distrikto Innsbruck]] |poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} |tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}} |aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}} |regiono-ISO=AT-7 |tipo1 = reliefo |situo sur mapo2 = Aŭstrio |tipo2 = reliefo |zomo = 11 }} '''{{paĝonomo}}''' {{prononco|BAŬMkir''h''^{<small>e</small>}n}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Innsbruck]](-Land), kiu komplete ĉirkaŭas la samnoman urbon [[Innsbruck]], sed mem ne inkluzivas ĝin. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Geografio == La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. <!-- == Partneraj komunumoj == * {{flago|lando}} [[?]] en [[?]] == Konataj lokuloj== * [[]] (jaro-jaro). profesio [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko}}]] [[Dosiero:.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|}}]] --> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.baumkirchen.gv.at}} ({{de}}) {{Projektoj}} {{Distrikto Innsbruck}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]] [[Kategorio:Distrikto Innsbruck]] pw0drmxuricl39jbghguwe4gmy6gaz0 0 940722 9347501 2026-04-04T17:56:25Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Hannes Larsson''' (nask. 1931, mortis 2012) estas finna esperantisto, poeto, verkisto kaj longdistanca skikuristo. Li loĝis en Francio post sia aktiva kariero kaj estas konata pro sia humura kaj produktiva kontribuo al esperanta literaturo. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton post sia emeritiĝo. * Lia plej fama verko estas la granda poemaro '''700 Limerikoj''' ([[KAVA-PECH]], 2020, 192 paĝoj, ilustraĵoj de [[Pavel Rak]])..." 9347501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hannes Larsson''' (nask. 1931, mortis 2012) estas finna esperantisto, poeto, verkisto kaj longdistanca skikuristo. Li loĝis en Francio post sia aktiva kariero kaj estas konata pro sia humura kaj produktiva kontribuo al esperanta literaturo. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton post sia emeritiĝo. * Lia plej fama verko estas la granda poemaro '''700 Limerikoj''' ([[KAVA-PECH]], 2020, 192 paĝoj, ilustraĵoj de [[Pavel Rak]]). Kiel ĝia nomo implicasm ĝi enhavas precize 700 [[Limeriko|limerikojn]] — mallongajn, humurajn kvinversajn poemetojn kun karakteriza ritmo. La libro aperis dum la [[KOVIM-19-pandemio|KOVIM-19 pandemio]] kaj ricevis pozitivajn recenzojn pro sia sprita stilo. Li mem klarigis en intervjuoj, ke li daŭrigas la tradicion de [[Raymond Schwartz]]. * En 2025 aperis lia romano ''Murder in Pont-à-Mousson'' (aŭ ''Le Congrès des Villes-pont''), kiu okazas dum internacia kongreso de “pontaj urboj” kaj esploras la mondon de esperantistaj kongresoj, kun decido fari Esperanton la ĉefa lingvo de la evento. Ĝi miksas krimon, kulturon kaj esperantistan estoson. * Li verkis ankaŭ pri vojaĝoj kaj skiadado, ekz. ''Cross-Country Skiing around the World'' (2011). * Li aperis en esperantaj podkastoj kaj intervjuoj (ekz. en la serio EsKu – Esperanto-Kulturo, kie li rakontis pri sia vivo, limerikoj kaj [[skiado]]). La verkaro de Hannes Larsson kombinas humuron, kreemon kaj integriĝon de persona pasio (skiado, vojaĝoj) kun la lingvo. Liaj libroj estas haveblaj ĉe FEL, KAVA-PECH, UEA-katalogo kaj esperantaj librovendejoj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Larsson, Hannes}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] 8t74o18wi1wq1ilff2d03czkava75xh 9347697 9347501 2026-04-05T03:52:15Z Arbarulo 135469 9347697 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = aprilo 2026|komento=Nekontrolita AI-aĵo}} {{Informkesto homo}} '''Hannes Larsson''' (nask. 1931, mortis 2012) estas finna esperantisto, poeto, verkisto kaj longdistanca skikuristo. Li loĝis en Francio post sia aktiva kariero kaj estas konata pro sia humura kaj produktiva kontribuo al esperanta literaturo. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton post sia emeritiĝo. * Lia plej fama verko estas la granda poemaro '''700 Limerikoj''' ([[KAVA-PECH]], 2020, 192 paĝoj, ilustraĵoj de [[Pavel Rak]]). Kiel ĝia nomo implicasm ĝi enhavas precize 700 [[Limeriko|limerikojn]] — mallongajn, humurajn kvinversajn poemetojn kun karakteriza ritmo. La libro aperis dum la [[KOVIM-19-pandemio|KOVIM-19 pandemio]] kaj ricevis pozitivajn recenzojn pro sia sprita stilo. Li mem klarigis en intervjuoj, ke li daŭrigas la tradicion de [[Raymond Schwartz]]. * En 2025 aperis lia romano ''Murder in Pont-à-Mousson'' (aŭ ''Le Congrès des Villes-pont''), kiu okazas dum internacia kongreso de “pontaj urboj” kaj esploras la mondon de esperantistaj kongresoj, kun decido fari Esperanton la ĉefa lingvo de la evento. Ĝi miksas krimon, kulturon kaj esperantistan estoson. * Li verkis ankaŭ pri vojaĝoj kaj skiadado, ekz. ''Cross-Country Skiing around the World'' (2011). * Li aperis en esperantaj podkastoj kaj intervjuoj (ekz. en la serio EsKu – Esperanto-Kulturo, kie li rakontis pri sia vivo, limerikoj kaj [[skiado]]). La verkaro de Hannes Larsson kombinas humuron, kreemon kaj integriĝon de persona pasio (skiado, vojaĝoj) kun la lingvo. Liaj libroj estas haveblaj ĉe FEL, KAVA-PECH, UEA-katalogo kaj esperantaj librovendejoj. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Larsson, Hannes}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] rd70xov6zq30jpd1mg3j59psxko4uvh 1 940723 9347502 2026-04-04T17:57:58Z Sj1mor 12103 /* Singardo */ nova sekcio 9347502 wikitext text/x-wiki == Singardo == Povus ke okazas konfuzon kun alia sam- aŭ simil- nomulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:57, 4 apr. 2026 (UTC) h1r86oq7lr9ruewbjjw9x6hojd7e9r4 9347504 9347502 2026-04-04T18:00:46Z Sj1mor 12103 /* Singardo */ Respondo 9347504 wikitext text/x-wiki == Singardo == Povus ke okazas konfuzon kun alia sam- aŭ simil- nomulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:57, 4 apr. 2026 (UTC) :Mi diras-suspektas tion ĉar la AI raportas ke li aktivis, faris intervjojn aŭ eldonis jam post lia mortjaro! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:00, 4 apr. 2026 (UTC) ewxpx3btovlpw2ikekyh1ujez80vo5x 9347505 9347504 2026-04-04T18:02:37Z Sj1mor 12103 /* Singardo */ Respondo 9347505 wikitext text/x-wiki == Singardo == Povus ke okazas konfuzon kun alia sam- aŭ simil- nomulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:57, 4 apr. 2026 (UTC) :Mi diras-suspektas tion ĉar la AI raportas ke li aktivis, faris intervjojn aŭ eldonis jam post lia mortjaro! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:00, 4 apr. 2026 (UTC) ::Vidu https://www.amazon.fr/Murder-Pont-%C3%A0-Mousson-Hannes-Larsson/dp/1837949964 [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:02, 4 apr. 2026 (UTC) 1fa0vhfqzusxg9m6kn5oohl509ecukx 9347698 9347505 2026-04-05T03:55:31Z Arbarulo 135469 9347698 wikitext text/x-wiki == Singardo == Povus ke okazas konfuzon kun alia sam- aŭ simil- nomulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:57, 4 apr. 2026 (UTC) :Mi diras-suspektas tion ĉar la AI raportas ke li aktivis, faris intervjojn aŭ eldonis jam post lia mortjaro! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:00, 4 apr. 2026 (UTC) ::Vidu https://www.amazon.fr/Murder-Pont-%C3%A0-Mousson-Hannes-Larsson/dp/1837949964 [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:02, 4 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Sj1mor}} Ĉar vi ne respondis en la diskutejo, mi demandas denove: ĉu vi kontrolos la asertojn de AI per fidindaj fontoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:55, 5 apr. 2026 (UTC) 66mrvzroqrz8twnjdfn3crij5hpnwy5 9347720 9347698 2026-04-05T05:08:03Z Sj1mor 12103 /* Singardo */ Respondo 9347720 wikitext text/x-wiki == Singardo == Povus ke okazas konfuzon kun alia sam- aŭ simil- nomulo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:57, 4 apr. 2026 (UTC) :Mi diras-suspektas tion ĉar la AI raportas ke li aktivis, faris intervjojn aŭ eldonis jam post lia mortjaro! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:00, 4 apr. 2026 (UTC) ::Vidu https://www.amazon.fr/Murder-Pont-%C3%A0-Mousson-Hannes-Larsson/dp/1837949964 [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:02, 4 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Sj1mor}} Ĉar vi ne respondis en la diskutejo, mi demandas denove: ĉu vi kontrolos la asertojn de AI per fidindaj fontoj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:55, 5 apr. 2026 (UTC) ::::En tiu-ĉi kazo kontrolo pere de findindaj fontoj necesas, almenaŭ por determini kio okazas pri lia morto kaj supozataj postaj agadoj. Kiel fari tion mi ne certas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:08, 5 apr. 2026 (UTC) axpygtbpl2qs4pk471yj5qv5ph7ohff 0 940724 9347506 2026-04-04T18:04:04Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Penka Petkova Papazova]] 9347506 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Penka Petkova Papazova]] jhvtotmr2ugjmexlktmh48gdipqz8y1 0 940725 9347510 2026-04-04T18:06:23Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato..." 9347510 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Akvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The mountain avocetbill is the only member of its genus and has no subspecies. It is closely related to the [[hillstar]]s (genus ''Oreotrochilus'') and [[trainbearer]]s (genus ''Lesbia'').<ref name=IOC12.1/> It was originally described in genus ''[[Trochilus]]'' which at that time included many species that have been reclassified.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01 retrieved February 22, 2022</ref> ==Aspekto== The mountain avocetbill is {{convert|10|to|11|cm|in|abbr=on}} long; the few known weights are between {{convert|5.8|and|6.6|g|oz|abbr=on}}. It has a short bill that turns up slightly at the tip. Adults have bronzy green upperparts with a prominent white spot behind the eye. The tail is notched; the central pair of feathers are bronzy green and the outer ones dark blue with thin whitish tips. The throat and breast are white and the flanks and belly rufous; all have dark green streaks.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The mountain avocetbill is patchily distributed in Colombia's Central Andes, on the east slope of the Andes in Ecuador, and at a few locations on the east slope in northern Peru. It inhabits the interior, edges, and clearings of [[elfin forest]] and humid [[montane forest]] and is often seen in roadside shrubbery. In elevation it ranges between {{convert|2600|and|3600|m|ft|abbr=on}} in Colombia, mostly between {{convert|2400|and|3200|m|ft|abbr=on}} but as low as {{convert|1700|m|ft|abbr=on}} in Ecuador, and between {{convert|2700|and|3200|m|ft|abbr=on}} in Peru.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The mountain avocetbill is sedentary throughout its range.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== The mountain avocetbill forages up to {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. It feeds on nectar both while hovering and by clinging to flowers; it sometimes "robs" nectar by piercing the base of a flower. Its diet is not known in detail, but it has been recorded feeding at flowers of the families [[Ericaceae]], [[Onagraceae]], [[Rubiaceae]], [[Lobeliaceae]], and [[Campanulaceae]]. It also feeds on small insects caught by sallies from a perch.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== The mountain avocetbill's breeding [[phenology]] has not been described. It is believed to be [[Polygyny in animals|polygynous]] like most other hummingbirds.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the mountain avocetbill as being of Least Concern. Though it has a small range, and its population size is not known, the latter is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is perceived as rare and local to uncommon in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on Mountain Avocetbill".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 6ma7te0ddnbe28iuw5inreigq3y50i7 9347520 9347510 2026-04-04T18:17:04Z Kani 670 9347520 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Monta avocetkolibro estas la nura membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Ĝi estas proksime rilata al la genroj ''[[Oreotrochilus]]'' kaj ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'').<ref name=IOC12.1/> Ĝi estis dekomence prisksribita en la genron ''[[Trochilus]]'', kiu tiam inkludis multajn speciojn, kiuj poste estis reklasitaj.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Monta avocetkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa; la malmultaj konataj pezoj estas inter 5,8 kaj 6,6 g. Ĝi havas mallongan bekon, kiu iomete suprenturniĝas ĉe la pinto. Plenkreskuloj havas bronzverdajn suprajn partojn kun elstara blanka makulo malantaŭ la okulo. La vosto estas noĉoforma; la centra paro da plumoj estas bronzverda kaj la eksteraj malhelbluaj kun maldikaj blankecaj pintoj. La gorĝo kaj brusto estas blankaj kaj la flankoj kaj ventro ruĝbrunaj; ĉiuj havas malhelverdajn striojn.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Monta avocetkolibro estas malofte distribuata en la Centraj Andoj de Kolombio, sur la orienta deklivaro de la Andoj en Ekvadoro, kaj je kelkaj lokoj sur la orienta deklivaro en norda Peruo. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de [[elfarbaro]]j kaj humidaj [[montararbaro]]j kaj ofte videblas en vojflankaj arbustejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 600 m en Kolombio, plejparte inter 2 400 kaj 3 200 m, sed eĉ nur 1 700 m en Ekvadoro, kaj inter 2 700 kaj 3 200 m en Peruo.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Monta avocetkolibro estas sidlokema tra sia tuta teritorio.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== The mountain avocetbill forages up to {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. It feeds on nectar both while hovering and by clinging to flowers; it sometimes "robs" nectar by piercing the base of a flower. Its diet is not known in detail, but it has been recorded feeding at flowers of the families [[Ericaceae]], [[Onagraceae]], [[Rubiaceae]], [[Lobeliaceae]], and [[Campanulaceae]]. It also feeds on small insects caught by sallies from a perch.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== The mountain avocetbill's breeding [[phenology]] has not been described. It is believed to be [[Polygyny in animals|polygynous]] like most other hummingbirds.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the mountain avocetbill as being of Least Concern. Though it has a small range, and its population size is not known, the latter is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is perceived as rare and local to uncommon in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on Mountain Avocetbill".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] m7m8uw7nlb8pzrxx9sujdkl0v4noeef 9347521 9347520 2026-04-04T18:20:41Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9347521 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Monta avocetkolibro estas la nura membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Ĝi estas proksime rilata al la genroj ''[[Oreotrochilus]]'' kaj ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'').<ref name=IOC12.1/> Ĝi estis dekomence prisksribita en la genron ''[[Trochilus]]'', kiu tiam inkludis multajn speciojn, kiuj poste estis reklasitaj.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Monta avocetkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa; la malmultaj konataj pezoj estas inter 5,8 kaj 6,6 g. Ĝi havas mallongan bekon, kiu iomete suprenturniĝas ĉe la pinto. Plenkreskuloj havas bronzverdajn suprajn partojn kun elstara blanka makulo malantaŭ la okulo. La vosto estas noĉoforma; la centra paro da plumoj estas bronzverda kaj la eksteraj malhelbluaj kun maldikaj blankecaj pintoj. La gorĝo kaj brusto estas blankaj kaj la flankoj kaj ventro ruĝbrunaj; ĉiuj havas malhelverdajn striojn.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Monta avocetkolibro estas malofte distribuata en la Centraj Andoj de Kolombio, sur la orienta deklivaro de la Andoj en Ekvadoro, kaj je kelkaj lokoj sur la orienta deklivaro en norda Peruo. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de [[elfarbaro]]j kaj humidaj [[montararbaro]]j kaj ofte videblas en vojflankaj arbustejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 600 m en Kolombio, plejparte inter 2 400 kaj 3 200 m, sed eĉ nur 1 700 m en Ekvadoro, kaj inter 2 700 kaj 3 200 m en Peruo.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Monta avocetkolibro estas sidlokema tra sia tuta teritorio.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== La Monta avocetkolibro manĝoserĉas ĝis 3 m super la tero. Ĝi manĝas [[nektaro]]n kaj dum ŝvebado kaj per alkroĉiĝo al floroj; ĝi foje "ŝtelas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Ĝia dieto ne estas konata detale, sed oni registris, ke ĝi manĝas ĉe floroj de la familioj [[Erikacoj]], [[Onagraacoj]]], [[Rubiacoj]], Lobeliacoj kaj [[Kampanulacoj]]. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per saltoj el ripozejo.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Monta avocetkolibro ne estas priskribita. Oni kredas, ke ĝi estas poligina kiel plej multaj aliaj kolibroj.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the mountain avocetbill as being of Least Concern. Though it has a small range, and its population size is not known, the latter is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is perceived as rare and local to uncommon in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on Mountain Avocetbill".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 1pymohwx88rb0rvqhahjs1y108ynmmx 9347522 9347521 2026-04-04T18:21:00Z Kani 670 /* Manĝado */ 9347522 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Monta avocetkolibro estas la nura membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Ĝi estas proksime rilata al la genroj ''[[Oreotrochilus]]'' kaj ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'').<ref name=IOC12.1/> Ĝi estis dekomence prisksribita en la genron ''[[Trochilus]]'', kiu tiam inkludis multajn speciojn, kiuj poste estis reklasitaj.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Monta avocetkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa; la malmultaj konataj pezoj estas inter 5,8 kaj 6,6 g. Ĝi havas mallongan bekon, kiu iomete suprenturniĝas ĉe la pinto. Plenkreskuloj havas bronzverdajn suprajn partojn kun elstara blanka makulo malantaŭ la okulo. La vosto estas noĉoforma; la centra paro da plumoj estas bronzverda kaj la eksteraj malhelbluaj kun maldikaj blankecaj pintoj. La gorĝo kaj brusto estas blankaj kaj la flankoj kaj ventro ruĝbrunaj; ĉiuj havas malhelverdajn striojn.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Monta avocetkolibro estas malofte distribuata en la Centraj Andoj de Kolombio, sur la orienta deklivaro de la Andoj en Ekvadoro, kaj je kelkaj lokoj sur la orienta deklivaro en norda Peruo. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de [[elfarbaro]]j kaj humidaj [[montararbaro]]j kaj ofte videblas en vojflankaj arbustejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 600 m en Kolombio, plejparte inter 2 400 kaj 3 200 m, sed eĉ nur 1 700 m en Ekvadoro, kaj inter 2 700 kaj 3 200 m en Peruo.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Monta avocetkolibro estas sidlokema tra sia tuta teritorio.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== La Monta avocetkolibro manĝoserĉas ĝis 3 m super la tero. Ĝi manĝas [[nektaro]]n kaj dum ŝvebado kaj per alkroĉiĝo al floroj; ĝi foje "ŝtelas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Ĝia dieto ne estas konata detale, sed oni registris, ke ĝi manĝas ĉe floroj de la familioj [[Erikacoj]], [[Onagraacoj]], [[Rubiacoj]], Lobeliacoj kaj [[Kampanulacoj]]. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per saltoj el ripozejo.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Monta avocetkolibro ne estas priskribita. Oni kredas, ke ĝi estas poligina kiel plej multaj aliaj kolibroj.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the mountain avocetbill as being of Least Concern. Though it has a small range, and its population size is not known, the latter is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is perceived as rare and local to uncommon in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on Mountain Avocetbill".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 2wsywp01ak3zmmdrfsz51ie59zps4q3 9347523 9347522 2026-04-04T18:21:23Z Kani 670 /* Manĝado */ 9347523 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Monta avocetkolibro estas la nura membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Ĝi estas proksime rilata al la genroj ''[[Oreotrochilus]]'' kaj ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'').<ref name=IOC12.1/> Ĝi estis dekomence prisksribita en la genron ''[[Trochilus]]'', kiu tiam inkludis multajn speciojn, kiuj poste estis reklasitaj.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Monta avocetkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa; la malmultaj konataj pezoj estas inter 5,8 kaj 6,6 g. Ĝi havas mallongan bekon, kiu iomete suprenturniĝas ĉe la pinto. Plenkreskuloj havas bronzverdajn suprajn partojn kun elstara blanka makulo malantaŭ la okulo. La vosto estas noĉoforma; la centra paro da plumoj estas bronzverda kaj la eksteraj malhelbluaj kun maldikaj blankecaj pintoj. La gorĝo kaj brusto estas blankaj kaj la flankoj kaj ventro ruĝbrunaj; ĉiuj havas malhelverdajn striojn.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Monta avocetkolibro estas malofte distribuata en la Centraj Andoj de Kolombio, sur la orienta deklivaro de la Andoj en Ekvadoro, kaj je kelkaj lokoj sur la orienta deklivaro en norda Peruo. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de [[elfarbaro]]j kaj humidaj [[montararbaro]]j kaj ofte videblas en vojflankaj arbustejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 600 m en Kolombio, plejparte inter 2 400 kaj 3 200 m, sed eĉ nur 1 700 m en Ekvadoro, kaj inter 2 700 kaj 3 200 m en Peruo.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Monta avocetkolibro estas sidlokema tra sia tuta teritorio.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== La Monta avocetkolibro manĝoserĉas ĝis 3 m super la tero. Ĝi manĝas [[nektaro]]n kaj dum ŝvebado kaj per alkroĉiĝo al floroj; ĝi foje "ŝtelas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Ĝia dieto ne estas konata detale, sed oni registris, ke ĝi manĝas ĉe floroj de la familioj [[Erikacoj]], [[Onagracoj]], [[Rubiacoj]], Lobeliacoj kaj [[Kampanulacoj]]. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per saltoj el ripozejo.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Monta avocetkolibro ne estas priskribita. Oni kredas, ke ĝi estas poligina kiel plej multaj aliaj kolibroj.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the mountain avocetbill as being of Least Concern. Though it has a small range, and its population size is not known, the latter is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is perceived as rare and local to uncommon in different parts of its range. "Human activity has little short-term direct effect on Mountain Avocetbill".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] o8x11ehf9ex4n48y1vsy2lfmees8r6d 9347524 9347523 2026-04-04T18:23:20Z Kani 670 9347524 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Monta avocetkolibro estas la nura membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Ĝi estas proksime rilata al la genroj ''[[Oreotrochilus]]'' kaj ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'').<ref name=IOC12.1/> Ĝi estis dekomence prisksribita en la genron ''[[Trochilus]]'', kiu tiam inkludis multajn speciojn, kiuj poste estis reklasitaj.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Monta avocetkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa; la malmultaj konataj pezoj estas inter 5,8 kaj 6,6 g. Ĝi havas mallongan bekon, kiu iomete suprenturniĝas ĉe la pinto. Plenkreskuloj havas bronzverdajn suprajn partojn kun elstara blanka makulo malantaŭ la okulo. La vosto estas noĉoforma; la centra paro da plumoj estas bronzverda kaj la eksteraj malhelbluaj kun maldikaj blankecaj pintoj. La gorĝo kaj brusto estas blankaj kaj la flankoj kaj ventro ruĝbrunaj; ĉiuj havas malhelverdajn striojn.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Monta avocetkolibro estas malofte distribuata en la Centraj Andoj de Kolombio, sur la orienta deklivaro de la Andoj en Ekvadoro, kaj je kelkaj lokoj sur la orienta deklivaro en norda Peruo. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de [[elfarbaro]]j kaj humidaj [[montararbaro]]j kaj ofte videblas en vojflankaj arbustejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 600 m en Kolombio, plejparte inter 2 400 kaj 3 200 m, sed eĉ nur 1 700 m en Ekvadoro, kaj inter 2 700 kaj 3 200 m en Peruo.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Monta avocetkolibro estas sidlokema tra sia tuta teritorio.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== La Monta avocetkolibro manĝoserĉas ĝis 3 m super la tero. Ĝi manĝas [[nektaro]]n kaj dum ŝvebado kaj per alkroĉiĝo al floroj; ĝi foje "ŝtelas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Ĝia dieto ne estas konata detale, sed oni registris, ke ĝi manĝas ĉe floroj de la familioj [[Erikacoj]], [[Onagracoj]], [[Rubiacoj]], Lobeliacoj kaj [[Kampanulacoj]]. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per saltoj el ripozejo.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Monta avocetkolibro ne estas priskribita. Oni kredas, ke ĝi estas poligina kiel plej multaj aliaj kolibroj.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la montan avocetkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝi havas malgrandan teritorion, kaj ĝia populacio ne estas konata, ĉi-lasta supozeble estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas perceptita kiel malofta kaj surloka ĝis neofta en malsamaj partoj de sia teritorio. "Homa aktiveco havas malmultan mallongdaŭran rektan efikon sur la montan avocetkolibron".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] jp5s8yc66wh86nsfc2oazsyve55kf0i 9347527 9347524 2026-04-04T18:50:24Z Kani 670 9347527 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Monta avocetkolibro |koloro = pink |dosiero = Opisthoprora euryptera 182487486.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Opisthoprora]]'' |genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860 |specio = '''Monta avocetkolibro''' ''O. euryptera'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Opisthoprora euryptera'' |dunomo aŭtoritato = (Loddiges, 1832) |vikispecio = ''Opisthoprora euryptera'' |komunejo = ''Opisthoprora euryptera'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Opisthoprora euryptera map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Monta avocetkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Opisthoprora euryptera'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la ununura specio de la genro ''[[Opisthoprora]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Monta avocetkolibro estas la nura membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Ĝi estas proksime rilata al la genroj ''[[Oreotrochilus]]'' kaj ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'').<ref name=IOC12.1/> Ĝi estis dekomence prisksribita en la genron ''[[Trochilus]]'', kiu tiam inkludis multajn speciojn, kiuj poste estis reklasitaj.<ref name=MOAV-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Mountain Avocetbill (''Opisthoprora euryptera''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mouavo1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Monta avocetkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa; la malmultaj konataj pezoj estas inter 5,8 kaj 6,6 g. Ĝi havas mallongan bekon, kiu iomete suprenturniĝas ĉe la pinto. Plenkreskuloj havas bronzverdajn suprajn partojn kun elstara blanka makulo malantaŭ la okulo. La vosto estas noĉoforma; la centra paro da plumoj estas bronzverda kaj la eksteraj malhelbluaj kun maldikaj blankecaj pintoj. La gorĝo kaj brusto estas blankaj kaj la flankoj kaj ventro ruĝbrunaj; ĉiuj havas malhelverdajn striojn.<ref name=MOAV-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Monta avocetkolibro estas malofte distribuata en la Centraj Andoj de Kolombio, sur la orienta deklivaro de la Andoj en Ekvadoro, kaj je kelkaj lokoj sur la orienta deklivaro en norda Peruo. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de [[elfarbaro]]j kaj humidaj [[montararbaro]]j kaj ofte videblas en vojflankaj arbustejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 600 m en Kolombio, plejparte inter 2 400 kaj 3 200 m, sed eĉ nur 1 700 m en Ekvadoro, kaj inter 2 700 kaj 3 200 m en Peruo.<ref name=MOAV-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Monta avocetkolibro estas sidlokema tra sia tuta teritorio.<ref name=MOAV-BOW/> ===Manĝado=== La Monta avocetkolibro manĝoserĉas ĝis 3 m super la tero. Ĝi manĝas [[nektaro]]n kaj dum ŝvebado kaj per alkroĉiĝo al floroj; ĝi foje "ŝtelas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Ĝia dieto ne estas konata detale, sed oni registris, ke ĝi manĝas ĉe floroj de la familioj [[Erikacoj]], [[Onagracoj]], [[Rubiacoj]], Lobeliacoj kaj [[Kampanulacoj]]. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per saltoj el ripozejo.<ref name=MOAV-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Monta avocetkolibro ne estas priskribita. Oni kredas, ke ĝi estas poligina kiel plej multaj aliaj kolibroj.<ref name=MOAV-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Opisthoprora-euryptera |species=Monta avocetkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la montan avocetkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝi havas malgrandan teritorion, kaj ĝia populacio ne estas konata, ĉi-lasta supozeble estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Mountain Avocetbill ''Opisthoprora euryptera'' |volume=2016 |article-number=e.T22688046A93181519 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688046A93181519.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas perceptita kiel malofta kaj surloka ĝis neofta en malsamaj partoj de sia teritorio. "Homa aktiveco havas malmultan mallongdaŭran rektan efikon sur la montan avocetkolibron".<ref name=MOAV-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Opisthoprora euryptera}} {{Wikispecies|Opisthoprora euryptera}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] mm7i1ufzxmcgsjxdsfcl607ld0aio67 0 940726 9347515 2026-04-04T18:09:12Z Kani 670 Alidirektigis al [[Monta avocetkolibro]] 9347515 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Monta avocetkolibro]] n1bvvfmo62wtco4de9v7o1xmafwcgty 0 940727 9347516 2026-04-04T18:09:20Z Kani 670 Alidirektigis al [[Monta avocetkolibro]] 9347516 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Monta avocetkolibro]] n1bvvfmo62wtco4de9v7o1xmafwcgty 0 940728 9347517 2026-04-04T18:11:49Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Ne konfuzu2|kun la historia hungara politikisto kaj generalo Mihály Szilágyi (ĉ. 1400–1460) nek kun aliaj samnomuloj.}}{{Informkesto homo}} '''Mihály Szilágyi''' (1930– mortis la 2-an de marto 2023 en [[Göd]]), ofte nomata dr. Szilágyi Mihály, estis hungara ekonomisto, lokhistoriisto, milit- kaj religihistoriisto kaj esperantisto el Szekszárd/Hungario. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton relative malfrue, en la aĝo de 56 jaroj (ĉi..." 9347517 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|kun la historia hungara politikisto kaj generalo Mihály Szilágyi (ĉ. 1400–1460) nek kun aliaj samnomuloj.}}{{Informkesto homo}} '''Mihály Szilágyi''' (1930– mortis la 2-an de marto 2023 en [[Göd]]), ofte nomata dr. Szilágyi Mihály, estis hungara ekonomisto, lokhistoriisto, milit- kaj religihistoriisto kaj esperantisto el Szekszárd/Hungario. == Lia rilato al Esperanto == * Li lernis Esperanton relative malfrue, en la aĝo de 56 jaroj (ĉirkaŭ 1986), kaj aktive uzis ĝin poste. * Lia ĉefa kontribuo estas la libro '''Paŭlo Lengyel – Lengyel Pál''' ([[Szekszárd]], 1988, 136 paĝoj, dulingva eldono). Ĝi estas detala [[monografio]] pri la hungara esperantisto kaj presejposedanto [[Paŭlo Lengyel]] (Pál Lengyel), kiu eldonis la gazeton [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] en Szekszárd. La libro aperis sub la aŭspicio de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] (HEA). * Li partoprenis en hungaraj esperantistaj rondoj kaj estis memorata de la Hungaria Esperanto-Asocio post sia forpaso en 2023 kiel dediĉita esperantisto kaj historiisto de la movado. Li estis multflanka intelektulo: li laboris kiel ekonomisto en publika administracio, verkis pri lokhistorio, religiaj kaj militaj temoj, kaj fondis aŭ kunfondis lokajn historiajn societojn en [[departemento Tolna]]. Esperanto estis unu el liaj postaj, sed sinceraj pasioj, ĉefe servanta al dokumentado de hungara esperantisma historio. En nekrologoj de HEA li estas memorata kun respekto pro sia laboro pri Lengyel kaj la movado. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szilágyi, Mihály}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] bxxixma39l19325iliu4cty7k2dh33f 1 940729 9347519 2026-04-04T18:15:30Z Sj1mor 12103 /* Alinomigo? */ nova sekcio 9347519 wikitext text/x-wiki == Alinomigo? == Eble estas saĝe alinomigi ĝin, same kiel en la hungara, kun (lokhistoriisto). [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:15, 4 apr. 2026 (UTC) jc86g56hb5t3p57ekvq7t6q5relr6uh 0 940730 9347526 2026-04-04T18:39:28Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Lesbia'' |koloro = pink |dosiero = Black-tailed Trainbearer (Lesbia victoriae).jpg |priskribo de dosiero = [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]..." 9347526 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Lesbia'' |koloro = pink |dosiero = Black-tailed Trainbearer (Lesbia victoriae).jpg |priskribo de dosiero = [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Lesbia''''' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 }} '''''Lesbia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas nur du speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. La genro enhavas la jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Nigravostega kolibro]], ''Lesbia victoriae'' (Bourcier & Mulsant, 1846) Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. LC ** ''L. v. victoriae'' (Bourcier & Mulsant, 1846) ** ''L. v. juliae'' (Hartert, 1899) ** ''L. v. berlepschi'' (Hellmayr, 1915) * [[Verdavostega kolibro]], ''Lesbia nuna'' (Lesson, 1832) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo, LC ** ''L. n. gouldii'' (Loddiges, 1832) ** ''L. n. gracilis'' (Gould, 1846) ** ''L. n. aureliae'' (Weller & Schuchmann, 2004) ** ''L. n. pallidiventris'' (Simon, 1902) ** ''L. n. huallagae'' (Weller & Schuchmann, 2004) ** ''L. n. nuna'' (Lesson, 1832) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia}} {{Wikispecies|Lesbia}} *{{cite web |title=''Lesbia'' R. Lesson, 1833 |url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553724 |website=ITIS}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] iblqmmdmx0nl6clen4lyek4ivlyist2 9347654 9347526 2026-04-04T23:36:32Z Kani 670 9347654 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Lesbia'' |koloro = pink |dosiero = Black-tailed Trainbearer (Lesbia victoriae).jpg |priskribo de dosiero = [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Lesbia''''' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 }} '''''Lesbia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas nur du speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. La genro enhavas la jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Nigravostega kolibro]], ''Lesbia victoriae'' (Bourcier & Mulsant, 1846) Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo. LC ** ''L. v. victoriae'' (Bourcier & Mulsant, 1846) ** ''L. v. juliae'' (Hartert, 1899) ** ''L. v. berlepschi'' (Hellmayr, 1915) * [[Verdavostega kolibro]], ''Lesbia nuna'' (Lesson, 1832) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo, LC ** ''L. n. gouldii'' (Loddiges, 1832) ** ''L. n. gracilis'' (Gould, 1846) ** ''L. n. aureliae'' (Weller & Schuchmann, 2004) ** ''L. n. pallidiventris'' (Simon, 1902) ** ''L. n. huallagae'' (Weller & Schuchmann, 2004) ** ''L. n. nuna'' (Lesson, 1832) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia}} {{Wikispecies|Lesbia}} *{{cite web |title=''Lesbia'' R. Lesson, 1833 |url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=553724 |website=ITIS}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] n6kfd7kyrc8adr5jfzmboj0nz00fi5t 0 940731 9347529 2026-04-04T18:58:55Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |or..." 9347529 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Males measure between 21 and 24 centimeters long, including the long tail. They are mostly green, with long black tail feathers and an iridescent green patch on the chest and throat. Females are between 13.5 and 14.5 centimeters in length. They differ from the male in having a shorter tail and white underparts with green spots.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> The black-tailed trainbearer has a longer, more decurved bill and (in males) a longer, more curved tail than the [[green-tailed trainbearer]], and also tends to be duller green overall. With a wing length of 59.9mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' is the largest subspecies in the genus ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == The black-tailed trainbearer is widely distributed in central and northern [[Andes]] from Colombia through Ecuador to Peru, at altitudes between 2500 and 3800 meters. Three subspecies are currently recognised. ''Lesbia victoriae victoriae'' is the northernmost subspecies, occurring from the central Andes of Colombia to southern Ecuador. ''L. v. juliae'' is found in the center of the species's distribution, from southern Ecuador to northern Peru. ''L. v. berlepschi'' is the southernmost subspecies, occurring from [[Huánuco]] to [[Cusco|Cuzco]] in Peru. In the past, Ecuadorian populations of ''L. v. victoriae'' were sometimes treated as a fourth subspecies, ''L. v. aequatorialis'', but they aren't different enough from Colombian birds to warrant treatment as a separate subspecies.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' prefers semi-open areas instead of closed forest, meaning that it can adapt well to urban ecosystems like parks and gardens. == Subspecioj == Three subspecies are currently recognised:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (including ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == The black-tailed trainbearer is not aggressive and is commonly displaced by more aggressive species as the [[sparkling violetear]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === The black-tailed trainbearer is a nectar generalist, foraging on flowers of various different sizes and species, mostly near the ground.<ref name=":0" /> They complement their diet by consuming small arthropods, in a greater percentage than species occurring at lower altitudes.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === Male courtship behavior consists of flying high and displaying the tail, then diving and making a clicking noise with the tail. Once courtship ends, the couple mates and builds a nest in a bush. They tend to use synthetic fibers from human activity when available.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Males and females both take care of the nest, but tend to shy away when there is danger nearby.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Because of its broad distribution and the size and stability of its populations, the black-tailed trainbearer has been evaluated as least concern by the IUCN. Its preference for open habitats makes this hummingbird relatively resilient to changes in urban and rural areas. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 4tbshpgoh7niew5phqdch0ozeo55pf2 9347608 9347529 2026-04-04T20:47:56Z Kani 670 /* Aspekto */ 9347608 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Maskloj estas inter 21 kaj 24 centimetrojn longaj, inkluzive de la longa vosto. Ili estas plejparte verdaj, kun longaj nigraj vostoplumoj kaj irizecverda makulo sur la brusto kaj gorĝo. Inoj estas inter 13,5 kaj 14,5 centimetrojn longaj. Ili diferencas de la masklo per pli mallonga vosto kaj blankaj subaj partoj kun verdaj makuletoj.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> La Nigravostega kolibro havas pli longan, pli kurban bekon kaj (ĉe maskloj) pli longan, pli kurban voston ol la [[Verdavostega kolibro]], kaj ankaŭ tendencas esti pli obtuze verda ĝenerale. Kun flugillongo de 59,9 mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej granda subspecio en la genro ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == The black-tailed trainbearer is widely distributed in central and northern [[Andes]] from Colombia through Ecuador to Peru, at altitudes between 2500 and 3800 meters. Three subspecies are currently recognised. ''Lesbia victoriae victoriae'' is the northernmost subspecies, occurring from the central Andes of Colombia to southern Ecuador. ''L. v. juliae'' is found in the center of the species's distribution, from southern Ecuador to northern Peru. ''L. v. berlepschi'' is the southernmost subspecies, occurring from [[Huánuco]] to [[Cusco|Cuzco]] in Peru. In the past, Ecuadorian populations of ''L. v. victoriae'' were sometimes treated as a fourth subspecies, ''L. v. aequatorialis'', but they aren't different enough from Colombian birds to warrant treatment as a separate subspecies.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' prefers semi-open areas instead of closed forest, meaning that it can adapt well to urban ecosystems like parks and gardens. == Subspecioj == Three subspecies are currently recognised:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (including ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == The black-tailed trainbearer is not aggressive and is commonly displaced by more aggressive species as the [[sparkling violetear]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === The black-tailed trainbearer is a nectar generalist, foraging on flowers of various different sizes and species, mostly near the ground.<ref name=":0" /> They complement their diet by consuming small arthropods, in a greater percentage than species occurring at lower altitudes.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === Male courtship behavior consists of flying high and displaying the tail, then diving and making a clicking noise with the tail. Once courtship ends, the couple mates and builds a nest in a bush. They tend to use synthetic fibers from human activity when available.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Males and females both take care of the nest, but tend to shy away when there is danger nearby.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Because of its broad distribution and the size and stability of its populations, the black-tailed trainbearer has been evaluated as least concern by the IUCN. Its preference for open habitats makes this hummingbird relatively resilient to changes in urban and rural areas. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] qoraaoknrnru9g3viiskwolgewyzmdz 9347613 9347608 2026-04-04T20:53:48Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9347613 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Maskloj estas inter 21 kaj 24 centimetrojn longaj, inkluzive de la longa vosto. Ili estas plejparte verdaj, kun longaj nigraj vostoplumoj kaj irizecverda makulo sur la brusto kaj gorĝo. Inoj estas inter 13,5 kaj 14,5 centimetrojn longaj. Ili diferencas de la masklo per pli mallonga vosto kaj blankaj subaj partoj kun verdaj makuletoj.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> La Nigravostega kolibro havas pli longan, pli kurban bekon kaj (ĉe maskloj) pli longan, pli kurban voston ol la [[Verdavostega kolibro]], kaj ankaŭ tendencas esti pli obtuze verda ĝenerale. Kun flugillongo de 59,9 mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej granda subspecio en la genro ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == La Nigravostega kolibro estas vaste distribuata en centraj kaj nordaj [[Andoj]] de Kolombio tra Ekvadoro ĝis Peruo, je altitudoj inter 2500 kaj 3800 metroj. Nuntempe oni agnoskas tri subspeciojn. ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej norda subspecio, trovebla de la centraj Andoj de Kolombio ĝis suda Ekvadoro. ''L. v. juliae'' troviĝas en la centro de la distribuado de la specio, de suda Ekvadoro ĝis norda Peruo. ''L. v. berlepschi'' estas la plej suda subspecio, trovebla de [[Huánuco]] ĝis [[Kusko]] en Peruo. En la pasinteco, ekvadoraj populacioj de ''L. v. victoriae'' estis foje traktataj kiel kvara subspecio, ''L. v. aequatorialis'', sed ili ne estas sufiĉe malsamaj de kolombiaj birdoj por pravigi traktadon kiel aparta subspecio.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' preferas duonmalfermajn areojn anstataŭ fermitajn arbarojn, kio signifas, ke ĝi povas bone adaptiĝi al urbaj ekosistemoj kiel parkoj kaj ĝardenoj. == Subspecioj == Three subspecies are currently recognised:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (including ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == The black-tailed trainbearer is not aggressive and is commonly displaced by more aggressive species as the [[sparkling violetear]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === The black-tailed trainbearer is a nectar generalist, foraging on flowers of various different sizes and species, mostly near the ground.<ref name=":0" /> They complement their diet by consuming small arthropods, in a greater percentage than species occurring at lower altitudes.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === Male courtship behavior consists of flying high and displaying the tail, then diving and making a clicking noise with the tail. Once courtship ends, the couple mates and builds a nest in a bush. They tend to use synthetic fibers from human activity when available.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Males and females both take care of the nest, but tend to shy away when there is danger nearby.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Because of its broad distribution and the size and stability of its populations, the black-tailed trainbearer has been evaluated as least concern by the IUCN. Its preference for open habitats makes this hummingbird relatively resilient to changes in urban and rural areas. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 0asbnwfhkk9nhb7qwa42rpcbdf7v41v 9347614 9347613 2026-04-04T20:57:00Z Kani 670 /* Subspecioj */ 9347614 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Maskloj estas inter 21 kaj 24 centimetrojn longaj, inkluzive de la longa vosto. Ili estas plejparte verdaj, kun longaj nigraj vostoplumoj kaj irizecverda makulo sur la brusto kaj gorĝo. Inoj estas inter 13,5 kaj 14,5 centimetrojn longaj. Ili diferencas de la masklo per pli mallonga vosto kaj blankaj subaj partoj kun verdaj makuletoj.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> La Nigravostega kolibro havas pli longan, pli kurban bekon kaj (ĉe maskloj) pli longan, pli kurban voston ol la [[Verdavostega kolibro]], kaj ankaŭ tendencas esti pli obtuze verda ĝenerale. Kun flugillongo de 59,9 mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej granda subspecio en la genro ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == La Nigravostega kolibro estas vaste distribuata en centraj kaj nordaj [[Andoj]] de Kolombio tra Ekvadoro ĝis Peruo, je altitudoj inter 2500 kaj 3800 metroj. Nuntempe oni agnoskas tri subspeciojn. ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej norda subspecio, trovebla de la centraj Andoj de Kolombio ĝis suda Ekvadoro. ''L. v. juliae'' troviĝas en la centro de la distribuado de la specio, de suda Ekvadoro ĝis norda Peruo. ''L. v. berlepschi'' estas la plej suda subspecio, trovebla de [[Huánuco]] ĝis [[Kusko]] en Peruo. En la pasinteco, ekvadoraj populacioj de ''L. v. victoriae'' estis foje traktataj kiel kvara subspecio, ''L. v. aequatorialis'', sed ili ne estas sufiĉe malsamaj de kolombiaj birdoj por pravigi traktadon kiel aparta subspecio.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' preferas duonmalfermajn areojn anstataŭ fermitajn arbarojn, kio signifas, ke ĝi povas bone adaptiĝi al urbaj ekosistemoj kiel parkoj kaj ĝardenoj. == Subspecioj == Nuntempe oni agnoskas jenajn tri subspeciojn:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (inklude ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == The black-tailed trainbearer is not aggressive and is commonly displaced by more aggressive species as the [[sparkling violetear]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === The black-tailed trainbearer is a nectar generalist, foraging on flowers of various different sizes and species, mostly near the ground.<ref name=":0" /> They complement their diet by consuming small arthropods, in a greater percentage than species occurring at lower altitudes.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === Male courtship behavior consists of flying high and displaying the tail, then diving and making a clicking noise with the tail. Once courtship ends, the couple mates and builds a nest in a bush. They tend to use synthetic fibers from human activity when available.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Males and females both take care of the nest, but tend to shy away when there is danger nearby.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Because of its broad distribution and the size and stability of its populations, the black-tailed trainbearer has been evaluated as least concern by the IUCN. Its preference for open habitats makes this hummingbird relatively resilient to changes in urban and rural areas. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] bp5ij7uqkbubx13rox3m8hs2mv3lstx 9347618 9347614 2026-04-04T21:08:32Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9347618 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Maskloj estas inter 21 kaj 24 centimetrojn longaj, inkluzive de la longa vosto. Ili estas plejparte verdaj, kun longaj nigraj vostoplumoj kaj irizecverda makulo sur la brusto kaj gorĝo. Inoj estas inter 13,5 kaj 14,5 centimetrojn longaj. Ili diferencas de la masklo per pli mallonga vosto kaj blankaj subaj partoj kun verdaj makuletoj.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> La Nigravostega kolibro havas pli longan, pli kurban bekon kaj (ĉe maskloj) pli longan, pli kurban voston ol la [[Verdavostega kolibro]], kaj ankaŭ tendencas esti pli obtuze verda ĝenerale. Kun flugillongo de 59,9 mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej granda subspecio en la genro ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == La Nigravostega kolibro estas vaste distribuata en centraj kaj nordaj [[Andoj]] de Kolombio tra Ekvadoro ĝis Peruo, je altitudoj inter 2500 kaj 3800 metroj. Nuntempe oni agnoskas tri subspeciojn. ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej norda subspecio, trovebla de la centraj Andoj de Kolombio ĝis suda Ekvadoro. ''L. v. juliae'' troviĝas en la centro de la distribuado de la specio, de suda Ekvadoro ĝis norda Peruo. ''L. v. berlepschi'' estas la plej suda subspecio, trovebla de [[Huánuco]] ĝis [[Kusko]] en Peruo. En la pasinteco, ekvadoraj populacioj de ''L. v. victoriae'' estis foje traktataj kiel kvara subspecio, ''L. v. aequatorialis'', sed ili ne estas sufiĉe malsamaj de kolombiaj birdoj por pravigi traktadon kiel aparta subspecio.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' preferas duonmalfermajn areojn anstataŭ fermitajn arbarojn, kio signifas, ke ĝi povas bone adaptiĝi al urbaj ekosistemoj kiel parkoj kaj ĝardenoj. == Subspecioj == Nuntempe oni agnoskas jenajn tri subspeciojn:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (inklude ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == La Nigravostega kolibro ne estas agresema kaj estas ofte anstataŭigata de pli agresemaj specioj kiel la [[Violvanga kolibro]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === La Nigravostega kolibro estas nektarĝeneralisto, manĝoserĉante sur floroj de diversaj grandecoj kaj specioj, plejparte proksime al la grundo.<ref name=":0" /> Ili kompletigas sian dieton per konsumado de malgrandaj [[artikuloj]], en pli granda procento ol specioj troveblaj je pli malaltaj altitudoj.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === La konduto de la maskloj por amindumado konsistas el alta flugado kaj montrado de la vosto, poste plonĝado kaj klakbruon per la vosto. Post kiam la amindumado finiĝas, la paro pariĝas kaj konstruas neston en arbusto. Ili emas uzi sintezajn fibrojn el homa agado kiam haveblaj.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Kaj maskloj kaj inoj zorgas pri la nesto, sed emas forkuri kiam estas danĝero proksime.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Because of its broad distribution and the size and stability of its populations, the black-tailed trainbearer has been evaluated as least concern by the IUCN. Its preference for open habitats makes this hummingbird relatively resilient to changes in urban and rural areas. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] cwt6hcw75v78h7diq44swjxbfmwpxzc 9347621 9347618 2026-04-04T21:12:18Z Kani 670 /* Konservostatuso */ 9347621 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Maskloj estas inter 21 kaj 24 centimetrojn longaj, inkluzive de la longa vosto. Ili estas plejparte verdaj, kun longaj nigraj vostoplumoj kaj irizecverda makulo sur la brusto kaj gorĝo. Inoj estas inter 13,5 kaj 14,5 centimetrojn longaj. Ili diferencas de la masklo per pli mallonga vosto kaj blankaj subaj partoj kun verdaj makuletoj.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> La Nigravostega kolibro havas pli longan, pli kurban bekon kaj (ĉe maskloj) pli longan, pli kurban voston ol la [[Verdavostega kolibro]], kaj ankaŭ tendencas esti pli obtuze verda ĝenerale. Kun flugillongo de 59,9 mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej granda subspecio en la genro ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == La Nigravostega kolibro estas vaste distribuata en centraj kaj nordaj [[Andoj]] de Kolombio tra Ekvadoro ĝis Peruo, je altitudoj inter 2500 kaj 3800 metroj. Nuntempe oni agnoskas tri subspeciojn. ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej norda subspecio, trovebla de la centraj Andoj de Kolombio ĝis suda Ekvadoro. ''L. v. juliae'' troviĝas en la centro de la distribuado de la specio, de suda Ekvadoro ĝis norda Peruo. ''L. v. berlepschi'' estas la plej suda subspecio, trovebla de [[Huánuco]] ĝis [[Kusko]] en Peruo. En la pasinteco, ekvadoraj populacioj de ''L. v. victoriae'' estis foje traktataj kiel kvara subspecio, ''L. v. aequatorialis'', sed ili ne estas sufiĉe malsamaj de kolombiaj birdoj por pravigi traktadon kiel aparta subspecio.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' preferas duonmalfermajn areojn anstataŭ fermitajn arbarojn, kio signifas, ke ĝi povas bone adaptiĝi al urbaj ekosistemoj kiel parkoj kaj ĝardenoj. == Subspecioj == Nuntempe oni agnoskas jenajn tri subspeciojn:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (inklude ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == La Nigravostega kolibro ne estas agresema kaj estas ofte anstataŭigata de pli agresemaj specioj kiel la [[Violvanga kolibro]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === La Nigravostega kolibro estas nektarĝeneralisto, manĝoserĉante sur floroj de diversaj grandecoj kaj specioj, plejparte proksime al la grundo.<ref name=":0" /> Ili kompletigas sian dieton per konsumado de malgrandaj [[artikuloj]], en pli granda procento ol specioj troveblaj je pli malaltaj altitudoj.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === La konduto de la maskloj por amindumado konsistas el alta flugado kaj montrado de la vosto, poste plonĝado kaj klakbruon per la vosto. Post kiam la amindumado finiĝas, la paro pariĝas kaj konstruas neston en arbusto. Ili emas uzi sintezajn fibrojn el homa agado kiam haveblaj.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Kaj maskloj kaj inoj zorgas pri la nesto, sed emas forkuri kiam estas danĝero proksime.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Pro ĝia larĝa distribuo kaj la grandeco kaj stabileco de ĝiaj populacioj, la Nigravostega kolibro estis taksita kiel [[malplej zorgiga]] fare de la [[IUCN]]. Ĝia prefero por malfermaj vivejoj igas ĉi tiun kolibron relative rezistema al ŝanĝoj en urbaj kaj kamparaj areoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] mhied8f2eujxhisdd240mehlo0ngj3f 9347631 9347621 2026-04-04T21:26:57Z Kani 670 9347631 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigravostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Black-tailed trainbearer (Lesbia victoriae victoriae) male Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = Masklo de ''L. v. victoriae''<br />Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Hummingbird_(132680679).jpeg |priskribo de dosiero2 = Ino en suda Peruo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Nigravostega kolibro''' ''L. victoriae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Lesbia victoriae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687971A93177475 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687971A93177475.en}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia victoriae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) |vikispecio = ''Lesbia victoriae'' |komunejo = ''Lesbia victoriae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia victoriae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigravostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia victoriae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi troviĝas inter 2500 kaj 3800m en natura vivmedio de subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj [[montararbaro]]j kaj alt-altitudaj [[arbustaro]]j, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. == Aspekto == Maskloj estas inter 21 kaj 24 centimetrojn longaj, inkluzive de la longa vosto. Ili estas plejparte verdaj, kun longaj nigraj vostoplumoj kaj irizecverda makulo sur la brusto kaj gorĝo. Inoj estas inter 13,5 kaj 14,5 centimetrojn longaj. Ili diferencas de la masklo per pli mallonga vosto kaj blankaj subaj partoj kun verdaj makuletoj.<ref name=":0">{{Cite book|title=Colibríes del Ecuador. Guía de campo|last=Ridley|first=Robert S.|publisher=Fundación Jocotoco|year=2011|location=Ecuador}}</ref> La Nigravostega kolibro havas pli longan, pli kurban bekon kaj (ĉe maskloj) pli longan, pli kurban voston ol la [[Verdavostega kolibro]], kaj ankaŭ tendencas esti pli obtuze verda ĝenerale. Kun flugillongo de 59,9 mm, ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej granda subspecio en la genro ''Lesbia''.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Weller|first1=André-A|last2=Schuchmann|first2=Karl-L|title=Biogeographic and taxonomic revision of the trainbearers Lesbia (Trochilidae), with the description of two new subspecies|url=http://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_43_2_0115-0136.pdf|journal=Ornithol|volume=43}}</ref> == Distribuo kaj habitato == La Nigravostega kolibro estas vaste distribuata en centraj kaj nordaj [[Andoj]] de Kolombio tra Ekvadoro ĝis Peruo, je altitudoj inter 2500 kaj 3800 metroj. Nuntempe oni agnoskas tri subspeciojn. ''Lesbia victoriae victoriae'' estas la plej norda subspecio, trovebla de la centraj Andoj de Kolombio ĝis suda Ekvadoro. ''L. v. juliae'' troviĝas en la centro de la distribuado de la specio, de suda Ekvadoro ĝis norda Peruo. ''L. v. berlepschi'' estas la plej suda subspecio, trovebla de [[Huánuco]] ĝis [[Kusko]] en Peruo. En la pasinteco, ekvadoraj populacioj de ''L. v. victoriae'' estis foje traktataj kiel kvara subspecio, ''L. v. aequatorialis'', sed ili ne estas sufiĉe malsamaj de kolombiaj birdoj por pravigi traktadon kiel aparta subspecio.<ref name=":1" /> ''Lesbia victoriae'' preferas duonmalfermajn areojn anstataŭ fermitajn arbarojn, kio signifas, ke ĝi povas bone adaptiĝi al urbaj ekosistemoj kiel parkoj kaj ĝardenoj. == Subspecioj == Nuntempe oni agnoskas jenajn tri subspeciojn:<ref name=":1" /> *''Lesbia victoriae victoriae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) (inklude ''L. v. aequatorialis'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893) *''Lesbia victoriae juliae'' ([[Ernst Hartert|Hartert]], 1899) *''Lesbia victoriae berlepschi'' ([[Carl Eduard Hellmayr|Hellmayr]], 1915) == Kutimaro == La Nigravostega kolibro ne estas agresema kaj estas ofte anstataŭigata de pli agresemaj specioj kiel la [[Violvanga kolibro]] (''Colibri coruscans''). === Manĝado === La Nigravostega kolibro estas nektarĝeneralisto, manĝoserĉante sur floroj de diversaj grandecoj kaj specioj, plejparte proksime al la grundo.<ref name=":0" /> Ili kompletigas sian dieton per konsumado de malgrandaj [[artikuloj]], en pli granda procento ol specioj troveblaj je pli malaltaj altitudoj.<ref>{{Cite journal|last1=Remsen|first1=J. V.|last2=Stiles|first2=F. Gary|last3=Scott|first3=Peter E.|title=Frequency of Arthropods in Stomachs of Tropical Hummingbirds|journal=American Ornithologists' Union|volume=103}}</ref> === Reproduktado === La konduto de la maskloj por amindumado konsistas el alta flugado kaj montrado de la vosto, poste plonĝado kaj klakbruon per la vosto. Post kiam la amindumado finiĝas, la paro pariĝas kaj konstruas neston en arbusto. Ili emas uzi sintezajn fibrojn el homa agado kiam haveblaj.<ref>{{Cite book|title=Aves del valle de Quito y sus alrededores|last=Carrión|first=Juan Manuel|publisher=Fundación Natura|year=1986|location=Quito, Ecuador}}</ref> Kaj maskloj kaj inoj zorgas pri la nesto, sed emas forkuri kiam estas danĝero proksime.<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Robert T.|title=Habits of Male Hummingbirds near Their Nests|journal=The Wilson Bulletin |volume=59 |issue=1 |pages=21–25 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v059n01/p0021-p0025.pdf}}</ref> == Konservostatuso == Pro ĝia larĝa distribuo kaj la grandeco kaj stabileco de ĝiaj populacioj, la Nigravostega kolibro estis taksita kiel [[malplej zorgiga]] fare de la [[IUCN]]. Ĝia prefero por malfermaj vivejoj igas ĉi tiun kolibron relative rezistema al ŝanĝoj en urbaj kaj kamparaj areoj. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia victoriae}} {{Wikispecies|Lesbia victoriae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] h38kh5w03o6usc3omhk1tuaf9mgdmoq 0 940732 9347530 2026-04-04T18:59:46Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigravostega kolibro]] 9347530 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigravostega kolibro]] npb3ib4xahvtu9jx6g873kqm2yunytv 0 940733 9347531 2026-04-04T19:00:14Z Stefangrotz 91903 unua versio 9347531 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj astronaŭtoj dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] qedtgc79g7lqcw2yhjn8bt5gwqobtiq 9347532 9347531 2026-04-04T19:01:52Z Stefangrotz 91903 9347532 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] g91v8n8h3u2rx3gk9krs24am636qoxs 9347533 9347532 2026-04-04T19:07:32Z Stefangrotz 91903 9347533 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita de la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la "frape maldika atmosfero".]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] gztju2n5oha3hp02n9tj03j8tk82h7m 9347535 9347533 2026-04-04T19:10:10Z Stefangrotz 91903 9347535 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita de la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la "frape maldika atmosfero".]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987). [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] lczkffahq25oh9xv7canivusyp4f7u1 9347536 9347535 2026-04-04T19:11:24Z Stefangrotz 91903 9347536 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita en la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la frape maldika atmosfero la la Tero.]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987). [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] ay9all8y2jki8cm2rqu5wmadjojcwx6 9347605 9347536 2026-04-04T20:46:23Z Stefangrotz 91903 Stefangrotz movis paĝon [[Superrigarda Efiko]] al [[Superrigarda efiko]] 9347536 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita en la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la frape maldika atmosfero la la Tero.]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987). [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] ay9all8y2jki8cm2rqu5wmadjojcwx6 9347611 9347605 2026-04-04T20:50:13Z Stefangrotz 91903 9347611 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita en la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la frape maldika atmosfero la la Tero.]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987) kiu enhavas citaĵojn interalie de [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin]], [[Alan Shepard]], [[John Glenn]], Malcolm Scott Carpenter, Eugene Cernan, Michael Collins, Russell Louis Schweickart, Edgar Mitchell, Anatoli Nikolajewitsch Beresowoi, Marc Garneau, Sultan bin Salman bin Abdulaziz Al Saud, Loren Wilber Acton, Bonnie Jeanne Dunbar, Tamara Elizabeth Jernigan kaj Albert Sacco. [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] og4g0oxgti8oc7tx3sf980kfi2ngcxg 9347612 9347611 2026-04-04T20:52:37Z Stefangrotz 91903 9347612 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita en la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la frape maldika atmosfero la la Tero.]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987) kiu enhavas citaĵojn interalie de [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin]], [[Alan Shepard]], [[John Glenn]], Malcolm Scott Carpenter, [[Eugene Cernan]], [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], Russell Louis Schweickart, Edgar Mitchell, Anatoli Nikolajewitsch Beresowoi, Marc Garneau, Sultan bin Salman bin Abdulaziz Al Saud, Loren Wilber Acton, Bonnie Jeanne Dunbar, Tamara Elizabeth Jernigan kaj Albert Sacco. [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] i8go61shfjyzskkkkkagtxftgxrgs1c 9347624 9347612 2026-04-04T21:21:15Z Stefangrotz 91903 vidu ankaŭ Pala Blua Punkto 9347624 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita en la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la frape maldika atmosfero la la Tero.]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987) kiu enhavas citaĵojn interalie de [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin]], [[Alan Shepard]], [[John Glenn]], Malcolm Scott Carpenter, [[Eugene Cernan]], [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], Russell Louis Schweickart, Edgar Mitchell, Anatoli Nikolajewitsch Beresowoi, Marc Garneau, Sultan bin Salman bin Abdulaziz Al Saud, Loren Wilber Acton, Bonnie Jeanne Dunbar, Tamara Elizabeth Jernigan kaj Albert Sacco. == Vidu ankaŭ == * [[Pala Blua Punkto]] [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] 7m4fslpjvlzfpja75aq18d8z1z90qnq 9347625 9347624 2026-04-04T21:21:49Z Stefangrotz 91903 9347625 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|dekstra|eta|300x300ra|La foto "''La tero leviĝas''", kaptita la [[24-an de decembro]] [[1968]].]] [[Dosiero:Thin Line of Earth's Atmosphere and the Setting Sun.jpg|eta|La foto "Maldika Blua Linio" estis farita en la [[Internacia Kosmostacio]] en 2009.  En multaj intervjuoj kosmonaŭtoj emfazis ilian percepton de la frape maldika atmosfero de la Tero.]] La '''superrigarda efiko''' estas kogna ŝanĝo raportita de iuj [[Kosmonaŭto|kosmonaŭtoj]] dum ili rigardas la [[Tero|Teron]] el la kosmo. Esploristoj karakterizis la efikon kiel "staton de miro kun memtranscendaj kvalitoj, kaŭzitan de aparte frapa vida stimulo". La plej elstaraj komunaj aspektoj de persona sperto pri la Tero el la kosmo estas aprezo kaj percepto de beleco, neatendita kaj eĉ superforta emocio, kaj pliigita sento de konekto kun aliaj homoj kaj kun la Tero kiel tuto. == Origino == La termino superrigarda efiko estis kreita de la aŭtoro kaj esploristo Frank White en lia libro "''The Overview Effect — Space Exploration and Human Evolution''" (1987) kiu enhavas citaĵojn interalie de [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin]], [[Alan Shepard]], [[John Glenn]], Malcolm Scott Carpenter, [[Eugene Cernan]], [[Michael Collins (kosmonaŭto)|Michael Collins]], Russell Louis Schweickart, Edgar Mitchell, Anatoli Nikolajewitsch Beresowoi, Marc Garneau, Sultan bin Salman bin Abdulaziz Al Saud, Loren Wilber Acton, Bonnie Jeanne Dunbar, Tamara Elizabeth Jernigan kaj Albert Sacco. == Vidu ankaŭ == * [[Pala Blua Punkto]] [[Kategorio:Etikaj konceptoj]] [[Kategorio:Homa kosmoflugado]] [[Kategorio:Spiriteco]] [[Kategorio:Psikologio]] iia2k91wiibmnb3o02akq9olgt59am6 0 940734 9347543 2026-04-04T19:23:04Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Mihály Szilágyi]] 9347543 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mihály Szilágyi]] l2g241rjjedkhqf7p3vusk3t0u29wdh 0 940735 9347548 2026-04-04T19:33:35Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/232813423|Maurice de Noisay]]" 9347548 wikitext text/x-wiki '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]]<ref>{{Lien web|langue=fr-fr|titre=Acte de naissance n°85 avec mention marginale du décès Cote : NLG 165W33|url=https://archives.seinesaintdenis.fr/ark:/79690/vta1bb59fcc1b1efd8e/daogrp/0/1/idsearch:RECH_4c06b22b98efb6d283648a76ca82d7bf?id=https://archives.seinesaintdenis.fr/ark:/79690/vta1bb59fcc1b1efd8e/canvas/0/100&vx=998.472&vy=-1789.69&vr=0&vz=8.41427|périodique=Archives départementales de la Seine-Saint-Denis|consulté le=2026-01-28|page=100/211}}</ref> - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]<ref>{{Lien web|url=http://archives.valdemarne.fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YTo1OntzOjEwOiJ0eXBlX2ZvbmRzIjtzOjExOiJmYWNldHRlc19lcyI7czo0OiJyZWYxIjtpOjM7czo0OiJyZWYyIjtzOjc6IjNfMTk5OTgiO3M6NDoicmVmMyI7czoyOiI0NyI7czo5OiJzb3J0QXJyYXkiO2E6Mzp7aTowO3M6MTQ6Ikl2cnktc3VyLVNlaW5lIjtpOjE7aToxOTMzO2k6MjtzOjE4OiJldGFydGNpdmlsIzNfMTk5OTgiO319&altoInput=#uielem_move=-166%2C-178&uielem_islocked=1&uielem_zoom=95&uielem_brightness=0&uielem_contrast=0&uielem_isinverted=0&uielem_rotate=F|titre=Table des décès à Ivry-sur-Seine, vue 111/225.|brisé le=28/01/2026}}</ref>) estis franca [[poeto]]. == Verkoj (elekto) == [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 9bav8w7czkan0vlx1xn6wfddkoxv3dh 9347549 9347548 2026-04-04T19:36:23Z Sj1mor 12103 9347549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]] - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]) estis franca [[poeto]]. == Vivo == Li estis laŭ la esprimo de la kritiko [[Henri Clouard]], « la plej [[Dando|danda]] de la [[Transfuĝo|transfuĝintoj]] » pasante de la [[Simbolismo (arto)|symbolisme]] al la [[Novklasikismo|nov-klasikismo]]. Liaj kolektoj de verso (''La Animo en vojo'' en #1905, ''la dek du sagoj de Amoro'' en #1912) raportas tiun evoluon al kreo kiu esprimas sin en perfekta lingvo kaj kiu disciplinas la sentojn. Li kunlaboris al multnombraj politikaj revuoj kaj literaturaj de la komenco de la 20a jarcento, inter kiuj ''Akademos'' de Adelswärd-Fersen, ''La Vespoj'' de [[Jean-Marc Bernard]] kaj la ''[[Revue critique des idées et des livres|kritika Revuo de la ideoj kaj de la libroj]]'' de [[Jean Rivain]] kaj [[Eugène Marsan]]. Intimulo de [[Charles Maurras]] kaj de la ideoj de [[Action Française|la franca Ago]], li estas sin vi post la [[Unua Mondmilito|Unua mondmilito]], al la granda bedaŭro de la amatoroj de fiera lingvo kaj de sentoj pensintaj. == Verkoj (elekto) == * ''L'Âme en route'' (1905) * ''Les Douze flèches d'Eros'' (1912) * ''Essai sur les courses de chevaux en France'' (NRF, 1921) * ''Élégies de la guerre et de la paix'' (Cité du Livre, 1926) * ''Le Triomphe du maigre'' (Ferneczy, 1926) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Noisay, Maurice}} [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] sc7fodfxijlj4d6dob9dn7sjec4753r 9347551 9347549 2026-04-04T19:37:21Z Sj1mor 12103 9347551 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]] - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]) estis franca [[poeto]]. == Vivo == Li estis laŭ la esprimo de la kritiko Henri Clouard, « la plej [[Dando|danda]] de la [[Transfuĝo|transfuĝintoj]] » pasante de la [[Simbolismo (arto)|symbolisme]] al la [[Novklasikismo|nov-klasikismo]]. Liaj kolektoj de verso (''La Animo en vojo'' en #1905, ''la dek du sagoj de Amoro'' en #1912) raportas tiun evoluon al kreo kiu esprimas sin en perfekta lingvo kaj kiu disciplinas la sentojn. Li kunlaboris al multnombraj politikaj revuoj kaj literaturaj de la komenco de la 20a jarcento, inter kiuj ''Akademos'' de Adelswärd-Fersen, ''La Vespoj'' de Jean-Marc Bernard kaj la ''kritika Revuo de la ideoj kaj de la libroj'' de Jean Rivain kaj Eugène Marsan. Intimulo de [[Charles Maurras]] kaj de la ideoj de [[Action Française|la franca Ago]], li estas sin vi post la [[Unua Mondmilito|Unua mondmilito]], al la granda bedaŭro de la amatoroj de fiera lingvo kaj de sentoj pensintaj. == Verkoj (elekto) == * ''L'Âme en route'' (1905) * ''Les Douze flèches d'Eros'' (1912) * ''Essai sur les courses de chevaux en France'' (NRF, 1921) * ''Élégies de la guerre et de la paix'' (Cité du Livre, 1926) * ''Le Triomphe du maigre'' (Ferneczy, 1926) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Noisay, Maurice}} [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] of1g6mutsql2bluta6z1qaftge1nphy 9347700 9347551 2026-04-05T03:59:15Z Arbarulo 135469 aŭtomata tradukilo fuŝis 9347700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]] - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]) estis franca [[poeto]]. == Vivo == Li estis laŭ la esprimo de la kritiko Henri Clouard, « la plej [[Dando|danda]] de la [[Transfuĝo|transfuĝintoj]] » pasante de la [[Simbolismo (arto)|symbolisme]] al la [[Novklasikismo|nov-klasikismo]]. Liaj kolektoj de verso (''La Animo en vojo'' en #1905, ''la dek du sagoj de Amoro'' en #1912) raportas tiun evoluon al kreo kiu esprimas sin en perfekta lingvo kaj kiu disciplinas la sentojn. Li kunlaboris al multnombraj politikaj revuoj kaj literaturaj de la komenco de la 20a jarcento, inter kiuj ''Akademos'' de Adelswärd-Fersen, ''La Vespoj'' de Jean-Marc Bernard kaj la ''kritika Revuo de la ideoj kaj de la libroj'' de Jean Rivain kaj Eugène Marsan. Intimulo de [[Charles Maurras]] kaj de la ideoj de [[Action Française|la franca Ago]], li mortigis sin post la [[Unua Mondmilito|Unua mondmilito]], al la granda bedaŭro de la ŝatantoj de fiera lingvaĵo kaj de sentoj pripensitaj. == Verkoj (elekto) == * ''L'Âme en route'' (1905) * ''Les Douze flèches d'Eros'' (1912) * ''Essai sur les courses de chevaux en France'' (NRF, 1921) * ''Élégies de la guerre et de la paix'' (Cité du Livre, 1926) * ''Le Triomphe du maigre'' (Ferneczy, 1926) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Noisay, Maurice}} [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 1ko64g3k6exk1zqv4m1lkx8qkyaz20j 9347701 9347700 2026-04-05T03:59:52Z Arbarulo 135469 9347701 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]] - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]) estis franca [[poeto]]. == Vivo == Li estis laŭ la esprimo de la kritiko Henri Clouard, « la plej [[Dando|danda]] de la [[Transfuĝo|transfuĝintoj]] » pasante de la [[Simbolismo (arto)|symbolisme]] al la [[Novklasikismo|nov-klasikismo]]. Liaj kolektoj de verso (''La Animo en vojo'' en #1905, ''la dek du sagoj de Amoro'' en #1912) raportas tiun evoluon al kreo kiu esprimas sin en perfekta lingvo kaj kiu disciplinas la sentojn. Li kunlaboris al multnombraj politikaj revuoj kaj literaturaj de la komenco de la 20a jarcento, inter kiuj ''Akademos'' de Adelswärd-Fersen, ''La Vespoj'' de Jean-Marc Bernard kaj la ''kritika Revuo de la ideoj kaj de la libroj'' de Jean Rivain kaj Eugène Marsan. Intimulo de [[Charles Maurras]] kaj de la ideoj de [[Action Française|la franca Ago]], li mortigis sin post la [[Unua Mondmilito]], al la granda bedaŭro de la ŝatantoj de fiera lingvaĵo kaj de sentoj pripensitaj. == Verkoj (elekto) == * ''L'Âme en route'' (1905) * ''Les Douze flèches d'Eros'' (1912) * ''Essai sur les courses de chevaux en France'' (NRF, 1921) * ''Élégies de la guerre et de la paix'' (Cité du Livre, 1926) * ''Le Triomphe du maigre'' (Ferneczy, 1926) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Noisay, Maurice}} [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] rli0wmvi9d3fw9nww66emogiwnvkpd5 9347717 9347701 2026-04-05T05:03:42Z Sj1mor 12103 9347717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]] - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]) estis franca [[poeto]]. == Vivo == Li estis laŭ la esprimo de la kritiko Henri Clouard, « la plej [[Dando|danda]] de la [[Transfuĝo|transfuĝintoj]] » pasante de la [[Simbolismo (arto)|symbolisme]] al la [[Novklasikismo|nov-klasikismo]]. Liaj kolektoj de verso (''La Animo en vojo'' en #1905, ''la dek du sagoj de Amoro'' en #1912) raportas tiun evoluon al kreo kiu esprimas sin en perfekta lingvo kaj kiu disciplinas la sentojn. Li kunlaboris al multnombraj politikaj revuoj kaj literaturaj de la komenco de la 20a jarcento, inter kiuj ''Akademos'' de Adelswärd-Fersen, ''La Vespoj'' de Jean-Marc Bernard kaj la ''kritika Revuo de la ideoj kaj de la libroj'' de Jean Rivain kaj Eugène Marsan. Intimulo de [[Charles Maurras]] kaj de la ideoj de ''[[Action Française]]'', li mortigis sin post la [[Unua Mondmilito]], al la granda bedaŭro de la ŝatantoj de fiera lingvaĵo kaj de sentoj pripensitaj. == Verkoj (elekto) == * ''L'Âme en route'' (1905) * ''Les Douze flèches d'Eros'' (1912) * ''Essai sur les courses de chevaux en France'' (NRF, 1921) * ''Élégies de la guerre et de la paix'' (Cité du Livre, 1926) * ''Le Triomphe du maigre'' (Ferneczy, 1926) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Noisay, Maurice}} [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] akenzh0gqchw97qrs6k7wkjloyada2e 9347718 9347717 2026-04-05T05:05:49Z Sj1mor 12103 9347718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Maurice de NOISAY''' (naskiĝinta '''Pagnier''' la 25-an de novembro 1886 en [[Noisy-le-Grand]] - morts la 28-an de decembro 1942 en [[Ivry-sur-Seine]]) estis franca [[poeto]]. == Vivo == Li estis laŭ la esprimo de la kritiko Henri Clouard, « la plej [[Dando|danda]] de la [[Transfuĝo|transfuĝintoj]] » pasante de la [[Simbolismo (arto)|symbolisme]] al la [[Novklasikismo|nov-klasikismo]]. Liaj kolektoj de verso (''La Animo en vojo'' en #1905, ''la dek du sagoj de Amoro'' en #1912) raportas tiun evoluon al kreo kiu esprimas sin en perfekta lingvo kaj kiu disciplinas la sentojn. Li kunlaboris al multnombraj politikaj revuoj kaj literaturaj de la komenco de la 20a jarcento, inter kiuj ''Akademos'' de Adelswärd-Fersen, ''La Vespoj'' de Jean-Marc Bernard kaj la ''kritika Revuo de la ideoj kaj de la libroj'' de Jean Rivain kaj Eugène Marsan. Intimulo de [[Charles Maurras]] kaj de la ideoj de ''[[Action Française]]'', li silentiĝis post la [[Unua Mondmilito]], al la granda bedaŭro de tiuj, kiuj ŝatis elokventan lingvaĵon kaj pripensemajn sentojn. == Verkoj (elekto) == * ''L'Âme en route'' (1905) * ''Les Douze flèches d'Eros'' (1912) * ''Essai sur les courses de chevaux en France'' (NRF, 1921) * ''Élégies de la guerre et de la paix'' (Cité du Livre, 1926) * ''Le Triomphe du maigre'' (Ferneczy, 1926) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Noisay, Maurice}} [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 40ghhrzzomee9r3y0rogq4ztivvmfgi 0 940736 9347550 2026-04-04T19:36:46Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Maurice de Noisay]] 9347550 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Maurice de Noisay]] gq761615ssgfsi4c3wt5jsh2zn5vv6t 1 940737 9347556 2026-04-04T19:39:48Z Sj1mor 12103 /* Maurice Pagnier: Ĉu estas li? */ nova sekcio 9347556 wikitext text/x-wiki == [[Maurice Pagnier]]: Ĉu estas li? == de <nowiki>'''</nowiki>Ŝlosilo al memlernilo de lingvo Esperanto: Esperanto en dek lecionoj de Théophile Cart kaj Maurice Pagnier<nowiki>'''</nowiki> ? Ĉu li estis esperantisto? aŭ ĉu simple temas pri samnomulo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 4 apr. 2026 (UTC) b21fehmonq518w73y8ps3dl2084hvl3 9347559 9347556 2026-04-04T19:41:31Z Sj1mor 12103 9347559 wikitext text/x-wiki == [[Maurice Pagnier]]: Ĉu estas li? == de '''Ŝlosilo al memlernilo de lingvo Esperanto: Esperanto en dek lecionoj de Théophile Cart kaj Maurice Pagnier''' ({{lang-fr|L'espéranto en dix leçons}})? Ĉu li estis esperantisto? aŭ ĉu simple temas pri samnomulo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:39, 4 apr. 2026 (UTC) bzyu2a09q4rvvcqlj9i0z7td19shoyc 1 940738 9347595 2026-04-04T20:11:36Z Sj1mor 12103 /* ambigueco */ nova sekcio 9347595 wikitext text/x-wiki == ambigueco == Do kiam oni nomas "Universitato de Bruselo", al kiu intencas? en la nuna versio de vikipedio estas dekoj da artikoloj kun tio! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:11, 4 apr. 2026 (UTC) d5iz4u8ec6mu7g5bbmvume6lfcihg9f 0 940739 9347599 2026-04-04T20:18:29Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Ruhr-Universitato]] 9347599 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruhr-Universitato]] mxl3tn0f5daxykvjawk02b7yxwzvq90 0 940740 9347606 2026-04-04T20:46:23Z Stefangrotz 91903 Stefangrotz movis paĝon [[Superrigarda Efiko]] al [[Superrigarda efiko]] 9347606 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Superrigarda efiko]] tbp632lw1hhr4jzz4g5e0ttf7deueob 0 940741 9347610 2026-04-04T20:49:23Z Aidas 3488 Aidas movis paĝon [[Hari Poter (rolulo)]] al [[Harry Potter (rolulo)]]: Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... 9347610 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Harry Potter (rolulo)]] bj1c7yq2n0qkf9ipcf1n3jlwkgrtmz5 1 940742 9347615 2026-04-04T21:01:05Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo Harry James Potter anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" (Hari Ĝejmz Poter?). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj..." 9347615 wikitext text/x-wiki Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo Harry James Potter anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" (Hari Ĝejmz Poter?). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj tre ŝatas nian karan lingvon, kaj estas iuj kiuj kompense malŝategas la precipan lingvon de la brita insularo. Sed ni ne troigu. Kiam estos Esperantaj libroj de la romanoj de J. K. Rowlings en ĉiuj librobretaroj de esperantistoj, eblos serioze konsideri nomi la rolulon laŭ esperanta titolo, sed antaŭe ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 4 apr. 2026 (UTC) pi5wealy1f8iaqdymjjhyj4wmjvohuv 9347616 9347615 2026-04-04T21:02:33Z Aidas 3488 9347616 wikitext text/x-wiki Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo "Harry James Potter" anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" ("Hari Ĝejmz Poter"???). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj tre ŝatas nian karan lingvon, kaj estas iuj kiuj kompense malŝategas la precipan lingvon de la brita insularo. Sed ni ne troigu. Kiam estos Esperantaj libroj de la romanoj de J. K. Rowlings en ĉiuj librobretaroj de esperantistoj, eblos serioze konsideri nomi la rolulon laŭ esperanta titolo, sed antaŭe ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 4 apr. 2026 (UTC) kcp60551vp9nc0mb88cqz6ijeg5k6tp 9347619 9347616 2026-04-04T21:10:47Z Aidas 3488 9347619 wikitext text/x-wiki Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo "Harry James Potter" anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" ("Hari Ĝejmz Poter"???). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj tre ŝatas nian karan lingvon, kaj estas iuj kiuj kompense malŝategas la precipan lingvon de la brita insularo. Sed ni ne troigu. Kiam estos Esperantaj libroj de la romanoj de J. K. Rowlings en ĉiuj librobretaroj de esperantistoj, eblos serioze konsideri nomi la rolulon laŭ esperanta titolo, sed antaŭe ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 4 apr. 2026 (UTC) :PS: Mi scias ke mia propra denaska litova lingvo ŝanceliĝas Inter la du formoj "Haris Džeimsas Poteris" kaj "Haris Puodžius" por la heroa lernejano. Sed tamen eĉ tio ne konvinkas min... 9lo3bupvdmhtbfqwcmwaoxf19k2iluf 9347620 9347619 2026-04-04T21:11:30Z Aidas 3488 9347620 wikitext text/x-wiki Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo "Harry James Potter" anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" ("Hari Ĝejmz Poter"???). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj tre ŝatas nian karan lingvon, kaj estas iuj kiuj kompense malŝategas la precipan lingvon de la brita insularo. Sed ni ne troigu. Kiam estos Esperantaj libroj de la romanoj de J. K. Rowlings en ĉiuj librobretaroj de esperantistoj, eblos serioze konsideri nomi la rolulon laŭ esperanta titolo, sed antaŭe ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 4 apr. 2026 (UTC) :PS: Mi scias ke mia propra denaska litova lingvo ŝanceliĝas Inter la du formoj "Haris Džeimsas Poteris" kaj "Haris Puodžius" por la heroa lernejano. Sed tamen eĉ tio ne konvinkas min... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:11, 4 apr. 2026 (UTC) nygnf6w3vu2yw1pvwhydysni7di63r3 9347622 9347620 2026-04-04T21:17:52Z Aidas 3488 9347622 wikitext text/x-wiki Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo "Harry James Potter" anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" ("Hari Ĝejmz Poter"???). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj tre ŝatas nian karan lingvon, kaj estas iuj kiuj kompense malŝategas la precipan lingvon de la brita insularo. Sed ni ne troigu. Kiam estos Esperantaj libroj de la romanoj de J. K. Rowlings en ĉiuj librobretaroj de esperantistoj, eblos serioze konsideri nomi la rolulon laŭ esperanta titolo, sed antaŭe ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 4 apr. 2026 (UTC) :PS: Mi scias ke mia propra denaska litova lingvo ŝanceliĝas Inter la du formoj "Haris Džeimsas Poteris" kaj "Haris Puodžius" por la heroa lernejano. Sed tamen eĉ tio ne konvinkas min... Kaj ne, ankaŭ la vere esperantigita nomo "Haĉjo Potfaristo" ne konvinkus min (samkiel ankaŭ ne la germana mok-/karesnomo "Harald Jakob Töpfer"). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:11, 4 apr. 2026 (UTC) 5aqndhmslaq0ugxmtfibbdz72ybvpgy 9347623 9347622 2026-04-04T21:20:11Z Aidas 3488 9347623 wikitext text/x-wiki Pri la origina nomo estas muuulte pli bonaj eksteraj pruvoj ol pri aŭdaca esperantigo... Tial mi vere pledas por uzado de la "vera" nomo "Harry James Potter" anstataŭ la malneta esperantigo "Hari Poter" ("Hari Ĝejmz Poter"???). La verkistino en Esperantaj tekstoj ankaŭ origine nomiĝas J. K. Rowlings, ne "Joko Roŭlinz", kaj la menciita brita gazeto ne nomiĝas «La gardisto», sed nacilingve ''[[The Guardian]]''... Kaj estas bone kaj saĝe tiel. Mi scias ke ni ĉiuj tre ŝatas nian karan lingvon, kaj estas iuj kiuj kompense malŝategas la precipan lingvon de la brita insularo. Sed ni ne troigu. Kiam estos Esperantaj libroj de la romanoj de J. K. Rowlings en ĉiuj librobretaroj de esperantistoj, eblos serioze konsideri nomi la rolulon laŭ esperanta titolo, sed antaŭe ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 4 apr. 2026 (UTC) :PS: Mi scias ke mia propra kara denaska litova lingvo ŝanceliĝas inter la du formoj "Haris Džeimsas Poteris" kaj "Haris Puodžius" por la heroa lernejano. Sed tamen eĉ tio ne konvinkas min... Kaj ne, ankaŭ la vere esperantigita nomo "Haĉjo Potfaristo" ne konvinkus min (samkiel ankaŭ ne la germana mok-/karesnomo "Harald Jakob Töpfer"). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:11, 4 apr. 2026 (UTC) b4ndmus2itgad4pu22ye4kemx4vdiv3 0 940743 9347632 2026-04-04T21:36:15Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = René..." 9347632 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The taxonomy of the green-tailed trainbearer is not settled. The [[International Ornithological Committee]] (IOC) recognizes these six subspecies:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' [[André-Alexander Weller|Weller]] & [[Karl-Ludvig Schuchmann|Schuchmann]] (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) The [[Clements taxonomy]] and [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) recognize a seventh, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892) that the IOC treats as a synonym of the nominate subspecies.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Though the green-tailed trainbearer shares its genus with the [[black-tailed trainbearer]] (''L. victoriae''), they might not be especially closely related. All of the subspecies except the nominate (and ''boliviana'') have at various times been suggested as separate species. Two additional subspecies have been proposed as well, but the weight of evidence is that they are hybrids of the two trainbearers.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01 retrieved February 22, 2022</ref> ==Aspekto== The male green-tailed trainbearer is {{convert|15.3|to|17|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long including the {{convert|10.6|to|13.6|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long tail. Females are about {{convert|11.6|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long including their {{convert|4.5|to|6.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long tail. The species weighs {{convert|3.1|to|4.3|g|oz|abbr=on}}. It has a short, straight, black bill. Males of the nominate subspecies are almost entirely glittering emerald green; the throat is iridescent emerald green and the lower belly grayish with green dots. Its tail is long, forked, and black with green tips to the feathers. The nominate female is similar but has white underparts with glittering green spots and a shorter tail. Juveniles are similar to the adult female but the male in addition has green spots on the throat.<ref name=GTTR-BOW/> Males of subspecies ''L. n. gouldii'' are similar to the nominate but smaller, with a shorter bill and more green on the tail. ''L. n. gracilis'' is also similar to the nominate but has a shorter and thicker bill and buffy undertail [[Covert feather|coverts]] with green spots. ''L. n. pallidiventris'' has a longer bill than the two subspecies above and has paler and less blue-green upperparts than the nominate. ''L. n. huallagae'' has a longer bill than ''pallidiventris'' that is still shorter than the nominate's; its plumage is somewhat bronzy green and the belly is paler than the nominate's. ''L. n. aureliae''{{apostrophe}}s plumage is rich golden bronze and it has a creamy buff belly.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The six subspecies recognized by the IOC are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', the Eastern Andes of northeastern Colombia and the Central Andes of southern Colombia *''L. n. gracilis'', the Andes of northern and central Ecuador *''L. n. aureliae'', the Andes of southeastern Ecuador from [[Azuay Province]] to [[Loja Province]] *''L. n. pallidiventris'', the Andes of northern and central Peru from eastern [[Department of Piura]] to western [[Department of Huánuco]] *''L. n. huallagae'', the valley of the [[Huallaga River]] in central Huánuco, Peru *''L. n. nuna'', the Andes of southwestern Peru and northern Bolivia ''L. n. boliviana'', when treated separately from ''nuna'', is found in Bolivia from [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] to [[Cochabamba Department]].<ref name=GTTR-BOW/> An old record of ''L. n. gouldii'' from Venezuela has been questioned on several grounds and the South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] does not include that country in the species' range.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. Species Lists of Birds for South American Countries and Territories. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm retrieved February 1, 2022</ref> The IOC includes Venezuela with a question mark and the Clements taxonomy notes the one old record.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> The green-tailed trainbearer mostly inhabits [[secondary woodland]] and brushy slopes but also occurs in ''[[Polylepis]]'' woodland and ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|1700|to|3800|m|ft|abbr=on}}.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-tailed trainbearer's movements have not been defined, but elevational changes after the breeding and flowering season are likely.<ref name=GTTR-BOW/> ==Manĝado== The green-tailed trainbearer forages for nectar at low to medium heights. It has been recorded taking nectar from the flowers of ''[[Castilleja]] fissifolia'', ''[[Cavendishia]] cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''[[Cuphea]] dipetala'', and ''[[Palicourea]] angustifolia''. It also feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=GTTR-BOW/> ==Reproduktado== The green-tailed trainbearer's breeding season spans from November to April. It builds a cup nest of moss and rootlets lined with soft plant material and typically places it beneath an overhang on a slope about {{convert|2|to|4|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the slope's base. The clutch size is two eggs; the incubation and fledging times have not been recorded.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-tailed trainbearer as being of Least Concern. It has a large range and its population, though of unknown size, is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is locally fairly common and no immediate threats are known. However, deforestation of ''Polylepis'' woodlands, ranching, and farming are all potential threats.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] hn8mqtxyy1j5gk9ygiq4qnud1oxzwiy 9347639 9347632 2026-04-04T22:04:11Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9347639 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La taksonomio de la Verdavostega kolibro ne estas definitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn ses subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' André-Alexander Weller kaj Karl-Ludvig Schuchmann (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) La [[Taksonomio de Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas sepan, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892), kiun la IOC traktas kiel sinonimo de la nomiga subspecio.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Kvankam la Verdavostega kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigravostega kolibro]] (''L. victoriae''), ili eble ne estas aparte proksime parencaj. Ĉiuj subspecioj krom la nomiga (kaj ''boliviana'') estis diversfoje proponitaj kiel apartaj specioj. Du pliaj subspecioj ankaŭ estis proponitaj, sed la pezo de la indicoj estas, ke ili estas hibridoj de la du samgenranoj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== The male green-tailed trainbearer is {{convert|15.3|to|17|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long including the {{convert|10.6|to|13.6|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long tail. Females are about {{convert|11.6|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long including their {{convert|4.5|to|6.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long tail. The species weighs {{convert|3.1|to|4.3|g|oz|abbr=on}}. It has a short, straight, black bill. Males of the nominate subspecies are almost entirely glittering emerald green; the throat is iridescent emerald green and the lower belly grayish with green dots. Its tail is long, forked, and black with green tips to the feathers. The nominate female is similar but has white underparts with glittering green spots and a shorter tail. Juveniles are similar to the adult female but the male in addition has green spots on the throat.<ref name=GTTR-BOW/> Males of subspecies ''L. n. gouldii'' are similar to the nominate but smaller, with a shorter bill and more green on the tail. ''L. n. gracilis'' is also similar to the nominate but has a shorter and thicker bill and buffy undertail [[Covert feather|coverts]] with green spots. ''L. n. pallidiventris'' has a longer bill than the two subspecies above and has paler and less blue-green upperparts than the nominate. ''L. n. huallagae'' has a longer bill than ''pallidiventris'' that is still shorter than the nominate's; its plumage is somewhat bronzy green and the belly is paler than the nominate's. ''L. n. aureliae''{{apostrophe}}s plumage is rich golden bronze and it has a creamy buff belly.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The six subspecies recognized by the IOC are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', the Eastern Andes of northeastern Colombia and the Central Andes of southern Colombia *''L. n. gracilis'', the Andes of northern and central Ecuador *''L. n. aureliae'', the Andes of southeastern Ecuador from [[Azuay Province]] to [[Loja Province]] *''L. n. pallidiventris'', the Andes of northern and central Peru from eastern [[Department of Piura]] to western [[Department of Huánuco]] *''L. n. huallagae'', the valley of the [[Huallaga River]] in central Huánuco, Peru *''L. n. nuna'', the Andes of southwestern Peru and northern Bolivia ''L. n. boliviana'', when treated separately from ''nuna'', is found in Bolivia from [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] to [[Cochabamba Department]].<ref name=GTTR-BOW/> An old record of ''L. n. gouldii'' from Venezuela has been questioned on several grounds and the South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] does not include that country in the species' range.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. Species Lists of Birds for South American Countries and Territories. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm retrieved February 1, 2022</ref> The IOC includes Venezuela with a question mark and the Clements taxonomy notes the one old record.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> The green-tailed trainbearer mostly inhabits [[secondary woodland]] and brushy slopes but also occurs in ''[[Polylepis]]'' woodland and ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|1700|to|3800|m|ft|abbr=on}}.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-tailed trainbearer's movements have not been defined, but elevational changes after the breeding and flowering season are likely.<ref name=GTTR-BOW/> ==Manĝado== The green-tailed trainbearer forages for nectar at low to medium heights. It has been recorded taking nectar from the flowers of ''[[Castilleja]] fissifolia'', ''[[Cavendishia]] cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''[[Cuphea]] dipetala'', and ''[[Palicourea]] angustifolia''. It also feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=GTTR-BOW/> ==Reproduktado== The green-tailed trainbearer's breeding season spans from November to April. It builds a cup nest of moss and rootlets lined with soft plant material and typically places it beneath an overhang on a slope about {{convert|2|to|4|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the slope's base. The clutch size is two eggs; the incubation and fledging times have not been recorded.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-tailed trainbearer as being of Least Concern. It has a large range and its population, though of unknown size, is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is locally fairly common and no immediate threats are known. However, deforestation of ''Polylepis'' woodlands, ranching, and farming are all potential threats.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 3n1xomndgz8kkzgm584hfut1avm86fo 9347643 9347639 2026-04-04T22:19:08Z Kani 670 /* Aspekto */ 9347643 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La taksonomio de la Verdavostega kolibro ne estas definitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn ses subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' André-Alexander Weller kaj Karl-Ludvig Schuchmann (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) La [[Taksonomio de Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas sepan, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892), kiun la IOC traktas kiel sinonimo de la nomiga subspecio.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Kvankam la Verdavostega kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigravostega kolibro]] (''L. victoriae''), ili eble ne estas aparte proksime parencaj. Ĉiuj subspecioj krom la nomiga (kaj ''boliviana'') estis diversfoje proponitaj kiel apartaj specioj. Du pliaj subspecioj ankaŭ estis proponitaj, sed la pezo de la indicoj estas, ke ili estas hibridoj de la du samgenranoj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La maskla Verdavostega kolibro estas 15,3 ĝis 17 cm longa, inkluzive de la 10,6 ĝis 13,6 cm longa vosto. Inoj estas ĉirkaŭ 11,6 cm longaj, inkluzive de sia 4,5 ĝis 6,2 cm longa vosto. La specio pezas 3,1 ĝis 4,3 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. Maskloj de la nomiga subspecio estas preskaŭ tute brile smeraldverdaj; la gorĝo estas irizeca smeraldverda kaj la malsupra ventro grizeca kun verdaj punktoj. Ĝia vosto estas longa, forkoforma kaj nigra kun verdaj pintoj de la plumoj. La ino de la nomiga subspecio estas simila, sed havas blankajn subpartojn kun brilverdaj makuletoj kaj pli mallongan voston. Junuloj similas al la plenkreska ino, sed la masklo krome havas verdajn makuletojn sur la gorĝo.<ref name=GTTR-BOW/> Maskloj de la subspecio ''L. n. gouldii'' similas al la nomiga subspecio sed pli malgrandaj, kun pli mallonga beko kaj pli verda sur la vosto. ''L. n. gracilis'' ankaŭ similas al la nomiga subspecio sed havas pli mallongan kaj pli dikan bekon kaj flavbrunajn subvostajn kovrilojn kun verdaj makuloj. ''L. n. pallidiventris'' havas pli longan bekon ol la du subspecioj supre kaj havas pli palajn kaj malpli bluverdajn suprajn partojn ol la nomiga specio. ''L. n. huallagae'' havas pli longan bekon ol ''pallidiventris'', kiu estas ankoraŭ pli mallonga ol tiu de la nomiga subspecio; ĝia plumaro estas iom bronzverda kaj la ventro estas pli pala ol tiu de la nomiga specio. La plumaro de ''L. n. aureliae'' estas tre orbronza kaj ĝi havas kremkoloran sablokoloran ventron.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The six subspecies recognized by the IOC are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', the Eastern Andes of northeastern Colombia and the Central Andes of southern Colombia *''L. n. gracilis'', the Andes of northern and central Ecuador *''L. n. aureliae'', the Andes of southeastern Ecuador from [[Azuay Province]] to [[Loja Province]] *''L. n. pallidiventris'', the Andes of northern and central Peru from eastern [[Department of Piura]] to western [[Department of Huánuco]] *''L. n. huallagae'', the valley of the [[Huallaga River]] in central Huánuco, Peru *''L. n. nuna'', the Andes of southwestern Peru and northern Bolivia ''L. n. boliviana'', when treated separately from ''nuna'', is found in Bolivia from [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz Department]] to [[Cochabamba Department]].<ref name=GTTR-BOW/> An old record of ''L. n. gouldii'' from Venezuela has been questioned on several grounds and the South American Classification Committee (SACC) of the [[American Ornithological Society]] does not include that country in the species' range.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. Species Lists of Birds for South American Countries and Territories. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm retrieved February 1, 2022</ref> The IOC includes Venezuela with a question mark and the Clements taxonomy notes the one old record.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> The green-tailed trainbearer mostly inhabits [[secondary woodland]] and brushy slopes but also occurs in ''[[Polylepis]]'' woodland and ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|1700|to|3800|m|ft|abbr=on}}.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-tailed trainbearer's movements have not been defined, but elevational changes after the breeding and flowering season are likely.<ref name=GTTR-BOW/> ==Manĝado== The green-tailed trainbearer forages for nectar at low to medium heights. It has been recorded taking nectar from the flowers of ''[[Castilleja]] fissifolia'', ''[[Cavendishia]] cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''[[Cuphea]] dipetala'', and ''[[Palicourea]] angustifolia''. It also feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=GTTR-BOW/> ==Reproduktado== The green-tailed trainbearer's breeding season spans from November to April. It builds a cup nest of moss and rootlets lined with soft plant material and typically places it beneath an overhang on a slope about {{convert|2|to|4|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the slope's base. The clutch size is two eggs; the incubation and fledging times have not been recorded.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-tailed trainbearer as being of Least Concern. It has a large range and its population, though of unknown size, is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is locally fairly common and no immediate threats are known. However, deforestation of ''Polylepis'' woodlands, ranching, and farming are all potential threats.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] skqboxq96jwto3hfln9088rvmoylmx6 9347650 9347643 2026-04-04T23:20:42Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9347650 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La taksonomio de la Verdavostega kolibro ne estas definitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn ses subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' André-Alexander Weller kaj Karl-Ludvig Schuchmann (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) La [[Taksonomio de Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas sepan, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892), kiun la IOC traktas kiel sinonimo de la nomiga subspecio.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Kvankam la Verdavostega kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigravostega kolibro]] (''L. victoriae''), ili eble ne estas aparte proksime parencaj. Ĉiuj subspecioj krom la nomiga (kaj ''boliviana'') estis diversfoje proponitaj kiel apartaj specioj. Du pliaj subspecioj ankaŭ estis proponitaj, sed la pezo de la indicoj estas, ke ili estas hibridoj de la du samgenranoj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La maskla Verdavostega kolibro estas 15,3 ĝis 17 cm longa, inkluzive de la 10,6 ĝis 13,6 cm longa vosto. Inoj estas ĉirkaŭ 11,6 cm longaj, inkluzive de sia 4,5 ĝis 6,2 cm longa vosto. La specio pezas 3,1 ĝis 4,3 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. Maskloj de la nomiga subspecio estas preskaŭ tute brile smeraldverdaj; la gorĝo estas irizeca smeraldverda kaj la malsupra ventro grizeca kun verdaj punktoj. Ĝia vosto estas longa, forkoforma kaj nigra kun verdaj pintoj de la plumoj. La ino de la nomiga subspecio estas simila, sed havas blankajn subpartojn kun brilverdaj makuletoj kaj pli mallongan voston. Junuloj similas al la plenkreska ino, sed la masklo krome havas verdajn makuletojn sur la gorĝo.<ref name=GTTR-BOW/> Maskloj de la subspecio ''L. n. gouldii'' similas al la nomiga subspecio sed pli malgrandaj, kun pli mallonga beko kaj pli verda sur la vosto. ''L. n. gracilis'' ankaŭ similas al la nomiga subspecio sed havas pli mallongan kaj pli dikan bekon kaj flavbrunajn subvostajn kovrilojn kun verdaj makuloj. ''L. n. pallidiventris'' havas pli longan bekon ol la du subspecioj supre kaj havas pli palajn kaj malpli bluverdajn suprajn partojn ol la nomiga specio. ''L. n. huallagae'' havas pli longan bekon ol ''pallidiventris'', kiu estas ankoraŭ pli mallonga ol tiu de la nomiga subspecio; ĝia plumaro estas iom bronzverda kaj la ventro estas pli pala ol tiu de la nomiga specio. La plumaro de ''L. n. aureliae'' estas tre orbronza kaj ĝi havas kremkoloran sablokoloran ventron.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La ses subspecioj agnoskitaj de IOC troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', Orientaj Andoj de nordorienta Kolombio kaj Centraj Andoj de suda Kolombio *''L. n. gracilis'', Andoj de norda kaj centra Ekvadoro *''L. n. aureliae'', Andoj de sudorienta Ekvadoro el [[Provinco Azuay]] ĝis [[Provinco Loĥo]] *''L. n. pallidiventris'', Andoj de norda kaj centra Peruo el orienta [[Piura]] ĝis okcidenta [[Hŭanuko]] *''L. n. huallagae'', valo de la rivero [[Huallaga]] en centra Hŭanuko, Peruo *''L. n. nuna'', Andoj de sudokcidenta Peruo kaj norda Bolivio ''L. n. boliviana'', se traktita aparte disde ''nuna'', troviĝas en Bolivio el [[La-Pazio]] ĝis [[Koĉabambo]].<ref name=GTTR-BOW/> Malnova registro de ''L. n. gouldii'' el Venezuelo estis pridubita pro pluraj kialoj kaj la Sudamerika Klasifika Komitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne inkluzivas tiun landon en la teritorio de la specio.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La IOC inkludas Venezuelon kun demandosigno kaj la taksonomio de Clements notas la nuran malnovan registron.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> La Verdavostega kolibro plejparte loĝas en [[duaranga arbaro|duarangaj arbaroj]] kaj arbustaj deklivoj, sed ankaŭ troviĝas en arbaroj de ''[[Polylepis]]'' kaj ''[[páramo]]''-j. Laŭ alteco, ĝi varias de 1 700 ĝis 3 800 m.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-tailed trainbearer's movements have not been defined, but elevational changes after the breeding and flowering season are likely.<ref name=GTTR-BOW/> ==Manĝado== The green-tailed trainbearer forages for nectar at low to medium heights. It has been recorded taking nectar from the flowers of ''[[Castilleja]] fissifolia'', ''[[Cavendishia]] cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''[[Cuphea]] dipetala'', and ''[[Palicourea]] angustifolia''. It also feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=GTTR-BOW/> ==Reproduktado== The green-tailed trainbearer's breeding season spans from November to April. It builds a cup nest of moss and rootlets lined with soft plant material and typically places it beneath an overhang on a slope about {{convert|2|to|4|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the slope's base. The clutch size is two eggs; the incubation and fledging times have not been recorded.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-tailed trainbearer as being of Least Concern. It has a large range and its population, though of unknown size, is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is locally fairly common and no immediate threats are known. However, deforestation of ''Polylepis'' woodlands, ranching, and farming are all potential threats.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] oyixls6hfhawupuzxekh81o3g4oc4ak 9347652 9347650 2026-04-04T23:25:42Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9347652 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La taksonomio de la Verdavostega kolibro ne estas definitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn ses subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' André-Alexander Weller kaj Karl-Ludvig Schuchmann (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) La [[Taksonomio de Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas sepan, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892), kiun la IOC traktas kiel sinonimo de la nomiga subspecio.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Kvankam la Verdavostega kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigravostega kolibro]] (''L. victoriae''), ili eble ne estas aparte proksime parencaj. Ĉiuj subspecioj krom la nomiga (kaj ''boliviana'') estis diversfoje proponitaj kiel apartaj specioj. Du pliaj subspecioj ankaŭ estis proponitaj, sed la pezo de la indicoj estas, ke ili estas hibridoj de la du samgenranoj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La maskla Verdavostega kolibro estas 15,3 ĝis 17 cm longa, inkluzive de la 10,6 ĝis 13,6 cm longa vosto. Inoj estas ĉirkaŭ 11,6 cm longaj, inkluzive de sia 4,5 ĝis 6,2 cm longa vosto. La specio pezas 3,1 ĝis 4,3 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. Maskloj de la nomiga subspecio estas preskaŭ tute brile smeraldverdaj; la gorĝo estas irizeca smeraldverda kaj la malsupra ventro grizeca kun verdaj punktoj. Ĝia vosto estas longa, forkoforma kaj nigra kun verdaj pintoj de la plumoj. La ino de la nomiga subspecio estas simila, sed havas blankajn subpartojn kun brilverdaj makuletoj kaj pli mallongan voston. Junuloj similas al la plenkreska ino, sed la masklo krome havas verdajn makuletojn sur la gorĝo.<ref name=GTTR-BOW/> Maskloj de la subspecio ''L. n. gouldii'' similas al la nomiga subspecio sed pli malgrandaj, kun pli mallonga beko kaj pli verda sur la vosto. ''L. n. gracilis'' ankaŭ similas al la nomiga subspecio sed havas pli mallongan kaj pli dikan bekon kaj flavbrunajn subvostajn kovrilojn kun verdaj makuloj. ''L. n. pallidiventris'' havas pli longan bekon ol la du subspecioj supre kaj havas pli palajn kaj malpli bluverdajn suprajn partojn ol la nomiga specio. ''L. n. huallagae'' havas pli longan bekon ol ''pallidiventris'', kiu estas ankoraŭ pli mallonga ol tiu de la nomiga subspecio; ĝia plumaro estas iom bronzverda kaj la ventro estas pli pala ol tiu de la nomiga specio. La plumaro de ''L. n. aureliae'' estas tre orbronza kaj ĝi havas kremkoloran sablokoloran ventron.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La ses subspecioj agnoskitaj de IOC troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', Orientaj Andoj de nordorienta Kolombio kaj Centraj Andoj de suda Kolombio *''L. n. gracilis'', Andoj de norda kaj centra Ekvadoro *''L. n. aureliae'', Andoj de sudorienta Ekvadoro el [[Provinco Azuay]] ĝis [[Provinco Loĥo]] *''L. n. pallidiventris'', Andoj de norda kaj centra Peruo el orienta [[Piura]] ĝis okcidenta [[Hŭanuko]] *''L. n. huallagae'', valo de la rivero [[Huallaga]] en centra Hŭanuko, Peruo *''L. n. nuna'', Andoj de sudokcidenta Peruo kaj norda Bolivio ''L. n. boliviana'', se traktita aparte disde ''nuna'', troviĝas en Bolivio el [[La-Pazio]] ĝis [[Koĉabambo]].<ref name=GTTR-BOW/> Malnova registro de ''L. n. gouldii'' el Venezuelo estis pridubita pro pluraj kialoj kaj la Sudamerika Klasifika Komitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne inkluzivas tiun landon en la teritorio de la specio.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La IOC inkludas Venezuelon kun demandosigno kaj la taksonomio de Clements notas la nuran malnovan registron.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> La Verdavostega kolibro plejparte loĝas en [[duaranga arbaro|duarangaj arbaroj]] kaj arbustaj deklivoj, sed ankaŭ troviĝas en arbaroj de ''[[Polylepis]]'' kaj ''[[páramo]]''-j. Laŭ alteco, ĝi varias de 1 700 ĝis 3 800 m.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Verdavostega kolibro ne estas difinitaj, sed altecŝanĝoj post la reprodukta kaj florsezonoj estas verŝajnaj.<ref name=GTTR-BOW/> ==Manĝado== The green-tailed trainbearer forages for nectar at low to medium heights. It has been recorded taking nectar from the flowers of ''[[Castilleja]] fissifolia'', ''[[Cavendishia]] cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''[[Cuphea]] dipetala'', and ''[[Palicourea]] angustifolia''. It also feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=GTTR-BOW/> ==Reproduktado== The green-tailed trainbearer's breeding season spans from November to April. It builds a cup nest of moss and rootlets lined with soft plant material and typically places it beneath an overhang on a slope about {{convert|2|to|4|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the slope's base. The clutch size is two eggs; the incubation and fledging times have not been recorded.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-tailed trainbearer as being of Least Concern. It has a large range and its population, though of unknown size, is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is locally fairly common and no immediate threats are known. However, deforestation of ''Polylepis'' woodlands, ranching, and farming are all potential threats.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] gdwj527hdsxi7jkg22rxbvep438pqe7 9347653 9347652 2026-04-04T23:31:50Z Kani 670 9347653 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La taksonomio de la Verdavostega kolibro ne estas definitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn ses subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' André-Alexander Weller kaj Karl-Ludvig Schuchmann (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) La [[Taksonomio de Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas sepan, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892), kiun la IOC traktas kiel sinonimo de la nomiga subspecio.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Kvankam la Verdavostega kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigravostega kolibro]] (''L. victoriae''), ili eble ne estas aparte proksime parencaj. Ĉiuj subspecioj krom la nomiga (kaj ''boliviana'') estis diversfoje proponitaj kiel apartaj specioj. Du pliaj subspecioj ankaŭ estis proponitaj, sed la pezo de la indicoj estas, ke ili estas hibridoj de la du samgenranoj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La maskla Verdavostega kolibro estas 15,3 ĝis 17 cm longa, inkluzive de la 10,6 ĝis 13,6 cm longa vosto. Inoj estas ĉirkaŭ 11,6 cm longaj, inkluzive de sia 4,5 ĝis 6,2 cm longa vosto. La specio pezas 3,1 ĝis 4,3 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. Maskloj de la nomiga subspecio estas preskaŭ tute brile smeraldverdaj; la gorĝo estas irizeca smeraldverda kaj la malsupra ventro grizeca kun verdaj punktoj. Ĝia vosto estas longa, forkoforma kaj nigra kun verdaj pintoj de la plumoj. La ino de la nomiga subspecio estas simila, sed havas blankajn subpartojn kun brilverdaj makuletoj kaj pli mallongan voston. Junuloj similas al la plenkreska ino, sed la masklo krome havas verdajn makuletojn sur la gorĝo.<ref name=GTTR-BOW/> Maskloj de la subspecio ''L. n. gouldii'' similas al la nomiga subspecio sed pli malgrandaj, kun pli mallonga beko kaj pli verda sur la vosto. ''L. n. gracilis'' ankaŭ similas al la nomiga subspecio sed havas pli mallongan kaj pli dikan bekon kaj flavbrunajn subvostajn kovrilojn kun verdaj makuloj. ''L. n. pallidiventris'' havas pli longan bekon ol la du subspecioj supre kaj havas pli palajn kaj malpli bluverdajn suprajn partojn ol la nomiga specio. ''L. n. huallagae'' havas pli longan bekon ol ''pallidiventris'', kiu estas ankoraŭ pli mallonga ol tiu de la nomiga subspecio; ĝia plumaro estas iom bronzverda kaj la ventro estas pli pala ol tiu de la nomiga specio. La plumaro de ''L. n. aureliae'' estas tre orbronza kaj ĝi havas kremkoloran sablokoloran ventron.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La ses subspecioj agnoskitaj de IOC troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', Orientaj Andoj de nordorienta Kolombio kaj Centraj Andoj de suda Kolombio *''L. n. gracilis'', Andoj de norda kaj centra Ekvadoro *''L. n. aureliae'', Andoj de sudorienta Ekvadoro el [[Provinco Azuay]] ĝis [[Provinco Loĥo]] *''L. n. pallidiventris'', Andoj de norda kaj centra Peruo el orienta [[Piura]] ĝis okcidenta [[Hŭanuko]] *''L. n. huallagae'', valo de la rivero [[Huallaga]] en centra Hŭanuko, Peruo *''L. n. nuna'', Andoj de sudokcidenta Peruo kaj norda Bolivio ''L. n. boliviana'', se traktita aparte disde ''nuna'', troviĝas en Bolivio el [[La-Pazio]] ĝis [[Koĉabambo]].<ref name=GTTR-BOW/> Malnova registro de ''L. n. gouldii'' el Venezuelo estis pridubita pro pluraj kialoj kaj la Sudamerika Klasifika Komitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne inkluzivas tiun landon en la teritorio de la specio.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La IOC inkludas Venezuelon kun demandosigno kaj la taksonomio de Clements notas la nuran malnovan registron.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> La Verdavostega kolibro plejparte loĝas en [[duaranga arbaro|duarangaj arbaroj]] kaj arbustaj deklivoj, sed ankaŭ troviĝas en arbaroj de ''[[Polylepis]]'' kaj ''[[páramo]]''-j. Laŭ alteco, ĝi varias de 1 700 ĝis 3 800 m.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Verdavostega kolibro ne estas difinitaj, sed altecŝanĝoj post la reprodukta kaj florsezonoj estas verŝajnaj.<ref name=GTTR-BOW/> ===Manĝado=== La Verdavostega kolibro manĝoserĉas por [[nektaro]] je malaltaj ĝis mezaj altoj. Ĝi estis registrita prenante nektaron el la floroj de ''Castilleja fissifolia'', ''Cavendishia cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''Cuphea dipetala'', kaj ''Palicourea angustifolia''. Ĝi ankaŭ manĝas [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge kaj kolektitajn el floroj.<ref name=GTTR-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Verdavostega kolibro daŭras de novembro ĝis aprilo. Ĝi konstruas tasforman neston el [[musko]] kaj radiketoj kovritaj per mola plantmaterialo kaj tipe metas ĝin sub elpendaĵon sur deklivo ĉirkaŭ 2 ĝis 4 m super la bazo de la deklivo. La ovodemetado estas de du ovoj; la [[kovado]] kaj [[elnestiĝo]] ne estis registritaj.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Verdavostegan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas larĝan teritorion kaj ĝia populacio, kvankam de nekonata grandeco, supozeble estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas surloke sufiĉe ofta kaj neniu tuja minaco estas konata. Tamen, [[senarbarigo]] de ''[[Polylepis]]''-arbaroj, bienumado kaj terkultivado estas ĉiuj eblaj minacoj.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] tvh1izy0ae1hytp2h1lgrhova5d94ni 9347659 9347653 2026-04-04T23:49:35Z Kani 670 9347659 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdavostega kolibro |koloro = pink |dosiero = Lesbia nuna.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson]], 1833 |specio = '''Verdavostega kolibro''' ''L. nuna'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Lesbia nuna'' |dunomo aŭtoritato = ([[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1832) |vikispecio = ''Lesbia nuna'' |komunejo = ''Lesbia nuna'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Lesbia nuna map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verdavostega kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Lesbia nuna'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]] kaj eble [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La taksonomio de la Verdavostega kolibro ne estas definitiva. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn ses subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''L. n. gouldii'' [[George Loddiges|Loddiges]] (1832) *''L. n. gracilis'' [[John Gould|Gould]] (1846) *''L. n. aureliae'' André-Alexander Weller kaj Karl-Ludvig Schuchmann (2004) *''L. n. pallidiventris'' [[Eugène Simon|Simon]] (1902) *''L. n. huallagae'' Weller & Schuchmann (2004) *''L. n. nuna'' [[Rene Primevere Lesson|Lesson]] (1832) La [[Taksonomio de Clements]] kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas sepan, ''L. n. boliviana'' ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1892), kiun la IOC traktas kiel sinonimo de la nomiga subspecio.<ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> Kvankam la Verdavostega kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigravostega kolibro]] (''L. victoriae''), ili eble ne estas aparte proksime parencaj. Ĉiuj subspecioj krom la nomiga (kaj ''boliviana'') estis diversfoje proponitaj kiel apartaj specioj. Du pliaj subspecioj ankaŭ estis proponitaj, sed la pezo de la indicoj estas, ke ili estas hibridoj de la du samgenranoj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=GTTR-BOW>Züchner, T., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Green-tailed Trainbearer (''Lesbia nuna''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grttra1.01] Alirita la 22an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La maskla Verdavostega kolibro estas 15,3 ĝis 17 cm longa, inkluzive de la 10,6 ĝis 13,6 cm longa vosto. Inoj estas ĉirkaŭ 11,6 cm longaj, inkluzive de sia 4,5 ĝis 6,2 cm longa vosto. La specio pezas 3,1 ĝis 4,3 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. Maskloj de la nomiga subspecio estas preskaŭ tute brile smeraldverdaj; la gorĝo estas irizeca smeraldverda kaj la malsupra ventro grizeca kun verdaj punktoj. Ĝia vosto estas longa, forkoforma kaj nigra kun verdaj pintoj de la plumoj. La ino de la nomiga subspecio estas simila, sed havas blankajn subpartojn kun brilverdaj makuletoj kaj pli mallongan voston. Junuloj similas al la plenkreska ino, sed la masklo krome havas verdajn makuletojn sur la gorĝo.<ref name=GTTR-BOW/> Maskloj de la subspecio ''L. n. gouldii'' similas al la nomiga subspecio sed pli malgrandaj, kun pli mallonga beko kaj pli verda sur la vosto. ''L. n. gracilis'' ankaŭ similas al la nomiga subspecio sed havas pli mallongan kaj pli dikan bekon kaj flavbrunajn subvostajn kovrilojn kun verdaj makuloj. ''L. n. pallidiventris'' havas pli longan bekon ol la du subspecioj supre kaj havas pli palajn kaj malpli bluverdajn suprajn partojn ol la nomiga specio. ''L. n. huallagae'' havas pli longan bekon ol ''pallidiventris'', kiu estas ankoraŭ pli mallonga ol tiu de la nomiga subspecio; ĝia plumaro estas iom bronzverda kaj la ventro estas pli pala ol tiu de la nomiga specio. La plumaro de ''L. n. aureliae'' estas tre orbronza kaj ĝi havas kremkoloran sablokoloran ventron.<ref name=GTTR-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La ses subspecioj agnoskitaj de IOC troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=GTTR-BOW/> *''L. n. gouldii'', Orientaj Andoj de nordorienta Kolombio kaj Centraj Andoj de suda Kolombio *''L. n. gracilis'', Andoj de norda kaj centra Ekvadoro *''L. n. aureliae'', Andoj de sudorienta Ekvadoro el [[Provinco Azuay]] ĝis [[Provinco Loĥo]] *''L. n. pallidiventris'', Andoj de norda kaj centra Peruo el orienta [[Piura]] ĝis okcidenta [[Hŭanuko]] *''L. n. huallagae'', valo de la rivero [[Huallaga]] en centra Hŭanuko, Peruo *''L. n. nuna'', Andoj de sudokcidenta Peruo kaj norda Bolivio ''L. n. boliviana'', se traktita aparte disde ''nuna'', troviĝas en Bolivio el [[La-Pazio]] ĝis [[Koĉabambo]].<ref name=GTTR-BOW/> Malnova registro de ''L. n. gouldii'' el Venezuelo estis pridubita pro pluraj kialoj kaj la Sudamerika Klasifika Komitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne inkluzivas tiun landon en la teritorio de la specio.<ref name=GTTR-BOW/><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La IOC inkludas Venezuelon kun demandosigno kaj la taksonomio de Clements notas la nuran malnovan registron.<ref name=IOC12.1/><ref name=Clements/> La Verdavostega kolibro plejparte loĝas en [[duaranga arbaro|duarangaj arbaroj]] kaj arbustaj deklivoj, sed ankaŭ troviĝas en arbaroj de ''[[Polylepis]]'' kaj ''[[páramo]]''-j. Laŭ alteco, ĝi varias de 1 700 ĝis 3 800 m.<ref name=GTTR-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Verdavostega kolibro ne estas difinitaj, sed altecŝanĝoj post la reprodukta kaj florsezonoj estas verŝajnaj.<ref name=GTTR-BOW/> ===Manĝado=== La Verdavostega kolibro manĝoserĉas por [[nektaro]] je malaltaj ĝis mezaj altoj. Ĝi estis registrita prenante nektaron el la floroj de ''Castilleja fissifolia'', ''Cavendishia cordifolia'', ''[[Rubus]]'', ''Cuphea dipetala'', kaj ''Palicourea angustifolia''. Ĝi ankaŭ manĝas [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge kaj kolektitajn el floroj.<ref name=GTTR-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Verdavostega kolibro daŭras de novembro ĝis aprilo. Ĝi konstruas tasforman neston el [[musko]] kaj radiketoj kovritaj per mola plantmaterialo kaj tipe metas ĝin sub elpendaĵon sur deklivo ĉirkaŭ 2 ĝis 4 m super la bazo de la deklivo. La ovodemetado estas de du ovoj; la [[kovado]] kaj [[elnestiĝo]] ne estis registritaj.<ref name=GTTR-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreotrochilus-melanogaster |species=Verdavostega kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Verdavostegan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas larĝan teritorion kaj ĝia populacio, kvankam de nekonata grandeco, supozeble estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Green-tailed Trainbearer ''Lesbia nuna'' |volume=2016 |article-number=e.T22687974A93177674 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687974A93177674.en |access-date=22a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas surloke sufiĉe ofta kaj neniu tuja minaco estas konata. Tamen, [[senarbarigo]] de ''[[Polylepis]]''-arbaroj, bienumado kaj terkultivado estas ĉiuj eblaj minacoj.<ref name=GTTR-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbia nuna}} {{Wikispecies|Lesbia nuna}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] obvuzxr6gq2meqxg9l4jewq8iz7d2b6 0 940744 9347633 2026-04-04T21:38:11Z Kani 670 Alidirektigis al [[Verdavostega kolibro]] 9347633 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verdavostega kolibro]] q4ik1041ltphirdm02rxlz22tq8s7x8 0 940745 9347651 2026-04-04T23:21:16Z Kani 670 Alidirektigis al [[Departemento Huánuco]] 9347651 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Departemento Huánuco]] s2bnoagnf4jiu8zj81ouvr1n9w0cuo8 0 940746 9347655 2026-04-04T23:41:21Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Ramphomicron'' |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron microrhynchum 248981309.jpg |priskribo de dosiero = [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = Trokil..." 9347655 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Ramphomicron'' |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron microrhynchum 248981309.jpg |priskribo de dosiero = [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Ramphomicron''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 }} '''''Ramphomicron''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas nur du speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. La genro enhavas la jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Nigradorsa kolibro]], ''Ramphomicron dorsale'' (Salvin & Godman, 1880) Kolombio. EN * [[Kurtbeka kolibro]], ''Ramphomicron microrhynchum'' (Boissonneau, 1840) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo. LC ** ''R. m. andicola'', Simon (1921) ** ''R. m. microrhynchum'', Boissonneau (1840) ** ''R. m. albiventre'', Carriker (1935) ** ''R. m. bolivianum'', Schuchmann (1984) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron}} {{Wikispecies|Ramphomicron}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 716079y3fo62uppever9a8kjv1o72nh 9348005 9347655 2026-04-05T11:32:31Z Kani 670 9348005 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Ramphomicron'' |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron microrhynchum 248981309.jpg |priskribo de dosiero = [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Ramphomicron''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 }} '''''Ramphomicron''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas nur du speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. La genro enhavas la jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Nigradorsa kolibro]], ''Ramphomicron dorsale'' (Salvin & Godman, 1880) Kolombio. EN * [[Kurtbeka kolibro]], ''Ramphomicron microrhynchum'' (Boissonneau, 1840) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo. LC ** ''R. m. andicola'', Simon (1921) ** ''R. m. microrhynchum'', Boissonneau (1840) ** ''R. m. albiventre'', Carriker (1935) ** ''R. m. bolivianum'', Schuchmann (1984) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron}} {{Wikispecies|Ramphomicron}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ao5bsj7ylugzofqybap3b3yhcqcljuz 0 940747 9347660 2026-04-04T23:57:11Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato..." 9347660 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Nigradorsa kolibro''' ''R. dorsale'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23 February 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron dorsale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1880) |vikispecio = ''Ramphomicron dorsale'' |komunejo = ''Ramphomicron dorsale'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron dorsale map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigradorsa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron dorsale'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en malgranda areo de [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigradorsa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Kurtbeka kolibro]] (''R. microrhynchum'').<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== The black-backed thornbill is {{convert|9|to|10|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|3.5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a very short black bill; the male's is slightly decurved. The male's upperparts are velvety black with purplish uppertail [[Covert feather|coverts]] and a white spot behind the eye. Their [[Gorget (bird)|gorget]] is olive green and the rest of the underparts are a mix of dark gray and rufous with green dots. The tail is moderately long, deeply forked, and purplish black. Females have shining grass green upperparts, and like the male, purplish uppertail [[Covert feather|coverts]] and a white spot behind the eye. Their underparts are buffy white with green dots. The tail is shorter than the male's and the outer pair of feathers have white tips.<ref name=BBTH-BOW>Züchner, T. and P. F. D. Boesman (2020). Black-backed Thornbill (''Ramphomicron dorsale''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.blbtho1.01 retrieved 23 February 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The black-backed thornbill is restricted to the isolated Sierra Nevada de Santa Marta in far northern Colombia, where it inhabits the edges of humid and [[elfin forest]] and also ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} as high as the [[snowline]] at about {{convert|4600|m|ft|abbr=on}}.<ref name=BBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-backed thornbill moves to lower elevations in May and Jun.<ref name=BBTH-BOW/> ===Manĝado=== The black-backed thornbill forages for nectar at any height from the ground to the canopy. It has been recorded taking nectar from the flowers of [[Ericaceae]], [[Lobeliaceae]], [[Melastomataceae]], and [[Rubiaceae]], and more specifically flowers of genera ''[[Erythrina]]'', ''[[Puya (plant)|Puya]]'', and ''[[Salvia]]''. It collects nectar while hovering and also by clinging to the flower. In addition it feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=BBTH-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the black-backed thornbill's breeding [[phenology]].<ref name=BBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-dorsale |species=Nigradorsa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-backed thornbill as Endangered. It has a very limited range; its population size is not known and is believed to be decreasing. Its habitat is under severe human pressure for conversion to agriculture and grazing.<ref name=IUCN/> A small part of its range is protected in a national park.<ref name=BBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron dorsale}} {{Wikispecies|Ramphomicron dorsale}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] jiuhq2a4135072fwbdzkklp62hpdunw 9347913 9347660 2026-04-05T08:58:09Z Kani 670 /* Aspekto */ 9347913 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Nigradorsa kolibro''' ''R. dorsale'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23 February 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron dorsale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1880) |vikispecio = ''Ramphomicron dorsale'' |komunejo = ''Ramphomicron dorsale'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron dorsale map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigradorsa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron dorsale'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en malgranda areo de [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigradorsa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Kurtbeka kolibro]] (''R. microrhynchum'').<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Nigradorsa kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas tre mallongan nigran bekon; tiu de la masklo estas iomete kurbeca. La supraj partoj de la masklo estas velurnigraj kun violaj supravostaj kovriloj kaj blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas olivecverda kaj la cetero de la subaj partoj estas miksaĵo de malhelgriza kaj ruĝbruna kun verdaj punktoj. La vosto estas modere longa, tre forkoforma, kaj purpurnigra. Inoj havas brilajn herbverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, violajn supravostajn kovrilojn kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas sablokoloraj kun verdaj punktoj. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=BBTH-BOW>Züchner, T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Black-backed Thornbill (''Ramphomicron dorsale''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blbtho1.01] Alirita la 23an de Februaro 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The black-backed thornbill is restricted to the isolated Sierra Nevada de Santa Marta in far northern Colombia, where it inhabits the edges of humid and [[elfin forest]] and also ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} as high as the [[snowline]] at about {{convert|4600|m|ft|abbr=on}}.<ref name=BBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-backed thornbill moves to lower elevations in May and Jun.<ref name=BBTH-BOW/> ===Manĝado=== The black-backed thornbill forages for nectar at any height from the ground to the canopy. It has been recorded taking nectar from the flowers of [[Ericaceae]], [[Lobeliaceae]], [[Melastomataceae]], and [[Rubiaceae]], and more specifically flowers of genera ''[[Erythrina]]'', ''[[Puya (plant)|Puya]]'', and ''[[Salvia]]''. It collects nectar while hovering and also by clinging to the flower. In addition it feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=BBTH-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the black-backed thornbill's breeding [[phenology]].<ref name=BBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-dorsale |species=Nigradorsa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-backed thornbill as Endangered. It has a very limited range; its population size is not known and is believed to be decreasing. Its habitat is under severe human pressure for conversion to agriculture and grazing.<ref name=IUCN/> A small part of its range is protected in a national park.<ref name=BBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron dorsale}} {{Wikispecies|Ramphomicron dorsale}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] ac3vqyafzv0g0x1dhhtuhszzj3ysftx 9347915 9347913 2026-04-05T08:59:58Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9347915 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Nigradorsa kolibro''' ''R. dorsale'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23 February 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron dorsale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1880) |vikispecio = ''Ramphomicron dorsale'' |komunejo = ''Ramphomicron dorsale'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron dorsale map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigradorsa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron dorsale'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en malgranda areo de [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigradorsa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Kurtbeka kolibro]] (''R. microrhynchum'').<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Nigradorsa kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas tre mallongan nigran bekon; tiu de la masklo estas iomete kurbeca. La supraj partoj de la masklo estas velurnigraj kun violaj supravostaj kovriloj kaj blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas olivecverda kaj la cetero de la subaj partoj estas miksaĵo de malhelgriza kaj ruĝbruna kun verdaj punktoj. La vosto estas modere longa, tre forkoforma, kaj purpurnigra. Inoj havas brilajn herbverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, violajn supravostajn kovrilojn kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas sablokoloraj kun verdaj punktoj. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=BBTH-BOW>Züchner, T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Black-backed Thornbill (''Ramphomicron dorsale''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blbtho1.01] Alirita la 23an de Februaro 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Nigradorsa kolibro estas limigita al la izola [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en tre norda Kolombio, kie ĝi loĝas ĉe la randoj de humidaj kaj elfaj arbaroj kaj ankaŭ en ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 2 000 m ĝis la [[neĝolimo]] je ĉirkaŭ 4 600 m.<ref name=BBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black-backed thornbill moves to lower elevations in May and Jun.<ref name=BBTH-BOW/> ===Manĝado=== The black-backed thornbill forages for nectar at any height from the ground to the canopy. It has been recorded taking nectar from the flowers of [[Ericaceae]], [[Lobeliaceae]], [[Melastomataceae]], and [[Rubiaceae]], and more specifically flowers of genera ''[[Erythrina]]'', ''[[Puya (plant)|Puya]]'', and ''[[Salvia]]''. It collects nectar while hovering and also by clinging to the flower. In addition it feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=BBTH-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the black-backed thornbill's breeding [[phenology]].<ref name=BBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-dorsale |species=Nigradorsa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-backed thornbill as Endangered. It has a very limited range; its population size is not known and is believed to be decreasing. Its habitat is under severe human pressure for conversion to agriculture and grazing.<ref name=IUCN/> A small part of its range is protected in a national park.<ref name=BBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron dorsale}} {{Wikispecies|Ramphomicron dorsale}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 2hiwdkfcp0ydcp6k4aqvxvm1k7vau8s 9347932 9347915 2026-04-05T09:40:34Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9347932 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Nigradorsa kolibro''' ''R. dorsale'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23 February 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron dorsale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1880) |vikispecio = ''Ramphomicron dorsale'' |komunejo = ''Ramphomicron dorsale'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron dorsale map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigradorsa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron dorsale'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en malgranda areo de [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigradorsa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Kurtbeka kolibro]] (''R. microrhynchum'').<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Nigradorsa kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas tre mallongan nigran bekon; tiu de la masklo estas iomete kurbeca. La supraj partoj de la masklo estas velurnigraj kun violaj supravostaj kovriloj kaj blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas olivecverda kaj la cetero de la subaj partoj estas miksaĵo de malhelgriza kaj ruĝbruna kun verdaj punktoj. La vosto estas modere longa, tre forkoforma, kaj purpurnigra. Inoj havas brilajn herbverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, violajn supravostajn kovrilojn kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas sablokoloraj kun verdaj punktoj. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=BBTH-BOW>Züchner, T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Black-backed Thornbill (''Ramphomicron dorsale''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blbtho1.01] Alirita la 23an de Februaro 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Nigradorsa kolibro estas limigita al la izola [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en tre norda Kolombio, kie ĝi loĝas ĉe la randoj de humidaj kaj elfaj arbaroj kaj ankaŭ en ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 2 000 m ĝis la [[neĝolimo]] je ĉirkaŭ 4 600 m.<ref name=BBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Nigradorsa kolibro moviĝas al pli malaltaj altitudoj en majo kaj junio.<ref name=BBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Nigradorsa kolibro manĝas [[nektaro]]n je ajna alteco de la grundo ĝis la [[kanopeo]]. Ĝi estis registrita prenante nektaron de la floroj de [[Erikacoj]], ''Lobeliaceae'', [[Melastomacoj]], kaj [[Rubiacoj]], kaj pli specife floroj de la genroj ''[[Erythrina]]'', ''Puya'', kaj ''[[Salvia]]''. Ĝi kolektas nektaron dum ŝvebado kaj ankaŭ per alkroĉiĝo al la floro. Krome ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn surfluge kaj kolektitajn de la floroj..<ref name=BBTH-BOW/> ===Reproduktado=== Oni scias nenion pri la reprodukta [[fenologio]] de la Nigradorsa kolibro.<ref name=BBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-dorsale |species=Nigradorsa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black-backed thornbill as Endangered. It has a very limited range; its population size is not known and is believed to be decreasing. Its habitat is under severe human pressure for conversion to agriculture and grazing.<ref name=IUCN/> A small part of its range is protected in a national park.<ref name=BBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron dorsale}} {{Wikispecies|Ramphomicron dorsale}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] pb350xbwaqncwctd0zo081m9ewanaui 9347933 9347932 2026-04-05T09:46:57Z Kani 670 9347933 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Nigradorsa kolibro''' ''R. dorsale'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron dorsale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1880) |vikispecio = ''Ramphomicron dorsale'' |komunejo = ''Ramphomicron dorsale'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron dorsale map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigradorsa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron dorsale'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en malgranda areo de [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigradorsa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Kurtbeka kolibro]] (''R. microrhynchum'').<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Nigradorsa kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas tre mallongan nigran bekon; tiu de la masklo estas iomete kurbeca. La supraj partoj de la masklo estas velurnigraj kun violaj supravostaj kovriloj kaj blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas olivecverda kaj la cetero de la subaj partoj estas miksaĵo de malhelgriza kaj ruĝbruna kun verdaj punktoj. La vosto estas modere longa, tre forkoforma, kaj purpurnigra. Inoj havas brilajn herbverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, violajn supravostajn kovrilojn kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas sablokoloraj kun verdaj punktoj. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=BBTH-BOW>Züchner, T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Black-backed Thornbill (''Ramphomicron dorsale''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blbtho1.01] Alirita la 23an de Februaro 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Nigradorsa kolibro estas limigita al la izola [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en tre norda Kolombio, kie ĝi loĝas ĉe la randoj de humidaj kaj elfaj arbaroj kaj ankaŭ en ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 2 000 m ĝis la [[neĝolimo]] je ĉirkaŭ 4 600 m.<ref name=BBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Nigradorsa kolibro moviĝas al pli malaltaj altitudoj en majo kaj junio.<ref name=BBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Nigradorsa kolibro manĝas [[nektaro]]n je ajna alteco de la grundo ĝis la [[kanopeo]]. Ĝi estis registrita prenante nektaron de la floroj de [[Erikacoj]], ''Lobeliaceae'', [[Melastomacoj]], kaj [[Rubiacoj]], kaj pli specife floroj de la genroj ''[[Erythrina]]'', ''Puya'', kaj ''[[Salvia]]''. Ĝi kolektas nektaron dum ŝvebado kaj ankaŭ per alkroĉiĝo al la floro. Krome ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn surfluge kaj kolektitajn de la floroj..<ref name=BBTH-BOW/> ===Reproduktado=== Oni scias nenion pri la reprodukta [[fenologio]] de la Nigradorsa kolibro.<ref name=BBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-dorsale |species=Nigradorsa kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Nigradorsan kolibron kiel [[Endanĝerigita]]n. Ĝi havas tre limigitan teritorion; ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. Ĝia vivejo estas sub severa homa premo por konvertiĝo al agrikulturo kaj paŝtado.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> Malgranda parto de ĝia teritorio estas protektita en nacia parko.<ref name=BBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron dorsale}} {{Wikispecies|Ramphomicron dorsale}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] oko8quh8kjmy5p7fs8igiikpwfthlal 9347962 9347933 2026-04-05T10:26:45Z Kani 670 9347962 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigradorsa kolibro |koloro = pink |dosiero = Ramphomicron dorsale 99062797.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Nigradorsa kolibro''' ''R. dorsale'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron dorsale'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1880) |vikispecio = ''Ramphomicron dorsale'' |komunejo = ''Ramphomicron dorsale'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron dorsale map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigradorsa kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron dorsale'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en malgranda areo de [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigradorsa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Kurtbeka kolibro]] (''R. microrhynchum'').<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Nigradorsa kolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas tre mallongan nigran bekon; tiu de la masklo estas iomete kurbeca. La supraj partoj de la masklo estas velurnigraj kun violaj supravostaj kovriloj kaj blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas olivecverda kaj la cetero de la subaj partoj estas miksaĵo de malhelgriza kaj ruĝbruna kun verdaj punktoj. La vosto estas modere longa, tre forkoforma, kaj purpurnigra. Inoj havas brilajn herbverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, violajn supravostajn kovrilojn kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas sablokoloraj kun verdaj punktoj. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=BBTH-BOW>Züchner, T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Black-backed Thornbill (''Ramphomicron dorsale''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blbtho1.01] Alirita la 23an de Februaro 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Nigradorsa kolibro estas limigita al la izola [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en tre norda Kolombio, kie ĝi loĝas ĉe la randoj de humidaj kaj elfaj arbaroj kaj ankaŭ en ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 2 000 m ĝis la [[neĝolimo]] je ĉirkaŭ 4 600 m.<ref name=BBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Nigradorsa kolibro moviĝas al pli malaltaj altitudoj en majo kaj junio.<ref name=BBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Nigradorsa kolibro manĝas [[nektaro]]n je ajna alteco de la grundo ĝis la [[kanopeo]]. Ĝi estis registrita prenante nektaron de la floroj de [[Erikacoj]], ''Lobeliaceae'', [[Melastomacoj]], kaj [[Rubiacoj]], kaj pli specife floroj de la genroj ''[[Erythrina]]'', ''Puya'', kaj ''[[Salvia]]''. Ĝi kolektas nektaron dum ŝvebado kaj ankaŭ per alkroĉiĝo al la floro. Krome ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn surfluge kaj kolektitajn de la floroj..<ref name=BBTH-BOW/> ===Reproduktado=== Oni scias nenion pri la reprodukta [[fenologio]] de la Nigradorsa kolibro.<ref name=BBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-dorsale |species=Nigradorsa kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Nigradorsan kolibron kiel [[Endanĝerigita]]n. Ĝi havas tre limigitan teritorion; ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. Ĝia vivejo estas sub severa homa premo por konvertiĝo al agrikulturo kaj paŝtado.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black-backed Thornbill ''Ramphomicron dorsale'' |volume=2016 |article-number=e.T22687987A93178424 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687987A93178424.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> Malgranda parto de ĝia teritorio estas protektita en nacia parko.<ref name=BBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron dorsale}} {{Wikispecies|Ramphomicron dorsale}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] o0c24fy30o922lxvonqtjrlqks5wuat 0 940748 9347661 2026-04-04T23:57:59Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigradorsa kolibro]] 9347661 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigradorsa kolibro]] dnwous89j7r3myrdb1cmppcf5f3elrs 0 940749 9347664 2026-04-05T00:12:53Z Castelobranco 3895 Castelobranco movis paĝon [[Jugoslavia virina nacia teamo de manpilkado]] al [[Jugoslava virina nacia teamo de manpilkado]]: Malĝusta titolo 9347664 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Jugoslava virina nacia teamo de manpilkado]] lvv9r7yc61a5njx52p1kif44ns7uuos 0 940750 9347665 2026-04-05T00:24:42Z Castelobranco 3895 +1 9347665 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Brazilo | emblemo = Brazila Konfederacio de Manpilkado.png | emblema grandeco = 150 | asocio = [[Brazila Konfederacio de Manpilkado]] | konfederacio = Sudcentramerika Manpilkada Konfederacio | ĉeftrejnisto = | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = BRA | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = Olimpiaj ludoj | aperoj-o = 7 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]]'') | plej bona rezulto-o = 5-a ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}Monda ĉampionado | aperoj-m = 16 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]]) | koloro_maldekstra1 = F8C100 | koloro_korpa1 = F8C100 | koloro_dekstra1 = F8C100 | koloro_pantalona1 = F8C100 | franĝo_maldekstra1 = _brhb1112h | franĝo_korpa1 = _brhb1112h | franĝo_dekstra1 = _brhb1112h | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = 00923E | koloro_korpa2 = 00923E | koloro_dekstra2 = 00923E | koloro_pantalona2 = 002580 | franĝo_maldekstra2 = _brhb1112a | franĝo_korpa2 = _brhb1112a | franĝo_dekstra2 = _brhb1112a | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''brazila virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Brazilo]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Brazila Konfederacio de Manpilkado]] (CBHb) kaj la teamo konkuris en la sud-centra amerika ĉampionado, la [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|monda ĉampionado]] kaj en la [[Someraj Olimpikoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Brazila vira nacia teamo de manpilkado]] {{ĝermo|manpilkado}} <!--{{EHF virinaj naciaj teamoj}}--> {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Brazilo| ]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Brazilo]] h9f7sn2pi592j4gtkbzcbuxnyz7lbqo 0 940751 9347669 2026-04-05T01:18:32Z Castelobranco 3895 +1 9347669 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Sud-Koreio | emblemo = | emblema grandeco = | asocio = [[Korea Manpilkada Federacio]] | konfederacio = Azia Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = KOR | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = Olimpiaj ludoj | aperoj-o = 7 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]]'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}Monda ĉampionado | aperoj-m = 16 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]]) | koloro_maldekstra1 = F8C100 | koloro_korpa1 = F8C100 | koloro_dekstra1 = F8C100 | koloro_pantalona1 = F8C100 | franĝo_maldekstra1 = _brhb1112h | franĝo_korpa1 = _brhb1112h | franĝo_dekstra1 = _brhb1112h | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = 00923E | koloro_korpa2 = 00923E | koloro_dekstra2 = 00923E | koloro_pantalona2 = 002580 | franĝo_maldekstra2 = _brhb1112a | franĝo_korpa2 = _brhb1112a | franĝo_dekstra2 = _brhb1112a | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''sudkorea virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Sud-Koreio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Korea Manpilkada Federacio]] kaj la teamo konkuris en la azia ĉampionado, la [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|monda ĉampionado]] kaj en la [[Someraj Olimpikoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudkorea vira nacia teamo de manpilkado]] {{ĝermo|manpilkado}} {{AHF virinaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Sud-Koreio| ]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Sud-Koreio]] 7xz290n2nbli96i5hm6mk1a1i7c3ehr 9347670 9347669 2026-04-05T01:23:07Z Castelobranco 3895 +rezultoj +ĉemizoj 9347670 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Sud-Koreio | emblemo = | emblema grandeco = | asocio = [[Korea Manpilkada Federacio]] | konfederacio = Azia Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = KOR | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = Olimpiaj ludoj | aperoj-o = 11 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]]'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]], [Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}Monda ĉampionado | aperoj-m = 21 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]]) | koloro_maldekstra1 = FFFFFF | koloro_korpa1 = FFFFFF | koloro_dekstra1 = FFFFFF | koloro_pantalona1 = 000000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = CC0000 | koloro_korpa2 = CC0000 | koloro_dekstra2 = CC0000 | koloro_pantalona2 = 000000 | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''sudkorea virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Sud-Koreio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Korea Manpilkada Federacio]] kaj la teamo konkuris en la azia ĉampionado, la [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|monda ĉampionado]] kaj en la [[Someraj Olimpikoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudkorea vira nacia teamo de manpilkado]] {{ĝermo|manpilkado}} {{AHF virinaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Sud-Koreio| ]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Sud-Koreio]] 3rbn7bvx64sljbtuyt3vqaszxcssbbc 9347671 9347670 2026-04-05T01:23:34Z Castelobranco 3895 * 9347671 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | pilkosporto = manpilkado | nomo = Sud-Koreio | emblemo = | emblema grandeco = | asocio = [[Korea Manpilkada Federacio]] | konfederacio = Azia Manpilkada Federacio | ĉeftrejnisto = | teamestro = | golreĝino = | stadiono = | kodo = KOR | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = Olimpiaj ludoj | aperoj-o = 11 fojoj el 15 (''unue en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]]'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} ([[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]], [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}Monda ĉampionado | aperoj-m = 21 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} ([[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]]) | koloro_maldekstra1 = FFFFFF | koloro_korpa1 = FFFFFF | koloro_dekstra1 = FFFFFF | koloro_pantalona1 = 000000 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = CC0000 | koloro_korpa2 = CC0000 | koloro_dekstra2 = CC0000 | koloro_pantalona2 = 000000 | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''sudkorea virina nacia teamo de manpilkado''' reprezentas [[Sud-Koreio]]n ĉe internaciaj ĉampionadoj de [[manpilkado]]. Ĝin organizas kaj subtenas la [[Korea Manpilkada Federacio]] kaj la teamo konkuris en la azia ĉampionado, la [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|monda ĉampionado]] kaj en la [[Someraj Olimpikoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sudkorea vira nacia teamo de manpilkado]] {{ĝermo|manpilkado}} {{AHF virinaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Sud-Koreio| ]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Sud-Koreio]] dqv7v87y0zsuyne5us2noef4rxtqsf2 14 940752 9347675 2026-04-05T01:51:06Z Castelobranco 3895 +1 9347675 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj laŭ sporto|Manpilkado]] [[Kategorio:Internaciaj manpilkadaj konkursoj| ]] r7ye5qez1f60j9dfit0mtleuy3fqb1q 9347681 9347675 2026-04-05T02:07:51Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj laŭ sporto]] forigita; [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj laŭ sportoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347681 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj laŭ sportoj|Manpilkado]] [[Kategorio:Internaciaj manpilkadaj konkursoj| ]] 6es1vtzw23garzd644vxy6pu42i4ry6 14 940753 9347676 2026-04-05T01:53:37Z Castelobranco 3895 +1 9347676 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj]] sviita315a1po7adjeume4clhggv1tp 9347677 9347676 2026-04-05T01:54:50Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Internaciaj sportaj konkursoj laŭ sportoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347677 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj]] [[Kategorio:Internaciaj sportaj konkursoj laŭ sportoj]] 5dvsd3gd8gpex0br4uwfbnmc30e1uxl 9347678 9347677 2026-04-05T01:55:14Z Castelobranco 3895 *ordigo 9347678 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Internaciaj sportaj konkursoj laŭ sportoj|Manpilkado]] [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj]] 2sgma257qwzr33vjol3yc2g31ym66vz 14 940754 9347683 2026-04-05T02:22:42Z Castelobranco 3895 +1 9347683 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj| ]] a5ak59j1j4vn5pov87do1w99iugt9jk 9347684 9347683 2026-04-05T02:24:02Z Castelobranco 3895 [[Kategorio:Manpilkado laŭ kontinentoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9347684 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj| ]] [[Kategorio:Manpilkado laŭ kontinentoj|Konkursoj]] 7xpp14itiugggaw3l8sysxrqbjgc7wg 14 940755 9347685 2026-04-05T02:25:24Z Castelobranco 3895 +1 9347685 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Manpilkadaj konkursoj laŭ kontinentoj|Eŭropo]] l189kyo0pifvx4cq93wjztg3qdss8rd 0 940756 9347694 2026-04-05T03:48:13Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Universitato de Teksaso–Panamerikano]] al [[Universitato de Teksaso–Tutamerika]]: "Panamerikano" ne estas senca Esperanta vorto 9347694 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Universitato de Teksaso–Tutamerika]] 5m4vn51ewt49art3xib15emn8t3t3vp 0 940757 9347703 2026-04-05T04:01:58Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Enŝi Tucja kaj Miao]] al [[Enshi, Tujia kaj Miao]]: pinjino 9347703 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Enshi, Tujia kaj Miao]] 6n8pnlak1z0ikovtqjt5qdlnqabt19u 0 940758 9347713 2026-04-05T04:53:19Z Crosstor 3176 franciskano 9347713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [domjEn paŭloviĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Paulovics Dömjén''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Liaj nomvariantoj estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) ''Paulovits Dömjén; Paulovics Domján'' [paŭloviĉ domjAn]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM149318;jsessionid=BF3F7684EAB73B4FEE0D97C4D355721C hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=729051&date=2026-04-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1794|6|4}} en [[Székesfehérvár]], li mortis {{mortotago|1876|6|19}} en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]], poste li aliĝis al la franciskanoj en 1815. Post la [[novicado]] kaj teologiaj studoj en [[1819]] li pastriĝis. Post siaj studoj li estis [[predikisto]] en diversaj lokoj, ekzemple en [[Esztergom]]. Post jaroj li longe instruis en [[Szombathely]]. Baldaŭ li havis monaĥan postenon. Li pasigis sian lastan vivperiodon en monaĥejo en Pest. == Elektitaj kontribuoj == * ''Egyházi szózat, melyet tiszt. Klementovics Gratian (Karácson Ker. név: András) testvérnek ...'' (1871) * ''Párbeszéd, az az hasznos oktató olvasmány, mindkét nembeli ifjuság számára.'' (1874) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/p/p19307.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/Paulovics.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paulovics Domjen}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} lmdwj23rwj6k5hlayh6th4puz0y7aos 1 940759 9347754 2026-04-05T05:33:53Z Sj1mor 12103 /* signifo? */ nova sekcio 9347754 wikitext text/x-wiki == signifo? == "Generale, ĝi estas pli representata mezuri la loĝantaron de Bermuda de paroko. Krom la literumeraro, kio estas la signifo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:33, 5 apr. 2026 (UTC) klethslj59cwx5k5fw68rgzvhwy2gat 1 940760 9347781 2026-04-05T06:03:36Z Sj1mor 12103 /* Josep Salom i Nadal */ nova sekcio 9347781 wikitext text/x-wiki == Josep Salom i Nadal == "Murdita esperantisto honorata en Majorko" [https://www.liberafolio.org/2025/06/02/murdita-esperantisto-honorata-en-majorko/] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:03, 5 apr. 2026 (UTC) 5y0h2lrungdg7gt0ov95i7zwvfmw096 0 940761 9347782 2026-04-05T06:04:10Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Listo de katalunaj esperantistoj]] 9347782 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Listo de katalunaj esperantistoj]] qp2qerbq5kvldrr4z42stt9v1fi2a4x 1 940762 9347786 2026-04-05T06:07:24Z Sj1mor 12103 /* Graveco */ nova sekcio 9347786 wikitext text/x-wiki == Graveco == "Murdita esperantisto honorata en Majorko" [https://www.liberafolio.org/2025/06/02/murdita-esperantisto-honorata-en-majorko/] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:03, 5 apr. 2026 (UTC) 123xo3df3j2jga3gq5nfp9svaux67ho 0 940763 9347787 2026-04-05T06:17:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1340810051|Letters to a Young Poet]]" 9347787 wikitext text/x-wiki * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10] . * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] nipjlu3n6bocors15ax0pmh3t6kf669 9347789 9347787 2026-04-05T06:27:17Z Sj1mor 12103 9347789 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Leteroj al Juna Poeto''''' (originala titolo, en la germana: '''''Briefe an einen jungen Dichter''''' ) estas [[Letter collection|kolekto de dek leteroj]] skribitaj de la bohema-aŭstra poeto [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926) al Franz Xaver Kappus (1883–1966), 19-jaraĝa oficirkadeto ĉe la [[Tereza milita akademio|Tereza Militista Akademio]] en [[Wiener Neustadt]], inter 1903 kaj 1908. Rilke, filo de aŭstra armeoficiro, studis ĉe la malsupra lernejo de la akademio en [[Sankt Pölten]] en la 1890-aj jaroj. Kappus korespondis kun la populara poeto kaj aŭtoro de 1902 ĝis 1908, serĉante liajn konsilojn pri la kvalito de lia poezio kaj pri decidado inter literatura kariero aŭ kariero kiel oficiro en la [[Aŭstria-hungara armeo|Aŭstria-Hungara Armeo]]. Kappus kompilis kaj publikigis la leterojn en 1929 — tri jarojn post la morto de Rilke pro [[leŭkemio]]. En la unua letero, Rilke respekteme rifuzas recenzi aŭ kritiki la poezion de Kappus, konsilante la pli junan Kappus, ke "Neniu povas konsili vin kaj helpi vin, neniu. Ekzistas nur unu vojo. Iru en vin mem." <ref name="1stLtrGoIntoYourselfquote">Rainer Maria Rilke to Franz Xaver Kappus (Paris, 17 February 1903), compiled as the first letter in Rilke, Rainer Maria. ''Letters to a Young Poet'' (1929).</ref> Rilke, dum la dek leteroj, daŭrigas konsilante Kappus pri kiel poeto devus senti, ami kaj serĉi [[Vero|veron]] provante kompreni kaj sperti la mondon ĉirkaŭ li kaj engaĝiĝi en la mondo de [[arto]]. Ĉi tiuj leteroj ofertas komprenon pri la ideoj kaj temoj, kiuj aperas en la poezio kaj laborprocezo de Rilke. Plue, ĉi tiuj leteroj estis skribitaj dum ŝlosila periodo de la frua arta evoluo de Rilke post kiam lia [[reputacio]] kiel poeto komencis establiĝi per la publikigo de partoj de ''[[:de:Das_Stunden-Buch|Das Stunden-Buch]]'' (''La Libro de Horoj'') kaj ''[[:de:The_Book_of_Images|Das Buch der Bilder]]'' (''La Libro de Bildoj'' ).<ref>Freedman, Ralph. "Das Stunden-Buch and Das Buch der Bilder: Harbingers of Rilke's Maturity" in Metzger, Erika A. and Metzger, Michael M. (editors). ''A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke''. (Rochester, New York: Camden House Publishing, 2001), 90–92.</ref> Kvankam la unua letero de Kapus estis verkita serĉante literaturan kritikon, Rilke rifuzis doni al li tian kritikon, petante lin tute ignori kritikon kaj fidi sian propran internan juĝon. Anstataŭe, ili traktis en siaj leteroj la privatan vivon de Kapus kaj diversajn [[Filozofio|filozofiajn]] aspektojn de temoj kiel [[religio]], [[Homa sekseco|sekseco]] kaj karierelekto. Tri jarojn post la morto de Rilke, en [[1929]], Kapus publikigis la kolekton. == En Esperanto aperis == Esperantigis Adolf Münz. Unue aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Dua eldono de Mondial, [[Novjorko]], 2023. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10]. * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] 3107945hddrbzr7zzfeko37q1vo7atc 9347809 9347789 2026-04-05T06:39:30Z Sj1mor 12103 Kelkaj momentoj el la verko 9347809 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Leteroj al Juna Poeto''''' (originala titolo, en la germana: '''''Briefe an einen jungen Dichter''''' ) estas kolekto de dek leteroj skribitaj de la bohema-aŭstra poeto [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926) al Franz Xaver Kappus (1883–1966), 19-jaraĝa oficirkadeto ĉe la Tereza Militista Akademio en [[Wiener Neustadt]], inter 1903 ĝis 1908. Rilke, filo de aŭstra [[armeoficiro]], studis ĉe la malsupra lernejo de la akademio en [[Sankt Pölten]] en la 1890-aj jaroj. Kappus korespondis kun la populara poeto kaj aŭtoro de 1902 ĝis 1908, serĉante liajn konsilojn pri la kvalito de lia poezio kaj pri decidado inter literatura kariero aŭ kariero kiel oficiro en la [[Aŭstria-hungara armeo|Aŭstria-Hungara Armeo]]. Kappus kompilis kaj publikigis la leterojn en 1929 — tri jarojn post la morto de Rilke pro [[leŭkemio]]. En la unua letero, Rilke respekteme rifuzas recenzi aŭ kritiki la poezion de Kappus, konsilante la pli junan Kappus, ke "Neniu povas konsili vin kaj helpi vin, neniu. Ekzistas nur unu vojo. Iru en vin mem." Rilke, dum la dek leteroj, daŭrigas konsilante Kappus pri kiel poeto devus senti, ami kaj serĉi [[Vero|veron]] provante kompreni kaj sperti la mondon ĉirkaŭ li kaj engaĝiĝi en la mondo de [[arto]]. Ĉi tiuj leteroj ofertas komprenon pri la ideoj kaj temoj, kiuj aperas en la poezio kaj laborprocezo de Rilke. Plue, ĉi tiuj leteroj estis skribitaj dum ŝlosila periodo de la frua arta evoluo de Rilke post kiam lia [[reputacio]] kiel poeto komencis establiĝi per la publikigo de partoj de ''[[:de:Das_Stunden-Buch|Das Stunden-Buch]]'' (''La Libro de Horoj'') kaj ''[[:de:The_Book_of_Images|Das Buch der Bilder]]'' (''La Libro de Bildoj'' ).<ref>Freedman, Ralph. "Das Stunden-Buch and Das Buch der Bilder: Harbingers of Rilke's Maturity" in Metzger, Erika A. and Metzger, Michael M. (editors). ''A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke''. (Rochester, New York: Camden House Publishing, 2001), 90–92.</ref> Kvankam la unua letero de Kapus estis verkita serĉante literaturan kritikon, Rilke rifuzis doni al li tian kritikon, petante lin tute ignori kritikon kaj fidi sian propran internan juĝon. Anstataŭe, ili traktis en siaj leteroj la privatan vivon de Kapus kaj diversajn [[Filozofio|filozofiajn]] aspektojn de temoj kiel [[religio]], [[Homa sekseco|sekseco]] kaj karierelekto. Tri jarojn post la morto de Rilke, en [[1929]], Kapus publikigis la kolekton. == Kelkaj momentoj el la verko == '''Unua letero: Parizo, la 17-an de februaro 1903''' En ĉi tiu letero li varme bonvenigas la korespondadon de la juna Kappus, indikante ke kritiko kaj la procezo de reviziado de poezio estas introspektiva laboro, invitante lin serĉi la motivon por verkado en si mem, en – turnu vin al vi mem – diras Rilke. '''Dua letero : Viareggio, apud Pizo (Italio), la 5-an de aprilo 1903''' Unu el la plej mallongaj leteroj en la korespondado, ŝajne pro la persiste malbona sano de Rilke. En ĉi tiu letero, li ĉefe invitas lin eviti ironion kiel kreivan rimedon, instigante lin anstataŭe uzi ĝin kiel ilon por kompreni la procezon de la vivo, kio okazas en ĝi. Por tiu celo, li sugestas, ke kiam li sentas sin superfortita de ironio, li vojaĝu al mondo de profundaj aferoj, kie ironio malofte aperas, kaj se jes, li taksu ĉu ĉi tiu elemento estas hazarda kaj tial forĵetita, aŭ se ne, ĉu ĝi estas io denaska al lia estaĵo. Fine, li konsciigas lin pri la graveco de la [[Biblio]] kaj la verkoj de [[Jens Peter Jacobsen]] en lia vivo. '''Tria letero: Viareggio, la 23-an de aprilo 1903''' Li daŭrigas la temon, per kiu li finis la antaŭan leteron, rilate al la graveco kaj literatura merito, kiujn li trovas en la verkoj de Jacobsen. Poste, referencante al la arto de tiuj tekstoj, li subtile ŝanĝiĝas por proponi opinion pri arto kaj la profesio de [[artisto]], pri la vivo de artisto, kaj la sintenoj, kiujn oni devus adopti rilate al kritiko, al kiu li instigas doni malmulte da atento, ĉar arto estas malproksima de [[racio]], dum nur [[amo]] povas helpi en ĝia kompreno. Li difinas la vivon de la artisto kiel procezon, kiu ne povas esti submetita al ia ajn mezurado (tempa aŭ kvanta), pacience permesante al impresoj, impulsoj, deziroj kaj bildoj klarigiĝi kaj formiĝi en la menso de la kreinto. Estas mallonga mencio pri Ricardo Dehmel, ĉar Rilke volas ilustri per siaj tekstoj kiom proksime interplektitaj, por li, la arta kaj la seksa, kaj doloro kaj plezuro, estas unu kaj la sama sento de angoro kaj aventuro. '''Kvina letero: Romo, la 29-an de oktobro 1903''' En la unua parto de la letero, Rilke rerakontas la kialojn de sia vojaĝo al Romo, kaj poste priskribas la belecon de la arkitekturo kaj la kulturitan kaj kleran etoson de la urbo. Li finas per mencio pri la sorto de la verkoj, kiujn Kappus sendis al Rilke. '''Sesa letero: Romo, la 23-an de decembro 1903''' Lia preskaŭ ekskluziva temo estas soleco, ĝia grandiozeco kaj ĝiaj malfacilaĵoj. La bezono elteni ĝin kun neŝancelebla rezolucio, evitante la rapidon al iu, kiu eble forviŝos ĝin en sekulara konversacio. Li parolas pri la valoro de ĝia nutrado kaj la neceso de ĝia protektado por alproksimigi nin al ''mem-malkovro''. Li parolas pri reveno al la infanaĝo, kie ''soleco estis la natura temperamento'', ĉar por li la plenkreskula mondo ĉiam estis malproksima, velkinta, kaj - nature - ŝarĝita per konvencioj. La fruaj jaroj ĉiam estas netuŝitaj de ia ajn konformismo, kaj la poeto - la esenca figuro por multaj pensuloj - devas konservi ilin kiel sian plej grandan trezoron. Tiel Rilke diras al Kappus : la vivo de [[kadeto]] aŭ [[oficiro]] ne estas la sola malplena kaj sensignifa. Ĉiu deviga laboro, ĉiu neevitebla okupo, signifas mizeran distancon de la centro de la homaro. La danĝero kuŝas en “ ''la fremdiga, ĉiutaga mondo de laboro'' ”... En la tumulto kaj agado, meze de kiu tiom da niaj horoj devas pasi... Bedaŭrinde, kiom malmulte ĉi tiu eta verko havas por diri — eble — al generacioj gajnitaj de la teknologia epoko, malhavantaj la orelojn por aŭdi kaj kompreni ĝian “mesaĝon”. [[Homamaso]] eble perdita, malproksime de si mem, de ĉia sento de profundo kaj de [[Dio]] — aŭ de la [[Sankteco|sankteca]] — aŭ de la ebleco mem de sia problemo. De tiu Dio, kiu eble ''ankoraŭ ne ekzistis'', kaj kiu kuŝas antaŭe, en la estonteco. ''Ideo pri la estonta Dio'', kiu ankaŭ troviĝas en [[Heidegger]]. == En Esperanto aperis == Esperantigis Adolf Münz. Unue aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Dua eldono de Mondial, [[Novjorko]], 2023. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''Duinaj Elegioj'' ([[d:Q688426]]) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10]. * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] 7fq6yoecdw8nv7ea5q1epb4ir1x5sru 9347811 9347809 2026-04-05T06:41:35Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9347811 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Leteroj al Juna Poeto''''' (originala titolo, en la germana: '''''Briefe an einen jungen Dichter''''' ) estas kolekto de dek leteroj skribitaj de la bohema-aŭstra poeto [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926) al Franz Xaver Kappus (1883–1966), 19-jaraĝa oficirkadeto ĉe la Tereza Militista Akademio en [[Wiener Neustadt]], inter 1903 ĝis 1908. Rilke, filo de aŭstra [[armeoficiro]], studis ĉe la malsupra lernejo de la akademio en [[Sankt Pölten]] en la 1890-aj jaroj. Kappus korespondis kun la populara poeto kaj aŭtoro de 1902 ĝis 1908, serĉante liajn konsilojn pri la kvalito de lia poezio kaj pri decidado inter literatura kariero aŭ kariero kiel oficiro en la [[Aŭstria-hungara armeo|Aŭstria-Hungara Armeo]]. Kappus kompilis kaj publikigis la leterojn en 1929 — tri jarojn post la morto de Rilke pro [[leŭkemio]]. En la unua letero, Rilke respekteme rifuzas recenzi aŭ kritiki la poezion de Kappus, konsilante la pli junan Kappus, ke "Neniu povas konsili vin kaj helpi vin, neniu. Ekzistas nur unu vojo. Iru en vin mem." Rilke, dum la dek leteroj, daŭrigas konsilante Kappus pri kiel poeto devus senti, ami kaj serĉi [[Vero|veron]] provante kompreni kaj sperti la mondon ĉirkaŭ li kaj engaĝiĝi en la mondo de [[arto]]. Ĉi tiuj leteroj ofertas komprenon pri la ideoj kaj temoj, kiuj aperas en la poezio kaj laborprocezo de Rilke. Plue, ĉi tiuj leteroj estis skribitaj dum ŝlosila periodo de la frua arta evoluo de Rilke post kiam lia [[reputacio]] kiel poeto komencis establiĝi per la publikigo de partoj de ''[[:de:Das_Stunden-Buch|Das Stunden-Buch]]'' (''La Libro de Horoj'') kaj ''[[:de:The_Book_of_Images|Das Buch der Bilder]]'' (''La Libro de Bildoj'' ).<ref>Freedman, Ralph. "Das Stunden-Buch and Das Buch der Bilder: Harbingers of Rilke's Maturity" in Metzger, Erika A. and Metzger, Michael M. (editors). ''A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke''. (Rochester, New York: Camden House Publishing, 2001), 90–92.</ref> Kvankam la unua letero de Kapus estis verkita serĉante literaturan kritikon, Rilke rifuzis doni al li tian kritikon, petante lin tute ignori kritikon kaj fidi sian propran internan juĝon. Anstataŭe, ili traktis en siaj leteroj la privatan vivon de Kapus kaj diversajn [[Filozofio|filozofiajn]] aspektojn de temoj kiel [[religio]], [[Homa sekseco|sekseco]] kaj karierelekto. Tri jarojn post la morto de Rilke, en [[1929]], Kapus publikigis la kolekton. == Kelkaj momentoj el la verko == '''Unua letero: Parizo, la 17-an de februaro 1903''' En ĉi tiu letero li varme bonvenigas la korespondadon de la juna Kappus, indikante ke kritiko kaj la procezo de reviziado de poezio estas introspektiva laboro, invitante lin serĉi la motivon por verkado en si mem, en – turnu vin al vi mem – diras Rilke. '''Dua letero : Viareggio, apud Pizo (Italio), la 5-an de aprilo 1903''' Unu el la plej mallongaj leteroj en la korespondado, ŝajne pro la persiste malbona sano de Rilke. En ĉi tiu letero, li ĉefe invitas lin eviti ironion kiel kreivan rimedon, instigante lin anstataŭe uzi ĝin kiel ilon por kompreni la procezon de la vivo, kio okazas en ĝi. Por tiu celo, li sugestas, ke kiam li sentas sin superfortita de ironio, li vojaĝu al mondo de profundaj aferoj, kie ironio malofte aperas, kaj se jes, li taksu ĉu ĉi tiu elemento estas hazarda kaj tial forĵetita, aŭ se ne, ĉu ĝi estas io denaska al lia estaĵo. Fine, li konsciigas lin pri la graveco de la [[Biblio]] kaj la verkoj de [[Jens Peter Jacobsen]] en lia vivo. '''Tria letero: Viareggio, la 23-an de aprilo 1903''' Li daŭrigas la temon, per kiu li finis la antaŭan leteron, rilate al la graveco kaj literatura merito, kiujn li trovas en la verkoj de Jacobsen. Poste, referencante al la arto de tiuj tekstoj, li subtile ŝanĝiĝas por proponi opinion pri arto kaj la profesio de [[artisto]], pri la vivo de artisto, kaj la sintenoj, kiujn oni devus adopti rilate al kritiko, al kiu li instigas doni malmulte da atento, ĉar arto estas malproksima de [[racio]], dum nur [[amo]] povas helpi en ĝia kompreno. Li difinas la vivon de la artisto kiel procezon, kiu ne povas esti submetita al ia ajn mezurado (tempa aŭ kvanta), pacience permesante al impresoj, impulsoj, deziroj kaj bildoj klarigiĝi kaj formiĝi en la menso de la kreinto. Estas mallonga mencio pri Ricardo Dehmel, ĉar Rilke volas ilustri per siaj tekstoj kiom proksime interplektitaj, por li, la arta kaj la seksa, kaj doloro kaj plezuro, estas unu kaj la sama sento de angoro kaj aventuro. '''Kvina letero: Romo, la 29-an de oktobro 1903''' En la unua parto de la letero, Rilke rerakontas la kialojn de sia vojaĝo al Romo, kaj poste priskribas la belecon de la arkitekturo kaj la kulturitan kaj kleran etoson de la urbo. Li finas per mencio pri la sorto de la verkoj, kiujn Kappus sendis al Rilke. '''Sesa letero: Romo, la 23-an de decembro 1903''' Lia preskaŭ ekskluziva temo estas soleco, ĝia grandiozeco kaj ĝiaj malfacilaĵoj. La bezono elteni ĝin kun neŝancelebla rezolucio, evitante la rapidon al iu, kiu eble forviŝos ĝin en sekulara konversacio. Li parolas pri la valoro de ĝia nutrado kaj la neceso de ĝia protektado por alproksimigi nin al ''mem-malkovro''. Li parolas pri reveno al la infanaĝo, kie ''soleco estis la natura temperamento'', ĉar por li la plenkreskula mondo ĉiam estis malproksima, velkinta, kaj - nature - ŝarĝita per konvencioj. La fruaj jaroj ĉiam estas netuŝitaj de ia ajn konformismo, kaj la poeto - la esenca figuro por multaj pensuloj - devas konservi ilin kiel sian plej grandan trezoron. Tiel Rilke diras al Kappus : la vivo de [[kadeto]] aŭ [[oficiro]] ne estas la sola malplena kaj sensignifa. Ĉiu deviga laboro, ĉiu neevitebla okupo, signifas mizeran distancon de la centro de la homaro. La danĝero kuŝas en “ ''la fremdiga, ĉiutaga mondo de laboro'' ”... En la tumulto kaj agado, meze de kiu tiom da niaj horoj devas pasi... Bedaŭrinde, kiom malmulte ĉi tiu eta verko havas por diri — eble — al generacioj gajnitaj de la teknologia epoko, malhavantaj la orelojn por aŭdi kaj kompreni ĝian “mesaĝon”. [[Homamaso]] eble perdita, malproksime de si mem, de ĉia sento de profundo kaj de [[Dio]] — aŭ de la [[Sankteco|sankteca]] — aŭ de la ebleco mem de sia problemo. De tiu Dio, kiu eble ''ankoraŭ ne ekzistis'', kaj kiu kuŝas antaŭe, en la estonteco. ''Ideo pri la estonta Dio'', kiu ankaŭ troviĝas en [[Heidegger]]. == En Esperanto aperis == Esperantigis Adolf Münz. Unue aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Dua eldono de [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], [[Novjorko]], 2023. 70 paĝoj, <nowiki>ISBN 9781595694614</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''Duinaj Elegioj'' ([[d:Q688426]]) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10]. * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/?inf=7101 katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] 2s6n1rqjqj1lob2pya08cqcc2t2pmz9 9347812 9347811 2026-04-05T06:43:21Z Sj1mor 12103 9347812 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Leteroj al Juna Poeto''''' (originala titolo, en la germana: '''''Briefe an einen jungen Dichter''''' ) estas kolekto de dek leteroj skribitaj de la bohema-aŭstra poeto [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926) al Franz Xaver Kappus (1883–1966), 19-jaraĝa oficirkadeto ĉe la Tereza Militista Akademio en [[Wiener Neustadt]], inter 1903 ĝis 1908. Rilke, filo de aŭstra [[armeoficiro]], studis ĉe la malsupra lernejo de la akademio en [[Sankt Pölten]] en la 1890-aj jaroj. Kappus korespondis kun la populara poeto kaj aŭtoro de 1902 ĝis 1908, serĉante liajn konsilojn pri la kvalito de lia poezio kaj pri decidado inter literatura kariero aŭ kariero kiel oficiro en la [[Aŭstria-hungara armeo|Aŭstria-Hungara Armeo]]. Kappus kompilis kaj publikigis la leterojn en 1929 — tri jarojn post la morto de Rilke pro [[leŭkemio]]. En la unua letero, Rilke respekteme rifuzas recenzi aŭ kritiki la poezion de Kappus, konsilante la pli junan Kappus, ke "Neniu povas konsili vin kaj helpi vin, neniu. Ekzistas nur unu vojo. Iru en vin mem." Rilke, dum la dek leteroj, daŭrigas konsilante Kappus pri kiel poeto devus senti, ami kaj serĉi [[Vero|veron]] provante kompreni kaj sperti la mondon ĉirkaŭ li kaj engaĝiĝi en la mondo de [[arto]]. Ĉi tiuj leteroj ofertas komprenon pri la ideoj kaj temoj, kiuj aperas en la poezio kaj laborprocezo de Rilke. Plue, ĉi tiuj leteroj estis skribitaj dum ŝlosila periodo de la frua arta evoluo de Rilke post kiam lia [[reputacio]] kiel poeto komencis establiĝi per la publikigo de partoj de ''[[:de:Das_Stunden-Buch|Das Stunden-Buch]]'' (''La Libro de Horoj'') kaj ''[[:de:Das_Buch_der_Bilder|Das Buch der Bilder]]'' (''La Libro de Bildoj'' ).<ref>Freedman, Ralph. "Das Stunden-Buch and Das Buch der Bilder: Harbingers of Rilke's Maturity" in Metzger, Erika A. and Metzger, Michael M. (editors). ''A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke''. (Rochester, New York: Camden House Publishing, 2001), 90–92.</ref> Kvankam la unua letero de Kapus estis verkita serĉante literaturan kritikon, Rilke rifuzis doni al li tian kritikon, petante lin tute ignori kritikon kaj fidi sian propran internan juĝon. Anstataŭe, ili traktis en siaj leteroj la privatan vivon de Kapus kaj diversajn [[Filozofio|filozofiajn]] aspektojn de temoj kiel [[religio]], [[Homa sekseco|sekseco]] kaj karierelekto. Tri jarojn post la morto de Rilke, en [[1929]], Kapus publikigis la kolekton. == Kelkaj momentoj el la verko == '''Unua letero: Parizo, la 17-an de februaro 1903''' En ĉi tiu letero li varme bonvenigas la korespondadon de la juna Kappus, indikante ke kritiko kaj la procezo de reviziado de poezio estas introspektiva laboro, invitante lin serĉi la motivon por verkado en si mem, en – turnu vin al vi mem – diras Rilke. '''Dua letero : Viareggio, apud Pizo (Italio), la 5-an de aprilo 1903''' Unu el la plej mallongaj leteroj en la korespondado, ŝajne pro la persiste malbona sano de Rilke. En ĉi tiu letero, li ĉefe invitas lin eviti ironion kiel kreivan rimedon, instigante lin anstataŭe uzi ĝin kiel ilon por kompreni la procezon de la vivo, kio okazas en ĝi. Por tiu celo, li sugestas, ke kiam li sentas sin superfortita de ironio, li vojaĝu al mondo de profundaj aferoj, kie ironio malofte aperas, kaj se jes, li taksu ĉu ĉi tiu elemento estas hazarda kaj tial forĵetita, aŭ se ne, ĉu ĝi estas io denaska al lia estaĵo. Fine, li konsciigas lin pri la graveco de la [[Biblio]] kaj la verkoj de [[Jens Peter Jacobsen]] en lia vivo. '''Tria letero: Viareggio, la 23-an de aprilo 1903''' Li daŭrigas la temon, per kiu li finis la antaŭan leteron, rilate al la graveco kaj literatura merito, kiujn li trovas en la verkoj de Jacobsen. Poste, referencante al la arto de tiuj tekstoj, li subtile ŝanĝiĝas por proponi opinion pri arto kaj la profesio de [[artisto]], pri la vivo de artisto, kaj la sintenoj, kiujn oni devus adopti rilate al kritiko, al kiu li instigas doni malmulte da atento, ĉar arto estas malproksima de [[racio]], dum nur [[amo]] povas helpi en ĝia kompreno. Li difinas la vivon de la artisto kiel procezon, kiu ne povas esti submetita al ia ajn mezurado (tempa aŭ kvanta), pacience permesante al impresoj, impulsoj, deziroj kaj bildoj klarigiĝi kaj formiĝi en la menso de la kreinto. Estas mallonga mencio pri Ricardo Dehmel, ĉar Rilke volas ilustri per siaj tekstoj kiom proksime interplektitaj, por li, la arta kaj la seksa, kaj doloro kaj plezuro, estas unu kaj la sama sento de angoro kaj aventuro. '''Kvina letero: Romo, la 29-an de oktobro 1903''' En la unua parto de la letero, Rilke rerakontas la kialojn de sia vojaĝo al Romo, kaj poste priskribas la belecon de la arkitekturo kaj la kulturitan kaj kleran etoson de la urbo. Li finas per mencio pri la sorto de la verkoj, kiujn Kappus sendis al Rilke. '''Sesa letero: Romo, la 23-an de decembro 1903''' Lia preskaŭ ekskluziva temo estas soleco, ĝia grandiozeco kaj ĝiaj malfacilaĵoj. La bezono elteni ĝin kun neŝancelebla rezolucio, evitante la rapidon al iu, kiu eble forviŝos ĝin en sekulara konversacio. Li parolas pri la valoro de ĝia nutrado kaj la neceso de ĝia protektado por alproksimigi nin al ''mem-malkovro''. Li parolas pri reveno al la infanaĝo, kie ''soleco estis la natura temperamento'', ĉar por li la plenkreskula mondo ĉiam estis malproksima, velkinta, kaj - nature - ŝarĝita per konvencioj. La fruaj jaroj ĉiam estas netuŝitaj de ia ajn konformismo, kaj la poeto - la esenca figuro por multaj pensuloj - devas konservi ilin kiel sian plej grandan trezoron. Tiel Rilke diras al Kappus : la vivo de [[kadeto]] aŭ [[oficiro]] ne estas la sola malplena kaj sensignifa. Ĉiu deviga laboro, ĉiu neevitebla okupo, signifas mizeran distancon de la centro de la homaro. La danĝero kuŝas en “ ''la fremdiga, ĉiutaga mondo de laboro'' ”... En la tumulto kaj agado, meze de kiu tiom da niaj horoj devas pasi... Bedaŭrinde, kiom malmulte ĉi tiu eta verko havas por diri — eble — al generacioj gajnitaj de la teknologia epoko, malhavantaj la orelojn por aŭdi kaj kompreni ĝian “mesaĝon”. [[Homamaso]] eble perdita, malproksime de si mem, de ĉia sento de profundo kaj de [[Dio]] — aŭ de la [[Sankteco|sankteca]] — aŭ de la ebleco mem de sia problemo. De tiu Dio, kiu eble ''ankoraŭ ne ekzistis'', kaj kiu kuŝas antaŭe, en la estonteco. ''Ideo pri la estonta Dio'', kiu ankaŭ troviĝas en [[Heidegger]]. == En Esperanto aperis == Esperantigis Adolf Münz. Unue aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Dua eldono de [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], [[Novjorko]], 2023. 70 paĝoj, <nowiki>ISBN 9781595694614</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''Duinaj Elegioj'' ([[d:Q688426]]) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10]. * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/?inf=7101 katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] ohspuybntmmrfa8e80owakyu8a4m7mb 9347863 9347812 2026-04-05T07:22:01Z Sj1mor 12103 9347863 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Leteroj al Juna Poeto''''' (originala titolo, en la germana: '''''Briefe an einen jungen Dichter''''' ) estas kolekto de dek leteroj skribitaj de la bohema-aŭstra poeto [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926) al Franz Xaver Kappus (1883–1966), 19-jaraĝa oficirkadeto ĉe la Tereza Militista Akademio en [[Wiener Neustadt]], inter 1903 ĝis 1908. Rilke, filo de aŭstra [[armeoficiro]], studis ĉe la malsupra lernejo de la akademio en [[Sankt Pölten]] en la 1890-aj jaroj. Kappus korespondis kun la populara poeto kaj aŭtoro de 1902 ĝis 1908, serĉante liajn konsilojn pri la kvalito de lia poezio kaj pri decidado inter literatura kariero aŭ kariero kiel oficiro en la [[Aŭstria-hungara armeo|Aŭstria-Hungara Armeo]]. Kappus kompilis kaj publikigis la leterojn en 1929 — tri jarojn post la morto de Rilke pro [[leŭkemio]]. En la unua letero, Rilke respekteme rifuzas recenzi aŭ kritiki la poezion de Kappus, konsilante la pli junan Kappus, ke "Neniu povas konsili vin kaj helpi vin, neniu. Ekzistas nur unu vojo. Iru en vin mem." Rilke, dum la dek leteroj, daŭrigas konsilante Kappus pri kiel poeto devus senti, ami kaj serĉi [[Vero|veron]] provante kompreni kaj sperti la mondon ĉirkaŭ li kaj engaĝiĝi en la mondo de [[arto]]. Ĉi tiuj leteroj ofertas komprenon pri la ideoj kaj temoj, kiuj aperas en la poezio kaj laborprocezo de Rilke. Plue, ĉi tiuj leteroj estis skribitaj dum ŝlosila periodo de la frua arta evoluo de Rilke post kiam lia [[reputacio]] kiel poeto komencis establiĝi per la publikigo de partoj de ''[[:de:Das_Stunden-Buch|Das Stunden-Buch]]'' (''La Libro de Horoj'') kaj ''[[:de:Das_Buch_der_Bilder|Das Buch der Bilder]]'' (''La Libro de Bildoj'' ).<ref>Freedman, Ralph. "Das Stunden-Buch and Das Buch der Bilder: Harbingers of Rilke's Maturity" in Metzger, Erika A. and Metzger, Michael M. (editors). ''A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke''. (Rochester, New York: Camden House Publishing, 2001), 90–92.</ref> Kvankam la unua letero de Kapus estis verkita serĉante literaturan kritikon, Rilke rifuzis doni al li tian kritikon, petante lin tute ignori kritikon kaj fidi sian propran internan juĝon. Anstataŭe, ili traktis en siaj leteroj la privatan vivon de Kapus kaj diversajn [[Filozofio|filozofiajn]] aspektojn de temoj kiel [[religio]], [[Homa sekseco|sekseco]] kaj karierelekto. Tri jarojn post la morto de Rilke, en [[1929]], Kapus publikigis la kolekton. == Kelkaj momentoj el la verko == '''Unua letero: Parizo, la 17-an de februaro 1903''' En ĉi tiu letero li varme bonvenigas la korespondadon de la juna Kappus, indikante ke kritiko kaj la procezo de reviziado de poezio estas introspektiva laboro, invitante lin serĉi la motivon por verkado en si mem, en – turnu vin al vi mem – diras Rilke. '''Dua letero : Viareggio, apud Pizo (Italio), la 5-an de aprilo 1903''' Unu el la plej mallongaj leteroj en la korespondado, ŝajne pro la persiste malbona sano de Rilke. En ĉi tiu letero, li ĉefe invitas lin eviti ironion kiel kreivan rimedon, instigante lin anstataŭe uzi ĝin kiel ilon por kompreni la procezon de la vivo, kio okazas en ĝi. Por tiu celo, li sugestas, ke kiam li sentas sin superfortita de ironio, li vojaĝu al mondo de profundaj aferoj, kie ironio malofte aperas, kaj se jes, li taksu ĉu ĉi tiu elemento estas hazarda kaj tial forĵetita, aŭ se ne, ĉu ĝi estas io denaska al lia estaĵo. Fine, li konsciigas lin pri la graveco de la [[Biblio]] kaj la verkoj de [[Jens Peter Jacobsen]] en lia vivo. '''Tria letero: Viareggio, la 23-an de aprilo 1903''' Li daŭrigas la temon, per kiu li finis la antaŭan leteron, rilate al la graveco kaj literatura merito, kiujn li trovas en la verkoj de Jacobsen. Poste, referencante al la arto de tiuj tekstoj, li subtile ŝanĝiĝas por proponi opinion pri arto kaj la profesio de [[artisto]], pri la vivo de artisto, kaj la sintenoj, kiujn oni devus adopti rilate al kritiko, al kiu li instigas doni malmulte da atento, ĉar arto estas malproksima de [[racio]], dum nur [[amo]] povas helpi en ĝia kompreno. Li difinas la vivon de la artisto kiel procezon, kiu ne povas esti submetita al ia ajn mezurado (tempa aŭ kvanta), pacience permesante al impresoj, impulsoj, deziroj kaj bildoj klarigiĝi kaj formiĝi en la menso de la kreinto. Estas mallonga mencio pri Ricardo Dehmel, ĉar Rilke volas ilustri per siaj tekstoj kiom proksime interplektitaj, por li, la arta kaj la seksa, kaj doloro kaj plezuro, estas unu kaj la sama sento de angoro kaj aventuro. '''Kvina letero: Romo, la 29-an de oktobro 1903''' En la unua parto de la letero, Rilke rerakontas la kialojn de sia vojaĝo al Romo, kaj poste priskribas la belecon de la arkitekturo kaj la kulturitan kaj kleran etoson de la urbo. Li finas per mencio pri la sorto de la verkoj, kiujn Kappus sendis al Rilke. '''Sesa letero: Romo, la 23-an de decembro 1903''' Lia preskaŭ ekskluziva temo estas soleco, ĝia grandiozeco kaj ĝiaj malfacilaĵoj. La bezono elteni ĝin kun neŝancelebla rezolucio, evitante la rapidon al iu, kiu eble forviŝos ĝin en sekulara konversacio. Li parolas pri la valoro de ĝia nutrado kaj la neceso de ĝia protektado por alproksimigi nin al ''mem-malkovro''. Li parolas pri reveno al la infanaĝo, kie ''soleco estis la natura temperamento'', ĉar por li la plenkreskula mondo ĉiam estis malproksima, velkinta, kaj - nature - ŝarĝita per konvencioj. La fruaj jaroj ĉiam estas netuŝitaj de ia ajn konformismo, kaj la poeto - la esenca figuro por multaj pensuloj - devas konservi ilin kiel sian plej grandan trezoron. Tiel Rilke diras al Kappus : la vivo de [[kadeto]] aŭ [[oficiro]] ne estas la sola malplena kaj sensignifa. Ĉiu deviga laboro, ĉiu neevitebla okupo, signifas mizeran distancon de la centro de la homaro. La danĝero kuŝas en “ ''la fremdiga, ĉiutaga mondo de laboro'' ”... En la tumulto kaj agado, meze de kiu tiom da niaj horoj devas pasi... Bedaŭrinde, kiom malmulte ĉi tiu eta verko havas por diri — eble — al generacioj gajnitaj de la teknologia epoko, malhavantaj la orelojn por aŭdi kaj kompreni ĝian “mesaĝon”. [[Homamaso]] eble perdita, malproksime de si mem, de ĉia sento de profundo kaj de [[Dio]] — aŭ de la [[Sankteco|sankteca]] — aŭ de la ebleco mem de sia problemo. De tiu Dio, kiu eble ''ankoraŭ ne ekzistis'', kaj kiu kuŝas antaŭe, en la estonteco. ''Ideo pri la estonta Dio'', kiu ankaŭ troviĝas en [[Heidegger]]. == En Esperanto aperis == Esperantigis Adolf Münz. Unue aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Dua eldono de [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], [[Novjorko]], 2023. 70 paĝoj, <nowiki>ISBN 9781595694614</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Duinaj Elegioj]]'' ([[d:Q688426]]) == Eksteraj ligiloj == * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10]. * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/?inf=7101 katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] k69pnn2n2u7r7dljxohj62xne1jst8h 9347867 9347863 2026-04-05T07:24:34Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9347867 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Leteroj al Juna Poeto''''' (originala titolo, en la germana: '''''Briefe an einen jungen Dichter''''' ) estas kolekto de dek leteroj skribitaj de la bohema-aŭstra poeto [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926) al Franz Xaver Kappus (1883–1966), 19-jaraĝa oficirkadeto ĉe la Tereza Militista Akademio en [[Wiener Neustadt]], inter 1903 ĝis 1908. Rilke, filo de aŭstra [[armeoficiro]], studis ĉe la malsupra lernejo de la akademio en [[Sankt Pölten]] en la 1890-aj jaroj. Kappus korespondis kun la populara poeto kaj aŭtoro de 1902 ĝis 1908, serĉante liajn konsilojn pri la kvalito de lia poezio kaj pri decidado inter literatura kariero aŭ kariero kiel oficiro en la [[Aŭstria-hungara armeo|Aŭstria-Hungara Armeo]]. Kappus kompilis kaj publikigis la leterojn en 1929 — tri jarojn post la morto de Rilke pro [[leŭkemio]]. En la unua letero, Rilke respekteme rifuzas recenzi aŭ kritiki la poezion de Kappus, konsilante la pli junan Kappus, ke "Neniu povas konsili vin kaj helpi vin, neniu. Ekzistas nur unu vojo. Iru en vin mem." Rilke, dum la dek leteroj, daŭrigas konsilante Kappus pri kiel poeto devus senti, ami kaj serĉi [[Vero|veron]] provante kompreni kaj sperti la mondon ĉirkaŭ li kaj engaĝiĝi en la mondo de [[arto]]. Ĉi tiuj leteroj ofertas komprenon pri la ideoj kaj temoj, kiuj aperas en la poezio kaj laborprocezo de Rilke. Plue, ĉi tiuj leteroj estis skribitaj dum ŝlosila periodo de la frua arta evoluo de Rilke post kiam lia [[reputacio]] kiel poeto komencis establiĝi per la publikigo de partoj de ''[[:de:Das_Stunden-Buch|Das Stunden-Buch]]'' (''La Libro de Horoj'') kaj ''[[:de:Das_Buch_der_Bilder|Das Buch der Bilder]]'' (''La Libro de Bildoj'' ).<ref>Freedman, Ralph. "Das Stunden-Buch and Das Buch der Bilder: Harbingers of Rilke's Maturity" in Metzger, Erika A. and Metzger, Michael M. (editors). ''A Companion to the Works of Rainer Maria Rilke''. (Rochester, New York: Camden House Publishing, 2001), 90–92.</ref> Kvankam la unua letero de Kapus estis verkita serĉante literaturan kritikon, Rilke rifuzis doni al li tian kritikon, petante lin tute ignori kritikon kaj fidi sian propran internan juĝon. Anstataŭe, ili traktis en siaj leteroj la privatan vivon de Kapus kaj diversajn [[Filozofio|filozofiajn]] aspektojn de temoj kiel [[religio]], [[Homa sekseco|sekseco]] kaj karierelekto. Tri jarojn post la morto de Rilke, en [[1929]], Kapus publikigis la kolekton. == Kelkaj momentoj el la verko == '''Unua letero: Parizo, la 17-an de februaro 1903''' En ĉi tiu letero li varme bonvenigas la korespondadon de la juna Kappus, indikante ke kritiko kaj la procezo de reviziado de poezio estas introspektiva laboro, invitante lin serĉi la motivon por verkado en si mem, en – turnu vin al vi mem – diras Rilke. '''Dua letero : Viareggio, apud Pizo (Italio), la 5-an de aprilo 1903''' Unu el la plej mallongaj leteroj en la korespondado, ŝajne pro la persiste malbona sano de Rilke. En ĉi tiu letero, li ĉefe invitas lin eviti ironion kiel kreivan rimedon, instigante lin anstataŭe uzi ĝin kiel ilon por kompreni la procezon de la vivo, kio okazas en ĝi. Por tiu celo, li sugestas, ke kiam li sentas sin superfortita de ironio, li vojaĝu al mondo de profundaj aferoj, kie ironio malofte aperas, kaj se jes, li taksu ĉu ĉi tiu elemento estas hazarda kaj tial forĵetita, aŭ se ne, ĉu ĝi estas io denaska al lia estaĵo. Fine, li konsciigas lin pri la graveco de la [[Biblio]] kaj la verkoj de [[Jens Peter Jacobsen]] en lia vivo. '''Tria letero: Viareggio, la 23-an de aprilo 1903''' Li daŭrigas la temon, per kiu li finis la antaŭan leteron, rilate al la graveco kaj literatura merito, kiujn li trovas en la verkoj de Jacobsen. Poste, referencante al la arto de tiuj tekstoj, li subtile ŝanĝiĝas por proponi opinion pri arto kaj la profesio de [[artisto]], pri la vivo de artisto, kaj la sintenoj, kiujn oni devus adopti rilate al kritiko, al kiu li instigas doni malmulte da atento, ĉar arto estas malproksima de [[racio]], dum nur [[amo]] povas helpi en ĝia kompreno. Li difinas la vivon de la artisto kiel procezon, kiu ne povas esti submetita al ia ajn mezurado (tempa aŭ kvanta), pacience permesante al impresoj, impulsoj, deziroj kaj bildoj klarigiĝi kaj formiĝi en la menso de la kreinto. Estas mallonga mencio pri Ricardo Dehmel, ĉar Rilke volas ilustri per siaj tekstoj kiom proksime interplektitaj, por li, la arta kaj la seksa, kaj doloro kaj plezuro, estas unu kaj la sama sento de angoro kaj aventuro. '''Kvina letero: Romo, la 29-an de oktobro 1903''' En la unua parto de la letero, Rilke rerakontas la kialojn de sia vojaĝo al Romo, kaj poste priskribas la belecon de la arkitekturo kaj la kulturitan kaj kleran etoson de la urbo. Li finas per mencio pri la sorto de la verkoj, kiujn Kappus sendis al Rilke. '''Sesa letero: Romo, la 23-an de decembro 1903''' Lia preskaŭ ekskluziva temo estas soleco, ĝia grandiozeco kaj ĝiaj malfacilaĵoj. La bezono elteni ĝin kun neŝancelebla rezolucio, evitante la rapidon al iu, kiu eble forviŝos ĝin en sekulara konversacio. Li parolas pri la valoro de ĝia nutrado kaj la neceso de ĝia protektado por alproksimigi nin al ''mem-malkovro''. Li parolas pri reveno al la infanaĝo, kie ''soleco estis la natura temperamento'', ĉar por li la plenkreskula mondo ĉiam estis malproksima, velkinta, kaj - nature - ŝarĝita per konvencioj. La fruaj jaroj ĉiam estas netuŝitaj de ia ajn konformismo, kaj la poeto - la esenca figuro por multaj pensuloj - devas konservi ilin kiel sian plej grandan trezoron. Tiel Rilke diras al Kappus : la vivo de [[kadeto]] aŭ [[oficiro]] ne estas la sola malplena kaj sensignifa. Ĉiu deviga laboro, ĉiu neevitebla okupo, signifas mizeran distancon de la centro de la homaro. La danĝero kuŝas en “ ''la fremdiga, ĉiutaga mondo de laboro'' ”... En la tumulto kaj agado, meze de kiu tiom da niaj horoj devas pasi... Bedaŭrinde, kiom malmulte ĉi tiu eta verko havas por diri — eble — al generacioj gajnitaj de la teknologia epoko, malhavantaj la orelojn por aŭdi kaj kompreni ĝian “mesaĝon”. [[Homamaso]] eble perdita, malproksime de si mem, de ĉia sento de profundo kaj de [[Dio]] — aŭ de la [[Sankteco|sankteca]] — aŭ de la ebleco mem de sia problemo. De tiu Dio, kiu eble ''ankoraŭ ne ekzistis'', kaj kiu kuŝas antaŭe, en la estonteco. ''Ideo pri la estonta Dio'', kiu ankaŭ troviĝas en [[Heidegger]]. == En Esperanto aperis == Esperantigis Adolf Münz. Unue aperis en 1934 ĉe [[Literatura Mondo]] (Budapeŝto), kun revizio de [[Kálmán Kalocsay]]. Dua eldono de [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], [[Novjorko]], 2023. 70 paĝoj, <nowiki>ISBN 9781595694614</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Duinaj Elegioj]]'' == Eksteraj ligiloj == * [https://www.yeyebook.com/en/letters-to-a-young-poet-rainer-maria-rilke/ Rainer Maria Rilke – Leteroj al Juna Poeto – La unua letero] (plena teksto en: EN FR DE IT ES CH). Do kial Esperanto ankoraŭ mankas? bedaŭrinde! * La Leteroj (germane): [http://www.rilke.de/briefe/170203.htm 1], [http://www.rilke.de/briefe/050403.htm 2], [http://www.rilke.de/briefe/230403.htm 3], [http://www.rilke.de/briefe/160703.htm 4], [http://www.rilke.de/briefe/291003.htm 5], [http://www.rilke.de/briefe/231203.htm 6], [http://www.rilke.de/briefe/140504.htm 7], [http://www.rilke.de/briefe/120804.htm 8], [http://www.rilke.de/briefe/040904.htm 9], [http://www.rilke.de/briefe/261208.htm 10]. * [https://web.archive.org/web/20210414210758/http://www.carrothers.com/rilke_main.htm Interreta tekstfonto] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/?inf=7101 katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Leteroj]] [[Kategorio:Germana poezio]] 2pkkn56r93w9rxsltjn02yqfqevbs72 0 940764 9347790 2026-04-05T06:28:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Leteroj al juna poeto]] 9347790 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Leteroj al juna poeto]] jdtx7cpv245ft9klrjal15tff4b3dak 0 940765 9347797 2026-04-05T06:34:55Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Armea oficiro]] 9347797 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Armea oficiro]] 0qvuvl4qk08lfxhtd2v49t7hmv0tsz3 0 940766 9347813 2026-04-05T06:49:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1317869428|Duino Elegies]]" 9347813 wikitext text/x-wiki * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Duineser+Elegien La ''Duinaj Elegioj'' en la germana] * [https://www.poemist.com/rainer-maria-rilke/duino-elegies-the-first-elegy La ''Duinaj Elegioj'' pri Poemisto] * [http://aq-verlag.de/audio/hörproben/ Elŝuto de deklamado de Irene Laett: Komenco de la Unua Elegio en la germana] {{Rainer Maria Rilke}} [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1923]] s4d3ywoqlexa5qip57u787m5sedagcu 9347845 9347813 2026-04-05T07:05:26Z Sj1mor 12103 9347845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Titopaĝo de la unua eldono de la Duine-elegioj<br> eldonita de Insel Verlag (1923)}} '''Duinaj Elegioj''' estas la titolo de kolekto de dek [[Elegio|elegioj]] de la poeto [[Rainer Maria Rilke]], komencita en 1912 kaj finita en 1922. Ĝia nomo devenas de la kastelo Duino apud [[Triesto]], kie Rilke estis [[gasto]] de [[grafino]] Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe en 1912. Tie li verkis sian unuan elegion. La Duinaj Elegioj oscilas inter bildigoj de feliĉaj momentoj — kiel tiuj de amo — kaj lamentoj pri ĝeneralaj problemoj de homa [[konscio]]. La estetika celo de Rilke por la elegioj estis unuigi la tradiciajn formojn de [[himno]] kaj elegio. Kun sia titolo kaj lamenta tono, ili metas sin ene de la ĝenro de elegio, sen ĉiam strikte aliĝi al la formala kriterio de esti skribitaj en [[Distiko|distikoj]]. La distika [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas esplorita per varioj kaj liberritmaj devioj. La kvara kaj oka elegioj estas eĉ skribitaj tute en [[blanka verso]]. == En Esperanto aperis == Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3, Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis R.R. Santamaria kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de MAS, s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Duineser+Elegien La ''Duinaj Elegioj'' en la germana] * [https://www.poemist.com/rainer-maria-rilke/duino-elegies-the-first-elegy La ''Duinaj Elegioj'' pri Poemisto] * [http://aq-verlag.de/audio/hörproben/ Elŝuto de deklamado de Irene Laett: Komenco de la Unua Elegio en la germana] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9438 Katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1923]] 1m8qzgegm8zkio4k0qcihvmm0pa3h0q 9347854 9347845 2026-04-05T07:16:53Z Sj1mor 12103 9347854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Titopaĝo de la unua eldono de la Duine-elegioj<br> eldonita de Insel Verlag (1923)}} '''Duinaj Elegioj''' estas la titolo de kolekto de dek [[elegio]]j de la poeto [[Rainer Maria Rilke]], komencita en 1912 kaj finita en 1922. Ĝia nomo devenas de la kastelo Duino apud [[Triesto]], kie Rilke estis [[gasto]] de [[grafino]] Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe en 1912. Tie li verkis sian unuan elegion. La Duinaj Elegioj oscilas inter bildigoj de feliĉaj momentoj — kiel tiuj de amo — kaj lamentoj pri ĝeneralaj problemoj de homa [[konscio]]. La estetika celo de Rilke por la elegioj estis unuigi la tradiciajn formojn de [[himno]] kaj elegio. Kun sia titolo kaj lamenta tono, ili metas sin ene de la ĝenro de elegio, sen ĉiam strikte aliĝi al la formala kriterio de esti skribitaj en [[distiko]]j. La distika [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas esplorita per varioj kaj liberritmaj devioj. La kvara kaj oka elegioj estas eĉ skribitaj tute en [[blanka verso]]. == Simboloj kaj [[Literatura temo|temoj]] == La elegioj de Duino estas trempitaj en religio kaj [[mistikismo]] kaj trapenetritaj de beleco kaj [[Ekzistada krizo|ekzistadeca]] [[sufero]] <ref>.Gass, William H, Reading Rilke: Reflections on the Problems of Translation, New York: Alfred A. Knopf, 1999</ref>. La poemoj havas riĉan simbolismon, kiu inkluzivas konceptojn kiel [[anĝelo]]j kaj [[Elaĉeto (religio)|elaĉeto]], sed ne laŭ la klasika kristana interpreto. Rilke malfermas la unuan elegion per krio de filozofia malespero, demandante: "Kiu, se mi krius, aŭdus mian voĉon el inter la anĝelaj ordenoj? " ({{Lang-de|Wer, wenn ich schriee, hörte mich denn aus der Engel Ordnungen ?}}) kaj poste proklamas: "Ĉiu anĝelo estas terura." ({{Lang-de|Jeder Engel ist schrecklich}}). Kvankam la klasifiko de la poemoj kiel "elegioj" kutime implicas [[melankolio]]n kaj [[Lamento|lamentadon]], multaj el iliaj pasaĵoj estas markitaj de pozitiva energio kaj "senbrida entuziasmo <ref>Hoeniger, F. David, Symbolism and Pattern in Rilke's Duino Elegies, German Life and Letters 3:4, july,1950, p. 271-283</ref> ". Entute, la Elegioj de Duino povas esti priskribitaj kiel [[metamorfozo]] de la " [[Ontologio|ontologia]] agonio" de Rilke. Ĝi estas "pasia [[monologo]] pri akcepto de homa ekzisto" kiu traktas temojn kiel "la limigoj kaj mankoj de la homa kondiĉo kaj la rompita homa konscio... la [[soleco]] de la homo, la perfekteco de anĝeloj, vivo kaj [[morto]], amo kaj amantoj, kaj la verko de la poeto <ref>Dash, Bibhudutt, "In the Matrix of the Divine: Approaches to Godhead in Rilke's Duino Elegies and Tennyson's In Memoriam, Language in India 11, 11 November 2011, p. 355-371</ref> ". La poezio de Rilke, kaj aparte la Duinaj Elegioj, influis multajn el la poetoj kaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lia verko estas ofte citita en popola kulturo rilate al temoj kiel amo aŭ anĝeloj, kaj referencoj al ĝi troveblas en televidprogramoj, filmoj, muziko kaj aliaj artaj esprimoj, en [[Nova Epoko|novepoko]]-filozofio kaj teologio, kaj en [[Memhelpo|memhelpaj]] libroj. == En Esperanto aperis == Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3, Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis R.R. Santamaria kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de MAS, s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Duineser+Elegien La ''Duinaj Elegioj'' en la germana] * [https://www.poemist.com/rainer-maria-rilke/duino-elegies-the-first-elegy La ''Duinaj Elegioj'' pri Poemisto] * [http://aq-verlag.de/audio/hörproben/ Elŝuto de deklamado de Irene Laett: Komenco de la Unua Elegio en la germana] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9438 Katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1923]] 3g3a8fddh3j66cb1rkgnnxffb23ds4t 9347861 9347854 2026-04-05T07:21:14Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9347861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Titopaĝo de la unua eldono de la Duine-elegioj<br> eldonita de Insel Verlag (1923)}} '''Duinaj Elegioj''' estas la titolo de kolekto de dek [[elegio]]j de la poeto [[Rainer Maria Rilke]], komencita en 1912 kaj finita en 1922. Ĝia nomo devenas de la kastelo Duino apud [[Triesto]], kie Rilke estis [[gasto]] de [[grafino]] Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe en 1912. Tie li verkis sian unuan elegion. La Duinaj Elegioj oscilas inter bildigoj de feliĉaj momentoj — kiel tiuj de amo — kaj lamentoj pri ĝeneralaj problemoj de homa [[konscio]]. La estetika celo de Rilke por la elegioj estis unuigi la tradiciajn formojn de [[himno]] kaj elegio. Kun sia titolo kaj lamenta tono, ili metas sin ene de la ĝenro de elegio, sen ĉiam strikte aliĝi al la formala kriterio de esti skribitaj en [[distiko]]j. La distika [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas esplorita per varioj kaj liberritmaj devioj. La kvara kaj oka elegioj estas eĉ skribitaj tute en [[blanka verso]]. == Simboloj kaj [[Literatura temo|temoj]] == La elegioj de Duino estas trempitaj en religio kaj [[mistikismo]] kaj trapenetritaj de beleco kaj [[Ekzistada krizo|ekzistadeca]] [[sufero]] <ref>.Gass, William H, Reading Rilke: Reflections on the Problems of Translation, New York: Alfred A. Knopf, 1999</ref>. La poemoj havas riĉan simbolismon, kiu inkluzivas konceptojn kiel [[anĝelo]]j kaj [[Elaĉeto (religio)|elaĉeto]], sed ne laŭ la klasika kristana interpreto. Rilke malfermas la unuan elegion per krio de filozofia malespero, demandante: "Kiu, se mi krius, aŭdus mian voĉon el inter la anĝelaj ordenoj? " ({{Lang-de|Wer, wenn ich schriee, hörte mich denn aus der Engel Ordnungen ?}}) kaj poste proklamas: "Ĉiu anĝelo estas terura." ({{Lang-de|Jeder Engel ist schrecklich}}). Kvankam la klasifiko de la poemoj kiel "elegioj" kutime implicas [[melankolio]]n kaj [[Lamento|lamentadon]], multaj el iliaj pasaĵoj estas markitaj de pozitiva energio kaj "senbrida entuziasmo <ref>Hoeniger, F. David, Symbolism and Pattern in Rilke's Duino Elegies, German Life and Letters 3:4, july,1950, p. 271-283</ref> ". Entute, la Elegioj de Duino povas esti priskribitaj kiel [[metamorfozo]] de la " [[Ontologio|ontologia]] agonio" de Rilke. Ĝi estas "pasia [[monologo]] pri akcepto de homa ekzisto" kiu traktas temojn kiel "la limigoj kaj mankoj de la homa kondiĉo kaj la rompita homa konscio... la [[soleco]] de la homo, la perfekteco de anĝeloj, vivo kaj [[morto]], amo kaj amantoj, kaj la verko de la poeto <ref>Dash, Bibhudutt, "In the Matrix of the Divine: Approaches to Godhead in Rilke's Duino Elegies and Tennyson's In Memoriam, Language in India 11, 11 November 2011, p. 355-371</ref> ". La poezio de Rilke, kaj aparte la Duinaj Elegioj, influis multajn el la poetoj kaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lia verko estas ofte citita en popola kulturo rilate al temoj kiel amo aŭ anĝeloj, kaj referencoj al ĝi troveblas en televidprogramoj, filmoj, muziko kaj aliaj artaj esprimoj, en [[Nova Epoko|novepoko]]-filozofio kaj teologio, kaj en [[Memhelpo|memhelpaj]] libroj. == En Esperanto aperis == [[Rajno Mario Rilko]]; [[Bettina Krüger]]: La kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko; Duinaj elegioj de la 1-a ĝis 3-a ISBN 978-2-36960-080-0 MAS 172. <ref>LAŭ la UEA-katalogo: "Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3, Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis [[R.R. Santamaria]] kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de MAS, s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>."</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Duineser+Elegien La ''Duinaj Elegioj'' en la germana] * [https://www.poemist.com/rainer-maria-rilke/duino-elegies-the-first-elegy La ''Duinaj Elegioj'' pri Poemisto] * [http://aq-verlag.de/audio/hörproben/ Elŝuto de deklamado de Irene Laett: Komenco de la Unua Elegio en la germana] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9438 Katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1923]] cvfdsd6zaaelv32lb4kcych85jifi7l 9347871 9347861 2026-04-05T07:26:53Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9347871 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|subteksto=Titopaĝo de la unua eldono de la Duine-elegioj<br> eldonita de Insel Verlag (1923)}} '''Duinaj Elegioj''' estas la titolo de kolekto de dek [[elegio]]j de la poeto [[Rainer Maria Rilke]], komencita en 1912 kaj finita en 1922. Ĝia nomo devenas de la kastelo Duino apud [[Triesto]], kie Rilke estis [[gasto]] de [[grafino]] Marie von Thurn und Taxis-Hohenlohe en 1912. Tie li verkis sian unuan elegion. La Duinaj Elegioj oscilas inter bildigoj de feliĉaj momentoj — kiel tiuj de amo — kaj lamentoj pri ĝeneralaj problemoj de homa [[konscio]]. La estetika celo de Rilke por la elegioj estis unuigi la tradiciajn formojn de [[himno]] kaj elegio. Kun sia titolo kaj lamenta tono, ili metas sin ene de la ĝenro de elegio, sen ĉiam strikte aliĝi al la formala kriterio de esti skribitaj en [[distiko]]j. La distika [[Metriko (poetiko)|metriko]] estas esplorita per varioj kaj liberritmaj devioj. La kvara kaj oka elegioj estas eĉ skribitaj tute en [[blanka verso]]. == Simboloj kaj [[Literatura temo|temoj]] == La elegioj de Duino estas trempitaj en religio kaj [[mistikismo]] kaj trapenetritaj de beleco kaj [[Ekzistada krizo|ekzistadeca]] [[sufero]] <ref>.Gass, William H, Reading Rilke: Reflections on the Problems of Translation, New York: Alfred A. Knopf, 1999</ref>. La poemoj havas riĉan simbolismon, kiu inkluzivas konceptojn kiel [[anĝelo]]j kaj [[Elaĉeto (religio)|elaĉeto]], sed ne laŭ la klasika kristana interpreto. Rilke malfermas la unuan elegion per krio de filozofia malespero, demandante: "Kiu, se mi krius, aŭdus mian voĉon el inter la anĝelaj ordenoj? " ({{Lang-de|Wer, wenn ich schriee, hörte mich denn aus der Engel Ordnungen ?}}) kaj poste proklamas: "Ĉiu anĝelo estas terura." ({{Lang-de|Jeder Engel ist schrecklich}}). Kvankam la klasifiko de la poemoj kiel "elegioj" kutime implicas [[melankolio]]n kaj [[Lamento|lamentadon]], multaj el iliaj pasaĵoj estas markitaj de pozitiva energio kaj "senbrida entuziasmo <ref>Hoeniger, F. David, Symbolism and Pattern in Rilke's Duino Elegies, German Life and Letters 3:4, july,1950, p. 271-283</ref> ". Entute, la Elegioj de Duino povas esti priskribitaj kiel [[metamorfozo]] de la " [[Ontologio|ontologia]] agonio" de Rilke. Ĝi estas "pasia [[monologo]] pri akcepto de homa ekzisto" kiu traktas temojn kiel "la limigoj kaj mankoj de la homa kondiĉo kaj la rompita homa konscio... la [[soleco]] de la homo, la perfekteco de anĝeloj, vivo kaj [[morto]], amo kaj amantoj, kaj la verko de la poeto <ref>Dash, Bibhudutt, "In the Matrix of the Divine: Approaches to Godhead in Rilke's Duino Elegies and Tennyson's In Memoriam, Language in India 11, 11 November 2011, p. 355-371</ref> ". La poezio de Rilke, kaj aparte la Duinaj Elegioj, influis multajn el la poetoj kaj verkistoj de la 20-a jarcento. Lia verko estas ofte citita en popola kulturo rilate al temoj kiel amo aŭ anĝeloj, kaj referencoj al ĝi troveblas en televidprogramoj, filmoj, muziko kaj aliaj artaj esprimoj, en [[Nova Epoko|novepoko]]-filozofio kaj teologio, kaj en [[Memhelpo|memhelpaj]] libroj. == En Esperanto aperis == Laŭ la UEA-katalogo: "Kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko, La / Duinaj Elegioj 1 ĝis 3, Unu prozaĵeto kaj tri poemoj. Kun ampleksaj komentarioj. Tradikis [[R.R. Santamaria]] kaj [[Vilhelmo Lutermano|V. Lutermano]], eldonita de [[Monda Asembleo Socia|MAS]], s.l., 2017, 57 paĝoj, <nowiki>ISBN 9782369600800</nowiki>."<ref>En la katalogo de MAS oni listigas: "[[Rajno Mario Rilko]]; [[Bettina Krüger]]: La kanto pri amo kaj morto de la standardisto Kristoforo Rilko; Duinaj elegioj de la 1-a ĝis 3-a ISBN 978-2-36960-080-0 MAS 172. "</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Duineser+Elegien La ''Duinaj Elegioj'' en la germana] * [https://www.poemist.com/rainer-maria-rilke/duino-elegies-the-first-elegy La ''Duinaj Elegioj'' pri Poemisto] * [http://aq-verlag.de/audio/hörproben/ Elŝuto de deklamado de Irene Laett: Komenco de la Unua Elegio en la germana] * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9438 Katalogo de UEA] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1923]] p241e1vkggy0qwi9zkodf8i2x9u8br8 0 940767 9347814 2026-04-05T06:49:53Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Duinaj Elegioj]] 9347814 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Duinaj Elegioj]] 2uvggxrre1qsy7dfcox73m7eeaf8a9m 0 940768 9347846 2026-04-05T07:06:50Z Crosstor 3176 franciskano 9347846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Gregorio|Gergely]] Szegedi''' [gergej segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szegedi Gergely''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[kanoniko]], [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥo]]. Gergely Szegedi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM180793/dabcf0d4-3728-4b83-b83b-874bb2b12d0f/solr/0/24/2/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis en en nekonata tempo kaj loko, li mortis en [[1550]] en [[Nagyvárad]] (Transilvanio, nuntempa [[Oradea]] en [[Rumanio]]). == Biografio == Gergely Szegedi diplomiĝis en [[Sorbonne]]. Hejmenveninta li estis [[preposto]] de [[Győr]] de 1495 ĝis 1517, dum inter 1511 kaj 1513 li studis en [[Universitato de Krakovo]], poste li estis helpepiskopo, respektive kanoniko de Győr ĝis 1536. En nekonata jaro li iĝis franciskana monaĥo. Tiutempe li strebis kontraŭ la Reformacio, en 1531 okazis gravaj debatoj en [[Kassa]] inter Szegedi kaj [[Mátyás Dévai Bíró]]. Inter 1531−1533 li estis preleganto en la franciskana seminario en Pécs. Ekde 1533 li havis altajn monaĥajn postenojn, ekzemple li dufoje estis gvidanto de la hungaraj franciskanoj. == Elektitaj kontribuoj == * ''Censura ... in propositiones erroneas Mathiae Dévay seu Rudimenta salutis.'' (1535) == Fontoj == * [[Hungarlingva Vikipedio]] * [https://www.arcanum.com/cs/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/szegedi-gergely-ACB97/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Szegedi.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szegedi Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6al65m3gftfs2l3rcgmxc27600swlil 9347860 9347846 2026-04-05T07:20:22Z Crosstor 3176 9347860 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[16-a jarcento]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} ? |dato de morto = [[1550]] |loko de morto = {{transilvanio}} [[Nagyvárad]] }} '''[[Gregorio|Gergely]] Szegedi''' [gergej segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szegedi Gergely''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[kanoniko]], [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥo]]. Gergely Szegedi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM180793/dabcf0d4-3728-4b83-b83b-874bb2b12d0f/solr/0/24/2/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis en en nekonata tempo kaj loko, li mortis en [[1550]] en [[Nagyvárad]] (Transilvanio, nuntempa [[Oradea]] en [[Rumanio]]). == Biografio == Gergely Szegedi diplomiĝis en [[Sorbonne]]. Hejmenveninta li estis [[preposto]] de [[Győr]] de 1495 ĝis 1517, dum inter 1511 kaj 1513 li studis en [[Universitato de Krakovo]], poste li estis helpepiskopo, respektive kanoniko de Győr ĝis 1536. En nekonata jaro li iĝis franciskana monaĥo. Tiutempe li strebis kontraŭ la Reformacio, en 1531 okazis gravaj debatoj en [[Kassa]] inter Szegedi kaj [[Mátyás Dévai Bíró]]. Inter 1531−1533 li estis preleganto en la franciskana seminario en Pécs. Ekde 1533 li havis altajn monaĥajn postenojn, ekzemple li dufoje estis gvidanto de la hungaraj franciskanoj. == Elektitaj kontribuoj == * ''Censura ... in propositiones erroneas Mathiae Dévay seu Rudimenta salutis.'' (1535) == Fontoj == * [[Hungarlingva Vikipedio]] * [https://www.arcanum.com/cs/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/szegedi-gergely-ACB97/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Szegedi.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szegedi Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1ik1mxk95ojutrll0uc9213k10s4c1j 9347897 9347860 2026-04-05T08:15:25Z Crosstor 3176 /* Fontoj */ 9347897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[16-a jarcento]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} ? |dato de morto = [[1550]] |loko de morto = {{transilvanio}} [[Nagyvárad]] }} '''[[Gregorio|Gergely]] Szegedi''' [gergej segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szegedi Gergely''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[kanoniko]], [[franciskanoj|franciskana]] [[monaĥo]]. Gergely Szegedi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM180793/dabcf0d4-3728-4b83-b83b-874bb2b12d0f/solr/0/24/2/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis en en nekonata tempo kaj loko, li mortis en [[1550]] en [[Nagyvárad]] (Transilvanio, nuntempa [[Oradea]] en [[Rumanio]]). == Biografio == Gergely Szegedi diplomiĝis en [[Sorbonne]]. Hejmenveninta li estis [[preposto]] de [[Győr]] de 1495 ĝis 1517, dum inter 1511 kaj 1513 li studis en [[Universitato de Krakovo]], poste li estis helpepiskopo, respektive kanoniko de Győr ĝis 1536. En nekonata jaro li iĝis franciskana monaĥo. Tiutempe li strebis kontraŭ la Reformacio, en 1531 okazis gravaj debatoj en [[Kassa]] inter Szegedi kaj [[Mátyás Dévai Bíró]]. Inter 1531−1533 li estis preleganto en la franciskana seminario en Pécs. Ekde 1533 li havis altajn monaĥajn postenojn, ekzemple li dufoje estis gvidanto de la hungaraj franciskanoj. == Elektitaj kontribuoj == * ''Censura ... in propositiones erroneas Mathiae Dévay seu Rudimenta salutis.'' (1535) == Fontoj == * [[Hungarlingva Vikipedio]] * [https://www.arcanum.com/cs/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/szegedi-gergely-ACB97/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Szegedi.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] * [http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2736 reformacia leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szegedi Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] [[Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1u749s582vh4mdwpvsep8f8fqcomvp1 1 940769 9347852 2026-04-05T07:13:59Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Ĉiam restu skeptika kiam restas ruĝa ligilo, ekzemple ĉi tie pri la sanktulo [[Francisko Ksaverio]] - en tio simple la lasta -i- estas tro: la titolo [[Francisko Ksavero]] bone gvidas al la paĝo [[Francisco Xavier]]. Se oni tradukis el la germana lingvo, bonas iri al tiu lingvoversio kaj serĉi la sanktulan paĝon tie - la vorto "Esperanto" maldekstre montras la bonan esperantan titolon. ~~~~" 9347852 wikitext text/x-wiki Ĉiam restu skeptika kiam restas ruĝa ligilo, ekzemple ĉi tie pri la sanktulo [[Francisko Ksaverio]] - en tio simple la lasta -i- estas tro: la titolo [[Francisko Ksavero]] bone gvidas al la paĝo [[Francisco Xavier]]. Se oni tradukis el la germana lingvo, bonas iri al tiu lingvoversio kaj serĉi la sanktulan paĝon tie - la vorto "Esperanto" maldekstre montras la bonan esperantan titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:13, 5 apr. 2026 (UTC) 8mh1pzbjp6zjnwy82199a1xxsgy3uop 9347857 9347852 2026-04-05T07:18:44Z ThomasPusch 1869 9347857 wikitext text/x-wiki Ĉiam restu skeptika kiam restas ruĝa ligilo, ekzemple ĉi tie pri la sanktulo [[Francisko Ksaverio]] - en tio simple la lasta -i- estas tro: la titolo [[Francisko Ksavero]] bone gvidas al la paĝo [[Francisco Xavier]]. Se oni tradukis el la germana lingvo, bonas iri al tiu lingvoversio kaj serĉi la sanktulan paĝon tie - la vorto "Esperanto" maldekstre montras la bonan esperantan titolon. Se vere gustus la ruĝaj literoj kaj vere ne estus teksto pri la tutmonde sama sanktulo, tiam efektive pli bonus aldone aŭ anstataŭe de preĝejo en kvartalo de neurba komunumo en iu distrikto de landoparto de Aŭstrio unue fari esperantan tekston pri la tutmonda sanktulo, sed jes ja delonge ekzistas teksto pri la "supera" temo, nur necesas atenti ĝin. Pri la aliaj temoj, se ili estas tiom gravaj ke ili meritas apartajn ruĝajn ligilojn, estus necese ankoraŭ fari almenaŭ ĝermajn artikolojn... Bonvolu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:13, 5 apr. 2026 (UTC) jen21tbj8umvtum93mp88tj1ab596h0 0 940770 9347859 2026-04-05T07:20:01Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Lend (Salcburgio)]] 9347859 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lend (Salcburgio)]] jn313ymer1ylrvy87jjudxt700ugvs0 1 940771 9347889 2026-04-05T07:53:51Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Atentu: la listigo [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamismo]] estas misa - islamismo estas radikala, ekstremisma politika elformiĝo surbaze de la religio [[islamo]], ĉi tie temas pri "simplaj religioj", do estas [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamo]]. ~~~~" 9347889 wikitext text/x-wiki Atentu: la listigo [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamismo]] estas misa - islamismo estas radikala, ekstremisma politika elformiĝo surbaze de la religio [[islamo]], ĉi tie temas pri "simplaj religioj", do estas [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] kaj [[islamo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 5 apr. 2026 (UTC) 2bavquteqhsdatmb7poccs927v5to3m 0 940772 9347893 2026-04-05T08:00:45Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1332443117|Sonnets to Orpheus]]" 9347893 wikitext text/x-wiki * Reta germanlingva versio: ''[http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Die+Sonette+an+Orpheus Die Sonette an Orpheus]'' * Projekto Gutenberg Aŭstralio eBook de la publika havaĵo originala germana plena teksto de [https://gutenberg.net.au/ebooks10/1000531h.html ''Die Sonette an Orpheus''] de Rainer Maria Rilke * Elŝuto ''[http://aq-verlag.de/audio/hörproben de la 1a kaj 2a sonetoj]'' en la germana – (deklamado de Irene Laett) * Angla traduko de Robert Hunter: ''[https://web.archive.org/web/20080531150008/http://www.hunterarchive.com/files/Poetry/SonnetsToOrpheus.html La Sonetoj al Orfeo]'' * Germana kun angla traduko de Howard A. Landman: ''[http://www.polyamory.org/~howard/Poetry/orpheus_index.html La Sonetoj al Orfeo] Archived'' [[Kategorio:Sonetoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1922]] [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] 8tu2qx9nnq47q8mag0v58g4lt6epz17 9347899 9347893 2026-04-05T08:24:49Z Sj1mor 12103 9347899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Sonetoj al Orfeo''' ({{lang-de|'''Die Sonette an Orpheus'''}}) estas poemciklo de [[Rainer Maria Rilke]]. La verko inkluzivas 55 [[soneto]]jn (26 en la unua parto kaj 29 en la dua). Rilke forigis pliajn ok poemojn el la kolekto, kaj ili estas konataj kiel "Apudaj al la rondo de "Sonetoj al Orfeo"" <ref>Vitkovskij E. Rainer. Maria. Orfeo // Rilke R. Kolektitaj verkoj en tri volumoj. T. 1. M.: Prestiĝa Libro, 2012. P. 31.</ref>. Ĉiujn ĉi tiujn poemojn unuigas la temo de la alta destino de la poeto, kies enkorpigo fariĝis Orfeo por la aŭtoro. Laŭ la rusa literatura sciencisto A. Belobratov, temas pri "la figuro de mita kantisto, dotita per magiaj povoj, pleniganta la mondon per sia kantado, unuiganta la dian kaj la kreivan, dissolviĝanta en la "interna spaco de la mondo"." La sonetoj estis komponitaj en februaro 1922, paralele al la finaj " [[Duinaj Elegioj]] ", dum ununura kreiva ekblovo.<ref name="PolikoffImageOrpheus">Polikoff, Daniel Joseph. ''In the Image of Orpheus Rilke: a Soul History''. (Wilmette, Illinois: Chiron Publications, 2011), 585-588.</ref> Ĉiuj 26 sonetoj de la unua parto estis skribitaj inter la 2a kaj 5a de februaro, ĉiuj 29 de la dua inter la 13a kaj 23a. La ordo ene de la verko ne ĉiam kongruas kun la ordo de verkado. "Sonetoj al Orfeo" estis la lasta verko de Rilke. Ĝi estas konsiderata unu el la du plej signifaj verkoj de la poeto (kune kun "[[Duinaj Elegioj]]")  kaj unu el la plej grandaj majstraĵoj de la tuta 20-a-jarcenta eŭropa poezio. == Fono == Soneto konsistas el kvar [[strofo]]j. Du kvarliniaj strofoj estas sekvataj de du [[terceto]]j. La soneta tradicio ne estas tiel okulfrapa en germana literaturo kiel, ekzemple, en angla kaj itala literaturo. [[La Floroj de l' Malbono]] de [[Charles Baudelaire]] eble servis kiel modelo por Rilke. La praktiko aranĝi poemojn en tutajn ciklojn estis sufiĉe ofta tiutempe. Verkoj de [[Stefan George]], [[Arthur Rimbaud]] kaj [[Stéphane Mallarmé]] estas kompareblaj. Rilke apenaŭ aliĝas al formalaj kriterioj kiel tiuj formulitaj de [[August Wilhelm Schlegel]]. La rimskemo, same kiel la metriko- kaj kadencsistemo, estas konstante variigitaj. Per la ofta uzo de [[transpaŝo]] (''enjambment''), Rilke eĉ interrompas la versstrukturon. Pronomoj kun ne ĉiam klaraj referencoj malfaciligas la komprenon de la teksto. Ekzemple, la tria soneto komenciĝas en la unua parto: ''Dio povas fari ĝin. Sed kiel, diru al mi,'' homo ''sekvu lin tra la mallarĝa liro?'' Lia ''menso estas dividita. Ĉe la kruciĝo de du'' vojoj de ''la koro, staras neniu templo de Apolono''. Restas malferma al interpreto ĉu "ĝia signifo" rilatas al [[Dio]] aŭ al [[homo]]. == <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> En Esperanto aperis == * ''La sonetoj al Orfeo''. Trad. [[Mark Fettes]]. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2020, 143 paĝoj, ISBN 9781595694164, 59-a en la [[Serio Oriento-Okcidento]]. == Eksteraj ligiloj == * Reta germanlingva versio: ''[http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Die+Sonette+an+Orpheus Die Sonette an Orpheus]'' * Projekto Gutenberg Aŭstralio eBook de la publika havaĵo originala germana plena teksto de [https://gutenberg.net.au/ebooks10/1000531h.html ''Die Sonette an Orpheus''] de Rainer Maria Rilke * Elŝuto ''[http://aq-verlag.de/audio/hörproben de la 1a kaj 2a sonetoj]'' en la germana – (deklamado de Irene Laett) * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9855 UEA-katalogo] <!-- * Anglalingva traduko de Robert Hunter: ''[https://web.archive.org/web/20080531150008/http://www.hunterarchive.com/files/Poetry/SonnetsToOrpheus.html La Sonetoj al Orfeo]'' * Germana kun anglalingva traduko de Howard A. Landman: ''[http://www.polyamory.org/~howard/Poetry/orpheus_index.html La Sonetoj al Orfeo] Archived'' --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sonetoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1922]] [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] ndviek2oiwzordl9713hqd5vq7hdg5u 9347900 9347899 2026-04-05T08:25:24Z Sj1mor 12103 9347900 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Sonetoj al Orfeo''' ({{lang-de|'''Die Sonette an Orpheus'''}}) estas poemciklo de [[Rainer Maria Rilke]]. La verko inkluzivas 55 [[soneto]]jn (26 en la unua parto kaj 29 en la dua). Rilke forigis pliajn ok poemojn el la kolekto, kaj ili estas konataj kiel "Apudaj al la rondo de "Sonetoj al Orfeo"" <ref>Vitkovskij E. Rainer. Maria. Orfeo // Rilke R. Kolektitaj verkoj en tri volumoj. T. 1. M.: Prestiĝa Libro, 2012. P. 31.</ref>. Ĉiujn ĉi tiujn poemojn unuigas la temo de la alta destino de la poeto, kies enkorpigo fariĝis Orfeo por la aŭtoro. Laŭ la rusa literatura sciencisto A. Belobratov, temas pri "la figuro de mita kantisto, dotita per magiaj povoj, pleniganta la mondon per sia kantado, unuiganta la dian kaj la kreivan, dissolviĝanta en la "interna spaco de la mondo"." La sonetoj estis komponitaj en februaro 1922, paralele al la finaj " [[Duinaj Elegioj]] ", dum ununura kreiva ekblovo.<ref name="PolikoffImageOrpheus">Polikoff, Daniel Joseph. ''In the Image of Orpheus Rilke: a Soul History''. (Wilmette, Illinois: Chiron Publications, 2011), 585-588.</ref> Ĉiuj 26 sonetoj de la unua parto estis skribitaj inter la 2a kaj 5a de februaro, ĉiuj 29 de la dua inter la 13a kaj 23a. La ordo ene de la verko ne ĉiam kongruas kun la ordo de verkado. "Sonetoj al Orfeo" estis la lasta verko de Rilke. Ĝi estas konsiderata unu el la du plej signifaj verkoj de la poeto (kune kun "[[Duinaj Elegioj]]")  kaj unu el la plej grandaj majstraĵoj de la tuta 20-a-jarcenta eŭropa poezio. == Fono == Soneto konsistas el kvar [[strofo]]j. Du kvarliniaj strofoj estas sekvataj de du [[terceto]]j. La soneta tradicio ne estas tiel okulfrapa en germana literaturo kiel, ekzemple, en angla kaj itala literaturo. [[La Floroj de l' Malbono]] de [[Charles Baudelaire]] eble servis kiel modelo por Rilke. La praktiko aranĝi poemojn en tutajn ciklojn estis sufiĉe ofta tiutempe. Verkoj de [[Stefan George]], [[Arthur Rimbaud]] kaj [[Stéphane Mallarmé]] estas kompareblaj. Rilke apenaŭ aliĝas al formalaj kriterioj kiel tiuj formulitaj de [[August Wilhelm Schlegel]]. La rimskemo, same kiel la metriko- kaj kadencsistemo, estas konstante variigitaj. Per la ofta uzo de [[transpaŝo]] (''enjambment''), Rilke eĉ interrompas la versstrukturon. Pronomoj kun ne ĉiam klaraj referencoj malfaciligas la komprenon de la teksto. Ekzemple, la tria soneto komenciĝas en la unua parto: ''Dio povas fari ĝin. Sed kiel, diru al mi,'' homo ''sekvu lin tra la mallarĝa liro?'' Lia ''menso estas dividita. Ĉe la kruciĝo de du'' vojoj de ''la koro, staras neniu templo de Apolono''. Restas malferma al interpreto ĉu "ĝia signifo" rilatas al [[Dio]] aŭ al [[homo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == En Esperanto aperis == * ''La sonetoj al Orfeo''. Trad. [[Mark Fettes]]. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2020, 143 paĝoj, ISBN 9781595694164, 59-a en la [[Serio Oriento-Okcidento]]. == Eksteraj ligiloj == * Reta germanlingva versio: ''[http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Die+Sonette+an+Orpheus Die Sonette an Orpheus]'' * Projekto Gutenberg Aŭstralio eBook de la publika havaĵo originala germana plena teksto de [https://gutenberg.net.au/ebooks10/1000531h.html ''Die Sonette an Orpheus''] de Rainer Maria Rilke * Elŝuto ''[http://aq-verlag.de/audio/hörproben de la 1a kaj 2a sonetoj]'' en la germana – (deklamado de Irene Laett) * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9855 UEA-katalogo] <!-- * Anglalingva traduko de Robert Hunter: ''[https://web.archive.org/web/20080531150008/http://www.hunterarchive.com/files/Poetry/SonnetsToOrpheus.html La Sonetoj al Orfeo]'' * Germana kun anglalingva traduko de Howard A. Landman: ''[http://www.polyamory.org/~howard/Poetry/orpheus_index.html La Sonetoj al Orfeo] Archived'' --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sonetoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1922]] [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] 2jvaih1gf6x68fgxbrmhtj5p0qltrm0 9347903 9347900 2026-04-05T08:33:57Z Sj1mor 12103 9347903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Sonetoj al Orfeo''' ({{lang-de|'''Die Sonette an Orpheus'''}}) estas poemciklo de [[Rainer Maria Rilke]]. La verko inkluzivas 55 [[soneto]]jn (26 en la unua parto kaj 29 en la dua). Rilke forigis pliajn ok poemojn el la kolekto, kaj ili estas konataj kiel "Apudaj al la rondo de "Sonetoj al Orfeo"" <ref>Vitkovskij E. Rainer. Maria. Orfeo // Rilke R. Kolektitaj verkoj en tri volumoj. T. 1. M.: Prestiĝa Libro, 2012. P. 31.</ref>. Ĉiujn ĉi tiujn poemojn unuigas la temo de la alta destino de la poeto, kies enkorpigo fariĝis Orfeo por la aŭtoro. Laŭ la rusa literatura sciencisto A. Belobratov, temas pri "la figuro de mita kantisto, dotita per magiaj povoj, pleniganta la mondon per sia kantado, unuiganta la dian kaj la kreivan, dissolviĝanta en la "interna spaco de la mondo"." La sonetoj estis komponitaj en februaro 1922, paralele al la finaj " [[Duinaj Elegioj]] ", dum ununura kreiva ekblovo.<ref name="PolikoffImageOrpheus">Polikoff, Daniel Joseph. ''In the Image of Orpheus Rilke: a Soul History''. (Wilmette, Illinois: Chiron Publications, 2011), 585-588.</ref> Ĉiuj 26 sonetoj de la unua parto estis skribitaj inter la 2a kaj 5a de februaro, ĉiuj 29 de la dua inter la 13a kaj 23a. La ordo ene de la verko ne ĉiam kongruas kun la ordo de verkado. "Sonetoj al Orfeo" estis la lasta verko de Rilke. Ĝi estas konsiderata unu el la du plej signifaj verkoj de la poeto (kune kun "[[Duinaj Elegioj]]")  kaj unu el la plej grandaj majstraĵoj de la tuta 20-a-jarcenta eŭropa poezio. == Fono == Soneto konsistas el kvar [[strofo]]j. Du kvarliniaj strofoj estas sekvataj de du [[terceto]]j. La soneta tradicio ne estas tiel okulfrapa en germana literaturo kiel, ekzemple, en angla kaj itala literaturo. [[La Floroj de l' Malbono]] de [[Charles Baudelaire]] eble servis kiel modelo por Rilke. La praktiko aranĝi poemojn en tutajn ciklojn estis sufiĉe ofta tiutempe. Verkoj de [[Stefan George]], [[Arthur Rimbaud]] kaj [[Stéphane Mallarmé]] estas kompareblaj. Rilke apenaŭ aliĝas al formalaj kriterioj kiel tiuj formulitaj de [[August Wilhelm Schlegel]]. La rimskemo, same kiel la metriko- kaj kadencsistemo, estas konstante variigitaj. Per la ofta uzo de [[transpaŝo]] (''enjambment''), Rilke eĉ interrompas la versstrukturon. Pronomoj kun ne ĉiam klaraj referencoj malfaciligas la komprenon de la teksto. Ekzemple, la tria soneto komenciĝas en la unua parto: ''Dio povas fari ĝin. Sed kiel, diru al mi,'' homo ''sekvu lin tra la mallarĝa liro?'' Lia ''menso estas dividita. Ĉe la kruciĝo de du'' vojoj de ''la koro, staras neniu templo de Apolono''. Restas malferma al interpreto ĉu "ĝia signifo" rilatas al [[Dio]] aŭ al [[homo]]. == Enhavo == La verko baziĝas sur la mito de [[Orfeo]] kaj [[Eŭridiko]]. La ĉefaj fontoj por tio estas ''la [[Metamorfozoj]]'' de [[Ovidio]] kaj, malpli grandparte, ''la [[Georgiko]]'' de [[Vergilio]]. La principo de ovidiaj transformoj ankaŭ troviĝas en, kaj precipe inter, la sonetoj. Dum la unua soneto parolas pri orfa kanto, la [[arbaro]] kaj la [[bestoj]], ĉi tiu "transformiĝas" en knabinon en la dua soneto ''(Kaj preskaŭ knabino ŝi estis, kaj eliris / el ĉi tiu ununura ĝojo de kanto kaj liro)''. Dum la dua soneto progresas, la fokuso ŝoviĝas de la knabino al la mondo ''(Ŝi dormis la mondon)''. Alvokante la praan kantiston kaj poeton Orfeo, Rilke samtempe okupiĝas pri poetologia mem-reflekto. Li ofte traktas la kondiĉojn de poezio, la naturon de arto: " ''Kantado estas ekzisto. Por la dio, facila afero. / Sed kiam ni estas?'' (I,3)." Solvo al ĉi tiu problemo troveblas en la kvina soneto de la unua parto, kie ĝi diras: ''"Unufoje por ĉiam, ĝi estas Orfeo kiam ĝi kantas"'' (I,5). Ĉi tio signifas, ke poezio ĉiam posedas dian karakteron, ĉar la poeto staras en rekta sukcedo al la filo de la dio. == Referencoj == {{Referencoj}} == En Esperanto aperis == * ''La sonetoj al Orfeo''. Trad. [[Mark Fettes]]. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2020, 143 paĝoj, ISBN 9781595694164, 59-a en la [[Serio Oriento-Okcidento]]. == Eksteraj ligiloj == * Reta germanlingva versio: ''[http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Die+Sonette+an+Orpheus Die Sonette an Orpheus]'' * Projekto Gutenberg Aŭstralio eBook de la publika havaĵo originala germana plena teksto de [https://gutenberg.net.au/ebooks10/1000531h.html ''Die Sonette an Orpheus''] de Rainer Maria Rilke * Elŝuto ''[http://aq-verlag.de/audio/hörproben de la 1a kaj 2a sonetoj]'' en la germana – (deklamado de Irene Laett) * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9855 UEA-katalogo] <!-- * Anglalingva traduko de Robert Hunter: ''[https://web.archive.org/web/20080531150008/http://www.hunterarchive.com/files/Poetry/SonnetsToOrpheus.html La Sonetoj al Orfeo]'' * Germana kun anglalingva traduko de Howard A. Landman: ''[http://www.polyamory.org/~howard/Poetry/orpheus_index.html La Sonetoj al Orfeo] Archived'' --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sonetoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1922]] [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] e78bqm9smprd63tfso3nfeu4wy6u6bq 9347904 9347903 2026-04-05T08:34:46Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[La sonetoj al Orfeo]] al [[La Sonetoj al Orfeo]] 9347903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Sonetoj al Orfeo''' ({{lang-de|'''Die Sonette an Orpheus'''}}) estas poemciklo de [[Rainer Maria Rilke]]. La verko inkluzivas 55 [[soneto]]jn (26 en la unua parto kaj 29 en la dua). Rilke forigis pliajn ok poemojn el la kolekto, kaj ili estas konataj kiel "Apudaj al la rondo de "Sonetoj al Orfeo"" <ref>Vitkovskij E. Rainer. Maria. Orfeo // Rilke R. Kolektitaj verkoj en tri volumoj. T. 1. M.: Prestiĝa Libro, 2012. P. 31.</ref>. Ĉiujn ĉi tiujn poemojn unuigas la temo de la alta destino de la poeto, kies enkorpigo fariĝis Orfeo por la aŭtoro. Laŭ la rusa literatura sciencisto A. Belobratov, temas pri "la figuro de mita kantisto, dotita per magiaj povoj, pleniganta la mondon per sia kantado, unuiganta la dian kaj la kreivan, dissolviĝanta en la "interna spaco de la mondo"." La sonetoj estis komponitaj en februaro 1922, paralele al la finaj " [[Duinaj Elegioj]] ", dum ununura kreiva ekblovo.<ref name="PolikoffImageOrpheus">Polikoff, Daniel Joseph. ''In the Image of Orpheus Rilke: a Soul History''. (Wilmette, Illinois: Chiron Publications, 2011), 585-588.</ref> Ĉiuj 26 sonetoj de la unua parto estis skribitaj inter la 2a kaj 5a de februaro, ĉiuj 29 de la dua inter la 13a kaj 23a. La ordo ene de la verko ne ĉiam kongruas kun la ordo de verkado. "Sonetoj al Orfeo" estis la lasta verko de Rilke. Ĝi estas konsiderata unu el la du plej signifaj verkoj de la poeto (kune kun "[[Duinaj Elegioj]]")  kaj unu el la plej grandaj majstraĵoj de la tuta 20-a-jarcenta eŭropa poezio. == Fono == Soneto konsistas el kvar [[strofo]]j. Du kvarliniaj strofoj estas sekvataj de du [[terceto]]j. La soneta tradicio ne estas tiel okulfrapa en germana literaturo kiel, ekzemple, en angla kaj itala literaturo. [[La Floroj de l' Malbono]] de [[Charles Baudelaire]] eble servis kiel modelo por Rilke. La praktiko aranĝi poemojn en tutajn ciklojn estis sufiĉe ofta tiutempe. Verkoj de [[Stefan George]], [[Arthur Rimbaud]] kaj [[Stéphane Mallarmé]] estas kompareblaj. Rilke apenaŭ aliĝas al formalaj kriterioj kiel tiuj formulitaj de [[August Wilhelm Schlegel]]. La rimskemo, same kiel la metriko- kaj kadencsistemo, estas konstante variigitaj. Per la ofta uzo de [[transpaŝo]] (''enjambment''), Rilke eĉ interrompas la versstrukturon. Pronomoj kun ne ĉiam klaraj referencoj malfaciligas la komprenon de la teksto. Ekzemple, la tria soneto komenciĝas en la unua parto: ''Dio povas fari ĝin. Sed kiel, diru al mi,'' homo ''sekvu lin tra la mallarĝa liro?'' Lia ''menso estas dividita. Ĉe la kruciĝo de du'' vojoj de ''la koro, staras neniu templo de Apolono''. Restas malferma al interpreto ĉu "ĝia signifo" rilatas al [[Dio]] aŭ al [[homo]]. == Enhavo == La verko baziĝas sur la mito de [[Orfeo]] kaj [[Eŭridiko]]. La ĉefaj fontoj por tio estas ''la [[Metamorfozoj]]'' de [[Ovidio]] kaj, malpli grandparte, ''la [[Georgiko]]'' de [[Vergilio]]. La principo de ovidiaj transformoj ankaŭ troviĝas en, kaj precipe inter, la sonetoj. Dum la unua soneto parolas pri orfa kanto, la [[arbaro]] kaj la [[bestoj]], ĉi tiu "transformiĝas" en knabinon en la dua soneto ''(Kaj preskaŭ knabino ŝi estis, kaj eliris / el ĉi tiu ununura ĝojo de kanto kaj liro)''. Dum la dua soneto progresas, la fokuso ŝoviĝas de la knabino al la mondo ''(Ŝi dormis la mondon)''. Alvokante la praan kantiston kaj poeton Orfeo, Rilke samtempe okupiĝas pri poetologia mem-reflekto. Li ofte traktas la kondiĉojn de poezio, la naturon de arto: " ''Kantado estas ekzisto. Por la dio, facila afero. / Sed kiam ni estas?'' (I,3)." Solvo al ĉi tiu problemo troveblas en la kvina soneto de la unua parto, kie ĝi diras: ''"Unufoje por ĉiam, ĝi estas Orfeo kiam ĝi kantas"'' (I,5). Ĉi tio signifas, ke poezio ĉiam posedas dian karakteron, ĉar la poeto staras en rekta sukcedo al la filo de la dio. == Referencoj == {{Referencoj}} == En Esperanto aperis == * ''La sonetoj al Orfeo''. Trad. [[Mark Fettes]]. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2020, 143 paĝoj, ISBN 9781595694164, 59-a en la [[Serio Oriento-Okcidento]]. == Eksteraj ligiloj == * Reta germanlingva versio: ''[http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Die+Sonette+an+Orpheus Die Sonette an Orpheus]'' * Projekto Gutenberg Aŭstralio eBook de la publika havaĵo originala germana plena teksto de [https://gutenberg.net.au/ebooks10/1000531h.html ''Die Sonette an Orpheus''] de Rainer Maria Rilke * Elŝuto ''[http://aq-verlag.de/audio/hörproben de la 1a kaj 2a sonetoj]'' en la germana – (deklamado de Irene Laett) * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9855 UEA-katalogo] <!-- * Anglalingva traduko de Robert Hunter: ''[https://web.archive.org/web/20080531150008/http://www.hunterarchive.com/files/Poetry/SonnetsToOrpheus.html La Sonetoj al Orfeo]'' * Germana kun anglalingva traduko de Howard A. Landman: ''[http://www.polyamory.org/~howard/Poetry/orpheus_index.html La Sonetoj al Orfeo] Archived'' --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sonetoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1922]] [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] e78bqm9smprd63tfso3nfeu4wy6u6bq 9347908 9347904 2026-04-05T08:40:32Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9347908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''La Sonetoj al Orfeo''' ({{lang-de|'''Die Sonette an Orpheus'''}}) estas poemciklo de [[Rainer Maria Rilke]]. La verko inkluzivas 55 [[soneto]]jn (26 en la unua parto kaj 29 en la dua). Rilke forigis pliajn ok poemojn el la kolekto, kaj ili estas konataj kiel "Apudaj al la rondo de "Sonetoj al Orfeo"" <ref>Vitkovskij E. Rainer. Maria. Orfeo // Rilke R. Kolektitaj verkoj en tri volumoj. T. 1. M.: Prestiĝa Libro, 2012. P. 31.</ref>. Ĉiujn ĉi tiujn poemojn unuigas la temo de la alta destino de la poeto, kies enkorpigo fariĝis Orfeo por la aŭtoro. Laŭ la rusa literatura sciencisto A. Belobratov, temas pri "la figuro de mita kantisto, dotita per magiaj povoj, pleniganta la mondon per sia kantado, unuiganta la dian kaj la kreivan, dissolviĝanta en la "interna spaco de la mondo"." La sonetoj estis komponitaj en februaro 1922, paralele al la finaj " [[Duinaj Elegioj]] ", dum ununura kreiva ekblovo.<ref name="PolikoffImageOrpheus">Polikoff, Daniel Joseph. ''In the Image of Orpheus Rilke: a Soul History''. (Wilmette, Illinois: Chiron Publications, 2011), 585-588.</ref> Ĉiuj 26 sonetoj de la unua parto estis skribitaj inter la 2a kaj 5a de februaro, ĉiuj 29 de la dua inter la 13a kaj 23a. La ordo ene de la verko ne ĉiam kongruas kun la ordo de verkado. "Sonetoj al Orfeo" estis la lasta verko de Rilke. Ĝi estas konsiderata unu el la du plej signifaj verkoj de la poeto (kune kun "[[Duinaj Elegioj]]")  kaj unu el la plej grandaj majstraĵoj de la tuta 20-a-jarcenta eŭropa poezio. == Fono == Soneto konsistas el kvar [[strofo]]j. Du kvarliniaj strofoj estas sekvataj de du [[terceto]]j. La soneta tradicio ne estas tiel okulfrapa en germana literaturo kiel, ekzemple, en angla kaj itala literaturo. [[La Floroj de l' Malbono]] de [[Charles Baudelaire]] eble servis kiel modelo por Rilke. La praktiko aranĝi poemojn en tutajn ciklojn estis sufiĉe ofta tiutempe. Verkoj de [[Stefan George]], [[Arthur Rimbaud]] kaj [[Stéphane Mallarmé]] estas kompareblaj. Rilke apenaŭ aliĝas al formalaj kriterioj kiel tiuj formulitaj de [[August Wilhelm Schlegel]]. La rimskemo, same kiel la metriko- kaj kadencsistemo, estas konstante variigitaj. Per la ofta uzo de [[transpaŝo]] (''enjambment''), Rilke eĉ interrompas la versstrukturon. Pronomoj kun ne ĉiam klaraj referencoj malfaciligas la komprenon de la teksto. Ekzemple, la tria soneto komenciĝas en la unua parto: ''Dio povas fari ĝin. Sed kiel, diru al mi,'' homo ''sekvu lin tra la mallarĝa liro?'' Lia ''menso estas dividita. Ĉe la kruciĝo de du'' vojoj de ''la koro, staras neniu templo de Apolono''. Restas malferma al interpreto ĉu "ĝia signifo" rilatas al [[Dio]] aŭ al [[homo]]. == Enhavo == La verko baziĝas sur la mito de [[Orfeo]] kaj [[Eŭridiko]]. La ĉefaj fontoj por tio estas ''la [[Metamorfozoj]]'' de [[Ovidio]] kaj, malpli grandparte, ''la [[Georgiko]]'' de [[Vergilio]]. La principo de ovidiaj transformoj ankaŭ troviĝas en, kaj precipe inter, la sonetoj. Dum la unua soneto parolas pri orfa kanto, la [[arbaro]] kaj la [[bestoj]], ĉi tiu "transformiĝas" en knabinon en la dua soneto ''(Kaj preskaŭ knabino ŝi estis, kaj eliris / el ĉi tiu ununura ĝojo de kanto kaj liro)''. Dum la dua soneto progresas, la fokuso ŝoviĝas de la knabino al la mondo ''(Ŝi dormis la mondon)''. Alvokante la praan kantiston kaj poeton Orfeo, Rilke samtempe okupiĝas pri poetologia mem-reflekto. Li ofte traktas la kondiĉojn de poezio, la naturon de arto: " ''Kantado estas ekzisto. Por la dio, facila afero. / Sed kiam ni estas?'' (I,3)." Solvo al ĉi tiu problemo troveblas en la kvina soneto de la unua parto, kie ĝi diras: ''"Unufoje por ĉiam, ĝi estas Orfeo kiam ĝi kantas"'' (I,5). Ĉi tio signifas, ke poezio ĉiam posedas dian karakteron, ĉar la poeto staras en rekta sukcedo al la filo de la dio. == Referencoj == {{Referencoj}} == En Esperanto aperis == * ''La sonetoj al Orfeo''. Trad. [[Mark Fettes]]. Novjorko: [[Mondial (eldonejo)|Mondial]], 2020, 143 paĝoj, ISBN 9781595694164, 59-a en la [[Serio Oriento-Okcidento]]. * Specimeno aperis en [[BA37]]. == Eksteraj ligiloj == * Reta germanlingva versio: ''[http://www.zeno.org/Literatur/M/Rilke,+Rainer+Maria/Gedichte/Die+Sonette+an+Orpheus Die Sonette an Orpheus]'' * Projekto Gutenberg Aŭstralio eBook de la publika havaĵo originala germana plena teksto de [https://gutenberg.net.au/ebooks10/1000531h.html ''Die Sonette an Orpheus''] de Rainer Maria Rilke * Elŝuto ''[http://aq-verlag.de/audio/hörproben de la 1a kaj 2a sonetoj]'' en la germana – (deklamado de Irene Laett) * Ĉe la [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9855 UEA-katalogo] <!-- * Anglalingva traduko de Robert Hunter: ''[https://web.archive.org/web/20080531150008/http://www.hunterarchive.com/files/Poetry/SonnetsToOrpheus.html La Sonetoj al Orfeo]'' * Germana kun anglalingva traduko de Howard A. Landman: ''[http://www.polyamory.org/~howard/Poetry/orpheus_index.html La Sonetoj al Orfeo] Archived'' --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sonetoj]] [[Kategorio:Orfeo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1922]] [[Kategorio:Literaturo de Aŭstrio]] jrrvtbkauu4916mjvhybdi6pbk7ripr 2 940773 9347901 2026-04-05T08:27:28Z Claudius Deirus 176418 Kreis novan paĝon kun "[[File:Yorkshire_rose.svg|60px|centre]] [[File:Coa_Ripon.svg|50px|centre]][[File:Girton_College_Rowing_Blade.svg|120px|centre]]" 9347901 wikitext text/x-wiki [[File:Yorkshire_rose.svg|60px|centre]] [[File:Coa_Ripon.svg|50px|centre]][[File:Girton_College_Rowing_Blade.svg|120px|centre]] av71orycdsvd3qxirk92xyz24x1eiuo 0 940774 9347905 2026-04-05T08:34:46Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[La sonetoj al Orfeo]] al [[La Sonetoj al Orfeo]] 9347905 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[La Sonetoj al Orfeo]] qv42w1rfb5hu9uw90hi2merrgraumtf 0 940776 9347909 2026-04-05T08:41:38Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[La Sonetoj al Orfeo]] 9347909 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[La Sonetoj al Orfeo]] qv42w1rfb5hu9uw90hi2merrgraumtf 0 940777 9347914 2026-04-05T08:59:05Z Crosstor 3176 kalvinana pastro 9347914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1537|3|12}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Transilvanio}} [[Szeged]] |dato de morto = {{mortotago|1566|12|20}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Eger]] }} '''[[Gregorio|Gergely]] Szegedi''' [gergej segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szegedi Gergely''' aŭ ties nomvarianto ''Szegedi Mizsér Gergely'' estis [[Hungario|hungara]] protestanta [[pastro]], [[predikisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM97897/f8564eb1-499a-4748-b0e5-03346a14e3ac/solr/0/24/4/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=966802&date=2026-04-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1537|3|12}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1566|12|20}} en [[Eger]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post lernado estis dominikana [[monaĥo]] ekde 1550. Iom poste li estis konvinkita de [[Márton Kálmáncsehi Sánta]] al la afero de la [[Reformacio]]. En 1556 kaj 1557 li studis en [[Ĝenevo]] kaj [[Wittenberg]] per kosto de hungara magnato. == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo G, poste serĉu la nomon)] * [http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2736 protestanta leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szegedi Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj predikistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dng1swiy919kgdpug0a7hzf1ky5xv1p 9347973 9347914 2026-04-05T10:45:49Z Crosstor 3176 finredakto 9347973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1537|3|12}} |loko de naskiĝo = Orienta {{Hungara reĝlando}}, [[Szeged]] |dato de morto = {{mortotago|1566|12|20}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Eger]] }} '''[[Gregorio|Gergely]] Szegedi''' [gergej segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szegedi Gergely''' aŭ ties nomvarianto ''Szegedi Mizsér Gergely'' estis [[Hungario|hungara]] protestanta [[pastro]], [[predikisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM97897/f8564eb1-499a-4748-b0e5-03346a14e3ac/solr/0/24/4/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=966802&date=2026-04-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1537|3|12}} en [[Szeged]], li mortis {{mortotago|1566|12|20}} en [[Eger]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post lernado estis dominikana [[monaĥo]] ekde 1550. Iom poste li estis konvinkita de [[Márton Kálmáncsehi Sánta]] al la afero de la [[Reformacio]]. En 1556 kaj 1557 li studis en [[Ĝenevo]] kaj [[Wittenberg]] per kosto de hungara magnato kune kun [[Péter Méliusz Juhász]]. Hejmenveninte li estis predikisto en [[Prešov|Eperjes]] kaj [[Kassa]], post monatoj en [[Debrecen]]. Tie kune kun Méliusz Juhász li sukcese disŝutis la kalvinismon. (Memoru: oni diras ankaŭ nun: Debrecen estas la kalvinisma [[Romo]].) Ĉirkaŭ 1563 li estis en [[Tokaj]], fine li mortis en Eger. == Elektitaj kontribuoj == * ''Epistola ad Petrum Petrovit.'' (1557) * ''Énekeskönyv'' (preĝeja kantlibro kun [[Gál Huszár]], 1562; postmorte eldonitaj: 1569, 1579, 1590, 1592 kaj 1893) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo G, poste serĉu la nomon)] * [http://digit.drk.hu/?m=lib&book=3&p=2736 protestanta leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szegedi Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj predikistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 06gjtvc47rmymi4zlj63sz7w2rorppv 1 940778 9347916 2026-04-05T09:06:55Z Sj1mor 12103 /* Ĝisdatigo */ nova sekcio 9347916 wikitext text/x-wiki == Ĝisdatigo == La novaĵoj diras ke li fariĝis prezidanto, do formale la ŝtatestro. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:06, 5 apr. 2026 (UTC) carijdnsh8mct7euu04q5b1anx0h7is 0 940779 9347929 2026-04-05T09:37:08Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Shao Baojian''' ({{lang-zh|邵宝健|p=''Shào Bǎojiàn''}}, naskita la 30-an de decembro 1946) estas ĉina verkisto, plej konata pro siaj noveloj en la stilo de "fulmfikcio" aŭ mikrorakontoj. Shao Baojian estas nomumita "Nacia Duaklasa Verkisto" en Ĉinio kaj membro de la Verkista Asocio de Ĝeĝjango. Li ankaŭ servas kiel konsilisto por la Verkista Asocio de [[Huĝou|Huĝoŭ]].<ref>邵宝健用《永远的门》打开了艺术之门，..." 9347929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Shao Baojian''' ({{lang-zh|邵宝健|p=''Shào Bǎojiàn''}}, naskita la 30-an de decembro 1946) estas ĉina verkisto, plej konata pro siaj noveloj en la stilo de "fulmfikcio" aŭ mikrorakontoj. Shao Baojian estas nomumita "Nacia Duaklasa Verkisto" en Ĉinio kaj membro de la Verkista Asocio de Ĝeĝjango. Li ankaŭ servas kiel konsilisto por la Verkista Asocio de [[Huĝou|Huĝoŭ]].<ref>邵宝健用《永远的门》打开了艺术之门，影响了千千万万读者。邵宝健，男，1946年12月30日生，浙江省作协会员，国家二级作家。1978.</ref><ref>邵宝健简介：邵宝健，男，浙江省作家协会会员，国家二级作家，湖州市作家协会顾问。1978年开始发表作品，部分作品被改拍、改编成影视短剧、广播剧和连环画。《永远的门》入选日本的大学汉语教材。代表作有：《永远的门》《曾经的阳台》《继父》《复活的南天竹》《清淡》《绿鹦鹉》《寂寞的信箱》《恍惚》《古楼下的座钟》等。</ref> Lia plej fama verko tradukita en la anglan (kaj foje instruita en literaturaj instruplanoj) estas "La Eterna Pordo". Li vivas en [[Ĝeĝjango]]. Li komencis eldoni siajn verkojn en 1978. Krom sia plej fama rakonto, "La Eterna Pordo" ({{Lang-zh|永远的门}}), kiu estis elektita kiel ĉina instrumaterialo en universitatoj en Japanio, li verkis multajn aliajn verkojn, kiuj estis adaptitaj por televido, radio kaj bildstrioj. == Stilo == Shao Baojian estas konata pro konciza verkado influita de la stilo de la usona aŭtoro [[O. Henry]], ofte havante surprizajn finojn kaj rakontotordaĵojn. Liaj rakontoj temas pri ĉiutaga vivo en urboj en suda Ĉinio, fokusiĝante al homaj emocioj, sopiro kaj psikologiaj baroj inter homoj. === Eterna pordo === La rakonto prezentas la vivojn de du maljunaj najbaroj - Zheng, maljuniĝanta [[fraŭlo]], kaj Pan, maljuna [[fraŭlino]]. Ili vivas flank-al-flanke dum multaj jaroj, interŝanĝante mallongajn, formalajn matenajn salutojn, sed neniam plenumante sian sekretan amon. La intriga tordaĵo estas ke post la morto de Zheng, oni malkaŝas, ke la "pordo", kiu apartigis iliajn dormoĉambrojn, estis fakte pordo pentrita sur la muro, celita doni al ili senton de fizika proksimeco malgraŭ la emociaj baroj, kiujn ili ne povis superi en siaj vivoj. Aliaj signifas verkaĵoj lia * 《曾经的阳台》(La balkono de la pasinteco) * 《继父》(Dupatro) * 《寂寞的信箱》(La soleca leterkesto) == En Esperanto aperis == * [[BA52-53|BA 52-53]]: Eterna pordo (''trad. Minosun'')<!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baojian, Shao}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] 1lwzm7e1m05v74w7kl1gkemlz8ci329 9347930 9347929 2026-04-05T09:37:51Z Sj1mor 12103 /* Eterna pordo */ 9347930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Shao Baojian''' ({{lang-zh|邵宝健|p=''Shào Bǎojiàn''}}, naskita la 30-an de decembro 1946) estas ĉina verkisto, plej konata pro siaj noveloj en la stilo de "fulmfikcio" aŭ mikrorakontoj. Shao Baojian estas nomumita "Nacia Duaklasa Verkisto" en Ĉinio kaj membro de la Verkista Asocio de Ĝeĝjango. Li ankaŭ servas kiel konsilisto por la Verkista Asocio de [[Huĝou|Huĝoŭ]].<ref>邵宝健用《永远的门》打开了艺术之门，影响了千千万万读者。邵宝健，男，1946年12月30日生，浙江省作协会员，国家二级作家。1978.</ref><ref>邵宝健简介：邵宝健，男，浙江省作家协会会员，国家二级作家，湖州市作家协会顾问。1978年开始发表作品，部分作品被改拍、改编成影视短剧、广播剧和连环画。《永远的门》入选日本的大学汉语教材。代表作有：《永远的门》《曾经的阳台》《继父》《复活的南天竹》《清淡》《绿鹦鹉》《寂寞的信箱》《恍惚》《古楼下的座钟》等。</ref> Lia plej fama verko tradukita en la anglan (kaj foje instruita en literaturaj instruplanoj) estas "La Eterna Pordo". Li vivas en [[Ĝeĝjango]]. Li komencis eldoni siajn verkojn en 1978. Krom sia plej fama rakonto, "La Eterna Pordo" ({{Lang-zh|永远的门}}), kiu estis elektita kiel ĉina instrumaterialo en universitatoj en Japanio, li verkis multajn aliajn verkojn, kiuj estis adaptitaj por televido, radio kaj bildstrioj. == Stilo == Shao Baojian estas konata pro konciza verkado influita de la stilo de la usona aŭtoro [[O. Henry]], ofte havante surprizajn finojn kaj rakontotordaĵojn. Liaj rakontoj temas pri ĉiutaga vivo en urboj en suda Ĉinio, fokusiĝante al homaj emocioj, sopiro kaj psikologiaj baroj inter homoj. === Eterna pordo === La rakonto prezentas la vivojn de du maljunaj najbaroj - Zheng, maljuniĝanta [[fraŭlo]], kaj Pan, maljuna [[fraŭlino]]. Ili vivas flank-al-flanke dum multaj jaroj, interŝanĝante mallongajn, formalajn matenajn salutojn, sed neniam plenumante sian sekretan amon. La intriga tordaĵo estas ke post la morto de Zheng, oni malkaŝas, ke la "pordo", kiu apartigis iliajn dormoĉambrojn, estis fakte pordo pentrita sur la muro, celita doni al ili senton de fizika proksimeco malgraŭ la emociaj baroj, kiujn ili ne povis superi en siaj vivoj. Aliaj signifaj verkaĵoj lia * 《曾经的阳台》(La balkono de la pasinteco) * 《继父》(Dupatro) * 《寂寞的信箱》(La soleca leterkesto) == En Esperanto aperis == * [[BA52-53|BA 52-53]]: Eterna pordo (''trad. Minosun'') == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baojian, Shao}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] 9zdb2cwm6cwdw0erq75g6mjhocmpsrx 9347934 9347930 2026-04-05T09:52:28Z Sj1mor 12103 9347934 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Shao Baojian''' ({{lang-zh|邵宝健|p=''Shào Bǎojiàn''}}, naskita la 30-an de decembro 1946) estas ĉina verkisto, plej konata pro siaj noveloj en la stilo de "fulmfikcio" aŭ mikrorakontoj. Shao Baojian estas nomumita "Nacia Duaklasa Verkisto" en Ĉinio kaj membro de la Verkista Asocio de Ĝeĝjango. Li ankaŭ servas kiel konsilisto por la Verkista Asocio de [[Huĝou|Huĝoŭ]].<ref>邵宝健用《永远的门》打开了艺术之门，影响了千千万万读者。邵宝健，男，1946年12月30日生，浙江省作协会员，国家二级作家。1978.</ref><ref>邵宝健简介：邵宝健，男，浙江省作家协会会员，国家二级作家，湖州市作家协会顾问。1978年开始发表作品，部分作品被改拍、改编成影视短剧、广播剧和连环画。《永远的门》入选日本的大学汉语教材。代表作有：《永远的门》《曾经的阳台》《继父》《复活的南天竹》《清淡》《绿鹦鹉》《寂寞的信箱》《恍惚》《古楼下的座钟》等。</ref> Lia plej fama verko tradukita en la anglan (kaj foje instruita en literaturaj instruplanoj) estas "La Eterna Pordo". Li vivas en [[Ĝeĝjango]]. Li komencis eldoni siajn verkojn en 1978. Krom sia plej fama rakonto, "La Eterna Pordo" ({{Lang-zh|永远的门}}), kiu estis elektita kiel ĉina instrumaterialo en universitatoj en Japanio, li verkis multajn aliajn verkojn, kiuj estis adaptitaj por televido, radio kaj bildstrioj. == Stilo == Shao Baojian estas konata pro konciza verkado influita de la stilo de la usona aŭtoro [[O. Henry]], ofte havante surprizajn finojn kaj rakontotordaĵojn. Liaj rakontoj temas pri ĉiutaga vivo en urboj en suda Ĉinio, fokusiĝante al homaj emocioj, sopiro kaj psikologiaj baroj inter homoj. === Eterna pordo === La rakonto prezentas la vivojn de du maljunaj najbaroj - Zheng, maljuniĝanta [[fraŭlo]], kaj Pan, maljuna [[fraŭlino]]. Ili vivas flank-al-flanke dum multaj jaroj, interŝanĝante mallongajn, formalajn matenajn salutojn, sed neniam plenumante sian sekretan amon. La intriga tordaĵo estas ke post la morto de Zheng, oni malkaŝas, ke la "pordo", kiu apartigis iliajn dormoĉambrojn, estis fakte pordo pentrita sur la muro, celita doni al ili senton de fizika proksimeco malgraŭ la emociaj baroj, kiujn ili ne povis superi en siaj vivoj. Aliaj signifaj verkaĵoj liaj * 《曾经的阳台》(La balkono de la pasinteco) * 《继父》(Dupatro) * 《寂寞的信箱》(La soleca leterkesto) == En Esperanto aperis == * [[BA52-53|BA 52-53]]: Eterna pordo (''trad. Minosun'') == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|verkisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baojian, Shao}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] 0wgo3jfz7dg8x8ubq7cr8hqwzg45x82 0 940780 9347935 2026-04-05T09:52:43Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "'''Konstrua subsektoro 3./II. Hlučín''' estiĝis dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en la jaroj 1935–1938 kiel daŭrigo post la [[subsektoro 2./II. Ludgeřovice]]. La subsektoro estis komisiita por konstruado al firmao Václav Nekvasil a.s., Praha-Karlín laŭ la komisiigo el la 7-a de aprilo 1936. Projektitaj kaj konstruitaj estis en tiu ĉi subsekto..." 9347935 wikitext text/x-wiki '''Konstrua subsektoro 3./II. Hlučín''' estiĝis dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en la jaroj 1935–1938 kiel daŭrigo post la [[subsektoro 2./II. Ludgeřovice]]. La subsektoro estis komisiita por konstruado al firmao Václav Nekvasil a.s., Praha-Karlín laŭ la komisiigo el la 7-a de aprilo 1936. Projektitaj kaj konstruitaj estis en tiu ĉi subsektoro sume 10 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]]. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de oriento al okcidento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 17 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-17 Štipky]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 17 U Štípek casemate}} || MO S-17 || Štipky || II || 3-a-9-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9245564|18.2316517|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-18 Obora]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 18 V oboře casemate}} || [[MO S-18 "Obora"|MO S-18]] || Obora || II || 27-a de julio–3-a de aŭgusto 1936 || 1 193 || {{Koord|49.9240661|18.2283625|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (2).jpg|100px|MO S-19 Alej]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 19 V aleji casemate}} || [[MO S-19 "Alej"|MO S-19]] || Alej || III || 21-a–27-a de aŭgusto 1936 || 1773 || {{Koord|49.9252767|18.2212664|regiono=CZ}} || duetaĝa |- ! colspan="10" | [[U Orla (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro U Orla]] |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 03).jpg|100px|MO S-20 Orel]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Or-S 20 U orla casemate}} || [[MO S-20 "Orel"|MO S-20]] || Orel || IV || 5-a–11-a de julio 1936 || 2 856 || {{Koord|49.9275311|18.2157286|regiono=CZ}} || duetaĝa, estonta fuortara |- ! colspan="10" | |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 21 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-21 Jaroš]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 21 U Jaroše casemate}} || MO S-21 || Jaroš || III || 16-a–24-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9281478|18.2065464|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-22 František]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 22 U Františka casemate}} || MO S-22 || František || III || 30-a de septembro–6-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9318108|18.1987519|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 23 (2015-05-01; 05).jpg|100px|MO S-23 Chlupáč]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 23 Na Chlupáči casemate}} || MO S-23 || Chlupáč || III || 23-a de novembro – 1-a de decembro 1936 || - || {{Koord|49.9363608|18.2045967|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|M/OR]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 24 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-24 Signál]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 24 U signálu casemate}} || MO S-24 || Signál || III || 17-a–24-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9334736|18.1936033|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 25 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-25 Vysoký les]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 25 Ve vysokém lese casemate}} || MO S-25 || Vysoký les || II || 3-a–8-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9331658|18.1869042|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Kozmice, MO-S 26 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-26 U Obrázku]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 26 U obrázku casemate}} || MO S-26 || U Obrázku || I || 11-a–14-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9323994|18.1786150|regiono=CZ}} || duetaĝa |} m8j1y0d5ofamprxi6ydasle7gm3rqx4 9347938 9347935 2026-04-05T09:58:51Z Petr Tomasovsky 678 9347938 wikitext text/x-wiki '''Konstrua subsektoro 3./II. Hlučín''' estiĝis dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en la jaroj 1935–1938 kiel daŭrigo post la [[subsektoro 2./II. Ludgeřovice]]. La subsektoro estis komisiita por konstruado al firmao Václav Nekvasil a.s., Praha-Karlín laŭ la komisiigo el la 7-a de aprilo 1936. Projektitaj kaj konstruitaj estis en tiu ĉi subsektoro sume 10 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]]. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de oriento al okcidento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 17 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-17 Štipky]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 17 U Štípek casemate}} || MO S-17 || Štipky || II || 3-a-9-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9245564|18.2316517|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-18 Obora]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 18 V oboře casemate}} || [[MO S-18 "Obora"|MO S-18]] || Obora || II || 27-a de julio–3-a de aŭgusto 1936 || 1 193 || {{Koord|49.9240661|18.2283625|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (2).jpg|100px|MO S-19 Alej]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 19 V aleji casemate}} || [[MO S-19 "Alej"|MO S-19]] || Alej || III || 21-a–27-a de aŭgusto 1936 || 1773 || {{Koord|49.9252767|18.2212664|regiono=CZ}} || duetaĝa |- ! colspan="10" | [[U Orla (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro U Orla]] |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 03).jpg|100px|MO S-20 Orel]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Or-S 20 U orla casemate}} || [[MO S-20 "Orel"|MO S-20]] || Orel || IV || 5-a–11-a de julio 1936 || 2 856 || {{Koord|49.9275311|18.2157286|regiono=CZ}} || duetaĝa, estonta fuortara |- ! colspan="10" | |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 21 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-21 Jaroš]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 21 U Jaroše casemate}} || MO S-21 || Jaroš || III || 16-a–24-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9281478|18.2065464|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-22 František]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 22 U Františka casemate}} || MO S-22 || František || III || 30-a de septembro–6-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9318108|18.1987519|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 23 (2015-05-01; 05).jpg|100px|MO S-23 Chlupáč]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 23 Na Chlupáči casemate}} || MO S-23 || Chlupáč || III || 23-a de novembro – 1-a de decembro 1936 || - || {{Koord|49.9363608|18.2045967|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|M/OR]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 24 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-24 Signál]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 24 U signálu casemate}} || MO S-24 || Signál || III || 17-a–24-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9334736|18.1936033|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 25 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-25 Vysoký les]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 25 Ve vysokém lese casemate}} || MO S-25 || Vysoký les || II || 3-a–8-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9331658|18.1869042|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Kozmice, MO-S 26 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-26 U Obrázku]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 26 U obrázku casemate}} || MO S-26 || U Obrázku || I || 11-a–14-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9323994|18.1786150|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification subsection 2./II. Ludgeřovice}} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Hlučín]] [[Kategorio:Kozmice (distrikto Opava)]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] m3y7djgsneu17a7ubj98o2qi2s2sey0 9347939 9347938 2026-04-05T10:01:05Z Petr Tomasovsky 678 9347939 wikitext text/x-wiki '''Konstrua subsektoro 3./II. Hlučín''' estiĝis dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en la jaroj 1935–1938 kiel daŭrigo post la [[subsektoro 2./II. Ludgeřovice]]. La subsektoro estis komisiita por konstruado al firmao Václav Nekvasil a.s., Praha-Karlín laŭ la komisiigo el la 7-a de aprilo 1936. Projektitaj kaj konstruitaj estis en tiu ĉi subsektoro sume 10 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]]. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de oriento al okcidento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 17 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-17 Štipky]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 17 U Štípek casemate}} || MO S-17 || Štipky || II || 3-a-9-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9245564|18.2316517|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-18 Obora]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 18 V oboře casemate}} || [[MO S-18 "Obora"|MO S-18]] || Obora || II || 27-a de julio–3-a de aŭgusto 1936 || 1 193 || {{Koord|49.9240661|18.2283625|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (2).jpg|100px|MO S-19 Alej]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 19 V aleji casemate}} || [[MO S-19 "Alej"|MO S-19]] || Alej || III || 21-a–27-a de aŭgusto 1936 || 1773 || {{Koord|49.9252767|18.2212664|regiono=CZ}} || duetaĝa |- ! colspan="10" | [[U Orla (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro U Orla]] |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 03).jpg|100px|MO S-20 Orel]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Or-S 20 U orla casemate}} || [[MO S-20 "Orel"|MO S-20]] || Orel || IV || 5-a–11-a de julio 1936 || 2 856 || {{Koord|49.9275311|18.2157286|regiono=CZ}} || duetaĝa, estonta fuortara |- ! colspan="10" | |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 21 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-21 Jaroš]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 21 U Jaroše casemate}} || MO S-21 || Jaroš || III || 16-a–24-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9281478|18.2065464|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-22 František]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 22 U Františka casemate}} || MO S-22 || František || III || 30-a de septembro–6-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9318108|18.1987519|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 23 (2015-05-01; 05).jpg|100px|MO S-23 Chlupáč]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 23 Na Chlupáči casemate}} || MO S-23 || Chlupáč || III || 23-a de novembro – 1-a de decembro 1936 || - || {{Koord|49.9363608|18.2045967|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|M/OR]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 24 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-24 Signál]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 24 U signálu casemate}} || MO S-24 || Signál || III || 17-a–24-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9334736|18.1936033|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 25 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-25 Vysoký les]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 25 Ve vysokém lese casemate}} || MO S-25 || Vysoký les || II || 3-a–8-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9331658|18.1869042|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Kozmice, MO-S 26 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-26 U Obrázku]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 26 U obrázku casemate}} || MO S-26 || U Obrázku || I || 11-a–14-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9323994|18.1786150|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification subsection 3./II. Hlučín}} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Hlučín]] [[Kategorio:Kozmice (distrikto Opava)]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] ak5gjkj31ri4nurteszjx8pzxieiizn 9347955 9347939 2026-04-05T10:16:52Z Petr Tomasovsky 678 9347955 wikitext text/x-wiki '''Konstrua subsektoro 3./II. Hlučín''' estiĝis dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en la jaroj 1935–1938 kiel daŭrigo post la [[subsektoro 2./II. Ludgeřovice]]. La subsektoro estis komisiita por konstruado al firmao Václav Nekvasil a.s., Praha-Karlín laŭ la komisiigo el la 7-a de aprilo 1936. Projektitaj kaj konstruitaj estis en tiu ĉi subsektoro sume 10 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]]. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de oriento al okcidento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 17 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-17 Štipky]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 17 U Štípek casemate}} || MO S-17 || Štipky || II || 3-a-9-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9245564|18.2316517|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-18 Obora]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 18 V oboře casemate}} || [[MO S-18 "Obora"|MO S-18]] || Obora || II || 27-a de julio–3-a de aŭgusto 1936 || 1 193 || {{Koord|49.9240661|18.2283625|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (2).jpg|100px|MO S-19 Alej]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 19 V aleji casemate}} || [[MO S-19 "Alej"|MO S-19]] || Alej || III || 21-a–27-a de aŭgusto 1936 || 1773 || {{Koord|49.9252767|18.2212664|regiono=CZ}} || duetaĝa |- ! colspan="10" | [[U Orla (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro U Orla]] |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 03).jpg|100px|MO S-20 Orel]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Or-S 20 U orla casemate}} || [[MO S-20 "Orel"|MO S-20]] || Orel || IV || 5-a–11-a de julio 1936 || 2 856 || {{Koord|49.9275311|18.2157286|regiono=CZ}} || duetaĝa, estonta fuortara |- ! colspan="10" | |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 21 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-21 Jaroš]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 21 U Jaroše casemate}} || MO S-21 || Jaroš || III || 16-a–24-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9281478|18.2065464|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-22 František]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 22 U Františka casemate}} || MO S-22 || František || III || 30-a de septembro–6-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9318108|18.1987519|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 23 (2015-05-01; 05).jpg|100px|MO S-23 Chlupáč]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 23 Na Chlupáči casemate}} || MO S-23 || Chlupáč || III || 23-a de novembro – 1-a de decembro 1936 || - || {{Koord|49.9363608|18.2045967|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|M/OR]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 24 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-24 Signál]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 24 U signálu casemate}} || MO S-24 || Signál || III || 17-a–24-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9334736|18.1936033|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 25 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-25 Vysoký les]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 25 Ve vysokém lese casemate}} || MO S-25 || Vysoký les || II || 3-a–8-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9331658|18.1869042|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Kozmice, MO-S 26 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-26 U Obrázku]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 26 U obrázku casemate}} || MO S-26 || U Obrázku || I || 11-a–14-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9323994|18.1786150|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Vidu ankaŭ== * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification subsection 3./II. Hlučín}} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Hlučín]] [[Kategorio:Kozmice (distrikto Opava)]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] nn9n4klfb99xs6aoshd47r1ukg6zs4w 0 940781 9347937 2026-04-05T09:54:08Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1341014598|Mati Unt]]" 9347937 wikitext text/x-wiki * [https://www.dalkeyarchive.com/mati-unt-1944-2005/ Nekrologo de Eric Dickens] ({{En}}) [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Estonaj dramistoj]] 7g7qfoy4cfso9fatk6f50exhw072q4x 9347940 9347937 2026-04-05T10:02:25Z Sj1mor 12103 9347940 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Mati Unt''' (naskita la 1-an de januaro 1944 en Linnamäe, municipo Voore, distrikto Dorpat, Ĝenerala Komisariato de Estonio; mortis la 22-an de aŭgusto 2005 en [[Talino]]) estis estona verkistino, teatra reĝisoro, tradukistino kaj literatura kritikisto. Li estis unu el la plej produktivaj verkistoj de Estonio. Krom publikigi vastan gamon da romanoj, noveloj, teatraĵoj kaj eseoj, li ofte kontribuis al revuoj kaj gazetoj. Unt verkis sian unuan romanon kiam li estis 18-jaraĝa kaj ĵus finis mezlernejon. Ĝi titoliĝis ''Hüvasti, kollane kass'' (Adiaŭ, Flava Kato) kaj famigis lin tra la tuta lando. Li poste studis literaturon kaj ĵurnalismon ĉe la [[Universitato de Tartu]]. Aldone al sia verkado, li aktive partoprenis en la enkonduko de avangarda teatro al Estonio. En 1981, li fariĝis la direktoro de la Junulara Teatro de Talino. En 1979, lia romano ''Haustdansen'' estis publikigita. Ĝi estis tradukita en plurajn lingvojn kaj alportis al li internacian rekonon. Post lia morto, pluraj filmoj estis faritaj bazitaj sur liaj verkoj. La stilo de la fruaj verkoj de Unt karakterizeblas kiel "[[socialismo]] kun homa vizaĝo - konfesia prozo" <ref>''Boris Tukh.'' La Dek Plej Bonaj Estonaj Verkistoj. — KPD, 2004. — P. 160–191. — <nowiki>ISBN 9985-899-35-0</nowiki> .</ref>. Ili montras la fascinon de la aŭtoro pri alegorio kaj filozofia parabolo.<ref>Verkistoj de Sovetia Estonio: biobibliografia vortaro / kompilita de N. Bassel. — Talino: Eesti raamat, 1984. — P. 228–230.</ref> Poste, li verkis en la ĝenro de "modela prozo", pli tipa por estona literaturo. La morala kaj etika aspekto superregas en liaj verkoj  . En siaj pli postaj verkoj, li pli inkliniĝis al [[postmodernismo]]. En la distrikto Kadriorg de Talino troviĝas ''la muzeo Mati Undi,'' situanta en la domo kie la verkisto loĝis inter 1995 kaj 2005.<ref>''[https://kirjanduskeskus.ee/matiunt/ Talina Kirjanduskeskus]'' [rete], Talina Kirjanduskeskus [alirita 2021-12-28] .</ref> == Romanoj, noveloj == * 1963 - ''Hüvasti, kollane kass'' * 1964 - ''Võlg'' * 1967 - ''Elu võimalikkusest kosmes'' * 1969 - ''Hoteloj en Mõrv'' * 1971 - ''Kuu nagu kustuv päike'' (volumo de noveloj) * 1972 - ''Tühirand'' * 1973 - ''Ja kui me veel surnud ei ole, siis elame praegugi'' * 1974 - ''Mattias ja Kristiina'' (volumo de noveloj) * 1975 - ''Via regia'' * 1976 - ''Devas mootorrattur'' (volumo de rakontoj) * 1979 - ''Sügisball'' * 1985 - ''Räägivad ja vaikivad'' * 1990 - ''Öös sur asju'' * 1990 - ''Doonori meelespea'' * 1992 - ''Tere, kollane kass!'' * 1996 - ''Brecht ilmub öösel'' == En Esperanto aperis == * [[BA51]]: La foriro de Helgi Sallo (trad. [[István Ertl]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dalkeyarchive.com/mati-unt-1944-2005/ Nekrologo de Eric Dickens] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Unt, Mati}} [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Estonaj dramistoj]] s9o6s0kriwapcndbmnyadn81dt02ky3 9347947 9347940 2026-04-05T10:07:04Z Sj1mor 12103 9347947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Mati Unt''' (naskita la 1-an de januaro 1944 en Linnamäe, municipo Voore, distrikto Dorpat, Ĝenerala Komisariato de Estonio; mortis la 22-an de aŭgusto 2005 en [[Talino]]) estis estona verkistino, teatra reĝisoro, tradukistino kaj literatura kritikisto. Li estis unu el la plej produktivaj verkistoj de Estonio. Krom publikigi vastan gamon da romanoj, noveloj, teatraĵoj kaj eseoj, li ofte kontribuis al revuoj kaj gazetoj. Unt verkis sian unuan romanon kiam li estis 18-jaraĝa kaj ĵus finis mezlernejon. Ĝi titoliĝis ''Hüvasti, kollane kass'' (Adiaŭ, Flava Kato) kaj famigis lin tra la tuta lando. Li poste studis literaturon kaj ĵurnalismon ĉe la [[Universitato de Tartu]]. Aldone al sia verkado, li aktive partoprenis en la enkonduko de avangarda teatro al Estonio. En 1981, li fariĝis la direktoro de la Junulara Teatro de Talino. Kvar sinsekvaj romanoj, ''Võlg'' (La Ŝuldo, 1964), ''Elu võimalikkusest kosmoses'' (Pri la Ebleco de Vivo en la Kosmo, 1967), ''Kuu nagu kustuv päike'' (La Luno kiel la Eliranta Suno, 1971), kaj ''Must mootorrattur'' (La Nigra Motorciklanto, 1976), establis lian reputacion kiel grava verkisto. Krome, li ludis gravan rolon en la enkonduko de avangarda teatro al post-sovetia Estonio. En 1979, lia romano ''Sügisball'' (Aŭtuna balo) estis publikigita. Ĝi estis tradukita en plurajn lingvojn kaj alportis al li internacian rekonon. Post lia morto, pluraj filmoj estis faritaj bazitaj sur liaj verkoj. La stilo de la fruaj verkoj de Unt karakterizeblas kiel "[[socialismo]] kun homa vizaĝo - konfesia prozo" <ref>''Boris Tukh.'' La Dek Plej Bonaj Estonaj Verkistoj. — KPD, 2004. — P. 160–191. — <nowiki>ISBN 9985-899-35-0</nowiki> .</ref>. Ili montras la fascinon de la aŭtoro pri alegorio kaj filozofia parabolo.<ref>Verkistoj de Sovetia Estonio: biobibliografia vortaro / kompilita de N. Bassel. — Talino: Eesti raamat, 1984. — P. 228–230.</ref> Poste, li verkis en la ĝenro de "modela prozo", pli tipa por estona literaturo. La morala kaj etika aspekto superregas en liaj verkoj  . En siaj pli postaj verkoj, li pli inkliniĝis al [[postmodernismo]]. En la distrikto Kadriorg de Talino troviĝas ''la muzeo Mati Undi,'' situanta en la domo kie la verkisto loĝis inter 1995 kaj 2005.<ref>''[https://kirjanduskeskus.ee/matiunt/ Talina Kirjanduskeskus]'' [rete], Talina Kirjanduskeskus [alirita 2021-12-28] .</ref> == Romanoj, noveloj == * 1963 - ''Hüvasti, kollane kass'' * 1964 - ''Võlg'' * 1967 - ''Elu võimalikkusest kosmes'' * 1969 - ''Hoteloj en Mõrv'' * 1971 - ''Kuu nagu kustuv päike'' (volumo de noveloj) * 1972 - ''Tühirand'' * 1973 - ''Ja kui me veel surnud ei ole, siis elame praegugi'' * 1974 - ''Mattias ja Kristiina'' (volumo de noveloj) * 1975 - ''Via regia'' * 1976 - ''Devas mootorrattur'' (volumo de rakontoj) * 1979 - ''Sügisball'' * 1985 - ''Räägivad ja vaikivad'' * 1990 - ''Öös sur asju'' * 1990 - ''Doonori meelespea'' * 1992 - ''Tere, kollane kass!'' * 1996 - ''Brecht ilmub öösel'' == En Esperanto aperis == * [[BA51]]: La foriro de Helgi Sallo (trad. [[István Ertl]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dalkeyarchive.com/mati-unt-1944-2005/ Nekrologo de Eric Dickens] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Unt, Mati}} [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Estonaj dramistoj]] al9kz0f4w0rg81pbft64yofwk43kvhw 9347949 9347947 2026-04-05T10:08:10Z Sj1mor 12103 9347949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Mati Unt''' (naskita la 1-an de januaro 1944 en Linnamäe, municipo Voore, distrikto Dorpat, Ĝenerala Komisariato de Estonio; mortis la 22-an de aŭgusto 2005 en [[Talino]]) estis estona verkisto, teatra reĝisoro, tradukisto kaj literatura kritikisto. Li estis unu el la plej produktivaj verkistoj de Estonio. Krom publikigi vastan gamon da romanoj, noveloj, teatraĵoj kaj eseoj, li ofte kontribuis al revuoj kaj gazetoj. Unt verkis sian unuan romanon kiam li estis 18-jaraĝa kaj ĵus finis mezlernejon. Ĝi titoliĝis ''Hüvasti, kollane kass'' (Adiaŭ, Flava Kato) kaj famigis lin tra la tuta lando. Li poste studis literaturon kaj ĵurnalismon ĉe la [[Universitato de Tartu]]. Aldone al sia verkado, li aktive partoprenis en la enkonduko de avangarda teatro al Estonio. En 1981, li fariĝis la direktoro de la Junulara Teatro de Talino. Kvar sinsekvaj romanoj, ''Võlg'' (La Ŝuldo, 1964), ''Elu võimalikkusest kosmoses'' (Pri la Ebleco de Vivo en la Kosmo, 1967), ''Kuu nagu kustuv päike'' (La Luno kiel la Eliranta Suno, 1971), kaj ''Must mootorrattur'' (La Nigra Motorciklanto, 1976), establis lian reputacion kiel grava verkisto. Krome, li ludis gravan rolon en la enkonduko de avangarda teatro al post-sovetia Estonio. En 1979, lia romano ''Sügisball'' (Aŭtuna balo) estis publikigita. Ĝi estis tradukita en plurajn lingvojn kaj alportis al li internacian rekonon. Post lia morto, pluraj filmoj estis faritaj bazitaj sur liaj verkoj. La stilo de la fruaj verkoj de Unt karakterizeblas kiel "[[socialismo]] kun homa vizaĝo - konfesia prozo" <ref>''Boris Tukh.'' La Dek Plej Bonaj Estonaj Verkistoj. — KPD, 2004. — P. 160–191. — <nowiki>ISBN 9985-899-35-0</nowiki> .</ref>. Ili montras la fascinon de la aŭtoro pri alegorio kaj filozofia parabolo.<ref>Verkistoj de Sovetia Estonio: biobibliografia vortaro / kompilita de N. Bassel. — Talino: Eesti raamat, 1984. — P. 228–230.</ref> Poste, li verkis en la ĝenro de "modela prozo", pli tipa por estona literaturo. La morala kaj etika aspekto superregas en liaj verkoj  . En siaj pli postaj verkoj, li pli inkliniĝis al [[postmodernismo]]. En la distrikto Kadriorg de Talino troviĝas ''la muzeo Mati Undi,'' situanta en la domo kie la verkisto loĝis inter 1995 ĝis 2005.<ref>''[https://kirjanduskeskus.ee/matiunt/ Talina Kirjanduskeskus]'' [rete], Talina Kirjanduskeskus [alirita 2021-12-28] .</ref> == Romanoj, noveloj == * 1963 - ''Hüvasti, kollane kass'' * 1964 - ''Võlg'' * 1967 - ''Elu võimalikkusest kosmes'' * 1969 - ''Hoteloj en Mõrv'' * 1971 - ''Kuu nagu kustuv päike'' (volumo de noveloj) * 1972 - ''Tühirand'' * 1973 - ''Ja kui me veel surnud ei ole, siis elame praegugi'' * 1974 - ''Mattias ja Kristiina'' (volumo de noveloj) * 1975 - ''Via regia'' * 1976 - ''Devas mootorrattur'' (volumo de rakontoj) * 1979 - ''Sügisball'' * 1985 - ''Räägivad ja vaikivad'' * 1990 - ''Öös sur asju'' * 1990 - ''Doonori meelespea'' * 1992 - ''Tere, kollane kass!'' * 1996 - ''Brecht ilmub öösel'' == En Esperanto aperis == * [[BA51]]: La foriro de Helgi Sallo (trad. [[István Ertl]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dalkeyarchive.com/mati-unt-1944-2005/ Nekrologo de Eric Dickens] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Unt, Mati}} [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Estonaj dramistoj]] mw370kq95vj1amgd7tt7ds6wimizlsz 1 940782 9347941 2026-04-05T10:02:42Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9347941 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la rusa, pola kaj norvega. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:02, 5 apr. 2026 (UTC) pu8em59mqmnbl4jghx21096mwadf9ih 0 940783 9347951 2026-04-05T10:10:27Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1242178730|Ilmar Jaks]]" 9347951 wikitext text/x-wiki '''Ilmar JAKS''' (naskiĝis la 4-an de aprilo 1923 Paroĥo Asuküla, [[Läänemaa|Lääne]] – mortis 1-am de septembro 2019 Municipo Åsele, [[Svedio]])<ref>{{cite news|last1=Karnau|first1=Andrus|title=Kirjanik Ilmar Jaks on surnud|url=https://online.le.ee/2019/09/11/kirjanik-ilmar-jaks-on-surnud/|access-date=8 November 2023|work=Lääne Elu|date=11 September 2019}}</ref> estis [[Estonio|estona]] verkisto. Li estas plejparte konata pro siaj [[Novelo|noveloj]].<ref name="sisu.ut.ee">{{cite web|last1=Vabar|first1=Sven|title=Ilmar Jaks|url=https://sisu.ut.ee/ewod/j/jaks|website=sisu.ut.ee|access-date=18 January 2021|language=en}}</ref> * 1958: novelaro ''Aruanne'' (Raporto) * 1970: novelaro ''Mapp'' (Dosierujo) * 2003: novelaro ''Pimedus'' (Mallumo) [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] i9romgoivhnrgmupuhwlp1oepidyksm 9347954 9347951 2026-04-05T10:16:48Z Sj1mor 12103 9347954 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ilmar JAKS''' (naskiĝis la 4-an de aprilo 1923 Paroĥo Asuküla, [[Läänemaa]] – mortis 1-am de septembro 2019 Municipo Åsele, [[Svedio]])<ref>{{cite news|last1=Karnau|first1=Andrus|title=Kirjanik Ilmar Jaks on surnud|url=https://online.le.ee/2019/09/11/kirjanik-ilmar-jaks-on-surnud/|access-date=8 November 2023|work=Lääne Elu|date=11-an de septembro 2019}}</ref> estis [[Estonio|estona]] verkisto, ĉefa figuro en la literaturo de la estona [[diasporo]]. Li estas konata ĉefe pro siaj noveloj kaj kiel defendanto de modernaj romanteknikoj.<ref name="sisu.ut.ee">{{cite web|last1=Vabar|first1=Sven|title=Ilmar Jaks|url=https://sisu.ut.ee/ewod/j/jaks|website=sisu.ut.ee|access-date=18-an de januaro 2021|language=en}}</ref> == Vivo == De 1934 ĝis 1941 li studis ĉe la gimnastikejo de [[Haapsalu]]. Li estis mobilizita en la [[Ruĝa Armeo|Ruĝan Armeon]], finis en la Leningrada laborbataliono, kaj en 1945 fuĝis al [[Svedio]] tra [[Finnlando]]. De 1949 ĝis 1953, li studis juron ĉe la [[Universitato de Upsalo]]. En Svedio, li laboris en la publika sektoro kaj ankaŭ okupiĝis pri privata jura praktiko. En 1958 li publikigis sian unuan kolekton de noveloj, "Raporto", kaj la romanojn "Nenieslando" (1958), "Aŭgiaj Staloj" (1977), kaj "La Bieno" (1980). Li estas membro de la Unio de Estonaj Verkistoj Eksterlande ekde 1964. == Verkado == Jaks debutis kiel prozverkisto en 1949. En ''Saaremaalt Leningraadi: Tööpataljonlase päevik 1944–1945,'' li prilaboris siajn spertojn en laborbataliono proksime de [[Leningrado]]. En 1958, li publikigis sian unuan kolekton de noveloj, ''Aruanne''. Sekvis pliaj noveloj kaj romanoj, eldonitaj de ekzilaj eldonistoj en Svedio. Nur kun la restarigo de estona sendependeco la verkaro de Jaks povis esti eldonita en Estonio. En 1992 kaj 2004, li ricevis la prestiĝan Literaturan Premion Friedebert Tuglas en Estonio. Ilmar Jaks plurfoje luktas kun [[milito]] kaj la postmilita periodo en siaj verkoj. Lia perspektivo estas tiu de [[rifuĝinto]] en [[ekzilo]]. La individuo ĉiam estas en la centro. Jaks ne estas ligita de sia propra sorto, sed anstataŭe provas esplori la universalan homan sperton en siaj noveloj kaj romanoj. == Verkaro (elekto) == * 1958: novelaro ''Aruanne'' (Raporto) * 1970: novelaro ''Mapp'' (Dosierujo) * 2003: novelaro ''Pimedus'' (Mallumo) == En Esperanto aperis == * [[BA51]]: Ekzilito malkovras suneklipson (trad. [[István Ertl]]) == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jacks, Ilmar}} [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] mev1d68zpizneqg6o8ct1i7lkzc3mci 1 940784 9347956 2026-04-05T10:17:45Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9347956 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la angla (enkonduko), rusa (enkonduko kaj vivo) kaj germana (verkado) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:17, 5 apr. 2026 (UTC) o81rngc5sz1y54hsmv6ppjgyj0i1880 0 940785 9347957 2026-04-05T10:19:19Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1287108440|Mudlum]]" 9347957 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mudlum_2021._aasta_Arvamusfestivalil.jpg|dekstra|eta|Mudlum ĉe la Opinia Festivalo 2021 en [[Paide]], Estonio]] [[Dosiero:Mudlum_2018._aasta_oktoobris.jpg|eta|Mudlum]] '''Mudlum''' (naskita kiel '''Made Luiga'''; 31-a de julio 1966) estas [[Estonoj|estona]] verkistino kaj literaturkritikisto. [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] e5ypxe5wb6a4u7sxvykrwy83y506ce6 9347960 9347957 2026-04-05T10:25:00Z Sj1mor 12103 9347960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Mudlum_2021._aasta_Arvamusfestivalil.jpg|dekstra|eta|Mudlum ĉe la Opinia Festivalo 2021 en [[Paide]], Estonio]] '''Mudlum''' (naskita kiel '''Made Luiga'''; 31-a de julio 1966) estas [[Estonoj|estona]] verkistino kaj literaturkritikisto. == Vivo == Mudlum diplomiĝis ĉe mezlernejo en Talino meze de la 1980-aj jaroj kaj studis ĉe la [[Universitato de Talino|Estona Humanitara Instituto]] en la unua duono de la 1990-aj jaroj, specialiĝante pri teatro, estona literaturo kaj filozofio. De 2007 ĝis 2012, ŝi studis ĉe la Estona Akademio de Artoj, diplomiĝante kun bakalaŭro.<ref>Mudlum / Carolina Pihellgas: Natuke lapsik, natuke naljakas, natuke hirmus, eo: Looming 4/2017, p. 553-554.</ref> Mudlum loĝas en [[Talino]] kaj sur [[Muhu]]. Ŝi estas membro de la Estona Verkista Unio ekde 2017. == Verkado == Mudlum debutis en 2014 per kolekto de noveloj, surprizante kritikistojn per "tre bela libro el nenie", kun komparoj eĉ faritaj kun [[Viivi Luik]].<ref>Ilona Martson: Päris goals raamat eimillestki, en: Looming 2/2015, p. 293-294.</ref> Kvankam kelkaj kritikistoj supozis, ke ĝi estus unu-furora verko,<ref>Mari Peegel: Unetuna endal külas, eo: Looming 2/2017, p. 294.</ref> la aŭtorino rapide daŭrigis per pliaj libroj, kiuj ankaŭ estis tre bone ricevitaj de kritikistoj. En la koro de ŝia novelverko estas "nostalgie nuancita poetiko de ĉiutaga vivo".<ref>Leo Luks: Surma vend uni, en: Keel ja Kirjandus 3/2017, p. 222.</ref> == En Esperanto aperis == [[BA51]]: La apartamento numero 43 (trad. [[István Ertl]]) == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] h7n97f5tmpag4i4a7opb3u8rdxomoas 9347961 9347960 2026-04-05T10:26:40Z Sj1mor 12103 9347961 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Mudlum_2021._aasta_Arvamusfestivalil.jpg|dekstra|eta|Mudlum ĉe la Opinia Festivalo 2021 en [[Paide]], Estonio]] '''Mudlum''' (naskita kiel '''Made Luiga'''; 31-a de julio 1966) estas [[Estonoj|estona]] verkistino kaj literaturkritikisto. == Vivo == Mudlum diplomiĝis ĉe mezlernejo en Talino meze de la 1980-aj jaroj kaj studis ĉe la [[Universitato de Talino|Estona Humanitara Instituto]] en la unua duono de la 1990-aj jaroj, specialiĝante pri teatro, estona literaturo kaj filozofio. De 2007 ĝis 2012, ŝi studis ĉe la Estona Akademio de Artoj, diplomiĝante kun bakalaŭro.<ref>Mudlum / Carolina Pihellgas: Natuke lapsik, natuke naljakas, natuke hirmus, en ''Looming'' 4/2017, p. 553-554.</ref> Mudlum loĝas en [[Talino]] kaj sur [[Muhu]]. Ŝi estas membro de la Estona Verkista Unio ekde 2017. == Verkado == Mudlum debutis en 2014 per kolekto de noveloj, surprizante kritikistojn per "tre bela libro el nenie", kun komparoj eĉ faritaj kun [[Viivi Luik]].<ref>Ilona Martson: Päris goals raamat eimillestki, en ''Looming'' 2/2015, p. 293-294.</ref> Kvankam kelkaj kritikistoj supozis, ke ĝi estus unu-furora verko,<ref>Mari Peegel: Unetuna endal külas, en ''Looming'' 2/2017, p. 294.</ref> la aŭtorino rapide daŭrigis per pliaj libroj, kiuj ankaŭ estis tre bone ricevitaj de kritikistoj. En la koro de ŝia novelverko estas "nostalgie nuancita poetiko de ĉiutaga vivo".<ref>Leo Luks: Surma vend uni, en: Keel ja Kirjandus 3/2017, p. 222.</ref> == En Esperanto aperis == [[BA51]]: La apartamento numero 43 (trad. [[István Ertl]]) == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] dob4oroa8kaxrb60taqj1ajqna4z7x5 0 940786 9347963 2026-04-05T10:27:19Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Mudlum]] 9347963 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mudlum]] f1pzu3ak9f3dp1llsuwxhpj3bnx72h3 0 940787 9347967 2026-04-05T10:37:29Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |fa..." 9347967 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kurtbeka kolibro''' ''R. microrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |vikispecio = ''Ramphomicron microrhynchum'' |komunejo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron microrhynchum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtbeka kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron microrhynchum'') aŭ '''Porpurdorsa kolibro''' estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kurtbeka kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigradorsa kolibro]] (''R. dorsale''). Ĝi havas jenajn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''R. m. andicola'' [[Eugène Simon|Simon]] (1921) *''R. m. microrhynchum'' [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]] (1840) *''R. m. albiventre'' [[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]] (1935) *''R. m. bolivianum'' Karl-Ludwig Schuchmann (1984) Subspecioj ''R. m. andicola'' kaj ''R. m. albiventre'' "estas dubinde distingaj el [la] nomiga."<ref name=PBTH-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Purple-backed Thornbill (''Ramphomicron microrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.pubtho1.01] Alirita la 23an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== The purple-backed thornbill is {{convert|8|to|9|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|3.5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a black bill, the shortest of any hummingbird. Males of the nominate subspecies have metallic violet-purple upperparts with a white spot behind the eye. Their [[Gorget (bird)|gorget]] is iridescent golden green, the underparts bronzy green, and the undertail [[Covert feather|coverts]] coppery with tawny fringes. The tail is moderately long, forked, and dark purple. Nominate females have shining green upperparts, and like the male, a white spot behind the eye. Their underparts are white with green dots except on the belly. The tail is shorter than the male's and less forked, bronzy purple, and the outer pair of feathers have white tips.<ref name=PBTH-BOW/> Males of subspecies ''R. m. andicola'' have a green-bordered golden gorget and more rufous undertail coverts. ''R. m. albiventre'' is very similar to the nominate, but with lighter margins on the male's undertail coverts and smaller spots on the female's underparts. Males of ''R. m. bolivianum'' have metallic violet upperparts, dark green underparts, and grayish white undertail coverts.<ref name=PBTH-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of purple-backed thornbill are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=PBTH-BOW/> *''R. m. andicola'', [[Andes]] of western Venezuela, especially [[Mérida (state)|Mérida]] state *''R. m. microrhynchum'', Andes of Colombia, Ecuador, and [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] in northwestern Peru *''R. m. albiventre'', Andes' eastern slope in Peru from [[Department of Huánuco|Huánuco]] south to [[Department of Apurímac|Apurímac]] and [[Department of Cuzco|Cuzco]] *''R. m. bolivianum'', Andes of Cochabamba Department in central Bolivia The purple-backed thornbill inhabits the edges of humid [[montane forest]], ''[[Polylepis]]'' forest, ''[[páramo]]'', and the transitions between them. ''R. m. bolivianum'' also occurs well below the [[treeline]] in shrubby areas. In elevation the species ranges from {{convert|1700|to|3600|m|ft|abbr=on}}.<ref name=PBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The purple-backed thornbill moves from lower to higher elevations in the wet season.<ref name=PBTH-BOW/> ===Manĝado=== The purple-backed thornbill forages for nectar from mid-level to the canopy, primarily by [[trap-lining]]. It has often been observed "robbing" nectar from holes in flowers made by ''[[Flowerpiercer|Diglossa]]'' flowerpiercers. It has been recorded taking nectar from a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees. In addition it feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=PBTH-BOW/> ===Reproduktado=== The purple-backed thornbill's breeding season has not been fully defined but appears to span from May possibly to December. It builds a cup nest of fine plant fiber with moss and lichens on the outside on a horizontal branch. The clutch size is two eggs and the incubation period 16 days.<ref name=PBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-microrhynchum |species=Kurtbeka kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the purple-backed thornbill as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is generally uncommon throughout its range. It occurs in several protected areas but outside of them its habitat is under severe threat of deforestation.<ref name=PBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron microrhynchum}} {{Wikispecies|Ramphomicron microrhynchum}} * [https://www.flickr.com/photos/colombia_birding_diego/4888330432/ foto de Kurtbeka kolibro - ''Ramphomicron microrhynchum''] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] g2qlcf7p38po1ms7ar1sbyld82r4ioc 9347970 9347967 2026-04-05T10:41:41Z Kani 670 /* Aspekto */ 9347970 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kurtbeka kolibro''' ''R. microrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |vikispecio = ''Ramphomicron microrhynchum'' |komunejo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron microrhynchum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtbeka kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron microrhynchum'') aŭ '''Porpurdorsa kolibro''' estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kurtbeka kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigradorsa kolibro]] (''R. dorsale''). Ĝi havas jenajn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''R. m. andicola'' [[Eugène Simon|Simon]] (1921) *''R. m. microrhynchum'' [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]] (1840) *''R. m. albiventre'' [[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]] (1935) *''R. m. bolivianum'' Karl-Ludwig Schuchmann (1984) Subspecioj ''R. m. andicola'' kaj ''R. m. albiventre'' "estas dubinde distingaj el [la] nomiga."<ref name=PBTH-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Purple-backed Thornbill (''Ramphomicron microrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.pubtho1.01] Alirita la 23an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Kurtbeka kolibro estas 8 ĝis 9 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon, la plej mallongan el ĉiuj kolibroj. Maskloj de la nomiga subspecio havas metalece viol-purpurajn suprajn partojn kun blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas irizece orverda, la subaj partoj bronzverdaj, kaj la subvostaj kovriloj kuprokoloraj kun brunetaj franĝoj. La vosto estas modere longa, forkoforma kaj malhelviola. Inoj de la nomiga subspecio havas brilverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas blankaj kun verdaj punktoj krom sur la ventro. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj malpli forkoforma, bronzviola, kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=PBTH-BOW/> Maskloj de subspecio ''R. m. andicola'' havas verd-randan oran gorĝon kaj pli ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''R. m. albiventre'' estas tre simila al la nomiga, sed kun pli helaj randoj sur la subvostaj kovriloj de la masklo kaj pli malgrandaj makuloj sur la subaj partoj de la ino. Maskloj de ''R. m. bolivianum'' havas metalece violajn suprajn partojn, malhelverdajn subajn partojn, kaj grizece blankajn subvostajn kovrilojn.<ref name=PBTH-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of purple-backed thornbill are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=PBTH-BOW/> *''R. m. andicola'', [[Andes]] of western Venezuela, especially [[Mérida (state)|Mérida]] state *''R. m. microrhynchum'', Andes of Colombia, Ecuador, and [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] in northwestern Peru *''R. m. albiventre'', Andes' eastern slope in Peru from [[Department of Huánuco|Huánuco]] south to [[Department of Apurímac|Apurímac]] and [[Department of Cuzco|Cuzco]] *''R. m. bolivianum'', Andes of Cochabamba Department in central Bolivia The purple-backed thornbill inhabits the edges of humid [[montane forest]], ''[[Polylepis]]'' forest, ''[[páramo]]'', and the transitions between them. ''R. m. bolivianum'' also occurs well below the [[treeline]] in shrubby areas. In elevation the species ranges from {{convert|1700|to|3600|m|ft|abbr=on}}.<ref name=PBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The purple-backed thornbill moves from lower to higher elevations in the wet season.<ref name=PBTH-BOW/> ===Manĝado=== The purple-backed thornbill forages for nectar from mid-level to the canopy, primarily by [[trap-lining]]. It has often been observed "robbing" nectar from holes in flowers made by ''[[Flowerpiercer|Diglossa]]'' flowerpiercers. It has been recorded taking nectar from a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees. In addition it feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=PBTH-BOW/> ===Reproduktado=== The purple-backed thornbill's breeding season has not been fully defined but appears to span from May possibly to December. It builds a cup nest of fine plant fiber with moss and lichens on the outside on a horizontal branch. The clutch size is two eggs and the incubation period 16 days.<ref name=PBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-microrhynchum |species=Kurtbeka kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the purple-backed thornbill as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is generally uncommon throughout its range. It occurs in several protected areas but outside of them its habitat is under severe threat of deforestation.<ref name=PBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron microrhynchum}} {{Wikispecies|Ramphomicron microrhynchum}} * [https://www.flickr.com/photos/colombia_birding_diego/4888330432/ foto de Kurtbeka kolibro - ''Ramphomicron microrhynchum''] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 77aox1ycoyhmg3cbuauu1qu2a347lol 9347974 9347970 2026-04-05T10:47:13Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9347974 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kurtbeka kolibro''' ''R. microrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |vikispecio = ''Ramphomicron microrhynchum'' |komunejo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron microrhynchum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtbeka kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron microrhynchum'') aŭ '''Porpurdorsa kolibro''' estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kurtbeka kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigradorsa kolibro]] (''R. dorsale''). Ĝi havas jenajn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''R. m. andicola'' [[Eugène Simon|Simon]] (1921) *''R. m. microrhynchum'' [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]] (1840) *''R. m. albiventre'' [[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]] (1935) *''R. m. bolivianum'' Karl-Ludwig Schuchmann (1984) Subspecioj ''R. m. andicola'' kaj ''R. m. albiventre'' "estas dubinde distingaj el [la] nomiga."<ref name=PBTH-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Purple-backed Thornbill (''Ramphomicron microrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.pubtho1.01] Alirita la 23an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Kurtbeka kolibro estas 8 ĝis 9 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon, la plej mallongan el ĉiuj kolibroj. Maskloj de la nomiga subspecio havas metalece viol-purpurajn suprajn partojn kun blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas irizece orverda, la subaj partoj bronzverdaj, kaj la subvostaj kovriloj kuprokoloraj kun brunetaj franĝoj. La vosto estas modere longa, forkoforma kaj malhelviola. Inoj de la nomiga subspecio havas brilverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas blankaj kun verdaj punktoj krom sur la ventro. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj malpli forkoforma, bronzviola, kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=PBTH-BOW/> Maskloj de subspecio ''R. m. andicola'' havas verd-randan oran gorĝon kaj pli ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''R. m. albiventre'' estas tre simila al la nomiga, sed kun pli helaj randoj sur la subvostaj kovriloj de la masklo kaj pli malgrandaj makuloj sur la subaj partoj de la ino. Maskloj de ''R. m. bolivianum'' havas metalece violajn suprajn partojn, malhelverdajn subajn partojn, kaj grizece blankajn subvostajn kovrilojn.<ref name=PBTH-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kurtbeka kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=PBTH-BOW/> *''R. m. andicola'', [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo, ĉefe ĉe [[Mérida (ŝtato)|Mérida]] *''R. m. microrhynchum'', Andoj de Kolombio, Ekvadoro, kaj [[Kaĥamarkio]] en nordokcidenta Peruo *''R. m. albiventre'', orienta deklivaro de Andoj en Peruo el [[Hŭanuko]] suden ĝis [[Apurimako]] kaj [[Kuzko]] *''R. m. bolivianum'', Andoj de Koĉabambo en centra Bolivio La Kurtbeka kolibro loĝas ĉe la randoj de humidaj [[montararbaro]]j, arbaroj de ''[[Polylepis]]'', ''[[páramo]]'', kaj la transmedioj inter ili. ''R. m. bolivianum'' troviĝas ankaŭ bone sub la [[arbolimo]] en arbustaj areoj. Laŭ alteco la specio varias de 1 700 ĝis 3 600 m.<ref name=PBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The purple-backed thornbill moves from lower to higher elevations in the wet season.<ref name=PBTH-BOW/> ===Manĝado=== The purple-backed thornbill forages for nectar from mid-level to the canopy, primarily by [[trap-lining]]. It has often been observed "robbing" nectar from holes in flowers made by ''[[Flowerpiercer|Diglossa]]'' flowerpiercers. It has been recorded taking nectar from a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees. In addition it feeds on insects caught on the wing and gleaned from flowers.<ref name=PBTH-BOW/> ===Reproduktado=== The purple-backed thornbill's breeding season has not been fully defined but appears to span from May possibly to December. It builds a cup nest of fine plant fiber with moss and lichens on the outside on a horizontal branch. The clutch size is two eggs and the incubation period 16 days.<ref name=PBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-microrhynchum |species=Kurtbeka kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the purple-backed thornbill as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is generally uncommon throughout its range. It occurs in several protected areas but outside of them its habitat is under severe threat of deforestation.<ref name=PBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron microrhynchum}} {{Wikispecies|Ramphomicron microrhynchum}} * [https://www.flickr.com/photos/colombia_birding_diego/4888330432/ foto de Kurtbeka kolibro - ''Ramphomicron microrhynchum''] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 87d46pd6wjj6wp42rgpapjl3zklys31 9348001 9347974 2026-04-05T11:27:39Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9348001 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kurtbeka kolibro''' ''R. microrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |vikispecio = ''Ramphomicron microrhynchum'' |komunejo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron microrhynchum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtbeka kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron microrhynchum'') aŭ '''Porpurdorsa kolibro''' estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kurtbeka kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigradorsa kolibro]] (''R. dorsale''). Ĝi havas jenajn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''R. m. andicola'' [[Eugène Simon|Simon]] (1921) *''R. m. microrhynchum'' [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]] (1840) *''R. m. albiventre'' [[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]] (1935) *''R. m. bolivianum'' Karl-Ludwig Schuchmann (1984) Subspecioj ''R. m. andicola'' kaj ''R. m. albiventre'' "estas dubinde distingaj el [la] nomiga."<ref name=PBTH-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Purple-backed Thornbill (''Ramphomicron microrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.pubtho1.01] Alirita la 23an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Kurtbeka kolibro estas 8 ĝis 9 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon, la plej mallongan el ĉiuj kolibroj. Maskloj de la nomiga subspecio havas metalece viol-purpurajn suprajn partojn kun blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas irizece orverda, la subaj partoj bronzverdaj, kaj la subvostaj kovriloj kuprokoloraj kun brunetaj franĝoj. La vosto estas modere longa, forkoforma kaj malhelviola. Inoj de la nomiga subspecio havas brilverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas blankaj kun verdaj punktoj krom sur la ventro. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj malpli forkoforma, bronzviola, kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=PBTH-BOW/> Maskloj de subspecio ''R. m. andicola'' havas verd-randan oran gorĝon kaj pli ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''R. m. albiventre'' estas tre simila al la nomiga, sed kun pli helaj randoj sur la subvostaj kovriloj de la masklo kaj pli malgrandaj makuloj sur la subaj partoj de la ino. Maskloj de ''R. m. bolivianum'' havas metalece violajn suprajn partojn, malhelverdajn subajn partojn, kaj grizece blankajn subvostajn kovrilojn.<ref name=PBTH-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kurtbeka kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=PBTH-BOW/> *''R. m. andicola'', [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo, ĉefe ĉe [[Mérida (ŝtato)|Mérida]] *''R. m. microrhynchum'', Andoj de Kolombio, Ekvadoro, kaj [[Kaĥamarkio]] en nordokcidenta Peruo *''R. m. albiventre'', orienta deklivaro de Andoj en Peruo el [[Hŭanuko]] suden ĝis [[Apurimako]] kaj [[Kuzko]] *''R. m. bolivianum'', Andoj de Koĉabambo en centra Bolivio La Kurtbeka kolibro loĝas ĉe la randoj de humidaj [[montararbaro]]j, arbaroj de ''[[Polylepis]]'', ''[[páramo]]'', kaj la transmedioj inter ili. ''R. m. bolivianum'' troviĝas ankaŭ bone sub la [[arbolimo]] en arbustaj areoj. Laŭ alteco la specio varias de 1 700 ĝis 3 600 m.<ref name=PBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kurtbeka kolibro moviĝas de pli malaltaj al pli altaj altitudoj dum la [[pluvsezono]].<ref name=PBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Kurtbeka kolibro manĝas [[nektaro]]n de meza nivelo ĝis la [[kanopeo]], ĉefe per kaptolinioj. Ĝi ofte estis observita "ŝtelante" nektaron el truoj en floroj faritaj de florpikantoj de la specioj de la birdogenro ''Diglossa''. Ĝi estis registrita prenante nektaron de vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj. Krome ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge kaj kolektitajn el floroj.<ref name=PBTH-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Kurtbeka kolibro ne estas plene difinita, sed ŝajne daŭras de majo, eble ĝis decembro. Ĝi konstruas tasforman neston el fajnaj plantfibroj kun [[musko]] kaj [[likeno]]j ekstere sur horizontala branĉo. La ovodemetado estas de du ovoj kaj la kovoperiodo estas de 16 tagoj.<ref name=PBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-microrhynchum |species=Kurtbeka kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the purple-backed thornbill as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is generally uncommon throughout its range. It occurs in several protected areas but outside of them its habitat is under severe threat of deforestation.<ref name=PBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron microrhynchum}} {{Wikispecies|Ramphomicron microrhynchum}} * [https://www.flickr.com/photos/colombia_birding_diego/4888330432/ foto de Kurtbeka kolibro - ''Ramphomicron microrhynchum''] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] tprzphj1ehl6ng49ni9cbbyb6lygezf 9348002 9348001 2026-04-05T11:29:17Z Kani 670 9348002 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kurtbeka kolibro''' ''R. microrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |vikispecio = ''Ramphomicron microrhynchum'' |komunejo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron microrhynchum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtbeka kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron microrhynchum'') aŭ '''Porpurdorsa kolibro''' estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kurtbeka kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigradorsa kolibro]] (''R. dorsale''). Ĝi havas jenajn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''R. m. andicola'' [[Eugène Simon|Simon]] (1921) *''R. m. microrhynchum'' [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]] (1840) *''R. m. albiventre'' [[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]] (1935) *''R. m. bolivianum'' Karl-Ludwig Schuchmann (1984) Subspecioj ''R. m. andicola'' kaj ''R. m. albiventre'' "estas dubinde distingaj el [la] nomiga."<ref name=PBTH-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Purple-backed Thornbill (''Ramphomicron microrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.pubtho1.01] Alirita la 23an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Kurtbeka kolibro estas 8 ĝis 9 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon, la plej mallongan el ĉiuj kolibroj. Maskloj de la nomiga subspecio havas metalece viol-purpurajn suprajn partojn kun blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas irizece orverda, la subaj partoj bronzverdaj, kaj la subvostaj kovriloj kuprokoloraj kun brunetaj franĝoj. La vosto estas modere longa, forkoforma kaj malhelviola. Inoj de la nomiga subspecio havas brilverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas blankaj kun verdaj punktoj krom sur la ventro. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj malpli forkoforma, bronzviola, kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=PBTH-BOW/> Maskloj de subspecio ''R. m. andicola'' havas verd-randan oran gorĝon kaj pli ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''R. m. albiventre'' estas tre simila al la nomiga, sed kun pli helaj randoj sur la subvostaj kovriloj de la masklo kaj pli malgrandaj makuloj sur la subaj partoj de la ino. Maskloj de ''R. m. bolivianum'' havas metalece violajn suprajn partojn, malhelverdajn subajn partojn, kaj grizece blankajn subvostajn kovrilojn.<ref name=PBTH-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kurtbeka kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=PBTH-BOW/> *''R. m. andicola'', [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo, ĉefe ĉe [[Mérida (ŝtato)|Mérida]] *''R. m. microrhynchum'', Andoj de Kolombio, Ekvadoro, kaj [[Kaĥamarkio]] en nordokcidenta Peruo *''R. m. albiventre'', orienta deklivaro de Andoj en Peruo el [[Hŭanuko]] suden ĝis [[Apurimako]] kaj [[Kuzko]] *''R. m. bolivianum'', Andoj de Koĉabambo en centra Bolivio La Kurtbeka kolibro loĝas ĉe la randoj de humidaj [[montararbaro]]j, arbaroj de ''[[Polylepis]]'', ''[[páramo]]'', kaj la transmedioj inter ili. ''R. m. bolivianum'' troviĝas ankaŭ bone sub la [[arbolimo]] en arbustaj areoj. Laŭ alteco la specio varias de 1 700 ĝis 3 600 m.<ref name=PBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kurtbeka kolibro moviĝas de pli malaltaj al pli altaj altitudoj dum la [[pluvsezono]].<ref name=PBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Kurtbeka kolibro manĝas [[nektaro]]n de meza nivelo ĝis la [[kanopeo]], ĉefe per kaptolinioj. Ĝi ofte estis observita "ŝtelante" nektaron el truoj en floroj faritaj de florpikantoj de la specioj de la birdogenro ''Diglossa''. Ĝi estis registrita prenante nektaron de vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj. Krome ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge kaj kolektitajn el floroj.<ref name=PBTH-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Kurtbeka kolibro ne estas plene difinita, sed ŝajne daŭras de majo, eble ĝis decembro. Ĝi konstruas tasforman neston el fajnaj plantfibroj kun [[musko]] kaj [[likeno]]j ekstere sur horizontala branĉo. La ovodemetado estas de du ovoj kaj la kovoperiodo estas de 16 tagoj.<ref name=PBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-microrhynchum |species=Kurtbeka kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kurtbekan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, sed ĝia populacio estas nekonata kaj supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas ĝenerale malofta tra sia teritorio. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj, sed ekster ili ĝia vivejo estas sub severa minaco de [[senarbarigo]].<ref name=PBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron microrhynchum}} {{Wikispecies|Ramphomicron microrhynchum}} * [https://www.flickr.com/photos/colombia_birding_diego/4888330432/ foto de Kurtbeka kolibro - ''Ramphomicron microrhynchum''] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] bbwjnkuy1deq04duh35opt0ahubsblr 9348019 9348002 2026-04-05T11:54:12Z Kani 670 9348019 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kurtbeka kolibro |koloro = pink |dosiero = Purple-backed Thornbill (Ramphomicron microrhynchum) (8079763797).jpg |priskribo de dosiero = Ino en Nacia Natura Parko Puracé, [[Kaŭko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Ramphomicron]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kurtbeka kolibro''' ''R. microrhynchum'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Auguste Boissonneau|Boissonneau]], 1840) |vikispecio = ''Ramphomicron microrhynchum'' |komunejo = ''Ramphomicron microrhynchum'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Ramphomicron microrhynchum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kurtbeka kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Ramphomicron microrhynchum'') aŭ '''Porpurdorsa kolibro''' estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Ramphomicron]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kurtbeka kolibro kunhavas sian genron kun la [[Nigradorsa kolibro]] (''R. dorsale''). Ĝi havas jenajn kvar subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''R. m. andicola'' [[Eugène Simon|Simon]] (1921) *''R. m. microrhynchum'' [[Auguste Boissonneau|Boissonneau]] (1840) *''R. m. albiventre'' [[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]] (1935) *''R. m. bolivianum'' Karl-Ludwig Schuchmann (1984) Subspecioj ''R. m. andicola'' kaj ''R. m. albiventre'' "estas dubinde distingaj el [la] nomiga."<ref name=PBTH-BOW>Züchner, T., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Purple-backed Thornbill (''Ramphomicron microrhynchum''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.pubtho1.01] Alirita la 23an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Kurtbeka kolibro estas 8 ĝis 9 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon, la plej mallongan el ĉiuj kolibroj. Maskloj de la nomiga subspecio havas metalece viol-purpurajn suprajn partojn kun blanka makulo malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo estas irizece orverda, la subaj partoj bronzverdaj, kaj la subvostaj kovriloj kuprokoloraj kun brunetaj franĝoj. La vosto estas modere longa, forkoforma kaj malhelviola. Inoj de la nomiga subspecio havas brilverdajn suprajn partojn, kaj kiel la masklo, blankan makulon malantaŭ la okulo. Iliaj subaj partoj estas blankaj kun verdaj punktoj krom sur la ventro. La vosto estas pli mallonga ol tiu de la masklo kaj malpli forkoforma, bronzviola, kaj la ekstera paro da plumoj havas blankajn pintojn.<ref name=PBTH-BOW/> Maskloj de subspecio ''R. m. andicola'' havas verd-randan oran gorĝon kaj pli ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''R. m. albiventre'' estas tre simila al la nomiga, sed kun pli helaj randoj sur la subvostaj kovriloj de la masklo kaj pli malgrandaj makuloj sur la subaj partoj de la ino. Maskloj de ''R. m. bolivianum'' havas metalece violajn suprajn partojn, malhelverdajn subajn partojn, kaj grizece blankajn subvostajn kovrilojn.<ref name=PBTH-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kurtbeka kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=PBTH-BOW/> *''R. m. andicola'', [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo, ĉefe ĉe [[Mérida (ŝtato)|Mérida]] *''R. m. microrhynchum'', Andoj de Kolombio, Ekvadoro, kaj [[Kaĥamarkio]] en nordokcidenta Peruo *''R. m. albiventre'', orienta deklivaro de Andoj en Peruo el [[Hŭanuko]] suden ĝis [[Apurimako]] kaj [[Kuzko]] *''R. m. bolivianum'', Andoj de Koĉabambo en centra Bolivio La Kurtbeka kolibro loĝas ĉe la randoj de humidaj [[montararbaro]]j, arbaroj de ''[[Polylepis]]'', ''[[páramo]]'', kaj la transmedioj inter ili. ''R. m. bolivianum'' troviĝas ankaŭ bone sub la [[arbolimo]] en arbustaj areoj. Laŭ alteco la specio varias de 1 700 ĝis 3 600 m.<ref name=PBTH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Kurtbeka kolibro moviĝas de pli malaltaj al pli altaj altitudoj dum la [[pluvsezono]].<ref name=PBTH-BOW/> ===Manĝado=== La Kurtbeka kolibro manĝas [[nektaro]]n de meza nivelo ĝis la [[kanopeo]], ĉefe per kaptolinioj. Ĝi ofte estis observita "ŝtelante" nektaron el truoj en floroj faritaj de florpikantoj de la specioj de la birdogenro ''Diglossa''. Ĝi estis registrita prenante nektaron de vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj. Krome ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge kaj kolektitajn el floroj.<ref name=PBTH-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Kurtbeka kolibro ne estas plene difinita, sed ŝajne daŭras de majo, eble ĝis decembro. Ĝi konstruas tasforman neston el fajnaj plantfibroj kun [[musko]] kaj [[likeno]]j ekstere sur horizontala branĉo. La ovodemetado estas de du ovoj kaj la kovoperiodo estas de 16 tagoj.<ref name=PBTH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Ramphomicron-microrhynchum |species=Kurtbeka kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kurtbekan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, sed ĝia populacio estas nekonata kaj supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Purple-backed Thornbill ''Ramphomicron microrhynchum'' |volume=2016 |article-number=e.T22687984A93178231 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687984A93178231.en |access-date=23a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi estas ĝenerale malofta tra sia teritorio. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj, sed ekster ili ĝia vivejo estas sub severa minaco de [[senarbarigo]].<ref name=PBTH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ramphomicron microrhynchum}} {{Wikispecies|Ramphomicron microrhynchum}} * [https://www.flickr.com/photos/colombia_birding_diego/4888330432/ foto de Kurtbeka kolibro - ''Ramphomicron microrhynchum''] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 3vtrbfpm3njffeyqfc8pk8rafbispkw 0 940788 9347968 2026-04-05T10:38:51Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kurtbeka kolibro]] 9347968 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kurtbeka kolibro]] ftoe5cx0gosno19jry7am3u612gu38t 0 940789 9347972 2026-04-05T10:44:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343448305|Mentorship]]" 9347972 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Alternativa edukado]] [[Kategorio:Regado de homaj rimedoj]] [[Kategorio:Trejnado]] 0fg2vayg4eb568zy4lp9se2bvme4xhu 9347977 9347972 2026-04-05T10:51:30Z Sj1mor 12103 9347977 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Télémaque title page - INHA.jpg|eta|Kovrilo de la libro de [[François Fénelon]] , dank' al kiu la vorto "mentoro" komencis esti uzata en sia moderna signifo.]] '''Mentorado''' estas rilato, en kiu sperta aŭ pli klera persono helpas malpli spertan aŭ malpli kleran personon akiri specifajn kompetentojn. La sperto kaj scio de la mentoro, sur kiuj konstruiĝas la mentorada rilato, povas rilati al kaj specifaj profesiaj temoj kaj vasta gamo de personaj disvolviĝaj aferoj. Aplikkampoj de mentorado inkluzivas: enkondukon de junaj profesiuloj kaj personajn disvolviĝajn servojn. '''[[Mentoro]]''' estas persono, kiu transdonas scion kaj sperton. Tiu socia kaj profesia rolo estas nomita laŭ la legenda [[Mentoro (mitologio)|Mentoro]] de la filo de [[Odiseo]], [[Telemako]]. Tiu, kiu alprenas sperton en la okcidenta tradicio, nomiĝas ''protektito'', ''metilernanto'' ([[studento]] en la senco de la mezepoka [[Gildo|gildsistemo]]). Jen komune uzata difino: <blockquote>Mentorado estas procezo de neformala transdono de [[scio]], socia kapitalo kaj psikologia subteno, kiuj estas perceptitaj kiel gravaj por [[laboro]], [[kariero]] aŭ profesia disvolviĝo; mentorado implikas longdaŭran neformalan komunikadon inter persono, kiu akiris pli grandan sperton kaj scion (la mentoro) kaj persono, kiu bezonas ilin (la protektito).</blockquote> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa edukado]] [[Kategorio:Regado de homaj rimedoj]] [[Kategorio:Trejnado]] ew5yyk5dhd65js0bswg9e772mv3juky 9347984 9347977 2026-04-05T11:01:09Z Sj1mor 12103 9347984 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Télémaque title page - INHA.jpg|eta|Kovrilo de la libro de [[François Fénelon]] , dank' al kiu la vorto "mentoro" komencis esti uzata en sia moderna signifo.]] '''Mentorado''' estas rilato, en kiu sperta aŭ pli klera persono helpas malpli spertan aŭ malpli kleran personon akiri specifajn kompetentojn. La sperto kaj scio de la mentoro, sur kiuj konstruiĝas la mentorada rilato, povas rilati al kaj specifaj profesiaj temoj kaj vasta gamo de personaj disvolviĝaj aferoj. Aplikkampoj de mentorado inkluzivas: enkondukon de junaj profesiuloj kaj personajn disvolviĝajn servojn. '''[[Mentoro]]''' estas persono, kiu transdonas scion kaj sperton. Mentorado estis ofta en [[Eŭropo]] jam en la tempo [[Antikva Grekio|de antikva Grekio]]. Efektive, tiu socia kaj profesia rolo estas nomita laŭ la legenda [[Mentoro (mitologio)|Mentoro]] de la filo de [[Odiseo]], [[Telemako]]. Tiu, kiu alprenas sperton en la okcidenta tradicio, nomiĝas ''protektito'', ''metilernanto'' ([[studento]] en la senco de la mezepoka [[Gildo|gildsistemo]]). Jen komune uzata difino: <blockquote>Mentorado estas procezo de neformala transdono de [[scio]], socia kapitalo kaj psikologia subteno, kiuj estas perceptitaj kiel gravaj por [[laboro]], [[kariero]] aŭ profesia disvolviĝo; mentorado implikas longdaŭran neformalan komunikadon inter persono, kiu akiris pli grandan sperton kaj scion (la mentoro) kaj persono, kiu bezonas ilin (la protektito).</blockquote>Mentorado estas pli ol nur provizi helpon aŭ respondi demandojn. Mentorado estas daŭra interpersona rilato de [[Lerno|lernado]], dialogo kaj defiigado. La diferenco kun inicado estas ke la rezulto de mentorado estas la akiro de [[scipovo]] aŭ [[profesio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[inicado]] * [[kuntrejnado]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa edukado]] [[Kategorio:Regado de homaj rimedoj]] [[Kategorio:Trejnado]] bc4bp3ebkx5advlmj8pxd38xkgcoj4h 9347985 9347984 2026-04-05T11:02:03Z Sj1mor 12103 9347985 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Télémaque title page - INHA.jpg|eta|Kovrilo de la libro de [[François Fénelon]] , dank' al kiu la vorto "mentoro" komencis esti uzata en sia moderna signifo.]] '''Mentorado''' estas rilato, en kiu sperta aŭ pli klera persono helpas malpli spertan aŭ malpli kleran personon akiri specifajn kompetentojn. La sperto kaj scio de la mentoro, sur kiuj konstruiĝas la mentorada rilato, povas rilati al kaj specifaj profesiaj temoj kaj vasta gamo de personaj disvolviĝaj aferoj. Aplikkampoj de mentorado inkluzivas: enkondukon de junaj profesiuloj kaj personajn disvolviĝajn servojn. '''[[Mentoro]]''' estas persono, kiu transdonas scion kaj sperton. Tiu socia kaj profesia rolo estas nomita laŭ la legenda [[Mentoro (mitologio)|Mentoro]] de la filo de [[Odiseo]], [[Telemako]]. Tiu, kiu alprenas sperton en la okcidenta tradicio, nomiĝas ''protektito'', ''metilernanto'' ([[studento]] en la senco de la mezepoka [[Gildo|gildsistemo]]). Jen komune uzata difino: <blockquote>Mentorado estas procezo de neformala transdono de [[scio]], socia kapitalo kaj psikologia subteno, kiuj estas perceptitaj kiel gravaj por [[laboro]], [[kariero]] aŭ profesia disvolviĝo; mentorado implikas longdaŭran neformalan komunikadon inter persono, kiu akiris pli grandan sperton kaj scion (la mentoro) kaj persono, kiu bezonas ilin (la protektito).</blockquote>Mentorado estas pli ol nur provizi helpon aŭ respondi demandojn. Mentorado estas daŭra interpersona rilato de [[Lerno|lernado]], dialogo kaj defiigado. Mentorado estis ofta en [[Eŭropo]] jam en la tempo [[Antikva Grekio|de antikva Grekio]]. La diferenco kun inicado estas ke la rezulto de mentorado estas la akiro de [[scipovo]] aŭ [[profesio]]. == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[inicado]] * [[kuntrejnado]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa edukado]] [[Kategorio:Regado de homaj rimedoj]] [[Kategorio:Trejnado]] enuyedf6cjrys8vavae2vm03a52ckhg 9347987 9347985 2026-04-05T11:06:17Z Sj1mor 12103 9347987 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Télémaque title page - INHA.jpg|eta|Kovrilo de la libro de [[François Fénelon]], dank' al kiu la vorto "mentoro" komencis esti uzata en sia moderna signifo.]] '''Mentorado''' estas rilato, en kiu sperta aŭ pli klera persono helpas malpli spertan aŭ malpli kleran personon akiri specifajn kompetentojn. La sperto kaj scio de la mentoro, sur kiuj konstruiĝas la mentorada rilato, povas rilati al kaj specifaj profesiaj temoj kaj vasta gamo de personaj disvolviĝaj aferoj. Aplikkampoj de mentorado inkluzivas: enkondukon de junaj profesiuloj kaj personajn disvolviĝajn servojn. '''[[Mentoro]]''' estas persono, kiu transdonas scion kaj sperton. Tiu socia kaj profesia rolo estas nomita laŭ la legenda [[Mentoro (mitologio)|Mentoro]] de la filo de [[Odiseo]], [[Telemako]]. Tiu, kiu alprenas sperton en la okcidenta tradicio, nomiĝas ''protektito'', ''metilernanto'' ([[studento]] en la senco de la mezepoka [[Gildo|gildsistemo]]). Jen komune uzata difino: <blockquote>Mentorado estas procezo de neformala transdono de [[scio]], socia kapitalo kaj psikologia subteno, kiuj estas perceptitaj kiel gravaj por [[laboro]], [[kariero]] aŭ profesia disvolviĝo; mentorado implikas longdaŭran neformalan komunikadon inter persono, kiu akiris pli grandan sperton kaj scion (la mentoro) kaj persono, kiu bezonas ilin (la protektito).</blockquote>Mentorado estas pli ol nur provizi helpon aŭ respondi demandojn. Mentorado estas daŭra interpersona rilato de [[Lerno|lernado]], dialogo kaj defiigado. Mentorado estis ofta en [[Eŭropo]] jam en la tempo [[Antikva Grekio|de antikva Grekio]]. La diferenco kun inicado estas ke la rezulto de mentorado estas la akiro de [[scipovo]] aŭ [[profesio]]. == Metilaboroj == [[metilernado|Metilernado]] estas metodo de trejnado kaj gvidado de personaro en la [[Metiartoj|artoj]], agrikulturo kaj manlaboro. '''Metilernantoj''' disvolvas siajn [[Kariero|karierojn]] post metilernadperiodo. Plejparto de la trejnado dum la metilernadperiodo okazas surloke kaj per lernado surloke. Iafoje estas ankaŭ neformala teoria komponanto. La statuso de [[metilernanto]] antaŭe estis akceptita kiel maniero lerni de [[Metiartisto|lerta metiisto]][[Profesio|.]] Kiel parto de la metilernado, la metilernanto servas kiel asistanto al la metiisto kaj foje eĉ kiel servisto. [[trejnato|Praktikisto]] estas [[Laborprenanto|dungito]], kiu spertas trejnan periodon, sub la gvido de profesiulo kun servodaŭro kaj sperto, por akiri permesilon postulitan de leĝo por praktiki specifan profesion. Praktiko kutime necesas en [[Profesio|profesioj,]] en kiuj la teoria fono ne sufiĉas por praktiki la profesion, kaj necesas periodo de praktika staĝo, kiu venas post kompletigo de [[Akademia titolo|akademia grado]]. Kutime, post kompletigo de la staĝo, la praktikanto trapasas [[testo|ekzamenojn]], kiuj estas aldona kondiĉo por ricevi la permesilon, kiu mem estas kondiĉo por praktiki la profesion, en kiu li aŭ ŝi specialiĝis. La profesiulo, kiu gvidas la praktikanton, kutime nomiĝas "trejnisto". == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[inicado]] * [[kuntrejnado]] * ''[[Leteroj al juna poeto]]'', de [[Rilke]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa edukado]] [[Kategorio:Regado de homaj rimedoj]] [[Kategorio:Trejnado]] d46pt0binfvteb6usmmklayyil56fq7 9347992 9347987 2026-04-05T11:11:08Z Sj1mor 12103 /* Metilaboroj */ 9347992 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Télémaque title page - INHA.jpg|eta|Kovrilo de la libro de [[François Fénelon]], dank' al kiu la vorto "mentoro" komencis esti uzata en sia moderna signifo.]] '''Mentorado''' estas rilato, en kiu sperta aŭ pli klera persono helpas malpli spertan aŭ malpli kleran personon akiri specifajn kompetentojn. La sperto kaj scio de la mentoro, sur kiuj konstruiĝas la mentorada rilato, povas rilati al kaj specifaj profesiaj temoj kaj vasta gamo de personaj disvolviĝaj aferoj. Aplikkampoj de mentorado inkluzivas: enkondukon de junaj profesiuloj kaj personajn disvolviĝajn servojn. '''[[Mentoro]]''' estas persono, kiu transdonas scion kaj sperton. Tiu socia kaj profesia rolo estas nomita laŭ la legenda [[Mentoro (mitologio)|Mentoro]] de la filo de [[Odiseo]], [[Telemako]]. Tiu, kiu alprenas sperton en la okcidenta tradicio, nomiĝas ''protektito'', ''metilernanto'' ([[studento]] en la senco de la mezepoka [[Gildo|gildsistemo]]). Jen komune uzata difino: <blockquote>Mentorado estas procezo de neformala transdono de [[scio]], socia kapitalo kaj psikologia subteno, kiuj estas perceptitaj kiel gravaj por [[laboro]], [[kariero]] aŭ profesia disvolviĝo; mentorado implikas longdaŭran neformalan komunikadon inter persono, kiu akiris pli grandan sperton kaj scion (la mentoro) kaj persono, kiu bezonas ilin (la protektito).</blockquote>Mentorado estas pli ol nur provizi helpon aŭ respondi demandojn. Mentorado estas daŭra interpersona rilato de [[Lerno|lernado]], dialogo kaj defiigado. Mentorado estis ofta en [[Eŭropo]] jam en la tempo [[Antikva Grekio|de antikva Grekio]]. La diferenco kun inicado estas ke la rezulto de mentorado estas la akiro de [[scipovo]] aŭ [[profesio]]. == Metilaboroj == [[metilernado|Metilernado]] estas metodo de trejnado kaj gvidado de personaro en la [[Metiartoj|artoj]], agrikulturo kaj manlaboro. '''Metilernantoj''' disvolvas siajn [[Kariero|karierojn]] post metilernadperiodo. Plejparto de la trejnado dum la metilernadperiodo okazas surloke kaj per lernado surloke. Iafoje estas ankaŭ neformala teoria komponanto. La statuso de [[metilernanto]] antaŭe estis akceptita kiel maniero lerni de [[Metiartisto|lerta metiisto]][[Profesio|.]] Kiel parto de la metilernado, la metilernanto servas kiel asistanto al la metiisto kaj foje eĉ kiel servisto. Praktikisto (trejnato) estas [[Laborprenanto|dungito]], kiu spertas trejnan periodon, sub la gvido de profesiulo kun servodaŭro kaj sperto, por akiri permesilon postulitan de leĝo por praktiki specifan profesion. Praktiko kutime necesas en [[Profesio|profesioj,]] en kiuj la teoria fono ne sufiĉas por praktiki la profesion, kaj necesas periodo de praktika staĝo, kiu venas post kompletigo de [[Akademia titolo|akademia grado]]. Kutime, post kompletigo de la staĝo, la praktikanto trapasas [[testo|ekzamenojn]], kiuj estas aldona kondiĉo por ricevi la permesilon, kiu mem estas kondiĉo por praktiki la profesion, en kiu li aŭ ŝi specialiĝis. La profesiulo, kiu gvidas la praktikanton, kutime nomiĝas "trejnisto". == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == --> {{projektoj}} == Vidu ankaŭ == * [[inicado]] * [[kuntrejnado]] * ''[[Leteroj al juna poeto]]'', de [[Rilke]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa edukado]] [[Kategorio:Regado de homaj rimedoj]] [[Kategorio:Trejnado]] oaovy6wf9cyoc8xhmsskxs56tigzs2o 0 940790 9347993 2026-04-05T11:13:16Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1337079524|Shlomo Kalo]]" 9347993 wikitext text/x-wiki * [http://library.ohio-state.edu/search~S7?/akalo/akalo/1%2C202%2C391%2CB/exact&FF=akalo+shlomo&1%2C47%2Chttp://www.library.osu.edu La Universitato de Ohio] (hebree) * [http://www.nrg.co.il Nrg.co.il], 2006/07 (hebree) * [http://www.y-dat.com Retejo de DAT Publications – Eldonisto de la skribaĵoj de Shlomo Kalo, anglalingvaj paĝoj (www.y-dat.com)] * [https://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-writer-amos-oz-hot-favorite-for-nobel-in-literature-1.6509] * [http://inbari.co.il/en_hilonim.htm] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Israelaj filozofoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Israelaj komponistoj]] [[Kategorio:Judaj rezistantoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la hebrea lingvo]] 9o88dg198wwbyj86wvjj54ocrawc7jk 9348003 9347993 2026-04-05T11:31:40Z Sj1mor 12103 9348003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Ŝlomo KALO''' ({{lang-he|שלמה קאלו}}; naskiĝis la 25-an de februaro 1928 en [[Sofio]] - mortis la 30-an de aŭgusto 2014 en [[Jafo]]) estis israela verkisto kaj filozofo. Kiel mikrobiologo li publikigis pli ol 60 verkojn ekde la 1950-aj jaroj, inkluzive de romanoj, noveloj kaj nefikciaj verkoj en la hebrea, el kiuj kelkaj estas internacie publikigitaj en traduko. Li estis plurjare nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>[https://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-writer-amos-oz-hot-favorite-for-nobel-in-literature-1.6509] "Haaretz" newspaper, English internet site</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jewishliteraryreview.com/2010/10/nobel-prize-in-literature-who-will-win|title=Nobel Prize for Literature in 2010 &#124; Jewish Literary Review|accessdate=2011-03-30|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130127083333/http://www.jewishliteraryreview.com/2010/10/nobel-prize-in-literature-who-will-win|archivedate=2013-01-27}} Jewish Literary Review, Oct. 7, 2010</ref><ref>"Yediot Aharonot" newspaper, Oct. 2, 2011 page 14</ref> == Vivo == Shlomo Kalo naskiĝis en Bulgario en 1928. Dekdujaraĝa, li laŭdire aliĝis al la [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] movado antaŭ ol esti internigita en [[koncentrejo]] dek kvinjaraĝa. Kiel adoleskanto, li dediĉis sin al poezio kaj gajnis premion en konkurso dek okjaraĝa. Post la [[Dua Mondmilito]], li laboris kiel ĵurnalisto en [[Prago]], kie Kalo studis medicinon. En 1949, li elmigris al Israelo. Tie, li studis [[Mikrobiologio|mikrobiologion]] ĉe la [[Universitato de Tel-Avivo]]. Poste, Kalo funkciis kiel direktoro de la medicinaj laboratorioj ĉe la plej granda sancentro de Israelo. En 1954, Kalo publikigis sian unuan kolekton de noveloj, ''Alkovoj en Jafo''. Lia debuta romano, ha-ʻAremah (Ha-ʻAremah), sekvis en 1962. De tiam ĝis sia morto, Kalo publikigis pli ol 60 librojn, inkluzive de aŭtobiografiaj romanoj, filozofiaj verkoj pri spiritaj temoj kiel [[budhismo]] kaj [[Zeno|zen- instruoj]], kaj tradukoj en la hebrean (inter ili ''Daodeĵing'' de [[Laozio]], 1981). En 1969, li spertis personan klerismon, kiun li esploris poste tiun jaron en sia aŭtobiografia verko ''Erʻal''. Kun ''La Memo kiel Militisto'' (1979) kaj ''Senstima Ŝui'' (1981), li establis sin kiel spirita pensulo en Israelo. Lia romano ''La Amaso'' estas konsiderata turnopunkto en la historio de hebrea literaturo. Ĝi estas komprenata kiel novmodernisma socia protesto fare de enmigrinto kaj estas asociita kun aŭtoroj kiel [[Abraham B. Jehoŝua]]. La verko estas elpensita kiel kolekto de anekdotoj pri grupo de enmigrintoj de diversaj naciecoj, kiuj, antaŭ ol elmigri al Israelo, vivis senokazajn sed produktivajn vivojn. En sia nova patrujo, la laborserĉantoj falas en [[Ekzistada krizo|ekzistadan krizon]] kaj ne kapablas, nek individue nek kolektive, forigi monton da rubo kiel ordonite de la urba konsilantaro. Samtempe, ''La Amaso'' reprezentas la komencon de la modernisma romano en Israelo kaj markis la aperon de [[Aŝkenazoj|aŝkenazaj]] kaj [[Sefardoj|sefardaj]] aŭtoroj, kiuj alprenis la sefardan enmigrintan komunumon kiel temon. La noveloj de Kalo estas koncizaj kaj karakterizitaj per ultra-ekonomia stilo. La aŭtoro emis uzi konscian ripeton, ofte de unuopaj vortoj, kio havas preskaŭ [[Hipnoto|hipnotan]] efikon sur la leganton. La noveloj en la kolekto ''La Dolaro kaj la Pafilo'' (1999), tradukitaj en la anglan, estas lokitaj en ĉiuj partoj de la mondo, de [[Ameriko]] kaj [[Eŭropo]] ĝis la [[Mezoriento]] kaj la [[Orienta Azio|Oriento]], kaj temas pri forpelitoj, inkluzive de kanibalistaj hommanĝantoj kaj la [[teroristo]] [[Usama bin Laden]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://library.ohio-state.edu/search~S7?/akalo/akalo/1%2C202%2C391%2CB/exact&FF=akalo+shlomo&1%2C47%2Chttp://www.library.osu.edu La Universitato de Ohio] (hebree) * [http://www.nrg.co.il Nrg.co.il], 2006/07 (hebree) * [http://www.y-dat.com Retejo de DAT Publications – Eldonisto de la skribaĵoj de Shlomo Kalo, anglalingvaj paĝoj (www.y-dat.com)] * [https://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-writer-amos-oz-hot-favorite-for-nobel-in-literature-1.6509] * [http://inbari.co.il/en_hilonim.htm] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kalo, Shlomo}} [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Israelaj filozofoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Israelaj komponistoj]] [[Kategorio:Judaj rezistantoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la hebrea lingvo]] 4bhdbywqrzjo0nm09ynzqm7iahtu0y2 0 940791 9348011 2026-04-05T11:41:01Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chalcostigma'' |koloro = pink |dosiero = Rainbow-Bearded Thornbill (Chalcostigma herrani).jpg |priskribo de dosiero = [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio..." 9348011 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chalcostigma'' |koloro = pink |dosiero = Rainbow-Bearded Thornbill (Chalcostigma herrani).jpg |priskribo de dosiero = [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Chalcostigma''''' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''''Chalcostigma''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas kvin speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Oni uzas ordinaran nomon ''dornkolibroj'' aŭ ''dornokolibroj''. ==Taksonomio kaj specilisto== La genron ''Chalcostigma'' enkondukis en 1854 la germana natursciencisto [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [12] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867390 }}</ref> Kiel [[tipa specio]] estis elektita la [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') fare de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136780 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=121 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480132 }}</ref> La genronomo deriviĝis el la [[Antikva greka|greka]] ''ĥalkos'' signife bronzon kaj ''stigme'' signife punktoj aŭ marko, reference al la mentono de la [[Bronzvosta dornkolibro]].<ref>{{cite book | last = Jobling | first = James A. | title = A Dictionary of Scientific Bird Names | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1991 | location = Oxford | pages = 48 | isbn = 0-19-854634-3 }}</ref> La genro enhavas la jenajn kvin speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2021 }}</ref> * [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') * [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') * [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') * [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') * [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chalcostigma}} {{Wikispecies|Chalcostigma}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] shlp7bea3po8q5q8glt5z0upu2cyf0v 9348016 9348011 2026-04-05T11:49:32Z Kani 670 /* Taksonomio kaj specilisto */ 9348016 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chalcostigma'' |koloro = pink |dosiero = Rainbow-Bearded Thornbill (Chalcostigma herrani).jpg |priskribo de dosiero = [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Chalcostigma''''' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''''Chalcostigma''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas kvin speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Oni uzas ordinaran nomon ''dornkolibroj'' aŭ ''dornokolibroj''. ==Taksonomio kaj specilisto== La genron ''Chalcostigma'' enkondukis en 1854 la germana natursciencisto [[Ludwig Reichenbach]].<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [12] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867390 }}</ref> Kiel [[tipa specio]] estis elektita la [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') fare de [[George Robert Gray|George Gray]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136780 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=121 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480132 }}</ref> La genronomo deriviĝis el la [[Antikva greka|greka]] ''ĥalkos'' signife bronzon kaj ''stigme'' signife punktoj aŭ marko, reference al la mentono de la [[Bronzvosta dornkolibro]].<ref>{{cite book | last = Jobling | first = James A. | title = A Dictionary of Scientific Bird Names | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1991 | location = Oxford | pages = 48 | isbn = 0-19-854634-3 }}</ref> La genro enhavas la jenajn kvin speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2021 }}</ref> * [[Rufĉapa dornkolibro]], ''Chalcostigma ruficeps'' (Gould, 1846) Bolivio, Ekvadoro, kaj Peruo. LC * [[Oliveca dornkolibro]], ''Chalcostigma olivaceum'' (Lawrence, 1864) Bolivio kaj Peruo. LC * [[Blumantela dornkolibro]], ''Chalcostigma stanleyi'' (Bourcier, 1851) Bolivio, Ekvadoro, kaj Peruo. LC ** ''C. s. stanleyi'' (Bourcier, 1851) ** ''C. s. versigulare'' (Zimmer, 1924) ** ''C. s. vulcani'' (Gould, 1852) * [[Bronzvosta dornkolibro]], ''Chalcostigma heteropogon'' (Boissonneau, 1840) Kolombio kaj Venezuelo. LC * [[Ĉielarka dornkolibro]], ''Chalcostigma herrani'' (Delattre & Bourcier, 1846) Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo. LC ** ''C. h. tolimae'' (Kleinschmidt, O, 1927) ** ''C. h. herrani'' (Delattre & Bourcier, 1846) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chalcostigma}} {{Wikispecies|Chalcostigma}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] m6rj6w9agsnoxou26nb28xs05c2y0d3 0 940792 9348021 2026-04-05T11:55:58Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto verkisto}} '''Ronald EULER''' (naskiĝis en 1966 en [[Sarre-Union]], [[Alzaco]], [[Francio]])<ref>http://www.buddigg.com/autoren/autoren.html{{Apurtutako esteka|date=iraila 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> estas franca poeto kaj verkisto, kiu verkas en la [[alzaca lingvo]]. Li ankaŭ verkas por la revuo ''Elsässischen Literaturzeitschrift.'' Kun la alzaca lingvo kiel [[gepatra lingvo]], li lernis la francan en la lernejo. Li stud..." 9348021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ronald EULER''' (naskiĝis en 1966 en [[Sarre-Union]], [[Alzaco]], [[Francio]])<ref>http://www.buddigg.com/autoren/autoren.html{{Apurtutako esteka|date=iraila 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> estas franca poeto kaj verkisto, kiu verkas en la [[alzaca lingvo]]. Li ankaŭ verkas por la revuo ''Elsässischen Literaturzeitschrift.'' Kun la alzaca lingvo kiel [[gepatra lingvo]], li lernis la francan en la lernejo. Li studis germanan filologion en [[Universitato de Strasburgo|Strasburgo]]. == Verkoj == * ''Versdisfenditaj, Lëwessplittere'' == En Esperanto aperis == * [[BA50]]: Poemoj (Koko-Fric’; Kun malfermitaj okuloj; Panjo; Kune; Korbatado; Muelista vorto; La rideto de l’ patro; Por lasta fojo; trad. [[Benoît Philippe]].) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.berria.info/testua_ikusi.php?saila=kultura&data=2008-01-19&orria=044&kont=007 Intervjo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Euler, Ronald}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] iqo7hpcmnuvr2eh85raq0jhrpik80ul 9348024 9348021 2026-04-05T11:57:34Z Sj1mor 12103 9348024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ronald EULER''' (naskiĝis en 1966 en [[Sarre-Union]], [[Alzaco]], [[Francio]])<ref>http://www.buddigg.com/autoren/autoren.html</ref> estas franca poeto kaj verkisto, kiu verkas en la [[alzaca lingvo]]. Li ankaŭ verkas por la revuo ''Elsässischen Literaturzeitschrift.'' Kun la alzaca lingvo kiel [[gepatra lingvo]], li lernis la francan en la lernejo. Li studis germanan filologion en [[Universitato de Strasburgo|Strasburgo]]. == Verkoj == * ''Versdisfenditaj, Lëwessplittere'' == En Esperanto aperis == * [[BA50]]: Poemoj (Koko-Fric’; Kun malfermitaj okuloj; Panjo; Kune; Korbatado; Muelista vorto; La rideto de l’ patro; Por lasta fojo; trad. [[Benoît Philippe]].) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.berria.info/testua_ikusi.php?saila=kultura&data=2008-01-19&orria=044&kont=007 Intervjuo kun Ronald Euler] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Euler, Ronald}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] dd89jdltw45x1o7mmiawmqu3uui4e76